Ik ben een boek aan het schrijven over AI en leiderschap. Al schrijvende kom ik erachter dat leiders te maken krijgen met AI-dilemma’s. Een van die AI-dilemma’s is: heb je als leider technische of sociale vaardigheden nodig om AI succesvol in te zetten?

Want er zijn goede redenen om technische vaardigheden te ontwikkelen om AI beter te begrijpen, AI-projecten beter te managen en misstanden te voorkomen. Maar leiders die willen dat AI-projecten slagen, kunnen ook niet om sociale vaardigheden heen.

Sterker nog, er zijn vijf heel erg urgente redenen waarom sociale vaardigheden onmisbaar zijn. Tenminste, als je wil dat AI een succes wordt. En dat is opvallend, want veel AI-fetisjisten hameren op het belang van technische vaardigheden en voorzien een toekomst waarin iedereen een beetje programmeur wordt.

Maar eerst moet elke manager werken aan z’n sociale skills. En wel hierom:

1: Onzekere tijden vragen om empathie

Sommige medewerkers zijn bang dat AI hun baan overneemt, en anderen twijfelen of zij de skills hebben om ermee te leren werken. Toon als leidinggevende empathie voor de angst of onzekerheid van medewerkers en maak ze duidelijk dat AI er is om hen te ondersteunen. Leren luisteren en vragen stellen is belangrijker dan ooit.

2: AI lukt alleen met een open leercultuur

Innovaties als AI floreren in een organisatie als de psychologische veiligheid op orde is, er een goede feedbackcultuur is en er een leercultuur rond fouten heerst. Bedrijven die heel erg innovatief zijn, zoals de NASA en SpaceX, excelleren op deze voorwaarden. Het grappige is dus dat er geen technologische vaardigheden nodig zijn om aan deze voorwaarden te voldoen, het zijn juist de zachte vaardigheden die hierbij van pas komen.

3: Word empathischer dan Claude – of maak je zorgen over je baanzekerheid

Menselijke vaardigheden worden dankzij AI alleen maar belangrijker. De klik of het gebrek eraan tussen verschillende mensen toch soepel laten verlopen, dat valt lastig te automatiseren. Een AI-systeem kan moeilijk zien of iemand zich schaamt tijdens een evaluatiegesprek of inschatten of een collega gepest wordt. Chatbot Claude zal niet snel even empathisch zijn als een leider van vlees en bloed. Managers die in staat zijn om mensen te managen moeten zich geen zorgen maken. En zij die dat niet kunnen, mogen zich wel zorgen maken.

4: Innovaties slagen met soft skills

Wat is de meest genoemde reden dat AI-projecten niet goed uitgerold kunnen worden in een organisatie? Het is niet een gebrek aan hard skills of dat de betrokkenen heel goed kunnen coderen. Er blijkt een kloof te zijn tussen AI-projectgroepen en de rest van de organisatie en daardoor komen innovaties te verzanden. En om die kloof te overbruggen zijn toch soft skills nodig. Al vraag ik me wel af of je ze nog zo soft kan noemen?

5: Word en blijf nieuwsgierig

Leiders moeten nieuwsgierigheid leren ontwikkelen voor technologische ontwikkelingen. Het is zaak om die ontwikkelingen te volgen. Je loopt immers het risico dat je zelf een AI-toepassing ontwikkelt die even later achterhaald blijkt te zijn. Je moet ervan uitgaan dat als je zelf een toepassing bedenkt, AI-bedrijven dat ook verzinnen en kunnen ontwikkelen. Daarom is het zo belangrijk om nieuwsgierig te blijven naar hoe AI zich ontwikkelt.

Met andere woorden: het is een sociale vaardigheid die nodig is om technische vaardigheden up-to-date te houden. Zelfs het op pijl houden van je hard skills kan niet zonder soft skills!

In ander nieuws..

• Ik hoor blijkbaar bij de bekendste AI-sprekers van Nederland, aldus Congres Agenda. Maar dat artikel is overduidelijk door AI geschreven. Dat is heel erg meta: AI die een stuk schrijft over AI-sprekers. En: is het nog vleiend als AI het zegt - of is het code?

• Over schrijvende AI gesproken: volwassenen vinden korte verhalen geschreven door AI boeiender en beter dan mensenwerk. Maar als we weten dat mensen het geschreven hebben, vinden we dat verhaal beter. Toch een beetje hoop.

• AI wordt te menselijk en dat is een ontwerp-keuze. China introduceerde onlangs een apart regelgevend kader voor AI-systemen die menselijke relaties en emotionele interactie nabootsen. Aanleiding was onder meer onderzoek waaruit bleek dat een op de vijf jongeren liever met AI sprak dan met andere mensen. Wanneer volgen we het voorbeeld uit China?

• Over China gesproken. Terwijl de VS en China wikken en wegen over de geopolitieke AI-race, bieden krachtige én betaalbare Chinese opensourcemodellen Europese organisaties een unieke kans: lokale AI-modellen zijn cruciaal voor IT-beveiliging en Europa kan hiermee haar digitale autonomie heroveren. Interessante opinie op BusinessWise.

• Over opinies gesproken waar ik het niet mee eens ben: de Britse econoom Daniel Susskind verwacht dat AI werk schaars maakt en scholing minder bepalend wordt. Vindt oa het WEF onzin. Maar hij vindt dat onderwijs jongeren moet leren zingeving te vinden die losstaat van een baan, wat het een heel interessant stuk maakt. FD, cadeau voor de eerste lezers.

• Ik werd geïnterviewd door het AD over hallucinerende AI en AI-blunders. “Veel mensen weten niet goed hoe ze antwoorden van AI-modellen moeten gebruiken. Ze denken: ‘AI zegt het, dus dan klopt het.’ Maar dat is niet zo.”

• Terwijl AI een steeds grotere rol speelt op de werkvloer, groeit ook de weerstand tegen het gebruik. Deze toenemende aversie heeft gevolgen voor de inzet van AI, nu medewerkers en sollicitanten niet allemaal even enthousiast zijn. Goed stuk over AI-aversie.

• Neuropsycholoog Elke Geraerts stelt dat mentale hersteltijd geen luxe is, maar een essentieel onderdeel van goed werk, in dit interview bij BNR. Luisteren!

• AI-agents kunnen tot 136 keer meer energie verbruiken dan gewone chatbots, zo blijkt uit onderzoek. Ik zei het en blijf het zeggen: OpenAI en Anthropic zijn het Shell van de 21ste eeuw.

Fijne dag,

Aaron

PS: Wil je ook een keer iets delen of is je iets opgevallen dat anderen niet mogen missen? Laat het me weten. Deze nieuwsbrief stuur ik inmiddels naar meer dan 4.600 abonnees. Lees je deze nieuwsbrief met plezier? Support de nieuwsbrief dan door anderen er op te wijzen. Dat is de enige manier waarop deze nieuwsbrief kan groeien (en ik er nog meer tijd aan kan besteden). Wil je meer weten over technologie, productiviteit of AI? Op deze pagina vind je mijn lezingen.

“We hebben de angst dat we hopeloos achterlopen met AI.” Dat is de vrees die ik van bedrijven het meest hoor als ik ze spreek over AI. En misschien heb jij die zorg ook. Maar hoe zorg je dat je niet te laat bent met een innovatie? Of deze juist overhaast omarmt? Hoe haast je je langzaam met AI?

Innovatie-FOMO en gefaalde innovaties

Jarenlang is ons FOMO, the Fear Of Missing Out aangepraat. In flitsende keynotes volgden de voorbeelden van baanbrekende technologische mogelijkheden elkaar in rap tempo op. De wereld zou nooit meer hetzelfde zijn door de komst van blockchain, bitcoin, 3D-printing, biohacking, Metaverse, NFT en Clubhouse.

Deze waarschuwingen landden op een vruchtbare bodem. Het is niet eens heel erg lang geleden dat Obama de verkiezingen won door handig gebruik te maken van Facebook. Of dat de gemeente Haren op z’n kop werd gezet door een verjaardagsfeestje dat viraal ging. Om nog maar te zwijgen over bedrijven als Blokker en V&D die plots uit het straatbeeld verdwenen omdat ze werden ingehaald door online concurrenten. De vrees van veel ondernemers en bestuurders is begrijpelijk: wie zich niet inleest in technologische ontwikkelingen, loopt het risico ontwricht te worden door nieuwe trends of een technologiegedreven uitdager.

Niet elke technologische belofte lost zijn verwachting in. Er zijn maar weinig vergaderingen in de Metaverse, Clubhouse bleek een covid-trend, blockchain verdween van de voorpagina’s en niemand rekent z’n boodschappen af met bitcoin. Maar de vraag is: hoe bewaak je de balans? Deze tips behoeden je voor blunders:

#1: Zorg dat AI een tool is, geen doel

Dat iets kan worden geautomatiseerd, betekent niet dat dat ook moet. Familiebedrijven kenmerken zich bijvoorbeeld door warme relaties met hun klanten en afnemers. Zorg ervoor dat dit contact persoonlijk blijft. In een wereld waarin er massaal ChatGPT-gegenereerde mails gestuurd worden, stijgt juist de waarde van persoonlijk contact.

Ga dus ter rade wat kernwaarden zijn. Zo wordt sneller duidelijker welke taken (in welke mate) geautomatiseerd moeten worden en welke niet. Misschien blijkt dat bepaalde werkzaamheden nog steeds het beste door mensen kunnen worden uitgevoerd, omdat de investering in AI zich niet terugverdient. Het zou heel erg onhandig zijn om werken met AI als doel te hebben. Je wil zo effectief mogelijk werken en AI kan daarvoor het middel (de tool) zijn.

#2: Zie AI als een Zwitsers zakmes

Wie zich wil leren verhouden tot AI, zou de technologie kunnen zien als een Zwitsers zakmes. Het heeft veel functies en het is aan organisaties om te ontdekken welke relevant zijn. Soms is dat maar één functie, soms zijn dat er meer en soms gebruik je het hele zakmes. Daarom is het belangrijk om met AI te experimenteren en verschillende toepassingen te testen om zo te ontdekken wat relevant is. Zolang dat veilig gebeurt.

#3: Zorg voor strategische diversiteit

Diversiteit in het personeelsbestand helpt om innovaties niet te overschatten of te onderschatten. Aan de ene kant heb je de innovators die heel enthousiast zijn over nieuwe trends. Aan de andere kant staan mensen die kritischer zijn op innovaties. Je hebt beide groepen nodig in een organisatie. Stel je voor dat niemand in de organisatie kritische vragen stelt, omdat er alleen maar innovatie-enthousiastelingen zijn aangenomen. Dan heeft niemand oog voor de risico’s. Daarom is het zo belangrijk om te streven naar strategische diversiteit: innovatie-fetisjisten en innovatie-foben.

#4: Overhaast innovatie niet

Veel ondernemers en managers worstelen met de wildgroei aan mogelijkheden omtrent AI. Ze vragen zich af of hun organisatie gebruik moet maken van de nieuwste AI-toepassingen, welke toepassingen waarde toevoegen en welke slechts een hype zijn. Een van de oplossingen is om innovatie niet te overhaasten.

Wees nieuwsgierig naar de manier waarop AI je business kan veranderen maar waak er tegelijkertijd voor dat de organisatie te snel te verandert, want dat levert ook bepaalde risico’s op. Het belangrijkste is dat je als organisatie niet in jezelf gekeerd bent. Ondernemers en leiders die zichzelf te serieus nemen en niet open staan voor verandering of nieuwe inzichten zijn een bedreiging van een organisatie. Mogelijk is een gebrek aan nieuwsgierigheid wel een grotere bedreiging dan te laat zijn met het implementeren van een innovatie. Immers: je kan altijd nog aanhaken, maar wie leert jou of je organisatie om open te staan voor nieuwe concepten?

#5: Ontspan. AI is op hetzelfde punt als het internet in 1995

Vaak moet ik aan dit interview met Bill Gates denken. Ik geloof dat het een prima verbeelding is van waar we nu zijn met AI:

Bill Gates legde in 1995 het internet uit en voorspelde dat het internet en email nog eens best belangrijk worden. Dat is heel knap voorspeld. Maar sommige dingen waren niet voorspeld, omdat niemand het zich kon voorstellen. Zoals: had iemand de ontwrichting van een branche als taxisector door het internet (Uber) zien aankomen?

Net zoals we in 1995 stonden aan de vooravond voor de massale implementatie van een systeemtechniek, staan we nu op hetzelfde punt. De enige zekerheid is dat AI de wereld gaat veranderen op manieren die we ons niet kunnen voorstellen. Misschien hebben we het over tien jaar niet meer over chatbots of hebben we het over de revolutie die AI betekend heeft op de productie van fysieke objecten. Wellicht barst er eerst een AI-bubbel, net zoals bij dotcom. En zien we daarna pas wie de Amazon.com’s en de Pets.com’s van dit tijdperk zijn.

Wat ik wil zeggen: het AI-tijdperk gaat nog wel even duren, zoals het internet heel erg lang happening was. Houd dat in je achterhoofd. En Festina Lente (haast je langzaam).

In ander nieuws…

• Het AD interviewde me over je geldzaken regelen met AI. Hoe betrouwbaar is ChatGPT voor beleggingsadvies? Waar moet je AI wel en niet voor gebruiken?

• Techondernemers maken ‘Nederlandse ChatGPT’ belachelijk, maar note bene Quote moet de nodige nuance brengen. Helemaal eens met wat Jelle Prins zegt: GPT-NL is nooit gebouwd om te concurreren met Claude of ChatGPT.

• Jongeren zijn hun eigen scherm zat, aldus de Telegraaf. De krant vroeg me welk effect AI op jongeren kan hebben. “Het is heel erg zonde als jongeren hun denkspier niet meer trainen, omdat het zo makkelijk is om alles aan AI te vragen. Maar als je die spier niet gebruikt, verlies je hem. AI zal nooit zeggen dat het geen idee heeft. Daarom moet je kritisch blijven”

• Er valt veel te mopperen op dit kabinet en het gebrek aan daadkracht. Maar Den Haag verzet zich tegen Brusselse versoepeling van privacywetgeving en dat is goed nieuws.

• Bepaal de grenzen van AI en digitale technologie in ons emotionele, sociale en liefdesleven. Zorg daarbij dat digitale technologie onze sociale relaties verrijkt in plaats van verarmt. Dat is de opdracht die burgers geven aan beleidsmakers, politici én zichzelf.

• Soms kan AI meer schade opleveren dan nut hebben. Fijn stuk nuance in de Wall Street Journal naast al het gehype.

• Iedere ambtenaar blundert minstens één keer met AI. Zelfs ambtenaren uit de regio die zich Brainport noemt. Hetzelfde geldt overigens ook voor elke ondernemer, influencer, consultant en boekhouder. Vooral als die boekhouders en consultants een rapport uitbrengen over nota bene AI.

• We moeten het hebben over AI en… The Devil Wears Prada 2. De film bevat namelijk opvallend scherpe, maar luchtige kritiek op de macht van techbedrijven en founders als Musk en Bezos. Dat zoiets nu via een mainstream kaskraker het grote publiek bereikt, laat zien dat techkritiek inmiddels echt mainstream is geworden. De AI-industrie heeft een imagoprobleem, schrijf ik op Marketing Tribune.

  

Fijne dag,

Aaron

PS: Wil je ook een keer iets delen of is je iets opgevallen dat anderen niet mogen missen? Laat het me weten. Deze nieuwsbrief stuur ik inmiddels naar meer dan 4.600 abonnees. Lees je deze nieuwsbrief met plezier? Support de nieuwsbrief dan door anderen er op te wijzen. Dat is de enige manier waarop deze nieuwsbrief kan groeien (en ik er nog meer tijd aan kan besteden). Wil je meer weten over AI? Op deze pagina vind je mijn lezingen.

Eerder schreef ik over de prijs van gratis AI. Ik zie namelijk veel kansen met AI - en drie belangrijke risico’s: gebruikers die afhankelijk worden van AI, die middelmatig worden en niet meer kritisch kunnen denken. Ofwel, dat gebruikers een beetje dom worden.

Misschien ben ik wel geïnspireerd door De machtscode van Marietje Schaake. Daarin verwoordt Schaake mooi en genuanceerd wat er aan de hand is met AI - maar deelt ze ook handvatten hoe het beter kan. Lees dat boek. Niet alleen een bijzonder vlot pamflet, maar ook om een andere reden een feest om te lezen. Lees mijn recensie op Binnenlands Bestuur.

Ik wil ook praktische oplossingen bieden voor urgente problemen. Dat je afhankelijk wordt van AI, middelmatig wordt of niet meer kritisch kan denken, wil ik voorkomen. Met deze zeven tips gebruik je AI op een slimmere manier. Zodat je zelf slim blijft:

Begin zonder AI. Je kan AI op twee manieren gebruiken. Je kan AI gebruiken om je denken te versnellen. In dat geval vraag je het om een speech te schrijven – misschien is deze nieuwsbrief wel bedacht door AI. Interessanter is het om je denken te vertragen met AI. Dan lever ik deze nieuwsbrief in bij een chatbot en vraag: wat zie ik over het hoofd? Of: leg me uit waarom ik ongelijk heb. Denk eerst zelf na over een probleem of idee voordat je AI inschakelt. Laat AI meedenken of alternatieven aandragen. Vertraag je denken af en toe. Je werkt niet sneller, maar je werk wordt beter.

Gebruik AI als sparringpartner, niet als eindantwoord. Uit onderzoek blijkt dat als je AI blind vertrouwt, dit ten koste gaat van je zelfvertrouwen. De oplossing? Geef tegengas en wees kritisch. Vraag bijvoorbeeld waar de bron is voor de beweringen van AI. Het grootste risico dat je organisatie kan lopen is dat je collega’s blind op AI vertrouwen. Dan kan je ze maar beter meteen vervangen door een chatbot. Dat is een serieuzer risico voor je organisatie dan dat collega’s niet met AI aan de gang gaan.

Neem een andere zoekmachine dan Google. Als je iets googelt, is het je vast al eens opgevallen: je zoekterm wordt ook automatisch in AI-zoekmachine Gemini geladen. Wat het wel heel verleidelijk maakt om AI te gebruiken in plaats van je hersenen. Terwijl de uitdaging is om je hersenen zo actief mogelijk te houden. Wissel daarom vandaag naar een andere zoekmachine als je nog Google gebruikt. DuckDuckGo is trouwens ook privacyvriendelijker.

Blijf vaardigheden oefenen. “Schrijven helpt je om je denken te verhelderen, je ideeën te verruimen en tilt je leven, zowel persoonlijk als professioneel, naar een hoger niveau.” Dat zijn niet mijn woorden, maar die van OpenAI-CEO Sam Altman. Als je mij niet gelooft, geloof je dan de hedendaagse Messias van AI? Schrijf, programmeer of analyseer regelmatig zonder AI. Creativiteit ontstaat vaak juist door moeite en reflectie en het werkt dan heel goed om even offline te gaan.

Neem pauzes. Steeds meer mensen hebben gefrituurde hersenen door AI. AI brain fry, in mooi Nederlands. Mensen ervaren mentale vermoeidheid en overbelasting door intensief gebruik en toezicht op meerdere AI-tools. Onderzoek toont aan dat het niet gaat om een emotionele burn-out, maar om een cognitieve 'overload'. De oplossing? Neem pauzes. Wandel. Ga weg achter je scherm. Sowieso een goed idee. De meest interessante ideeën zijn tijdens wandelingen bedacht, niet onder een systeemplafond.

Er is nog een goede reden om vaker pauzes te nemen. AI wordt in rap tempo namelijk een commodity. En dan maakt iets anders het verschil: je denkvermogen. En dat kan stukken slimmer.

Controleer AI-output kritisch. AI-chatbots als Gemini en Le Chat geven hun antwoord met zelfvertrouwen – ook als ze de grootst mogelijke onzin verkopen. Mijn favoriet: wie het snelst het Kanaal heeft overgestoken – te voet. Je chat niet met een professor, maar gebruikt een hele goede woordjesvoorspeller. Net zoals Signal en WhatsApp voorspellen welk woord je gaat gebruiken. Zie AI als een stagiair: nuttig, maar niet altijd betrouwbaar. Wees dus altijd kritisch op de output van AI.

Investeer in digitale geletterdheid. We staan aan de vooravond van het massaal gebruik van AI. Het is niet raar dat je collega’s – jij niet natuurlijk - met AI gaan blunderen. Sterker nog: ook influencer Kim Kardashian en oud-NRC-hoofdredacteur en AI-journalist Peter Vandermeersch blunderden met AI. Maar dat valt te voorkomen. Zorg dat je collega’s begrijpen hoe AI werkt en investeer in digitale geletterdheid.

Is middelmatigheid goed genoeg?

Heb ik bij het schrijven AI gebruikt om mijn denken te vertragen of om het te versnellen? Vraag je je misschien af. Ik heb AI gebruikt voor een spellingscheck; dat verbeterde de tekst en bespaarde me tijd – het versnelde dus mijn denken. Maar ik gebruikte AI ook om mijn denken te vertragen. Ik was benieuwd waar deze nieuwsbrief beter kan. Ik vroeg waarom ik ongelijk had. Ik kreeg het volgende terug:

“Het “Efficiency-paradox”: Is vertragen wel een deugd? Jij pleit voor het vertragen van je denken. Een criticus zou kunnen zeggen: Het argument: In een kenniseconomie is snelheid een concurrentievoordeel. Terwijl jij “je denken vertraagt” om een perfecte nieuwsbrief te schrijven, heeft je concurrent er al drie gepubliceerd met behulp van AI. De kern: De “middelmatigheid” waar je voor waarschuwt, is voor veel bedrijven goed genoeg. De markt vraagt vaak niet om diepgang, maar om volume en aanwezigheid.”

Maar is dat zo, dat middelmatigheid goed genoeg is? Jij als slimme nieuwsbrieflezer neemt toch geen genoegen met middelmatigheid en vraagt toch juist wél om diepgang. Toch?

In ander nieuws…

• Karen Hao heeft een indrukwekkende docu gemaakt over de datawerkers die uitgebuit worden terwijl ze AI mogelijk maken. Kwartiertje maar, maar toch erg diepgaand en leerzaam. En ongemakkelijk, op z’n minst.

• Hao is niet m’n enige held die recent een video lanceerde, twee andere helden maakten een interessante video over AI: Ryan Holiday en Mark Manson (bekend van The subtle art of not giving a F). Die laatste bevat het meest praktisch advies, kijken dus.

• De toekomst van werken met AI is een vlotte en hypevrije podcast van Saskia Nijs over AI, werk en leiderschap. Fijne manier van presenteren plus gasten die iets te melden hebben. Like. Luisteren, hier.

• Is er zoiets als de opperguru van IT en AI? Dan moet dat Benedict Evans zijn. Zijn halfjaarlijkse analyse is weer uit en bevat weer veel bruikbare inzichten. Wist je dat Anthropic meer omzet draait dan OpenAI - dat Claude ChatGPT heeft verslagen?

• Eerst hadden we de boyfriends of Instagram - zielige vriendjes van influencers. Maak kennis met: de droevige vrouwen van AI. Ben je getrouwd met een man die geobsedeerd is door AI? Sterkte.

• Cees Zweistra schreef eerder interessante boeken over social media en gekkies die in complottheorieën geloven. Hij heeft samen met Julie Hoppenbrouwers (goeie naam, proost) een boek over AI en recht geschreven: Sneller en beter? Want nieuwe technologie leidt niet vanzelf tot een betere juridische praktijk.

• Nieuwe AI-hype: TokenMaxxing. Veel AI gebruiken is het nieuwe statussymbool op de werkvloer in Silicon Valley. Token counts, productivity scores, AI-usage dashboards. Alsof je output meetbaar is in activiteit. AI is een tool, geen doel.

Fijne dag,

Aaron

PS: Wil je ook een keer iets delen of is je iets opgevallen dat anderen niet mogen missen? Laat het me weten. Deze nieuwsbrief stuur ik inmiddels naar meer dan 4.500 abonnees. Lees je deze nieuwsbrief met plezier? Support de nieuwsbrief dan door anderen er op te wijzen. Dat is de enige manier waarop deze nieuwsbrief kan groeien (en ik er nog meer tijd aan kan besteden). Wil je meer weten over technologie, productiviteit of AI? Op deze pagina vind je mijn lezingen.

Je collega’s gaan nog heel vaak blunderen met AI. Het is heel verleidelijk om ze uit te lachen. Maar de geschiedenis leert ons dat hautain lachen om techgeblunder niets oplost. Dat heeft alles te maken met Kim Kardashian, Joris Luyendijk, Peter Vandermeersch en de ‘Dat hep gestaan op Feesboek’-mevrouw.

Misschien herinner je je het tv-fragment van een vrouw die zich zorgen maakt over de komst van een azc. Deze Purmerendse vrouw op een scootmobiel vertelt dat haar 21-jarige pleegzoon geen werk kan krijgen, terwijl de asielzoekers wél een baan krijgen – en snel ook. “Maar wie zegt dat ze over vier maanden werk krijgen?” vraagt de journalist. “Dat hep gestaan op Feesboek,” was haar inmiddels legendarische antwoord.

Joris Luyendijk liet het fragment zien in zijn lezing ‘Het zijn net mensen 2.0’. Toen het publiek klaar was met de vrouw uitlachen, liet hij een betekenisvolle stilte vallen en concludeerde: “En dat is waarom mensen op de PVV stemmen.” Door dat ene zinnetje maakte het leedvermaak bij het publiek plaats voor ongemakkelijke zelfreflectie.

Ingehaald door de actualiteit

In 2015 had men lol om een digibeet die alles wat op Facebook staat gelooft, tien jaar later lacht men om mensen die blind vertrouwen in AI hebben. Illustratief is de manier waarop er is gereageerd op het nieuws dat Kim Kardashian met AI heeft geblunderd.

Kardashian haalde haar rechtenexamen niet en mocht daardoor nog niet als advocaat werken. Waarom haalde ze dat examen niet? Dat was de schuld van AI. Zo gebruikte ze ChatGPT voor juridisch advies, terwijl AI-chatbots ook foute antwoorden geven. Sterker nog: Google waarschuwde zelfs dat chatbot Gemini niet blindelings vertrouwd moet worden. Dat is dom van Kardashian, dus dat is grappig, want zo werkt leedvermaak.

Ontslagen op basis van AI-chatbot

Toegegeven, ook ik gniffelde toen ik het nieuws over Kardashian las, terwijl ze lang niet de enige is die worstelt met kunstmatige intelligentie. Advocaten zouden er een dagtaak aan hebben om cliënten te corrigeren die bij chatbots te rade gaan. Zo zijn er zelfs al mensen ontslagen op basis van advies van een AI-chatbot, terwijl dat helemaal niet zo handig was. Dat maakt het werk van die advocaten alleen maar lastiger. Die domme cliënten ook, die moeten toch beter weten dan ‘dat hep de AI’s gezegd’.

Het meest recente voorbeeld is oud-NRC-hoofdredacteur Peter Vandermeersch. Twee weken geleden werd hij op non-actief gezet toen bleek dat hij blogs had geschreven waarin hij citaten opvoerde die niet naar een bron te herleiden waren. Wat bleek? Die citaten waren gegenereerd met AI. Vandermeersch schreef als journalist nota bene over AI, dus was het extra dom, dus extra grappig.

Horten en stoten

De vraag is of die houding de oplossing is. We staan aan het begin van de implementatie van AI en dat gaat met horten en stoten. Net zoals Facebook een betrouwbare bron werd gevonden – en nog steeds door sommigen. Daarbij: een AI-chatbot is een machine die claimt antwoord te hebben op vragen. Vaak is een chatbot te zelfverzekerd als het eigenlijk geen idee heeft. ChatGPT zal nooit bekennen dat het eigenlijk geen flauw benul heeft. Daarom is het maar de vraag of het de schuld is van Kim Kardashian dat AI haar foute antwoorden gaf.

Hautain lachen om techgeblunder lost niets op, bewijst de Facebookmevrouw. Inzetten op digitale vaardigheden is een stuk zinniger. ‘Maar’ 80 procent van de Nederlanders beschikt over digitale basisvaardigheden. 20 procent dus niet. En die uitdaging is alleen maar groter geworden nu mensen niet alleen iets geloven als het op Facebook heeft gestaan, maar ook als een AI-chatbot het heeft gezegd.

Dit artikel verscheen eerder in een andere vorm in het Parool.

In ander nieuws…

• Hoe ethisch is Anthropic? Het AI-bedrijf bouwde AI-superhacker Mythos. Maar 40 bedrijven krijgen toegang. Dat lijkt ethisch. Maar Anthropic wil AI inzetten om wetenschappelijk onderzoek te versnellen. Draagt Mythos daar wel aan bij? Hoe helpt de ontwikkeling van een AI-superhacker de wetenschap vooruit? Is dit de AI die we krijgen, of de AI die we willen?

• Wat hebben eerlijkheid, privacy, AI, leiderschap en… een klimaat-positief biefstuk met elkaar te maken? Daar had ik het over met Dasha Simons en mijn tafelheer Michiel Schoonhoven in de eerste aflevering van dit nieuwe seizoen AI en Leiderschap. Bekijk ‘m hier en beluister ‘m hier.

• Moet elke vacature het woordje AI bevatten? Liever niet, zegt Ron Simpson. En de prompt engineer, die is verleden tijd. Hij is te gast in de tweede aflevering. De hele podcast is te bekijken en te beluisteren.

• Ik merk dat ik eigenlijk alleen maar lezingen geef over AI. Dus heb ik een nieuwe video gemaakt, waarin ik me opnieuw voorstel

• Gaan we massaal onze baan verliezen als gevolg van AI? In veel sectoren is het onderwerp van gesprek. Econoom Mathijs Bouman legt haarfijn uit dat we geen massawerkloosheid moeten verwachten door AI.

• Over Joris Luyendijk gesproken: hij was laatst te gast in Pakhuis de Zwijger en was tamelijk briljant. En werd geweldig geïnterviewd door Liesbeth Rasker. Kijk dat terug.

• Over Luyendijk gesproken. Hij interviewde een poos geleden Alexander Klopping over zijn zeven vinkjes, die verrassend eerlijk is. Diversiteit is heel belangrijk hoor, maar de startup is nog belangrijker. Een pijnlijk en interessant gesprek.

• Als AI taken overneemt, blijft er complexer werk over. ‘Dat kun je niet 80 procent van de tijd doen, dan word je ziek’, aldus wetenschapper Sander Klous in Trouw.

• Veel met AI werken kan je onzeker maken, zo blijkt uit onderzoek. De oplossing: geef AI tegengas.

Fijne dag,

Aaron

PS: Wil je ook een keer iets delen of is je iets opgevallen dat anderen niet mogen missen? Laat het me weten. Deze nieuwsbrief stuur ik inmiddels naar meer dan 4.500 abonnees. Lees je deze nieuwsbrief met plezier? Support de nieuwsbrief dan door anderen er op te wijzen. Dat is de enige manier waarop deze nieuwsbrief kan groeien (en ik er nog meer tijd aan kan besteden). Wil je meer weten over technologie, productiviteit of AI? Op deze pagina vind je mijn lezingen.

Ik ontdekte iets opvallends. Werkgevers zijn helemaal niet benieuwd hoe werknemers AI willen gebruiken.

Een op de zes werknemers in Nederland geeft aan dat diens werkgever vraagt welke werkzaamheden met AI geautomatiseerd kunnen worden.

Van de universitair opgeleide professionals wordt minder dan 25% om input gevraagd.

Tegelijkertijd wordt AI-gebruik steeds vaker verplicht, zodat het gebruik ervan wordt afgedwongen. Senior medewerkers gebruiken bijvoorbeeld minder vaak AI, dus koppelt Accenture AI-gebruik zelfs aan promoties om het gebruik van AI te bevorderen.

Experts stellen dat het een kwestie van tijd is voordat dit ook op de Zuidas zal gebeuren. En waarom zou het na verloop van tijd niet zelfs bij de overheid ingevoerd kunnen worden?

Een advocatenkantoor stelde zelfs een bonus van een miljoen euro beschikbaar, omdat medewerkers samen een miljoen AI-opdrachten hebben uitgevoerd in Copilot. Dat klinkt bijzonder effectief: een miljoen opdrachten voor Copilot.

Maar wie weet wat die opdrachten precies zijn geweest? Hoeveel van die opdrachten waren heel erg dom? Of erger nog: overbodig. Want veel van wat we AI-chatbots vragen, kan net zo goed aan een zoekmachine gevraagd worden - en dat scheelt nogal, qua CO2. AI-gebruik wordt zo afgedwongen, maar het is de vraag of het effectief is.

Als een senior collega minder AI gebruikt, is hij niet per definitie minder effectief. Misschien stelt hij minder, maar betere vragen.

AI is immers een tool, geen doel. Laten we, wat betreft kunstmatige intelligentie, kwantiteit niet verwarren met kwaliteit.

Dat lijkt me wel zo, ahum, intelligent.

In ander nieuws…

• Vrees niet voor massale werkloosheid door AI. Vrees een tijdperk vol slimme technologie en domme gebruikers. Ook zzp’ers moeten opletten niet dom te worden door AI. Maar daar valt iets aan te doen. In Intermediair deel ik tips tegen AI-luiheid.

• ‘AI verhoogt niet alleen de productiviteit, ook de werkdruk neemt toe’, kopt het FD. Dat komt doordat simpele klusjes verdwijnen en daarvoor in de plaats complexere taken komen.

• De kans dat AI wordt toegepast lijkt groter wanneer werknemers meer concurrentie op de arbeidsmarkt ervaren, aldus Barbara Baarsma in economievakblad ESB.

• Uit de Nationale Voice Monitor blijkt dat AI-klantcontact groeit, maar de kwaliteit achterblijft.

• Hoe slim is AI? Voor deze nieuwe test voor AI, genaamd ARC-AGI-3, hebben AI-chatbots nog geen 1% van de vragen goed. Terwijl wij, mensen (ik hoop dat mijn lezers geen bots zijn?!), alle vragen goed hebben. Laten we de term kunstmatige intelligentie vergeten, ‘geavanceerde algoritmes’ is passender.

• Je locatie delen met je vrienden is onder jongeren een hype. Maar waarom? En zitten er geen keerzijdes aan?

• Ook een hype, maar vooral een throwback: de iPod maakt een comeback onder Gen Z.

Fijne dag,

Aaron

PS: Wil je ook een keer iets delen of is je iets opgevallen dat anderen niet mogen missen? Laat het me weten. Deze nieuwsbrief stuur ik inmiddels naar meer dan 4.500 abonnees. Lees je deze nieuwsbrief met plezier? Support de nieuwsbrief dan door anderen er op te wijzen. Dat is de enige manier waarop deze nieuwsbrief kan groeien (en ik er nog meer tijd aan kan besteden). Wil je meer weten over technologie, productiviteit of AI? Op deze pagina vind je mijn lezingen.

Ik zie berichten die bol staan van de angst voor massawerkloosheid door AI. Maar dat lijkt heel erg onwaarschijnlijk. Om drie redenen, die ook aan bod komen in deze video:

1. Allereerst zorgt nieuwe technologie voor nieuwe banen. Onderzoek wijst uit dat 60 procent van de huidige banen in de VS in 1940 nog niet bestond. Als ik denk aan alle coaches en communicatieprofessionals die ons land bevolken, kan ik me voorstellen dat dat in Nederland niet veel anders is.
   

2. Technologie als AI zorgt ook indirect voor nieuwe banen: dankzij de gestegen welvaart die het oplevert. De economische wetmatigheid is dat we dankzij technologie steeds productiever worden, waardoor we rijker worden. Ons geld geven we uit aan producten die niet noodzakelijk zijn voor het voortbestaan van onze diersoort. Hierdoor ontstaan wealth jobs als yogaleraar, barista en interieurarchitect.

   
   Als je mij in de jaren ‘90 had verteld dat jonge stedelingen in 2026 met een elektrische huurfiets naar de sportschool zouden rijden, daar een Spinning of Rocycle-les zouden volgen, om daarna een havercappuccino te bestellen — dan had ik je vierkant uitgelachen. Toch is dit de moderne arbeidsmarkt. En die is echt niet alleen veranderd door internet of AI.

3. Tot slot: AI automatiseert taken, niet banen. De voorspelling dat nieuwe technologie als AI leidt tot massaal baanverlies berust op de denkfout dat het automatiseren van bepaalde taken het definitieve einde van die banen betekent.

   
   Een voorbeeld ter illustratie. Voorheen rekenden we altijd onze boodschappen af bij een caissière. Inmiddels kunnen we naar de zelfscankassa. Soms worden we gecontroleerd door ‘boodschappen-politie’. Het werk van alle caissières verdwijnt niet, maar het werk van sommige caissières verandert.

Fun fact: de angst voor het verlies van banen is te zien bij elke technologische revolutie; bij de introductie van elektriciteit, de computer en het internet bestond die angst evenzeer. Toch is er sinds de uitvinding van de elektriciteit, computer en het internet geen sprake van massale werkloosheid.

Zelfs het WEF verwacht dat AI 92 miljoen banen zal verdringen, maar ook 170 miljoen nieuwe banen creëren.

Ik vertelde hier een poos geleden over in een podcast van BNNVARA, Alledaagse vragen. De alledaagse vraag was: ben jij straks werkloos door AI? Het antwoord vind je hier.

In ander nieuws…

• Jetten-I heeft baat bij een goed AI-tegengeluid. Nederland wil koploper zijn op het gebied van AI, maar dreigt te vergeten om burgers te beschermen tegen big tech, schrijf ik.

• Afgelopen week stond mijn hele timeline vol met de voorspelling van Anthropic welke banen AI mogelijk zou kunnen vervangen. Het is ongelooflijk naïef om te denken dat de blootstelling van een baan aan een technologie valt te voorspellen. Stel je voor: het is 1997, het internet staat voor de deur en je wil voorspellen of het internet de positie van taxichauffeurs zal veranderen. Dan schat je in dat ze volkomen veilig zouden zijn voor disruptie. En toen kwam Uber. Deze scherpe analyse is van Ben Evans. Als je hem nog niet volgt, doe dat dan.

• Advocaten hebben een dagtaak aan cliënten corrigeren die bij chatbots te rade gaan, meldt het FD. Daarmee bewijst ‘dat hep gestaan op de AI’s’ zich als de nieuwe ‘dat hep gestaan op Feesboek’.

• GPT-NL maakt zich op voor de volgende fase richting algemene beschikbaarheid. Hoera! Bij RTL Z had ik het daarover en over het belang van digitale soevereiniteit. De vraag is: is GPT-NL het Nederlandse antwoord op Big Tech? Dat antwoord vind je hier.

• De nieuwe elite van China? Techmiljardairs. Zoals de uitvinder van DeepSeek, die inmiddels 11,5 miljard dollar waard is. Bijna niemand heeft van hem gehoord.

• Deze nieuwsbrief van Hans Stegeman, econoom en hoofdstrateeg bij Triodos Investment Management, is heel erg de moeite waard. Het probleem is volgens hem niet werkloosheid, maar eigendom. En dat eigendom is extreem geconcentreerd. Iets met arbeid en kapitaal.

• AI maakt je geen expert-level schrijver, advocaat of arts. Zo meldt de Harvard Business Review. Goh. Maar toch fijn dat het is uitgezocht. Doet me denken aan een onderzoek waaruit bleek: dikgedrukte koppen worden vaker gelezen. Tja. Fijn dat daar onderzoek naar gedaan is, dan weten we het nu zeker.

Fijne dag,

Aaron

PS: Wil je ook een keer iets delen of is je iets opgevallen dat anderen niet mogen missen? Laat het me weten. Deze nieuwsbrief stuur ik inmiddels naar meer dan 4.500 abonnees. Lees je deze nieuwsbrief met plezier? Support de nieuwsbrief dan door anderen er op te wijzen. Dat is de enige manier waarop deze nieuwsbrief kan groeien (en ik er nog meer tijd aan kan besteden). Wil je meer weten over technologie, productiviteit of AI? Op deze pagina vind je mijn lezingen.

Allereerst een mededeling van organisatorische aard: deze nieuwsbrief verschijnt na een poos weer. Hoera! Wat heb ik qua AI gemist sinds april? Is AI slimmer dan de mens? Zijn alle ziektes genezen door ChatGPT? Het klimaatprobleem opgelost?

Nope. Het enige wat aangetoond is, is dat mensen die ChatGPT gebruiken minder hersenactiviteit vertonen. Verontrustend. Maar sinds de zomer van 2024 waarschuw ik al dat we terechtkomen in een tijdperk van slimme technologie en domme gebruikers. Zo schreef ik: Maakt kunstmatige intelligentie ons dommer?

Dat brengt me op de vraag: wat is de prijs van gratis AI? Cruyff (niet de huidige TD) zei niet voor niets dat elk nadeel zijn voordeel heeft. Net als elk voordeel zijn nadeel heeft. Want generatieve AI kan namelijk reuze handig zijn. Maar er gaat ook iets verloren bij het gebruik van AI. Wat is de prijs van gratis AI?

Handige AI

Om maar te beginnen met het goede nieuws: generatieve AI kan hartstikke handig zijn. Omdat het als contentfabriek kan fungeren, door snel en steeds betere teksten en afbeeldingen te maken. Omdat het als supercomputer kan fungeren: gigantische berekeningen aankan en zo werk van weken in uren kan. En door menigeen als sparringpartner gebruikt wordt. AFAS-CEO Bas van der Veldt bereidde zelfs (succesvol) zijn Buitenhof-interview voor met AI. Dus AI is een uiterst geschikte contentfabriek, supercomputer en sparringpartner, nooit ziek of chagrijnig en vaak iets te slijmerig.

Snelle groeiers in het bedrijfsleven omarmen vaker AI, meldde het FD. De krant bevroeg 800 deelnemers aan de FD Gazellen. Het grootste deel (62%) geeft aan dat AI onderdeel is van het primaire bedrijfsproces. Bijna de helft (47%) vindt de technologie al betrouwbaar genoeg om te gebruiken, een verbetering ten opzichte van vorig jaar (39%). Volgens twee derde van de ondervraagde ondernemers leidt AI op de korte termijn tot nieuwe producten of diensten. En ook niet voor niets gebruiken overheden veel meer generatieve AI-toepassingen dan vorig jaar.

Maar ja, elk voordeel heeft z’n nadeel. Wat zijn de mogelijke nadelen van AI? Wat kost een gratis digitale assistent? Ik zie drie belangrijke problemen: gebruikers die afhankelijk worden van AI, die middelmatig worden en niet meer kritisch kunnen denken.

Afhankelijkheid

Ik had een poos geleden een afspraak in het ziekenhuis. De jonge arts die me hielp had ChatGPT openstaan en schaamde zich daar niet voor. Het is grappig en pijnlijk als een ziekenhuisbezoek doet denken aan een meme:

AI-gebruik door artsen roept tal van vragen op. Wil je geopereerd worden door een arts die z’n hele opleiding heeft ge-AI-d? Of prefereer je toch een professional met aanwezige en parate kennis? Waarom moet er nog een arts betrokken zijn, als de arts vertrouwt op een AI-chatbot? Waarom zit er niet een boekhouder? Een bouwvakker? Een dichter? Een clown? Een clown is trouwens onwaarschijnlijk, want medische slechtnieuwsgesprekken met een clown zijn erg ongeloofwaardig.

Alle bovenstaande vragen zijn niet alleen relevant voor artsen, maar evengoed voor professionals bij de overheid of het bedrijfsleven. Wil je over tien jaar een junior-collega die vanaf de middelbare school alles heeft ge-AI-d, geweldig kan prompten maar de kennis mist om het antwoord van AI-chatbots op waarde te schatten? Er zijn Kamervragen gesteld, omdat de inzet van AI zorgt voor verlies van vaardigheden van artsen. Het roept de vraag op: waar eindigt AI-enthousiasme en begint afhankelijkheid?

Ter illustratie: Kim Kardashian haalde haar rechtenexamen niet en gaf ChatGPT de schuld, omdat ze de chatbot gebruikt voor juridisch advies. Had niemand haar kunnen vertellen om kennis op te doen in plaats van te prompten?

Middelmatigheid

AI is goed in het maken van code en laat ICT’ers sneller werken. Maar het is de vraag of programmeurs nog wel boven de middelmatigheid uitsteken als ze AI gebruiken. Misschien is de vuistregel wel dat AI-gebruikers snel op een bepaald basisniveau komen, maar dat het expertniveau en het fingerspitzengefühl nog steeds alleen bereikt worden door ervaring op te doen.

Dat is ook wat Luciano Nooijen beschrijft, een softwareontwikkelaar die besloot om zijn gebruik van GitHub Copilot te matigen, terwijl hij verbluft was over hoe ‘magisch’ goed de tool programmeerfouten vond. Hoe langer hij leunde op AI, hoe meer vaardigheden, professioneel zelfvertrouwen en werkplezier hij verloor. “Het leek een stuk logischer om het maken van keuzes uit te besteden aan AI. Doordat ik de makkelijke delen van het werk niet meer beoefende, was ik ook minder goed in de lastigere delen van het werk.”

Stel je de arbeidsmarkt voor vol middelmatige en onzekere professionals. Is dat ons voorland? Dat zou zonde zijn.

Minder goed in kritisch denken

Het risico bestaat dat gebruikers niet meer kritisch kunnen denken als ze gewend zijn geraakt aan AI. Het zou namelijk niet de eerste keer zijn dat we afhankelijk worden van technologie en vaardigheden verliezen. Neem bijvoorbeeld navigatiesoftware. Ons gevoel voor richting gaat achteruit elke keer dat we gps-systemen gebruiken. Net zoals spelling en grammaticaregels verleerd raken, dankzij die handige autocorrectie-functie, zoals bij WhatsApp en Word.

Bij AI is de kans groot dat we zelf niet meer teksten gaan schrijven. Geen probleem, zegt de tech-optimist, want over vijf jaar sturen we een voicememo naar gemeentes en wordt alles digitaal. Zonde, zegt de tech-realist, want schrijven helpt om te reflecteren op je gedachten. Schrijven is een oefening in kritisch denken. En dat is nou een vaardigheid die niet geautomatiseerd kan worden.

Dat schrijven waardevol is, vindt verrassend genoeg ook Sam Altman, CEO van ChatGPT-producent OpenAI. Schrijven helpt je denken verhelderen, je ideeën verruimen en tilt je leven, zowel persoonlijk als professioneel, naar een hoger niveau, aldus Altman. Als je mij niet gelooft, geloof je dan de hedendaagse Messias van AI?

Kortom, we worden afhankelijk van AI, middelmatig en kunnen niet meer kritisch denken als we niet oppassen. Is dat alles? Helaas niet. Een recent onderzoek van Massachusetts Institute of Technology (MIT) heeft een schokkende uitkomst: mensen die ChatGPT gebruiken vertonen veel minder hersenactiviteit. Met andere woorden: dankzij AI komen we terecht in een tijdperk van slimme technologie en domme gebruikers. Dat maakt de prijs van gratis AI best flink.

In ander nieuws…

• Best wel groot nieuws: NCTV waarschuwt Nederlandse bedrijven en overheden dat ze niet te afhankelijk moeten worden van big tech. Ik deel tips voor een leven zonder big tech.

• Daarover gesproken: Amsterdam wil uiterlijk in 2035 onafhankelijk zijn van big tech. Hoe een klein dorpje dapper weerstand biedt tegen die rare Romeinen Amerikanen.

• Wil je niet dat LinkedIn jouw gegevens gebruikt voor AI? Zo voorkom je het.

• Ik ben afgelopen maanden een paar keer door AD geïnterviewd, over het kinderslot op ChatGPT (zinloos), over AI-presentatrice (is dat wat we willen? Welk probleem lost dit op?) en over Gemini (een indrukwekkende auto-complete on steroids).

• En door het FD over de CEO van Anthropic die waarschuwt voor risico’s van AI. Maar helaas stil is over de arbeidsomstandigheden in de AI-sector, de vooroordelen in datasets, het duurzaamheidsvraagstuk en talloze boeken en journalistieke artikelen die zijn gebruikt zonder toestemming van de maker.

• Ook grote mensen laten hun huiswerk maken door ChatGPT. Een rechter vermoedt dat een advocaat ChatGPT gebruikte. Want de advocaat kon niet uitleggen waar een citaat uit jurisprudentie vandaan kwam. Omdat het citaat niet bestaat. Gênant.

• De investeerder die bekend werd door ‘The Big Short’ gaat nu ook short op AI. Is dit overtuigend bewijs dat de AI-bubbel barst?

• Ik interviewde Emiel van Alphen. Over hoe ASML AI inzet. En hoe de businesscase van AI neerkomt op 300 miljoen euro qua productiviteitswinst. 300 miljoen euro, er zijn dagen dat ik het niet verdien. Je bekijkt de podcast hier en beluistert het hier.

• Kan Nederland de strijd winnen met een AI-Deltaplan? Dat vroeg BusinessWise me. Ik ben enthousiast over het AI-plan - dat Jetten I heef geïnspireerd - maar zit na het lezen ook met een paar vragen. Soms leest het document alsof het voornamelijk door techneuten is geschreven. Mag er naast AI-enthousiasme ook ruimte zijn voor nuchterheid?

Fijne dag,

Aaron

PS: Wil je ook een keer iets delen of is je iets opgevallen dat anderen niet mogen missen? Laat het me weten. Deze nieuwsbrief stuur ik inmiddels naar meer dan 4.500 abonnees. Lees je deze nieuwsbrief met plezier? Support de nieuwsbrief dan door anderen er op te wijzen. Dat is de enige manier waarop deze nieuwsbrief kan groeien (en ik er nog meer tijd aan kan besteden). Wil je meer weten over technologie, productiviteit of AI? Op deze pagina vind je mijn lezingen.

Ik kwam erachter dat een van mijn boeken, Niet appen tijdens het eten, gebruikt is om ChatGPT mee te trainen. Dat is grappig, want ik kan me helemaal geen mailtje van OpenAI-CEO Sam Altman herinneren waarin hij mij om toestemming vraagt. Ik ben er zelfs nooit voor betaald – laat staan bedankt.

Zelfs ChatGPT vindt dat auteursrechtenschending niet deugt

Ik besloot om ChatGPT te vragen wat-ie er eigenlijk zelf van vindt dat OpenAI mijn werk gebruikt om ChatGPT mee te trainen. Het antwoord zal je verbazen: “Het is slim, maar het is niet netjes. Het voelt op z’n minst als een vorm van intellectuele toe-eigening zonder krediet of compensatie.”

Als je mij niet gelooft als ik zeg dat het niet deugt wanneer mijn werk (zonder toestemming of compensatie) wordt gebruikt om ChatGPT mee te trainen, geloof dan alsjeblieft ChatGPT zelf.

Dit gaat natuurlijk niet om mij. Misschien vind ik het wel prima dat meer mensen leren over digitale etiquette nu Niet appen tijdens het eten gebruikt is als trainingsdata voor ChatGPT. Dit gaat om alle kunstenaars, schrijvers, journalisten en andere makers wier werk nu in een AI-model zit en waar ze het nooit meer uitkrijgen. Zoals Ghibli's Hayao Miyazaki, die ChatGPT’s ‘Ghibli AI-filter’ een “belediging voor anime, kunst en het leven” noemde.

Auteursrechtenschending als bedrijfsrisico

Het is niet alleen de vraag of het netjes is dat AI-bedrijven zonder toestemming het werk van kunstenaars gebruiken. Het is ook de vraag of bedrijven geen onnodige risico’s lopen als ze dit soort AI-toepassingen gebruiken. Bedrijven in de game-industrie blijven bijvoorbeeld ver weg van AI-tools omdat ze bang zijn dat ze later worden aangeklaagd voor auteursrechtenschending. (Wie overigens dacht dat de gamesector een niche-industrie was, komt bedrogen uit: gaming is groter dan de muziek- en filmindustrie… samen. Dat maakt de sector verre van onbeduidend.)

Eerlijke AI

De manier waarop AI-bedrijven omgaan met het werk van kunstenaars doet denken aan de manier waarop we aan het begin van deze eeuw omgingen met het werk van muzikanten. Denk maar eens terug aan Napster en The Pirate Bay, waarmee massaal muziek gedownload werd. En ook toen was er goed nieuws (gratis muziek voor iedereen) en minder goed nieuws (muzikanten wier carrière niet van de grond kwam, omdat ze niets verdienden met het uitbrengen van hun muziek).

Misschien is het wel tijd voor een ‘Spotify voor AI’, dat makers betaalt voor het gebruik van hun data. Gelukkig zijn er steeds meer van dat soort initiatieven. Zoals ProRata.ai, dat samenwerkingen heeft met onder meer The Financial Times, Scott Galloway en Seth Godin. Een voorbeeld dichterbij huis is GPT-NL, een in Nederland ontwikkeld taalmodel dat ons minder afhankelijk moet maken van Amerikaanse en Chinese AI-bedrijven.

Daarom de volgende oproep: deel je data met dit AI-bedrijf. Ten eerste geeft het je de kans om voor de verandering eens met consent je data te delen. Ten tweede moet GPT-NL bijdragen aan de digitale soevereiniteit van Nederland, zodat we ook AI kunnen gebruiken die niet ontwikkeld is door iemand die naast Trump in het Witte Huis poseert. En ten derde biedt het delen van data je mogelijk een nieuw verdienmodel. Wie weet verdien je zo dus toch nog iets met al die ongetwijfeld gigantisch goed geschreven blogs, die tot dusver door nog maar zes bezoekers op je website zijn gevonden.

AI en leiderschap - de podcast

Daarom ben ik ook heel blij met onze eerste gast van de podcast ‘AI en leiderschap’: Lieke Dom, werkzaam bij GPT-NL. Samen met Michiel Schoonhoven interviewde ik haar over digitale soevereiniteit en verantwoord omgaan met AI. Je bekijkt de podcast hier en beluistert ‘m hier.

In de eerste aflevering van deze nieuwe podcast deelden Michiel, Denis en ik onze voorspellingen voor dit jaar. Mijn voorspelling: we gaan dit jaar veel reputatiecrises meemaken door de inzet van AI, maar daar is een oplossing voor: op leiderschapsniveau nadenken over AI. Daarom breng ik begin juni een boek uit over dit thema en is er nu dus een podcast over AI en leiderschap.

In ander nieuws..

• Over reputatiecrises door AI gesproken: de briljante handelstarieven van Trump - waarbij ook eilanden die alleen bewoond zijn door pinguïns een tarief van 20% kregen opgelegd - zijn berekend door…. ChatGPT.

• Pikt AI mijn baan in? En: wat kan ík dat kunstmatige intelligentie níet kan? Hoe maak ik mezelf AI-proof? Die vragen beantwoordde ik in een interview met Intermediair. “Door zelf met AI te experimenteren begrijp je beter of je vaardigheden straks nog wel uniek zijn. Zo leer je nu al een beetje hoe je werk kan veranderen. En je leert gelijk waar AI niet goed in is.”

• Over AI en werk gesproken: Rot-bedrijf Klarna bedacht dat het de klantenservice kon vervangen door AI. Tot CEO Sebastian Siemiatkowski erachter kwam dat de AI-klantenservice een ramp was. Hij deelde zijn openbaring op Twitter: "In een wereld van AI zal niets zo waardevol zijn als mensen. Oké, je mag ons uitlachen dat we het zo laat inzien."

• In de herhaling, omdat-ie toch weer urgent is: gebruik AI dus niet om mensen te vervangen, maar om de mogelijkheden van mensen te vergroten. Daar is iets meer lef en verbeelding voor nodig - maar dat brengt bedrijven een stuk verder dan automatisering.

• Over verbeelding gesproken: deze meme van Dadara wil ik je niet onthouden

  

Fijne dag,

Aaron

PS: Wil je ook een keer iets delen of is je iets opgevallen dat anderen niet mogen missen? Laat het me weten. Deze nieuwsbrief stuur ik inmiddels naar meer dan 4.000 abonnees. Lees je deze nieuwsbrief met plezier? Support de nieuwsbrief dan door anderen er op te wijzen. Dat is de enige manier waarop deze nieuwsbrief kan groeien (en ik er nog meer tijd aan kan besteden). Wil je meer weten over technologie, productiviteit of AI? Op deze pagina vind je mijn lezingen.

De wachttijden in de geestelijke gezondheidszorg (ggz) zijn al jaren te lang. Maar chatbots kennen geen wachtlijsten en zijn meestal gratis. Zou artificiële intelligentie (AI) de oplossing kunnen zijn voor het tekort aan therapeuten?

Klinisch psycholoog Heleen Riper ziet grote mogelijkheden. “Misschien kan het AI straks aan je stem herkennen dat er een depressie nadert”, zegt ze bij EenVandaag. En als iemand suïcidaal is, kan een gesprek met een chatbot precies de juiste interventie opleveren – al blijft een gesprek met een mens natuurlijk beter. Maar sommige hulpzoekenden vinden het ook juist fijn om anoniem in gesprek te gaan: ze voelen zich daar vrijer bij.

Therapeuten zetten zelf ook steeds vaker AI in als hulpmiddel. De Engelse National Health Service gebruikt bijvoorbeeld het AI-programma Limbic, dat aan de hand van een eerste chatsessie suggesties doet voor een diagnose en verdere behandeling. Een ander AI-systeem kan zelfs binnen een week voorspellen of een antidepressivum zal aanslaan, terwijl voorheen pas na zes weken pillen slikken duidelijk werd of het medicijn werkte of niet. En AI zou zelfs kunnen ontdekken of iemand depressief is door diens selfies te analyseren.

Er komen steeds meer chatbots die voor therapeutische doeleinden ingezet kunnen worden. Op de site There’s An AI For That alleen al zijn al meer dan veertig AI-therapie-tools te vinden. Ook het populaire ChatGPT wordt gebruikt als therapeut, hoewel de chatbot daar niet voor ontwikkeld is. Er zijn dan ook wel zorgen over het gebruik van AI voor therapie. De continue beschikbaarheid ervan werkt de afhankelijkheid van de gebruiker in de hand. En het is de vraag wat er met de gegevens gebeurt die gebruikers delen. Kennen TheraMe, TherapistGPT en Therabotic ook een beroepsgeheim?

Bovendien: de chatbot is geen therapeut met opleiding. Wat als een AI-systeem niet adequaat reageert wanneer een gebruiker zegt last te hebben van stress of suïcidale gedachten? De bots pikken signalen niet op en reageren dan verkeerd. Als een gebruiker zijn zorgen uit over zelfmoord of misbruik, biedt ChatGPT in slechts 22 procent van de gevallen cruciale informatie, zoals de aanbeveling om het noodnummer te bellen.

En dan is er nog de neiging van chatbots om te ‘hallucineren’, dus dingen te verzinnen, waardoor ze schadelijke en ongewenste suggesties kunnen geven. Dat is het voornaamste pijnpunt van de huidige AI-technologie: chatbots berekenen het meest waarschijnlijke goede antwoord – en dat gaat dus ook weleens mis – en antwoorden niet op basis van werkelijk begrip van de realiteit. Daarom geeft ChatGPT een uitgebreid antwoord op de vraag wie het wereldrecord heeft voor het oversteken van het Kanaal – per voet. Een gebruiker spreekt dus niet met iemand met ervaring van de echte wereld, maar met een opgevoerde rekenmachine die telkens gokt welk antwoord het meest plausibel is.

Het is overigens maar de vraag of het gebruikers altijd deert dat een chatbot slechts een statistisch model is. In de jaren zestig ontwikkelde computerdeskundige Joseph Weizenbaum een van de eerste chatbots, genaamd ELIZA. Met het programma wilde hij verkennen hoe mens-machine-communicatie in zijn werk gaat. ELIZA herhaalde de kernwoorden van gebruikersinput in vraagvorm – vergelijkbaar met het cliché van een therapeut. Bijvoorbeeld, op de mededeling “I am unhappy” antwoordde ELIZA “Can you explain what made you unhappy.”

Weizenbaum verbaasde zich over het bewustzijn dat de eerste gebruikers het programma toedichtten. Toen hij het programma liet testen door zijn secretaresse vroeg ze hem al vrij snel om de kamer te verlaten, omdat het gesprek volgens haar te persoonlijk werd. Voor Weizenbaum was dat het bewijs dat zijn secretaresse het gevoel had dat de computer haar begreep. Misschien is het niet belangrijk of een chatbot een gebruiker begrijpt, zolang de gebruiker maar de illusie heeft dat iemand hem begrijpt.

Van ELIZA tot ChatGPT: we laten ons graag digitaal bedotten, ook als het om therapie gaat.

In ander nieuws…

• “Hoe kun je ChatGPT op een milieubewuste manier gebruiken?”, vroeg Radar. “De vuistregel is dat alles wat je met een zoekmachine kunt opzoeken, je niet aan ChatGPT moet vragen”, luidt een van mijn tips.

• 70% van de Nederlanders wil dat duidelijk vermeld wordt of content gemaakt is door AI. En 75% ziet het verschil tussen AI en echt niet, zo blijkt uit onderzoek.

• Jongeren hebben schermtijden van 6, 7, 8 of zelfs 20 (!) uur. AT5 signaleert de trend dat jongeren er geld voor overhebben om hun schermtijd terug te dringen en vroeg me om een aantal tips te delen. Zoals je scherm op zwart-wit zetten.

• De manier waarop we nu over AI-tools praten slaat helemaal nergens op. Laten we alsjeblieft heel snel ophouden met termen als ‘hallucinerende AI’, ‘AI-agents’ en ‘prompt-engineering’. AI wordt nodeloos ingewikkeld gemaakt, vertelde ik bij de podcast Lekker werken met AI van BusinessWise.

• Sterker nog: zelfs bij TechCrunch geven ze toe dat eigenlijk niemand precies weet wat een AI-agent is.

• Of AI succesvol is in klantcontact hangt af van de sector, de aard van de vraag en het profiel van de consument. Daarom moeten organisaties goed afwegen waar automatisering meerwaarde biedt. Dat valt te lezen in de nieuwe Nationale Voice Monitor, het onderzoek naar AI voor klantcontact.

• 16 april organiseer ik in samenwerking met CongresWereld een workshop over hoe AI je kan helpen om congressen te organiseren. Het wordt praktisch, interactief en leuk. Aanmelden doe je hier.

• McKinsey heeft in kaart gebracht hoe organisaties nu gebruikmaken van AI. Wat blijkt? Als de CEO betrokken is bij AI, rendeert AI meer. Schreef er maar iemand een boek over AI en leiderschap…

• Is de VS een autocratie? Een oligarchie? Of is het een… ‘appistocracy’? (Hopelijk een kanshebber voor Van Dale Woord van het Jaar)

• De onvolprezen Ben Evans laat zien dat de ene disruptie de andere niet is. Er worden in New York drie keer meer Ubers besteld dan taxi’s (!), terwijl Airbnb nog geen kwart van de hotelmarkt in handen heeft. Knap staaltje voorbij de hype kijken.

• AI-zoekmachine Perplexity disst Google met een briljante reclame met Squid Games-ster Lee Jung-jae. De disrupters gedisrupt:

Fijne dag,

Aaron

PS: Wil je ook een keer iets delen of is je iets opgevallen dat anderen niet mogen missen? Laat het me weten. Deze nieuwsbrief stuur ik inmiddels naar meer dan 3.850 abonnees. Lees je deze nieuwsbrief met plezier? Support de nieuwsbrief dan door anderen er op te wijzen. Dat is de enige manier waarop deze nieuwsbrief kan groeien (en ik er nog meer tijd aan kan besteden). Wil je meer weten over technologie, productiviteit of AI? Op deze pagina vind je mijn lezingen.

Grote techbedrijven zetten vol in op AI-agents. Dat zijn AI-systemen die taken voor ons opknappen, zoals het koppelen van kandidaten aan een baan. Maar is deze technologie echt baanbrekend, of is het vooral slimme marketing?

Voor ik die vraag beantwoord, sta ik graag eerst stil bij het taalgebruik van techbedrijven. Silicon Valley ontwikkelt niet alleen populaire technologie, maar ook succesvolle frames.

Hoe slim is de cloud?

Een van de meest succesvolle frames uit Silicon Valley is het begrip ‘de cloud’. Wie documenten of informatie niet meer op zijn eigen computer opslaat, maakt gebruik van de cloud – een digitale wolk die gewichtloosheid impliceert. Maar de cloud is in feite een verzameling van datacenters: grote, vierkante gebouwen die veel stroom en drinkwater nodig hebben. Digitale technologie zorgt nu al voor meer uitstoot dan de luchtvaart (!) en de miljarden investeringen in datacenters zullen de digitale CO2-uitstoot alleen maar verergeren. We kennen het begrip vliegschaamte. Wanneer volgt AI-schaamte?

Een ander interessant begrip is ‘slimme technologie’. Daar hoor je veel over sinds generatieve kunstmatige intelligentie een hype is. Makers van deze technologie streven naar AGI (Artificial general intelligence), AI die even slim wordt als de mens. De vraag is echter hoe we bepalen of AGI bereikt is, aangezien er geen sluitende definitie van intelligentie is. Slimme technologie is overigens niet nieuw, denk maar eens aan de smart-phone, in het Nederlands beter vertaald als mobiele telefoon. De ‘smart city’ is een ander exponent van dit frame, waarbij lantarens bijvoorbeeld pas aangaan als er iemand in de buurt komt. Steden die niet gebruikmaken van deze technologie zijn volgens deze redenering per definitie ‘dom’. Een knap staaltje marketing.

Antropomorfisme

Na de gewichtloze cloud en slimme technologie, hebben de makers van sociale media —die gebruikers asocialer maken— een nieuwe verrassing voor ons in petto: AI-agents. Het zijn AI-systemen die taken voor ons opknappen, zoals het matchen van kandidaten aan een baan, het in orde maken van de boekhouding of beantwoorden van klantvragen. Volgens onderzoek van Salesforce wil 93 procent van de CIO’s binnen twee jaar AI-agents inzetten. Die agents hebben vaak een profielfoto en een naam, waardoor het lijkt alsof het echte collega’s zijn. Ze zouden goed nieuws zijn voor werknemers, die hierdoor meer tijd overhouden voor interessanter, leuker of uitdagender werk.

Toch zijn er kanttekeningen te plaatsen bij deze innovatie. Ten eerste is de term ‘agents’ problematisch, omdat het een vorm van antropomorfisme is: menselijke eigenschappen worden toegedicht aan een niet-menselijk object. Wie een glas water verdrietig noemt, wordt (terecht) voor gek verklaard. AI-producenten gebruiken de term ‘agents’ zodat we hun tool als een collega zien. We vertrouwen een mens immers sneller dan een computer. Maar wie een AI-agent als een mens ziet, vergeet al snel dat er duizenden mensen dagelijks in de AI-industrie werken, soms in erbarmelijke omstandigheden. AI-bedrijven als OpenAI, Google, Meta en Microsoft besteden het labelen van data uit aan outsourcingbedrijven in Kenia. Daar verdienen werknemers nog geen 2 dollar per uur, terwijl ze dankzij hun werk last krijgen van psychische klachten — zo onthulde Time. Soms zijn de werkers in de AI-industrie ook minderjarig, berichtte Wired, en werken ze in een soort van AI-sweatshops.

Automatisering in een glitterjas

Ten tweede is het de vraag of AI-agents echt zo baanbrekend zijn als wordt beweerd. Wie onder de motorkap van AI-agents kijkt, ziet dat deze technologie verschillende taken automatiseert en daarbij gebruikmaakt van large language models als ChatGPT. Daardoor begrijpen agents menselijke taal en kunnen ze meer taken automatiseren. Maar agents functioneren nog steeds binnen vastgestelde kaders en zijn in de praktijk vaak niet meer dan goed getrainde chatbots. AI-agents zijn geen autonome collega’s, maar simpelweg een volgende stap in de ontwikkeling van automatisering.

Ten derde is het de vraag wat we ermee opschieten om de term AI-agents over te nemen. Omdat we AI-agents als collega zien, nemen we de output sneller klakkeloos over. Maar AI-agents maken nog veel fouten: de best presterende AI-agent voert 24 procent van de taken met succes zelfstandig uit. Dat levert tal van nieuwe risico’s op.

Laten we kritischer zijn op termen als cloud, slimme technologie en AI-agents. Die laatste zijn geen revolutionaire digitale collega’s, maar automatiseringen in een glitterjas. Laten we er dus ook op die manier mee omgaan.

In ander nieuws…

• In plaats van iets op te zoeken, gebruiken steeds meer mensen een AI-tool als Mistral om meteen een relevant antwoord te krijgen. Volgens onderzoek gebruikt 80% van de gebruikers minstens 40% van de tijd zo’n toepassing. Wanneer ontwrichten AI-tools zoekmachines?

• Ik werd door AMweb geïnterviewd over AI-geletterdheid. In het stuk vind je vijf tips om AI-geletterd te worden - en een verrassend inzicht: dat AI-geletterdheid er juist voor zorgt dat je organisatie meer rendement uit AI haalt.

• AI neemt onze banen over! Of niet? De angst bestaat in ieder geval onder veel Nederlanders, maar worden we straks echt allemaal werkloos door de komst van AI? Die vragen beantwoordde ik voor de NPO-productie ‘Alledaagse vragen.’

• Over AI en werk gesproken: de impact van AI is groter op beroepen die cognitieve taken omvatten, zoals programmeren, schrijven en financiële analyse. Daarmee verschilt AI radicaal van andere automatiseringsbewegingen.

• Gebruik AI niet alleen om werk te automatiseren. De ware meerwaarde van AI ligt in het vergroten van de menselijke mogelijkheden, zo luidt mijn betoog bij Binnenlands Bestuur.

• Welke AI-chatbots voor zakelijke inzichten kun je écht vertrouwen? En welke zijn veilig in gebruik? Die vragen stelde BusinessWise me recent. In het stuk vind je ook een paar handige spelregels voor het werken met AI.

• Er kijken nu een miljard mensen naar podcasts op YouTube. Een soort Video Killed the Radio, Star 2.0?

• Over YouTube gesproken: het bedrijf van YouTuber Mr Beast zou 5 miljard dollar waard zijn. Ter vergelijking: de omzet van DPG én Mediahuis (die samen 90% van de Nederlandse krantenmarkt in handen hebben) is ongeveer 3 miljard euro.

• Hieronder zie je een decentraal netwerk waarin CO₂ opgeslagen kan worden

Het is trouwens geen digitaal netwerk, maar een netwerk van schimmeldraden. De schimmeldraden helpen planten om voedingsstoffen uit de bodem te halen; de plant kan op zijn beurt CO₂ uit de lucht in het schimmeldradennetwerk opslaan. Een internationaal team (met onderzoekers van de VU en Princeton University) gebruikte een in Amsterdam ontwikkelde robot om de ontwikkeling van het netwerk te volgen, zo meldt De Ingenieur. Dat leidde tot een publicatie in Nature en mooie beelden:

Fijne dag,

Aaron

PS: Wil je ook een keer iets delen of is je iets opgevallen dat anderen niet mogen missen? Laat het me weten. Deze nieuwsbrief stuur ik inmiddels naar meer dan 3.850 abonnees. Lees je deze nieuwsbrief met plezier? Support de nieuwsbrief dan door anderen er op te wijzen. Dat is de enige manier waarop deze nieuwsbrief kan groeien (en ik er nog meer tijd aan kan besteden). Wil je meer weten over technologie, productiviteit of AI? Op deze pagina vind je mijn lezingen.

Steeds vaker klinkt de oproep om in Europa minder strenge wetgeving te hanteren voor AI-bedrijven. Driekwart van de Nederlanders wil echter dat er meer wetgeving voor AI-technologie en vindt het goed dat dat EU veel nieuwe wetten maakt voor AI-bedrijven.

Dit is eraan de hand: De afgelopen weken probeerden de EU en VS elkaar niet alleen te overtroeven op het gebied van AI-investeringen, er wordt ook gewedijverd wie de beste condities creëert om nieuwe AI-reuzen te laten ontstaan. Daarbij is er veel aandacht voor wetgeving, die belemmerend zou werken.

Het cliché is dat Amerika innoveert, China kopieert en Europa reguleert. Tijdens de AI Summit in Parijs probeerde Macron het tegendeel te bewijzen. “Als we reguleren voordat we innoveren, zullen we geen innovatie hebben”, aldus de Franse president. Ook Amerikaanse vicepresident J. D. Vance noemt de Europese wetgeving beperkend. Zestig Europese AI-bedrijven hebben zich verenigd in het ‘EU AI Champions Initiative’. Dit initiatief wil samenwerken met de Europese Commissie om een vereenvoudigd regelgevend kader te scheppen voor AI, wat voor lokale innovatie en wereldwijd leiderschap moet zorgen. Onder hen ASML, SAP, Siemens, Mistral AI en Heineken.

Wat Vance, het ‘EU AI Champions Initiative’ en Macron beweren klinkt bijzonder logisch: strenge wetgeving zorgt ervoor dat AI-bedrijven minder snel kunnen groeien en op achterstand komen met Amerikaanse en Chinese AI-bedrijven.

Maar er is een aantal kanttekeningen te plaatsen bij deze oproep tot deregulering

Ten eerste lijkt er in Nederland weinig draagvlak te bestaan voor minder strenge wetgeving voor AI-bedrijven. De cijfers zijn als volgt: 78 procent van de Nederlanders vindt dat er meer wetgeving moet komen voor AI-technologie en 75 vindt het goed dat EU veel nieuwe wetten maakt voor AI-bedrijven.

Daarbij maakt 60 procent van de Nederlanders zich zorgen over zijn online privacy. Opvallend genoeg is een nog grotere groep (70 procent) bang dat bedrijven dankzij AI steeds meer persoonlijke data verzamelen zonder daar toestemming voor te hebben. Opmerkelijk: er zijn dus meer Nederlanders bezorgd om de invloed van AI op hun privacy dan dat er Nederlanders bezorgd zijn over hun privacy.

Ten tweede is het de vraag of strenge wetgeving hetgeen is wat Europese AI-bedrijven belemmert om uit te groeien tot wereldwijde reuzen. Europa mist bijvoorbeeld een gedeelde kapitaalmarkt, het is voor Europese tech-bedrijven lastig om werknemers te belonen met aandelen (Bird!) of om buitenlands personeel in te huren – en dat wordt in het huidige politieke klimaat niet makkelijker. Veel van die problemen worden juist opgelost met meer (of andere) Europese wetgeving. Het tegendeel lijkt dus waar: innovatie kan niet zonder wetgeving.

Marietje Schaake legt helder uit dat het idee dat wetgeving innovatie belemmert afkomstig is uit de techlobby. Dat het overgenomen wordt door politici bewijst de effectiviteit van het frame, maar snijdt het ook hout? Een auto is pas te koop als we zeker weten dat-ie op de snelweg niet uit elkaar valt. Dat is ook voor de verkoper of producent voordelig, want zo hoeven niet-veilige modellen niet teruggeroepen te worden. Dat is de derde kanttekening bij het dereguleren van AI-technologie: strengere wetgeving kan op de lange termijn juist een voordeel bieden. Als er in de VS en China AI-technologie gemaakt wordt die onveilig blijkt, dan heeft Europa een concurrentievoordeel.

64 procent van de Nederlanders meent dat AI-bedrijven vaak de risico’s en nadelen van hun apps en producten verbergen en 72 procent vindt dat we kritischer moeten zijn op de inzet van nieuwe technologie. Juist door AI goed te reguleren, krijgt de bevolking meer vertrouwen in AI-bedrijven. Dichter bij de waarheid lijkt dan ook: “Als we niet reguleren voordat we innoveren, zal geen innovatie gebruikt worden.”

En dat is pas echt zonde.

In ander nieuws…

• Over vertrouwen in AI gesproken: Gemiddeld krijgen algoritmes het rapportcijfer 5,3 als de vraag gesteld wordt of ze te vertrouwen zijn. Nu ai steeds vaker wordt ingezet door organisaties, vindt een groeiend deel van de bevolking dat toezicht op algoritmes en AI belangrijk is. Dat zijn de belangrijkste conclusies van de KPMG Algoritme Vertrouwensmonitor 2024.

• in 2025 ga je nog veel horen over digitale autonomie, zo voorspelde ik eind vorig jaar. Dagblad Trouw slaat alarm over het gebrek aan Europese cloud: “Google, Amazon en Microsoft hebben 70 procent van de Europese opslag van data in handen. De Nederlandse overheid heeft ook gevoelige informatie in Amerikaanse clouds.”

• Over digitale autonomie gesproken: honderden keren per jaar proberen Chinese hackers in te breken bij gemeente Breda: daarom mogen ambtenaren TikTok en Temu niet meer gebruiken.

• Meta's advertentiealgoritme discrimineert op grond van geslacht, oordeelt het College voor de Rechten van de Mens. Vacatures voor receptionisten worden op Facebook bijvoorbeeld vaker aan vrouwen geadverteerd en vacatures voor monteurs vaker aan mannen.

• Iemand probeert de Captcha te voltooien, mislukt daarin en vraagt zich af of ze misschien toch een robot is. Dat is de start van de verontrustende en tamelijk briljante film ‘Ik ben geen robot’, genomineerd voor een Oscar (!). En nu gratis te bekijken via The New Yorker.

• Kun je AI systemen gebruiken voor juridisch werk? ICTRecht heeft het onderzocht: het kan, maar er komt wel wat bij kijken. Vermijd gratis tools, vertrouw nooit op bronnen, maar gebruik het als aanwijzing waar je moet gaan zoeken.

• Ik heb mijn wifi-wachtwoord gedeeld met mijn buren. Ben ik nu verantwoordelijk voor hun acties? Het antwoord op deze digitale etiquette / security-vraag zal je verbazen.

• In 2024 gebruikte 23 procent van de bedrijven met 10 of meer werkzame personen AI-technologie. Dit was een toename van bijna 8 procentpunt ten opzichte van 2023, zo blijkt uit nieuw CBS-onderzoek. Maar is dat nou veel of weinig?

• Hebben AI chatbots vrijheid van meningsuiting? Sam Altman wil ChatGPT minder links maken, terwijl de chatbot van Elon Musk niks vervelends mocht melden over Musk of Trump.

• Hoe ziet een duik in een zwart gat eruit? Dat zie je in deze simulatie van NASA.

Fijne dag,

Aaron

Wil je ook een keer iets delen of is je iets opgevallen dat anderen niet mogen missen? Laat het me weten. Deze nieuwsbrief stuur ik inmiddels naar meer dan 3.840 abonnees. Lees je deze nieuwsbrief met plezier? Support de nieuwsbrief dan door anderen er op te wijzen. Dat is de enige manier waarop deze nieuwsbrief kan groeien (en ik er nog meer tijd aan kan besteden). Wil je meer weten over technologie, productiviteit of AI? Op deze pagina vind je mijn lezingen.

Vanaf deze week moet iedereen die met AI werkt genoeg van AI begrijpen om het op een verantwoorde manier te gebruiken. Wat betekent dat voor jou en je collega’s? Een aantal vragen en antwoorden.

Wat is er aan de hand? Iedereen die met AI werkt, moet weten wat de mogelijkheden, risico’s en potentiële schade zijn bij het inzetten van AI. Dat wordt AI-geletterdheid genoemd. Dat geldt voor zzp’ers, bestuurders, toezichthouders, werknemers en de medezeggenschapsraad: of ze ChatGPT of Perplexity gebruiken, ze moeten snappen hoe het werkt.

Is het dus verplicht? Volgens de Europese AI Act wel. Het goede nieuws: organisaties die niet aan de verplichting voldoen, krijgen geen boetes opgelegd. Het slechte nieuws: als je organisatie de fout in gaat met het gebruik van AI en die fout is verergerd door onvoldoende kennis bij medewerkers, dan leidt dat tot hogere straffen.

Hoe groot is de kans nou dat mijn (vreselijk slimme en getalenteerde) collega’s de fout ingaan met AI? Ten eerste: AI-geletterdheid helpt niet alleen om schade te voorkomen, maar ook om AI effectief in te zetten (Ik schreef daar een hoofdstuk over in ‘AI, voorbij de hype’, dat ik integraal op mijn site zette).

Ten tweede: er zijn helaas genoeg voorbeelden van slimme en getalenteerde mensen die niet zo slim omgaan met AI:

• Een advocaat die een pleidooi laat schrijven door ChatGPT, waardoor er verzonnen bronnen in zijn verhaal terechtkomen.

• Wat te denken van de developers van Samsung die AI gebruikten om code te genereren, waardoor bedrijfsgeheimen uitlekten?

• Herinner je de rechter nog die een vonnis onderbouwt met ChatGPT en onder vuur komt te liggen?

• Ik laat de toeslagenaffaire en de misstanden bij de IND, DUO en Gemeente Rotterdam buiten beschouwing, waar de inzet van AI leidde tot discriminatie.

• Een luchtvaartmaatschappij kwam in de problemen omdat de AI-chatbot kortingen beloofde die niet bestonden. De rechter oordeelde dat die kortingen toch geldig waren.

Ook met de beste bedoelingen en gedegen opleiding kan AI voor misstanden zorgen. Daarom is AI-geletterdheid zo belangrijk. Fijn dat de EU daarover heeft nagedacht.

Hoe zorg ik dat de AI-geletterdheid van mijn organisatie in orde is? De AI Act schrijft niet voor welke maatregelen daarvoor nodig zijn. Het gaat over vaardigheden, kennis en begrip die gebruikers in staat stellen om AI-systemen geïnformeerd in te zetten en zich bewuster te worden van de kansen en risico’s van AI en de mogelijke schade die zij kan veroorzaken. (Deze tekst is vast geschreven door een jurist.)

Elke organisatie mag dus zelf bepalen hoe ze AI-geletterdheid vormgeven. Een eerste stap zou kunnen zijn: het verstrekken van schriftelijke informatie over AI. Zoals het boek ‘AI, voorbij de hype’. Het is een begrijpelijke, soms grappige en vlotte inleiding tot AI (aldus de recensies). Met oog voor de mooie en minder mooie kanten van AI. En tal van tips hoe je veilig met AI werkt.

Zijn je collega’s bang voor boeken? Geen nood, ik kom graag langs om je in een lezing of workshop wegwijs te maken in de wereld van AI. Van gemeentes tot corporates, van onderwijsinstellingen tot ondernemersclubs. We bepalen welke vragen beantwoord moeten worden in de lezing, zodat het zo relevant mogelijk is voor het publiek.

In ander nieuws…

• Moeten we bang zijn voor AI? Nemen robots niet alleen talkshows, maar de hele wereld over? Die vraag beantwoordde ik maandagochtend op Radio 1. In dit fragment leg ik uit hoe ChatGPT werkt (als een autocomplete on steroids). Het hele gesprek luister je hier terug. Is AI een bedreiging voor het voortbestaan van de mensheid? Dat lees je hier.

• Het Chinese AI-model DeepSeek kan zich meten met de krachtigste versie van ChatGPT. Voor Europa is dit een wake-upcall, schrijf ik op MT/Sprout. Over DeepSeek gesproken: ambtenaren mogen geen gebruik meer maken van deze ‘Chinese ChatGPT’.

• Welk social media platform is populairder dan Instagram? TikTok? BeReal? Nee, dat is… Facebook! Iets hoeft geen hype te zijn of populair te zijn bij jongeren om toch een groot marktaandeel te hebben.

• Over Facebook gesproken: De Volkskrant liep mee met beheerders van Facebookgroepen, die zich weinig zorgen maken over het nieuwe moderatiebeleid van Zuckerberg: “Hij kan er wel iets van vinden, maar wij beheren de Facebook-groep. Als iemand daar een racistisch bericht stuurt, vliegt ie eruit. Die krijgt vliegles, zeggen we dan.”

• Wat hebben Tilburg, Barcelona en Parijs met elkaar gemeen? Ze zijn allemaal weg van Twitter. En die opgestoken arm van Musk? Daar is maar één verklaring voor, aldus Marleen Stikker in dit interessante gesprek bij De Balie met een wel erg treffende titel: De lange arm van Elon Musk.

• Een zwarte vrouw krijgt amper reacties op haar berichten op LinkedIn. Ze gebruikt AI om zichzelf als witte vrouw te presenteren en krijgt opeens veel meer reacties. Het witte profiel kreeg in 58% van de gevallen een uitnodiging voor een sollicitatiegesprek, het zwarte profiel in 9% van de gevallen. Is dit een ethische catfish?

• Over AI en andere identiteiten aannemen gesproken: Jan Modaal, zanger van punk smartlappen en afgestudeerd AI-wetenschapper, transformeert in diverse alter ego’s in het boeiende VR-experiment ‘Jandroid’. Interessander dan een hologram van Tupac.

• Frank Heinen werd niet alleen De slimste mens, maar zelfs de Slimste der Slimsten. Aan het AD vertelde hoe hij dat deed. “Ik heb een paar potjes van het spel op de app gespeeld. Op de mobiel van mijn vriendin, want ik heb zelf geen smartphone.” Aha, geen smartphone - maar toch de Slimste der Slimsten! Voor 10 bonuspunten: maakt de smartphone gebruikers minder slim?

Fijne dag,

Aaron

Wil je ook een keer iets delen of is je iets opgevallen dat anderen niet mogen missen? Laat het me weten. Deze nieuwsbrief stuur ik inmiddels naar meer dan 3.750 abonnees. Lees je deze nieuwsbrief met plezier? Support de nieuwsbrief dan door anderen er op te wijzen. Dat is de enige manier waarop deze nieuwsbrief kan groeien (en ik er nog meer tijd aan kan besteden). Wil je meer weten over technologie, productiviteit of AI? Op deze pagina vind je mijn lezingen.

Er is deze week veel geschreven over DeepSeek, een Chinese AI die evengoed lijkt te presteren als de meest geavanceerde ChatGPT. Maar hoe veilig is deze 'Chinese ChatGPT'? Wat betekent dit voor de AI-race tussen Amerika en China? En wat hebben we in Europa aan deze nieuwe AI? Bij EenVandaag gaf ik antwoord op die vragen:

Hoe revolutionair is DeepSeek eigenlijk? DeepSeek werd heel treffend het 'Spoetnik-moment' genoemd: even baanbrekend als de Russische Spoetnik, die bewees dat de VS niet superieur waren wat betreft ruimtevaart. DeepSeek gebruikte minder rekenkracht dan OpenAI voor ChatGPT, omdat China minder chips kan importeren door handelsrestricties van de VS. Schaarste is de brandstof voor creativiteit. Omdat DeepSeek minder rekenkracht gebruikt, zorgt deze AI-tool ook voor minder uitstoot.

Klinkt als goed nieuws voor het milieu. Zo klinkt het inderdaad. Maar paradoxaal genoeg zou goedkopere of minder vervuilende AI ervoor kunnen zorgen dat AI vaker gebruikt wordt. Waardoor de totale uitstoot van generatieve AI alleen maar toeneemt. Dat noemen ze de paradox van Jevons. Deze econoom ontdekte dat toen steenkool effectiever werd, het juist veel vaker gebruikt werd.

Heeft China de VS ingehaald? Dat is de vraag. Heel transparant is DeepSeek niet, dus het is de vraag of DeepSeek echt zoveel goedkoper of sneller gemaakt is. OpenAI en Microsoft beschuldigen de makers van DeepSeek dat ze de data van OpenAI hebben gebruikt om het Chinese AI-model te trainen. OpenAI maakt overigens misbruik van de data van kunstenaars en journalisten, wat de vraag oproept: parasiteert DeepSeek op parasiet OpenAI?

Wat betekent dit voor Europa? Het goede nieuws: de AI-race* is nog niet geslecht. Europa zou dus prima kunnen aanhaken. Fijn, want dan zijn we minder afhankelijk van de VS en China. Nog beter nieuws: DeepSeek wist dezelfde resultaten als ChatGPT te realiseren, maar met minder dure AI-chips en dus met minder middelen. Het doet denken aan de uitspraak van Cruyff: "Ik heb nog nooit een zak geld een goal zien maken." Zou die vlieger ook opgaan voor AI? Zou Europa ook met minder middelen en rekenkracht effectieve AI kunnen ontwikkelen? Kan die 800 miljard van Draghi nog even op de plank blijven liggen?

Hoe veilig is deze technologie eigenlijk? Dat is de vraag. Er is (terecht) veel aandacht voor de privacy-risico's van DeepSeek - en de Chinese censuur. Sommigen waarschuwen zelfs dat DeepSeek een trojaans paard is, dat ervoor zorgt dat China makkelijker (bedrijven uit) andere landen hackt. Maar ook ChatGPT leest graag met je mee. En SURF waarschuwde Nederlandse wetenschappers recent dat Copilot ook veiligheidsrisico's kent.

We hebben beter beleid nodig dan: Chinese technologie is slecht. (Dat schreef ik bijna twee jaar geleden al in het Parool, toen de VVD TikTok wilde verbieden.)

Dankzij DeepSeek hebben we de keuze of we onze data aan de VS of China geven als we AI gebruiken. We hebben dus meer Europese AI-technologie nodig, zoals GPT-NL. En dat lijkt mogelijk, want er zijn misschien geen miljarden meer nodig om effectieve AI te maken.

*Er is overigens genoeg af te dingen op de term AI-race. Door AI te zien als een wedstrijdje tussen landen, wordt regulering een stuk onaantrekkelijker. Immers: "De Amerikanen/Chinezen mogen X, dus moet de EU oppassen met wetgeving." Het zou zonde zijn als landen zich uit elkaar laten spelen door tech-bedrijven waardoor de maatschappij last heeft van onveilige social media of AI.

Ook bij Businesswise vertelde ik over DeepSeek:

In ander nieuws…

• Over regulering gesproken: ik kan niet vaak genoeg benadrukken waarom we technologie op dezelfde manier moeten behandelen als medicijnen of auto’s. Een auto mag pas op de weg als-ie veilig is, terwijl onveilige social media gewoon in de App Store staan. Afgelopen week overleed een jongere na een 'choking challenge', een zogenoemd 'stikspel’ dat viraal ging op social media. Bij EenVandaag vertelde ik over het nieuwe beleid van Facebook, dat dit probleem alleen maar groter maakt.

• Je wil stoppen met Twitter, want Musk. Of je wil niets meer met WhatsApp te maken hebben, want Zuckerberg. Maar waar moet je heen? Public Spaces en Ethical hebben handige lijstjes met alternatieven, of het nou gaat om mail, zoekmachine of social media. Waag heeft zelfs een maandelijks spreekuur voor vragen over socialere social media.

• AI zorgt ervoor dat er 72 miljoen banen verloren gaan… maar ook dat er 190 miljoen banen bijkomen. Aldus het World Economic Forum in een nieuw rapport. Wie bang (of blij) was dat AI voor massale werkloosheid zou zorgen, komt bedrogen uit.

• De koersen van (Amerikaanse) AI-bedrijven daalden flink toen DeepSeek op de markt kwam. Ook ASML kreeg een klap en Nvidia verloor zelfs 560 miljard aan beurswaarde - op één dag. Ik wil niet zeggen: ik zei het toch. Maar: ik zei het toch. Een maand geleden voorspelde ik dat de waardering van AI-bedrijven te hoog is. Goed dat er wat lucht uit de markt loopt, want zo blijven verwachtingen en realiteit bij elkaar in de buurt.

• Ben je een maker (blegh, jeukwoord) en wil je iets doen met AI, avatars of AR? Aanstaande maandag is er een ‘fest’ van Open Culture Tech. Met oa een optreden van de onvolprezen Jan Modaal, zanger van punk smartlappen en afgestudeerd AI-wetenschapper. Over tech en kunst gesproken: kan AI een interessante balletvoorstelling maken? Dat ontdek je op 15 feb in de schouwburg in Utrecht. (Dank voor de tip, Robert van den Ham.)

• AI-agents zijn nu al het AI-buzzwoord van 2025: AI-collega’s die taken uitvoeren alsof het ‘normale’ collega’s zijn. Maar LinkedIn was er niet van gediend dat AI-agents een LinkedIn-profiel hadden en ‘open to work’ waren, dus werd hun profiel verwijderd. Catchy LinkedIn-bio: “Tired of human ‘experts’ making excuses? I deliver, period.”

• Google deelt 321 manieren waarop bedrijven nu gebruikmaken van AI.

• Dankzij CRISPR-technologie is er nu een muis geboren uit twee vaders.

• In de toekomst eten we bacteriën en algen. Aan tafel!

Fijne dag,

Aaron

Wil je ook een keer iets delen of is je iets opgevallen dat anderen niet mogen missen? Laat het me weten. Deze nieuwsbrief stuur ik inmiddels naar meer dan 3.750 abonnees. Lees je deze nieuwsbrief met plezier? Support de nieuwsbrief dan door anderen er op te wijzen. Dat is de enige manier waarop deze nieuwsbrief kan groeien (en ik er nog meer tijd aan kan besteden). Wil je meer weten over technologie, productiviteit of AI? Op deze pagina vind je mijn lezingen.

Er is de afgelopen weken veel geschreven over het nieuwe beleid van Facebook en Instagram. Berichten waarin vrouwen ‘huishoudelijke objecten’ en transgenders ‘mentaal ziek’ worden genoemd, worden niet langer verwijderd. En het bedrijf stopt de samenwerking met feitencheckers, wat nepnieuws in de kaart speelt.

Het moderatiebeleid lijkt daarbij willekeurig. Wie deze week op Instagram naar Biden of Obama zocht, kreeg geen zoekresultaten te zien. Censuur, zeiden critici. Een technisch foutje, aldus Meta.

En wat te denken van Elon Musk? Als Tesla-CEO was hij het schoolvoorbeeld van duurzaam ondernemerschap. Nu steunt hij klimaatontkenner Trump. Dat is even slikken. Wie last heeft van Tesla-schaamte, kan zich overigens ook afvragen wat hij nog op Twitter doet.

Wat hebben overheden en bibliotheken nog te zoeken op Facebook, Instagram, Twitter en WhatsApp? Een vraag die ik een poos geleden al in de Volkskrant stelde, maar wederom urgent is. De verkiezing van Trump, de samenwerking met Musk en het nieuwe beleid van Zuckerberg kunnen ook de aanmoediging zijn die Europese politici, overheden en bedrijven nodig hebben om in actie te komen.

Wat tot dusver onderbelicht is, is de vraag of Trump buigt voor Silicon Valley of andersom, wat wij merken van het nieuwe Meta-beleid en of adverteerders zitten te wachten op de nieuwe Facebook-spelregels.

Het is de vraag of Zuckerberg afhankelijk is van Trump of visa versa. De platformen van Meta bereiken vrijwel alle Amerikanen. Social media zijn inmiddels een belangrijkere nieuwsbron dan traditionele media. In het verleden is bewezen dat het mogelijk is om verkiezingen te beïnvloeden via Facebook (zie ook: Cambridge Analytica). Daarbij kan Facebook zijn activiteiten naar buiten de VS verhuizen, wat de VS veel belastinginkomsten, banen en welvaart kost. Zijn de VS niet afhankelijker van Meta dan Meta van de VS?

Daarbij vraag ik me af hoeveel we in Europa gaan merken van het nieuwe beleid van Meta. Allereerst gelden er in Europa (gelukkig) andere regels dan in de VS, waardoor er strengere eisen zijn rondom nepnieuws en het verspreiden van racistische drek. Iets met soep, heet, opdienen en gegeten worden.

Bovendien is het de vraag hoe blij adverteerders zijn met het nieuwe Meta-beleid. Stel je voor dat je marketingmanager bij Dove bent. Je hebt jarenlang gewerkt aan reclames met een inclusiever schoonheidsideaal. Plots staan Dove-advertenties op Facebook tussen fat-shaming-posts en transfobe berichten. Blijf je adverteren op dit platform? Corrigeert de advertentiemarkt Mark Zuckerberg? Bedrijven stemmen immers met hun voeten. Twitter-CEO Elon Musk verspreidt al jaren nepnieuws, antisemitische berichten en complottheorieën. Adverteerders, zelfs het mediabedrijf van Paris Hilton, zijn daardoor al gestopt met adverteren op Twitter.

Wie tien jaar geleden had voorspeld dat Paris Hilton nu als moreel ankerpunt zou fnugeren ten opzichte van de radicaal rechtse Elon Musk, zou voor gek verklaard zijn. Toch is het de realiteit van 2025 dat organisaties zich moeten beraden of ze het voorbeeld van de societyster volgen. Of voelen ze zich er comfortabel bij dat hun advertentie worden omringd door nepnieuws en haatdragende bagger?

Tot slot een wilde (en hoopvolle) voorspelling: misschien is het nieuwe content-moderatiebeleid van Meta de redding van de traditionele media.

Jarenlang zagen kranten en nieuwssites hun advertentiebudgetten weglekken naar social media, omdat daar effectiever geadverteerd kan worden. Maar de geloofwaardigheid van Instagram, Facebook en Twitter komt in het geding als deze platformen onnavolgbare moderatie-regels hanteren. Maakt dat een krantenadvertentie aantrekkelijker dan een Instagram-campagne?

Een bedrijf dat zich bezint over zijn advertentiebeleid en ruimte heeft voor goede voornemens zou het best eens als inspiratie kunnen gebruiken.

Over AI-foben en AI-fetisjisten (bij NTR)

Ik werd door NTR Wetenschap geïnterviewd over de kansen en uitdagingen van AI. En kreeg de belangrijke vraag: moeten we AI gebruiken om een nieuw biertje te ontwikkelen?

Het valt me al langer op: het debat over AI is bijzonder gepolariseerd. Daarom sta ik in het interview stil bij AI-foben en AI-fetisjisten. Mijn oproep: laten we oog hebben voor de kansen van AI, maar de klimaatimpact van AI ook niet uit het oog verliezen.

In ander nieuws…

• Elke week is er een beter AI-model dat betere antwoorden geeft. Maar veel vragen hebben geen betere antwoorden, alleen ‘juiste’ antwoorden, aldus Ben Evans. “Of course, AI-models don’t do ‘right’. They are probabilistic, statistical systems that tell you what a good answer would probably look like. But I don’t need an answer that’s perhaps more likely to be right, especially if I can’t tell. I need an answer that is right.”

• We leven in een feodaal stelsel van tech-adel. Dat stelt Reijer Passchier, oa Hoogleraar Digitalisering en de democratische rechtsstaat, in zijn boek De vloek van Big Tech. Hij roept op om Amerikaanse Big Tech te verbieden in Europa.

• Iets wat ik al een poos roep, maar waar nu ook wetenschappelijk bewijs voor is: gebruik van AI zorgt ervoor dat we minder goed worden in kritisch denken. “Overall, this makes a big argument for more education and less whole adoption of AI. The future of work may be about mopping up the mistakes of overreliance on AI.”

• Erdinc Sacan schreef een boek over AI, AI voor iedereen, dat volgende week uitkomt. Daarin vertelt ondergetekende iets over AI en ethiek (best belangrijk, als je het mij vraagt). Het voorproefje van dit boek lees je hier.

• AI neemt onze banen over! Of niet? De angst bestaat in ieder geval onder vele Nederlanders, maar of jij straks echt vervangbaar bent door AI? NPO Radio 5 vroeg me of AI ons echt allemaal werkloos maakt, in de podcast ‘Alledaagse vragen’.

• Over AI en werk gesproken: volgens onderzoekers is het onwaarschijnlijk dat AI artsen zal vervangen. Sterker nog, ze grappen dat artsen in de toekomst wellicht nieuwe, virtuele patiënten op hun spreekuur kunnen verwachten. Bijna alle toonaangevende AI-chatbots vertonen namelijk symptomen vergelijkbaar met vroege dementie, meldt Scientias (dank voor de tip, Denis Doeland).

• 2 februari geef ik een workshop AI-poëzie maken in de bieb in Utrecht. Wie schrijft er betere poëzie: AI of de mens? En wanneer is iets eigenlijk een gedicht? Dat en meer op 2-2 in 030.

• Joop Snijder van Info Support vertelt in gesprek met Techzine waarom AI een metamorfose ondergaat dankzij goede prompts.

• Een journalist van Harper's Bazaar publiceerde een stuk over de roman Het Archief van Thomas Heerma van Voss (mooi boek, trouwens). Dat stuk was geschreven door ChatGPT, maar klopte van geen kanten. De reactie van de redactie van het modeblad bestond uit nietszeggende oneliners. Lees hier de vernietigende column van Heerma van Voss over deze miskleun.

Beste van het web

Fijne dag,

Aaron

Wil je ook een keer iets delen of is je iets opgevallen dat anderen niet mogen missen? Laat het me weten. Deze nieuwsbrief stuur ik inmiddels naar meer dan 3.700 abonnees. Lees je deze nieuwsbrief met plezier? Support de nieuwsbrief dan door anderen er op te wijzen. Dat is de enige manier waarop deze nieuwsbrief kan groeien (en ik er nog meer tijd aan kan besteden). Wil je meer weten over technologie, productiviteit of AI? Op deze pagina vind je mijn lezingen.

Wekelijks denk ik aan de fameuze uitspraak van Niels Bohr: voorspellen is moeilijk - vooral als het om de toekomst gaat.

Toch durf ik het aan om tien trends (of voorspellingen) te delen op het gebied van AI. Voor 2025 - of daarna, als de toekomst zich niet wil aanpassen aan deze nieuwsbrief.

1: AI versnelt huidige veranderingen

Je hoort vaak: AI verandert alles. Je hoort te weinig: AI versnelt huidige veranderingen. Klimaatopwarming neemt toe door de stijgende energiebehoefte van AI, kapitalisme raakt in turbomodus (we kopen dankzij AI nog meer dingen die we niet nodig hebben) en ook de kloof tussen arm en rijk neemt toe. Omdat een zzp’er met AI-tools in z’n eentje miljardair kan worden en er steeds meer datawerkers nodig zijn die in erbarmelijke omstandigheden content filteren en data labelen. En polarisatie zal de komende jaren ook niet minder worden dankzij AI.

2: Eerste reputatiecrisis door AI in 2025

Komend jaar vindt in Nederland de eerste reputatie-crises plaats dankzij AI gebruik. Omdat iemand zo snugger is om bedrijfsgeheimen te delen met ChatGPT, waarna die op straat komen te liggen - iets wat bij Samsung al gebeurde. Of omdat een chatbot racistische praatjes verkoopt of onjuiste informatie verspreidt. Zoals bij deze Canadese vliegtuigmaatschappij, wiens chatbot niet bestaande kortingen aanbood, die volgens de rechter wel geldig waren. Alles gebeurt in Nederland namelijk net ietsje later.

3: Iedereen heeft het over AI-agents

AI agents zijn AI-tools die zelfstandig complexere projecten kunnen uitvoeren, door verschillende taken binnen zo’n project te automatiseren. Er wordt flink geïnvesteerd in deze technologie door techbedrijven, die geloven dat het de grote belofte van AI is. Dat AI nog steeds per definitie hallucineert en AI-agents volgens AI-bedrijven autonoom kunnen functioneren, betekent dat voorspelling 2 (meer AI-reputatie-crises) helaas nog waarschijnlijker wordt.

4: Meer discussies over AI-washing

Je kan je afvragen wat het verschil is tussen automatisering en AI-agents. Noemen we het een AI-agent omdat het nou eenmaal hipper en aantrekkelijker klinkt? Komend jaar gaat de vraag nog vaker gesteld worden wat AI, automatisering of een algoritme is. AI-washing was dit jaar niet voor niets bijna het woord van het jaar. (Dat is het overdrijven van de impact van AI op een product of dienst, uit marketingoverweging).

5: AI-transparantie nog belangrijker

Zo’n 70 procent van de Nederlanders vindt dat een bedrijf het duidelijk moet vermelden als ze teksten, video’s of afbeeldingen door AI laten maken. Een op de drie Nederlanders vindt dat bedrijven die reclame maken met AI in plaats van met echte acteurs in feite nepnieuws verspreiden, zo blijkt uit onderzoek. Transparantie rondom AI-gebruik wordt steeds belangrijker. Komt er dan eindelijk een keurmerk voor door AI-gemaakte content?

6: Eerste klimaatzaak tegen Big Tech

BP, Chevron, ExxonMobil, Shell, Coca-Cola, Pepsi en Nestlé zijn aangeklaagd door milieuactivisten. De uitstoot van Microsoft en Google stijgt snel door de toegenomen populariteit van AI. Het internet zorgt voor meer uitstoot dan de luchtvaart. De komende jaren gaan we meer klimaatrechtszaken meemaken tegen grote techbedrijven en blijft het niet alleen bij rechtszaken rondom de plaatsing van datacenters (Microsoft in de Wieringermeer).

7: Smartphone op meer plekken in de ban

De slimme telefoon is nu op twee plekken verboden: op middelbare scholen en in de ministerraad. Dat laatste heeft vast te maken met de huidige MP die zich als oud AIVD’er bewust is van veiligheidsrisico’s. Dat je zonder smartphone een stuk effectiever vergadert (want minder afleiding) is mooi meegenomen. Dit jaar ging The Offline Club ironisch genoeg viraal, een initiatief om samen te komen zonder telefoon. De smartphone gaat op steeds meer vergaderingen, events, festivals, seminars en werkplekken in de ban.

8: Meer aandacht voor digitale autonomie

Een Nationale AI-fabriek, bedrijven die Nederland koploper willen maken in radiofrequentietechnologie en Europese AI-projecten: we gaan hier komend jaar nog meer van terugzien. Geopolitiek beïnvloedt de ontwikkeling van technologie. De roep om meer digitale autonomie betekent dat er kansen liggen voor Europese techbedrijven. (Zie ook de keynote van Haroon Sheikh bij het Nationaal AI Debat over hoe AI en de nieuwe wereldorde elkaar beïnvloeden.)

9: Waardering AI-bedrijven onder druk

Iets is pas een bubbel als je het een bubbel noemt (zoals tech-analist Benedict Evans, laatst). Het FD schreef recent over de grote, Amerikaanse AI-bedrijven: “Er is dus flink wat lucht in de koersen geslopen. Allemaal in de hoop dat kunstmatige intelligentie superwinsten zal brengen. (…) De lucht zal eruit lopen. Ofwel omdat winsten heel hard gaan stijgen of omdat koersen hard gaan dalen.” Voor internet zijn belofte inloste liep de internetzeepbel ook eerst leeg. Wie is de nieuwe Amazon en wie is de nieuwe Pets.com?

10: Discussie rondom gegevensbeveiliging wordt belangrijker

Ambtenaren en wetenschappers zouden voorlopig nog geen gebruik moeten maken van Copilot, de AI-assistent van Microsoft 365, aldus een onderzoek van SURF. Het is namelijk niet duidelijk wat er met gegevens van gebruikers gebeurt. Microsoft zegt dit probleem in april 2025 opgelost te hebben. Voor overheden, maar ook voor bedrijven als ASML, is het van het grootste belang om te weten dat hun gegevens veilig zijn. We zijn komend jaar nog niet uitgepraat over privacy, gegevensbeveiliging en AI.

In ander nieuws…

• Computable organiseert de jaarlijkse Kerstpuzzel en heeft wel een erg speciale prijs (vinden wij van wc-eend): AI, voorbij de hype. Meedoen, dus.

• AI, voorbij de hype is een van de 20 bestverkochte boeken op Managementboek in 2024. Hoera!

• Hoe kan de muziekindustrie in verzet gaan tegen de AI golf? Die vraag wordt beantwoordt in de podcast De Machine. Met een vlammend betoog van AI-OG Felienne Hermans.

• Ik was te gast bij NTR Focus (vanaf minuut 7), besprak AI-fetisjisten versus AI-foben, de klimaatimpact en de kansen van AI en proefde een door AI gemaakt biertje.

• Bij het Nationaal AI Debat van BNR en BusinessWise kreeg ik de vraag der vragen: moeten we AI gebruiken of niet? Ontdek waarom het hoog tijd is voor realistische verwachtingen van AI. En waarom we AI als een verdrietig glas water moeten behandelen.

• Het nieuwe AI-model van ChatGPT zou denken als een mens: ‘Vooral een staaltje briljante marketing’, aldus de Volkskrant in een fijn en genuanceerd stuk.

• Helaas niet De Speld: professor desinformatie vertrouwt ChatGPT blindelings en verspreidt daardoor per ongeluk desinformatie.

• Mijn 2024 wrapped: voor zo’n 17.000 mensen gesproken, 1 bestseller bij Managementboek.nl, 17 meneren die na een lezing een vraag stelden die eigenlijk geen vraag was, 80 lezingen verzorgd, 2 keer vanaf de stoel van de burgermeester, 200+ uur in de trein gezeten om die lezingen te verzorgen, vijf kwartier schermtijd per dag, 180 keer verteld dat AI een tool is en geen doel, 9847 keer het woord AI gebruikt, dat vaker als aa-ie dan als ee-aj uitgesproken, 1851 keer ChatGPT genoemd, 2158 exemplaren die over de toonbank gingen en nog 329 dromen voor 2025.

Fijne jaarwisseling en tot in 2025,

Aaron

PS: Aaron Mirck

Wil je ook een keer iets delen of is je iets opgevallen dat anderen niet mogen missen? Laat het me weten. Deze nieuwsbrief stuur ik inmiddels naar meer dan 3.650 abonnees. Lees je deze nieuwsbrief met plezier? Support de nieuwsbrief dan door anderen er op te wijzen. Dat is de enige manier waarop deze nieuwsbrief kan groeien (en ik er nog meer tijd aan kan besteden). Wil je meer weten over technologie, productiviteit of AI? Op deze pagina vind je mijn lezingen.

Sinds kort beloont LinkedIn het maken van videocontent, waardoor berichten met alleen maar tekst of foto's minder opvallen. Worden we dankzij LinkedIn allemaal vlogger?

Welkom in de Iktatuur

Menig founder zal onderschrijven dat het aan het begin van een onderneming belangrijk is om 'kabaal te maken': zoveel mogelijk mensen laten weten dat je bedrijf bestaat. Ook ambitieuze professionals werken aan het personal brand. Meer zichtbaarheid zorgt voor een opvallender profiel dan andere kandidaten voor dezelfde vacature. Wie zich wel eens online manifesteert, herkent deze digitale spagaat: het is vrijwel onmogelijk om online helemaal jezelf te zijn.

Bas Heijne verwoordde dat mooi in NRC: "We leven allemaal in een aandachtscultuur. Je wil jezelf laten zien, aandacht vragen voor iets dat je hebt gemaakt of meegemaakt, iets verkopen of applaus krijgen. Het is een constante competitie in een overvolle arena. Wie de blik van anderen wil vangen in de digitale wereld, moet zichzelf of zijn waar een beetje aantrekkelijk ensceneren, alsof je een podium beklimt voor een publiek of een studio binnenloopt waarin je alle camera's op je gericht weet. Je bent het zelf, maar net even anders."

Dat betekent overigens niet dat de hele Zuid-As alleen maar bezig is met het maken van TikTok-filmpjes. Kenniswerkers verzamelen zich rondom digitale dorpspomp LinkedIn. Successen worden er gevierd ('ik ben dankbaar voor), kwetsbaarheid geveinsd ('lang getwijfeld of ik dit zou delen) en bescheidenheid getracht ('mag bekend maken dat'). Zo blijkt maar weer: elk platform heeft eigen mores en jargon. Het zijn stijlregels die dankbaar worden gepersifleerd.

Elke ondernemer of ambitieuze professional wordt uiteindelijk in enige mate (LinkedIn-)influencer, of-ie dat nou wil of niet. Het is de Iktatuur: de dictatuur van het Ik, dat gezien, gevierd en gedeeld moet worden. Bedrijfspagina's bereiken namelijk minder gebruikers dan persoonlijke profielen. Tesla heeft zo'n 20 miljoen volgers op X; Elon Musk heeft er 200 miljoen. Mensen doen liever zaken met andere mensen dan met een organisatie; marketeers noemden dat human-to-human-marketing (die term mag je briljant en/of vreselijk vinden). Het Ik heeft dankzij social media een steeds belangrijkere plek in de maatschappij, bewijst ook de verkiezing van Time's Person of the Year in 2006: You.

Race to the bottom

Linkedin staat bekend als een ethischer platform dan Twitter, Facebook, Instagram en TikTok. Het zakelijk social medium investeert in een serieuze redactie, drijft niet op polarisatie (zoals Twitter), verpest het zelfbeeld van kinderen niet (Facebook en Instagram) en maakt jongeren niet binnen een half uur moedwillig verslaafd (TikTok). Maar ook LinkedIn is sinds kort gevangen in de een race to the bottom om aandacht en schermtijd.

TikTok groeide als kool, omdat korte filmpjes ervoor zorgen dat gebruikers langer in de app blijven. Jaloers op het succes van TikTok, lanceerde Instagram een soortgelijke feature: Reels. En YouTube 'bedacht' Shorts. Sinds een maand volgt LinkedIn het voorbeeld van andere platformen en beloont makers van videocontent met meer bereik. Anekdotisch bewijs: mijn video's krijgen 100.000 views, berichten met alleen tekst worden 1.000 keer gelezen. Dankzij video's blijven meer mensen langer op LinkedIn, zodat Microsoft (eigenaar van LinkedIn) meer advertenties verkoopt en dus meer aandeelhouderswaarde creëert. Kapitalisme en technologie schudden elkaar de hand in het ooit idealistische Silicon Valley.

Daarom mag verwacht worden dat elke ingenieuze ingeving van andere platformen wordt overgenomen door LinkedIn. Zijn TikTok en YouTube het voorland van LinkedIn? Wordt zakelijk Nederland niet alleen influencer, maar na verloop van tijd ook vlogger? Waren de TikTok-dansjes van CEO's niet cringe genoeg?

Volgens LinkedIn leveren video's 1,4 keer meer engagement op dan andere formats op LinkedIn. Frankwatching raadt aan een video niet langer te laten duren dan 90 seconden. Met andere woorden: lovenswaardig dat jouw bedrijf bezig is met een relativiteitstheorie 2.0, maar als het niet in een filmpje past van anderhalve minuut: jammer dan.

Heijne, wederom, weet wat ons te wachten staat: "En dus moet je je positie voortdurend bevechten. Dat verklaart de verslaving aan clicks en likes, de behoefte om gezien te worden. Die verleiding om gezien te willen worden is onweerstaanbaar, maar ook is er schaamte – schaamte voor je eigen berekendheid, de al te opzichtige behoeftigheid, het alledaagse exhibitionisme van het kijk-toch-even-naar-mij." Schaamte die we allemaal, vroeger of later, ervaren als we voor LinkedIn onze camera in selfiestand zetten.

Dit stuk verscheen ook op MT/Sprout.

In ander nieuws…

• Hoe kan het MKB aan de slag met AI? Vraag aan vakmensen wat er geautomatiseerd moet worden en waar AI niet voor gebruikt moet worden. Aldus hoogleraar David Abbink van TU Delft in het FD.

• SCP-baas Pieter Hasekamp schreef een interessant stuk over productiviteit en AI: “Consultants schatten dat AI tot 2040 voor 3% à 4% extra productiviteitsgroei per jaar gaat zorgen. Nobelprijswinnaar Daron Acemoglu komt op een groei van zo’n 0,05% per jaar. Dat is een factor 60 verschil. Wie het weet mag het zeggen – maar ik denk dat de Nobelprijswinnaar voorlopig de beste kaarten heeft.”

• AI-washing maakte bij de Van Dale kans om woord van het jaar te worden. AI-washing is: overdreven benadrukken dat een product of dienst tot stand komt met behulp van AI, zodat het profiteert van de AI-hype. (Zie ook: de Jumbo). Andere kanshebber: haatvolgen, iemand volgen om erop te haten.

• Benedict Evans bundelde alle belangrijke trendrapporten voor 2025 in een Google Drive waarmee je snel bijleest op het gebied van HR, banking en F&B. De rode draad? AI blijkt best een dingetje te zijn.

• Steeds meer mensen raken bevriend met een AI. The Verge maakte een mooie, journalistieke productie over de vraag: is digitale vriendschap echt - en maakt dat uit?

• Goh, Elon Musk blijkt toch niet zo’n jofele vent. Wie had dat gedacht? Dus vertrekt iedere X-gebruiker (zelfs de Gelderlander en Hogeschool Utrecht) naar Bluesky. Hoe lang blijft dat een sympathiek initiatief, vraagt men zich af in NRC. En Marleen Stikker oppert in FD dat we ons heil moeten zoeken op Mastodon.

• Je weet dat een bedrijf niets te verbergen heeft als het werknemers de opdracht geeft interne communicatie te verwijderen. Zoals Google deed. “Om kartelrechtszaken te voorkomen, gaf Google zijn medewerkers systematisch opdracht om berichten te vernietigen en bepaalde woorden te vermijden.” Wat was de slogan ook alweer - Don’t be evil?

• Hanteren we dezelfde regels voor AI als voor koffie? Die vraag stel ik in mijn column voor Binnenlands Bestuur: “Max Havelaar-koffie én ChatGPT? Dat wringt.”

• Brain Rot is verkozen tot Oxford woord van het jaar: dat onze hersenen wegrotten door domme online content als TikTok-filmpjes. En kunstmatige intelligentie is de trend van dit moment. Om Louis van Gaal te parafraseren: wordt die technologie nou zo intelligent – of wij nou zo dom?

• De Volkskrant interviewde een fulltime aandachtsactivist. D. Graham Burnett legt treffend uit hoe schaars en kostbaar aandacht is dankzij smartphone en social media.

• De vermoordde CEO van United Healthcare, Brian Thompson, gebruikte AI om automatisch uitkeringen voor zieke mensen te weigeren. “Het algoritme in kwestie, bekend als nH Predict, zou een foutpercentage van 90 procent hebben. Volgens de families van twee overleden mannen die de rechtszaak aanspanden, wist UHC dat.”

• Over algoritmes die niet deugen gesproken: komend jaar ontwikkel ik een keuringsdienst voor AI’s. Populaire AI-tools rank ik op basis van klimaatimpact, bias, omgang met auteursrecht, privacy, arbeidsomstandigheden van werknemers, governance en transparantie. Welke tools en criteria mogen in zo’n analyse niet ontbreken? Laat het me weten!

• Opgelicht! schreef een stukje over AI-tools en cybercriminaliteit en deelde een van mijn tips: “Ongeveer de helft van de mensen gebruikt Chrome, maar aangezien dat de browser van Google is, is dat qua privacy ongeveer hetzelfde als een oorlog beginnen om de vrede te stichten.” Overweeg Firefoxe, Brave en DuckDuckGo.

Beste van het web, via Dadara

Fijne dag,

Aaron Mirck

PS: Wil je ook een keer iets delen of is je iets opgevallen dat anderen niet mogen missen? Laat het me weten. Deze nieuwsbrief stuur ik inmiddels naar meer dan 3.600 abonnees. Lees je deze nieuwsbrief met plezier? Support de nieuwsbrief dan door anderen er op te wijzen. Dat is de enige manier waarop deze nieuwsbrief kan groeien (en ik er nog meer tijd aan kan besteden). Wil je meer weten over technologie, productiviteit of AI? Op deze pagina vind je mijn lezingen.

Laten we een gedachte-experiment doen. Stel je voor dat je de uitgever bent van een krant. Je collega’s zijn de hele week bezig met het maken van nieuws. Best belangrijk, want zo wordt de macht gecontroleerd en hebben we een functionerende democratie.

Maar. De afgelopen twintig jaar liepen steeds meer adverteerders weg, omdat ze liever adverteren op Facebook of Google. Daar valt immers gerichter te adverteren.

Je adverteerders liepen niet alleen over naar Big Tech, je krant werd zelf ook steeds afhankelijker van social media en zoekmachines om nieuwe lezers te bereiken. Tot overmaat van ramp tonen social media steeds minder nieuws, waardoor je steeds minder nieuwe lezers bereikt.

De verschraling van het medialandschap zie je goed terug op treinstations. Vroeger lagen er vier gratis kranten op het station, nu zijn dat er nul. Alleen de Metro bestaat nog - online.

En toen was er opeens generatieve AI. Tools als ChatGPT werden in razend tempo populair omdat ze programmeer- en schrijfwerk vergemakkelijken. Maar die AI-tools gebruikten wel alle artikelen die je collega’s de afgelopen jaren maakten. Is dat diefstal? The New York Times (net als veel andere makers) klaagde OpenAI aan, de producent van ChatGPT. In het FD (toch geen vijand van het bedrijfsleven) werd zelfs de vraag gesteld of gebruik van ChatGPT een vorm van heling is.

Het is niet alleen problematisch dat ChatGPT de data van nieuwsmedia gebruikt, het is ook vervelend dat de tool niet automatisch toont waar het informatie vandaan haalt. Daardoor klikken nog minder mensen door naar nieuwsmedia, waardoor ze neerwaartse spiraal versnelt.

Perplexity doet het een stuk beter. Het bundelt antwoorden en toont bronnen, waardoor gebruikers makkelijker doorklikken. Maar ook Perplexity wordt aangeklaagd, door de New York Post en Dow Jones, beide eigendom van Rupert Murdoch. (Misschien heb je nog nooit gehoord van Murdoch, maar je kent ‘m ongetwijfeld: hij diende als inspiratiebron voor het karakter Logan Roy in de populaire serie Succession.)

We blijven achter met tal van vragen. Mogen OpenAI en Perplexity zomaar online informatie gebruiken om een AI-tool te trainen, ook al rust er auteursrecht op die content? Of is dat diefstal? Moeten we blij zijn dat Perplexity wél bronnen toont? Wat betekent generatieve AI voor de toekomst van de journalistiek (en dus de democratie)? Hoe zorgen bedrijven ervoor dat bezoekers nog de weg naar hun site weten te vinden als gebruikers steeds vaker Perplexity en ChatGPT gebruiken? En wat nou als al die AI-tools terug worden gefloten door de rechter en met onrechtmatig vergaarde data zijn getraind?

Ik laat je achter met deze vragen, maar niet voor ik twee interessante ontwikkelingen met je deel. Ten eerste: media gebruiken steeds vaker WhatsApp om lezers direct te bereiken. PXR, uitgever van oa VI.nl en Bright, bereikt nu al zo’n 280.000 lezers via WhatsApp, aldus PXR-CMO Denis Doeland. Ter vergelijking: NRC heeft 300.000 abonnees, Trouw heeft er 190.000. Is WhatsApp de reddingsboei van de journalistiek?

En er zijn AI-tools die beloven dat ze ‘content-owners’ (vreselijk jargon voor nieuwsmakers) belonen als hun content gebruikt wordt. Zoals ProRata, dat samenwerkt met oa The Guardian, The Atlantic en Scott Galloway. Is dat de toekomst van nieuwsmedia: betaald worden voor elke vertoning in AI-tools, net zoals artiesten beloond worden per stream op Spotify?

Misschien waren vier gratis kranten op het station een uiterste. Maar een wereld waarin AI-tools bepalen welke journalistieke content getoond en beloond wordt is een ander uiterste. Zo komt de absolute veralgoritmisering van onze mediasector en democratie weer een stap dichterbij. Een gebruiksvriendelijke, maar weinig rooskleurige toekomst.

Het is tijd voor slimme gebruikers

Iedereen wil ‘iets’ met AI - vaak omdat men productiever wil worden. Prima streven. De afgelopen 10 jaar werden we elk jaar gemiddeld 0,5% productiever.

Maar: we kunnen veel slimmer omgaan met minder sexy AI’s als smartphone en email. Dat is misschien wel effectiever dan inzetten op generatieve AI.

De cijfers spreken voor zich. De gemiddelde Nederlander:
- Is 2 uur per dag bezig met social media
- Is 2,5 uur in de weer met zijn of haar smartphone
- En de gemiddelde kantoormedewerker brengt 3 uur door met z’n mail

Je kan je smartphone minder spannend maken. Meldingen uitzetten. Apps van je telefoon gooien. Je mailbox vaker met rust laten. En dan bespaar je ook een boel tijd.

Het probleem: gedragsverandering is nou eenmaal minder sexy dan een veelbelovende tool als ChatGPT. Maar daarom niet minder effectief.

Laten we het daarom iets vaker hebben over slimme gebruikers. In plaats van over slimme technologie.

In ander nieuws…

• Australië is het eerste (democratische) land ter wereld dat social media verbiedt voor kinderen. Er klinkt kritiek, oa van een mensenrechtenorganisatie. Verbazingwekkend, want we weten dat jongeren minder gelukkig worden van de huidige platforms. 77 procent steunt het verbod op socials voor jongeren. Hoe zou dat in NL zijn?

• We blijven nog even down under. In Australië is er een heuse toolkit ontwikkeld die scholen helpt AI te managen en het zou zonde zijn daar geen gebruik van te maken.

• Ik was te gast bij Ronnie Overgoors 7DTV en dat leverde een leuk, vlot en toch diepgaand gesprek op over AI. We bespreken waarom AI niet neutraal is.

• Hoe gaan we ethisch om met generatieve AI? Die vraag was het uitgangspunt van een studie van SURF, in samenwerking met Nederlandse onderwijstellingen. De bevindingen lees je in het Reflectierapport: Pilot AI ethiek volwassenheidsmodel.

• Voor Studytube maakte ik een cursus: beter vergaderen voor meer plezier in je werk! Want we vergaderen te veel, te lang en te slecht. Zonde. Dat kan beter - bijvoorbeeld met deze cursus.

• Voor de snelle beslisser: ik ben straks te gast bij een gratis webinar 'Marketing AI in de praktijk' van NXTLI. Om precies te zijn: om 12.00 op vrijdag 29 november, te zien op het internet.

• Op maandag 16 december vindt het Nationale AI Debat plaats. Ondertekende gaat in debat met andere AI-experts over nut en noodzaak van AI. Wees erbij!

• De toekomst: best belangrijk. Daarom bedacht Rudy van Belkom van STT een cursus toekomstdenken: De nationale toekomst-cursus, vergelijkbaar met de nationale AI-cursus.

• Vind je de ondertiteling bij Netflix en HBO ook zo irritant? Dat komt omdat ze gemaakt zijn door AI. Zo besparen streamers kosten, maar zitten wij met hallucinante ondertitels. Werk eens met een mens, Sjaan de Bruijn bijvoorbeeld.

• Ontroerende uitvinding: de infuusfiets. Kinderen in het ziekenhuis willen graag bewegen, maar dat is lastig wanneer ze aan een infuus zijn verbonden. Een driewieler met aangekoppelde infuuspaal biedt uitkomst.

• Mijn uitgever wordt boos als hij ontdekt welke kerst-korting ik bied op ‘AI, voorbij de hype’* Bestel je 150 boeken (of meer), dan verzorg ik kosteloos een keynote over AI, inclusief een leuke en interactieve quiz. Of je krijgt een korting van 30%. Hier vind je meer info.
  *Gelukkig ben ik zelf de uitgever van AI, voorbij de hype :=)

Fijne dag,

Aaron

PS: Wil je ook een keer iets delen of is je iets opgevallen dat anderen niet mogen missen? Laat het me weten. Deze nieuwsbrief stuur ik inmiddels naar meer dan 3.500 abonnees. Lees je deze nieuwsbrief met plezier? Support de nieuwsbrief dan door anderen er op te wijzen. Dat is de enige manier waarop deze nieuwsbrief kan groeien (en ik er nog meer tijd aan kan besteden). Wil je meer weten over AI, digitale etiquette of slimmer werken? Op deze pagina vind je mijn lezingen.

Ik word steeds vaker gevraagd om iets te vertellen over de minder mooie kanten van AI. Waar het schuurt, als het over AI gaat.

Want we kennen nu wel de verhalen over de ongekende mogelijkheden van AI, maar we zijn ook benieuwd wat de producenten van AI-tools ons liever niet vertellen.

Zoals:

• AI-tools als ChatGPT zorgen voor veel CO2-uitstoot. Elke opdracht aan ChatGPT zorgt voor evenveel uitstoot als de productie van een plastic tas, de uitstoot van Google en Microsoft steeg de afgelopen jaren met zo’n tien procent en OpenAI heeft over twee jaar evenveel stroom nodig als heel Nederland.

• AI-bedrijven betalen werknemers een hongerloon voor werk waar ze psychische schade door oplopen en hun leveranciers maken gebruik van kinderarbeid. De AI-industrie doet in dat opzicht denken aan de kledingindustrie, die gebruikmaakt van sweatshops.

• Het is de vraag of kunstenaars, journalisten en schrijvers ooit betaald gaan worden voor het werk dat ze hebben gemaakt en door AI-tools als trainingsmateriaal gebruikt wordt.

• Ook de gegevens van gebruikers van AI-tools worden niet goed beveiligd. Zoals WIRED het samenvat: “ChatGPT Has a Big Privacy Problem”

• AI-systemen reproduceren vooroordelen in de data waarmee ze getraind zijn en vergroten zo de ongelijkheid in de maatschappij.

Ik denk dat ik niet overdrijf als ik zeg dat deze misstanden schrikbarend zijn. Dat brengt me op de belangrijkste vraag die we kunnen stellen over generatieve AI-tools, namelijk: is het ethisch verantwoord om tools als ChatGPT te gebruiken?

Deze vraag kan je pas beantwoorden als je bepaald hebt hoe zwaar je tilt aan klimaatverandering, mensenrechten, kinderarbeid, inclusie, auteursrecht en privacy.

Het zijn afwegingen die we allemaal voor onszelf moeten maken, net zoals we zelf bepalen of we stoppen met vlees eten of het vliegtuig nemen voor een vakantie of presentatie. Er bestaat immers niet zoiets als ‘universele ethiek’.

Laat AI een uitnodiging zijn om te bepalen hoe je je verhoudt tot deze issues. Zo is AI geen product, maar een proces.

Het onderstreept in elk geval het belang van alternatieve tools, die niet van OpenAI, Microsoft, Google en Facebook zijn en transparant zijn, minder belastend voor het milieu, niet gebruikmaken van kinderarbeid en de veiligheid van hun werknemers waarborgen. Die tools zijn vaak minder goedkoop, gebruiksvriendelijk of effectief.

Maar ja, dat is nou altijd het probleem met principes: ze kosten je iets. Duurzame kleding is duurder, de trein is minder snel dan het vliegtuig en havermelk is niet populair omdat het zo lekker is.

Misschien is dat wel de belangrijkste vraag over ChatGPT: welke principes hanteren we als we met AI werken? En wat mogen die ons kosten?

In ander nieuws…

• De Verenigde Staten kozen voor Trump. Pas op voor duiders die claimen dat ze deze uitslag al voor de verkiezingen zagen aankomen, betoogde Casper Thomas treffend in het FD: “Op een mistige verkiezingsstrijd kun je moeilijk achteraf een stellige duiding plakken.” Maar toch: is de strijd beslist bij de podcasts die Trump wel en Harris niet gaf? “How Podcasts Became the New Battleground State”

• Wat betekent Trump voor tech? Minder wetgeving, meer kansen cryptobedrijven (die minstens 100 miljoen in Trump investeerden), nog meer handelsoorlog met China (hallo ASML) en het is de vraag hoe de Amerikaanse overheid reageert op Europese wetgeving voor Amerikaanse tech. Komt Trump in actie tegen de volgende DSA/DMA-boetes voor Amerikaanse techbedrijven? En hoe groot wordt de invloed van engnek Musk?

• Microsoft en VC Andreessen Horowitz lanceerden een manifest voor Open Source AI. Maar kan er zoiets bestaan als open source AI? Want AI draait immers om bergen data - waarom zou iemand die willen delen?

• Hoe wordt AI gebruikt? Onderzoek toont aan: vooral voor het schrijven van teksten, analyseren van data en het samenvatten van meetings.

  

• Onderzoek van BCG wijst in dezelfde richting. De impact van AI op kritieke bedrijfsprocessen bij corporates is tot nu toe: miniem.

• AI is niet zozeer een product, als wel een proces. Dat betoog ik in mijn column voor Binnenlands Bestuur. Idealiter fungeert AI niet als een technische oplossing, maar als moment van reflectie.

• Je kan AI gebruiken, zodat je geen wetenschappelijke artikelen meer hoeft te lezen. “Maar ik hou van artikelen lezen! Soms zie je één zinnetje in een paper en bouw je daar een hele nieuwe theorie op. Ik wil die kans niet verliezen door AI-samenvattingen." Felienne Hermans slaat de spijker op z’n kop in dit stuk.

• ChatGPT wordt dagelijks door miljoenen mensen gebruikt maar toch geeft het bedrijf 10 miljoen dollar uit aan de website chat.com. Iets met branding, URL’s en vertrouwen in gebruikers.

• De omzet van TikTok groeide tot 17 miljard in het eerste half jaar van 2024. Daarmee is het half zo groot als YouTube. En TikTok-founder Zhang Yiming is nu China’s rijkste man.

• Comic Sans bestaat 30 jaar en het minst corporate font ter wereld is niet onopgemerkt gebleven. Zoals die keer dat CERN een 1 april-grap uithaalde en verkondigde dat alle communicatie vanaf nu in Comic Sans zou zijn.

• Zo ziet Jupiter eruit (mooier dan je denkt)

• Dat was leuk! Ik sprak vorige week bij CFO Magazine / CFO Community over AI en ethiek. En daar schreef Jan Bletz een mooi verslag over met tips voor CFO’s en andere mensen die graag zelf blijven nadenken. Over het belang van richtlijnen voor AI, een realistischer beeld van AI en de uitstoot van ChatGPT.

Fijne dag,

Aaron

PS: Wil je ook een keer iets delen of is je iets opgevallen dat anderen niet mogen missen? Laat het me weten. Deze nieuwsbrief stuur ik inmiddels naar meer dan 3.450 abonnees. Lees je deze nieuwsbrief met plezier? Support de nieuwsbrief dan door anderen er op te wijzen. Dat is de enige manier waarop deze nieuwsbrief kan groeien (en ik er nog meer tijd aan kan besteden). Wil je meer weten over AI, digitale etiquette of slimmer werken? Op deze pagina vind je mijn lezingen.

Hoe gaan tools als ChatGPT en Copilot ons werk veranderen?

Deze AI-tools geven ons de beschikking over ‘oneindig veel stagiairs’. AI-tools maken het mogelijk om in razend tempo werk uit handen te nemen dat we liever niet zelf doen.

Daardoor blijft er tijd over voor werk waar mensen beter in zijn: strategisch denkwerk, creatief werk of menselijk contact. En net zoals het werk van stagiairs niet foutloos is, is het ook belangrijk om de output van AI-tools kritisch te controleren.

Opvallend vaak wordt de verantwoordelijkheid voor deze ‘AI-stagiair’ neergelegd bij echte stagiairs, omdat de overtuiging bestaat dat jonge mensen verstand hebben van nieuwe technologie. Maar dat is onhandig.

AI verdient aandacht van meer senior collega’s – of beter nog: de leiding van een organisatie. Er is kennis nodig om te bepalen wanneer een AI-experiment als succesvol beschouwd kan worden.

Want ook AI kan niet zonder businesscase, zo bewijst dit farmaceutisch bedrijf dat besloot niet meer met Microsoft Copilot te werken omdat de baten niet opwogen tegen de kosten.

In een stuk voor MT/Sprout deel ik 6 nuchtere lessen voor managers die iets met AI willen doen:

1 AI is een tool en geen doel
2 Laat verantwoordelijkheid voor de AI-stagiair niet over aan stagiairs
3 Data zijn niet neutraal
4 Nu inzetten op ethiek geeft later een voorsprong
5 AI kan bijeffecten hebben
6 Management blijft mensenwerk

Omdat AI de verantwoordelijkheid is van leiders, ontwikkelde ik een lezing over AI en leiderschap, die je online integraal terugkijkt. Hieronder een voorproefje.

Innovatie kan niet zonder wetgeving

Google en Techleap waarschuwden in het AD dat Nederland miljarden euro’s misloopt als we niet veel meer inzetten op kunstmatige intelligentie. Aldus AI-producent Google. Ofwel: wij van wc-eend, adviseren wc-eend.

Maar: AI is een ramp voor het milieu - en zorgt er zelfs voor dat Microsoft en Google eigen kerncentrales kopen. (Prompt: maak een foto-realistische afbeelding van een kerncentrale in een Hollandse, betegelde achtertuin.)

Begrijp me niet verkeerd: AI heeft waarde, maar de beloftes van AI-producenten als Google zijn opgeblazen. Techleap, nota bene met publieke middelen gefinancierd, zou er goed aan doen juist kritischer te zijn ten opzichte van Google. Dat vertelde ik recent aan Businesswise.

Ook interessant: de oproep van bezorgde trendwatchers die menen dat (Europese) wetgeving innovatie in de wegstaat.

Afgelopen zondag hoorde ik Marietje Schaake bij Brainwash uitleggen dat die tekst (wetgeving belemmert innovatie) een van de meest succesvolle frames uit de techlobby is.

Een auto pas is pas te koop als we zeker weten dat-ie op de snelweg niet uit elkaar valt. Maar software (of AI) mag bewust verslavend zijn, de democratie bedreigen of mentale problemen bij jongeren veroorzaken en nog vinden we regelgeving overbodig. Opmerkelijk.

Bovendien: Europese tech heeft 99 andere problemen, zoals geen gezamenlijke kapitaalmarkt en moeite om buitenlands personeel in te huren door anti-migratieregelingen. Veel van die problemen los je juist op met meer (of andere) Europese wetgeving.

Het tegendeel is dus waar: innovatie kan niet zonder wetgeving. Dat klinkt niet zo spannend en disruptief, maar dat maakt het niet minder waar.

Fun fact: ook Neerlands groeibriljant ASML was er niet geweest zonder hulp van ‘de grootste uitvinder aller tijden’ (de overheid).

In ander nieuws…

• Snelgroeiende bedrijven zijn een stuk positiever over de potentie van artificiële intelligentie (AI) dan het Nederlandse bedrijfsleven gemiddeld, ontdekte het FD. In dit stuk leg ik je uit hoe je effectief met AI werkt.

• Uit interne documenten blijkt wat iedereen eigenlijk al wist: het is de strategie van TikTok is om kinderen verslaafd te maken.

• Het probleem is niet dat robots steeds meer op ons gaan lijken. Het probleem is dat de mens steeds meer op robots lijkt. Zoals maaltijdbezorgers, zo ontdekte een onderzoeker: “Als een maaltijdbezorger moet wachten op het eten, wordt hij daarvoor niet betaald, dus groeit de ergernis. Dus denkt de bezorger: ik doe wat het beste is voor mij. Ze worden een beetje als robots.”

• AI is nu ook beter in tafeltennis. Te gek. Kan al die kennis niet ingezet worden om, ik zeg maar wat, ziektes te genezen, klimaatopwarming te fixen of fatbikes van het fietspad te krijgen?

• AI en copyright, het blijft ingewikkeld. Perplexity vat journalistieke content samen (waarom doet Google dat niet?), waardoor media nog minder geld verdienen en dus volgen er rechtszaken. Maar Perplexity toont tenminste de bron, waardoor je kan doorklikken naar het originele verhaal. Dat is toch ethischer dan ChatGPT, dat geen bronnen toont? Ingewikkeld.

• Ik was te gast in een podcast met de bijzondere titel ‘Innovatie wasstraat’ (een wasstraat waar je heel innovatief uitkomt?) en vertelde over de verborgen maatschappelijke kosten van kunstmatige intelligentie, zoals de CO2-uitstoot van AI.

• Deze film over robots is helemaal gemaakt door AI. Maar: is het kunst?

• Dit had een Black Mirror aflevering kunnen zijn. Man gebruikt AI om liedjes te maken, laat AI-robots naar die liedjes luisteren, verdient daar 10 miljoen dollar mee en wordt vervolgens gearresteerd want dat mag niet.

• Dat is leuk, Klokhuis maakte uitzendingen over AI - en won daarmee een Cinekid Award. Een van de afleveringen werd mede-geschreven door ChatGPT. Een Klokhuis-redacteur dacht: “als de computer een sketch kan schrijven, hou ik ermee op. ChatGPT kwam een heel eind. Maar toen we vroegen om het grappiger te maken, kregen we een versie waarin alle cowboys ineens een rode clownsneus op hadden. Abstract denken en humor vindt de chatbot dus nog moeilijk.” Check ook vooral de Klokhuis AI Studio, waarin op begrijpelijke toon wordt uitgelegd wat AI vermag.

• Onderzoekers ontdekten dat het injecteren van kleine diamantstofjes in de atmosfeer klimaatverandering tegen kan gaan. Sterrenstof was nog nooit zo groen.

Fijne dag,

Aaron

PS: Wil je ook een keer iets delen of is je iets opgevallen dat anderen niet mogen missen? Laat het me weten. Deze nieuwsbrief stuur ik inmiddels naar meer dan 3.400 abonnees. Lees je deze nieuwsbrief met plezier? Support de nieuwsbrief dan door anderen er op te wijzen. Dat is de enige manier waarop deze nieuwsbrief kan groeien (en ik er nog meer tijd aan kan besteden). Wil je meer weten over AI, digitale etiquette of slimmer werken? Op deze pagina vind je mijn lezingen.

Men zegt (te) vaak ‘Ik wil iets met AI doen’. Maar: ‘ik wil niets met AI te maken hebben’ hoor ik minstens even vaak. Zonde, want AI kan je helpen om effectiever te werken. En angst is zelden een goede raadgever.

Vaak berust de angst voor AI op het misverstand dat kunstmatige intelligentie voor massale werkloosheid zorgt. Of erger nog: dat het een bedreiging vormt voor de mensheid. Goed nieuws: AI maakt ons niet allemaal werkloos. En de Terminator is voorlopig nog science fiction. De AI-foben zou ik willen aanmoedigen om hun angst opzij te zetten.

Aan de andere kant staan AI-fetisjisten, die menen dat elk probleem door AI opgelost kan worden. Die moedig ik aan om de volgende vijf vragen te stellen:

1: Zien we andere oplossingen over het hoofd?

Zorgminister Agema denkt dat AI in de zorg revolutionair gaat zijn, omdat AI ervoor zorgt dat zorgmedewerkers minder tijd kwijt zijn aan administratief werk. Maar hoe revolutionair is het automatiseren van werk dat überhaupt niet nuttig is? AI overschaduwt soms alternatieve oplossingen, ook als die beter, goedkoper of simpeler zijn. Zoals: elkaar vertrouwen in plaats van controleren, betoogde ik in De Telegraaf.

2: Hoe ethisch is deze AI-toepassing?

Het UWV wil AI gebruiken om een achterstand van WIA-dossiers weg te werken. AI selecteert dossiers die mogelijk niet goed behandeld zijn. Klinkt slim, is het niet, want zo ontstaat er willekeur. Slimmer is om AI-tools te gebruiken om dossiers te laten samenvatten en ze sneller te behandelen. Dat voorkomt willekeur en maakt medewerkers efficiënter.

3: Stellen we dezelfde eisen aan AI als aan auto’s en chocola?

Steeds meer auto’s zijn elektrisch en steeds meer cappuccino is op basis havermelk, want: het milieu. Steeds meer kleding en chocola is slaafvrij, want: mensenrechten. Het is tijd om dezelfde eisen te stellen aan onze AI-software als aan onze chocola en auto’s. Het is tijd voor ethischere AI - Max Havelaar AI. Dus: Claude in plaats van ChatGPT en MissJourney in plaats van Midjourney.

4: Worden we niet afhankelijkheid van AI?

Nieuwsmedia zijn steeds afhankelijker geworden van social media om bezoekers naar hun site te lokken. Nu social media minder nieuwsberichten aan hun gebruikers tonen, is dat een nieuwe klap voor de journalistiek. De vraag is of je als organisatie ziel en zaligheid wil uitbesteden aan bedrijven als Google, Microsoft en OpenAI. Dat is, zo bewijst de praktijk, niet zonder risico.

5: Denken ook de grote mensen mee?

Nog te vaak hoor ik dat stagiairs de verantwoordelijkheid voor AI-projecten krijgen toebedeeld. Begrijpelijk, want jonge mensen wekken al gauw de indruk verstand te hebben van nieuwe technologie. Maar het is ook onhandig, want AI verdient aandacht van meer senior collega’s - of beter nog: de leiding van een organisatie. Zo worden misstanden voorkomen én kan worden ingeschat of AI de business versterkt.

In ander nieuws…

• Volgens de wet moet iedereen die met AI-systemen werkt vanaf volgend jaar AI-geletterd zijn. Ondertussen maakt de overheid volop gebruik van AI, maar is volgens onderzoek niet voldoende bewust van de risico’s. Ingewikkeld.

• De volgende mijlpaal in het mainstream maken van bewuster omgaan met technologie is: een stuk op Linda.nl over discriminerende en seksistische AI (!). Over 20 jaar is slimmer omgaan met tech even normaal als duurzaamheid en diversiteit nu (hoop ik).

• Het idee dat onze hersenen wegrotten door alle domme dingen op het internet heeft nu ook een eigen Wikipedia-pagina: Brain Rot. Dus bestaat het echt.

• Ik zoek naar 'Max Havelaar AI'. Wie kent AI-tools die handig, maar ook ethisch verantwoord en duurzaam zijn? Laat het me weten. Op LinkedIn deelt men tools als Claude, Aleph Alpha en ELM.

• Nederlandse techbro wil niet langer voor zijn parkeertickets betalen, dus bouwt een app die scanautos herkent. Dat zijn volgens hem 'money-grabbing machines on wheels'. Hij hoopt 1,5 miljard euro aan gemeente-inkomsten te 'disrupten'. Lees: gemeenschapsgeld te derven. Daar is een prima woord voor: aso-tech.

• Joop Snijder heeft prima praktische tips om beter te prompten.

• Ironisch. Social media als TikTok houden bij wat iemands geaardheid is en verkopen die info aan adverteerders. Maar TikTok is ook sponsor van Pride Amsterdam. Geeft de Pride niets om privacy?

• Dit verzint zelfs Black Mirror niet: een smartvape. De achttienjarige Rose zegt tegen de NOS: “Er zit gewoon een telefoon in je vape. Ze maken het zo nog verslavender.” Wat is verslavender geworden: het vapen of de telefoon?

• Dat is leuk, mijn stukje in de Telegraaf is bij BNR gerecycled tot ongevraagd advies aan het kabinet. Luistert allen naar Felienne Hermans, hoogleraar vakdidactiek van de informatica aan de VU.

• Digitale etiquette: Bedrijven gebruiken AI om meetings te notuleren. Maar soms luisteren die tools mee als dat niet de bedoeling is. Waardoor onze gênantste geheimen bekend worden bij collega's. Ronduit onhandig.

• Wil je muziek buiten je Spotify-algoritme leren kennen? Dit platform bundelt muziek per tijdperk en land en filtert expres niet op genre. Best cool.

Beste van het web, via The New York Times.

Fijne dag,

Aaron

PS: Wil je ook een keer iets delen of is je iets opgevallen dat anderen niet mogen missen? Laat het me weten. Deze nieuwsbrief stuur ik inmiddels naar meer dan 3.300 abonnees. Lees je deze nieuwsbrief met plezier? Support de nieuwsbrief dan door anderen er op te wijzen. Dat is de enige manier waarop deze nieuwsbrief kan groeien (en ik er nog meer tijd aan kan besteden). Wil je meer weten over AI, digitale etiquette of slimmer werken? Op deze pagina vind je mijn lezingen.