De origine van mijn verzameldrift

Ik heb in mijn leven vaak geprobeerd te achterhalen waarom ik zo rustig word van het aanleggen van verzamelingen, maar ik kom niet veel verder dan gevoelsargumenten. Al van kinds af aan is verzamelen een hobby, of, zoals men tegenwoordig zou zeggen: mijn safe space. Ik word rustig van verzamelen, van elk afzonderlijk facet: het ordenen, rangschikken en bekijken van mijn spulletjes, het onderzoeken van wat er allemaal te vinden is (vroeger: door winkels te bezoeken, en in boeken/brochures/folders/magazines bladeren, later door internetfora te stalken, online te researchen, online veilingen en sales bij te houden, sociale media te volgen), het samenstellen van wishlists, het kopen van nieuwe items… En ik ben ook niet zo iemand die levenslang werkt aan 1 enorme verzameling eierdopjes, nee: ik verzamel altijd parallel, meerdere dingen naast elkaar. Of, zoals mijn vader altijd zegt: “Jij verzamelt verzamelingen.”

Ik zou me heel freudiaans kunnen afvragen waar die verzamelwoede vandaan komt, en dan met enige zekerheid stellen dat het in ieder geval een aangeboren afwijking is: als kind al spaarde ik me rot. Als ik echt psychoanalytisch te werk wil gaan, zou ik kunnen zeggen dat ik altijd al een emotionele band heb gevoeld met bepaalde objecten. Ik zou bijvoorbeeld kunnen vertellen over die keer toen ik een jaar of vijf was, en mijn ouders hun oude wasmachine weg deden. Het was een stokoude Miele, zo eentje met een klep aan de bovenkant en een trommel die je met de hand moest openmaken. Ik zat dolgraag bovenop dat ding als hij z’n werk deed, want dat trilde zo fijn. Er zijn zelfs foto’s van mij met m’n broek op mijn enkels, plassend op een potje, bovenop de Miele, met naast mij mijn kleine zusje in een maxicosi. De avond dat mijn ouders de wasmachine buiten aan straat zetten voor het grofvuil was ik ontroostbaar: hoe kon je zo’n trouwe huisgenoot zo harteloos de deur uit zetten, terwijl het buiten regende nog wel?!

Die onbegrensde liefde voor machines die een leven lang dienst doen is altijd gebleven. Toen ik in 2009, op mijn 22e, een toen al bejaarde Toyota Starlet uit 1996 kocht als mijn eerste auto, zeiden mijn ouders nog dat dat een prima instapmodelletje was. Nu, 17 jaar later, rij ik nog altijd in dezelfde Starlet uit 1996, met inmiddels 555.000 kilometer op de teller. Als mensen me vragen waarom ik geen comfortabelere auto koop, probeer ik mijn gevoel uit te leggen: je zet een bejaarde hond toch ook niet zomaar op straat omdat je een puppy leuker vindt? Nou dan.

Veel van mijn voorwerpen voelen daadwerkelijk als trouwe vrienden, voor wie ik dingen voel als trots, genegenheid, compassie en zelfs liefde. Heel lang wist ik niet dat niet iedereen dat zo voelt, nu weet ik dat wel, en vind ik het vooral een verdrietige gedachte dat veel mensen de intense liefde missen die je voor voorwerpen kunt voelen. Je zou, als je wil, mijn verzameldrift ook kunnen koppelen aan neurodivergentie. Mijn diagnose heeft een hoop “aha!”-s opgeleverd, maar veel meer dieper dan die aanvankelijke “aha!” gaan die niet.

Het begon met 1 mandarijntje

Terug naar het heden: mijn parfumcollectie. Ik weet niet meer exact waar het begon, maar het zou zomaar kunnen zijn toen bram me vroeg of hij me een nieuw parfum cadeau mocht doen, en zo ja: welke dat zou mogen zijn. Ik vond het een ontzettend leuk idee, maar had geen idee, want ik kende alleen de geurtjes die ik al in mijn bezit had. En dus deden we wat hordes mensen doen: we fietsten naar de Douglas aan het Vredenburg hier in Utrecht en begonnen lukraak flesjes te kiezen en op van die papieren kartonnetjes te sprayen. Tot mijn eigen verbazing vond ik het gros van de parfums meteen smerig: veel te “parfummerig”, en ik ontdekte ook al redelijk snel dat wat ik wél direct lekker vond, vrijwel allemaal fruitgeuren waren.

Zo kwam ik uit bij de eerste toevoeging aan mijn collectie: een volle flacon Eau de Mandarine Ambrée van Hermès. Een mooie oranje fles, met een geur die vrij eenvoudig van aard is: sappige mandarijn met een vleugje amber. Niet lang daarna was ik voor het eerst alleen op Schiphol in de dutyfree (vliegen voor werkdoeleinden is een vrij recent fenomeen in mijn carrière) en deed ik een ontdekking die mijn verzamelleven zou veranderen: ze verkochten daar setjes met mini-parfumflacons van Hermès. Onweerstaanbare doosjes met fruitig gekleurde miniflesjes. En daar leerde ik al heel snel een aantal gouden verzamelregels:

1. Miniversies van voorwerpen zijn honderd keer leuker dan het origineel, want: adorable, en ze nemen minder ruimte in, waardoor je meer kunt verzamelen, en

2. Nog leuker dan 1 nieuw verzamelobject scoren is: meerdere varianten tegelijk scoren, en tot slot

3. Miniversies zijn in mijn geval meer dan genoeg, want ik heb liever eindeloos veel keuze dan eindeloos veel van hetzelfde, en oh ja

4. De dutyfree van Schiphol is echt een fucking goudmijn als je van mini-spulletjes houdt, mijd die locatie als de pest als je geld je lief is!

Niet lang daarna rook ik ergens Lost Cherry van Tom Ford, en was het hek definitief van de dam: een kersengeur met een rokerige diepgang die bovendien eindeloos lang blijft hangen, onweerstaanbaar. Een klein probleempje: Tom Ford is vast een aardige man, maar hij vraagt een fortuin voor zijn creaties, en ik ben niet van plan vierhonderd euro af te tikken voor een flesje parfum. Ik ben gek, maar niet op die manier. En daar begon het speuren waar ik zo van hou: ik ontdekte online dat er ook travelsize flesjes van Tom Ford bestaan, maar die moest ik wel uit Verweggistan laten komen. Nu ben ik, sinds ik in 2004 mijn eerste kledingstuk online bestelde, uitgegroeid tot een bescheiden online-shop-professional, dus dit was geen probleem. Tijdens die speurtocht viel mijn oog op Bitter Peach, een perzikgeur, ook van Tom Ford, dus daar trad direct verzamelregel 2 in werking: Meer Is Beter. En zo werd ik de trotse bezitter van twee peperdure geurtjes die ik al snel vrijwel dagelijks droeg, afgewisseld met mijn bestaande collectie: Chanel No.5 en de fruitgeuren van Hermès.

Spuit maar raak

Al snel werd parfum een safe space, als je dat zo kunt noemen. Ik draag geuren eigenlijk nooit voor mensen om me heen, ik draag ze puur en alleen voor mezelf, omdat ik dan de hele dag vol tevredenheid aan mezelf kan snuffelen. En dus spuit ik niet alleen ‘s ochtends iets op, maar ook voordat ik ga slapen (niks zo heerlijk als lekker geurend in slaap sukkelen, prove me otherwise), voordat ik de deur uitga, en vooral: voordat ik begin te schrijven aan mijn roman. Niks is zo cruciaal voor het schrijven van een roman als een goed beginritueel, want jezelf jarenlang dagelijks aan een wit scherm zetten is de moeilijkste opdracht ever. En dus begin je niet met dat witte scherm, maar daarvoor al: je trekt schrijfkleding aan, ruimt je bureau op, maakt ijsthee (in mijn geval), zet de perfecte Spotify-schrijf-playlist op, en spuit je schrijfparfum op. Als vanzelf volgt daarna het schrijven zelf.

(ook dit, het beginnen aan lastige klussen door middel van een beginritueel, wordt vaak gekoppeld aan ADHD, maar ergens voelt het te eenvoudig om alles maar vanuit die diagnose te willen verklaren, bovendien denk ik dat startrituelen voor iedereen kunnen helpen, niet alleen voor neurospicy people)

Zoals dat gaat, werd mijn Instagram-algoritme vrijwel direct aanjager van mijn verzameldrang. Instagram begrijpt precies wat me interesseert (well done, Meta), en dus verschenen er ineens posts van andere parfumverzamelaars en geur-experts, over de geschiedenis van geurtrends en parfumhuizen, recensies van nieuw verschenen parfums, en uitleg over het ontwerpen en maken van geuren. Ik dook head first die rabbithole in, wilde ALLES weten, en ook: ik wilde ALLES proberen en ruiken. Plotseling liep ik rond in de Douglas en wist ik hoe oud geuren waren, tot welke geurfamilie ze behoorden, welke geuren na een “herformulering” nog slechts een schim van het origineel waren en waarvan ik dus beter bij een online veiling een oude fles op de kop zou tikken.

Maar belangrijker nog: ik ontdekte dat er naast de collectie van de Douglas, met alle grote en bekende mainstream modemerken, een enorme wereld is van “niche fragances”: parfums van kleine makers, die vaak veel gekker, origineler, wilder en interessanter zijn. Alsof je van mode houdt, maar je hele leven alleen de H&M van binnen hebt gezien. Er ging een wereld voor me open. Daarover meer… in mijn volgende post!

Er zijn verzamelingen die ik al decennialang heb, koester en aanvul, en er zijn er die vers zijn. En er is er altijd eentje waar ik op het moment zelf het meest bezig ben. Ik besteed onredelijk veel tijd aan research, vergelijkend warenonderzoek, het volgen van accounts die specialistische kennis (en memes, altijd memes) delen, en ergens in mijn huis (meestal mijn slaapkamer) ben ik bezig een zorgvuldig geëxposeerde etalage te bouwen van mijn nieuwste aanwinsten. En sinds een jaar ongeveer is parfum het object van mijn ongebreidelde interesse.

1. Noa - Cacharel

Niet dat ik voor die tijd geen parfum had, integendeel zelfs. Maar ik beperkte me tot twee of drie geurtjes, die ik bovendien niet dagelijks droeg. Mijn eerste fles parfum kocht ik op mijn veertiende bij de Douglas in Nijmegen, het was Noa van Cacharel. Ik geloof niet dat ik überhaupt geroken heb in de winkel, ik had gewoon al heel vaak advertenties in de Fancy en ELLE zien staan en ik vond de flacon mooi, zo rond met die grote witte (plastic) parel erin, dus kocht ik ‘m van een cadeaubon die ik had gekregen na het verzorgen van een concertje ergens.

De eerste keer dat ik Noa droeg was naar mijn eerste date met mijn eerste vriendje (mijn buurjongen van 17, ik was 14, maar onze ouders waren beste vrienden en dus werd het gedoogd). We gingen samen met de bus naar de Vierdaagsefeesten in Nijmegen, en ik herinner me alle details nog van die avond, ondanks dat ik redelijk dronken was van twee bier. Op de terugweg naar het busstation haalden we kaassouflés uit de muur bij de Febo, en toen we daarna voor de zoveelste keer eindeloos stonden te tongen op straat zei hij: “Lekker hè, zoenen met kaassouflé?”

En ja, dat was best lekker. Mijn parfum was tegen die tijd al lang en breed vervlogen, maar who cares. De geur van verschraald bier, sigarettenrook, frituurvet en zomeravond is misschien wel mijn allerlievelingstparfum ever.

2. Liberté - Cacharel

In 2007 werkte ik bij schoenenwinkel Sacha (waar mijn grootste en langstlopende verzameling begon - schoenen - maar daarover een volgende keer meer) en begon naast mijn studie mijn eerste serieuze geld te verdienen. Ik had nog altijd een abonnement op de ELLE, waar elke maand wel een paar advertenties voor parfums in stonden met van die zakjes erbij waardoor je het parfum kon proberen. Ik maakte ze altijd open, maar negen van de tien keer vond ik betreffende geur echt ranzig. Te overwhelming, te zoet, te bloemig, of juist te mannelijk - ik was, en ben, zeer kieskeurig.

Tot ik op een dag in 2007 een probeerzakje Liberté van Cacharel opentrok, en meteen verkocht was. Wát een geur. Bloemig, maar subtiel, licht zoetig, kruidig… het gebeurt me niet vaak dat ik direct op het eerste vleugje verliefd word op een geur, maar dit was liefde op het eerste gezicht. De volgende dag ging ik na mijn shift in de winkel direct naar - wederom - de Douglas en schafte met mijn volwassenensalaris een hele fles Liberté aan. De feloranje bloemvormige fles paste naadloos in mijn eclectische interieur, en vanaf die dag droeg ik Liberté elke dag.

Het zal misschien verbazen, maar ik draag parfum niet per se om anderen te bedwelmen, maar vooral voor mezelf. Ik vind het prettig lekker te ruiken, en de hele dag vleugjes parfum op te snuiven. Wat anderen daarvan vinden, daar ben ik niet eens zo mee bezig. Dat was ik in 2007 ook niet, en ik droeg mijn nieuwe favoriete parfum dan ook maandenlang met veel genoegen, tot mijn toenmalige vriend (verder echt een prima guy) op een avond heel voorzichtig aangaf dat hij mijn parfum eigenlijk niet zo lekker vond. Ik was in totale shock, niet alleen omdat hij het nu pas, na maanden, vertelde, maar ook omdat ik direct wist dat ik het nu nooit meer zou kunnen dragen. Je doet immers geen geurtje op waarvan je weet dat je partner het vindt stinken.

Wat ik ook bizar vond, is dat er blijkbaar zo’n verschil zit tussen hoe mensen geuren ervaren, en ik was best verdrietig dat de smaak van mijn partner en mijzelf zodanig uit elkaar lag dat een geur die mij direct betoverd had, hem blijkbaar afstootte.

Ik heb de oranje fles Cacharel nog een paar jaar in mijn badkamerkastje bewaard, maar uiteindelijk gooide ik hem weg. Mijn ex was toen al mijn partner niet meer, maar de geur deed me voor altijd denken aan zijn afwijzing en de schaamte die ik gevoeld had, en de enige reden dat ik ‘m nog niet had weggegooid was omdat hij peperduur was geweest. Het is het enige parfum dat ik ooit in de prullenbak heb gedeponeerd.

3. No.5 - Chanel

In 2012 had ik bijna een half jaar fulltime aan mijn masterscriptie gewerkt, toen ik op een broeierige zomerochtend van mijn scriptiebegeleider te horen kreeg dat hij me geen voldoende ging geven, nu niet, en nooit niet. Het was de zoveelste clash tussen mij en hem, maar hij was nu eenmaal de docent die de vakken doceerde waarin ik geïnteresseerd was, en zo veel keuze heb je in de Letterkunde nou eenmaal niet, daarvoor is er decennialang te hard bezuinigd.

Ik wist dat zijn pertinente afwijzing van mijn analyse van Karakter (Bordewijk) aan de hand van psychoanalytische theorie van de franse filosoof Jacques Lacan was onterecht, dat wist ik, maar ik wist ook dat ik geen poot had om op te staan, en dat ik mijn verlies dus maar te slikken had. Ik dronk rond lunchtijd drie speciaalbier op het terras van Orloff, belde een vriendin, en deed vervolgens wat ik destijds in tijden van woede en teleurstelling altijd deed: shoppen.

Shoppen was in mijn geval een ritueel dat tegen 2012 al een heleboel vaste gebruiken en regels kende. Een geslaagde winkelsessie bestond uit een aantal onderdelen (waarover ook in een latere aflevering ongetwijfeld meer), zoals het aanschaffen van 1 paar schoenen, 1 volledige outfit, en 1 (kunst)boek. Op die hete middag voegde ik daar iets aan toe: ik kocht een grote fles Chanel no.5, voor een godsvermogen. Het was een opwelling, maar ik kon mijn keuze achteraf wel verklaren. Ik wilde een statement maken, mezelf (in alle ontreddering die ik voelde) op een tijdloze sokkel van klasse hijsen, alsof ik een onaantastbaar bronzen beeld was. En als ik één ding geleerd had van al die jaren ELLE, dan was het dat Chanel no.5 daar het perfecte medium voor was. En zo geschiedde.

No.5 heb ik moeten leren dragen. Het is zwaar, aanwezig, en oud, maar juist daarom past het altijd. Het herinnert me nog altijd aan het zelfvertrouwen dat ik mezelf wilde teruggeven, en is het enige parfum dat al zo lang vast onderdeel van mijn verzameling is, en dat ik heel vaak draag. Inmiddels ben ik aan mijn derde fles toe, maar ik moet daarbij bekennen dat ik één fles kapot heb laten vallen op de badkamervloer, waarna ons hele huis wekenlang ontzettend classy rook.

Chanel leerde me dat vintage niet alleen fantastisch is als het gaat om kleding en meubels, maar ook als het om geuren gaat.

Goed, nu heb ik jullie deelgenoot gemaakt van mijn belangrijkste parfumervaringen voordat ik aan mijn verzameling begon te bouwen, en daarmee zijn we aangekomen bij de verzamelfase. Maar daarover kan ik dusdanig veel vertellen dat ik dat graag voor mijn volgende post bewaar, en ik beloof dat ik die snel zal schrijven. Ondertussen deel ik mijn nieuwste favorieten op Instagram, en ben ik vooral benieuwd: wat was jouw eerste parfum, en welke herinnering heb je daaraan?

xoxo

A.

Wat dat is, vraag je?

Spullen.

Dingen, ja. Objecten. Het zit namelijk zo: al van kinds af aan heb ik een zeer innige relatie met de dingen om mij heen. Ik noem mezelf een verzamelaar, maar mijn omgeving heeft me ook wel eens als hoarder bestempeld. Daar ben ik het niet helemaal mee eens, want ik kan ook prima dingen wegflikkeren, maar daarover later meer. Ik heb altijd micro-obsessies gehad, tijdelijke verzamelwoede, maar ik heb ook een aantal verzamelingen die ik al vanaf de basisschool aan het opbouwen ben, en zorgvuldig cureer. Ik word altijd en overal rustig van het sorteren, rangschikken en organiseren van spullen. Geef me een bak lego en ik zit rustig een paar uur te sorteren op kleur, grootte en functie van de afzonderlijke blokjes. Me omringen met verzamelingen voelt veilig, prettig en inspirerend.

Maar de andere kant, het vergaren van al die spullen, levert me ook veel plezier op. Ik vind niets zo fijn als maandenlang speuren op Vinted naar dat ene vintage designer-item voor de juiste prijs. Die verzamelwoede leverde me echter ook een bij tijd en wijlen getroubleerde relatie met geld op. Je zou me “jager-verzamelaar” kunnen noemen, maar “ekster” en “shopaholic” dekken de lading ook prima. En er zijn periodes in mijn leven geweest (gelukkig meer dan een decennium geleden) dat ik me in de schulden stak om mijn verzamelingen uit te kunnen breiden. Dat is nu gelukkig niet meer het geval, maar nog altijd ben ik ontzettend ontvankelijk voor reclame, trends, hypes en insta-marketing. Daarover schrijven helpt me hopelijk om (samen met jullie) de neoliberale sociale-media-wereld te navigeren en beschouwen, want: ik ben vast niet alleen hierin.

Laten we eens beginnen met een voorbeeld

Een gewoonte die ik mezelf heb aangeleerd, als semi-professioneel jager-verzamelaar, is de volgende. Als ik op instagram of elders een maker of product tegenkom waar mijn hebberigheid-klier van gaat werken, dan open ik betreffende pagina in een aparte browser-tab op mijn telefoon. Daardoor heb ik, als ik me verveel, een browser die is ingericht als een etalage met alleen maar spullen die ik dolgraag wil hebben. Ik ben een kind in een snoepwinkel, permanent.

Pas toen ik ging tellen hoe vaak per dag ik succesvol getarget word, schrok ik. Alleen gisteren al kwamen er meer dan tien producten voorbij in mijn insta-tijdlijn die echt perfect op mij gecaterd waren. Om dit te bewijzen hier een paar voorbeelden.

What do you mean: een Oodie met Polly Pockets erop?! Ik ben een sucker voor dekentjes en knussigheid om de herfst draaglijk te maken, EN ik heb een obsessie voor nineties speelgoed. Sign me up!

Mijn collectie Crocs is nooit compleet, en deze butt-ugly collab met Umbro is precies wat het moet zijn: een lelijke knipoog naar oldschool sportswear. Hemels!

Ik heb slechts 30 telefoonhoesjes en als liefhebber van alles met kleurtjes is Murakami natuurlijk een musthave!

Riice Studio volg ik nu al een hele tijd en ik wil dolgraag zo’n snoeperige hartjesring, want: ik ga de deur niet uit zonder oversized regenboog-sierraden.

Designer? JA. Lippenspul? JA. Custom designer lipstickhoesje? JA, JA, JA.

Onbekend underground streetwear-merk? Top. Deze kleurencombo? Top. Anything voetbal-gerelateerd? SOLD.

Topje van de ijsberg

Mijn algoritme kent me beter dan mijn moeder, zeg ik wel eens. Het kent mijn humor feilloos, maar dus ook mijn smaak, en dat is een gemengd genoegen. Ik heb zelden zo veel gelachen als nu, maar word soms ook urenlang gevangen door mijn hilarische tijdlijn, waardoor ik aan niets toe kom. Ik maak tonnen dopamine aan door al die fantastische kleurrijke items die me vanuit alle hoeken van de wereld worden aangeboden, maar zo verandert de “jacht” op items ineens in het counteren van een tsunami aan heerlijks, wat toch echt niet hetzelfde is, zullen we maar zeggen.

De komende tijd wil ik hier graag dieper op ingaan, en jullie daarnaast ook meenemen in het heerlijke warme bad dat mijn verzamelingen voor mij zijn gaan vormen, want: niets is zo fijn als verzamelen, ordenen, sorteren, uitzoeken, organiseren, categoriseren. En dat zullen jullie weten ook!

Het thema was dit jaar weer legendarisch on-inspirerend wat betreft outfits (“generaties”, wat moet ik daar nou mee?), dus ik ben volledig in het zilver: jurk met grote pofmouwen, laarzen, holografische oogschaduw. Esther, mijn redacteur, stelt me - inmiddels ook een jaarlijkse traditie - voor aan een auteur die voor het eerst naar het bal gaat. Als hij hoort dat ik ieder jaar “mag” is hij verbaasd. Ik haal ‘m direct uit de droom. “Dat is omdat ik zo veel volgers op Tiktok heb,” zeg ik. “Daar is het CPNB gevoelig voor.” Esther wijst me meteen terecht. “Nee joh, dat is omdat je boeken zo goed gelezen worden door jongeren!” Kijk, dat is waarom ze zo’n goede redacteur is, reageer ik. Altijd bezig haar eigen auteurs te hypen.

In de rij voor de schouwburg begint het meteen ijzig te regenen. Een voorbijganger blijft staan. “Wat is er hier aan de hand?” Dat is ook een traditie: in de vrieskou op het Leidseplein in je galakleding uitleggen dat je in de rij staat voor het Boekenbal. En dat wachten, dat hoort er ook bij. Het hoort bij de Boekenweek: die rij verkleumde schuifelende gala-gasten, al dan niet met paraplu. Dat is de voorpret.

Binnen vloog ik meteen naar de dansvloer op het podium van de grote zaal. Dat doe ik het liefst. Lekker dansen op de muziek, die ieder jaar exact hetzelfde is en dus vertrouwd. Een richtingloze potpourri van liederen die maar één ding met elkaar gemeen hebben: men kan ze meezingen. ABBA, Dreetje Hazes, house-klassiekers - het komt allemaal voorbij, en het fijne van ouder worden is dat ik definitief geen enkele schaamte meer ken, en dus gewoon helemaal losga, ook nuchter, met net wie er op dat moment om me heen staat. En net als ieder jaar zie ik de vaste spelers voorbijkomen hier, op weg naar de bar of de wc. Er zijn schrijvers, veel schrijvers. Veel mensen uit het boekenvak, ook. Dan zijn er de topsporters die boeken hebben geschreven over het kweken van doorzettingsvermogen. Er zijn de influencers die zelfhulpboeken verkopen bij bosjes. De mensen van tv waarvan je je elk jaar afvraagt waarom precies ze een uitnodiging hebben gekregen, maar de rode loper wil ook wat, natuurlijk. Er zijn stellen die innig met elkaar dansen, waarvan ik altijd denk: dan moet je het wel echt gemaakt hebben, want als je allebei een uitnodiging scoort dan ben je of allebei succesvol auteur, of een van beiden is zo laaiend belangrijk dat ‘ie een +1 heeft gekregen (wat vrijwel never nooit gebeurt).

Na een uur of wat help ik mezelf eraan herinneren dat ik niet de fout moet maken op de dansvloer te blijven hangen tot sluitingstijd. Dat is verleidelijk, maar weerhoudt me van dat andere unieke en fantastische aspect van het Boekenbal: het lopen door de gangen van de schouwburg.

En dus begin ik te lopen. Nog voordat ik van de dansvloer af ben, op het trappetje de zaal in, blijf ik voor het eerst haken. Want dat is het: je loopt rond en blijft vanzelf ergens achter haken. Het is Nynke de Jong, met wie ik in 2004 Nederlands ging studeren in Utrecht. We hadden toen al de meest sarcastische humor en de meest kritische vragen, beide eigenschappen konden niet op veel waardering rekenen van de docenten. “Oh mijn hemel, ik krijg een TIA van alle leuke mensen hier!” zegt ze terwijl we knuffelen (dat doet iedereen hier: knuffelen). Ik snap precies wat ze bedoelt.

Ik vervolg mijn looproute, blijf haken achter de immer fabuleuze Joost van Bellen, die me voorstelt aan twee journalisten die een boek schrijven over Pride. Ik ken hen niet, maar sta vervolgens een lang en serieus adviesgesprek over carrièrekeuzes te voeren op het rookbalkon, waarna we ieder onze eigen weg vervolgen. Daar zie ik die schrijver wiens gezicht ik elke keer in mijn gezicht gesmeerd krijg wanneer ik inlog op de site van Lira om te kijken hoeveel leenvergoeding ik heb verdiend met mijn boeken. Elke keer weer denk ik terug aan het moment dat hij me in een grote zaal zou gaan interviewen. Net voordat de gordijnen opengingen zaten we nog even casual te kletsen, toen het gesprek (hoe dat ging kan ik me met de beste wil van de wereld niet meer herinneren) kwam op samen oud worden als getrouwd koppel. “Ik vind dat knap hoor, als mannen het lukt om bij hun vrouw te blijven,” zei hij met een uitgestreken gezicht. “Ik bedoel: het is gewoon biologisch bepaald dat mannen vrouwen na hun dertigste gewoon niet meer aantrekkelijk vinden. Daar kunnen wij niks aan doen.”

Nee, niet iedereen is leuk op het Boekenbal, maar het fijne is dat je betreffende personen gewoon straal voorbij kunt lopen. Beneden in de foyer zitten twee mensen elkaars gezicht grondig af te likken, zij bij hem op schoot. Ik word om de hals gevlogen door een instagram-collega. “Schat, wat zie je er prachtig uit!” zegt ze. “Wij gingen net even snuiven!” Ik knik haar bemoedigend toe. “Dat mag,” zeg ik, alsof ik haar moeder ben. Uitgelaten neemt ze weer afscheid. Ik vervolg langzaam maar zeker mijn weg richting de garderobe. Door alle weerhaken duurt het lang voor ik daar arriveer. Dat is niet erg, dat is precies zoals het Boekenbal hoort te zijn.

En dat is best raar, voor iemand die haar hele leven muziek heeft gemaakt, tot anderhalf jaar geleden. Er komt niks meer uit. Van elk idee dat mogelijkerwijs in mijn hoofd zou kunnen ontstaan denk ik direct: ja nou, en dan? Dan steek ik uren, dagen, weken tijd in het maken van dat nummer, en dan? Ik krijg geen energie meer van de gedachte iets uit te brengen, ik heb al veel te lang niks meer gezongen, en aanvankelijk dacht ik dat het met het in zicht komen van het eind van mijn revalidatie vanzelf wel weer zou opborrelen, maar ik begin het te betwijfelen.

Ik heb het er vaak en veel over met bram, en hij zegt: je zit in een muzikale burn-out, en je moet actief gaan werken aan herstel.

Steeds vaker denk ik dat hij gelijk heeft. Ik kan me niet meer heugen wanneer ik voor het laatst piano heb gespeeld, het enige wat er nog uit mijn vingers komt zijn teksten en domme grappen op sociale media. Als ik denk aan muziek maken verkramp ik helemaal, een sensatie die ik niet herken, maar waar ik inmiddels aan begin te wennen. En dat wil ik niet.

Ik wil echt weer zin krijgen om muziek te maken. Misschien moet dat even zonder dat ik meteen in een tunnel terechtkom van gedachtes aan het hele traject van productie, opnames, promo, releasen en al dat soort shit die er het afgelopen decennium vanzelfsprekend achteraan is komen te hangen. Stiekem wil ik heus wel weer muziek uitbrengen, op een gegeven moment, maar eerst moet ik van die angst af.

Ondertussen heb ik meer dan genoeg te doen, dus daar ligt het niet aan. Ik schrijf mijn roman, maak een nieuwe podcast, er is meer dan genoeg - ik zou er gewoon voor kunnen kiezen om nooit meer muziek te maken, en waarschijnlijk zou er geen haan naar kraaien.

Maar ergens voel ik: dat ben ik niet. Muziek is altijd mijn taal geweest, en alhoewel ik mijn begrip voor die taal ergens ben kwijtgeraakt, wil ik haar terug leren begrijpen en spreken. Maar hoe? Ik heb geen idee. Tips zijn welkom.

Niet omdat het geen goed album is. Althans: ik ben zelf enorm trots op de songs, de teksten, het artwork, het is een bijzonder album, en mijn hart zit erin (en dat hoor je, vind ik). Maar daar gaat het niet om. Het album kwam aan het begin van het jaar uit, en ik lag zelf nog aan de morfine vanwege mijn zware knieoperatie. Ik kon niets doen: geen interviews, geen radioprogramma’s, geen optredens. Er was geen promo. Het album verscheen van de een op de andere dag op Spotify, en dat was dat.

Het doet nog altijd pijn om daaraan terug te denken, want wat had ik graag werk gestoken in een grote campagne, om net als bij mijn vorige albums te zorgen voor airplay op de radio, de songs overal live ten gehore te gaan brengen, mensen te vertellen over wat het album voor mij betekent. Dat ging niet, ik moet me daar bij neerleggen, maar de pijnlijke conclusie is wel dat het album daardoor een beetje in een zwart gat is gevallen. Tuurlijk: er verschenen een aantal heel mooie recensies, en een aantal singles zijn behoorlijk veel op de radio te horen geweest, maar het blijft ontzettend onbevredigend om zo hard te werken aan songs, om ze vervolgens los te laten en er niets meer mee te doen.

Ik heb het afgelopen jaar fulltime gerevalideerd. Vier of vijf keer per week urenlang trainen, alles om mijn knie en de rest van mijn been weer op sterkte te krijgen. In april, toen Ultraviolet net uit was, ben ik een tweede keer geopereerd, om littekenweefsel uit mijn knie te verwijderen. De wond wilde daarna maar niet dichtgroeien, waardoor de revalidatie weer vertraging opliep, we besloten in de zomer niet op vakantie te gaan omdat ik geen weken revalidatie wilde missen (want dat betekent achteruitgang), en al met al ga ik meer dan anderhalf jaar bezig zijn geweest met het repareren van 1 domme, kleine misstap die ik in september 2024 maakte.

Dat is heel wat, maar ik vind mezelf op geen enkele manier zielig. Ik heb geleerd dat ik mentaal ontzettend sterk kan zijn bij fysieke tegenslag - een enorme geruststelling en boost voor mijn zelfvertrouwen. Ik ben fysiek nog nooit zo fit geweest als nu, na een jaar intensief dagelijks trainen. Ik heb mijn lichaam op een nieuwe manier leren kennen, en heb eindeloos meer bewondering gekregen voor de manier waarop het zichzelf kan helen en versterken. Ik heb het voorrecht dat ik geholpen ben door een topchirurg en het beste fysio-team dat je je kunt wensen. Daarnaast bevind ik me in de bevoorrechte positie dat ik op geen enkel moment zorgen heb gehad over mijn financiën, en heb ik vanuit huis veel mooie schrijfopdrachten kunnen doen. Er is, kortom, weinig betreurenswaardigs aan mij.

Maar het feit dat Ultraviolet, mijn lieve album, door deze omstandigheden in de vergetelheid dreigt te verdwijnen, dat doet wel zeer. Ik heb erover getwijfeld om het te delen. Omdat ik niet zielig gevonden wil worden (dat ben ik niet), maar ook omdat het niet handig is om anti-succesverhalen te delen, in verband met je reputatie als artiest enzo. Maar ik heb besloten het toch te doen, omdat Ultraviolet het waard is genoemd te worden. Ze is mijn kindje, en iedereen mag het weten.

En dus mijd ik alle eindejaarslijstjes waar ze toch niet op staat. Mocht je nog niet geluisterd hebben: Ultraviolet bestaat, online, overal.

Het kan zijn dat ik er meer op gefocust was omdat ik me al dagen aan het ergeren was aan het feit dat er alleen maar witte mannen aan de formatietafel zitten. Het is toch eigenlijk ongehoord dat er anno 2025 nog steeds mannen zijn die het prima om in een all male panel te gaan zitten, zonder daar kritische vragen over te stellen? Het lijkt me ook sterk dat er geen enkele vrouw in staat zou zijn een belangrijk politiek mediationtraject te begeleiden. Sterker nog, ik zou denken dat juist vrouwen daar goed in zouden kunnen zijn, maar hé: wie ben ik.

Nou goed, opeens begon me op te vallen dat het participeren binnen de schoolmuren nog altijd primair een vrouwenaangelegenheid is. In de ouderappgroep komt 90% van de berichten van moeders. Als er op school wordt geholpen met versieren voor de feestdagen zijn we met een groep van… moeders. Toen de school vroeg mee te denken over de invulling van een project reageerden er alleen moeders. En zo kan ik nog wel even doorgaan.

Mind you: de meeste van deze moeders werken gewoon en zijn ook op andere vlakken “gewoon” geëmancipeerd. En er zijn ook vaders die veel doen binnen de schoolmuren, die overal vooraan staan. Het is echt al zoveel beter dan toen ik zelf op school zat, onvergelijkbaar zelfs. Maar de oververtegenwoordiging van moeders blijft opvallend. En wat me vooral steeds verbaast: ouders zelf lijken het niet eens op te merken. Er is nul ophef over. Hoe kan het dat wij het hier thuis wél elke keer zien en registreren?

Om heel eerlijk te zijn ben ik er ook een beetje moe van om in elke situatie waarin ik me begeef weer degene te zijn die begint over divertsiteit en representatie, om steeds weer het gesprek te beginnen, voorzichtig danwel met gestrekt been, en altijd weer bang te zijn dat mensen me irritant, drammerig of principieel vinden. Maar de drang te benoemen wat ik zie is elke keer weer strenger, dus moet ik me erbij neerleggen dat ik niet in elk gezelschap geliefd zal zijn.

Maar als we nou allemaal opmerkzaam blijven, om ons heen kijken, zien wie er aan tafel zitten, misschien dat we dan met z’n allen kunnen concluderen dat het vreemd is dat vrouwen aan de ene tafel niet welkom zijn, en aan de andere tafel oververtegenwoordigd zijn. Het lijkt geen groot probleem, maar de tafels waaraan wij zitten geven onze kinderen een idee van waar zij later zelf welkom gaan zijn, en het liefst willen we natuurlijk dat zij in de toekomst zonder voorbehoud overal kunnen aanschuiven.

En uitstellen is gelukt hoor: een goede twee jaar heb ik het vakkundig voor me uitgeschoven, en toen we eenmaal echt wilden beginnen bleek dat we niet zomaar konden kiezen wanneer het ons uitkwam, HAHA (insert lachende aannemers), nee, we moesten maar afwachten wanneer het de heren bouwvakkers beliefte. Zodoende zitten we nu middenin een verbouwing, terwijl we ook gewoon moeten werken, en ik begin me af te vragen: HOE DOEN ANDERE MENSEN DIT???

Want ja, ik ben zzp’er, maar ik moet ook gewoon een kind naar school brengen, en het is behoorlijk onhandig wanneer je dan opeens gebeld wordt dat er NU een vrachtwagenchauffeur met een pallet hout voor de deur staat die NU een krabbel nodig heeft en JA hij had aangegeven dat hij laat in de middag kwam maar HEE 08:15 kwam nu ff beter uit, en dus dumpt hij het hout in de stromende regen op de stoep.

HOE kun je dit soort dingen managen zonder een full-time verbouwing-nanny in te huren? Mis ik iets?

Bottom line is dat je tijdens een verbouwing eigenlijk gewoon geen vijf minuten van huis kan, omdat je nooit weet wanneer de timmerman/loodgieter/stucadoor komt opdagen, of wanneer er een vrachtwagen met deuren/gipsplaten voor de deur staat. Of er is een vraag over plinten/drempels/deurklinken die beantwoord moet worden. Ik heb nu al weken niet meer kunnen revalideren: ik probeerde vorige week 1x naar de fysio te gaan, maar nog voordat ik er was aangekomen was er - NATUURLIJK - weer een of andere levering die betaald moest worden, dus kon ik weer rechtsomkeert maken.

Nou ben ik normaal gesproken graag thuis, het liefst van alles eigenlijk. Maar nu lag de vloer eruit, stonden alle meubels opgestapeld in de gang, en oh ja: er zitten geen deuren meer in huis, dus even naar de wc is alleen een optie wanneer ik accepteer dat de werklui zo m’n punani in kunnen gluren. De afgelopen week ben ik uit pure wanhoop elke dag naar het bejaardenhuis verderop in de wijk gelopen om daar dan maar even rustig naar de wc te kunnen.

Ik ben me ervan bewust dat ik niet moet zeiken: half Nederland verbouwt zo’n beetje chronisch, mensen renoveren hele bouwvallen terwijl ze gewoon een baan en kinderen hebben, en hobby’s en een sociaal leven. Ik vraag mij dan ook af: hoe komt het dat ik er zo slecht in ben? Waarom loopt mijn agenda volledig spaak, heb ik dagelijkse meltdowns en vind ik dit echt DE HEL?

Want laten we wel wezen, ik:

• doe zo min mogelijk zelf, huur overal mensen voor in;

• heb geen geldzorgen, ook niet als dingen duurder uitvallen;

• verkeer niet in een frans chateau dat nog moet worden omgetoverd in een sjambredoot (Ik-Vertrekkiaans voor gastenverblijf) terwijl de eerste gasten over een week voor de deur staan.

Kortom: ik heb weinig te zeiken.

TOCH ZEIK IK GRAAG. WANT IK VIND VERBOUWEN KUT.

Tips zijn welkom.

Alleen al het typen van de woorden “ons land” kost me moeite, omdat de combinatie van die twee woorden gekaapt is door politici die met die “ons” zonder het expliciet te zeggen altijd uitsluitend verwijzen naar witte mensen, mensen met werkende lichamen, mensen zonder mentale problemen, mensen met geld. Politici die de term remigratie great again proberen te maken.

Ze zijn met steeds meer, de mensen die op dit soort politici stemmen, niet alleen hier, maar wereldwijd. Fascisme wordt genormaliseerd, krijgt veruit de meeste zendtijd, behaalt meerderheden bij verkiezingen. De gevolgen voelen we iedere dag: oorlog woedt, oorlog dreigt, wapenwedlopen worden opgestart, vrouwenrechten worden teruggedraaid, en alles en iedereen die ook maar iets met “links” of “woke” te maken heeft is vogelvrij.

De waarheid vormt voor de vernielzucht van rechts geen enkel obstakel. Alles is de schuld van Frans Timmermans. Dat terwijl Timmermans, noch zijn partij, de afgelopen acht jaar in enige positie heeft verkeerd waarin beleid werd gemaakt of uitgevoerd. Ik breng graag even in herinnering dat de laatste linkse partijleider die in een kabinet plaatsnam, Lodewijk Asscher, de enige betrokken politicus is die is afgetreden (als lijsttrekker) naar aanleiding van de toeslagenaffaire. Alle rest, de rechtse kabinetsleden, trokken zich geen hol aan van welke parlementaire enquête dan ook, en bleven lekker aan het pluche plakken.

Rutte “overleefde” schandaal na schandaal door te glimlachen en hier en daar een kwinkslag te maken. Hij nam nooit verantwoordelijkheid, ook niet voor al het beleid waar rechts zo hard op afgeeft, en is nu de machtigste man van de NAVO.

Wilders nam zitting in een kabinet met om zich heen een verzameling incapabele LinkedIn-connecties, maar kreeg als grootste partij in twee jaar tijd geen beleid van de grond. En toen zijn falen steeds zichtbaarder werd, koos hij het hazenpad, onderwijl verongelijkt roepend dat “het hem weer niet gegund was”.

Wanneer je boos bent, kies dan niet voor de politicus die net zo hard schreeuwt als dat de woede in jouw hoofd klinkt. Geen enkel probleem is ooit opgelost met vernielzucht. Probeer terug te bewegen naar wat rust geeft en wat gelukkig maakt.

Verbinding.

Wees niet bang voor softe terminologie. We hebben zachtheid nodig, rust, geduld, empathie. Dingen die niet cool zijn, die tijd en energie kosten, maar zoveel meer opleveren.

Laat je niet opzetten tegen de ander. Kies voor solidariteit. Er gaat een moment komen dat je het zelf nodig hebt - waarschijnlijk al sneller dan je denkt.

Kies groen. Kies rood. Kies links. Laat zien dat we met meer zijn.

Ik weet niet hoe het met jullie zit, maar voor mij is het niet zozeer de winterdepressie die me elk jaar weer nekt, maar wel dat moment aan het eind van de zomer dat je zonder waarschuwing keihard die afgrond ingekeild wordt. De vakantie is voorbij, er is niks meer om je op te verheugen (want sorry, maar de herfstvakantie is echt een snertvakantie, met z’n regen en wind en al die kutbladeren), van het een op het andere moment zit je weer in achtendertig appgroepen met ouders van je dochters klas, de zwemtraining, kinderfeestjes (“Hoi, Anne-Fleur wordt 9 en wil dat graag vieren met Hazel, Raaf, Poekie, Lorelai en Emanuella op 132 september.” “Oh leuk!” “Poekie heeft er zin in!” “Heeft Anne-Fleur nog wensen?” “Aaaah wat jammer Lorelai heeft dan turnwedstrijd. Kan het nog verzet worden? Ze is er graag bij!”), en krijg je de meldingen niet snel genoeg gemute om geen directe hartkloppingen te krijgen.

Het schooljaar is weer begonnen.

En daarmee ook de symbolische overgang naar de herfst. Die lange, gure, kloteherfst, die - als je even pech hebt - in Nederland ongeveer 8 maanden duurt. Noem mij een watje (of, zoals mijn vader altijd zegt, “van suiker”), maar mij krijg je met geen stok, wat zeg ik, geen brandende pook de regen in. Het zal iets te maken hebben met het feit dat ik opgroeide in een minidorpje waar slechts 8 bussen per dag gingen, en dat ik daarom zes jaar lang naar de middelbare school moest fietsen door weer en wind (15 kilometer heen, 15 kilometer terug, mind you), maar ik heb tijdens die eindeloze fietstochten door tegenwind en striemende regen tegen mezelf gefluisterd dat ik zodra ik het huis uit ging NOOIT MEER door de regen hoefde van mezelf. En daar heb ik me aan gehouden. Ik haalde mijn rijbewijs, kocht meteen mijn trouwe Starlet, en sindsdien ben ik een luxepaard. Voor zover je een bejaarde Starlet luxe kunt noemen, natuurlijk.

Ik vind niets zo deprimerend, ergerlijk en vernederend als natregenen. Hier thuis lachen ze me erom uit, dat ik altijd begin te vloeken zodra ik buiten ben en ik voel een druppel, en dat ik blijf vloeken tot het moment dat ik thuis in een warm bad zit. Als het regent hoeft mijn dochter niet te fietsen naar school. Ik weet het: het is geen goed voorbeeld, en ik kweek vast een slap kind enzo, maar de waarheid is dat ik zelf gewoon niet door de regen wil fietsen, ook niet om een goed voorbeeld te geven. Ik heb eindeloos ontzag voor alle bakfietsmoeders die met een zesdelig regenpak door de oktober-moesson hun kroost komen afleveren, maar ik begin er niet aan. Simpelweg omdat het niet hoeft, en in sommige dingen ben ik gewoon, nou ja, een beetje onbeweeglijk. Zullen we maar zeggen.

En daar komt meteen de herfst om de hoek kijken. Elk jaar, wanneer de herfstdip zich aandient, proberen lieve omstanders met de beste bedoelingen me ervan te overtuigen dat de herfst heus z’n mooie kanten heeft. Wandelingen door een prachtig kleurend herfstbos, bijvoorbeeld. Als ik daaraan denk, dan voel ik striemende wind, eindeloze modder en het gevoel snel naar binnen te willen. Ik geniet er niet van. Nooit gedaan.

Kerst, dat vind ik leuk. En echte winterkou. Doe me dat maar. Snijdende kou, bevroren wegdek, handschoenen en mutsen: heerlijk. Wintersport is mijn crack. Maar die eindeloze grijze halfschemerige treurnis waar Nederland in grossiert, daar heb ik echt een grafhekel aan. Was ik een boomer en/of pensionado, dan zou ik er zo eentje zijn die eind september naar Benidorm verkast. Ik kijk er nu al naar uit. Lekker aan het strand mijn romannetjes tikken, cocktailtje erbij, helemaal top. Maar tot die tijd moet ik toch deze droevenis zien door te komen, en dat doe ik, zoals je wellicht inmiddels begrijpt, met de frisheid van wilde tegenzin (wie deze referentie snapt krijgt tien punten).

Ik probeer sinds een aantal jaar om dit taaie septemberchagrijn zo snel mogelijk achter me te laten, en ik kom er langzaam achter dat dat het beste gaat door er juist niet tegen te vechten. Toen ik vanochtend de zwaarte voelde neerdalen, dacht ik: prima. Dan zijn we even een paar weken stikchagrijnig. We’ll live. Ondertussen neem ik me voor om toch maar alle dingen te doen die verstandige mensen me in de loop der jaren hebben aangeraden. Vorig jaar heb ik geïnvesteerd in zo’n peperdure regenjas van Bever. Tot mijn eigen verrassing moet ik toegeven dat die wel echt een verschil maakt: door de regen kunnen lopen zonder nat haar/gezicht/kleding te krijgen maakt even naar buiten gaan voor een boodschap opeens bijna… mogelijk.

Ook probeer ik in de herfstmaanden als een malloot mijn 5000 tot 10.000 stappen te halen, en wel door buiten rondjes te wandelen tussen de buien door. Helpt ook. En ja: ik slik al een paar jaar vitamines D, B12 en ijzer bij, en dat heeft ertoe geleid dat ik niet meer de hele dag wil slapen zodra de R in de maand zit. Er zit dus heus wel verbetering in de situatie.

Maar toch: het vooruitzicht van de maanden oktober, november en december blijft als een torenhoge berg aangekoekte en schimmelende afwas in een studentenkeuken, waar ergens in een pan een restje gekookte rijst ligt te fermenteren (heb je dat ooit geroken? Ik zweer je dat het de goorste meur is die je ooit tegenkomt).

En daarom mag ik deze hele week alle flauwe memes en reels delen, mag ik ranten over het begin van het schooljaar, en mag ik even stampvoeten als een peuter die geen lolly krijgt. Ik. Haat. Herfst!

Een week of twee geleden besloot ik om elk bericht over geweld tegen vrouwen op mijn Instagram story’s te posten, met daarbij de titel: “Het was weer een vreselijke dag om vrouw te zijn.” Het was nog voor de moord op Lisa, maar de krantenkoppen over femicide en seksueel geweld vlogen je al om de oren. Ik had niet kunnen bevroeden dat het posten van deze berichten bijkans een dagtaak zou worden. En toch werd het dat.

Ik post en blijf posten omdat ik invoelbaar en inzichtelijk wil maken dat geweld tegen vrouwen een probleem is van ons allemaal. Ik blijf maar reacties krijgen van mannen die me ervan proberen te overtuigen dat “zij het probleem niet zijn”, of dat ik moet stoppen met het oproepen van haat jegens “alle mannen”. Zolang dat de reactie is op het simpelweg plaatsen van elk bericht over een vrouw die is vermoord, verkracht of lastiggevallen (doorgaans door een man, laten we wel wezen), is mijn werk nog niet gedaan.

En zolang er nog vrouwen zijn die reageren met: “Gelukkig is mij nog nooit iets overkomen” is mijn werk zeker nog niet gedaan. Want iedereen die vrouw is, is blootgesteld aan geweld. Dat klinkt groot, maar ik durf er mijn hand voor in het vuur te steken. Wellicht was het geen moord of verkrachting, maar ga maar eens na. Om mijn stelling te illustreren zal ik een aantal anekdotes uit mijn eigen leven meegeven.

Toen ik 14 was, droeg ik een kort rokje naar school. In de pauze vroeg een jongen uit mijn klas die achter me de trap op liep: “Hey Aafke, vindt je moeder het goed dat je als hoer naar school gaat?” Andere jongens lachten.

Toen ik 15 was, ging ik uit met mijn beste vriendin en haar vriendje. Toen mijn vriendin even naar de wc was, pakte haar vriendje me vast en duwde zijn tong in mijn mond. Ik duwde hem van me af. Later, thuis, vertelde ik mijn vriendin wat hij gedaan had. Ze was er kapot van, en vertelde dat hij haar ook regelmatig hardhandig behandelde. Het duurde nog bijna een jaar voordat ze het uit durfde te maken.

Toen ik 16 was fietste ik met mijn zusje van school naar huis. In het bos (waar we alleen overdag en samen doorheen mochten fietsen) zagen we een paar meter van het fietspad een man staan, die razendsnel zijn joggingbroek liet zakken toen hij ons zag. Daarna begon hij op en neer te springen, waarbij z’n piemel wild in het rond zwaaide. Mijn zusje en ik kregen meteen de slappe lach.

Net nadat ik mijn eerste album had uitgebracht koppelde een (leuke en aardige) muziekjournalist me aan een electro-producer, om samen een song te maken. Ik stuur hem een berichtje, en we overleggen kort over welke muziekstijlen we zullen combineren. Na vijf minuten appen ontvang ik ineens een foto van een ontblote erectie. Als ik zeg dat ik dat raar vind, stuurt hij me: “Oh, ik dacht dat ik wel een bepaalde klik voelde.”

En een paar dagen geleden nog, was ik op vakantie in Zeeland op een druk naaktstrand met mijn dochter (9) naar schelpen aan het zoeken, toen ik een paar ogen voelde prikken. Een man van middelbare leeftijd met een grote zwembroek aan cirkelde om ons heen. Hij bleef maar naar ons kijken, met een blik die ik niet anders kan omschrijven dan verlekkerend. Na minutenlang cirkelen zei hij met een West-Vlaams accent: “Zo, is het nog altijd vakantie in Nederland?” Ik pakte mijn dochters hand en zei: “Laten we naar papa gaan.” De man achtervolgde ons en droop pas af toen we bij bram gingen zitten.

Al deze jongens en mannen, mind you, waren wit. De daders hadden slechts één overlappende eigenschap: het waren allemaal mannen.

En ik heb ook moeite met de strijdkreet “we eisen de nacht op”: deze voorbeelden speelden grotendeels overdag, in het volle zonlicht, en online, waar dag en nacht niet eens bestaan. Ja: ’s nachts lopen we nog meer risico, maar laten we heel goed beseffen dat seksueel geweld altijd en overal plaatsvindt, dat er werkelijk geen enkele plek of tijdstip veilig is.

Ik had nog pagina’s en pagina’s door kunnen gaan, het aantal voorbeelden alleen al uit mijn eigen herinneringen is enorm. Ik heb hier ook bewust niet gesproken over “grote” zaken uit mijn omgeving: de verkrachtingen, de moorden - want ook die zijn er. Maar ik wil hier slechts laten zien dat seksueel geweld niet alleen die ene gestoorde moordenaar is die een meisje neersteekt: het is overal, all the time. Meisjes groeien ermee op, moeders voelen de zware taak om het bewustzijn rondom alomtegenwoordig gewelddadige dreiging door te geven aan hun dochters. Een vreselijke taak. Want wanneer je je dochter moet uitleggen wat die meneer op het strand precies van ons wilde, en waarom ze hem niet moet vertrouwen, breek je direct ook haar hart. En dat doet pijn.

Ik wil mijn dochters hart niet langer hoeven breken. Ik wil nooit meer hoeven posten dat het weer een vreselijke dag is om vrouw te zijn. En dat kan alleen wanneer we laten zien hoe alomtegenwoordig en systemisch het geweld tegen vrouwen is. Het is een probleem van ons allemaal, van altijd, van overal, en alleen als mannen stoppen zich aangevallen te voelen en hun schouders eronder zetten kunnen we dit samen, hopelijk, ooit oplossen.

Op mijn zeventiende haalde ik mijn gymnasium-diploma en verhuisde direct naar Utrecht. Amsterdam vond ik bij nader inzien toch wel heul ver weg van het drie-provinciën-punt (Brabant/Gelderland/Limburg) waar ik was opgegroeid, bovendien kende ik al heel wat mensen die in Utrecht waren gaan studeren. Vanaf dag één was het love on first sight. Ik geniet nog elke dag van het feit dat ik woon op een plek waar altijd iets gebeurt, waar alles wat ik wil binnen handbereik is, en ik binnen tien minuten in de trein naar overal zit. Ik hou van de stad, ik pas hier precies, en ik heb ongelofelijk veel geluk met een mooi groot appartement met uitzicht op de bomen van Park Transwijk.

En toch, de laatste tijd begint er iets te knagen. Niet dat ik terug naar een dorp zou willen - zo ver zal het waarschijnlijk nooit komen -, maar er is stille ergernis die langzaam groeit. Kleine dingen die zich uitrekken tot grote dingen.

Neem festivals. Ik heb altijd gezegd: als je geen geluidsoverlast wil, dan moet je niet in een stad gaan wonen. Sinds ik een kind heb denk ik daar anders over. Samenleven is compromissen sluiten, en zorgen dat de boel voor iedereen leefbaar is. Toen we hier 13 jaar geleden kwamen wonen was er twee keer per jaar een groot festival in onze voortuin (het park), waar je dan een avond last van had. Als in: je kan dan niet thuis slapen, want we wonen praktisch OP het festivalterrein van Park Transwijk. Maar twee nachten per jaar uit logeren gaan is prima te overzien.

Na corona is de gemeente gaan strooien met vergunningen. Niet alleen kwamen er een hele hoop kleine en grote festivals bij, maar ook de bestaande festivals kregen toestemming om van een dag uit te groeien naar drie dagen. De UIT-dagen voor studenten groeiden van een avondje uit tot een tiendaagse herrie-marathon in onze voortuin.

En er kwamen een hoop evenemententerreinen bij in de omgeving. Strijkviertel, Beton-T, allemaal mooie locaties met eigen programmering, waar ik zelf soms ook met veel plezier heen ga. Ik gun iedereen z’n feestje, en feest zelf graag mee.

Maar deze zomer zijn we niet op vakantie gegaan, en ergens in mij is iets geknakt. Dat klinkt heftig, en dat is het niet hoor, maar het lukt me steeds minder goed om de herrie te relativeren. Deze zomer is er iedere week op donderdag, vrijdag en zaterdag wel ergens een festival in de buurt, waardoor er gedreun klinkt tot minimaal elf uur ‘s avonds. Mijn dochter kan er niet van slapen, en vraagt steeds vaker waarom we wonen op een plek waar altijd lawaai is als ze naar bed moet. Vroeger zei ik: we wonen in de stad, dit hoort er nou eenmaal bij. Maar nu denk ik: hoort het er echt bij?

Politiek-nerd als ik ben, ben ik natuurlijk in de vergunningverstrekking gedoken. Ik zie dat de festivals binnen de stadsgrenzen door de gemeente worden toegestaan (zelfs: binnengehaald en toegejuicht) omdat ze een belangrijke “functie voor de stad” zouden hebben. Horeca en andere bedrijven zouden ervan profiteren, de stad zelf zou erdoor groeien in aanzien.

Wat ik voor mijn neus zie gebeuren is echter totaal anders. De festivals hier in het park en op Strijkviertel zijn inmiddels zo groot dat mensen van heinde en verre met het openbaar vervoer naar Utrecht Centraal komen, om zich met pendelbussen naar het festivalterrein te laten rijden. Ze mogen vervolgens het terrein niet meer af, want als ze buiten het festival bij lokale horeca zouden gaan eten, dan maken de foodstands op het festivalterrein te weinig winst. Het gevolg: mensen komen alleen nog voor het festival, zien of doen verder niets in de stad, omwonenden hebben vooral overlast. Ik zou er bijna zo’n bejaarde van worden die bij elke gemeentelijke inspraakavond luidkeels protest komt aantekenen, maar ain’t nobody got time for that.

Een ander probleem vind ik dat het park steeds langer wordt afgesloten voor publiek en bewoners voor en na de festivals, om op- en af te bouwen. Een voorbeeld: voor het driedaagse festival Central Park is het park bijna een maand dicht geweest. En dat terwijl Park Transwijk in Kanaleneiland ligt, een wijk waar de meeste mensen in hoogbouw wonen, zonder tuin. In de zomer zit het park elke dag vol met hele families die er komen chillen, barbecuen, voetballen, spelen of verjaardagen vieren. Het park is echt een stadstuin, en ik ken weinig parken die die functie zo letterlijk invullen als Park Transwijk. Als dan juist in de zomer het park bijna de helft van de tijd afgesloten is, dan ontneemt de gemeente de bewoners iets, in plaats van dat ons iets gegeven zou worden door de festivals.

Het is erg om te zeggen, maar ik voel dat ik langzaam mijn geduld verlies. Verander ik langzaam maar zeker in een intolerante, klagende Gerda? Of zijn er meer mensen die dit ervaren? Let me know!

En ik dacht: eindelijk lekker schrijven. Want ieder verloren uurtje tussendoor of ‘s avonds is nu voor Keetje, de roman waar ik middenin zit. Een heerlijk proces. We hebben dit jaar geen enorme reis gepland, maar slechts 1 weekje kamperen in Zeeland. De afgelopen jaren zijn we telkens bijna een maand met de trein door Europa aan het reizen geweest, wat fantastisch was, maar we hadden allemaal nogal behoefte aan wat minder prikkels, reisdagen, hitte en vreemde bedden. Bovendien wilde Rudi (de dochter in kwestie, 9) het allerliefst kamperen in Zeeland. Dat hebben we als gezin nog niet eerder gedaan, dus zo gezegd, zo gepland. Dat geeft rust en ruimte om thuis voorbereidingen te treffen voor de verbouwing later dit jaar (deuren, vloeren, inbouwkasten), al onze bergruimtes een keer helemaal leeg te ruimen, leuke uitjes in de buurt te ondernemen, en te schrijven. Top.

Gisteren, zaterdag dus, deden we het rustig aan. Rudi had een kinderfeestje, Bram en ik lagen op de bank en speelden Zelda. We hebben pas sinds begin dit jaar (toen Bram een heftige longontsteking had en wekenlang geveld was) een Nintendo Switch, en hebben allebei weinig tot nooit gegamed, dus deze hele experience is nieuw voor ons en we gaan er VOLLEDIG in op. Ik kan urenlang in Zelda’s berglandschap rondstruinen om paddenstoelen te zoeken, word ik compleet zen van.

Goed. ‘s Avonds ging Rudi bij haar beste vriendin logeren. Althans: ze ging het proberen. Rudi is een makkelijk kind, maar heeft ontzettend veel moeite met in slaap vallen, en ontzettende heimwee. De enige bij wie ze momenteel moeiteloos logeert zijn mijn ouders, waar ze zich thuisvoelt. Brams ouders, andere familie, vakantieadressen, vriendinnen: het is allemaal nog nooit gelukt. Talloze keren ben ik tot na middernacht opgebleven in afwachting van het telefoontje dat ze toch naar huis wilde, en altijd heb ik haar midden in de nacht weer gehaald en thuis in bed gebracht. Slechts 1 keer ben ik mijn geduld verloren, omdat ik er he-le-maal klaar mee was. Ik vind het belangrijk dat ze kan blijven proberen om te gaan logeren, zo lang als ze het nodig heeft, zonder het gevoel te hebben dat we geïrriteerd zijn of dat ze ons tot last is. Ze doet het immers niet expres, ze wil het écht graag, maar het lukt niet.

Afijn, gisteravond deed ze voor het eerst in lange tijd een poging om bij een vriendinnetje te logeren, en om een uur ‘s nachts kwam het verzoek en ging ik haar ophalen. Toen we terugkwamen en ze nét in slaap was gevallen, begon Henk (onze bejaarde kat) met woest veel geluid te kokhalzen, want there’s no such haarballen-time like midden in de nacht. Dochter weer wakker, hele huiskamer onder de kots, afijn: om drie uur ‘s nachts sliep ik pas.

En vandaag was ik totaal gesloopt. Rudi ook, dus we haalden elkaar het bloed onder de nagels vandaan. We zijn beiden van het type dat het laatste woord wil hebben, maar ik zou als volwassene beter moeten weten en the bigger person moeten zijn. Dat lukt bijna altijd, maar niet als ik gaar ben. Uiteindelijk zijn we maar gaan zwemmen, wat een goed idee was. Het regende, dus het was lekker rustig in het openluchtzwembad, en we koelden goed af.

Uiteindelijk heb ik dit weekend dus geen woord geschreven, behalve deze post. En dat is prima. We zitten prima op schema, morgen weer verder.

Dat ik Nederlands ging studeren was dan ook geen rare sprong, en ik had geen enkele moeite met het leestempo op de universiteit. Ook daar las ik meerdere romans per week. Sommige vond ik wat taai, maar ik vond het nooit vervelend. Het analyseren van wat ik las gaf de leeservaring een heel nieuwe dimensie, waar ik intens van genoot. Wel las ik steeds minder vaak voor het slapengaan: ik had inmiddels een tv om mezelf mee te vermaken tot ik in slaap viel.

Het ging met lezen pas mis toen ik les ging geven, Nederlands nota bene. Ergens in die paar jaar dat ik voor de klas stond verloor ik het plezier in lezen. Ik “moest” elk jaar een aantal romans doorploegen omdat ik er lessen over moest verzorgen, en deed ik steeds vaker zonder een spoortje voldoening. Toen ik stopte met lesgeven dacht ik nog heel even dat ik mijn leesplezier en -tempo vanzelf wel weer zou terugvinden, maar inmiddels zijn we tien jaar verder, en lees ik nog altijd weinig tot niets.

Er gaan hele jaren voorbij dat ik maar een handvol boeken lees, en meestal is dat tijdens de zomervakantie. Als we op reis zijn, vind ik op de een of andere manier wél de rust om urenlang te lezen. Maar de rest van het jaar: nope. Ik neem me iedere maand voor om dit keer wél een boek te lezen, maar eindstand: ik kijk reality-tv, schrijf aan mijn roman, of ik lig podcasts te luisteren. Ik voel me inmiddels als een puber die door diens leraar Nederlands wordt gedwongen om te lezen voor de lijst: ik kan me er niet toe zetten.

En dat is raar, want ik hou met heel mijn hart van literatuur. Hell, ik schrijf zelfs romans, maar ik lees ze niet? Dat is bijna hypocriet, welbeschouwd.

Het is niet dat ik niets lees, want ik lees de hele dag. Ik lees twee of drie kranten per dag, nog een shitload aan losse artikelen, posts, Substacks, eindeloze hoeveelheden emails, het gaat maar door. Het zijn vooral romans die me tegenstaan, ik schrijf ze met ontzettend veel plezier, maar lezen: ho maar.

De afgelopen jaren is het me met redelijk succes gelukt om bepaalde gedragingen aan te leren en te normaliseren tot dagelijkse routine. Skincare voordat ik naar bed ga, gezond ontbijten, sporten, piano oefenen met Rudi, Russisch leren op Duolingo - allemaal gelukt. En ik denk echt bijna elke dag: ik zou ook dagelijks moeten lezen, maar dat lukt me niet. Ik heb een hele stapel boeken liggen waarin ik ooit begonnen ben, maar iets uitlezen lukt me zelden.

Herkent iemand dit? En hoe is het gelukt om weer te “leren” lezen? Ik ben heel benieuwd!

Tuurlijk: ik kan de podcast-ranglijstjes in de gaten houden, maar die zeggen op dit moment nog niet zo veel. Die zijn namelijk verdeeld per platform, en het verschilt per platform nogal wie er wanneer luistert. Wat wel fantastisch is zijn de eerste reacties van luisteraars die binnendruppelen. Ze zijn over het algemeen positief tot laaiend enthousiast - maar als mensen het k•t vinden dan stoppen ze vaak na 10 minuten gewoon met luisteren en laten ze je niks weten. Maar goed, dat mag de pret niet drukken.

Er zijn ook altijd luisteraars die kleine foutjes of ongeregeldheden uit elke aflevering weten te halen. Dat is ook oké, dat getuigt van toewijding. Het irritante is wel dat het bij een podcast niet zo is als bij een boek, waar je bij de volgende druk gewoon de typo’s eruit kunt halen. Een podcast is wat ‘ie is, je gaat niet het hele proces opnieuw doorlopen. Helaas, pindakaas.

Maar goed: we hebben dus een podcast uit! Onze tweede serie voor de KRO-NCRV en NPO-Luister, met als titel: De Afghaanse hand. Tijdens het schrijven van mijn roman 7B kwam ik in contact met een aantal Uruzgan-veteranen. Toen die mij vertelden over hun ervaringen in Afghanistan was ik ontzettend onder de indruk van hun verhalen, en maakte ik een mental note: ooit iets mee doen. En nu was het moment daar. We zijn teruggereisd naar de periode 2006-2010, en hebben tientallen mensen geïnterviewd: veteranen, politici, Afghaanse burgers, tolken, beleidsmakers, mensenrechtenadvocaten… en Arnold Karskens. Vond ik zelf toch wel redelijk bizar, maar als je het over Uruzgan hebt kun je bijna niet om hem heen: hij was er als onafhankelijk journalist en deed verslag, zag ontzettend veel, en dus hebben we hem ondervraagd.

Een ander interview dat me altijd zal bijblijven is dat met Ben Bot (of: Bernard Bot, tegenwoordig). Topdiplomaat sinds de jaren ‘70, en onder Balkenende was hij minister van Buitenlandse Zaken. Een icoon, in mijn bubbel. We mochten langskomen in zijn statige appartement in Wassenaar, dat deed denken aan het huis van de grootouders van Rory uit Gilmore Girls, kregen koffie uit porseleinen kopjes, en Ben Bot vertelde honderduit over zijn ontmoetingen met Henry Kissinger, Erich Honecker, Condoleeza Rice en Hamid Karzai. Die man is echt een soort Forrest Gump van de afgelopen 60 jaar aan diplomatieke geschiedenis, en inmiddels al aardig oud en broos. Zo’n interview waarvan je denkt: die heb ik toch nog maar mooi in the pocket.

En wat ook grappig is, is wanneer je iemand interviewt van wiens podcast je zelf fan bent. Dat gebeurde toen we Mart de Kruif (oud-commandant Landstrijdkrachten en hoogste Nederlandse militair in Afghanistan), die zelf podcasts maakt over militaire analyse en historie, en ja: ik ben zo’n nerd die dat luistert. Toen we begonnen over Uruzgan, was zijn naam een van de eerste die ik noteerde als interessant, en hij zei direct ja. We interviewden hem in zijn huis in de Achterhoek, waar zijn kleinzoon, die bij hem logeerde, af en toe de keuken door kwam banjeren omdat hij honger had, en een lift naar het station nodig had.

De allergrootste indruk maakten de verhalen van de veteranen die in Uruzgan hebben gediend. Ze wisten me allemaal aan het huilen te krijgen. Ik ga daar niet te veel over zeggen, ik laat ze liever zelf aan het woord in de podcast.

Maar goed: na al die interviews komen de volgende stadia in het maakproces: transcriberen (aaargh wat een HEL), archiefonderzoek, scripts schrijven, redactierondes, voice-overs opnemen, muziek produceren, en dan alles nog tien keer doorluisteren om de montage en eindmix goed te krijgen. Zo’n serie is al met al ongeveer een half jaar fulltime werk, alles bij elkaar, met z’n tweeën. Echt bizar. Soms denk ik: ik kan beter gewoon zes klets-podcasts gaan maken, dat gaat veel sneller en dan kan ik er ook nog sponsordeals in kwijt. Maar truth be told: het is fantastisch dat we de tijd en ruimte krijgen bij de publieke omroep om zo’n werkintensieve audiodocumentaire te maken. Het is iets waar ik enorm trots op ben, en waarvan ik hoop dat veel mensen gaan luisteren.

En mocht je gaan luisteren: laat me vooral weten wat je ervan vond, want daar leer ik ontzettend veel van!

De Afghaanse hand is nu overal te beluisteren. Wil je meteen alle afleveringen bingen? Download dan de NPO Luister-app, gratis en voor niksss, daar staan ze allemaal in!

Hoe dat lukte? Ik ontdekte al vrij snel wat werkt voor mij. Ik kan niet dagenlang schrijven. Zelfs geen uren achter elkaar. Als ik schrijf werkt mijn brein op duizend procent, en raak ik pijlsnel vermoeid. Zeker als het om sciencefiction gaat, en ik constant bezig ben met het visualiseren van het complete parallelle universum dat ik bedacht heb, zodat alles klopt. Eigenlijk kan ik maar een uurtje per dag echt schrijven. Maar in dat uur lukt het me wel om te knallen, en schrijf ik eigenlijk altijd minimaal 500 woorden, wat een prima dagopbrengst is. Het enige addertje onder het gras: ik heb ijzeren regelmaat nodig. Ik moet Elke. Dag. Schrijven. Wel maar een uurtje, maar: het MOET elke dag gebeuren. Als ik een dag mis, ben ik uit de regelmaat, en kost het me op de een of andere manier ontzettend veel moeite om het weer op te pakken. Voor ik het weet zijn er weken voorbij en ben ik mijn complete planning uit het oog verloren (lees: ik steek mijn kop in het zand). Ik weet niet waarom het zo werkt, maar het werkt zo.

Als ik scholen bezoek krijg ik van jongeren vaak de vraag hoe het me lukt om een heel boek te schrijven. Ik leg ze dan altijd uit hoe het voor mij werkt (en natuurlijk dat het voor iedere schrijver weer anders is), en vergelijk het met hardlopen: je gaat alleen vooruit als je het regelmatig doet, en het is eigenlijk pas leuk als je jezelf bewijst dat je je aan die regelmaat kunt houden. Of ik vergelijk het met voetbal kijken: als je een keer per jaar naar Studio Voetbal kijkt, dan is er geen hol aan. Kijken naar voetbal is pas leuk als je geïnvesteerd bent en iedere week kijkt. Dan ga je het vanzelf spannend vinden. Zo is het voor mij ook met mijn eigen verhalen. Als ik iedere dag even in het verhaal stap, dan wil ik zelf weten hoe het verdergaat. Als ik het verhaal uit het oog verlies, al is het maar een dag, dan ben ik meteen niet meer zo geïnvesteerd.

Nu ik de diagnose ADHD heb gekregen (zoals zovelen met mij) kan ik mijn werkritme iets beter duiden. De ijzeren regelmaat die direct compleet verdwijnt bij één gemiste dag, de spanningsboog die maar een uur gespannen staat, het procrastineren voor en na het schrijven dat geen duidelijke functie heeft maar toch “moet” bestaan. Medicatie maakt het iets makkelijker om tijdens het schrijven niet voortdurend afgeleid te raken door gedachten aan dingen die ik niet moet vergeten (ik moet X nog mailen!) of door Wikipediapagina’s die ik nog open had staan. Maar het instappen in de regelmaat: dat was, is en blijft taai.

Ik ben nu al drie jaar bezig aan het begin van mijn derde roman: Het professionele leven van Keetje Kwant, en elke keer wanneer er een ander project voorbijkomt, spring ik vol enthousiasme op die trein en verlies het schrijven uit het oog. Ik maakte een podcast, een album, nog een podcast, ging touren met orkest - er was zo veel te doen, en schrijven was makkelijk uit te stellen. Binnenskamers, hier in huis, werd het ondertussen bijna een running gag: “Ik ben geen schrijver, ik wás schrijver, ik heb immers al jaren geen roman meer geschreven.” Het knaagde aan mijn zelfvertrouwen. De omstandigheden zijn immers ideaal: onze dochter heeft een leeftijd waarop ze zelfstandig speelt, ik kan zelf mijn agenda invullen, en ik heb zelfs een beurs van het Letterenfonds gekregen voor het schrijven van deze roman.

En toch.

Toch voelt het elke keer weer na een gemiste dag (of week) alsof ik he-le-maal opnieuw moet beginnen. Alle moed bij elkaar moet rapen om mezelf er weer toe te zetten. Dat heb ik ook met, ik noem maar wat, mijn administratie, en opruimen, en poetsen - dat is ook bloedirritant, maar minder fundamenteel dan schrijven. Schrijven is wat ik het liefste doe. Wat ik altijd al heb willen doen, wat ik (hopelijk) tot het einde ga blijven doen. Dat is waarom ik niet opgeef en mezelf toch steeds weer aan mijn haren richting mijn manuscript sleep. En als ik dan bezig ben, dan heb ik de tijd van mijn leven. Dat weet ik vantevoren, en toch kan ik er niet naar handelen.

Ik ben nu gelukkig weer op het punt dat ik een dag- en weekplanning heb gemaakt voor het aantal te schrijven woorden tot en met november. Alleen dat soort rigoureuze excel-discipline houdt me bij de les. Aan mijn fellow schrijvers en/of ADHD-lijders: weten jullie een goede work-around?

So far, so good.

Inmiddels zit ik aan mijn vijfde spiraaltje, maar de afgelopen maanden begon ik weer ongesteld te worden. Ik overlegde met de huisarts, een vrouw met wie ik een uitstekende band heb, en die mijn problematiek als geen ander kent. Samen besloten we dat, hoewel ik mijn spiraaltje prima nog zou kunnen laten zitten (die werkt ook zonder de hormonale werking), het voor mijn mentale gezondheid handiger is om ‘m te vervangen. En dan wel in het ziekenhuis, waar het onder plaatselijke verdoving kan, zodat ik niet hoef flauw te vallen van de pijn.

Want waarom vinden we dat eigenlijk normaal, dat vrouwen flauwvallen van de pijn?

Nou goed, deze week kon ik meteen terecht op het spreekuur van de gynaecoloog. Ik nam Bram mee voor de zekerheid, niet omdat ik zelf niet mijn verhaal kan doen, maar wel omdat ik het altijd fijn vind om achteraf te kunnen nabespreken wat er zojuist besproken is - gesprekken met specialisten gaan soms razendsnel en ik onthoud niet altijd alles even goed.

De gynaecoloog was een vrouw van mijn eigen leeftijd, die nog voor ze ging zitten zei dat ze nog wel even wilde praten over mijn keuze voor het vervangen van mijn spiraaltje, want, zo zei ze: “Het is hier niet gewoon u vraagt, wij draaien natuurlijk.”

Sure, advies van een expert kan nooit kwaad.

Ze keek even vluchtig op haar scherm en concludeerde dat ik inmiddels aan mijn zesde spiraal toe ben. Ze legde uit dat je een spiraal tegenwoordig 10 jaar mag laten zitten, als je er geen last van hebt. Ik legde uit dat de hormonale werking voor mijn mentale gezondheid vrij essentieel is, en dat ik daarom in samenspraak met huisarts en psychiater deze afweging hebt gemaakt.

“Als je tot je 52e een cyclus blijft houden moet je in dit tempo nog vier keer een nieuwe Mirena,” zei ze, “Dat is echt erg veel.”

Ik was verbaasd. Hoezo is dat veel? Ik bedoel: vier keer een kleine ingreep waardoor ik nog anderhalf decennium hormonaal (en dus mentaal) stabiel ben? Lijkt mij een relatief kleine kostenpost, als je het afzet tegen het alternatief. Crisisdienst, opnames en aanverwante zaken zijn echt een stuk duurder dan vier spiraaltjes. En ook: hoezo moet dit een financiële afweging zijn? Totaal bizar. Maar ik zei niets, ik knikte minzaam en hield mijn mond. De gynaecoloog ratelde door en wierp haar handen in de lucht.

“Maar ja, als een psychiater dit soort dingen begint te zeggen dan kan ik natuurlijk niks meer, hè? Dan is het einde discussie.”

Het gevoel bekroop me dat ik een zeurende klant was die met een belachelijke servicevraag terug naar een winkel was gekomen. Zo’n Karen waar iedereen het liefst geinige TikToks over maakt.

“Dan even over die verdoving. Dat kan natuurlijk allemaal hier in het ziekenhuis, maar de vraag is of je het moet willen,” ging de gynaecoloog verder. Ze legde uit dat er voor verdoving een lange wachtlijst is, dat je niet zelf mag rijden, dat je er nog even verward van kan zijn… alsof ze me ervan af wilde praten. Ik legde nogmaals uit dat ik niet graag flauwval van de pijn, omdat dat, nou ja, nogal veel pijn doet.

“Tja, in principe is flauvallen medisch gezien niet schadelijk,” zei de gynaecoloog. “Maar goed, huisartsen hebben er geen tijd voor, dus die gooien het hier over de schutting.”

Nu, twee dagen later, breek ik nog steeds mijn hoofd over de vraag waarom het nut van een medische ingreep alleen wordt afgemeten aan geld en medische noodzakelijkheid. Zoveel pijn hebben dat je flauwvalt is misschien niet schadelijk, maar is het daarmee ook wenselijk? Zouden mannen die zich willen laten steriliseren hun zaadleiders laten doorbranden zonder verdoving als dat onschadelijk en goedkoper zou zijn? Me dunkt van niet.

Uiteindelijk kreeg ik waar ik voor kwam: ik mag een spiraal laten zetten met een roesje, al moet ik daar wel nog maanden op wachten - want het heeft geen medische prioriteit. Maar de laatdunkende houding van de gynaecoloog was als een klap in mijn gezicht.

Zo’n schoolbezoek kan op verschillende manieren ingevuld worden, maar doorgaans is het de bedoeling dat de leerlingen (een stuk uit) een van mijn boeken gelezen hebben, en daar vragen bij hebben voorbereid. Tijdens een lesuur geef ik dan een korte presentatie over mezelf en mijn werk, en ga ik in gesprek met de klas over het boek dat ze behandeld hebben. Vaak gaat dat helemaal prima, maar regelmatig is het ook he-le-maal anders. De column van Heerma van Voss gaat over zo’n minder rooskleurige ervaring, en is zo herkenbaar dat ik hard heb gelachen, maar stiekem ook heb gehuild.

Thomas Heerma van Voss was te gast op een school waar het “schrijversdag” was, en hij twee klassen zou bezoeken.

Eerder had ik met een enthousiaste docent Nederlands gebeld, die verantwoordelijk was geweest voor mijn uitnodiging en had toegezegd dat hij alle leerlingen op mijn komst zou voorbereiden. Maar de leraar in kwestie bleek ziek te zijn, en toen ik aan de eerste stoet leerlingen vroeg of ze enig idee hadden wat ik precies kwam doen, kreeg ik te horen: “We weten niet eens hoe u heet of welk vak u komt geven.”

Hahaha, ik had dit zelf geschreven kunnen hebben! Elke keer weer zijn er enthousiaste docenten die de schoolbezoeken organiseren en je mailen met veel uitroeptekens. En zooo vaak gebeurt het dan dat er op de dag zelf opeens totale chaos blijkt te zijn, en de docent in kwestie nergens te bekennen is.

“De docent is ziek en ik val alleen maar in, ik weet niet wie je bent of wat je komt doen.”

“Er zijn acht lessen uitgevallen dus we hebben helaas niks kunnen voorbereiden, maar de leerlingen hebben je net even mogen googlen.”

“Er mochten geen reguliere lessen uitvallen dus we hebben je bezoek gepland om 17:00 na alle lessen, en nu zijn er maar 3 leerlingen komen opdagen.”

“Sorry dat de leerlingen zo chagrijnig zijn, ze dachten dat [insert naam van populaire schrijver] kwam, maar die kon niet dus nu ben jij er.”

Ik kan je vertellen: je wordt een kei in improviseren. En om zo’n bezoek te redden kun je maar een ding doen: meebuigen met de leerlingen, zoeken naar gezamenlijke interesses, en ze uit de tent lokken door ze te verzekeren dat ze je alles mogen vragen. Ja, echt alles. Thomas Heerma van Voss vertelt in zijn column dat hij die strategie ook volgt.

Uiteindelijk werden wel enkele vragen gesteld, vooral eentje die ik tijdens eerdere schoolbezoeken ook al hoorde: hoeveel verdient een schrijver gemiddeld?

Leerlingen willen altijd - en ik bedoel echt ALTIJD - weten hoe lucratief schrijven is, en als je dan begint over verkoopcijfers, de vaste boekenprijs en percentages royalties kijken ze je altijd een beetje meewarig aan, want ze denken altijd dat je als published author stinkend rijk bent. Toch elke keer weer die teleurstelling als dat niet zo blijkt te zijn…

Het is heerlijk om een keer een andere schrijver eerlijk en open te horen vertellen over dit soort ervaringen tijdens schoolbezoeken, want gedeelde smart is halve smart. En ach, echte smart is het niet eens: het blijft leuk werk om met pubers te kletsen. Maar wel werk. Je moet als schrijver niet op schoolbezoek gaan om je ego te laten strelen, tenzij je een young adult boek geschreven hebt dat meer dan 20.000 exemplaren heeft verkocht, maar laten we wel wezen: dat hebben maar een handjevol Nederlandse auteurs, en ik hoor daar niet bij.

Ik volg het voorbeeld van Thomas, en zal jullie heel kort een ervaring uit de doeken doen van vorige maand nog. Ik mocht optreden tijdens de Dag van de Literatuur die elke twee jaar georganiseerd werd (dit was de laatste editie, wat echt ontzettend jammer was) in de Doelen in Rotterdam voor duizenden middelbareschoolleerlingen uit heel Nederland, en ik was echt ontzettend vereerd. Wat wil namelijk het geval: in 2003 mocht ik tijdens een editie van diezelfde dag als scholier van 16 drie schrijvers interviewen waar ik echt mijlenver tegenkop keek: Connie Palmen, Abdelkader Benali en Tom Lanoye. Ik deed een half jaar over de voorbereiding, was mega zenuwachtig, maar uiteindelijk bleken de schrijvers lieve mensen die mijn vragen graag enthousiast beantwoordden, en voor mij was het een legendarische ervaring.

Nu was ik er zelf te gast als schrijver, en het voelde echt als een cirkel die weer rond was. Sterker nog: in dezelfde zaal als in 2003 werd ik dit keer geïnterviewd samen met Abdelkader Benali, veel ronder kan de cirkel niet worden. Dat interview was ontzettend leuk, en vervolgens had ik nog twee programmaonderdelen te gaan. Eerst een “leerlingensessie”, waarvoor docenten hun leerlingen konden opgeven. Ik ging zitten in een zaal op een stoel die meer op een troon leek dan iets anders, tegenover me rijen en rijen lege stoelen. Ik wacht geduldig op leerlingen, maar er komt niemand. Pas vijf minuten na aanvang komt een hijgende docente binnen, met achter zich een pluk jongens van een jaar of zestien die hun winterjas nog aan hebben. “Sorry, ik ga de andere leerlingen bellen, die hadden hier al moeten zijn,” verontschuldigde de docent zich. Ze brengt haar telefoon naar haar oor en begint streng te praten. “Nee, je komt nu hierheen. Eten doe je later maar. Je gaat nu niet spijbelen. Je bent hier binnen drie minuten of ik bel je ouders.” De andere jongens lachen een beetje, maar gaan zitten. Er druppelen nog wat jongens binnen, die me netjes begroeten. Als er een stuk of tien zijn besluit ik toch maar te beginnen, ondanks dat de docent me bezweert dat er ergens nog veel meer leerlingen rond moeten lopen die hier hadden moeten zijn.

Zoals altijd informeer ik even wat de leerlingen hebben voorbereid. “Niks, mevrouw,” zeggen de jongens eerlijk. Love pubers.

De jonge docente begint meteen uit te leggen. “Ik wilde dolgraag met deze jongens naar deze dag, juist omdat ze op het MBO zitten en al zo weinig cultuur meekrijgen. Maar ik mocht er geen reguliere lestijd aan besteden, en ik heb maar een uur per week met ze, dus ik heb weinig kunnen doen. En lezen doen ze sowieso niet.”

“Welke opleiding doen jullie dan?” vroeg ik de jongens. Ze antwoorden door elkaar heen, maar ik begrijp dat ze een ict-opleiding doen en maar een uurtje Nederlands per week hebben, waarin ze vooral spellingsregels uitgelegd krijgen om goede mails te kunnen schrijven. Inwendig moet ik enorm lachen, maar ik vind het ook meteen ontzettend leuke, open leerlingen, die hier overduidelijk niet komen voor hun eigen plezier, maar ook zeker niet om mij dwars te zitten. Ik vraag ze naar narratieve vormen die hen wel kunnen boeien (games, series), we praten over voetbal, over de ramadan (“We hebben HONGER, mevrouw”), over leren voor examens, over telefoonverslaving, en - natuurlijk - over wat je nou eigenlijk verdient als schrijver.

Het laatste programmaonderdeel is een signeersessie bij de stand van de plaatselijke boekhandel. Als ik erheen loop zie ik een enorme rij staan, en een seconde durf ik te dromen. Maar die luchtbel spat direct uiteen als ik zie welke schrijver er naast me gaat staan signeren. Dat is Pepijn Lanen, van De Jeugd Van Tegenwoordig. In het kwartier dat we er staan zet hij honderden handtekeningen en maakt even zoveel selfies met giebelende leerlingen. Ik zet in datzelfde kwartier maar 1 handtekening; in het boek van een lieve docent Nederlands die Concept M in haar tas had zitten.

Maar terwijl mijn respect voor Omtzigt groeide wat betreft zijn openheid over psychische problemen, slonk mijn respect voor hem als politicus als sneeuw voor de zon. Waar ik hem in 2019 nog persoonlijk leerde kennen als een groot vechter tegen onrechtvaardigheid in mijn eigen strijd tegen het CBR (dat mijn rijbewijs wilde afnemen vanwege mijn depressie), werd na de verkiezingswinst van NSC al snel duidelijk dat hij zich - net als vele anderen die hem voor gingen - direct liet leiden door opportunisme en angst om zetels te verliezen. Zijn agenda bleek, zoals ik al vreesde, toch voornamelijk aartsconservatief te zijn, en de nieuwe bestuurscultuur was na een paar weken vooral nog iets waar in memes aan gerefereerd werd. De wurggreep waarin de coalitiepartijen elkaar houden geeft de PVV vrij spel om een destructieve en oliekoekdomme agenda door te voeren zonder dat er grenzen of consequenties in zicht zijn.

Omtzigts kracht, zijn doorzettingsvermogen en onvermogen om zich te verenigen met onrecht, waren niet genoeg om ook een verbindend leider of zelfs maar een tactisch slim en integer politicus te kunnen zijn. Zijn gedrag werd hoe langer hoe grilliger en onverdraagzamer naar zijn collega’s, en juist onhebbelijk verdraagzaam naar wat zijn politieke vijanden zouden moeten zijn. En de openheid over zijn mentale gesteldheid maakte dat er nu ook openlijk gespeculeerd werd over wat men al snel “labiel gedrag” ging noemen in de pers en op sociale media. Het is deel van de onmogelijke positie waarin je je begeeft wanneer je je als bekend persoon openlijk uit als psychisch instabiel. Je geeft anderen munitie en macht om aan je te twijfelen, en toch is het de enige manier om verandering te brengen in het taboe dat nog steeds heerst op mentaal welzijn. In dat licht is het sterk dat Omtzigt nu zelf de conclusie trekt dat zijn psychische gezondheid de Haagse politiek niet langer trekt, en dat hij daar wederom zeer open over is.

Maar dat laat niet onverlet dat Omtzigts politieke legacy er een is die wat mij betreft niet te prijzen is. Hij hielp op persoonlijke titel de PVV aan een plek in een coalitie, hij wrong zich in alle mogelijke bochten om zichzelf en zijn partij ondanks al het wangedrag van collega-machthebbers toch maar in het pluche te houden, en werkte op die manier actief mee aan de brute afbraak van onderwijs, wetenschap en GGZ - juist de sectoren waarvoor hij had beloofd op te komen. Omtzigt bouwde mee aan het grootste politieke gedrocht dat ons naoorlogse land kende, en laat ons ermee achter. Het is lastig me aan de indruk te onttrekken dat hij, nu het écht moeilijk is geworden, alles uit zijn handen laat vallen, en nooit meer achterom kijkt. Als dat puur om mentaal welzijn zou gaan, dan zou ik spreken van noodzakelijke zelfzorg. Maar is deze stap niet ook het gevolg van de zelf aangezwengelde afbraak van Omtzigts eigen politieke en persoonlijke integriteit? Natuurlijk lopen die zaken door elkaar, en bestaan ze beiden. Ik probeer niet te oordelen over zijn psychische gezondheid, maar moet erkennen dat ik vermoed dat Omtzigts werk en het falen van zijn partij niet bijdraagt aan zijn herstel. Integendeel.

Omtzigts afscheid laat nog maar eens zien dat selectief activisme geen vrijwaring is van politieke verantwoordelijkheid. Omtzigts openheid rondom zijn burnout mag dan bijdragen aan het maatschappelijke gesprek rondom mentaal welzijn, zijn politieke nalatenschap is er een van afbraak, achteruitgang en zelfs kwaadaardigheid. Als ik had kunnen kiezen, had ik liever gehad dat hij had gezwegen over zijn burnout, en Wilders niet aan een coalitie had geholpen.

Vreemd genoeg verheugde ik me dan ook enorm op de operatie. Tegelijkertijd was ik doodnerveus. De vorige operatie viel enorm tegen qua nasleep: ik sliep twee maanden nauwelijks van de pijn, was constant groggy van de pijnmedicatie, en qua beweging stokte de vooruitgang na een paar weken alweer. Iedereen verzekerde me dat deze tweede operatie milder zou zijn, maar ik vertrouwde niemand meer. En dus bereidden we ons voor op weer een bitse periode nazorg, waarin ik nauwelijks iets zou kunnen. Maar goed: als dat betekende dat mijn knie mobieler werd, dan zou het dat allemaal waard zijn. Nu even doorbijten, dan de rest van mijn leven weer “normaal” bewegen.

Het scheelde sowieso al dat ik nu wist hoe zo’n operatie werkt. Ik was voor mijn kapotte knie nooit geopereerd geweest, was zelfs nooit opgenomen geweest in een ziekenhuis (ja, even afgezien van de afdeling psychiatrie, maar da’s een heel ander verhaal). Nu kende ik de routine. Papieren pyjamaatje aandoen, in bed gaan liggen, andere kant op kijken als het infuus geprikt wordt (oké, dat lukte heel even, toen keek ik toch, en ging ik bijna van mijn stokje), niet schrikken van het ijswater dat ze je inspuiten, en dan wachten, wachten, wachten. Even kletsen met het meisje dat voor mij onder het mes gaat, haar succes wensen als ze wordt weggereden door de verpleging, en een half uur later weer verwelkomen en een paar troostende woorden zeggen (er was niks gevonden tijdens een kijkoperatie, dus ze weet nog steeds niet waarom ze haar knie niet kan bewegen, grote teleurstelling), en grapjes maken met het verplegend personeel.

Het is mijn manier om met dingen om te gaan: kletsen en grapjes maken. Toen ik naar de operatiekamer gereden werd en op de smalle en koude operatietafel ging liggen, boog de chirurg zich over me heen en zei: “Hoi, ben je daar weer?” Ik antwoordde: “Yup, it’s me again. Krijg ik korting als ik een strippenkaart koop?” Ik ben vast niet de eerste die zoiets zegt, ieder beroep heeft z’n doodgeslagen grappen, maar ik stel mezelf er gerust mee. Ik mag nog even aanwijzen welke knie er opengemaakt moet worden, voel dan hoe ik slap word, en binnen no time ben ik weg.

Als ik weer wakker word, voel ik meteen dat het dit keer anders is. De vorige keer werd ik dwars door de morfine heen wakker omdat ik schreeuwde van de pijn. Dit keer ben ik relaxt, heb ik geen pijn, en voelt mijn hoofd relatief helder. En nog iets: ik voel direct dat mijn knie beweegt. Er zit geen grint meer in. Ik probeer mijn been te buigen en word emotioneel als ik voel dat mijn knie zo soepel als boter is. Waar ik geen rekening mee hou is dat er verse wonden zitten, die meteen hard beginnen te bloeden omdat ik beweeg. “Ho, rustig aan,” zegt een verpleger, en ik krijg een nieuw verband. Ik zie twee grote, horizontale snedes in mijn knie. Die konden er ook nog wel bij na de zes littekens van de eerste operaties. Mijn knie is zo langzamerhand een prachtig abstracte vroege Mondriaan aan het worden.

Als de fysiotherapeut van dienst langs mijn bed staat, zegt hij dat ik mag proberen te gaan staan. Er voltrekt zich een klein wonder. Al zeven maanden kost het me pijn mijn been te buigen, erop te gaan staan en weer te strekken. Ik had verwacht dat deze operatie me weer terug zou gooien qua pijn en moeite, maar zelfs met verse wonden en dik verband voel ik aan alles dat ik normaal kan bewegen. Ik ga staan, zonder krukken, en voel geen pijn, geen gekraak, geen kramp. Ik sta gewoon, zoals ik altijd al stond. En ik kan mijn been strekken, mijn knie buigt door naar achteren, ik voel spieren werken die ik al die maanden niet heb gevoeld. Het is bizar te merken dat ik wakker word uit een operatie en opeens mínder pijn heb dan daarvoor, terwijl men net met messen heeft lopen wroeten in mijn lichaam.

En de opluchting zet zich voort. Ook toen de pijnmedicatie was uitgewerkt voelde ik weinig tot niks aan mijn knie, hooguit het oncomfortabele gevoel van een schaafwondje. Niet de diepe, ontwrichtende pijn van na de eerste operatie. Ik loop direct rond, zonder krukken, totaal verbaasd. Wat nu opeens lukt, lukte niet na maandenlang trainen en stretchen. Het lag niet aan mij, ik had niet beter mijn best kunnen doen. Er zat gewoon een grote bult littekenweefsel dwars.

Ik ben dolblij dat ik na de tergende nasleep van de eerste operatie toch niet getwijfeld heb, en ook voor een tweede ben gegaan. Ja, ik lig nu nog langer uit de running, want mijn revalidatieproces is weer een paar maanden verlengd. Ik ga bijna anderhalf jaar aan het revalideren zijn. Maar dit was wel de enige manier om een kans te hebben op volledig herstel, zodat ik uiteindelijk weer op oud niveau kan sporten. Dat is waar ik het voor doe, en na de operatie van eergisteren gloort er weer hoop aan de horizon.