8 sierpnia 2025 r. w Waszyngtonie, po ponad trzech dekadach walk o Górski Karabach, prezydent Azerbejdżanu Ilham Alijew i premier Armenii Nikol Paszynian podpisali - w obecności Donalda Trumpa - Wspó…

Read more

Ten numer to trzeci i ostatni z cyklu podsumowań lipca i mojej urlopowej nieobecności.

To, że premier Armenii Nikol Paszynian będzie chciał po czerwcowych wyborach parlamentarnych załagodzić napięcia…

Read more

Read more

Read more

Raz do roku korzystam z okazji i wyjeżdżam na dłuższy urlop, podczas którego odpoczywam także od Kaukazu Płd. Dlatego kolejny newsletter napiszę dopiero pod koniec lipca. Proszę jednak zostać ze mną. W drugiej części newslettera zostawiam listę czytadeł online, które pozwolą wam zagłębić się w bogactwo Kaukazu Płd.

Na Kaukazie Płd. nadal dużo się dzieje i nic nie wskazuje na to, by miało się zrobić spokojniej. W Armenii dopiero opada kurz po wyborach parlamentarnych. Czekamy na nowy parlament i ponownie utworzony przez premiera Nikola Paszyniana rząd, a przede wszystkim na jego działania, zarówno w polityce zagranicznej - czy odnowi dialog z Rosją, utrzyma zainteresowanie ze strony Trumpa i nie zostanie opuszczony po wyborczym zwycięstwie przez UE, jak i krajowej - czy pozwoli rozwijać się i działać opozycji, szczególnie Silnej Armenii Samwela Karapetiana.

W Azerbejdżanie z kolei prezydent Ilham Alijew pogłębia autorytarne rządy i dobija resztki niezależnych mediów i aktywistów, serwując im kilkunastoletnie wyroki. To wszystko przy odnowieniu relacji z UE. Bruksela przez ostatnie lata ochładzała stosunki z Baku, ale nie ze względu na więźniów politycznych w Azerbejdżanie, ale ze względu na 100 tys. wypędzonych Ormian z Górskiego Karabachu. Ot siła lobbingu. Teraz jednak wszystko kwitnie, autorytaryzm też.

W Gruzji nadal protesty. Liczymy je już w latach. Można pomyśleć, że do niczego nie prowadzą, a jednak są solą w oku rządzącego Gruzińskiego Marzenia - wyroki za stanie na chodniku liczy w latach. Myślę, że śmiało już można porzucić kliszę, że władza w Tbilisi odchodzi od ścieżki unijnej. Teraz warto się skupiać na tym, z kim Gruzińskie Marzenie współpracuje. Ostatnio pogłębiło partnerstwo strategiczne z Chinami. Całość tego porozumienia nie została upubliczniona, dając szerokie pole na domysłów. Zresztą domysły rodzą się nie tylko w tej sprawie. W Polsce ostatnio zamordowano krytyka Putina Roberta Kuzowkowa, znanego jako Siemion Skriepiecki. Podejrzany ma paszport gruziński, ale imię Elnur sugeruje inną narodowość. Stąd pytania o zagraniczne grupy działające na Kaukazie w celu rekrutacji potencjalnych zabójców. Iran uprawia np. taką działalność w Gruzji.

Do tego pozostaje jeszcze kilka kwestii w kontekście regionalnym, jak proces pokojowy między Armenią a Azerbejdżanem. W sierpniu minie rok od podpisania deklaracji o pokoju przez obie strony w Waszyngtonie. Amerykańscy urzędnicy regularnie odwiedzają Armenię i można mówić o postępach w projekcie Trump Route for International Peace and Prosperity TRIPP, ale do rzeczywistego podpisania traktatu pokojowego jeszcze daleko. Osobną, ale nie bez związku z całym procesem, pozostaje kwestia otwarcia granic między Turcją a Armenią. Erywań zapewnia, że wszystko jest już od dawna gotowe. Zapewne więc chodzi o porozumienie w tej kwestii na linii Ankara-Baku.

Na końcu pozostaje szeroka perspektywa regionu, sąsiedztwo z Rosją i Iranem, czy silne relacje Azerbejdżanu z Izraelem. Jest co obserwować, analizować i komentować. Taki mam plan na kolejne miesiące po powrocie.

Armenia, Azerbejdżan i Gruzja. Co warto czytać, oglądać - polecenia na lato

Na te najbliższe tygodnie polecam czytadła o Kaukazie Płd. Można odpocząć od polityki i zagłębić się w inne obszary dotyczące Armenii, Azerbejdżanu i Gruzji.

• Idźcie do teatru - Anioł zagłady w Teatrze Dramatycznym - Spektakl reżyseruje Data Tavadze, świetny gruziński reżyser, autor tekstów i twórca odważnego, politycznie zaangażowanego teatru. Warto go też śledzić np. na Instagramie.

• Krótki, ale ciekawy fotoreportaż. Autorka znajduje swoje zdjęcie z dzieciństwa: siedzi na papier-mâché koniku w zoo w Tbilisi. Okazuje się, że podobne zdjęcie ma niemal każdy, kto dorastał w Gruzji w latach 70., 80. czy 90. XX wieku. Rozpoczyna poszukiwania i tak trafia na Victora Sukiasova, fotografa, który przez pół roku pracował w zoo w Tbilisi.

• This Is Not Standard Russian - wywiad z Sabriną Jaszi, tłumaczką literatury z obszaru byłego ZSRR, która opowiada o przekładzie opowiadania azerbejdżańskiej autorki Leyli Shukurli i o tym, jak tłumaczyć nie tylko słowa, ale też ukryte w nich kody kulturowe, zwyczaje i sposoby myślenia.

• New borders will fail just as old ones did - Kapka Kassabova - to nie jest nowy tekst, ani tekst o Kaukazie Płd., ale o tym, jak granice zostają w ludziach długo po tym, gdy znikają z map.

• Trochę poezji od Petera Balakiana, amerykańskiego poety i pisarza z ormiańskimi korzeniami. Tutaj akurat wiersz Cukinia. Albo poezji gruzińskiej, tutaj 6 wybranych wierszy.

• Marianna Pogosyan, Ormianka mieszkająca za granicą, opowiada o tym, jak kolejne języki powoli przebudowują nasz sposób myślenia, pisania i odczuwania. Esej o tym, co dzieje się z językiem ojczystym, gdy coraz dalej oddalamy się od domu.

• Achalkalaki, ormiańskie miasteczko na południu Gruzji, nie wydaje się miejscem, w którym powinny rodzić się finansowe gorączki. A jednak przez pewien czas niemal wszyscy znali tam kogoś, kto inwestował w kryptowalutowy interes życia. Crypto Rush Aftermath to krótkometrażowy film o tym, jak piramida finansowa uwiodła niemal całą lokalną społeczność.

• O tym, jak carscy urzędnicy, botanicy i przedsiębiorcy marzyli o stworzeniu rosyjskich tropików nad Morzem Czarnym. Historia imperializmu opowiedziana przez rośliny.

• Klasyczne pytanie gdzie kończy się Europa, a zaczyna coś innego? Joshua Kucera jedzie przez Gruzję, rozmawia z ludźmi i pokazuje, że odpowiedź zależy od tego, kogo zapytasz. Tekst z 2017 roku, ale warto.

• Szczególnie, jeśli wybieracie się w kaukaskie góry, polecam fotoreportaż o świecie, w którym dawne szlaki pasterskie są ważniejsze niż państwowe granice.

• Koniecznie historię Barbare Jorjadze, czyli XIX wiecznej księżniczki, autorki książek kucharskich i ponoć pierwszej feministki w Gruzji.

• Tekst aż z 2000 roku, ale warto poczytać jak znawca regionu, Thomas de Waal tropi tajemniczego autora „Ali i Nino”, słynnej opowieści o miłości muzułmańskiego Azera i chrześcijańskiej Gruzinki. Wychodzi z tego portret przedrewolucyjnego wielokulturowego Baku.

• Erywań w ostatnich latach Związku Radzieckiego. Dziennikarz LRB trafia do Armenii w czasie politycznego przebudzenia wywołanego konfliktem o Górski Karabach, w czasie Kaukaz Płd. rodził się na nowo. Szczególnie ciekawe też pod kątem obecnych dylematów w Armenii.

• George Bowater jedzie do wschodniej Turcji, gdzie spotykają się trzy pamięci: turecka, kurdyjska i ormiańska. Oficjalnie „nie ma mniejszości”. W praktyce każda droga prowadzi do starego konfliktu, zburzonego kościoła albo rodzinnej historii, której nikt nie potrafi opowiedzieć do końca.

• Piosenki Charlesa Aznavour śpiewa nawet prezydent Macron. Był uwielbiany w Europie, Ameryce Łacińskiej i na Bliskim Wschodzie, ale nigdy nie zrobił podobnej kariery w USA. Historia syna ormiańskich uchodźców, który stał się symbolem diaspory i jednym z najbardziej rozpoznawalnych głosów Francji.

• Pasjonatki i pasjonatów dobrej fotografii zapraszam na podstronę Georgian Photography.

• I na koniec polecam mój gościnny tekst na blogu Centrum Mieroszewskiego: Gruzja, Armenia i Azerbejdżan poza pułapką wyboru między Wschodem i Zachodem: strategie przetrwania w świecie Global East

Armenia, Azerbejdżan i Gruzja stoją w obliczu istotnych zmian. Trzymaj rękę na pulsie i zapisz się na kolejny numer i poleć go znajomym:

Subscribe now

Specjalnie dla was, piszę prosto z Armenii. Dlatego, jeśli jeszcze nie jesteś subskrybentem mojego newslettera, to zapisz się już dziś i nie przegap relacji:

Subscribe now

Według oficjalnych wyników partia Umowa Sp…

Read more

O całym procesie będę jeszcze pisać w poniedziałek. Dziś z czytelnikami płatnej subskrypcji dzielę się moim komentarzem opublikowanym w serwisie forbes.pl (dostępny z subskrypcją Onet Premium).

Read more

Read more

Read more

Read more

Wcześniej jednak, jako że wróciłam właśnie z Armenii, to krótka relacja z granicy armeńsko-irańskiej. To właśnie tam ma powstać Trump Route for International Peace and Prosperity [Trasa Trumpa dla Międzynarodowego Pokoju i Dobrobytu], czyli TRIPP.

Read more

Przyjrzałam się także analizom, czy Armenia jest w stanie samodzielnie odpowiedzieć na zewnętrzną ingerencję, a raczej jak bardzo nie jest w stanie. Co w tym obszarze robi chociażby Unia czy Polska.

Na końcu przyglądam się armeńskiej scenie politycznej i skutkom polaryzacji na proces wyborczy. Treść tego newslettera jest dostępna dla czytelników płatnej subskrypcji. Osoby chcące pogłębić temat prywatnie lub służbowo zachęcam do lektury. Pozostałych, niezainteresowanych, zapewniam, że bezpłatny newsletter o najnowszych wydarzeniach na Kaukazie już niedługo dotrze do waszych skrzynek.

Już na początku maja będę pisać do Państwa prosto z Armenii. Będę tam także podczas wyborów parlamentarnych. Będę na miejscu, a dzięki temu i wy będziecie na bieżąco. Oba wyjazdy, jak zawsze, w ramach urlopu i z mojego prywatnego budżetu.

Subscribe now

Read more

17 marca zmarł patriarcha Gruzińskiego Kościoła Prawosławnego (GKP) Eliasz II. Sprawował ten urząd od 1977 r. (!). Dożył sędziwego wieku 93 lat,…

Read more

To dobry pretekst, by wczytać się dokładnie w raport przygotowany przez OBWE/ODIHR o stanie praw człowieka i demokracji w Gruzji od wiosny 2024 r., opublikowany 12 marca. Dokument powstał po uruchomieniu 29 stycznia przez 23 państwa OBWE specjalnej procedury dochodzeniowej znanej jako Mechanizm Moskiewski.

Działania Gruzińskiego Marzenia stanowią spójny, intencjonalny mechanizm ograniczania praw i wolności, który łączy zmiany w prawie, praktykę policji, selektywne dochodzenia i działania sądów.

To najważniejsze przesłanie tego raportu, poparte licznymi przykładami, które opisuję poniżej.

Read more

• 3 najważniejsze wydarzenia tygodnia w Armenii, Azerbejdżanie i Gruzji

• który kraj dziś jest najbardziej wpływowy w regionie i co Was szczególnie interesuje w kontekście Kaukazu …

Read more

Read more

Read more

Read more

Zobacz też: Kaukaz Płd. 2026.

Część I: Armenia

Część II: Azerbejdżan. Autokracja rodzinna

Read more