Qarnigii kobaad ee miilaadiga, nin la yiraahdo Epictetus ayaa ku noolaa dalka Giriigga isagoo addoon ah. Sayidkii lahaa wuxuu ahaa nin aad u naxariis daran, kaas oo maalin maalmaha ka mid ah si xun u jebiyey lugta Epictetus, taas oo keentay inuu nolosha inteeda ka dhiman uu ku jiro noloshada curyaannimada ah.

Haddaba, ninkan addoonka ah ee curyaanka ah, wuxuu markii dambe noqday mid ka mid ah faylasuufiinta ugu waaweyn ee taariikhda bini-aadamka soo maray, isagoo wax baray dad badan oo ay ku jiraan boqorradii xukumayay Rome.

Epictetus wuxuu aamminsanaa falsafad aad u fudud laakiin mug weyn leh, taas oo uu aheyd: "Sayidkaygu wuxuu xukumi karaa jidhkayga oo uu xabsiga gelin karaa, laakiin maskaxdayda xitaa boqorka Rome ma xukumi karo; aniga kaliya ayaa leh maamulkeeda dhabta ah."

Falsafaddan, oo loo yaqaano Stoicism (Falsafadda deggenaanshaha), waxay nolosha bini-aadamka u qaybisaa labo sanduuq oo kaliya. Haddii aad labadan sanduuq si fiican u fahamto, waxaa hubaal ah in walbahaarkaagu uu hoos udhici doono 90%.

Sanduuqa koobaad wuxuu ka kooban yahay waxyaalaha gacantaada ku jira ee maamulkaaga dhabta ah. Waxyaalahaas waxaa ka mid ah: Fekerkaaga, go'aannadaada, sida aad uga falceliso dhacdooyinka, iyo dadaalkaagagaarka ah.

Sanduuqa labaadna wuxuu ka kooban yahay waxyaalaha gacantaada ka baxsan ee aadan maamuli karayn. Waxyaalahaas waxaa ka mid ah: Cimilada, dhaqaalaha aduunka, wixii shalay dhacay, wixii bari dhici doona, iyo tan ugu muhiimsan fikradaha ay dadka kale kaa qabaan.

Masiibada ugu weyn ee inaga qabsata nolosha maalinlaha ah waa inaan 99% tamarteena, caradeena, iyo walbahaarkeena ku bixinno sanduuqa labaad ee aynaan marnaba waxba ka beddeli karayn.

Tusaale adoo wadada dhex taagan oo uu ee traffic ku xanibo. Qof kasta oo jidka ku jira wuxuu bilaabaa inuu xanaaqo, gaariga gacanta ku garaaco, iwm. Laakiin xaqiiqdu waxay tahay, xannibaadda wadada gacantaada kuma jirto. Inaad carooto iyo inaad deggenaato midna jidka furi maayo.

Waxa kaliya ee gacantaada ku jira waa: Sida aad u isticmaalayso waqtigaas. Faylasuufkani wuxuu inoo soo qaatay tusaale aad u qurux badan oo ku saabsan badmaaxa badda dhex jooga.

Qofka badmaaxa caqliga badani marka uu ku dhex jiro duufaan weyn oo badda ka kacday, marnaba ma qayliyo oo ma isku dayo inuu amro dabaysha inay istaagto. Wuxuu og yahay in dabayshu aanay sanduuqiisa ku jirin.

Waxa kaliya ee uu sameeyo waa inuu hagaajiyo shiraaca doontiisa si uu ula qabsado dabaysha. Shiraacu waa sanduuqiisa, dabayshuna waa sanduuqa kale. Haddii aad noloshaada u eegto sidii badmaaxaas oo kale, waxaad noqonaysaa qof aan la jabin karin.

Marka uu qof ku caayo ama uu hadal xun kugu yiraahdo, hadalkiisa iyo dabeecaddiisu gacantaada kuma jiraan, waa sanduuqiisa. Laakiin sida aad uga falcelin doonto waa sanduuqaaga. Haddii aad xanaaqdo, waxaad u oggolaatay in qofkaas uu xukumo maskaxdaada, waxaadna noqotay addoon isaga u xiran. Laakiin haddii aad iska indha-tirto oo aad tiraahdo "Waa dabeecaddiisa ee aniga ima quuseyso," waxaad muujisay xorriyad dhab ah.

Epictetus wuxuu inagu dhiiri-gelinayaa inaan

tamarteena dib ugu soo celino gudaheenna.

Xusuuso, inay jiraan dhacdooyin aduunka ka dhaca oo dadka wada dhibba, laakiin waxaa jira dad u dhibba dhacdooyinkaas qaabka ay u turjumaan darteed. Roobka da'aya wuxuu dhib ku yahay qofka raba inuu safro, laakiin waa uu farxad qofka beeralayda ah.

Roobku waa isku mid, laakiin

turjumaadda ayaa kala duwan.

Marka xigta ee aad dareento walbahaar, caro, ama cabsi, si deggen isku weyddii "arinkaani maku jiraa sanduuqa aan maamuli karo, mise sanduuqa aanan maamuli karin ayuu ku jiraa?" Haddii ay tahay mid aadan maamuli karayn, u dhiib dabaysha oo adigu shiraacaaga iska hagaaji. Halkaas waxaa ka bilaabma xorriyadda iyo deggenaanshaha dhabta ah ee naftaada.

In badan waxaan maqalnaa dadka oo leh "Xorriyad baaan rabnaa." Laakiin, ma la is weyddiiyay in bini'aadamku uu dhab ahaantii u adkaysan karo culayska xorriyadda? Mise waxaan doorbidnaa in nala xukumo si aan uga badbaadno cabsida doorashada?

Faylasuufkii iyo qoraagii reer Ruush ee Fyodor Dostoevsky ayaa su'aashan adag inoogu dhex reebay sheeko kooban oo loogu magac daray "The Grand Inquisitor" “Baarihii Weynaa”.

Seville ee dalka Spain, qarnigii lix-iyootobnaad, xilli ay aad u awood badneyd maxkamaddii diinta ee dadka ku gubi jirtay fagaarayaasha.

Maalin maalmaha kamid ah, waxaa magaalada ka soo muuqanaya nin dhex lugeynaya dadka. Ninkan maaha qof caadi ah, waa Nebi Ciise oo dib u soo laabtay. Ma sheeganayo magaciisa, laakiin dadkii oo dhami si hoose ayay u aqoonsanayaan. Wuxuu bilaabayaa inuu u naxariisto dadka miskiinta ah, wuxuu bogsiiyaa dadka indha-la'aanta ah, wuxuuna dhoobada kasoo kicinayaa (qabriga) gabadh yar oo dhimatay. Dadkii oo dhami way isugu soo baxayaan iyagoo ooyaya oo barakaysanaya.

Laakiin, waxaa fagaaraha maraya wadaadkii ugu weynaa maxkamadda diinta ee magaalada. Waa oday sagaashan jir ah, dhuuban, oo indhihiisu ay god ku jiraan. Wadaadku markii uu arko jacaylka dadku u qabaan ninkan iyo mucjisooyinkiisa, wejigiisu wuxuu noqonayaa mid madow. Wuxuu farta ku fiiqayaa askartii, wuxuuna amrayaa in ninkaas la xiro.

Dadkii oo daqiiqad ka hor ninkan wayneynayey, ayaa madaxa hoos u dhigaya oo amarkii wadaadka u hoggaansamaya. Askartiina waxay u kaxaysanayaan dhankii xabsiga madow.

Habeenkii, wadaadkii odayga ahaa wuxuu keligiis soo galayaa qolkii ee uu ku xirnaa maxbuusku. Ma jiro qof kale oo la jooga. Wadaadku uma hanjabayso maxbuuska, xitaa ma weyddiinayo su'aalo sababtoo ah wuxuu leeyahay "Waan ogahay qofka aad tahay, waxba ha ii jawaabin."

Odaygu wuxuu bilaabayaa hadal dheer oo uu ku eedaynayo maxbuuska. Wuxuu ku leeyahay "Maxaad u soo laabatay? Maxaad u timid inaad hawshayada carqaladeyso? Berito ayaan ku gubi doonaa, dadka kugu ooyayay maantana iyagaa xaabada dabka laguugu gubayo soo gurin doona."

Wadaadku wuxuu maxbuuska u sharraxayaa sababta uu u xiray. Wuxuu yiri "Waxa aad bini'aadamka siisay waa wax ka sarreeya awooddooda. Waxaad siisay Xorriyadda Doorashada. Waxaad rabtay inay si xor ah kuu raacaan oo ay iyagu doortaan wanaagga iyo xumaanta. Laakiin taasi waa qalad weyn. Bini'aadamku waa daciif, waa fulay, mana xamili karo culayska xorriyadda."

Wadaadku wuxuu keenayaa dood aad u adag
"Dadku markay gaajaysan yihiin, miyay doonayaan xorriyad mise wax ay cunaan? Haddii aad xorriyad siiso, waxay u dhibtoonayaan doorashada, waxayna bilaabayaan inay is-dilaan oo ay is wareeraan. Annagu (kuwa talada haya) waxaan ka qaadnay xorriyaddii, waxaana siinnay wax kasta oo ay u baahnaayeen, mucjisooyin ay rumeeyaan, iyo maamul u sheega waxa saxda ah iyo waxa khaldan. Hadda dadku waa faraxsan yihiin sababtoo ah ma haystaan culayska ah inay fekeraan ama doortaan."

Wadaadku wuxuu leeyahay, haddii aad maanta dadka u tusto xorriyad dhab ah, way kaa cararayaan sababtoo ah xorriyaddu waxay la timaadaa mas'uuliyad weyn, mas'uuliyadduna waa mid xanuun badan.

Intii uu odaygu hadalkan dheer oo qallafsan u jeedinayay, maxbuuskii hal erey na kuma soo celin. Kaliya wuxuu si deggan u eegayay indhaha odayga.

Markii odaygii hadalkii dhammeeyay ee uu sugayay in maxbuusku u jawaabo ama uu xanaaqo, maxbuuskii ayaa si aamusan u kacay, wuxuuna dhunkaday dabanihii qallalnaa ee odayga sagaashan jirka ah.

Odaygii wuu naxay. Wuxuu furay albaabkii xabsiga, wuxuuna ku yiri "Bax, marna dib haw soo laaban... marna." Maxbuuskiina wuxuu ku dhex dhumay habeenkii ee magaalada Seville.

Dostoevsky wuxuu halkaan ku muujiyay dhibaatada ugu weyn ee haysata bulshooyinka bini'aadamka. Inta badan, nidaamyada keligood-taliska ah ama kooxaha awoodda jecel waxay dadka ka qaadaan xorriyadda iyagoo ugu beddelaya ammaan, hooy, ama xasillooni dhalanteed ah. Su'aasha ay sheekadu inagu reebeyso waa

Ma waxaynu doorbideynaa inaan noqono maxaabiis calooshoodu buuxdo oo faraxsan, mise dad xor ah oo dhibaatada iyo mas'uuliyadda doorashadooda dhabarka u ridanaya?

Muddo dheer ayaan ahaa nin noloshiisu ku oodan tahay gudcurka. Habeenku wuxuu ii ahaa gabaad dabiici ah; wuxuu ahaa saaxiibka keliya ee aan weyddiisan jirin wax marmarsiinyo ama cudur-daar ah. Markay dadka kale seexdaan, ee ay dunidu u dambayso deggenaanta, ayay bilaaban jirtay noloshayda rasmiga ah. Waxaan ahaa maxbuus isku xiray qolkiisa yar ee ku yaalla xaafadda Madiina, xaafaddan qadiimiga ah ee ka mid ah dhuumaha ugu faca weyn magaalada Sawaxanka ee Muqdisho.

Halkaas, qolkaas cidhiidhiga ah dhexdiisa, ayaan ku dhex lumin jiray saacadaha noloshayda, anigoo ku dhex jirey turjumidda qoraallada madaw ee faylasuufiinta dunida ruxay ee ay ka mid yihiin Dostoevsky iyo Kafka. Waxaan qori jiray sheekooyin mala-awaal ah, anigoo isku dayaya inaan abuuro duni labaad oo aan kaga baxsado ta dhabta ah ee igu xeeran.

Laakiin subaxdan... subaxdan waxay ahayd mid ka duwan dhammaan waayihii hore.

Waxaan si lama-filaan ah u dareemay indhahayga oo furmay xilli aroor hore ah. Waa markii iigu horreysay muddo aad u fog oo aan arko waabari. Cimiladu waxay ahayd mid qabow dhalanrogaysa, waxaana cirka hadfeeyay daruuro culus oo u muuqday kuwo magaalada u haya tiiraanyo ay la ooyi doonaan. Waxaoo jiray jawi aamusnaan ah oo haddana dhalanteed iyo cabsi xambaarsan. Waxaan dareemay rabitaan waali ah oo ah inaan ka baxo xabsigaygii yaraa, inaan ka dhex baxo darbiyadan sirihii dhowrkii sano ee u dambeeyey igu ilaalinayey balse hadda u muuqday kuwo igu soo dhowaanaya si ay ii caburiyaan.

Waxaan gashaday dhar fudud oo loogu talagalay orodka: jaakad khafiif ah oo iga wehelin doonta daxalka qabowga arooryada iyo surwaalka istiriij ah oo fududeeya socodka. Markii aan furay albaabka gurigayga yaraa, hawadii qabowayd ee dibadda ayaa wejiga ku dhacday, waxayna igu dhalisay dareen naxdin leh, naxdin ah inaan weli jiro oo aan noolahay.

Madiina waxay leedahay wadooyin gaboobay oo leh midab u gaar ah. Markaad dhex lugeynayso 4-ta subaxnimo, markay magaaladu u dhexayso dhimashada hurdada iyo dhalashada toosidda, waxaad moodaysaa inay guryuhu kula hadlayaan. Guryaha dumay, darbiyada dildillaacay ee ay ku yaallaan raadadkii taariikhda iyo rafaadka, waxay u muuqdaan kuwo reer aakhiraad ah. Waxay u taagnaayeen sidii qabuuro aamusan oo garanaya sirihii dadkii halkan ku noolaan jiray ee hadda meel aan la aqoon ku maqan.

Si aan isaga yareeyo cidlada wadooyinkan aamusan iyo sawaxanka weyn ee ka dhex ooyaya maskaxdayda, waxaan dhegaha gashaday earphones-kaygii. Waxaan daartay hees aan aad u jeclahay, laakiin subaxdan si gaar ah xididdadayda u ruxday Heestii "Been Go' Lagu Daday" ee uu qaaday boqorka codka ee Maxamed BK.

Melody-ga heestaas wuxuu u dhawaaqayay sidii baaritaan caafimaad oo lagu samaynayo maydka qalbigayga. BK wuxuu ku luuqaynayay cod xanuun iyo qiraal xambaarsan. Beentii go'a lagu daday ee uu ku heesayay ma ahayn oo keliya mid ku saabsan xiriir jaceyl; waxay ahayd beentii aan naftayda u sheegi jiray mudada dheer, beenta ah inaan ku filanahay qolkayga madow, inaanan u baahnayn adduunka dibadda, iyo inaanan u baahnayn naf kale oo ila qaybsata jiritaankayga aan macnaha lahayn.

Waxaan galay orod gaabis ah, anigoo isku dayaya inaan dhiigga ku dhex jiro xididdadayda qabowgu fadhiisiyey dib u diiriyo. Waa arooryo cad oo aanay cidina soo jeedin. Ma jirin wax sawaxan ah oo ka dambeeyey dhawaqa neefsashadayda, tillaabooyinkayga ku dhacaya dhabada ciidda ah, iyo dhiillada aan kala go'a lahayn ee ka dhex yeeraysa dhuumaha maskaxdayda.

Markii aan dhowr oo mitir sii orday, waxaan arkay dad kale oo bilaabay inay wadooyinka ku soo biiraan. Waxay ahaayeen dad u soo baxay socodka aroornimo ee caafimaadka. Waxaa ku jiray waayeel jidhkoodu gaboobay oo doonaya inay dhowr sano oo kale oo nolol ah ka tuugaan masiirka, iyo dhalinyaro, gaar ahaan hablo, oo ku dhex jira halgan ay ku daryeelayaan jidhkooda si ay u dareemaan inay nolosha qayb ka yihiin.

Markii aan eegay iyaga, waxaan dareemay amakaag iyo yaab weyn. Sidee bay u awoodaan inay ka fikiraan caafimaadka jidhka iyadoo laga yaabo inay maskaxdoodu dunsan tahay? Ma suurtogal baa in orodka iyo socodku ay yihiin habka kaliya ee ay dadkani kaga baxsanayaan masiibooyinkooda gaarka ah? Jidhku markuu dhaqaaqo, maskaxdu way yara dhibsataa falanqaynta xanuunka. Waxaan isku dayay inaan la jaanqaado orodkooda, laakiin fikirkaygu wuxuu ahaa mid aad u cuslaa, socodkaygiina wuxuu bilaabay inuu tartiib-tartiib u gaabiyo.

Jidhkaygu wuxuu bilaabay inuu diido orodka, sababtoo ah ruuxayda ayaa ahayd mid fadhida oo daallan.

Dhowr daqiiqo oo orod ah kadib waxaan soo maray suuq yar oo qadiimi ah oo xaafaddayda u dhowaa. Suuqaas oo aan mudo aad u dheer xataa cagta saarin, waayo dabacdaydu waxay ahayd mid aan ka bixin qolkayga madow. Wax kasta oo suuqa yaallay, dadka daryeelaya noloshooda yar, qaylada iibiyayaasha, urta khudaarta, waxay iigu muuqdeen sidii wax duni kale ka tirsan.

Waxaan iibsaday saddex ukun ah iyo labo xabo oo roodhi ah. Tani waa cunnada qofka go'doonka ahi kaliya cuno, cuntada ugu fudud ee lagu ilaalin karo nolosha jidhka iyadoo aan la helin wax dhadhan ah oo weyn.

Waxaan dib ugu soo laabtay gurigaygii yaraa. Qolkaygii dhuubnaa wuxuu iigu muuqday mid hadda ka sii cidhiidhsan sidii hore. Waxaan kariyey ukuntii, waxaanna ku cunay roodhidii, laakiin ma jirin wax dhadhan ah oo aan dareemayay. Wax kasta waxay ahaayeen kuwo madhan.

Isla markii aan dhammeeyey, waxaan soo fadhiistay miiskaygii yaraa ee qoraalka. Waxaan qabsaday mobilekayga si aan u qoro fikirkeygii aan saakay kala soo kulmay jidadka madiino. Waxaan ogaaday in qoraalku yahay jidka keliya ee aan kaga badbaadi karo waallida; waa habka keliya ee aan u maareyn karo xanuunka kala-tagga iyo naxdinta arooryadan cusub ee aan caadiga ahayn.

Waxaan halkan ku dhex jiraa qolkeygiicidhiidhiga ahaa, anigoo ah ninkii dhibaataysnaa ee uu marar badan Dostoevsky wax ka qori jiray, laakiin markan, aniga ayaa ah qoraaga iyo jilaaga labadaba.

Arinkaan miyuu kugu dhacay mar uun? Saaxiib ayaa kaa codsaday in aad u samayso wax/shey, ama goobta shaqada ayaa lagaa codsaday inaad qabato shaqo dheeraad ah oo ka baxsan xadkaaga. Inkasta oo aad dareemayso daal xad-dhaaf ah, oo aad og tahay in jidhkaaga iyo maskaxdaadu ay u baahan yihiin nasasho, haddana waxaad aragtaa adigoo ku dhawaaqaya "Haa, dhib maleh, waan kuu samaynayaa!"

Daqiiqado ka dib marka aad aqbasho, waxaad bilaabaysaa inaad naftaada canaanato, waxaadna dareemaysaa culays iyo xanaaq gudaha ah.

Maxay tahay sababta ay inoo dhibto inaan "Maya" niraahdo? Sideese u baran karnaa farshaxanka xuduudaha iyadoo aanan dareemayn dambi?

1. Dabinka Dad-Farxiyaha (The People Pleaser)

Dad badan oo naxariis iyo dareen dhow leh waxay ku koraan aaminaad ah in qiimahoodu ku xiran yahay inta jeer ee ay dadka kale caawiyaan ama ka farxiyaan. Waxay ka baqaan

• In loo arko kuwo danaystayaal ah.

• In dadka kale ay ka xanaaqaan ama ka fogaadaan.

• Inay lumiyaan xiriirro muhiim u ah.

Inaad qof kale "Haa" ku tiraahdo iyadoo ay tahay inaad naftaada "Maya" ku tiraahdo, waxay dhab ahaan tahay inaad nabaddaada gudaha u hurto si aad u hesho raalli-gelin ku-meel-gaar ah oo ka timaada bannaanka. Marka aad mar kasta doorbido raaxada dadka kale, waxaad si tartiib-tartiib ah u luminaysaa ixtiraamkii aad u haysey baahiyahaaga gaarka ah.

2. "Maya" Ma Aha Ficil Nacayb Ah; Waa Is-Ixtiraam

Mid ka mid ah fahamka ugu weyn ee qofku gaaro waa inuu ogaado in ereyga "Maya" uu yahay jumlad dhammaystiran. Uma baahna raalligelin dheer, marmarsiinyo been ah, ama sharraxaad qoto-dheer.

Xuduudaha shakhsiyadeed ma aha gidaar aad dadka kaga xiranayso; badankoodu waa albaab aad ku ilaalinayso waxa gudaha ku jira. Marka aad qof u sheegto inaadan awoodin inaad codsigiisa fuliso, uma diidid isaga shakhsi ahaan, balse waxaad difaacaysaa tamartaada, waqtigaaga, iyo fayo-qabkaaga maskaxeed.

3. Sida Loo Diido Codsiyada Si Sharaf Leh Adigoon Dambi Dareemin

Inaad dadka u diiddo codsiyadooda macnaheedu ma aha inaad noqoto qof qallafsan. Waxaad u diidi kartaa si asluub iyo naxariis ku jirto. Waxaana kamid ah

• Qaabka Mahad-naqa iyo Toosnaanta “Aad baad u mahadsan tahay inaad igu kalsoonaatay oo aad ila soo xiriirtay, laakiin hadda ma haysto waqti aan hawshan ku qabto oo aan si buuxda ugu hibeeyo."

• Qaabka Dib-u-dhigista (Haddii aad u baahan tahay waqti aad ku fikirto) "Aad bay u fiican tahay, laakiin aan eego jadwalkayga, ka dibna aan kugu soo war celiyo jawaabta."(Tani waxay kaa caawinaysaa inaadan isla goobta si degdeg ah "Haa" ugu dhawaaqin).

• Qaabka Kala-doorashada (Haddii aad rabto inaad wax yar caawiso) "Ma awoodo inaan hawshaas oo dhan kaa caawiyo hadda, laakiin waxaan diyaar u ahay inaan qaybtaas yar kaa caawiyo haddii ay taasi kugu filan tahay."

4. Qiimaha aad bixinayso marka aad "Haa" kasta aqbasho

Tamartaadu waa mid xaddidan. Sida aadan lacagtaada oo dhan u siin karin qof kasta oo jidka kula kulma, si la mid ah uma bixin kartid waqtigaaga iyo caafimaadkaaga maskaxeed.

Marka aad qof kasta "Haa" ku tiraahdo

• Waxaad hoos u dhigaysaa tayada shaqooyinkii adiga kuu gaarka ahaa.

• Waxaad kordhinaysaa heerka buufiska iyo daalka.

• Waxaad ku dambaynaysaa adigoo dareemaya ciil aad u qabto dadka aad caawinayso, sababtoo ah waxaad dareemaysaa in lagugu takri-falayo.

Gunaanad

Xusuuso, ma bixin kartid wax aadan adigu haysan. Si aad u noqoto qof caawin kara qoyskiisa, saaxiibbadiis, iyo bulshadiisa, waa inaad marka hore hubisaa in weelkaaga guduhu uu buuxo.

Inaad barato sida loo yiraahdo "Maya" waa tillaabada ugu horreysa ee aad ku bilaabayso daryeelka naftaada. Marka xigta ee laguu keeno codsi aadan awoodin ama aadan rabin inaad fuliso, si deggen oo sharaf leh u dhegayso kadib ku dheh "Maya” ma awoodo walaal.

Nolosha bini’aadamka mararka qaar waa hal-xiraale layaab leh. Haddii aad u fiirsato, inta badan nolosheenna waxaan ku bixinaa baadi-goob. Waxaan raadinnaa qof na fahma, qof xanuunka nala qaybsada, oo aan dhinaciisa ka helno nabad iyo nafis. Laakiin weligaa ma is-weydiisay sababta marka aynu ugu dambayn helno qofkaas, aynu dareenno baqdin intii aynu farxi lahayn?

Waa dabeecad qariib ah oo inagu wada jirta, in kastoo aynu badanaa iska indha-tirno. Marka uu noloshaada soo galo qof si dhab ah kuu jecel, ee uu ku tuso weji aadan weligaa hore u arag, halkii aad ku nasan lahayd nimcadaas, maskaxdaada ayaa bilaabaysa in ay faro-gelin samayso. Waxaad gudahaaga iska weydiisaa "Tolow waxani ma dhab baa? Tani ma riyaa? Goormuu is-beddeli doonaa?" Iwm.

Halkaas ayuu ka bilowdaa xanuunka dhabta ah. Jaceylku ma ahan ciyaar iyo ubax la is-gudoonsiiyo sida filimada. Jaceylku waa nuglaansho. Waa in aad qof u dhiibto mindi aad sifeysay, aadna xabadka u qaaddo, adigoo aaminsan in uusan ku galin doonin. Baqdinta aan ka qabno in mindidaas nala galiyo ayaa ina waasha.

Halkii aan ku noolaan lahayn quruxda iyo macaanida maanta na hortaalla, waxaan bilownaa in aan xukunno berrito aan weli dhalan. Waxaan bilownaa in aan falanqayno eray kasta, eegmo kasta, iyo dhaqdhaqaaq kasta oo uu qofkaasi sameeyo. "Maxuu saas u yiri? Maxay taleefanka dhakhso uga qaban wayday? Malaha wuu i dhibsaday? Malaha cid kale ayay isbarteen?"

Shakigaas aan salka lahayn ayaynu isugu beddelnaa dad difaac ku jira. Waxaan bilownaa in aan qofkii ku adkayno nolosha. Waan ka fogaannaa, si aan u eegno in uu na soo raadin doono iyo in kale. Dhibaatooyin aan jirin ayaan abuurrnaa si aan u tijaabinno dulqaadkiisa. Waan riixnaa, waan dhaawacnaa, innagoo ku doodeynna in aan jecel nahay!

Ugu dambayn, sidii aan ka baqaynay uun baa dhacda. Daalku wuu bataa, is-faham waaguna wuu xididdeystaa. Qofkii na jeclaa wuu tagaa isagoo daallan oo qalbi jabsan. Adiguna waxaad ku soo hartaa qolkaagii adigoo ooyaya, waxaadna naftaada u sheegtaa beentii ugu weynayd, waxaad tiraahdaa "Waan ogaa! Hore ayaan u sii ogaa inuu maalin uun i dhaawacayo, inuu i khiyaamaynayo!"

Laakiin maya. Xaqiiqadu ma aha in uu isagu/iyadu is-bedeleen. Xaqiiqadu waxay tahay, adiga ayaa gacmahaaga ku dumiyay guri dhisnaa. Waxaad u dulqaadan waysay nabadda iyo farxadda, maxaa yeelay maskaxdaadu waxay u baratay buuq iyo walwal. Waxaad male-awaal ka dhigtay xaqiiqo, waxaadna dishay ubaxii kahor inta uusan dillaacin.

Naftaada ha ku ciqaabin waxyaabo aan weli dhicin. Ha u oggolaan in mala-awaalka maskaxdaadu uu ku jabiyo inta uusan dagaalka dhabta ahi bilaaban. Dadku malaa'ig ma aha, way khaldamaan, wayna is-beddelaan, laakiin inta ay kula joogaan, si dhab ah ugu noolow. U aamin si buuxda. Haddii ay berri tagaan, xanuunka weyditaanka ayaa hubaal ka fudud xanuunka qoomamada ee ah "Maxaan waqtigaygii uga faa'iidaysan waayay intii uu ila joogay."

Sii naftaada fursad ay ku neefsato. Waqtiga aad jeceshahay ku noolow maanta, waxa berrito imaan doonana u daa Tii Alle. Noloshu aad bay u gaaban tahay, umana qalanto in lala noolaado rooxaan iyo cabsi been ah.

Taariikhda horumarka garaadka aadanaha, dooddii ugu cuslayd uguna soo noqnoqoshada badnayd waxay ahayd fahamka ujeeddada iyo macnaha dhabta ah ee jiritaanka. Faylasuufyada iyo khubarada cilmi-nafsigu waxay qarniyo badan isku khilaafsanaayeen waxa udub-dhexaadka u ah dhaqaaqa iyo dhiirigelinta bini-aadamka.

Siyaabaha loo falanqeeyay dhibaatadan waxaa ka mid ah aragtida qotada dheer ee uu soo bandhigay dhakhtarkii iyo faylasuufkii u dhashay dalka Austria, Viktor Frankl, taas oo salka ku haysa waxa cilmiga maskaxda loogu yeero Logotherapy (Daaweynta ku dhisan Baadi-goobka Macnaha).

Viktor Frankl ma ahayn uun faylasuuf aragtiyaha un allifa, balse wuxuu ahaa maxbuus ka badbaaday xeryihii xasuuqa (Concentration camps) ee Naasiyiinta xilligii Dagaalkii Labaad ee Adduunka. Waayo-aragnimadiisii qallafsanayd ee gudaha xeryahaas ayaa u suurtagelisay in uu si dhow u darso maskaxda aadanaha xilliyada ay wajahayso rafaadka ugu sarreeya ee nafeed iyo jireed.

Buuggiisa caan-baxay ee Man’s Search for Meaning (Baadi-goobka Aadanaha ee Macnaha Nolosha), Frankl wuxuu ku kala qaaday aragtiyihii isaga ka horreeyay ee xudunta u ahaa cilmi-nafsiga. Tusaale ahaan, wuxuu diiday aragtida Sigmund Freud ee ahayd in aadanaha ay dhaqaajiso "Baadi-goobka Raaxada".

Isagoo sidoo kale gaashaanka u daruuray aragtida Alfred Adler ee ahayd in aadanuhu u ordayo "Baadi-goobka Awoodda". Taas beddelkeeda, Frankl wuxuu dejiyay aragti cusub oo salka ku haysa in xoogga dhabta ah ee aadanaha dhaqaajiyaa uu yahay "Baadi-goobka Macnaha".

Aragtida Logotherapy waxay ku doodaysaa in bini-aadamku uu xamili karo nooc kasta oo dhibaato ah, haddii uu dhibaatadaas dhexdeeda ka arki karo macne ama ujeeddo ka sarreysa naftiisa.

Arrintan wuxuu Frankl ku xoojiyay xigasho uu ka soo qaatay faylasuufkii Friedrich Nietzsche oo oraneysay: "Qofka nolosha ku haysta ujeeddo uu u noolaado, wuxuu u dulqaadan karaa qaab kasta oo ay noloshu ula timaado."

Gudaha xeryihii xasuuqa, Frankl wuxuu ogaaday in maxaabiistii ugu hor dhimatay aysan ahayn kuwii ugu jidhka daciifsanaa, balse ay ahaayeen kuwii lumiyay rajada iyo macnihii ay u noolaayeen. Si loo gaaro macnahaas, aragtidani waxay soo bandhigtay saddex waddo oo asaas u ah helitaanka ujeeddada nolosha:

1. Hal-abuurid ama Shaqo: Waa marka qofku uu naftiisa u huro qabashada shaqo bulshada anfacaysa, ikhtiraacidda curis cusub, ama gudashada waajibaad kor u qaadaya tayada aadanaha.

2. Khibrad iyo Kalgacal: Waa in macnaha laga dhex helo dabeecadda, fanka, ama si dhab ah in loo jeclaado qof kale. Frankl wuxuu aaminsan yahay in jaceylku yahay jidka kaliya ee qofka loogu arki karo garaadkiisa iyo jiritaankiisa dhabta ah.

3. Wajahidda Dhibaatada aan Laga Baqsan Karin: Kani waa tiirka ugu culus aragtidan. Haddii qofku uu wajaho cudur aan daawo lahayn, dhimasho ehel, ama xaalad uusan wax ka beddeli karin, xorriyadda keliya ee u harta waa sidii uu u xulan lahaa hab-dhaqankiisa iyo falcelintiisa ku aaddan dhibkaas. Dhibku, marka loo yeelo macne sida in loo arko tijaabo dhiirran ama mid lagu tirtirayo dembi, wuxuu iska beddelaa darxumo, wuxuuna noqdaa guul ruuxeed.

Xilligan casriga ah, dabbaqidda aragtida Frankl waa mid ka waxtar badan sidii hore. Bini-aadamka maanta waxaa haysta wax uu Frankl ugu yeeray "Faaruqnimo Jiritaaneed". Maadaama xorriyadda shakhsiga, dhaqaalaha, iyo tiknoolajiyaddu ay aad u horumareen, bini-aadamku wuxuu waayay ujeeddo cad oo uu u halgamo.

Faaruqnimadaas ayaa dhashay waxa maanta loo yaqaano cudurrada niyad-jabka, qabatinka maandooriyaha, iyo loollanka xad-dhaafka ah ee madadaalada. Bulshadu waxay isku daydaa inay faaruqnimadaas ku daboosho lacag iyo awood, balse sida cilmigu caddaynayo, arrimahaasi waa kuwo aan dhergin nafta madhan.

Gabagabada mawduuceenna, aragtida Logotherapy iyo falanqaynta Viktor Frankl waxay hoosta ka xarriiqayaan in mas'uuliyadda raadinta macnaha nolosha ay saaran tahay qofka laftiisa. Macnaha noloshu ma aha shay meel yaalla oo la helo, balse waa xaalad shakhsi ah oo is-beddesha marxalad kasta.

Waxaana la abuuraa marka uu qofku doorto in uu dhibaatadiisa u beddelo tusaale adkaysi, farxaddiisana u beddelo mid waxtarta aadanaha intiisa kale. Xorriyadda dhabta ahi ma aha in laga baxsado dhibka, balse waa in la yeesho awoodda lagu doorto sida dhibkaas loo wajahayo.

Waad Ku Mahadsan

Tahay Akhrintaada

WQ: Ahmed Abdi Ahmed Garaad 

Hordhac

Taariikhda aadamaha, gumeysigu wuxuu ahaan jiray mid salka ku haya awood ciidan, qabsasho dhul, iyo daadinta dhiigga. Jabhado iyo ciidamo hubaysan ayaa loo adeegsan jiray in lagu muquuniyo dadyowga, lagana boobo khayraadkooda. Balse qarnigan aynu joogno, xeeladdii dagaalku gabi ahaanba wey is-beddeshay.

Maanta, ciidamo shisheeye oo qoryo wata uma baahna inay soo dhex maraan jidadkeena si ay inoo qabsadaan; gumeysiga casriga ahi waa mid si aamusan, oo aan buuq lahayn u soo galay maskaxda da’yarteena. Waa duullaan fikireed iyo mid dhaqan oo lagu qaaday garaadka aadamaha, waxaana loo yaqaanaa "Gumeysiga Maskaxda". 

Ujeeddada ugu weyn ee dagaalkan casriga ah ma aha in lagu dilo, balse waa in la beddelo qaabka aad u fikirto. Waa in la tirtiro xuduudaha kala soocaya xaqa iyo baadilka, xalaasha iyo xaaraanta, sharafta iyo dullinnimada. Mashruucan balaaran oo waqti iyo hanti badan la geliyay wuxuu higsanayaa hal arrin oo halis ah: “Caadiyaynta Xumaanta”.

Tartiib-tartiib ayaa maanka loo xadayaa, wixii shalay laga xishoon jiray ee diinta iyo dhaqanka toosani diidi jireen, ayaa maanta loo huwiyay magacyo indha-sarcaad ah oo bilicsan. Zino iyo anshax-xumo waxaa loo bixiyay “Xorriyad shakhsi ah”, diin-nacayb waxaa loo bixiyay “Fikir-furan”, xijaabka iyo xishoodkana waxaa lagu tilmaamay “Cabudhin iyo dib-u-dhac”. 

Marxaladdan halista ah ee aynu nimid, oo ah in xumaan kasta loo arko ilbaxnimo, ayaa dhashay magaca buuggan aad akhrineysi

Wax Walba Hadda Caadi Bay Noqdeen!

Hubka dagaalkan loo adeegsanayo ma aha taangiyo iyo diyaarado, balse waa buugaag xambaarsan falsafado shisheeye, qoraallo af-macaan oo malab dhexdiis sun loogu soo qariyay, filimaan maskaxda dooriya, iyo barnaamijyo si xeeladaysan loogu talagalay baraha bulshada. Si guul looga gaaro gumeysigan cusub, waxaa si barnaamijaysan loo beegsaday labadii tiir ee bulshada haysay: Qoyska iyo Culumada. 

Falsafadaha burburka xambaarsan ee reer galbeedka, gaar ahaan aragtida “Dheddignimada” (Feminism), ayaa hablihii dhalinyarada ahaa si xun maskaxda uga xaday. Waxaa maskaxdooda lagu shubay in guurka, adeecidda ninka, iyo hooyonimadu ay yihiin addoonsi iyo gumeysi ay raggu u maleegeen. Waxaa ragga iyo dumarka, oo eebbe is-dhammaystirayaal ka dhigay, laga dhigay laba cadow oo tartamaya.

Dhanka kale, si dhalinyarada looga gooyo xuddunta diintooda, waxaa la qaaday olole ballaaran oo lagu bahdilayo, laguna sharaf-dilayo culumada iyo waayeelka diinta xambaarsan. Waxaa dhalinyarada laga dhaadhiciyay in shuyuukhdu yihiin "doqomo, cadowga dumarka, iyo dad gaboobay oo aan la jaanqaadi karin ilbaxnimada." Marka qofka dhalinyarada ah laga dilo kalsoonidii uu ku qabay culimadiisa, wuxuu noqonayaa ugaar cidlo taagan oo si fudud maskaxdiisa loo faro-xumeeyo, uuna u liqo fikrad kasta oo shisheeye.

Natiijadii mashruucan xeesha dheer waxay noqotay mid aynu maanta indhaheenna ku arkayno. Waxaa si xowli ah u soo batay mawjado dhalinyaro ah oo diintii ka baxaya, qaar masiixiyiin isku rogaya, iyo kuwo si badheedh ah u dooranaya diin-la'aanta. Dadkani ma aha kuwo cilmi-baaris sameeyay oo xaqiiqo ogaaday, balse inta badan waa dhibanayaal maskaxda laga qabsaday oo loo dhisay dhalanteed ah in diintoodu tahay sababta ay u dib-dhaceen, gaalnimaduna tahay furaha horumarka.

Waa dhalinyaro u jilcay shubuhaat (shakiyo) aan sal lahayn oo loogu soo dhex qariyay buugaagta horumarinta nafta iyo falsafadaha reer galbeedka, iyadoo laga faa'iidaysanayo aqoon-yarradooda diineed iyo tabaabacadooda nafsiga ah.

Hadaba, maxay tahay sababta buuggan loo qoray xilligan? 

Buuggani ma aha dhaleecayn iyo canaan dhalinyarada dusha looga tuurayo, mana aha oohin iyo cabasho la iska daba-wado. Waa iftiin loogu talagalay in lagu daweeyo "Cudurka Nafsiga ah" ee ku dhacay garaadka da'yarta. Waa makiinad sifeysa (Shaandho aqooneed) oo aynu rabno in akhristuhu ku kala saaro xaqiiqada dhabta ah iyo quraafaadka casriga ah.

Wuxuu buuggani u taagan yahay inuu si cad u fashiliyo afkaaraha sunta ah ee dibadda inagaga yimid, isagoo dhanka kalena dhalinyarada gacanta u gelinaya gaashaan aqooneed, difaac caqiido oo adag, iyo kalsooni ay diintooda ku wajahaan xujooyinka shisheeyaha.

Akhristaha garaadka iyo garashada saaxiibka u ahow; inta aadan guda gelin boggaga buuggan, waxaan kaa codsanayaa inaad iska siibto muraayadaha shisheeyaha ee laguu geliyay, maskaxdaadana xorayso. Diinteena islaamku ma aha mid ka baqaysa su'aalo, caqlinimo, iyo dood furfuran; balse waa iftiinka keliya ee xujada caqliga ah dib ugu celin kara cadowgeeda. Waa xilligii aan ka waantoobi lahayn hurdo-seexadka iyo indha-sarcaadka, waana inaan si geesinimo leh u niraahnaa “Maya! Xumaantu caadi ma ahan, mana noqon doonto!”

CUTUBKA 1-AAD: ASALKA DHIBTA IYO NUKLIYEERKA NAFSIGA AH

(Burburka Gudaha iyo Bilowga Is-quursiga)

Qalcad kasta oo taariikhda la diiwaangeliyay, si kasta oo ay derbiyadeedu u dhumuc weyn yihiin, ama ay u leedahay difaac adag, inta uusan cadowgu ka soo gelin irdaha bannaanka, waxaa hubaal ah inay ka dunto gudaha. Marka ciidanka qalcadda ilaalinaya uu dhexdooda ka dhasho shaki, is-aamin-darro, iyo baqdin, cadowga dibaddu uma baahna inuu madaafiic ku garaaco gidaarada; kaliya wuxuu sugayaa inta iridaha si iskeed ah looga soo furayo.

Sidaas si la mid ah, in maskaxda dhalinyarada Soomaaliyeed, oo ka dhalatay bulsho boqolkiiba boqol musliim ah ay maanta si fudud u qabsadaan afkaaraha reer galbeedka iyo diin-la’aanta, ma aha in awoodda iyo caqliga shisheeyuhu ay inaga xoog badan yihiin. Xaqiiqadu waxay tahay, waa daciifnimo, gidaar-jebin iyo u-nuglaansho nafsi ah oo horay uga sii jirtay da'yarta dhexdeeda.

Diin ka-bixitaanku ma aha shil hal maalin ah iska dhaca oo qofku uu soo tooso isagoo gaal ah; balse waa geeddi-socod dheer oo bilaabma marka maanka iyo nafsiyadda qofka uu gaaro dhaawac weyn oo aan la daweyn. Cudurka inta uusan fidin, waxaa abuurma bay'ad iyo carro uu ku tarmi karo. Haddaba, maxaa keenay in maskaxda dhalinyaradeenu ay noqoto caro-guduud nafaqo leh oo ay si fudud ugu baxaan iniinaha xumaanta iyo gaalnimada?

Si aynu su'aashaas dhiigga ka timaaday uga jawaabno, waa in aynu qalliin ku samayno saddex xanuun oo u dhigma "Nukliyeerka Nafsiga ah" ee gudaha ka burburiyay dhalinyarada. Waa cudurro si aamusan u cunayay garaadka da'yarta inta aysan xitaa gacan-qaadin buugaagta reer galbeedka. Cudurka kowaad waxaan ugu yeernay: 

Cudurka Is-quursiga Iyo Dhalanteedka Ilbaxnimada. 

Aqoonyahankii iyo caalimkii weynaa ee islaamka, ahna aabahii cilmiga bulshada ee sociology - Cabdiraxmaan Ibnu Khalduun, ayaa buuggiisii caanka ahaa ee “Muqaddimah” ku qoray xeer bulsheed dahabi ah oo aan weligeed is-beddelin. Wuxuu yiri "Ummadda la jabiyaa ama la gumeystaa, waxay mar walba u hanqal-taagtaa inay isku ekaysiiso ummaddii ka adkaatay; qaab-lebiskooda, dhaqankooda, iyo xitaa caqiidadooda." 

Ibnu Khalduun wuxuu sharraxay sababta ay taasi u dhacdo; qofka la jabiyay wuxuu maskaxdiisa ka dhaadhiciyaa in awoodda qofka ka adkaaday aysan ku koobnayn kaliya hubka ama dhaqaalaha, balse uu cadowgiisu guusha ku gaaray qaab-nololeedkiisa iyo caqiidadiisa. Sidaas darteed, qofka la gumeystay wuxuu bilaabaa inuu is-naco, oo uu koobiyeeyo qofkii gumeystay, isagoo u malaynaya in haddii uu u labisto sidooda ama u fikiro sidooda, uu isna gaari doono horumar.

Fikraddan uu Ibnu Khalduun qarniyo ka hor qoray, ayaa maanta si buuxda u qeexaysa xaaladda nafsiga ah ee haysata dhalinyarada. Da'yartu markii ay indhaha kala qaadeen, waxay arkeen laba duni oo aad u kala fog. Dhinac, waxay arkaan dunida muslimka qaarkood iyo dalalkooda oo ay hareeyeen faqri, dagaallo, musuqmaasuq, iyo teknoolojiyad-xumo.

Dhanka kale, markay fiiriyaan shaashadaha talefannada iyo telefishannada, waxay arkaan dunida reer galbeedka oo leh awood dhaqaale, dhismayaal dhaadheer oo daruuraha jeexaya, waddooyin iftiimaya, jaamacado casri ah, iyo wax-soosaar maadi ah oo heer sare ah. 

Halkan waxaa ka dhashay qaladkii ugu weynaa ee xisaabeed; dhalinyaradu waxay isku khaldeen "Horumarka Maadiga ah" iyo "Sarraynta Akhlaaqda & Caqiidada". Waxay rumaysteen dhalanteed ah: Maadaama ay inaga taajirsan yihiin, maadaama ay inaga hub badan yihiin oo diyaarado sameeyaan, hubaal inay xagga diinta iyo fikirka inaga saxsan yihiin! Waxay aamini waayeen in ummad gaalo ah, oo dhaqan-xumo iyo anshax-darro ku dhex jirta ay samayn karto horumar dhaqaale oo intaas le'eg, haddii aysan xaq ku taagnayn.

Dhalanteedkaas ah awooddooda maadiga ah ayaa caddayn u ah in aragtidoodu saxsan tahay, wuxuu da'yarta ku abuuray cudur maskaxeed aad u qatar badan oo ah: Is-quursi iyo kalsooni-darro gudaha ah. Cudurka is-quursigu kuma ekaado oo kaliya in qofka dhalinyarada ahi uu naco xaaladdiisa dhaqaale ama tan siyaasadeed ee dalkiisa. Wuxuu bilaabaa inuu naco maqaarkiisa, afkiisa, iyo dhaqankiisa, isagoo u arka calaamad muujinaysa dib-u-dhac.

Waxaas arkaysaa in af-Soomaaligii saxda ahaa laga doorbiday in la dhex-geliyo erayo shisheeye si uu qofku u muujiyo inuu yahay qof ilbax ah oo horumaray. Lebiskii iyo xishoodkii xididdada ku lahaa dhaqankeena waxaa loo arkay reer-miyinnimo.

Balse masiibada ugu weyni waxay dhacdaa marka nacaybkaasi uu u soo gudbo xuduudda diinta. Qofka dhalinyarada ah ee maskaxda ka gumeysan, wuxuu bilaabayaa inuu diintiisa iyo qiyamkiisa u arko caqabadda ugu weyn ee hortaagan inuu gaaro ilbaxnimada reer galbeedka. Wuxuu fariisanayaa isagoo is-weydiinaya "Haddii diinteennu ay tahay tii xaqa ahayd, maxaan u nahay dadka ugu saboolsan, ugu colaadda badan, uguna aqoonta yar dunida?"

Su'aashan oo aan xal loo helin ayaa maskaxdiisa dhex guuxaysa maalin walba. Dhagartu waxay tahay, dhalinyaradan is-quursanaysa ma oga, mana la barin, in awoodda galbeedku aysan salka ku hayn gaalnimo ama in ay qaateen fikirka xorriyadda xad-gudubtay.

Guusha galbeedku ma imaan sababtoo ah waxay banneeyeen khamriga, ama waxay iska tuureen xijaabka, ama waxay caadiyeeyeen anshax-xumada. Cagsigeeda, horumarkoodu wuxuu ku dhisan yahay waxyaabo Islaamku horay u amray balse aynu innagu dayacnay: nidaam shaqo oo adag, maamul hufan, cilmi-baaris, la-xisaabtan, iyo marar badan dhac, gumeysi, iyo boob ay adduunka kale u gaysteen si ay dhaqaalahooda u dhistaan.

Balse dhalinyaradeena jaha-wareersan, halkii ay reer galbeedka ka qaadan lahaayeen cilmiga sayniska, tiknoolajiyadda, iyo hab-maamulka dawladeed, waxay durba soo guursadaan qashinka anshax-xumada iyo diin-la'aanta. Waxay la yimaadaan aragti oranaysa "Si aan u noqonno sidooda, waa inaan iska tuurnaa diinteena sidooda oo kale.”  

Sababta labaad ee ballaarinta weyn ku samaysay dillaaca maskaxda dhalinyarada, kana dhigtay dhul-beereed bacrin u ah afkaaraha shisheeyaha, waa dheelitir-la'aan baaxad weyn oo u dhexaysa laba aqoon

1. Aqoontooda maadiga ah,

2.  iyo Aqoontooda diineed.

Ina-keen aynu daawanno qaab-dhismeedka maskaxda ee qofka dhalinyarada ah ee maanta. Inta badan noloshiisa wuxuu ku dhex qaatay nidaam waxbarasho oo casri ah. Laga soo bilaabo dugsiga hoose ilaa heer jaamacadeed, waxaa lagu quudinayay culuumta maadiga ah. Waa wax iska caadi ah inaad maanta fariisato, oo aad la sheekaysato wiil ama gabadh jaamici ah.

Kaas oo si wacan u falanqayn kara loollanka siyaasadda caalamiga ah ee u dhexeeya Maraykanka iyo Shiinaha. Wuxuu si xirfadeysan kuugu faahfaahin karaa suugaanta iyo buugaagta Shakespeare, falsafadda hanti-wadaagga ee Karl Marx, ama aragtiyaha cilmi-nafsiga ee Sigmund Freud. Maskaxdiisu waa mid tababaran oo loo diyaariyay inay falanqayso xogaha casriga ah.

Balse bal weydii qofkaas dhalinyarada ah ee aqoonta intaas le'eg xambaarsan su'aalo asaas u ah caqiidadiisa? Weydii inuu kuu macneeyo dhawr aayadood oo ka mid ah Qur'aanka uu maalin walba maqlo? Weydii taariikhda iyo siirada Suubanaha (SCW) marka laga reebo magacyada asxaabta ugu caansan? Weydii maxay yihiin mabaadi'da ugu waaweyn ee Islaamku kaga duwan yahay diimaha kale ee dunida?

Marar badan, waxaad la kulmaysaa madhnaan laga naxo. Aqoontiisa diintu kama korin heerka ilmaha dhigta dugsiga qur'aanka. Keliya wuxuu diinta ka ogyahay waxyaabaha caadada iyo dhaqanka inoo noqday, ee aabbe iyo hooyo laga soo gaaray, iyadoo aanu dhab ahaan u lahayn fahan qoto-dheer oo uu ku difaaci karo. Marka maskax sidan ah, oo macluumaad maadi ah ka buuxaan balse caqiido ahaan qaawan, ay la kulanto buugaagta sumaysan ee reer galbeedka, maxaa dhacaya? 

Waxaa dhacaya burbur degdeg ah oo gariiriya udub-dhexaadka qofkaas! Marka maskaxdaas tabaabacadaysan, ee xogta maadiga ah ku dhergan balse caqiido ahaan baahan, ay hor-fariisato buug uu qoray mufakir reer galbeed ah, natiijadu ma aha mid lagu murmi karo. Qoraa shisheeye oo aad u xariif ah, oo adeegsanaya qalin xeesha dheer, erayo farshaxanaysan, iyo mantiq u ekeysiinaya xaqiiqo balse salka ku haya been abuur, ayaa maskaxda da'yarkan kusoo dhex tuuraya su'aal (Shubho) shaki abuuraysa.

Su'aashaas la soo qorsheeyay waxaa laga yaabaa inay la xiriirto jiritaanka Eebbe sida: “Haddii Eebbe yahay naxariiste guud, maxaa adduunka dhibku u buuxaa?), ama arrimaha qadarta, ama doorka ragga iyo dumarka ee diinta dhexdeeda. Maadaama qofka dhalinyarada ahi uusan lahayn shaandho diineed iyo gaashaan aqooneed oo uu xogtaas ku miisaamo, ama ku kala saaro weydiimaha caqliga fiyow ku dhisan iyo kuwa caadifadda lagu soo dhex qariyay, durba gidaarkiisii iimaanku wuu dumaa. Wuxuu u liqaa suntaas sidii biyo qabow oo harraad lagaga baxayo.

Jaha-wareerkaasi wuxuu qofka u horseedaa inuu aamino hal-kudhig dhalanteed ah: Wuxuu aaminaa in diinta Islaamku aysan haba-yaraatee lahayn jawaabo caqli gal ah oo su'aalahan lagaga gudbo. Wuxuu u qaadanayaa in diintu tahay un aaminaad indha-la'aan ah, oo aan maskaxda la kaashanayn. Xaqiiqaduse waxay tahay, waana barta ugu weyn ee in la fahmo u baahan: Islaamku wuu leeyahay jawaabaha ugu qoto-dheer ee maanka aadanaha qancin kara, balse isaga (qofka dhalinyarada ah) ayaa jaahil ka ah diintiisa.

Isagu wuxuu u qaatay in aqoon-darradiisa diintu ay la macno tahay in diintu ay tahay mid madhan. Sidaas darteed, jaha-wareerkan garaadku wuxuu noqday irridda ugu weyn ee ay kasoo galeen cadowga maskaxda gumeysta. 

Balse, jaha-wareerka aqooneed ma aha cudurka keliya ee jira. Waxaa jirta waddo kale oo kasii xanuun badan, kasii dhiig-bax badan, kana daweyn adag tan aynu kor ku soo xusnay, waana sababta saddexaad ee nukliyeerka nafsiga ah. 

Mid ka mid ah sababaha ugu waaweyn ee keena in dhalinyaradu diinta ka dhoofaan, oo ay nacayb u qaadaan qiyamka Islaamiga ah, ma aha aqoon ay raadiyeen ama buug ay akhriyeen, balse waa falcelin nafsi ah oo ka dhalatay barbaarinta guracan. Marar badan, qaabka loo gudbiyo diinta, luuqadda loo adeegsado barideeda, iyo dhaqanka shakhsiyaadka matalaya diinta, ayaa noqda darbi adag oo ka celinaya dhalinyarada xaqiiqada Islaamka.

Diinta Islaamku waa diin naxariis, dulqaad, iyo caqli-tuujin ku dhisan. Waa diin weydiinta iyo raadinta xaqa oggol. Hase ahaatee, bulshadeena dhexdeeda waxaa ka abuurmay dhaqan khaldan oo diin lagu shaabadeeyay. Dhalinyaradu markay soo korayaan, waxay maraan xilli ay u baahan yihiin fahan, weydiin, iyo inay helaan deegaan xorriyad siinaya maskaxdooda curanaysa. Balse inta badan, waxay la kulmaan waalidiin ama macallimiin adeegsanaya waddo qallafsan oo gacan-adayg iyo ciqaab u badan.

Diinta waxaa looga dhigaa barnaamij ciqaabeed, halkii looga dhigi lahaa barnaamij nafeed oo nafta lagu dhiso. Waxaa lagu beeraa cabsi halkii lagu beeri lahaa diin-jaceyl.

Aynu sawiranno tusaale dhab ah oo goor walba bulshadeena ka dhex dhaca: Qof dhalinyaro ah, oo maankiisu furfurmayaa, ayaa weydiiyay waalidkiis ama macallinkiisii dugsiga su'aal uu aad ugu baahnaa jawaabteeda, su'aal ku saabsan abuurista… caddaaladda rabbaaniga ah, ama dhibaatooyinka iyo xanuunada adduunka ka jira. Maskaxdiisu waxay u baahnayd uun iftiin yar oo ku aaddan caddaaladda Eebbe iyo xigmadda ka dambaysa dhacdooyinka dunida.

Beddelkii loo garaabi lahaa, oo si caqli, naxariis, iyo xikmad leh loo fariisin lahaa si loogu qanciyo, maxaa dhacaya? Waxaa lagaga falceliyay canaan, eedayn, indha-guduud isku-beddel, iyo hal-kudhiga caanka ah ee maskaxda dila “Aamus! Waa gaalnimo inaad saas ku fikirto! Shaydaanka iska naar, su'aalahaasina waa kuwa diinta kaa saaraya!"

Cabburinta noocan ahi marnaba ma disho su'aashii maskaxda wiilka ama gabadha ka guuxaysay. Taariikhda laguma hayo baahi maskaxeed oo cabburin lagu tirtiray. Taa beddelkeeda, waxay dishaa kalsoonidii iyo ixtiraamkii uu qofkaasi ku qabay culumada iyo waalidka. Waxaa gudaha qofka ku abuurma dhaawac nafsi ah, iyo dareen ah in diintu ay tahay xabsi aan maskaxda iyo garaadka lagu adeegsan karin. Wuxuu aaminaa in qofka wadaadka ah ee matalaya diintu uusan isaguba jawaab haynin, balse uu gacan-adayg iyo qaylo marmarsiiyo ka dhiganayo.

Marka uu qofkan da'yarta ahi weynaado, islamarkaana uu helo talefanka gacanta iyo dunida internet-ka ee aan xadka lahayn, wuxuu bilaabayaa inuu jawaabihiisii meel kale ka raadiyo. Halkan ayuu ugala kulmayaa shabakado shisheeye, baraha bulshada ee kooxaha diin-laawayaasha, ama dhalinyaro horey u gaaloobay oo isku magacaaba 

"Dadka fikirka xorta ah" 

“Ama  Freethinkers”

Cadowgan ku dhex jira internet-ku ma adeegsadaan dagaal toos ah ama aflagaaddo markay la hadlayaan dhalinyarada cusub. Taa beddelkeeda, waxay adeegsadaan dabin cilmi-nafsiyeed oo aad u khatar badan taas oo ah naxariis been abuur ah. Markay arkaan inuu qofkani jawaabo raadinayo, waxay ku qaabilaan gacmo furan, iyagoo ku dhahaya "Soo dhawoow saaxiib. Halkan xor baad ku tahay. Su'aal kasta waad weydiin kartaa, cidi ku xukumi mayso, cidina ku canaanan mayso. Diimuhu way ku cabburiyeen, laakiin annagu garaadkaaga ayaan ixtiraamaynaa."

Hadalladan debecsan ee sasabashada ah waxay markiiba is-hortaagayaan xusuustii qallafsanayd ee uu da'yarku kala soo kulmay waalidkii ama macallimiintii diinta u dhigi jiray. Wuxuu durba is-barbardhigayaa labadii dhaqan, kii diinta sheeganayay oo laabta ka riixay, iyo kii gaalka ahaa oo soo dhaweeyay. Naxariistaas sumaysan ayay ugu hoos qariyaan mabaadi'dooda gaalnimada ah.

Qofka dhalinyarada ahi, isagoo ka aargudanaya, kana cararaya gacan-adaygii, weji-gabixii, iyo qafsanaantii uu kala kulmay kuwii matalayay diinta, ayuu si toos ah isugu tuuraa gacmaha cadowga diinta. Waa muhiim inaan xaqiiqada qirno oo aan indhaha kala furno: Inta badan dhalinyarada diinta ka baxday kuma aysan gaaloobin cilmi dheer oo ay baareen, ama buugaag saynis ah oo ay aqriyeen. Xaqiiqadu waxay tahay, waxay diinta uga baxeen si ay u ciqaabaan bulshadoodii iyo kuwii iyaga cabburiyay.

Waa kacdoon dareen oo af-ka qalaad lagu yidhaahdo “Emotional rebellion” oo loo ekeysiiyay fahan aqooneed iyo baaritaan. 

Waxay isku khaldeen dhaqankii xumaa ee dadka iyo diintii Islaamka ee saafiga ahayd. Marba haddii ay arkeen dad xun ama qalafsan oo diinta sheeganaya, waxay go'aansadeen inay iska tuuraan diinta oo dhan, iyagoo u haysta in dhaqanka dadkaasi uu yahay midka diintu farayso. Waa halka laga yiraahdo "Diinta yaan laga baran dadkee, dadka haku baraan diinta." Balse dhalinyaradan dhaawacan maskaxdoodu uma bisleyn inay kala saarto labadaas arrimood. 

Saddexdaas xanuun ee aynu soo falanqaynay: Cudurka Is-quursiga ee keenay in da'yartu horumarka maadiga ah la dhacaan, Jaha-wareerka Garaadka ee ay sababtay dheelitir-la'aanta aqooneed, iyo Falcelinta Nafsiga ah ee ka dhalatay barbaarinta iyo cabburinta guracan, waa tiirarka asaaska u ah burburka nafsiga ah ee dhalinyaradeena soo wajahay. Waxay la mid yihiin saddex nukliyeer oo si hoose isugu xiran, kuwaas oo gudaha ka cunay qalcadaha difaaca iimaanka iyo caqiidada ee da’yarta.

Marka qofku uu gaaro heerkaas uu dhaqankiisa is-quursanayo, garaadkiisuna madhan yahay, nafsiyaddiisa gudahana ay ku jirto cadho iyo ciil loo qabo bulshada iyo dhaqamada lagu soo barbaariyay; wuxuu noqdaa mid u jilcan dabayl kasta oo shisheeye oo dhinaciisa soo marta. Asagoo xaaladdan dhaawaca iyo nuglaanshaha ah ku sugan, ayay madasha soo geleen cadow adeegsanaya aaladaha casriga ah, falsafado indha-sarcaad ah, iyo mashruuc si heer sare ah loo maalgaliyay.

Cadowgani ma iman isagoo wata seef ama qori uu dhalinyarada xoog ugu muquuniyo. Cadowgu wuxuu garawsaday in maskaxda aadanaha aan marnaba lagu qabsan karin awood ciidan, balse lagu qabsan karo hub ka khatar badan, ka saamayn weyn, kana cimri dheer. Hubkaasi waa: Qalinka, Shaashadda, iyo Ereyga. Waa buugaag buux dhaafiyay maktabadaha iyo suuqyada, oo loogu talagalay inay xadaan maanka; waa falsafadaha la rabo in lagu dumiyo tiirarka qoyska, diinta, iyo akhlaaqda, iyadoo lagu dhex qarinayo sheekooyin iyo aqoonta maadiga ah.

Dhalinyaradii iimaankoodu daciifay, aqoontooda diineedna ay hoosayso, markii ay akhriyeen buugaagtan oo ay daawadeen muuqaallada lagu soo qarda-jeexay dabinadan cilmi-nafsiga ah, waxay la kulmeen afkaar ku xardhan luuqad af-macaan, laakiin salka ku haysa diin-la’aan iyo dhaqan-xumo xorriyad loo ekeysiiyay. Waxay dhegaha u fureen qalinleyda galbeedka, kuwaas oo si xirfadaysan uga faa'iidaystay jaha-wareerka da'yarta.

Waxay ugu yimaadeen iyagoo daciif ah, waxayna u hibeeyeen xal gacan-ku-rimis ah oo ka kooban aragtiyo sumaysan oo qofka ka fujinaya xididadiisa rasmiga ah.

Haddaba, mar haddii aynu ogaanay qaabka gidaarku u dumay iyo asalka dhibta nafsiga ah, su'aasha xigta ee hortaala garaadka akhristaha ayaa ah: Waa maxay afkaarahaas iyo sunta lagu soo qariyay buugaagta shisheeyaha? Sidee bay falsafadaha reer galbeedku u adeegsadaan dhalanteedka caqliga si ay xumaanta u caadiyeeyaan, sharaftana u dilaan? 

Su'aalahaas iyo kuwo kale oo badan oo taabanaya xudunta dagaalka maskaxeed, ayaynu si qoto-dheer iyo falanqayn heer akadeemik ah ugu fur-furi doonnaa cutubka 2-aad. Waxaan mid mid u shiili doonnaa aragtiyaha lagu siray dhalinyarada ee la xiriira “Xorriyadda (Liberalism), Dheddignimada (Feminism), iyo waxa loogu yeero Quraafaadka Sayniska”.

Sidaa darteed, akhristow, adkayso suunka garaadkaaga, si aynu u wada guda-galno ogaanshaha cudurada lagu soo guda-qariyay dhaldhalaalka qalinleyda shisheeye iyo sida ay ugu biiriyeen maskaxda da’yarta in 

"Wax Walba Hadda

 Caadi Ay Noqdeen!”

CUTUBKA 2-AAD: FALSAFADAHA SUNTA AH EE MAANKA LOO GUURIYAY

(Hubka Dagaalka Iyo Sanamka Xorriyadda)

Marka qalcaddii difaaca ee iimaanku dunto, maskaxdiina ay u nuglaato xaaladdii nafsiga ahayd ee aynu cutubkii hore ku soo falanqaynay, waxaa toos u billowda wejigii labaad ee dagaalka. Cadowgu uma baahna inuu qofka dhalinyarada ah qoorta seef ka saaro si uu diinta uga saaro. Taa beddelkeeda, wuxuu u soo dhiibayaa buug si qurux badan loo soo naqshadeeyay, ama wuxuu tusayaa filim si heer sare ah loo jilay. Labadaas aaladoodba waxaa si xeesha-dheer loogu dhex qariyay Falsafado loogu talagalay inay bedodelaan qaabka uu qofku u arko nolosha, koonka, iyo Eebbe.

Falsafadahani ma aha kuwo iska yimid, balse waa mashruuc si weyn looga soo shaqeeyay oo la doonayo in lagu burburiyo "Aasaaska Akhlaaqda” ee bulshada. Si aynu u fahamno sida "Wax Walba Caadi u Noqdeen", waa in aynu mid mid u falanqaynaa mabaadi'da reer galbeedka ee maanka dhalinyarada loo guuriyay, kuwaas oo loo ekaysiiyay xaqiiqooyin cilmiyeysan ama ilbaxnimo casri ah.

Hubka koowaad, ahna kan ugu weyn ee dhalinyarada maskaxda lagaga qabsado, waa fikradda "Xorriyadda". Erayga xorriyad waa eray aad u macaan, oo dhegta u roon, naftuna ay jeceshahay. Balse reer galbeedku eraygaas macnihiisii rasmiga ahaa way dhalanrogeen. Xorriyadda ay buugaagtoodu dhalinyarada ku beerayaan ma aha xorriyad laga xoroobayo gumeysi, dulmi, ama faqriga; balse waa xorriyad lagaga xoroobayo Alle iyo Xuduudiisa.

Falsafadda Liberalism-ku waxay qofka baraysaa hal qodob oo udub-dhexaad ah "Adiga ayaa iska leh naftaada, jidhkaaga, iyo caqligaaga. Cidina xaq uma lahan inay kuu sheegto waxa aad samaynayso, waxa aad aaminayso, iyo sida aad u noolaanayso, xitaa haddii ciddaasi tahay Eebbihii ku abuuray!"

Buugaagta horumarinta nafta iyo sheeko-faneedyada shisheeye ayaa maalin kasta dhalinyarada ku quudiya hal-kudhigyo khatar ah oo u muuqda kuwo dhiirigelin ah, laakiin xambaarsan sunta diin-diidka. Waxay ku dhahayaan "Raac qalbigaaga", "Samee waxa ku farxad gelinaya", iyo "Hal mar baad noolane, nolosha iska dhergi". Jumladdahan oo la moodo kuwo aan dhib lahayn, ayaa dhalinyarada laga dhaadhiciyaa in xuduudaha xalaasha iyo xaaraantu ay yihiin caqabado hortaagan farxaddooda. 

Qofka dhalinyarada ah marka uu diinta ka baxo, ama uu xumaanta sida zinada, khamriga, iwm caadiyeysto, wuxuu si weyn ugu faanaa isagoo leh "Anigu waan xoroobay! Diintu way i cabburin jirtay, laakiin maanta xor baan ahay!" Balse halkan waxaa ku jirta dhagartii ugu weynayd ee reer galbeedku ciyaareen, waana Ilusion of Freedom (Dhalanteedka Xorriyadda). Dhalinyaradani xaqiiqdii ma xoroobin ee sayidkii ayay beddesheen!

Marka aadanaha laga jaro xariggii Eebbe, ma noqdo mid xor ah; balse wuxuu si toos ah u noqdaa addoon u hoggaansan hawadiisa, calooshiisa, iyo caadifaddiisa. Addoonsiga noocan ah ayaa ah midka ugu khatarsan, waayo waa addoonsi aan silsilado lahayn. Qofku wuxuu noqdaa maxbuus u xiran shahaawaadkiisa. Wuxuu xalaashadaa wax kasta oo naftiisu jeceshahay isagoo u malaynaya inuu xor yahay. Taasi waa sababta uu Qur'aanka Kariimka ahi ashaqaqa u saaray xaaladdan isagoo si qoto-dheer uga hadlay "Miyaad aragtay qofka ilaah ka dhigtay hawadiisa/shahaawadiisa?" (Suuradda Al-Furqaan: 43). 

Haddii Falsafadda Liberalism-ku ay beegsatay xiriirka u dhexeeya addoonka iyo Eebbehiis, Falsafadda Labaad ee la isku soo duba-riday waxay si toos ah u beegsatay tiirka keliya ee bulshada haysay, kaas oo ayaa Qoyska. Mashruucan halista ah waxaa loo yaqaanaa Dheddignimada ama Feminism.

Bilowgii hore, xilliyadii madowga ahaa ee taariikhda reer galbeedka, iyo qarniyadii warshadaha, dhaqdhaqaaqa haweenku wuxuu ahaa mid dalbanaya xuquuq asaasi ah, sida xuquuqda cod-bixinta, mushaar simanaanta, iyo in aan haweenka la dulmin. Balse mashruucaasi mar hore ayuu weji-geddiyay. Waxa maanta loo soo dhoofiyaa dalalka Islaamka, ee loogu dhex qariyo buugaagta iyo mashaariicda NGO-yada (Hay'adaha aan dawliga ahayn), ma aha raadinta xuquuqda haweenka; balse waa Falsafad loo qorsheeyay inay isku dhufato labada jinsi (Ragga iyo Dumarka), salkana u siibto qaab-dhismeedkii qoyska ee Islaamku jideeyay.

Si dhalinyarada, gaar ahaan hablaha, loo maskax-dhaqo, buugaagta sumaysan ee Feminism-ku waxay adeegsadaan sheeko-baraley aad u xeeladaysan. Waxay gabadha muslimadda ah ee dhalinyarada ah ku quudiyaan in taariikhda aadamaha ay tahay mid ay raggu kaligood maamulayeen, islamarkaana raggu ay yihiin cadowga koowaad ee hortaagan horumarkeeda. Islaamka, oo ninka siiyay mas'uuliyadda iyo ilaalinta qoyska (Qawaamada), ayay u sawiraan inuu yahay nidaam dulmi ah oo gabadha la doonayo in lagu cabburiyo.

Maxay yihiin Mabaadi'da Sunta 

ah ee Feminism-ku baahiyo?

Koowaad: Waxay buugaagtoodu dhalinyarada kaga dhaadhiciyeen in Ragga iyo Dumarku ay yihiin isku mid dhinac walba. Kani waa khilaaf ka dhan ah diinta iyo sayniska intaba. Islaamku wuxuu dhigayaa in ragga iyo dumarku ay u siman yihiin xagga cibaadada iyo ajarka, balse ay yihiin Is-dhammaystirayaal xagga nolosha iyo doorarka qoyska. Balse maskax-dhaqida reer galbeedku waxay gabadha ka dhaadhicisaa in haddii uusan ninku u qaban shaqada guriga, haddii aysan xor u ahayn inay saq-dhexe baxdo siduu isaguba u baxo, ay tahay maxbuus la gumeysto. Waxay gabadhii ka dhigeen mid is-moodeysa inay tahay "Nin" oo doonaysa inay la tartanto raga, halkii ay is-dhammaystiri lahaayeen.

Labaad: Hooyonimada iyo Guurka ayaa loo sawiray astaan dib-u-dhac iyo addoonsi. Falsafadda Feminism-ku waxay gabadha ku durtaa in qiimaheedu uusan ku xirnayn dhismaha qoys xalaal ah iyo soo-saarista jiil tarbiyeysan, balse qiimaheedu uu ku xiran yahay inay shaqo tagto, lacag soo xareyso, islamarkaana aysan cidna ka amar qaadan. Natiijadii maxay noqotay? Waxaa soo batay hablo dhalinyaro ah oo aaminsan in Guurku yahay xabsi, hooyonimaduna ay tahay culays dib u dhigaya himilooyinkooda. Marka qoyskii la necbeysiiyay, waxaa toos u furmay albaabkii zinada iyo xiriirada aan xadka lahayn, waana taas dhab ahaan waxa ay doonayeen: In bulshadu ka madax-bannaanaato xudduudaha xalaasha si loo caadiyeeyo xumaanta.

Saddexaad: Sida hab-lebiska loola dagaallamo. Xijaabka oo ah astaanta sharafta iyo ilaalinta gabadha Muslimadda ah, ayaa buugaagta reer galbeedku ku sheegaan calaamad gumeysi. Waxaa gabadha laga dhaadhiciyaa in xorriyaddeedu ay ku jirto inay jidhkeeda soo bandhigto. Gabadhii dhalinyarada ahayd markay akhriso buugaagtaas, waxay dareentaa in haddii ay asturan tahay, ay tahay ruux dib u dhacsan.

Waa arin la yaab leh runtii! Gabadhii markay asturantahay waxay leeyihiin "Waa la cabburiyaa oo diintaa gumeysanaysa," laakiin marka ay jidhkeeda qaawiso si ay shirkadaha ganacsigu xayeysiin ugu sameystaan, waxay dhahaan "Waa qof xor ah!" Xaqiiqadu waxay tahay: Feminism-ku muu xorayn gabadha ee wuxuu ka dhigay badeecad ragga qaar iyo suuqyadu ay si bilaash ah ugu raaxaystaan. Wuxuu kala dhantaalay qoyskii, gabadhiina wuxuu dhaxalsiiyay kalinimo, daal nafsi ah, iyo jaha-wareer nololeed.

Marka aynu ka nimaadno buugaagta horumarinta nafta ee xorriyadda buunbuuniya, iyo buugaagta bulshada ee dheddignimada (Feminism) faafiya, waxaa jira hub saddexaad oo la soo saaro marka dhalinyarada laga arko inay yihiin kuwo caqli-maal ah ama jecel akhriska culuumta maaddiga ah. Hubkani waa Falsafadda Saynasiyadda ama af-ka qalaad (Scientism).

Si aynu u fahamno dhagartan, waa in aynu marka hore kala saarnaa laba shay oo dhalinyarada aad uga qasan; Cilmiga Sayniska (Science) iyo Aragtida Saynasiyadda (Scientism). 

Saynis-ku waa aalad iyo hanaan aynu u adeegsanno in aynu ku fahano koonka Eebbe abuuray. Waa indha-indhayn, tijaabo, iyo ogaanshaha sida ay wax u shaqeeyaan. Diinta Islaamku marnaba kama hor imanayso Sayniska dhabta ah, cagsigeedase way dhiirrigelisaa.

Saynasiyad (Scientism) se waa falsafad diin-diid ah oo reer galbeedku hindiseen, taas oo leh "Waxa keliya ee jira, ee xaqiiqo ah, waa waxa sayniska (Shaybaadhka) lagu caddayn karo. Wixii aan indhaha lagu arki karin, mikroskoob lagu weynayn karin, ama shaybaadh lagu tijaabin karin ma jiraan, waana khuraafaad!”

Halkan ayuu ka dhashay jaha-wareerka ugu weyn ee dhalinyarada galaaftay. Buugaagta shisheeyuhu waxay dhalinyarada ka dhaadhiciyeen in Sayniska iyo Diintu ay yihiin laba cadow oo waligood is-diiddan. Qorayaasha sida Richard Dawkins iyo kuwa la midka ah, ayaa dhalinyarada ku beeray fikirka ah in koonkani uusan lahayn Abuuraha, balse uu si iskiis ah iskaga samaysmay, aadanuhuna ay ka soo farcammeen daanyeer ama maaddooyin is-galay. 

Maxaa ka dhashay Aragtidan Sunta ah?

Qofka dhalinyarada ah ee maskaxda laga gumeystay markuu akhriyo buugaagtan, wuxuu bilaabayaa inuu diido wixii uu saynisku xaqiijin kari waayo, taas oo si toos ah u macno tiraysa aasaaska iimaanka Islaamka oo ah: In la rumeeyo waxa maqan (Iimaan bil-Qayb).

Marka maskaxdiisu ay u gacan gasho aragtida Scientism-ka, qofka dhalinyarada ahi wuxuu caqiidadiisa siibaa asagoo leh jumlado u muuqda kuwo maskaxeed balse guntii ah kuwo garaad-la'aan ah. Wuxuu ku leeyahay: "Maadaama aanan Eebbe arki karin, ma aaminsani." "Maadaama aanan malaa'igta shaybaadh ku tijaabin karin, ma jiraan." "Maadaama Jannada iyo Naarta aanan telescope ku arki karin, waa sheeko lagu sasabo dadyowga dib-u-dhacsan." Wuxuu isku arkaa inuu yahay qof Caqli-fiyow ah, balse xaqiiqadii wuxuu noqday maxbuus ku xiran xuduudda shantiisa dareeme (5 Senses).

Da'yarkani ma oga in Saynisku uu yahay mid xaddidan. Saynisku wuxuu ka jawaabi karaa Sida ay wax u shaqeeyaan, balse weligiis kama jawaabi karo Sababta ay wax u jiraan. Tusaale ahaan, saynisku wuxuu sharxi karaa qaabka biyuhu u karkaraan, laakiin saynisku ma sheegi karo sababta biyahaas loo karkariyay (Tusaale, in shaah la sameeyo si marti loo sooryeeyo). Sidoo kale, saynisku wuxuu sharxi karaa qaab-dhismeedka jidhka aadanaha, laakiin kama jawaabi karo: Maxaan u nool nahay? Xaggeen u soconnaa marka aan dhimanno? Waa maxay macnaha noloshu? Iwm.

Falsafadda Scientism markay meesha ka saarto Eebbe, nolosha aadamaha waxay ka dhigtaa mid madhan, aan macno lahayn oo afka qalaad falsafadaysan lagu yidhaahdo (Nihilism), oo u taagan in la cuno, la dhallo, lana dhinto sidii xayawaanka. Waa aragti maankooda dhufaanaysa oo ku dhiirrigelinaysa inay xumaanta caadiyeeyaan, maadaama aysan jirin Maalin Qiyaame iyo xisaab-tan dambe. Haddii aynu maaddooyin iska samaysmay nahay, yaa go'aamiyay in dilku ama zinadu xun tahay?

Saddexdii hub ee hore (Liberalism, Feminism, iyo Scientism) markii ay cadowgu ku guulaysteen inay ku wiiqaan difaaca maskaxda da’yarta, waxay soo saareen dubbaha ugu dambeeya ee lagu burburinayo wixii haray ee ah sharaf iyo qiyam. Falsafaddan waxaa loo yaqaanaa Moral Relativism (Aragtida ah inaanu jirin Xaq sugan ama Akhlaaq biyo-kama-dhibcaan ah).

Aragtidani waa aabaha dhalay cudurka buuggan aan ugu magac-daray ee ah "Caadiyaynta Xumaanta". Falsafaddani waxay dhalinyarada ka dhaadhicisaa fikrad u muuqata mid dulqaad iyo nabad-wada-noolansho xambaarsan, balse gunta hoose ka ah sun dilaa ah. Waxay ku andacoonaysaa: "Ma jiro hal Xaq ama Absolute Truth oo keliya. Qof kastaa wuxuu leeyahay xaqiisa u gaarka ah. Waxa kuula muuqda inuu qalad yahay, qof kale wuxuu ula muuqan karaa inuu sax yahay. Sidaa darteed, cidna ha xukumin, diintaaduna adigay kuu gaar tahay ee dadka kale ha ku qasbin!.

Falsafaddani waxay maskaxda ka siibtaa miisaankii lagu kala saarayay wanaagga iyo xumaanta, xalaasha iyo xaaraanta. Islaamku wuxuu qabaa in Xaqa uu yahay mid sugan oo ka yimid Eebbe (Al-Xaq). Sidaa darteed, Zinadu waa xaaraan mar kasta iyo meel kasta, Khamrigu waa xaaraan, Qoyska xalaasha ahina waa ka kaliya ee saxda ah. Laakiin reer galbeedku marka ay buugaagtooda ku faafinayaan Relativism-ka, waxay rabaan in aadanuhu isagu go'aansado waxa saxda ah iyo waxa qaldan iyadoo lagu salaynayo waqtiga iyo dareenkiisa maalintaas. 

Sidee ayay Falsafaddani 

Maskaxda u Dishaa?

Marka qofka dhalinyarada ahi uu liqo fikirkan, wuxuu noqdaa shakhsi aan lahayn laf-dhabar uu ku istaago. Wuxuu arkaa qof iimaanka caayaya ama naarta u yeeraya, halkii uu xaqqa difaaci lahaa ayuu dhahayaa "Waa aragtidiisa, isagaa xor u ah." Wuxuu arkayaa dhaqan-xumo iyo fasaad jidadka lagu dhex samaynayo, wuxuuna dhahayaa "Anigu cidna ma xukumayo." Eraygan "I don't judge" waa hal-kudhiga ugu caansan ee dhalinyarada maanta, waana natiijada tooska ah ee falsafadda Relativism-ka.

Tani waxay toos u burburinaysaa waajibkii weynaa ee Islaamka, ee ahaa Farista Wanaagga iyo Reebidda Xumaanta (Al-Amr bil Macruuf wan-Nahi canil Munkar). Qofkii fasaadka iyo xumaanta ka dhiidhiya, waxaa durba lagu shaabadeeyaa inuu yahay xag-jir, dib-u-socod, iyo qof jecel inuu dadka cadaadiyo. Halka kii xumaanta faafinayay ee xuduudaha Eebbe jebinayay loo arko halyeey casri ah, geesi fikir furan, iyo qof ilbax ah. Tani waa dhalanroggii ugu weynaa ee taariikhda soo mara aadanaha, waana goortii ay runtu beenowday, beentuna ay runowday!

Waa mashruuc si fiican loo agaasimay. Waxay beddeleen luuqaddii, si ay u beddelaan garaadka. Maxaa yeelay, qofku ma samayn karo xumaan haddii uusan marka hore u raadin magac xalaalaynaya. Sidaas darteed

• Zinadii dambiga ahayd waxaa loo bixiyay "In la is-jeclaado".

• Gaalnimadii iyo riddoobiddii waxaa loo bixiyay "Fikir xor ah iyo Iftiimin maskaxeed".

• Diin-nacaybkii waxaa loo bixiyay "Dib-u-habayn iyo isbeddel".

• Wadaadkii iyo Culumadii waxay u bixiyeen "Cabburiyayaal".

Markii ereyadii sidaas loo qurxiyay, qofka dhalinyarada ahi isagoon is-ogayn ayuu fasaadkii iyo gaalnimadii dhex dabaashay, isagoo u malaynaya inuu jannadii xorriyadda ku jiro. Tani waa meesha ay ka timid cabashada dhabta ah ee magaca buuggu ka turjumayo: Wax Walba Hadda Caadi Bay Noqdeen! Haa, markii maskaxdii laga xaday gartii ay ku kala soocaysay xaqqa iyo baadilka, wax kasta oo dambi ahaa waxay noqdeen wax caadi ah oo la iskugu hambalyeeyo.

Ka dib markii aynu ogaanay magacyada iyo noocyada sunta loo diyaariyay maskaxda da’yarta (Liberalism, Feminism, Scientism, iyo Relativism), waxaa haray hal su'aal oo muhiim ah “Sidee bay afkaarahan culus, ee ku dhashay jaamacadaha iyo xarumaha cilmi-baarista ee Galbeedka, ugu soo gudbeen qolalka jiifka ee dhalinyarada Soomaaliyeed, iyadoo aan ciidan lala soo gelin?

Jawaabtu waa mid iska cad: Waxay isticmaaleen dhuumo ama janaalo aad u casri ah oo qofka dhalinyarada ah ku abuura qabatin ama adhigshan nafsi ah. Aaladaha ugu waaweyn ee mashruucan "Caadiyaynta Xumaanta" lagu fuliyay waa saddexdan kanaal

1. Baraha Bulshada (The Algorithms of Social Media) Baraha bulshada sida TikTok, Instagram, iyo Facebook ma aha aalado dhex-dhexaad ah oo qofku iska leeyahay kontoroolkooda. Waa barnaamijyo (Algorithms) si farshaxannimo leh loo naqshadeeyay, kuwaas oo ujeeddadooda koowaad ay tahay inay fariinta mashruucan kuu soo tebiyaan. Marka qofka dhalinyarada ahi uu soo daawado hal muuqaal oo shaki (Shubho) ku abuuraya diinta ama xishood-darrada dhiirrigelinaya, Algorithm-ku wuxuu si joogto ah uugu quudiyaa kumanaan muuqaal oo la mid ah. Waxaa si barnaamijaysan loo soo caan-bixiyaa jilayaal, fannaaniin, iyo dad caan ah oo qaab-nololeedkoodu ka hor imaanayo diinta, balse loo sawiray inay ku jiraan nolol farxad iyo raaxo leh. Tani waxay dhalinyarada ka xadaysaa cabsida diin-ka-bixitaanka. Waxaa la tusayaa in "gaaloobidda ama fasaadku aysan ahayn wax laga cabsado, ee ay tahay waddo loo maro nolol macaan.”

2. Buugaagta "Horumarinta Nafta" (Self-Help Books) Waa aaladda labaad ee ugu khatarsan. Dhalinyaro badan oo akhriska jecel, oo niyad wanaag wata si ay naftooda u horumariyaan, ayaa u taga buugaagta reer galbeedku qoreen. Buugaagtani waxay kuu ballanqaadayaan inaad noqoto qof guulaysta, taajir ah, oo faraxsan. Balse inta u dhexaysa qodobadaas, waxaa si xariifnimo ah loogu dhex qariyay in aad naftaada caabuddo, in aad ka go'do diinta, iyo in aadan cidna u hoggaansamin. Tusaale ahaan, inta uu qoraagu kaaga sheekaynayo sida waqtiga loo maareeyo, ayuu dhexda kaaga tuurayaa weedho yaryar oo xambaarsan falsafadda Relativism ama diidmada Qadarta Alle. Waa malab sumeysan! 

3. Filimada iyo Madadaalada (Netflix & Hollywood) Madadaaladu mar hore ayay dhaaftay xilli ay ahayd sheeko lagu seexdo. Maanta waa warshadaha ugu waaweyn ee garaadka lagu dooriyo. Taxanayaasha la daawado, si tartiib-tartiib ah ayaa xumaanta loogu dhex caadiyeeyaa. Tusaale, waxaad arkaysaa taxane dhan oo laga daawado dunida Islaamka, kaas oo jilaaga ugu weyn ee la jecel yahay uu yahay mid khamriga cabba, zinada sameeya, ama dhaqan-xumo kale ku kaca; balse loo jilay inuu yahay geesi dulmiga la dagaallama. Tani waxay jebinaysaa is-diidmadii qofka muslimka ah ka dhex jirtay, wuxuuna bilaabayaa inuu u naxariisto jilaagaas xumaanta samaynaya. Ugu dambayntii, xumaantii jilaaga waa la jeclaanayaa, waana la caadiyeeyaa.

Waxaan ku soo gunaanadaynaa Cutubkan Labaad ogaansho dhab ah: Duullaankan maskaxeed ma aha shil. Waa isku-duubni falsafado (Liberalism, Feminism, Scientism, Relativism) oo ka soo burqaday xarumaha Galbeedka, lagusoo xardhay ereyo macaan, lagusoo raray kanaalada casriga ah ee baraha bulshada iyo madadaalada, bartilmaameedkooda koowaadna uu yahay maskaxda qofka dhalinyarada ah.

Cadowgu wuxuu si fiican u fahmay hal qodob "Haddii aad rabto inaad ummad disho, ha u adeegsan rasaas, balse ka dil xishoodka, ka saar diinta, oo ka goo qoyska iyo culimada. Intaas kaddib, iyagaa gacmahooda isku burburin doona."

Sidaa darteed, markii maanka lagu guuriyay afkaarahan sumaysan, dhalinyaradii qaar waxay is-tuseen inay ilbaxeen. Laakiin sidee bay ilbaxnimadaasi u muuqataa? Waa maxay dhaqamada soo baxay markii gidaarkii dumay? Maxay tahay sababta ay kooxaha qaar u caayaan shuyuukhda, kooxaha qaarna ay masiixiyiin u noqdaan? Dhaqamadaas soo baxay ee dhaqan-guurka ah ayaynu si ballaaran u falanqayn doonnaa. 

CUTUBKA 3-AAD: ASTAAMAHA DHAQAN-GUURKA IYO BURBURKA CAQIIDADA

(Caleemihii Geedka Oo Midab-Gaddoomay)

Geed kasta oo xididdada hoose laga sumeeyo, ma dhaco isla maalintaas; balse waxaa durba is-beddelo lagu arkaa caleemihiisa iyo laamihiisa, kuwaas oo isku beddela huruud, inta aysan dabar-go’in. Sidaas si la mid ah, markii maskaxda da'yarteena lagu duray falsafadihii sumaysnaa ee aynu cutubkii hore ku lafa-gurnay, iimaankooduna uu daciifay, kama aysan dhicin jidadka iyagoo wada gaaloobay hal mar; balse waxaa durbadiiba bulshada dhexdeeda laga dareemay dhaqamo qariib ah iyo astaamo muujinaya "Hargab Nafsi ah" oo ku habsaday garaadkooda.

Astaamahan dhaqan-guurka ahi ma aha uun dhalinyaro timaha iska xiirtay ama lebiska beddeshay. Waa calaamado aad uga qoto-dheer oo salka ku haya caqiidada, qiyamka, iyo aragtida ay nolosha ka qabaan. Markii qofka dhalinyarada ahi uu qaatay fikirka xorriyadda xad-gudubtay (Liberalism) iyo dhalanteedka (Relativism), waxaa soo shaac baxay dhaqamo ay waalidiintii iyo bulshadii la yaabeen, laakiin dhalinyarada naftooda ula muuqday ilbaxnimo casri ah.

Haddaba, maxay yihiin astaamaha ugu waaweyn ee muujinaya in qofka dhalinyarada ah laga xaday maskaxdiisa? Aynu ku horreyno astaanta koowaad ee ah tiirtii ugu culusayd mashruucan, waana: Goynta Xuddunta Diinta iyo Weerarka Culumada. 

Haddii aad tahay cadow raba inuu qabsado magaalo aad u weyn, talaabada koowaad ee aad qaadaysid ma aha inaad shacabka weerarto; talaabada ugu horraysaa waa inaad burburiso "Difaaca Koowaad", kuwaas oo ah ciidanka ilaalada ah ee qalcadda waardiyeynaya. Marka ciidankaas la tirtiro, shacabku isagoon xabbad ridayn ayuu isku kaa dhiibayaa.

Bulshada Muslimka ah dhexdeeda, difaaca koowaad, ahna nidaamka difaaca iimaanka ee Umadda, waa Culumada iyo Shuyuukhda. Iyagu waa buundada (Biriijka) isku xirta qofka caamada ah iyo Quraanka. Iyagu waa dhaxaltooyadii Nabiyada. Haddaba, mashruuca maskax-dhaqida reer galbeedku wuxuu si fiican u gartay hal xeer oo dahabi ah "Marnaba kama fujin kartid dhalinyarada diintooda, ilaa aad marka hore ka fujisid kalsoonida ay ku qabaan dadka diinta u xambaarsan!"

Weerarka lagu hayo culumada ma aha shil. Ma aha dhaliil caadi ah oo loo jeedinayo wadaad qalad sameeyay (waayo culumadu waa bini-aadam waana qaldami karaan). Balse waa Olole Barnaamijaysan oo ujeeddadiisu tahay sharaf-dil iyo shakhsiyad-burburin guud oo lagu hayo cid kasta oo diin ku hadasha. Mashruucani wuxuu higsanayaa in dhalinyarada laga gooyo "Xuddunta" ay diinta ugu xirnaayeen, si ay uga oomaan nafaqada caqiidada, aakhirka u dhintaan gaajo ruuxeed, islamarkaana ay ugu gacan-galaan qoraaga shisheeye.

Si taas loo gaaro, baraha bulshada iyo buugaagta waxaa si isku-mid ah looga faafiyay in wadaadada iyo culumadu ay yihiin dad isku koobay xilal iyo mansabyo, dad laaluush-qaatayaal ah, ama dad ka shaqeeya danta madaxda (Wadaad-Sultaano). Laakiin weerarka ugu xanuunka badani wuxuu yimid markii la adeegsaday kaarkii Dheddignimada (Feminism) si looga horkeeno hablaha iyo culumada.

Si loo abuuro fogaansho u dhexeeya dhalinyarada iyo shuyuukhda, ololaha maskax-dhaqidu wuxuu curiyay sunniyayaal iyo naanaysoo maskaxda gasha, kuwaas oo loogu talagalay in lagu sawiro wadaadada in ay yihiin dad gaboobay oo aan dunida casriga ah la jaan-qaadi karin. Baraha bulshada ayaa laga dhex sameeyay dacaayado si joogto ah u dhahaya "Wadaadadani waa doqomo! Cilmi ay ku lafa-guraan sayniska iyo horumarka ma hayaan, waxay uun ka hadlaan xaaraanta iyo xalaasha, naarta iyo jannada!"

Weedhahani waxay si dhab ah u saameesay dhalinyaradii iimaankoodu daciifka ahaa. Waxay bilaabeen inay culumadii quursadaan, iyagoo u haysta in aqoonta keliya ee waxtarka lihi ay tahay mida maadiga ah. Dhalinyaradaasi ma aysan garan in doorka ugu weyn ee caalimka diintu uu yahay inuu ummadda u iftiimiyo waddada aakhirada iyo anshaxa, ee uusan ahayn injineer hawada sare (Astronaut) ama dhaqaale-yahan (Economist).

Balse jugtii ugu cuslaysayd waxay timid markii cadowgu uu ciyaaray kaarka Feminism-ka, kaas oo si gaar ah loo doonayay in lagu afduubo garaadka gabdhaha dhalinyarada ah. Gabadhu, dabeecad ahaan, waa u-nugushahay caddaaladda iyo naxariista. Mashruuca gumeysiga maskaxdu wuxuu soo saaray dacaayad weyn oo oranaysa "Wadaadadani waa cadowga dumarka (Misogynists)!” 

Waxay doodo been-abuur ah kaga sameeyeen fagaarayaasha, iyagoo dhahaya "Fiiriya culumadan! Mar walba waxay ka hadlaan xijaabka gabadha, codka gabadha, iyo in gabadhu guriga joogto. Waxay neceb yihiin horumarka haweenka, waxayna rabaan inay ragga inoo gumeysiiyaan!" Markii wadaadku uu soo jeediyo wacdi uu kaga hadlayo mas'uuliyadda qoyska ama xishoodka, isla markiiba waxaa laga jaraa muuqaal gaaban, waxaana la soo dhigaa TikTok ama Facebook iyadoo ciwaan looga dhigayo “Wadaadkii oo dumarka caayay!” ama “Culumadii oo haweenka xaqooda diiday!”

Natiijada Dacaayaddaas 

Maxay Noqotay?

Gidaarkii Shahaadada: Hablo badan oo dhalinyaro ah ayaa rumaystay dacaayaddan. Marka wadaadku uu ka hadlayo Qur'aanka iyo Xadiiska, gabadhii maskax-dhaqan waxay ku dhegeysanaysaa dhego xiran iyo qalbi ay ka buuxdo eedayn. Waxay aaminsan tahay in hadalkiisu uusan ka imaan diin iyo naxariis, balse uu ka yimid naceyb uu u qabo jinsigeeda dheddig.

Toosinta Diinta: Astaamaha ugu yaabka badan waxaa ka mid ah in dhalinyaradan, markay culumadii diideen, aysan aamusin; balse ay iyagu is-yeelaan "Muftiyiin Casri ah". Gabadh soo akhrisay dhawr maqaal oo reer galbeed qoreen, oo aan af-carabi saxan karin, ayaa soo fariisanaysa shaashadda iyadoo dhahaysa "Culumadii hore way khaldameen, diinta sidaan ma aha! Xijaabku farz ma aha, sinnaanta ragga iyo dumarkuna waa arin sax ah!" Waxay isku dayaysaa inay diinta Islaamka waafajiso falsafadda Liberalism-ka, halkii ay nafteeda waafajin lahayd diinta.

Hadaf-seeggii ugu weynaa: Marka culumadii iyo shuyuukhdii si buuxda loogu shaabadeeyay "Doqomo dib-u-socod ah", waxaa bulshada dhexdeeda laga taagay sanamyo cusub. Dhalinyaradii culumada iska tuurtay waxay talo, hanaan-nololeed, iyo indho-jeedin ka dhigteen heesaa, jilaa filim, ama nin caan ka ah YouTube-ka oo dhaqan-xumo soo gudbiya.

Mashruucani si qumman ayuu u shaqeeyay. Waxay ka jareen xariggii ay ugu xirnaayeen ilaha diinta ee saafiga ah. Tani waxay dhalinyaradii dhaxalsiisay in ay dhistaan qalcado aqooneed oo ciid laga sameeyay, waana astaanta labaad ee dhaqan-guurka ee aynu u naqaano "Kibirka Aqooneed ee Madhan".

Astaanta labaad ee ugu weyn ee si cad looga dhex dareemo dhalinyarada ay daciifisay sunta reer galbeedka, waa gacan-haadinta ay ishaqaayaan iyo isla weynida la yaabka leh. Marka qofka da'yarta ahi uu iska tuuro culumadii iyo aasaaskii diintiisa, islamarkaana uu dhuuqo xog yar oo uu ka soo helay buugaagta Scientism-ka ama sheekooyinka internet-ka, wuxuu toos ugu dhacaa dabin cilmi-nafsiyeed oo caan ku ah cilmiga bulshada, laguna magacaabo Dunning-Kruger Effect.

Dabinkani wuxuu qeexayaa xaalad nafsiyadeed oo ah "Qofka aqoonta yar, waxaa buuxiya kalsooni xad-dhaaf ah; wuxuuna isku arkaa inuu wax kasta ogyahay. Halka qofka cilmiga rasmiga ah leh uu mar walba is-dhimo, isagoo og baaxadda waxa uusan aqoon."

Dhalinyaradeena maanta waxay ku dhaceen isla dabinkaas. Waxaad arkaysaa dhalinyaro aan gabi ahaanba aqoonin naxwaha iyo sarrifka Af-Carabiga (Sarf & Naxwe), aan weligood la fariisan macallin si ay u bartaan Usuulu Fiqhi ama mabaadi'da fasiraadda Quraanka (Tafsiirka); balse soo daawaday dhawr muuqaal (Videos) oo uu duubay qof reer galbeed ah oo Islaamka wax ka sheegaya, ama soo akhriyay laba bog oo laga soo tarjumay buug falsafadeed. Isla maalintaas, qofkaas dhalinyarada ahi wuxuu dhex fariisanayaa golaha ama wuxuu soo istaagayaa baraha bulshada isagoo leh "Qur'aanku wuxuu ka hor-imanayaa Sayniska! Axaadiistu waa kuwo la iska allifay (Khuraafaad)! Taariikhda Islaamku waa mid dhiig ku dhisnayd!” 

Wuxuu la soo shir-tagayaa "Kibir Aqooneed" oo laga yaq-yaqsado. Kibirkaasi ma aha mid ku dhisan baadigoob run ah ama cilmi-baaris daacad ah. Maya! Waa oof-wareen iyo is-tusnimo. Wuxuu u arka in diintu ay tahay sheeko xariiro lagu sasabo dadka daciifka ah, dadka waaweyn ee waalidiinta ah, iyo dadka reer miyiga ah. Wuxuu aaminsan yahay in isagu uu soo gaaray heer iftiin iyo ogaansho, mar haddii uu awooday inuu "Shakiyo". Waxay maskaxdooda ka dhaadhiciyeen dhalanteed ah "Inaad shakiso waa astaanta qofka caqliga badan, in aad aamintona waa astaanta doqonka!"

Tani waa sababta magaca buuggu uga cawdo "Caadiyaynta Xumaanta." Maxaa yeelay, caadiyayntu kuma ekaan oo keliya dhaqan-xumadii jireed (sida zinada iyo labiska xun), balse waxay gaartay meeshii ugu sarreysay: Caadiyaynta aflagaadada Diinta iyo Alle (SWT).

Beryihii hore, xitaa haddii qofku uu nafsaddiisa ku xad-gudbo oo uu dambi sameeyo, qalbigiisa waxaa ku jirtay qaddarin iyo cabsi uu Eebbe iyo Diintiisa ka qabo. Marna kuma dhici jirin inuu diinta si fagaare ah ugu maadsado. Maanta se, dhalinyaradan aqoonta madhan isku dherjisay waxay si caadi ah baraha bulshada uga sameeyaan kaftan iyo majaajilo ay ku caayayaan aayadaha Quraanka, Axaadiista Suubanaha (SCW), ama Masiirka Aakhirada. Marka aad wax ka weydiiso, waxay kuugu jawaabayaan hal-kudhigii Liberalism-ka ee sumaysnaa "Waxba ha isku cidhiidhyin, waa un iska kaftan, xorriyadda hadalkana ixtiraam!”.

Kibirkan aqooneed ee madhan wuxuu dhalinyaradan dhaxalsiiyay in ay noqdaan kuwa xaqqa u dhega-nuglaada. Marka Culumo ama qof aqoon leh uu ula yimaado dalab ah, "Kaalay aan si caqli iyo fadhi ah kaaga qanciyo shubuhaatka aad qabtid," durba way cararaan ama doodda ayay weji kale u weeciyaan. Maxaa yeelay, qofka aqoonta yari ma rabo in xaqiiqada loo caddeeyo; wuxuu kaliya rabaa inuu cudur-daar u helo fasaadkiisa, si uu maskaxdiisa ugu qanciyo in xumaanta uu faraha kula jiro aysan dambi ahayn.

Marka Culumadii iyo difaacii hore la sharaf-dilay, markii qofka dhalinyarada ah uu isku dherjiyay Kibir Aqooneed oo madhan, tallaabada xigta waa mid la sii saadaalin karo. Waa halkan meesha ay ka dhalatay qaylodhaanta xanuunka badan ee bulshada dhex-boodday "Waa la gaaloobay!"

Is-beddelkan culus ma aha mid hoos u dhac akhlaaqeed un ku kooban, balse waa laab-ka-guur buuxa. Maanta, wax caadi ah ayay noqotay inaad aragto wiil ama gabadh Soomaali ah oo si cad ugu dhawaaqaya inay diinta Islaamka iska tuureen. Kooxahaani waxay inta badan u kala baxaan laba qaybood, kuwaas oo mid walba ujeeddo iyo maskax-dhaqid gaar ah loo isticmaalay.

Qaybta Koowaad: Diin-la’aanta 

(Atheism) Iyo Diidmada Eebbe

Dhalinyarada qaybtan noqda waa kuwii ku sarmay falsafadihii Scientism-ka iyo Liberalism-ka. Waxay u arkaan in jiritaanka Ilaah uu caqabad ku yahay "Xorriyaddooda." Dhalinyaradani waxay marar badan ku abtirsadaan qolal madow oo internet-ka ku yaalla. Sababta ugu weyn ee ay Atheist-ka (Diin-laawayaasha) u noqdaan ma aha maxaa yeelay waxay heleen caddayn saynis ah oo burinaysa Eebbe (maxaa yeelay weli saynisku ma caddayn, mana caddayn doono inuusan Ilaah jirin). Xaqiiqadu waxay tahay; Waxay rabaan nolol aan lahayn Mas'uuliyad iyo Xisaab-tan.

Haddii aadan aaminsanayn Maalin Qiyaame, Janno, iyo Naar, markaas waxaad samayn kartaa wax kasta. Zinadu waxay noqonaysaa qancinta baahida jidhka; khamrigu wuxuu noqonayaa cabbitaan maadaro leh; dulmigu wuxuu noqonayaa xeerka "Ninka xoogga badan ayaa noolaanaya". Atheism-ku waa gabbaadka kaliya ee qofka fasaadka raba uu ugu dhuunto damiirkiisa, si uusan nafsaddiisa u canaanan marka uu xumaan falayo. Waa taam-yeelidda aragtida buugga: Markii Eebbe la dafiray, Wax Walba Caadi Bay Noqdeen.

Qaybta Labaad: Masiixiyadda 

Iyo Dabinnada Maaddiga ah

Dhanka kale, waxaa jira qayb labaad oo dhalinyaro ah, kuwaas oo isku roga diinta Masiixiga (Christianity). Haddaba maxaa ku xambaara qof kasoo jeeda ummad Musliim ah, oo helay diintii ugu dhammays-tirnayd, inuu doorto diin salka ku haysa shirkiga iyo inay Ilaahay qaybiyaan (Saddex-midnimo)? Arrintani ma aha baaritaan qoto-dheer oo diimeed, balse asalkeedu waa Dabinnada Hay'adaha, Dhaqaalaha, iyo Maskax-Dhaqida Qoyska.

Waa waddo barnaamijaysan oo lagu dhex qariyo deeqo waxbarasho (Scholarships), dal-ku-gal (Visas), ama nidaamyada qaxootiga iyo hay'adaha gargaarka. Qaar ka mid ah dhalinyarada saboolka ah, oo jaha-wareer nololeed iyo mid diimeedba ku jira, ayaa loo ballan-qaadaa nolol wanaagsan, waddamo reer galbeed ah in la geeyo, iyo gacan-siin dhaqaale. Beddelka keliya ee laga rabaa waa in ay kaniisadda tagaan, is-baabtiisaan (Baptize), ama ay baraha bulshada ka caayaan diinta Islaamka si ay u caddeeyaan daacadnimadooda cusub. Waa ka-faa'iidaysiga saboolnimada iyo tabaabacadda.

Sidoo kale, waxa jira maskax-dhaqid loo adeegsado kaarka "Naxariista". Masiixiyadda maanta la dhoofiyo waxay aad u xoojisaa hal-kudhiga ah "Jesus loves you" (Nabi Ciise wuu ku jecel yahay, xitaa haddaad dambiile tahay cid ku xukumaysa ma jirto). Da'yarkii hore ugu soo dhaawacmay canaantii iyo qalafsanaantii macallimiintii diintiisa (sida aynu Cutubkii 1-aad ku xusnay), ayaa naxariistaas jaban gabaad ka dhigta. Wuxuu iibsaday diin aan shuruud iyo xuduudo adag lahayn, isagoo ka cararaya diintii dhabta ahayd ee qaddarinta iyo nidaamka lahayd. 

Labadan waddo (Atheism iyo Masiixiyad) waxay si dhab ah uga wada-siman yihiin hal ujeeddo: In la gooyo isku-xirnaanta Ummadda, in bulshada laga xayo xididdadeeda, iyo in qofka dhalinyarada ah laga dhigo askari fulinaya ajendaha gumeysiga cusub. 

Dhammaan astaamihii aynu kor ku soo xusnay sida weerarka culumada, kibirka aqooneed ee madhan, iyo is-dhiibidda Atheism-ka ama Masiixiyadda, ma aha uun dabeecado qof iska doortay, balse waxaa gadaal ka riixaya mashiin weyn oo loo dhisay inuu dhalinyarada sii wareeriyo. Waa in aynu si cad u fahamnaa jiritaanka Shabakado Abaabulan oo dhaqaale weyn ku bixiya dagaalkan.

Baraha internet-ka, gaar ahaan aaladaha sida Facebook, TikTok, iyo wada-sheekaysiga muuqaalka ah (sida Paltalk, Reddit Iyo Clubhouse), ma aha meel cidlo ah. Waxaa dhex-fadhiya kooxo si gaar ah loo maalgeliyo oo shaqadoodu tahay in ay maskaxda ugaarsadaan. Dadkani ma raadinayaan dood cilmiyeysan, umana jeedaan inay helaan xaqiiqo; ujeeddadoodu waa in ay beeraan oof-wareen iyo shaki.

Waxay soo xushaan Axaadiis Daciif ah ama qisooyin taariikheed oo la dhalanrogay, iyagoo uga gol-leh in ay diinta Islaamka ku sawiraan wax argagax leh. Marka qof dhalinyaro ah oo aan difaac aqooneed lahayn uu soo galo qolalkaas ama uu daawado muuqaalladooda, waxaa la saaraa cadaadis nafsi ah. Waxaa loogu yeeraa "Doqon la maskax-dhaqay," haddii uusan la jaan-qaadin caayda Eebbe iyo Rasuulka (SCW). Dhalinyaradii iimaankoodu daciifka ahaa, si ay isaga diidaan eedaynta ah inay "dib-u-socod" yihiin, waxay isku dayaan inay is-muujiyaan iyagoo diintii ayay lafdhabartooda ahayd iska caayaya, aakhirkiina waxay noqdaan qayb ka mid ah shabakaddaas sumaysan.

CUTUBKA 4-AAD: XALKA IYO DHISMAHA GAASHAANKA CAQIIDADA

(Ka-bixidda Cabashada iyo Dhisidda Caqiido Caqliyaysan)

Marka dhakhtar xirfad leh uu bukaan qalliin ku samaynayo, wuxuu maraa saddex waji

Inuu cudurka ogaado

inuu meesha xanuunku ku jiro jeexo oo uu sunta saaro

iyo ugu dambayn inuu daaweeyo oo uu boogta tolo.

Saddexdii cutub ee hore waxaan ku gudanay labadii waji ee hore; waxaan ogaanay in cudurka da’yarteena hayaa yahay "Gumeysi Maskaxeed", waxaana soo bandhignay suntii lagu duray iyo dhaawacyadii ka dhashay. Hadda waxaa la joogaa xilligii daawada. Waa xilligii aynu ka gudbi lahayn cabashada iyo eedaynta, oo aynu u dhaqaaqi lahayn falka iyo daaweynta.

Si aynu u soo badbaadinno maskaxda dhalinyaradeena, uguna dhisno difaac aanay gariirin karin buugaagta reer galbeedka iyo afkaaraha diin-la’aanta, waa in aynu qaadnaa tallaabooyin xidid-siib ah. Tallaabada ugu horraysa ee daawada, taas oo ah lafdhabarta difaaca, waxaa loo yaqaanaa Dhismaha Caqiido Caqliyaysan.

Muxuu yahay dhismaha Caqiido Caqliyaysan?

Dabinkii ugu weynaa ee cadowgu uu u dhigay dhalinyarada sidii aynu hore u soo xusnay wuxuu ahaa in laga dhaadhiciyo “Diintu waa aaminaad indha-la’aan ah, Caqligana laguma adeegsan karo!” Dabinkaas ayay isku dhiibeen maadaama ay diinta ka barteen uun dhaqan ahaan ee aysan ka baran fahan iyo garasho.

Si taas loo tirtiro, waa in aynu dhalinyarada si dhab ah u barnaa in Islaamku yahay diinta keliya ee dhulka dushiisa saaran ee maanka iyo garaadka la hadasha. Quraanka Kariimka ah dhexdiisa, inta aan qofka la farin inuu tukado ama soomo, waxaa boqolaal jeer lagu boorriyaa inuu fakaro, fiiriyo koonka, oo uu caqligiisa tuujiyo sida aayadaha ah

"Afalaa Yacqiluun?",

"Afalaa Yatadabaruun?",

"Afalaa Yatabassaruun?"

“Miyayna caqli gelinayn?”

“Miyayna u fiirsanayn?”.

Dhibaatadeenu waxay tahay, waxaan dhalinyarada barnay sida diinta loo dhaqan-geliyo, balse waxaan hilmaanay inaan barno sababta.

Waxaan ku dhiirrigelinnay inay Quraanka xifdiyaan, balse ma aynu barin daliliilaha (Caddaymaha caqliga ah) ee xaqiijinaya in Quraankani yahay hadalkii Eebbe.

Waxaan barnay shuruudaha weysada iyo salaadda, balse ma aynu barin weydiimaha waaweyn ee jiritaanka sida

“Maxaa naloogu abuuray adduunkan?”

“Waa maxay macnaha noloshu?”

“Muxuu Ilaahay u oggolaaday in dhibaato iyo xanuun ay dunida ka jiraan?”

Marka su'aalahan xasaasiga ah looga jawaabo qaab maskaxda shiilaya, oo loo raaciyo mantiq iyo caddaymo sayniska fiyow waafaqsan, qofka dhalinyarada ahi wuxuu helayaa Yaqiin. Qofka gaara heerkaas Yaqiinta ah, iimaankiisu wuxuu noqdaa buur aanay ruxin dabaylaha shubuhaatku. Marka uu akhriyo buug uu qoray Atheist ama feylasuuf galbeed ah, caqiidadiisu ma dunto, waayo wuxuu arkaa in falsafadda ninkaasi ay tahay mid madhan oo aan caddayn lahayn, halka iimaankiisu uu ku dhisan yahay tiirar caqli iyo waxyi is-biirsaday.

Sidaa darteed, xalka koowaad waa in la beddelo manhajka wacyigelinta. Waa in la furo goobo iyo madalo loo nidaamiyay sidii maxkamad aqooneed, halkaas oo dhalinyaradu ay xor u yihiin inay keenaan su'aasha ugu adag ee maskaxdooda ku guuxaysa (xitaa haddii ay ula muuqato gaalnimo), si loo siiyo jawaabo deggen oo qancin ah. Haddii aynu su'aalahooda diidno, cadowga ayaa u jawaabi doona, jawaabta cadowguna waa mid qofka diinta ka saaraysa!

Marka aynu dhalinyarada ka dhisno garashada caqliga ah ee diinta, tallaabada labaad ee ugu muhiimsan waa in aan ka daweyno cudurka curyaamiyay nafsiyaddooda, ee ahaa "Cudurka Is-quursiga" Waa cudurka ku beeray in ay rumaystaan dhalanteedka ah in diinta Islaamku tahay dib-u-dhac, halka Reer Galbeedku yihiin ilbaxnimo dhammaystiran.

Sidee buu qofku isaga siibi karaa is-quursiga? Waa isagoo barta Taariikhdiisa Dhabta ah.

Da'yarteena maanta waxay ku koraan manhaj waxbarasho oo shisheeyuhu nashqadeeyay. Taariikhda la baro dugsiyada waxay ka soo bilaabataa Yurubtii hore, waxay soo dhex marta qarniyadii madowga ahaa ee Yurub, waxayna toos ugu soo booddaa Kacaankii Warshadaha. Intaas u dhexaysay oo ahayd in ka badan 1,000 sano, waqtigii ay ilbaxnimada Islaamku iftiiminaysay dunida waa laga booday ama waa la qariyay.

Natiijadu waxay noqotay in qofka dhalinyarada ahi uu aamino in Sayniska, xisaabta, caafimaadka, iyo horumarka maadiga ahba ay yihiin wax reer galbeedku hindiseen, isaguna uu yahay "Cid-la-kori" dulsaar ku ah dunida. Marka maskaxdaadu ay sidaas qabto, waa iska dabiici inaad nacto dhaqankaaga oo aad koobiyeeyso kaad u haysato inuu ku quudinayo.

Si aynu cudurkaas u daweyno, waa in aynu ku laabanaa inaan dhalinyarada si xooggan u barno Taariikhda Dahabiga ah ee Islaamka. Waa inay ogaadaan

In xilligii Yurub ay ku noolayd mugdiga, cudurrada, iyo jaahilnimada, magaalooyinka Islaamka sida Qurduba (Cordoba), Baqdaad, iyo Dimishiq ay ahaayeen ilayska dunida, halkaas oo waddooyinku iftiimayeen, jaamacaduhuna camirnaayeen.

Waa inay ogaadaan in saynisyahannadii Muslimiinta ahaa, sida Al-Khawaarismi (aabaha xisaabta Algebra), Ibnu Siina (aabaha caafimaadka), iyo Xasan Ibnu Haytham (aabaha cilmiga Indhaha/Optics), ay yihiin kuwa salka u dhigay horumarka sayniska ee maanta lagu faano.

Mida ugu muhiimsan, waa in la baro in culumadaas Muslimiinta ahi aanay sayniska uga hor imanayn diinta, balse iimaankooda Eebbe uu ahaa waxa ku dhiirrigeliyay inay baaraan koonka.

Marka qofka dhalinyarada ahi ogaado in awoowayaashiis aysan ahayn dad dib-u-dhacsan, balse ay ahaayeen hormuudka ilbaxnimada aadanaha; in diintiisu aysan hortaagnayn teknoolojiyada iyo horumarka, balse ay dhiirrigeliso, waxaa si buuxda gudahiisa uga tirtirmaya cudurka Is-quursiga. Wuxuu dib u helayaa sharaf iyo madax-bannaanin maskaxeed. Wuxuu joojinayaa inuu noqdo qof "koobi" (copy) raqiis ah oo isku ekaysiinaya qof shisheeye ah.

Kala-saarida "Horumarka" Iyo "Anshaxa"

Qaybta labaad ee daawaynta is-quursigu waa in aan barno inay kala saaraan Horumarka Maadiga ah iyo Nidaamka Akhlaaqda. Waa in aynu farta ku fiiqno, iyadoo aan caddaymo loo isticmaalayo, burburka hoose ee haysta bulshada reer galbeedka.

In kasta oo ay dhisan yihiin waddooyin waaweyn, haystaanna awood dhaqaale, haddana waa in dhalinyarada la tuso xaqiiqada dhabta ah ee diin-la'aantu keentay

Heerka ismiidaaminta ee Suicideka ee ugu sarreeya dunidu waxay ka jiraan dalalka ugu xorriyadda badan uguna dhaqaalaha fiican.

Burburka qoyska, cidlanimada, iyo xanuunada nafsiga ah Depressionka ayaa noqday masiibooyinka ugu weyn ee dalalkaas haysta.

Noloshu waxay ka noqotay mid madhan, oo aan ujeeddo lahayn.

Marka qofka dhalinyarada ahi uu arko in lacagta iyo tiknoolajiyaddu aanay iibsan karin xasiloonida nafta iyo farxadda dhabta ah, wuxuu garawsanayaa in Islaamku yahay Nidaamka keliya ee isku-dheellitiraya baahida jidhka (maadiga) iyo baahida ruuxa (diinta).

Marka kalsoonidii la dhisay, cudurkii is-quursigana laga bogsaday, tallaabada saddexaad ee daawayntu ma aha mid difaac ah, balse waa weerar aqooneed. Khaladka ugu weyn ee ay muslimiintu sameeyaan marka lala doodayo waa in ay mar walba ku jiraan "Xaalad is-difaacid ah." Marka qoraa Atheist ah, ama buug reer galbeed ahi uu ku soo tuuro su'aal adag sida "Muxuu Ilaahay u oggolaaday dhibaatada?", muslimka da'yarta ahi wuxuu isla markiiba dhididaa isagoo raadinaya jawaab qancin karta ninka gaalka ah. Tani waa taatik (Tactic) cilmi-nafsiyeed oo cadowgu isticmaalo: In uu isagu mar walba su’aasha weydiiyo, adigana uu kaa dhigo eedaysane jawaab-bixiye ah.

Si aynu maskaxda dhalinyarada u xorayno, waa in aan barno Farshaxanka Rogidda Xujada. Waa in aynu u beddelno qaab-fikirkooda "Ha is-difaacin, ee isaga caddayn weydii! Ku celi su'aasha adigoo adeegsanaya falsafaddiisa!"

Aynu soo qaadno saddex tusaale oo wax-ku-ool ah oo qofka dhalinyarada ah loogu hubaynayo barashada farshaxankan

Tusaalaha 1-aad: Doodda Akhlaaqda iyo Xumaanta

Marka uu qof diin-laawe ah ama buug Relativism xambaarsani uu yiraahdo "Islaamku ma aha diin naxariis leh, waayo xuduudaha (sida gacan-goynta) ayuu fuliyaa, dadkana xorriyadda ayuu ka qaadaa.”

Qaabkii hore ee is-difaaca: Qofku wuxuu isku dayi lahaa inuu sharraxo xikmadda xuduudaha, isagoo ka xishoonaya, uuna raadinayo erayo uu ku raalli-geliyo ninka gaalka ah.

Rogidda Xujada (Qaabka saxda ah): Qofka dhalinyarada ah waa inuu weydiiyo ninka Atheist-ka ah "Horta inta aynu gaarin xuduudaha Islaamka, iiga jawaab “Adiga oo aan aaminsanayn Ilaah go'aamiyay waxa xun iyo waxa san, yaa kuu sheegay in 'Naxariis-darradu' ay xun tahay? Haddii aynu nahay uun maaddooyin iska samaysmay, muxuu dilku ugu xun yahay midabka cagaaran ee caleenta? Adiga xaggaaga, Akhlaaqdu waa uun dareen kiimikaad oo maskaxda ku jira; markaa maxaad xaq ugu leedahay inaad wax xukuntid, kol haddaanad haysan miisaan dhab ah (Objective Morality)? Marka xujada sidan loo rogo, falsafaddii cadowga ayaa burburaysa gunteeda, waayo Diin-la'aantu ma laha aasaas ay ku dhisto sax iyo qalad.

Tusaalaha 2-aad: Dabinka Dheddignimada (Feminism)

Marka mashruuca Feminism-ku yiraahdo "Islaamku wuxuu cabburiyaa haweenka, wuxuuna u diidaa in ay jidhkooda xor u ahaadaan (Her body, her choice)."

Rogidda Xujada: Gabadha Muslimadda ah ee la hubayay garaadkeedu waa inay tiraahdo "Waa maxay cabburintu? Islaamku wuxuu i faray in aan is-asturo si la iigu ixtiraamo garaadkayga iyo diintayda, ee aan la iigu qiimeynin qaab-dhismeedka jidhkayga. Balse idinku (Feminism), waxaad i leedihiin soo bandhig jidhkaaga, si shirkadaha isqurxinta, kuwa baabuurta sameeya, iyo filimadu ay lacag kaaga sameeyaan. Yaa i gumeysanaya? Ma diinta iga dhigtay 'Hooyo' iyo 'Gabadh' la daryeelo, sharafteedana la dhawro? Mise nidaamka raasumaalka ah (Capitalism) ee iga dhigay badeecad la kala iibsado oo lagu raaxaysto?”

Tusaalaha 3-aad: Kibirka

Culumo-caayidda

Marka dhalinyarada la soo maskax-dhaqay ay yiraahdaan "Wadaadadani waa doqomo! Ma garanayaan sayniska, ee waxay inagu xirayaan khuraafaadkii hore."

Rogidda Xujada: Waa in la weydiiyo su'aal toos ah "Adigu marka aad xanuunsato, ma waxaad u tagtaa injineer baabuur, mise dhakhtar? Hubaal dhakhtar baad u tagtaa. Sidaas oo kale, aqoonta diintu waa takhasus. Shuyuukhdaasi noloshooda waxay u hibeeyeen barashada Luuqadda Carabiga, Quraanka, Xadiiska, iyo Usuusha. Adiga oo aan aqoonin faraqa u dhexeeya Faa'ilka iyo Mafcuulka, sidee baad xaq ugu yeelatay inaad xukuntid qof 40 sano diinta darsayay? Ma aha inaynaan culumada qaladaadkooda sixin, laakiin aflagaadada aad waddid ma aha 'Fikir Xor ah', balse waa Jaahilnimo ku dhuumatay Kibir.”

Marka dhalinyarada la baro farshaxankan qotoda dheer ee doodda, waxay joojinayaan argagaxa markay buug shisheeye akhriyaan. Waxay buuggaas u akhrinayaan si ay u baaraan daldalooladiisa, ee uma akhrinayaan si ay diintooda uga shakiyaan. Waa halkan meesha "Shaandhada Maskaxdu" ay si rasmi ah uga dhalato.

Sidii aynu soo aragnay, in dhalinyarada laga hubeyo maskaxda lagana bogsiiyo cudurrada is-quursiga iyo cabburintu ma aha hawl hal qof leeyahay; waa mashruuc bulsho oo u baahan is-kaashi lixaad leh. Qalcadda iimaanka lagama dhiso hawada, balse waxaa laga dhisaa guryaha, dugsiyada, iyo masaajidda.

Haddaba, si aynu u joojinno duullaankan maanka dhalinyarada guuriyay ee keenay in "Wax Walba Caadi Noqdaan", waa in bulshada saddexdeeda tiir ee ugu muhiimsani ay beddelaan taatikada (Tactics) ay hadda isticmaalaan

1. Fariin ku Wajahan Waalidiinta: Baddala Hab-barbaarinta!

Waalidiinta maanta joogaa waxay carruurtooda ku barbaariyaan sidii iyaga loo soo koriyay; balse waagii hore talefan gacanta iyo internet ma jirin!

Jooji Cabburinta: Ha u adeegsan diinta hub ciqaabeed oo aad canuggaaga ku cabsiisid. Haddii ilmahaagu ku weydiiyo su'aal aad u adag oo xagga caqiidada ah sida "Ilaahay yaa abuuray?", haku qaylin oo dhihin "Waa gaalnimo!" ee ugu jawaab naxariis, kuna dheh "Waa su'aal fiican, anigu jawaabteeda saxda ah ma hubo, laakiin aan wada baarno ama aan culumo weydiinno."

Guri Nabadeed: Gurigu waa inuu noqdaa meesha keliya ee ilmuhu ka helo naxariis, difaac, iyo in la dhegaysto. Haddii uu guriga ka waayo faham, wuxuu aadi doonaa intarneedka, halkaas oo shabakado cadow ah (sida Atheist-ka ama mashaariicda Feminism-ka) ay ku siin doonaan naxariis sumaysan.

Shaandhee Macluumaadka: Kormeer waxa ilmahaagu akhrinayo ama daawanayo. Ha u soo iibin buug kasta oo magac qurux badan leh (Sida buugaagta horumarinta nafta ee Self-help-books), adigoon marka hore hubin falsafadda qoraaga iyo sunta ku qarsoon.

2. Fariin ku Wajahan Macallimiinta: Dib-u-qaabee Manhajka!

Macallimiinta dugsiyada hoose ilaa jaamacaduhu waa xarunta labaad ee maskaxda la isugu wareejiyo.

Caqli-tuujin (Critical Thinking): Jooji nidaamka xifdi oo qor. Ardayda bar sida wax loo gorfeyo. Marka aad u dhigaysid taariikh, saynis, ama suugaan, bar in ay is-weydiiyaan aragtida laga leeyahay sheekada.

Isku-xirka Maadiga iyo Diinta: Marka aad ardayda u dhigaysid Biology (Cilmiga Nolosha) ama Physics, ha ka dhigin culuum ka madax-bannaan Eebbe. Tus in qaab-dhismeedka yaabka leh ee unugga (Cell) ama nidaamka xiddigaha ay yihiin saxiixii uu Abuuruhu kaga dhex-tagay koonka, si ay u muujiyaan awooddiisa. Tani waxay duminaysaa buugaagta Scientism-ka ee leh koonku iskiis ayuu is-sameeyay.

3. Fariin ku Wajahan Daaciyada iyo Culumada: La-hadla Garaadka!

Culumadu waa dhakhaatiirta ruuxda iyo iimaanka. Mashruucan casriga ahi wuxuu gaar ahaan bartilmaameedsanayaa kalsoonida dhalinyaradu idinku qabaan.

Luuqadda Casriga ah: Dhalinyarada maanta ku lama hadli kartaan luuqaddii iyo tusaalooyinkii la isticmaali jiray 40 sano ka hor. Waa in aad darsataan oo aad fahamtaan afkaaraha shisheeye (Liberalism, Feminism, Atheism) si aad gunteeda uga soo saartaan caddaymo burinaya, ka hor inta aydnaan ardayda u wacdiyin.

U Garaaba Dhaawacooda: Marka dhalinyaro diinta ka baxay ama shaki qabaa idiin yimaadaan, ha ku degdeginna gaalaysiin iyo cayrintooda. Fahma in ay yihiin dad la sifeeyay ama brainwashing lagu sameeyey. U adeegsada xikmad, naxariis, iyo doodo caqli-gal ah. Muujiya quruxda iyo dhammaystirka Islaamka, ee ha diirrad saarina kaliya waxa xaaraanta ah.

Marka Waalidka, Macallinka, iyo Caalimku ay isku-duubnaadaan, oo ay beddelaan xeeladda wacyigelinta, waxaynu toos u xiraynaa sadexdii dalool ee ay suntii reer galbeedku inaga soo gelaysay. Waxaana hubanti ah in qalcaddii maskaxdu ay dib u dhismi doonto iyadoo ka xoog badan sidii hore!

Xumaantu Caadi Ma Aha,

Mana Noqon Doonto!

Safar maskaxeed oo dheer, xanuun badan, balse qoto-dheer ayaynu soo wada qaadnay, akhristaha qiimaha lahow. Waxaan si dhiirran indhaha uga qaadnay daahyadii lagu asturay mashruuca weyn ee dunida inagala soo weeraray. Waxaan wada aragnay in dhalinyarada maanta diintooda iyo sharaftooda iska tuuraysa aysan ahayn dad baaritaan xor ah sameeyay, balse ay yihiin maxaabiis loo guntay silsilado ka samaysan ereyo qurxoon.

Waxaan fahamnay in buugaagta horumarinta nafta ee xad-dhaafka la buunbuuniyay, buugaagta dheddignimada (Feminism), iyo afkaaraha xorriyadda xad-gudubtay (Liberalism) aysan ahayn nidaam nololeed oo ummado lagu horumariyo; balse ay yihiin qalab lagu burburiyo qaab-dhismeedka qoyska, lagu gooyo xiriirka da'yarta iyo culumadooda, laguna beero is-quursi iyo kibir aqooneed oo madhan.

Natiijadii mashruucaas weyn ee cadowga ayaa keentay cabashadii uu buuggani xanbaarsanaa: Wax Walba Hadda Caadi Bay Noqdeen. Haa, waxay gaareen heer xumaantii loo arko ilbaxnimo, zinadii loo arko jaceyl xor ah, diin-diidkiina loo arko geesi fikir-furan. Waxay gaareen heer gabadhii xishoodka lahayd lagu shaabadeeyo mid la gumeysto, halka tii jidhkeeda xaraashaysay loo arko tusaale guul leh. Waxay beddeleen miisaankii, waxayna maalin cad inaga dhex xadeen garaadkii iftiimayay ee ubadkeena.

Laakiin sida aynu Cutubkii 4-aad kaga soo dooddnay, Islaamku maaha diin guul-darro. Marna kama quusanayno dhalinyaradeena. Cudurkaas dilaaga ah waa mid laga bogsan karo, suntaasina waa mid is-ka-difaaceeda la dhisi karo, haddii aynu

Dhisno Caqiido Caqliyaysan oo qofku ogyahay sababta uu u aaminsan yahay Eebbe, ee uusan iska yeel-yeelayn.

Tirtirno is-quursiga dhalanteedka ah, inagoo da'yarta barayna taariikhdooda dahabiga ah iyo in horumarka maadiga ahi uusan damaanad-qaadayn akhlaaq iyo farxad dhab ah.

La nimaadno difaac rogan oo aynu barayno dhalinyarada inay iyagu xujada weydiiyaan cadowga, oo ay kashifaan ebernimada falsafadaha reer galbeedka.

Waalidiinta, macallimiinta, iyo culumaduba ay is-waafajiyaan dacwada iyo xaqiiqada dhalinyarada, iyagoo adeegsanaya xikmad, naxariis, iyo doodo maskaxeed, halkii ay ka isticmaali lahaayeen cabburin iyo gacan-adayg.

Fariinta Kama-dambaysta ah

Garaadka dhalinyarada Soomaaliyeedow, maanta waa adiga cidda lala hadlayo. Ma tihid qof dib-u-dhacsan; ma tihid shakhsi u baahan in shisheeyuhu u meariyo miisaanka xalaasha iyo xaaraanta; ma tihid alaab u baahan in la isku ekaysiiyo reer galbeedka si uu qiimo u yeesho. Waxaad leedahay diintii ugu dhammays-tirnayd (Islaamka), xaqiiqadii ugu sugnayd, iyo jidka keliya ee isku duba-ridaya horumarka adduunka iyo badbaadada aakhirada.

Ha u oggolaan in buug uu qoray nin cidlada ka dhacay uu kaa xado Iimaankaaga. Ha u oggolaan in filim ama baro-bulsheed ay kuugu sawiraan in xumaantu tahay xorriyad. Waa xilligii aad indhaha kala furi lahayd, ood si geesinimo leh u falanqayn lahayd wax kasta oo lagu soo quudinayo.

Diida in la idin maskax-dhaqo! Diida in "Wax Walba La Caadiyeeyo!" Xumaantu weligeed caadi ma ahayn, mana noqon doonto. Xaqqu waa xaq, xitaa haddii dadka oo dhami ka tagaan; baadilkuna waa baadil, xitaa haddii baraha bulshada oo dhami u mashxaradaan!

Waxaan kuugu ducaynaynaa in Eebbe (SWT) ku siiyo maskax fiyow oo aan la gumeysan karin, iyo iimaan sugan oo aanay gilgilin hirarka shubuhaatku.

WQ: Ahmed Abdi Ahmed

(DHAMMAAD)

Maqaalkani wuxuu falanqaynayaa mid ka mid ah aragtiyaha ugu muhiimsan cilmi-nafsiga casriga ah, taas oo loo yaqaano "Cognitive Dissonance". Aragtidan oo uu curiyay aqoonyahan Leon Festinger sannadkii 1957-kii, waxay sharraxaysaa xaaladda cadaadiska nafsiga ah ee timaada marka qofka bini'aadamka ah uu qaado tillaabo.

Ama sameeyo dabeecad ka hor imanaysa mabaadi'diisa, aaminaaddiisa, iyo xaqiiqooyinka uu aaminsan yahay. Sidoo kale, qoraalku wuxuu dul istaagayaa qaabka ay maskaxdu isugu daydo in ay u xalliso isku-dhacaas, iyadoo inta badan adeegsanaysa qiil-u-samayn iyo is-khiyaamid si ay u soo celiso xasilloonida garaadka.

Hordhac

Dabeecadda aadanaha waxaa aasaas u ah baahida loo qabo in ay jirto is-waafaqid iyo xasillooni dhex marta waxa uu qofku aaminsan yahay iyo waxa uu sameeyo. Xaaladda caadiga ah, shakhsigu wuxuu ku dadaalaa in go'aanadiisu ay ka turjumaan caqiidadiisa.

Si kastaba ha ahaatee, waxaa jira xaalado badan oo uu qofku ku kaco ficillo ka hor imanaya xogta uu haysto. Is-diidmadaas timaada waxaa dhasha fal-celin nafsi ah oo loo yaqaano Cognitive Dissonance.

Dhibaatada nafsiga ah ee ka dhalata is-diidmadani waxay la mid tahay oohinta ama xanuunka jirka, taas oo qofka ku riixda in uu helo xal uu ku yareeyo culayska. Sida uu qabo Festinger, bini'aadamku ma aha oo keliya noole ku shaqeeya caqli-gal (rational being), balse waa noole isku daya in uu ficilladiisa ka dhigo kuwo u muuqda caqli-gal (rationalizing being).

Nuxurka Aragtida

Aragtida Cognitive Dissonance waxay ku dhisantahay saddex marxaladood oo aasaasi ah

1. Shakhsiga oo aaminsan xaqiiqo ama mabda' sugan.

2. Shakhsiga oo qaada tillaabo si toos ah uga hor imanaysa mabda'aas.

3. Abuuranka xasarad nafsi ah oo qofka ku khasabta in uu raadiyo hab uu isku waafajiyo dhacdada iyo aaminaaddiisa.

Tusaale cilmiyeed oo inta badan la adeegsado ayaa ah isticmaalka Tubaakada. Shakhsiga cabba sigaarka isagoo si buuxda u og inuu sababo xanuunka Kansarka, wuxuu la kulmaa is-diidmo garaad. Si uu u yareeyo culeyskaas, shakhsigaasi ma beddelo dabeecaddiisa (in uu sigaarka joojiyo), balse wuxuu isku dayaa in uu beddelo aaminaaddiisa.

Wuxuu keenaa cudurdaaro ah "Cilmi-baarayaashu waa un ay buunbuuniyeen khatarta," ama wuxuu isku-qanciyaa in faa'iidada uu ka helo sigaarka (sida ka dhimista diiqada iyo werwerka) ay ka weyn tahay khatarta caafimaad.

Cadeymaha Sayniska Ah Tijaabadii Festinger Iyo Carl-Smith Ee 1959

Si aragtidan loo xaqiijiyo, cilmi-baarayaasha Leon Festinger iyo J. Merrill Carlsmith waxay sameeyeen tijaabo taariikhi ah. Waxay arday jaamacadeed u direen shaqo gacan-ku-celis ah oo aad u caajis badan muddo saacad ah. Markii ay shaqada dhammeeyeen, ardayda waxaa la faray in ay ardayda kale ee sugaysa been u sheegaan, una sharraxaan in shaqadu ahayd mid aad u xiiso badan.

Ardayda waxaa loo qaybiyay laba kooxood

• Kooxda koowaad waxaa beentaas lagu siiyay abaalmarin ah $20 doollar.

• Kooxda labaad waxaa beentaas lagu siiyey abaalmarin ah $1 doollar.

Gunaanadkii baaritaanka, markii ardayda la weydiiyay aragtidooda dhabta ah ee ku aaddan shaqadii ay qabteen, waxaa soo baxday natiijo ka hor imanaysa filashadii caadiga ahayd. Ardaydii qaatay $20-ka doollar waxay qirteen in shaqadu caajis ahayd (waxay beentii u heleen qiil weyn oo ah lacagta). Laakiin ardaydii qaatay $1-ka doollar waxay caddeeyeen in shaqadu ahayd mid xiiso leh.

Falanqaynta Natiijada

Ardayda qaatay halka doollar ma aysan haysan sabab dibadeed oo ku filan oo ay been ugu sheegaan ardayda kale. Sidaa darteed, maskaxdooda ayaa gashay gariir nafsi ah, waxa ayna doorbideen in ay beddelaan aragtidoodii asalka ahayd ee shaqada, iyagoo isku qanciyay in shaqadu aysan dhab ahaan caajis ahayn, si ay u suuliyaan dambiga beentooda.

Farsamooyinka Xallinta Is-Diidmada

Marka uu qofku waajaho xaaladdan, xalka maskaxdu soo saarto wuxuu u qaybsamaa saddex waddo

1. Beddelidda Dabeecadda: Waa tillaabada ugu caqli-galsan balse ugu adag. Waa in qofku uu joojiyo falka khaldan ee uu samaynayo si uu ula jaanqaado caqiidadiisa.

2. Beddelidda Caqiidada: Waa in qofku uu dafiro ama diido xaqiiqada cilmiyeed ee ka hor imanaysa falkiisa.

3. Soo Kordhinta Aaminaad Cusub: Waa abuurista qiil, sababayn, ama dhimidda miisaanka falka khaldan, si uu ugu muuqdo mid la aqbali karo.

Gunaanad

Aragtida Cognitive Dissonance waxay door muhiim ah ka qaadatay fahamka casriga ah ee go'aan-qaadashada bini'aadamka iyo hab-dhaqanka bulshada. Waxay caddaysay in aadanuhu uusan diyaar u ahayn in uu qaato xaqiiqo kasta oo dhaawacaysa sharaf-nafeedkiisa iyo xasilloonidiisa gudaha. Fahamka qotoda-dheer ee aragtidan waxay aqoonyahannada ka caawisay inay fahmaan ifafaalooyin kala duwan, sida sababta dadku ugu adkaystaan caqiidooyin siyaasadeed oo khaldan, sababta ay ugu dhex jiraan xiriirro xad-gudub ah, iyo sida loo qaabeeyo ololayaasha wacyigelinta caafimaadka ee bulshada.

Guntii iyo gunaanadkii, la tacaalidda is-diidmada garaadku waa ifafaale muujinaya nuglaanta nafsiga ah ee aadanaha iyo awoodda layaabka leh ee maskaxdu u leedahay in ay xaqiiqada dib u qaabayso si ay uga badbaaddo ciqaabta damiirka.

WQ: Ahmed Abdi Ahmed | Garaad

Waxaa jira bulshooyin taariikhdooda u adeegsada inay ku dhisaan mustaqbalkooda, halka kuwo kalena taariikhda u adeegsadaan inay ku sii noolaadaan dhaawacyadii hore.

Farqiga u dhexeeya labadaas bulsho ma aha inta dhacdo ee ay soo mareen, balse waa sida ay u fahmaan dhacdooyinkaas.

Bulshada soomaaliyeed waxay caan ku tahay xifdinta sheekooyinka hore.

Waxaa si faahfaahsan loo xusuustaa magacyada awoowayaal noolaa boqollaal sano ka hor, colaado dhacay, gabayo la tiriyey, iyo dhacdooyin jiilal badan soo maray.

Xusuustu waa hanti, laakiin marka aysan la socon is-milicsi, waxay isu beddeshaa silsilad qofka iyo bulshada dib u celisa.

Su’aasha mudan in la isweydiiyo waxay tahay

“Miyaan u xusuusannaa si aan wax uga baranno, mise waxaan u xusuusannaa si aan u sii wadno wixii hore?”

Xusuustu Maaha Xikmad

Dad badan waxay u haystaan in waayo-aragnimadu ay si toos ah u dhaliso xigmad.

Falsafaddu sidaas ma qabto.

Qofku wuxuu soo mari karaa boqol khalad, haddana waxba kama baran karo haddii uusan dib u eegin sababtii ay u dhacay.

Socrates wuxuu yiri

“Nolol aan la is-milicsan ma mudna in la noolaado.”

Macnaha hadalkiisu ma ahayn in qofku dib u xusuusto wixii dhacay oo keliya, balse inuu isweydiiyo

• Maxaan khalday?

• Maxaan saxay?

• Sideen uga duwanaan karaa shalay?

Is-milicsigu waa halka uu garaadku ka bilaabmo.

Dhaqanka Sheekada iyo Dhaqanka Falanqaynta

Soomaalidu waa bulsho hadal badan.

Waxaan jecelnahay sheeko.

Waxaan jecelnahay gabay.

Waxaan jecelnahay taariikh.

Laakiin marar badan ma is weydiinno su’aasha ugu muhiimsan

“Casharku muxuu ahaa?”

Taariikh aan cashar laga qaadan waxay isu beddeshaa madadaalo ama muran aan dhammaan.

Bulsho kasta oo horumartay waxay taariikhda u beddeshay maktabad wax lagu barto.

Bulsho kasta oo dib u dhacday waxay taariikhda ka dhigtay goob lagu murmo.

Sababta Maskaxdu U Diido Isbeddelka

Cilmi-nafsigu wuxuu sheegaa in maskaxdu jeceshahay fikradaha ay horay u rumaysnayd.

Tani waxaa loo yaqaan Confirmation Bias.

Marka qofku helo xog cusub oo ka hor imanaysa waxa uu aaminsan yahay, inta badan ma beddelo fikirkiisa.

Wuxuu raadiyaa sabab uu xogtaas u diido.

Taasi waa sababta mararka qaar qofka run sheegaya loogu tilmaamo inuu khaldan yahay, iyadoo aan marka hore la baarin waxa uu sheegay.

Dhaawaca Aan La Falanqayn

Bulsho kasta waxay leedahay dhaawacyo.

Laakiin dhaawaca ugu halista badan ma aha kii dhacay.

Waa kii aan laga hadlin.

Waa kii aan laga baran.

Waa kii loo gudbiyo jiil cusub iyadoo aan la fahmin sababtii uu u dhacay.

Marka dhaawacu noqdo aqoonsi, halkii uu ka ahaan lahaa cashar, bulshada waxay ku noolaataa shalay, iyadoo jidh ahaan maanta joogta.

Falsafadda Qirashada

Mid ka mid ah waxyaabaha ugu adag ee qofka iyo bulshada waa qirashada khaladka.

Sababtu ma aha in khaladku adag yahay.

Sababtu waa in ego-gu u arko qirashada khaladka guuldarro.

Laakiin falsafaddu waxay qabtaa aragti ka duwan.

Qirashada khaladku ma aha daciifnimo.

Waa bilowga xigmadda.

Bulsho aan qiran karin khaladkeeda ma sixi karto mustaqbalkeeda.

Maxaa Lagu Gaarayaa Is-milicsiga?

Bulsho kasta oo doonaysa horumar waa inay barato saddex su’aalood

• Maxaa dhacay?

• Maxaa sababay?

• Sideen uga hortagi karnaa inuu mar kale dhaco?

Haddii su’aasha saddexaad la waayo, taariikhdu waxay isu beddeshaa wareeg aan dhammaan.

Gunaanad

Waxaa laga yaabaa in dhibaatada ugu weyn ee haysata bulshada soomaaliyeed aysan ahayn xusuus yari.

Waxay noqon kartaa is-milicsi yari.

Waxaan si fiican u xusuusannaa wixii dhacay.

Laakiin si yar ayaan u falanqaynaa sababta ay u dhaceen.

Waxaan u gudbinaa carruurteenna magacyada dagaalladii hore.

Laakiin marar badan uma gudbinno casharradii laga baran lahaa.

Bulshooyinka waaweyn taariikhdu waxay u tahay macallin.

Bulshooyinka daallan taariikhdu waxay u tahay xabsi.

Su’aasha ugu dambaysana waxay tahay

Ma waxaan doonaynaa inaan sii ahaanno dad xusuusta shalay, mise dad wax ka barta shalay si ay berri uga wanaagsan u dhistaan?

Waad Ku Mahadsan

Tahay Akhrintaada

Marka la yiraahdo aduunkan qof aad leedahay majiro, waa un adiga kaligaa, loo lama jeedo in dadka la naco ama laga fogaado, balse waa xusuusin ku saabsan Xaqiiqada Jiritaanka.

Bini-aadanku wuxuu dunida yimaadaa isagoo keligiis ah, xanuunka iyo fikirrada ugu hooseeyana cidna lama qaybsan karo si dhammaystiran.

Sida ay qabaan faylasuufyo waaweyn, kalinimadu maaha ciqaab, balse waa seeska ay ku dhisan tahay naftaada dhabta ah.

Marka aad garato in mas'uuliyadda farxaddaada, horumarkaaga, iyo badbaadadaada ay dushaada saaran tahay oo kaliya, waxaad ka xoroobaysaa filashada xad-dhaafka ah ee aad dadka kale ka sugayso, taas oo kuu horseedda inaad dhisato gudahaaga.

Jaceylku waa mid ka mid ah dareennada ugu quruxda badan, laakiin inta badan wuxuu ku dumaa hal eray oo khaldan oo ah "Lahaansho". Dad badan waxay u haystaan in marka ay qof jeclaadaan ay leeyihiin qofkaas.

Xaqiigadu waxay tahay, dhanka jaceylka, qofna qof ma lahaan karo. Qof kastaa waa naf madax-bannaan oo leh rabitaan, dareen, iyo mustaqbal u gaar ah.

Jaceylka dhabta ahi maaha inaad qofka silsilad ku xirto, balse waa laba qof oo xor ah oo doortay inay jidka nolosha wada maraan.

Marka aad ogaato inaadan qofna lahaan karin, waxaad bilaabaysaa inaad qiimeyso joogitaanka qofkaas adigoo og inuu yahay haddiyad kumeel-gaar ah oo noloshaada lagu qurxiyey.

Cilmi-nafsiga casriga ah wuxuu sheegaa in xanuunka ugu weyn ee xiriirka ka dhasha uu yimaado marka qofku uu rumeysto inuu leeyahay lammaanihiisa.

Rumaysadkaas wuxuu ka dhashaa masayr xad-dhaaf ah, cabsi laga qabo in lagaa tago, iyo isku day inaad qofka kale xukunto.

Marka qofkaas uu beddelo dabeecaddiisa ama uu baxo, waxaa kugu dhacaya burbur nafsi ah sababtoo ah waxaad u aragtay in qayb ka mid ah hantidaada ay kaa luntay.

Inaad aqbasho inaadan qofna lahaan karin waxay kaa dhigaysaa mid degan, kalsooni qaba, oo dadka u jecelaada si nadiif ah oo aan shuruud iyo xannibaad ku dhisnayn.

Dhanka ruuxiga ah iyo diinta, kalinimadu waa xaqiiqo lama huraan ah. Qof kasta wuxuu mas'uul ka yahay ficilladiisa, qabriga wuxuu galayaa keligiis, waxaana la soo saarayaa isagoo keligiis ah.

Xiriirrada adduunka sida waalidka, lammaanaha, iyo carruurta, waa kuwo loogu talagalay inay nolosha noo fududeeyaan, balse maaha kuwo beddelaya xaqiiqada ah in qofku uu xisaabta iyo natiijada nolosha uu keligiis hortaagan yahay Abuuraha.

Inaad ogaato inaad kaligaa tahay waxay kuu dhowaynaysaa Eebbe, waayo waxaad garanaysaa in cidda kaliya ee dhabta ah ee aad leedahay ay tahay isaga, dadka kalena ay yihiin socoto noloshaada soo martay.

Ugu dambeyntii, ereyada ah waa un adiga kaligaa yaanan looma fahmin quusid, balse waa xorriyad. Marka aad aqbasho inaadan qofna lahaan karin, waxaad bilaabaysaa inaad naftaada saaxiib la noqoto.

Ma rajaynaysid in qof kale uu ku dhammaystiro, waayo waxaad og tahay inaad adigu isku filan tahay. Jaceylkaagu wuxuu noqonayaa mid deeqsinimo ah.

”Waan ku jecelahay sababtoo ah waan ku doonayaa, ee maaha sababtoo ah waan ku leeyahay.”

Markaad sidaas u fekerto, waxaad helaysaa nabad gudaha ah iyo xiriirro ku dhisnaan kara ixtiraam iyo kalsooni dhab ah.

Waad Ku Mahadsan

Tahay Aqrintaada

Dareenka jacaylku waa mid layaab leh runtii, waana mid mararka qaar ka xoog badan caqliga iyo go'aanka qofka.

Bal ka warran adigoo hore u aaminsanaa in jacaylku uusan jirin ama uu yahay wax aan macquul gal aheyn, haddana si lama filaan ah ula kulanto qof aadan waligaa aqoon, dabadeedna aad dareento wax kaa beddelaya fikirkaagii oo dhan.

Waxaad ogaataa in la joogistiisa ay kaa dhigto mid faraxsan, hadalkiisu uu galbigaaga si gaar ah u taabanayo, araggiisuna uu kaaga duwan yahay qof kasta oo kale, halkaas ayaad ka bilaabaysaa su'aalo badan.

Tani ma jacaylbaa mise waa wax kale oo aan la fahmi karin? Waxaa laga yaabaa inaad is weydiiso, maxaa qofkan ka dhigay mid sidaas ii saameeya, iyadoo ay jiraan dad kale oo badan oo aan hore u aqaanay?

Xitaa qoyskaaga iyo dadka kuugu dhow way kaaga duwan yihiin dadka kale, laakiin dareenka gofkan cusub waa mid kale oo ka sii qoto dheer, ka sii xoog badan, oo aan lala barbar dhigi karin dad kale.

Taasi waxay ku gelinaysaa wareer, waxayna kaa dhigaysaa inaad ka shakido waxa aad aaminsanayd. Mararka qaar, waxyaabaha dibadda inooga yimaada waxay saameyn xoogan ku yeeshaan nafteena gudaha.

Qof cusub ayaa soo galaya noloshaada, wuxuuna si lama filaan ah u taabtaa meel galbigaaga ka mid ah oo aadan ogeyn inay jirto. Waxaad dareemaysaa wax aanad hore u dareemin, waxaadna aragtaa qofkan si ka duwan sida aad dadka kale u arki jirtay.

Taasi ma aha sixir, balse waa dareen dabiici ah oo ka dhasha isku xirnaan nafsi iyo galbi. Si kastaba ha ahaatee, mararka qaar qofku wuxuu is waydiinayaa su'aalo waali u eg, sida ma qofkan ayaa ii qoran? Ma qaddar baa igu keenay qofkaani?

Mise waa aniga oo uun dareen igu dhacay? Waxaa laga yaabaa inaadan u aqoon qofkan si buuxda, laga yaabee xitaa inaad ogtahay wax yar oo ku saabsan, haddana saameyntiisa ayaa ka weyn aqoonta aad u leedahay.

Taasi waxay tusinaysaa in jacaylku uusan ku xirnayn kaliya aqoon iyo waqti, balse uu mararka qaar ku yimaado si kedis ah oo aan la saadaalin karin. Ugu dambaynna jacaylku ma aha indho sarcaad inkastoo uu mararka qaar sidaas u muuqdo.

Waa dareen dhab ah oo mararka qaar ka hor yimaada caqliga, oo qofka ka dhigaya mid is beddela. Qofkaasna ma aha saaxir, balse waa qof qalbigaaga si gaar ah u taabtay, isla markaana kiciyey dareen aad hore u lahayn ama aadan ogeyn inuu kugu jiro.

Jacaylku waa sir yar oo ka mid ah nolosha, mararka qaarna jawaab cad looma helo laakiin taas ayaa ka dhigaysa mid xiiso iyo waali gaar ah leh.

Waad Ku Mahadsan

Tahay Agrintaada

Ninka kaligiis socda waa ninka dadka badankoodu si qaldan u fahmaan, sababtoo ah ma raadiyo oggolaansho, ma jeclo in la arko, mana u baahno qof uu ku dhiso qiimihiisa.

Dadku waxay u arkaan qof qabow, kibir badan, ama go'doon, laakiin dhabta ka dambeysa arrintu waa hal eray kaas oo ah xorriyad.

Qof aan waxba kaa rabin, aan kaa sugin amaan, aan u baahnayn joogitaankaaga si uu u dareemo qiimo, wuxuu noqdaa qof aan la saadaalin karin, qof aan la maamuli karin. Taasi waa waxa bulshadu ka baqdo.

Horta Maxaa Loo Yiraahdaa Waa Khatar Ninka Kaligii Socda?

Sababtu ma aha inuu qof dhib sameeya yahay, ee waa sababta oo ah inuu burburiyo nidaamka ku dhisan baahida iyo ammaan raadinta.

Dadka intiisa badan waxay ku tiirsan yihiin inay la jaanqaadaan dadka kale si ay u helaan dareen badbaado, waxay rabaan in la jeclaado, in la oggolaado, in la arko iwm.

Laakiin ninka waxba u baahneyn, oo si degan uga tagi kara dadka, wuxuu noqdaa muraayad ay ka arkaan cabsi ay is moodayeen inay qariyeen oo ah cabsi keli ahaansho, cabsi in aan lagu dooran, cabsi in aan la qiimeyn.

Go'doonku Maaha Daciifnimo balse Bulshadu waxay kuu sheegtay in kelinimadu ay khatar tahay, laakiin khatarta runta ahi waa qofka awooda inuu keligiis noolaado isagoo nabad ah.

Ninka sidaas ah ma aha mid u baahan hadal badan, muuqaal, ama likesyo baraha bulshada ah. Taasi waa sababta nidaamyadu u rabaan inaad dareento lacag saarid si aad u isticmaalayso, u daawanayso, u raadinayso wax ku buuxiya.

Laakiin ninka kaligiis socda wuxuu jebiyaa ciyaarta, ma gulufyo, ma raadiyo dareen degdeg ah, mana aha macaamiil laga faa'iidaysto.

Naftaada inaad dib u heshid - carl jung wuxuu u bixiyay individuation, safarka qofku isaga dhab ahaan isku noqdo.

Waa isla hadal adag oo aad ku eegto hadalada aadan rabin inaad maqasho, cabsi aad garisay, rabitaano aad been u sheegtay, maskax aad dadka kale uga yeelatay waxa aad tahay.

Qofka mar u istaaga xaqiiqda gudaha ma noqonayo qof la haggi karo. Uma ciyaarayo doorka bulshada sugto. Wuxuu noqdaa naf madax u ah taladiisa.

Nietzsche wuxuu sheegay in qofka isku dayo inuu naftiisa yeesho uu mararka qaar noqonayo kali, murugoonayo, ama laga fogaado, laakiin waa qiimaha xorriyadda.

Qofka ka guura fikirka "dadku maxay iga yiraahdaan?" wuxuu helaa hal abuur anfac leh, inuu isaga go'aansado waxa saxda ah, waxa qiimaha u leh, iyo sida uu u noolaanayo.

Ma aha qof raaca caadooyinka oo keliya, balse waa qof sameeya qiimihiisa. Sababta ninka xorta ahi looga cabsado waa dadka waxay yiraahdaan waa ninka gabow, ad adag, aan la fahmi karin.

Laakiin macnaha dhabta ahi hadaan fasiro waa "Wuxuu ii muujiyey run aanan jeclayn inaan arko. Ninka sidaas ah wuxuu noqdaa muraayad soo bandhigta sida dadku ugu tiirsan yihiin ammaanka, raalli gelinta iyo la socodka dadka kale.

Taasina waa sababta uu u noqonayo mid halis ah, maaha inuu wax qaribi karo, balse waa inuu ka xoreeyo falsafadda been abuurka ah ee dadka isku xardheen.

Horey Ma u magashay Shadow Work Qofka marka uu galo gudihiisa madow uu ka bagan jiray sida shakiga, xanaaqga, ceebta, baahida uu iska indho tiray ayuu bilaabaa inuu fahmo in iftiinku aanu ka imaan bannaanka, balse uu ka yimaado aqbalidda dhanka mugdiga ah. Sida Jung uu yidhi iQofku ma iftiimo Marka uu sawiranayo malaaig ifaysa, ee wuxuu iftiimaa markuu mugdigiisa aqoonsadoi Markaad sidaas sameyso,

Horey Ma u maqashay Shadow Work.

Qofka marka uu galo gudihiisa madow uu ka baqan jiray sida shakiga, xanaaqga, ceebta, baahida uu iska indho tiray ayuu bilaabaa inuu fahmo in iftiinku aanu ka imaan bannaanka, balse uu ka yimaado aqbalidda dhanka mugdiga ah.

Sida Jung uu yidhi “Qofku ma iftiimo Marka uu sawiranayo malaaig ifaysa, ee wuxuu iftiimaa markuu mugdigiisa aqoonsado.

Markaad sidaas sameyso waxaa adkaanayaa in lagugu xukumo cabsi, kalgacayl raadin, ama baahi ammaan.

Ninka kaligiis socda, Ma aha qof lagu ciyaaro, Ma aha qof ku socda cabsida dadku ka yiraahdaan, Ma aha qof siyaasiyan ama bulsho ahaan la jiheyn karo, Ma aha qof noloshiisa ku saleeya in la jeclaado.

Waa gof ku dhisan run, degganaan iyo damiir uu isaga leeyahay. Jidkaan wuxuu leeyahay qiimo, mararka gaar cidlonimo, mararka qaarna in la fahmi waayo, mararka gaar laga shakiyo.

Laakiin wuxuu bixiyaa wax aan lala barbardhigi karin xorriyadda nafta, awoodda maskaxda, iyo deganaanshaha gudaha.

Ninka sidaas ah waa laga baqaa, laakiin sababtu ma aha inuu yahay dilaa ama cabsi galiye, ee waa sababtoo ah ma jiro wax haysta. Wuu socon karaa. Wuu tagi karaa. Wuu hadli karaa. Wuu aamusi karaa.

Waad Ku Mahadsan

Tahay Agrintaada

Baraha bulshada ee maanta, waxaa inagu soo batay dhacdo soo noqnoqota balse layaab leh "Qof baa soo qoraya dhaleecayn ama dhaliil ku wajahan jinsi gaar ah Sida Ragga ama Dumarka."

Tusaale ahaan, qof baa dhahaya "Raggu waa wada beenaalayaal yaan la aaminin," ama "Dumarku waa wada munaafaqiin lacag-jecel un ".

Halkaas waxaa ka dhasha duufaan iyo dagaal. Kumanaan qof oo rag ama dumar ah ayaa u arka in iyaga shakhsi ahaan wax looga sheegay ama la caayay.

Waxay bilaabaan difaac, caay, iyo is-muujin in kasta oo uusan qofka wax soo qoray weligii magacooda xusin!

Su'aasha ugu muhiimsan waa "Maxaa dhalinyarada maanta jira ku kallifaya in ay isku xiraan difaaca jinsi ama koox?

Waa maxay sababta ugu gunta dheer ee keenta xanaaqan la buunbuuniyay?"

Aynu dhex-quusanno xaqiiqada cilmi-nafsiga iyo dabeecadda aadanaha si aynu u fahamno dhibaatadan qarsoon, una ogaanno sida looga xoroobo wareerkaas nafsiga ah.

1. Dhimashada Shakhsiyadda Gaarka Ah.

Sababta ugu horraysa uguna weyn ee keenta dhibaatadan waa feker-kooxeedka.

Marka qofku uusan lahayn hadaf cad, shakhsiyad xooggan, ama qiime u gaar ah oo uu ku faano, sida hal-abuur, akhlaaq, ama diin, maskaxdiisu waxay raadisaa meel ay magan-gasho si ay u dareento inay qiimo leedahay.

Qofkaas wuxuu qiimihiisii kala dhex baxayaa kooxda uu ka tirsan yahay.

Tusaale wuxuu dhahayaa "Anigu waxaan ahay Nin, sidaas darteed waxaan leeyahay sharaf," iwm.

Marka shakhsiyaddaadii aad ku xirto jinsigaaga, wax kasta oo la yiraahdo ragga ama dumarka, waxaad u haysanaysaa in lagu yiri adiga.

Haddii la dhaleeceeyo jinsigaaga, maskaxdaadu waxay u turjumaysaa in dhismihii noloshaada lagu soo duulay.

Tani waxay dhalisaa xanaaq indho-la'aan ah! Balse xaqiiqadu waxay tahay in jinsiga aad tahay (Nin/Naag) aysan ahayn guul aad adigu gaartay, waa un abuur Alle!

In aad ku faanto ama aad u xanaaqdo wax aadan adigu kasban, waa calaamadda ugu horraysa ee muujinaysa faaruqnimo nafeed.

2. Dabciyaddii Qabiilka Ee Hore.

Sababta labaad waxay dib inoogu celinaysaa kumanaan sano ka hor, bini-aadamkii hore ma noolaan karin keligiis.

Wuxuu u baahnaa koox uu ka tirsan yahay si uu u helo difaac iyo hooy.

Sidaas darteed, weerarka ku wajahan kooxdaada wuxuu la macno ahaa weerar ku wajahan noloshaada.

Maanta kayn kuma dhex noolin, balse maskaxdeenu weli si casri ah ayay u isticmaashaa nidaamkaas.

Baraha bulshada ayaa noqday kayntii casriga ahayd.

Bini-aadamka maanta, kooxdiis ama qabiilkiisu ma aha uun isirkiisa, balse waa jinsigiisa, iyo kooxda uu taageero.

Sidaas darteed, marka gabadhi dhahdo raggu waa ah xun yihiin, maskaxda ninka akhrinaya waxay diraysaa qaylo-dhaan ah qabiilkeennii ayaa la weeraray, waa inaan is-difaacnaa!

Tani waxay keentaa fekerka ah annaga iyo iyaga, taas oo tirtirta in si caqli iyo degganaan leh wax loo falanqeeyo.

3. Dhaqanka Dhibbanenimada.

Xilligan casriga ah, bulshooyinka gaar ahaan dhalinyarada waxaa si xooggan ugu baahay dhaqanka dhibbanenimada.

Baraha bulshadu waxay dhalinyarada ku abaal-mariyaan likes-yo, followers, & shares, taas oo qofka muujiya in isaga ama kooxdiisa la dulmay, maadaama uu video-gu dad badani gaaray, halkaas baan waxaa ka dhalata difaacidda jinsiga.

Haddii aad ka dhex baroorato baraha bulshada adigoo leh ragga ayaa la dhaliilaa mar walba ama dumarka ayaa xuquuqdoodii laga qaaday, waxaad isla markiiba helaysaa kumanaan qof oo ku taageera.

Taageeradaas macmalka ah ayaa qofka siisa dopamine, waxayna ku dhiirigelisaa in mar kasta oo hadal la soo qoroba uu u qaato si is-difaac iyo baroorin wadata.

Waxaynu noqonnay jiil raadinaya sabab ay ku xanaaqaan, si ay dareenkooda xun iyo caajisnimadooda ugu marmarsiiyoodaan dadka kale!

Sidee Baa Loo Noqdaa Qof Ka Madax-Bannaan Oo Ka Xoroobay Xabsigan?

Haddii aadan doonayn in maskaxdaada, waqtigaaga, iyo tamartaada lagu xado baraha bulshada, waa in aad xorraysaa shakhsiyaddaada. Sidee?

Tijaabi saddexdan xeer ee Falsafadeed

1. Goosashada Shakhsiyadda Dhabta Ah

Waa inaad fahamto in aadan ahayn xambaaraha culeyska jinsigaaga.

Marka uu qof yiraahdo "Raggu waa xun yihiin," is-weydii "Anigu ma xumahay?

Ma qabaa ceebahaas?" Haddii jawaabtu tahay Maya, warkaasi kuguma socdo adiga!

Wuxuu ku socdaa ninka xun ee qofkaas warka soo qoray dhibay.

Uma baahnid in aad u hadasho balaayiin nin ama dumar ah.

Adigu kaliya mas'uul ka noqo naftaada, iyo ficilkaaga.

2. Awoodda Ka-Fidista

Baro xeerka loo yaqaano Stoicism-ka ee ah "Kala saar waxa aad xukumi karto iyo waxa aadan xukumi karin.

Ma xukumi kartid waxa uu qof kale soo dhigo TikTok ama Facebook.

Balse waxaad si buuxda u xukumi kartaa fal-celintaada!

In aad xanaaqdo oo aad waqti ku bixiso u-jawaabidda qof jaahil ah, waa in aad isaga gacanta u geliso rimoodka maskaxdaada.

Markaad dhaafto qormo kicin karta dareenkaaga, waxaad muujinaysaa in awooddaada maskaxeed ay ka sarrayso kuwa qeybta faalooyinka ku rafta.

3. Jooji Qareennimada Aan Loo Baahnayn

Waa cudur maskaxeed in qofku uu isku-yeelo masuuliyad uu ugu doodo koox dhan.

Sida dadka qaar ay dhahaan "Waxaan u taaganahay difaaca haweenka" ama "Waxaan u taaganahay sharafta ragnimada".

Bini-aadamka lama tartamaysiin karo, qof walbana khibraddiisa u gaarka ah ayuu ku qiimeeyaa adduunka.

Faham in qofka soo qoraya dhaleecayntu uusan raadinayn xaqiiqo, balse uu raadinayo uun dareen-celin Attention ah.

Ha quudin gaajada dareenkiisa!

Ugu dambeyn xanaaqan fudud iyo kooxaysigu waa silsilad lagu xayirayo garaadkaaga.

Qofka isku mashquuliya difaaca jinsigiisa ama kooxdiisa wuxuu hilmaamaa dhismaha noloshiisa gaarka ah.

Ku faan naftaada qofka aad tahay, aqoontaada, sharafkaaga, iyo cibaadadaada, ee haku faanin abuur sida jinsi aadan dadaal u gelin.

Marka aad ogaato qiimahaaga rasmiga ah, waxaad ogaan doontaa in qof internet-ka ka dhex qaylinayaa uusan marnaba dhaawici karin jiritaankaaga dhabta ah! Wabilaahi tawfiiq.

Waad Ku Mahadsan

Tahay Aqrintaada

Noloshan aynu ku dhex nool nahay ee xawliga ku socota, maskaxdeennu waxay maalin kasta wajahdaa duufaan macluumaad ah. Laga soo bilaabo sheekooyinka aynu wadaagno, fariimaha baraha bulshada ee aynu akhrino, ilaa xanta iyo fadeexadaha hoose ee laysla dhex-maro; inta badan waxyaabaha ku dhex dhaca maskaxdeena waa kuwo nabad-gelyada iyo xasiloonida inaga xada.

Balse ka warran haddii ay jirto hal qaaciido oo fudud, taas oo awood u leh in ay maskaxdaada ka sifeeyso buuqan oo dhan? In ka badan 2,400 oo sano ka hor, faylasuufkii weynaa ee u dhashay dalka Giriigga, Socrates, ayaa curiyay xikmad layaab leh oo ilaa maanta daawo u ah dhibaatadan. Waa xikmadda loo yaqaano "Saddexda Shaandho".

Maalin maalmaha ka mid ah, ayaa nin si xawli ah ugu soo orday Socrates. Ninkii isagoo xamaasadaysan, neeftuna ay ku dheggan tahay ayuu yiri "Oday Socrate-doow, ma maqashay warka cusub ee ku saabsan saaxiibkaa? Wax layaab leh ayaa la iga soo sheegay inuu sameeyay!" Socrates oo ahaa nin si aad u qoto dheer u fakara ayaa si deggan u eegay ninkii, wejigiisana naxariis ka muuqato ayuu ku yiri "Istaag saaxiib.

Inta aadan warkaas xiisaha leh iiga sheekayn, waxaan rabaa inaan hadalkaaga marsiiyo tijaabo yar oo aan u bixiyay Saddexda Shaandho. Haddii warkaagu uu saddexdaas shaandho soo dhaafo, si farxad leh ayaan kaaga dhagaysanayaa." Ninkii baa yaabay, maxaa yeelay weligii ma maqal qof shuruud ku xiraya in war lala wadaago, wuxuuna si aamusan u sugay su'aalaha faylasuufka.

Socrates ayaa weydiiyay shaandhadii kowaa "Shaandhada Kowaad waa RUNTA. Ma ii dammaanad qaadi kartaa in warka aad hadda iiga sheekaynayso saaxiibkay uu yahay boqolkiiba boqol RUN biyo-kama-dhibcaan ah oo aad adigu marag ka tahay?" Ninkii baa madaxa xoqday, waxyarna aamusay, kadibna yiri "Maya... Runtii isha iiguma dhicin, mana xaqiijin karo. Suuqaan ka maqlay, dad baa isla dhex-marayay magaalada." Socrates ayaa yiri "Waa hagaag.

Sidaas darteed, dhab ahaan ma hubtid inuu warkani xaqiiqo yahay iyo inuu been abuur yahay. Aynu u gudubno shaandhada labaad." Markaas ayuu weydiiyay shaandhadii labaad "Shaandhada Labaad waa WANAAGGA. Warkan aad iga rabto inaad saaxiibkay iiga sheegto... miyuu yahay war WANAAGSAN oo sharaf, ammaan, ama tilmaan fiican u ah isaga?" Ninkii baa yaxyaxay, hoosna u eegay, isagoo ka xishoonaya inuu wejiga Socrates eego wuxuuna yiri

"Maya, lidkeeda waaye. Waa war aad u xun oo ceeb iyo weji gabax xambaarsan." Socrates ayaa dhoolla-caddeeyay oo yiri "Layaab! Waxaad rabtaa inaad iiga sheegto war xun oo ceebaynaya saaxiibkay, adigoon xitaa hubin inuu warkaasi run yahay iyo in kale! Wali se waxaad haysataa hal fursad oo aad iigu sheekayn karto. Waa shaandhada saddexaad iyo tan u dambaysa."

Ugu dambayn, Socrates ayaa weydiiyay shaandhadii saddexaad "Shaandhada Saddexaad waa FAA'IIDADA. Warkan aad igu soo waddo... miyuu yahay mid FAA'IIDO ii leh aniga? Ma kordhinayaa aqoontayda, ma farxad gelinayaa naftayda, mise cibaado ayuu ii kordhinayaa?" Ninkii baa gabi ahaanba is-dhiibay, wuxuuna yirii "MayaSocrates. Runtii wax faa'iido ah oo uu leeyahay ma jirto. Waa uun xan, fadeexad, iyo sheeko-suuq madadaalo ah."

Markaas ayuu Faylasuufkii weynaa eegay ninkii, isagoo bixinaya cashar weligiis taariikhda galay wuxuu yiri "Haddii warka aad rabto inaad iisheegto uusan ahayn RUN... uusan ahayn WANAAG... uusan xitaa ahayn mid FAA'IIDO ii leh... Haddaba maxaad waqtiga iigaga qaadaysaa inaad igu dhex shubto qashinkaas?! Iga kaxee warkaaga, mana doonayo inaan maqlo wax ku saabsan!" Bal qiyaas xaaladda aynu maanta ku dhex nool nahay.

Baraha bulshada ayaynu galnaa, waxaan akhrinaa, daawannaa, oo aynu faafinaynaa kumanaan warar ah, dhaleecayn ah, iyo fadeexado ah oo aynu waqtigeena iyo maskaxdeena ku khasaarinno. Maalin kasta, waxaan u oggolaannaa in maskaxdeena laga dhex buuqo. Ma hubnaa in warka aynu saacado ku falanqaynayno uu run yahay? Inta badan waa maya; waa kutiri-kuteen iyo isku-dir. Ma yihiin wanaag qofka dhisa? Waa Maya; waa sumcad-dil iyo ceebayn.

Faa'iido ma inoo leeyihiin nolol iyo aakhiro toona? Waa Maya; kaliya diiqad, xiqdi, iyo ciil ayay qalbiyadeena ku beeraan. Maxaynu haddaba maskaxdeena uga dhignay qashin-qub ay cid kastaa ku shubto xumaanteeda? Maskaxdaadu waa gurigaaga, waa xarunta noloshaada iyo nabaddaada. Qofna ha u oggolaan inuu cagaha wasakhda leh kula soo galo gurigaas.

Laga bilaabo maanta, marka laguu keeno war ku saabsan qof kale, marka lagugu dhex rido muran, ama marka aad aragto olole baraha bulshada ka socda, neefso oo xasuuso Seddexda Shaandho. Marsii Saddexda Shaandho oo kala ahaa 1: Ma Run baa? 2: Ma Wanaag baa? 3: Ma Faa'iidaa? Haddii jawaabtu tahay MAYA, iska xiro dhegahaaga, indhahaaga ka leexi, oo badbaadi nabaddaada maskaxeed.

“Nabaddu ma aha inaad adduunka xakameyso, nabaddu waa inaad xakameyso waxa aad u oggolaanayso inay gudahaaga galaan.”

Waad Ku Mahadsan

Tahay Agrintaada

Nolosha maalinlaha ahi waxay wadataa caqabado kala duwan sida xanuunka, walbahaarka, hubaal-la'aanta, iyo halganka joogtada ah ee ah in la ilaaliyo yoolka iyo dhiirigelinta nafeed.

Falsafadda Stoicism Ama Falsafadda Dhabar-adaygga, oo ah falsafad gadiimi ah oo ka curatay dalkii Giriigga, markii dambena ku fiday boqortooyadii Roomaanka, ayaa waqti xaadirkaan dib usoo shaac-baxday.

Falsafaddani waxay bixisaa hage dhab ah oo ku tuseysa sida caqabadaha nolosha loogu wajaho xoog iyo maskax deggen.

Beddelkii aan isku dayi lahayn inaan maamulno wax walba oo inagu xeeran, falsafadda Stoicism-ku wuxuu ina barayaa inaan maamulno maskaxdeena, ficilladeena, iyo shucuureena.

Asalkii Falsafadda Stoicism-ka

Falsafadda Stoicism-ka waxay ka curatay magaalada Athens horraantii qarnigii 3-aad ee dhalashadii Nabi Ciise (CS) hortiisa.

Waxaa aasaasay Zeno oo kasoo jeeday magaalada Citium; wuxuu ahaa ganacsade yimid magaalada Athens kadib markii hantidiisii ay ku daadatay badda.

Isagoo raadinaya hage iyo macnaha nolosha, ayuu wax ka bartay faylasuufyo kala duwan ka hor inta uusan samayn falsafadiisa u gaarka ah.

Zeno wuxuu wax bari jiray balbalo dadweyne oo la rinjiyeeyay oo ku taallay suuga Athens, taas oo afka Giriigga lagu oran jiray Stoa Poikile, halkaas oo uu ka yimid magaca "Stoicism".

Falsafaddan waxaa sii horumariyay niman ay ka mid yihiin Cleanthes, Chrysippus, Seneca, Epictetus, iyo boqorkii Marcus Aurelius.

Waa Maxay Stoicism?

Xudunta falsafaddani waa rumaynta in kownka uu hagayo nidaam caqli-gal ah oo dhisan. Maadaama bini-aadamku leeyahay caqli, waxaan awoodnaa inaan fahamno booska aan kaga jirno nidaamkaas.

Stoic-yadu waxay aaminsanaayeen in farxadda dhabta ahi aysan ka imaan hanti iyo guul dibadda ah, balse ay ka timaaddo in lala jaanqaado dabiicadda lana adeegsado dhaqan wanaagga.

Waxay dejiyeen afar tiir oo asaas ah, oo ah kamid yihiin: Xikmad, Geesinimo, Caddaalad, iyo Is-xakamayn.

Arrimaha ugu muhiimsan falsafaddan waxaa ka mid ah in la kala saaro waxa aan koontarooli karno iyo waxa aanan koontarooli karin.

Go'aanadeenna iyo falcelinteenna ayaa ah kuwa aan koontarooli karno. Balse arrimaha dibadda, sida waxa ay dadka kale sameynayaan iyo duruufaha innagu hareeraysan, ma awoodno inaan beddelo.

Inaan baranno inaan diradda saarno kaliya waxa aan beddeli karno, inta kalena aan samir ku qaadanno, ayaa inoo sahlaysa inaan ku noolaanno nolol xasilloon.

Dib-u-dhigista Hawlaha iyo Is-shakiga

Dib-u-dhigista shaqooyinka badanaa waxaa si khaldan loogu fasiraa caajis, laakiin badanaa salkeedu waa is-shaki ba'an.

Hawlaha uma dib dhigno in aynaan danaynayn awgeed, balse waxaan ka cabsanaynaa inaan guuldaraysanno ama aanaan lahayn awood aan ku qabanno hawshaas.

Stoicism-ku wuxuu is-shakigaas kula dagaallamayaa inuu ina baro in qiimaheenu uusan ku xirnayn natiijada aan helno, balse uu ku xiran yahay tayada dadaalkeenna.

Markaan xaqiigadaas qaadanno, cabsidu awooddeeda wey lumisaa.

Faylasuufkii Epictetus wuxuu yiri “Ha dalban in waxyaabuhu u dhacaan sidaad rabto, balse jeclow in ay u dhacaan sida ay yihiin, markaas ayaad qanci doontaa."

Ujeedku ma aha in guushu xaqiijisan tahay, balse waa in la aqbalo natiijo kasta ha ahaato mid fiican ama mid xun.

Hubaasha Dhimashada

Dhimashadu waa mid ka mid ah khibradaha mideeyo bini-aadamka oo dhan. Da'deenna, dhaqankeenna, hantideenna, ama guulaheenna ha noqdaan kuwa ay doonaanee, ugu dambayn nolosha waa laga tagayaa.

Dad badan arrintani waxay ku noqotaa cabsi. Si kastaba ha ahaatee, Stoicism-ku wuxuu qabaa in hubaasha dhimashadu aysan ahayn wax laga argagaxo, balse ay tahay waxw macne u samaynaya sida aan u noolaanayno.

Marcus Aurelius ayaa yiri “Waa inaan u noolaannaa sidii inaan daqiiqad kasta nolosha ka tagi karno." Tani maysan aheyn cabsi gelinta nafta, balse waa xasuusin ah in si dhab ah oo ujeedo leh loo noolaado.

Markaan xasuusanno in waqtigeennu xaddidan yahay, waxaan joojinaynaa inaan tamarteena ku lumino arrimo macno-darro ah iyo xiqdi. Arrintani kama saarayso qofka murugada marka uu qof ka dhinto, laakiin waxay ina baraysaa inaan u oggolaan in murugadu inala wareegto ama ina maamusho.

Sidee Loo Wajahaa Xanuunka?

Xanuunku waa dhacdo kale oo bini'aadamka wada marta. Faylasuufkii Epictetus, oo isagu inta badan noloshiisa xanuunsanaa, wuxuu ardaydiisa xasuusin jiray in jirka ay dabiicaddu inoo soo amaahisay. Wuu itaal darrayn karaa, wuuna is-beddeli karaa fasax la'aan.

Stoicism-ku wuxuu inagu dhiirigelinayaa inaan kala saarno xanuunka jirka na haya iyo culeyska / walbahaarka maskaxeed ee aan annagu is-saarno. Markaan maskaxda tababarno inay xaaladda iska firsato beddelkii ay argagaxi lahayd, waxaan dhimaynaa silicii nafsadeed ee aan loo baahnayn.

Marcus Aurelius wuxuu qoray in dhibaatadu ay tahay fursad lagula dhaqmo dhabar-adayga "Caqabadda hortaagan ficilka, waxay sii kordhisaa ficilka. Wixii jidka kaa gooyay, ayaa jid kuu noqda."

Stoicism Maxaa Laga baran karaa?

Gebagebadii, Stoicism-ku wuxuu ina siinayaa hanaan xooggan oo wax-ku-ool ah oo lagula tacaalo cagabadaha nolosha maalinlaha ah.

Haddii aan xanuun wajahnay, haddii aan dhimasho ka fikirnay, ama aan la halgamayno is-shaki, casharka ugu weyni waa inaan kusoo laabano waxa aan koontarooli karno sida fikradaheena, ficilladeena iyo qaabka aan wax uga falcelino.

Markaan aqbalno waxa aanaan beddeli karin, tamarteena waxaan isugu geynaynaa waxa aan beddeli karno.

Waad Ku Mahadsan

Tahay Agrintaada.

Waxay ahayd abbaaro lixdii makhribnimo, waqti cawlan oo is-qabqabsiga maalinta iyo habeenku uu marayo meeshii ugu sarraysay.

Roob aan kala go’ lahayn, oo hilow iyo xanaaq is-barkan xambaarsan, ayaa xalay ilaa waqtigan oo diiqad iyo deggenaansho isku darsaday dul-hoganayay magaalada.

Cirku ma ahayn mid buluug ah ama madow ah; wuxuu ahaa cajallad layaab leh oo uu dahaaray madow-xigeen iftiin huruud ah oo xanuunsanaya oo uu soo dhex-jibaaxayo.

Quruxdani may ahayn mid ishiisu u bogto oo qura, ee waxay ahayd mid wadata argagax hoose oo qofka dhuuxa ka gelaysa.

Waxaan dhex-taagnaa balakoonka gurigayga oo ahayd gabaad saqaf leh; goobtaydii cidlada iyo faquuqa, halkaas oo aan in badan nafsaddayda kula faqay/qaatay.

Waxaan sanka la raacayay, oo aan si hunguri-weyni ah laabta ugu jiidayay carafta udugga badan ee ciiddu u oommanayd ee uu roobku qaraacay.

Uduggaasi wuxuu sifeeynayay naftayda, sidii nin dawo ka helay cudur dabadheeraaday. Xilliyada ceynkan ahi, noloshu waxay ila yeelataa macne qotodheer, waxaana laabtayda buuxiya degganaan diidmo ku jirto.

Layaab badanaa! ayaan hoos isula guuxay "Maxaa u diiday in nolosha aadanuhu, iyo gabi ahaanba kownkani, uu weligiis ku negaado jawigan?

Maxaa hortaagan in cirku weligiis isku-shaqlanaado isagoo midabkan huruudda ah iyo dhibcahan macaan daadinaya?"

Inyar cabbaar ah kaddib, markii aan isku dhiibay sakhraannimada dabiicadda, maskaxdaydu waxay gashay badweyn fikir oo aan salkiisa la arki karin.

Indhahaygu waxay qabteen geed kali ah oo ka dhex mudan laba daarood oo dhaadheer. Caleemihiisu waxay la ruxmayeen dabaysha, sidii in ay sheeko-wadaag yihiin, oo ay haasaawe la maqli karin la yeelanayaan neecawda.

Markaas baan haddana eegmada u wareejiyay cirka madowga huruudda ah isku darsaday, iyo dib-u-soo-laabashada eegmadii haasaawaha caleemaha.

Qudhiiba, danab ayaa maskaxdayda maray! Dareen lay-gu dhuftay oo aanan garanayn meel uu iiga yimid ayaa igu soo xoomay.

Muuqaalkani… muuqaalkani maaha mid igu cusub! Ayaan niyada ka iri, Sidii in la ii fayday xasuus waqti hore la daboolay, waxaan dareemay in aan muuqaalkan oo kale arkay yaraantaydii.

Ma xusuus la aasay baa soo faagtay? Mise waa is-khalad ka dhacday isha ee loo yaqaan déjà vu maskaxeed oo aan cidhifkeeda la qaban karin?

Laab-kacaas kadib, hirar cusub oo is-riixaya ayaa maskaxdayda kusoo fatahay. Hammi weyn ayaa i galay, hammi oronaya

“Qalin qaado! Waa in aad qortaa, waana in aad diiwaangelisaa la-kulankan ruuxiga ah ee qotada dheer ee mudada badan kaa maqnaa.”

Durbadiiba shucuurtii ayaa qulqushay, ereyadii baana isu kay tebay, qalinkii ayaan daf is-iri si aan warqadda ugu shubo dareenkayga.

Balse markii aan xarriiqdii kowaad dhigay, ayaa cod i dhex-jiifa, oo jeesjees iyo quudhsi wataa, ka yeedhay laabtayda

“War bal is-arag! Ma waxaad is-moodday Fyodor Dostoevsky? Ma waxaad isku deyeysaa inaad dabiicadda iyo nafsadda isku tidcatid sidii aabihii baadhista nafsadda aadanaha? Ogoow meeshaad taagan tahay!”

Qosol yara qaraar ayaan la dhacay. Waa maxay caajisnimadan, fuleynimadan, iyo is-yaraysigan gudahayga gubaya?

"Alla beele, waan qorayaa, dhibic walba oo roob ahna xaraf baan ka dhigayaa!" ayaan go'aan ku gaaray.

Waxaan sii dhex quusay qoraalka, anigoo aad ugu raaxaysanaya macaanka weedhaha aan isku duba-ridayo iyo hoos-u-hoobashada dhibcaha roobka oo weli dhacaya.

Kadib gacmaha ayaan cirka u taagay anigoo leh "Eebbow, Adigaa awood badane, beryo iyo badnaanba, ee inoo sii daa neecawdan iyo roobkan waligii."

Balse isla markiiba, caqli-galnimadii ayaa sidii dubbe oo kale iiga dhacday maskaxda. Afkii baan is-qabtay!

Waxaan gartay xajmiga is-jecleysiga, iyo xanuunka anaaninimada i galay. "War bal is-eeg," ayaan naftayda canaantay, "Ma adigaa kaligaa dunida ku nool?

Waxaad dalbanayso in Eebbe kuu yeelo waa wax-kama-jiraan iyo khayaal aan suurtoobayn! Dunidu waa is-bedbedel joogto ah, waqti-xaadirkanina waa daruur ku-meel-gaar ah.

Ka kac riyada qudhuntay iyo laab-la-kaca! Ka kac hurdada sakhraannimada ah ee aad is-gelisay!" Sidii ruux biyo qabow madaxa lagaga shubay, ayaan hurdadii iyo khayaaligii qoraalka kasoo booday.

Runta qadhaadh ayaana i hor-timid: Intii aan ku dhex jirey haasaawaha dabiicadda, is-tusaalaynta maskaxda, iyo tartanka aan la galay qalinleyda, dunidii dhabta ahayd waa ay socotayba.

Markii aan saacadda eegay... Qeybo qoostay! alla rabiyoow maxaa dhacay! Qalinkii baan tuuray, oo waqtigii i duudsiiyay.

Salaaddii Maqrib ee waajibka ahayd xilligeedii waa uu idlaaday, dadkiina waa ay ka baxeen! Qoritaanka iyo isku-mashquulinta qiiqa nafsaddayda ayaa ila tegtay, anigoo dayacay xiriirkii rasmiga ahaa ee isku-xirayay cirka iyo dhulka!

"Cidladaydii uun baan dib ugu laabtay, dambi-dareen iyo faaruq-ruuxeed oo weyn ayaana daaqadda igala soo galay."

Waad Ku Mahadsan

Tahay Aqrintaada

Miyaad waligaa isku aragtay adigoo ku dhex jira xiriir aad ogtahay inuu sun yahay balse aad ka bixi la'dahay? Ama bara naya takhasus Jaamacadeed oo aadan jeclayn oo laga yaabaa in waalidku kugu qasbayo? Ama ku dheggan ganacsi khasaara ku galiya mar walba?

Marka lagu weydiiyo "Maxaad isaga tagi weyday?" Waxaad ku jawaabtaa "Sideen uga tagaa? 4 sano ayaan geliyay!Lacag badan baa iigaga baxday! Waqtigaygii baan galiyay!" Haddii ay sidaas tahay, maanta waxaan ku ogeysiinayaa inaad ku dhacday dabin nafsaani ah oo noloshaada baabi'inaya.

Waxaan ku barayaa sababta ay mararka qaar guusha ugu weyni u tahay inaad "Tanaasusho" oo aad isaga tagto! Tusaale "Waxaad iibsatay tigidh shaneemo si aad filim u daawato. 20 daqiiqo markuu filimkii socday, waxaad ogaatay inuu yahay filimkii ugu xumaa ee aad abid aragto. Aad baad u caajistay."

Maxaad samaynaysaa? Ma isaga tageysaa shaneemada? 90% dadka way iska sii fariisanayaan ilaa uu ka dhamaado! Maxaa yeelay waxay is-leeyihiin "Lacagtaydii baan bixiyay, waa inaan dhameeyaa!" Laakiin lacagtoodii horay ayay u luntayba!

Haddii aad sii fadhido, kaliya lacagtii ma lomin, ee waxaad raacisay 2 saacadood oo waqtigaaga ah iyo maskax-xanuun! Waxaad khasaarihii ku dartay khasaare kale!"

Sidaas si la mid ah ayaan nolosheena u khasaarinnaa! Waxaad ku jirtaa xiriir ku dhibaya, balse waxaad leedahay "5 sano ayaan wada soconnay, ma jari karo xiriir aan soo waday ilaa waqtigaas." Haddaba, maadaama aad 5 sano khasaarisay, miyaad rabtaa inaad 5 kale sano ee soo socda aad ku darto?! Waxaan u haysannaa in ka-tagiddu ay tahay fashil. Waxaa nalagu soo koriyay hal-kudhegga ah

"Halyeygu waligii ma tanaasulo."

Balse xaqiiqadu waxay tahay: In aad ku dheganaato sheygaas, geesinimo ma aha, ee waa is-miidaamin!

Faylasuufyada casriga ahi waxay leeyihiin hal xeer marka ay timaado dhibaatooyinka noocan ah

"Haddii aad ogaato inaad ku dhacday god dheer, xeerka 1aad waa inaadan isku dayin inaad godka hoos usii qodo"

Haddii waddadii aad raacday ay noqoto mid qaldan, dib u noqoshadu ma aha fashil, ee waa tallaabada ugu caqliga badan ee aad qaadi karto. Waqtigii aad gelisay shalay waa tagay, dib uma soo celin kartid. Balse waxaad badbaadin kartaa berrito, isbuuca dambe, iyo sanadka dambe!

Sidee haddaba looga baxaa dabinkan oo go'aan sax ah loo gaaraa? Tijaabi xeerarkaan awoodda badan

• Ha xisaabin Tagtada, Xisaabi Imaadada/Mustaqbalka: Marka aad go'aan gaarayso, iska illow waqtigii iyo lacagtii aad shalay bixisay kuwaasi waa ay tageen. Is-weydii "Haddii aan maanta eber ka bilaabayo, miyaan waddadan dooran lahaa?" Haddii jawaabtu tahay maya, isaga bax maanta!

• Beddel Ereybixintaada: Ka-tagiddu ma aha in aad guuldarraysatay. Ka-tagiddu waa in aad xorayso tamartaada, waqtigaaga, iyo booskaaga si aad u bilowdo wax cusub oo guulaysan kara.

• Aqbal Xanuunka Luminta: Waa xanuun in la qirto in 3-5 sano ay kaa khasaartay. Balse xanuunkaasi wuxuu ka roon yahay in aad noloshaada oo dhan ku khasaariso waddo aan meelna ku geynayn!

Mararka qaar, go'aanka ugu adag uguna geesinimada badan ee aad noloshaada qaadan kartaa ma aha inaad sii waddo dagaalka... balse waa inaad ogaato xilliga aad hubka dhigayso, oo aad waddo cusub dooranayso.

Ha u oggolaan in wixii shalay kaa khasaaray, ay kaa xadaan waxa berri kuu imaan kara!

Miyaad awooddaa inaad isaga tagto waxa aan kuu qalmin?

Haddii fariintani ay kusoo gaartay, igu caawi inaad sii share garayso si aad u badbaadiso qof ku xayiran xiriir, shaqo, ama waddo qaldan oo ka bixi la'yahay.

Save-na dhaho muuqaalka si aad geesinimo uga qaadato maalinta aad u baahato inaad go'aan culus gaarto.

Iiguna reeb faalo qeybta faalooyinka.

Waa maxay hal shay oo aad iska daysay xilli dambe, balse aad is-tiri "Alla maxaan goor hore uga tegi waayay?"

Miyaad dareentaa in maskaxdaadu ay mar walba ordayso? In aad aad u fekerto, in xitaa marka aad is-ku-daydo inaad dhiirigelin dhegaysato, diin barato, ama xirfad cusub barato... aadan waxba fahmayn oo maskaxdaadu aysan xamili karin?

Hadii ay sidaas tahay, dhibaatadaadu ma aha inaad caajis badan tahay, ama aadan caqli lahayn. Dhibaatadaadu waxay tahay, maskaxdaadu way soo dhaaftay intii ay qaadi lahayd! Qarni ka hor, dalka Japan, waxaa ka dhacday sheeko-falsafadeed taas oo sharraxaysa xaaladdan.

Sheekadaani waxay kuu furi doontaa qolofta maskaxdaada! Waxaa jiray macallin jaamacadeed oo aad u aqoon badnaa. Wuxuu aqrin jiray buugaag badan, wuxuu bartay sayniska, falsafadda, iyo diimaha. Balse weli waxaa ku jiray bohosho iyo diiqad uusan garanayn meel ay ka timid.

Wuxuu maqlay in buur dheer oo magaalada banaankeeda uu ku nool yahay Oday Xikmadlow ah Zen Master bey uyaqaanaan, kaas oo dadka bara sirta nabadda maskaxda iyo xasiloonida. Macallinkii jaamacadda intuu dhar qurux badan xirtay ayuu odaygii dhankiisa aaday. Markii uu u tahay ayuu ag fariistay kadib hadal bilaabay.

Wuxuu odaygii uga sheekeeyay dhammaan wixii uu bartay "Waxaan aqriyay tan, waxaan aqaanaa aragtidaas, waxaan maqlay falsafad hebel!" Wuxuu doonayay inuu odayga tuso inuu yahay nin weyn oo aqoon leh. Odaygii xikmadda lahaa wuu aamusnaa, isagoo si deggen u dhagaysanaya.

Markaas ayuu yiri "Soo dhawoow, marti baad iitahayee aan koob shaah ah kuu shubo." Odaygii ayaa koobkii soo hor-dhigay macallinkii, wuxuuna bilaabay inuu shaaha ku shubo. Shaahii wuu buuxiyay koobkii... laakiin odaygii ma uusan istaagin! Wuu sii shubayey!

Shaahii ayaa koobkii ka soo fatahday, miiskii wada gaaray, oo bilaabay inuu ku daato dharkii macallinka! Macallinkii ayaa soo booday isagoo xanaaqsan oo yiri "War jooji! Miyaadan arkayn in koobku uu buuxo?! Dhibic kale ma qaadi karee maxaad weli ugu sii shubaysaa?!"

Odaygii ayaa shaahii joojiyay, wuxuuna si deggen u eegay macallinkii, isagoo ku yiri "Adiguna waxaad tahay sida koobkan oo kale. Maskaxdaadu waxaa ka buuxo fikrado, qab ama isla-weyni, shuruudo, iyo waxyaabo aad is-moodsiisay inaad og tahay.

Sideen kuugu shubaa xikmad cusub ama nabad, haddii aadan marka hore koobkaaga faaruqin?" Waxaan filayaa inaad hada fahantay xikmadda ku qarsoon sheekada? Dhibaatada ugu weyn ee dhalinyarada maanta haysata ma aha aqoon la'aan. Waa Aqoonta Xad-dhaafka ah, iyo iska-buuxin.

Waxaan maskaxdeena ka buuxinaynaa buuq, doodaha baraha bulshada, khilaaf aan macne lahayn, warar xunxun, iyo is-barbardhig. Waxaan maskaxda ka buuxinay qab/kibir/isla-weyni iwm. Waxaan aaminsanahay inaan wax walba ognahay.

Qofkii noo yimaada isagoo raba inuu na waaniyo ama wax na baro, waxaan niraahnaa "Waan og nahay, iwm. Balse qofka leh waan ogahay waxba ma baran karo! Goorma ayuu koobku waxtar leeyahay? Wuxuu waxtar leeyahay marka uu madhan yahay? Haddii koobku buuxo, biyo nadiif ah kuma shubi kartid.

Sidoo kale, Maskaxdaadu ma dhisi karto nolol cusub, ma heli karto nabad, mana baran karto xirfad cusub haddii aysan faaruqin wixii hore. Sidee haddaba loo faaruqiyaa koobkaaga maskaxda? Waa inaad tababarataa waxa falsafadda Zen ugu yeerto Shoshin (maskaxda Qofka Biloowga ah).

Mar kasta oo aad buug akhrinayso, qof la sheekaysanayso, ama cilmi baranayso... is-ka-dhig in aadan weligaa horay waxba u maqal. Meel iska dhig qabkaaga. Si aad u xasiliso maskaxdaada buuxda. Soo qaado warqad, oo ku qor dhammaan welwelka, fikradaha, iyo buuqa maskaxdaada ku dhex jira.

Ka soo saar madaxaaga, kuna shub warqadda si aad boos ugu samayso xasiloonida. Baro inaad tiraahdo ma aqaano. Waa kalmadda ugu xorriyadda badan adduunka! Qof buuxa waligii wax ma barto, qof madhanna waligii harraad uma dhinto maxaa yeelay mar kasta wuxuu cabayaa biyo cusub.

Ka warran haddii aan kuu sheego inay jiraan Afar Eray oo kaliya, kuwaas oo awood u leh inay kaa bi'iyaan murugada ugu weyn ee noloshaada, isla markaana burburiya kibirka iyo isla-weynida marka aad guusha ugu sarraysa gaarto?

Maanta waxaan idiin soo bandhigayaa sheeko-falsafadeed la sheego in ay dhacday kumanaan sano ka hor.

Waa sheeko ay faylasuufyadu u adeegsadaan inay dadka ku baraan xaqiiqada dhabta ah ee adduunka.

Beri baa waxaa jiray Boqor aad u awood badan, kaas oo xukumi jiray dhul aad u ballaaran.

Boqorku wuxuu isugu yeeray faylasuufyadii iyo raggii ugu xikmadda badnaa boqortooyadiisa, wuxuuna ku yiri "Waxaan rabaa inaad ii samaysaan Faraanti ama Kaanti khaas ah.”

Faraantigaas waa inuu xambaarsan yahay xikmad oo idil. Xikmaddaasi waa inay noqotaa mid marka aan aad u murugaysanahay i farxad gelisa, marka aan aad u faraxsanahayna i dejisa oo i xasuusisa inaanan kibirin!.

Faylasuufyadii waa ay yaabeen! Waa maxay xikmadda intaas oo awood ah isku darsatay ee hal faraanti lagu soo koobi karo?

Kadib maalmo badan oo ay fekerayeen, oday faylasuuf ah oo aad u xikmad badnaa ayaa boqorka u keenay faraanti qurux badan, wuxuuna ku yiri boqorow, xikmaddu waxay ku qoran tahay faraantiga dhexdiisa, balse ha furin ilaa aad gasho xaalad aad u adag oo aad quusato, ama xaalad aad cirka is-geysay.

Mudo kadib, boqortooyadii waxaa soo weeraray cadow aad u awood badan.

Boqorkii waa laga adkaaday, ciidankiisii waa la laayay, isagiina wuxuu ku qasbanaaday inuu faraskiisa qaato oo uu baxsado.

Cadowgii ayaa baacsaday.

Boqorkii isagoo cararaya ayuu wuxuu yimid buur aad u dheer oo hoosteedu bad tahay.

Horay uma socon karo waayo baddaa xigta, gadaalna uma laaban karo waayo cadowgii ayaa soo gaaray oo faraskoodii ayuu maqlayaa.

Wuxuu galay quus.

Geeri ayuu is-taawiyay.

Si kedis ah ayuu u xasuustay faraantigii.

Wuu bixiyay, wuxuuna akhriyay afartii eray ee ku dhex qornaa.

Waxay ahaayeen "Kani sidoo kale wuu gudbi doonaa" Markii uu aqriyay, dareen layaab leh ayaa ku soo degay.

Wuxuu garwaaqsaday in xaaladdan adag, cabsidan, iyo weerarkani aysan waari doonin.

Wuu is-dejiyay.

Cadowgii baadi-goobayay dariiq kale ayay mareen, boqorkiina waa uu badbaaday.

Sannado kadib, boqorkii wuxuu dib usoo urursaday ciidankiisii, wuxuu qaaday weerar rogaal-celis ah, wuxuuna soo ceshaday boqortooyadiisii.

Maalintii uu soo laabtay, waxaa loo dhigay xaflad weyn.

Qasrigiisa waxaa lagu xardhay dahab, dadkii oo dhanna magaciisa ayay u sacab tumayeen.

Boqorku markuu arkay awooddiisa iyo sida loo jecel yahay, ayaa waxaa galay Kibir iyo Isla-weyni.

Wuxuu is-yiri "Cidna igama awood badna maanta!' Isla markiiba wuxuu xasuustay odaygii xikmadda lahaa".

Faraantigii ayuu furay, mar labaadna wuu akhriyay. Kani sidoo kale wuu gudbi doonaa.

Isla ilbiriqsigaas, dhoolla-caddayntiisii ayaa is-taagtay. Kibirkiisii waa uu burburay.

Wuxuu garwaaqsaday in guushan, hantidan, iyo awooddani aysan waligood jiri doonin.

Xataa isagu maalin buu dhiman doonaa, waxaana la geyn doonaa god madow."

Maxaynu ka baranaynaa sheekadan?

Faylasuufkii weynaa ee giriigga heraclitus wuxuu yiri "Qofku weligiis laba jeer ma galo isku webi, waayo biyuhu ma aha kuwii hore, qofkuna ma aha kii hore."

Wax walba adduunka way is-beddelayaan.

Diinteenna Islaamkuna waxay inna bartay in adduunyadu tahay dhalanteed iyo hoos libdhaya.

Dhibaatada ugu weyn ee bini-aadamka maanta haysata waa in aynu u haysanno in xaaladda aynu ku jirno ay waari doonto.

Marka aad niyad jabto, marka aad weydo qof aad jeclayd, marka aad shaqo weydo, ama aad xanuunsato, waxaad mooddaa in xanuunkaasi uu kula jiri doono noloshaada oo dhan.

Balse xasuuso: Kani sidoo kale wuu gudbi doonaa.

Marka aad guulaysato, aad lacag samayso, ama aad caan noqoto, naftaada ha is-moodsiin inaad dadka ka sarrayso.

Cudur, deyn, ama dhacdo yar ayaa iftiinkaaga demi karta. Xasuuso “Kani sidoo kale wuu gudbi doonaa."

Noloshu waa qurux sababtoo ah ma waarto.

Dhibku waa ku meel-gaar, farxadduna waa ku meel-gaar.

Qofka xikmadda lihi waa kan aan dhibka isku dilin, guushana aan ku kibirin.

Afartan eray maskaxda ku qoro maanta.

Haddii aad dareemayso culeys nafeed, ogoow inuu gudbi doono.

Haddii sheekadani ay qalbigaaga taabatay, fadlan igu caawi inaad fariintan gaarsiiso qof u baahan inuu maqlo maanta.

Keydo muuqaalkan si aad u daawato maalinta aad murugooto.

Weligaa ma is weydiisay sababta taariikhda aadanaha inta ugu badan, ninka loogu arko inuu yahay halbeegga nolosha ama udub-dhexaadka adduunka, halka haweeneydana loo arko qofka kale ee lagu kabo nolosha ninka? Ragga taariikh ahaan waxaa loo tixgeliyaa inay yihiin kuwo madax-bannaan, iyagu doorta masiirkooda, macnaha noloshoodana gacantooda ku qorta. Balse waa maxay sababta dumarka loogu xiray doorar bulshadu u sii jeexday? Su'aalahaas cul-culus ma aha kuwo aan anigu iska keenay. Waa aasaaska falsafaddii ruxday qarnigii 20-aad ee ay la timid qoraayadii iyo faylasuufaddii u dhalatay Faransiiska ee Simone de Beauvoir. Waxay ahay haweeneydii aasaastay dhaqdhaqaaqa cusub ee u doodista xuquuqda dumarka, iyadoo adeegsanaysa falsafadda Existentialism-ka (Falsafadda Jiritaanka Aadanaha iyo Xorriyadda).

Aan yara dhex-quusanno nolosheedii layaabka lahayd iyo fikradaheedii baddelay adduunka.

Simone waxay ku dhalatay Paris sannadkii 1908-dii, iyadoo ka soo jeedda qoys ladan. Sidii caadada u ahayd xılligaas, aabaheed wuxuu rajaynayay inay hesho waxbarasho fiican si ay ula aqal-gasho nin taajir ah, reerna u dhaqdo. Balse qaddarku waddo kale ayuu u jeexay. Markii ay qaan-gaartay, qoyskeedii wuu kacay, hantidiina waa ay beeleen. Meeshii gabdhaha badankood ay xilligaas niyad-jabi lahaayeen maadaama aysan haysan hanti ay ku guursadaan, Simone farxad ayay u ahayd! Waxay dareentay inay ka xorowday silsiladdii guurka qasabka ahaa iyo in guri lagu xiro. Waxay go'aansatay in waxbarashadeedu ay noqoto hubka kaliya ee ay ku dagaallanto. Hooyadeed waxay ahayd haweeney Katoolig ah oo diinta aad ugu adag. Simone yaraanteedii ilaa heer ay is-tiri makaa-hilaad miyaad noqotaa? ayay diinta ku dheganayd. Balse markii ay 14 jir noqotay, waxay martay isbeddel maskaxeed oo weyn; waxay ku dhawaaqday inay diinta ka baxday, waxayna nolosheeda u hurtay xisaabta, suugaanta, iyo falsafadda.

Si aad u fahamto Simone, waa inaad fahamtaa xiriirkii iyada iyo Jean-Paul Sartre oo ahaa mid ka mid ah faylasuufyadii ugu waaweynaa qarnigii 20-aad. Waxay is-barteen 1929-kii iyagoo jaamacadda wada dhigta. Waxaana dhex maray xiriir jaceyl iyo mid maskaxeed oo socday in ka badan 50 sano! Balse ma ahayn xiriir caadi ah. Sartre mar buu guur u soo bandhigay, wayna diidday. Weligood hal guri ma wada degin, carruur isuma dhalin, mid walbana wuxuu xor u ahaa inuu xiriirro kale la yeesho dad kale.

Maxay sidaas u sameeyeen? Sababtoo ah waxay aaminsanaayeen in "Xorriyaddu ay tahay shuruudda koowaad ee jaceylka dhabta ah." Xiriirkoodu wuxuu tusaale nool u ahaa aragtideeda ah in haweeneydu aysan marnaba nafteeda ku dhex lumin nin, balse ay noqoto qof madax-bannaan. Sannadkii 1949-kii, Simone waxay soo saartay buug ka kooban 1,000 bog oo la yiraahdo The Second Sex. Buuggan waa midka aasaaska u noqday kacdoonkii labaad ee dumarka. Markii buuggu soo baxay, dhaleecayn xooggan ayuu la kulmay. Kaniisadda Faatikaanka/Vatican waxay ku dartay liiska buugaagta xaaraanta ah ee la mamnuucay. Balse taasi kama celin inuu adduunka ku fido. Buuggan, Simone waxay ku burburisay dooddii ahayd "Ragga iyo dumarku way kala duwan yihiin sababo bayooloji ah awgood, waana in sidaas lagu kala dambeeyo." Iyadu waxay falanqaysay taariikhda qadiimiga ah ee Giriigga, Yurubta Dhexe, iyo dhaqamada kala duwan, waxayna ogaatay in awood-maroorsiga ragga uusan ahayn mid dabiici ah, balse uu yahay nidaam ay bulshadu curisay.

"Qofku kuma dhasho haweeney, balse wuu noqdaa."

(One is not born, but rather becomes, a woman).

Tani waa weedha ugu caansan falsafaddeeda. Waa maxay macnaheedu? Simone waxay leedahay, dheddignimada, iyo hab-dhaqanka laga filayo haweeneyda kuma dhex jiraan dhiiggeeda ama hiddo-sideheeda. Waa bulshada iyo deegaanka waxa gabadha yar bara inay noqoto qof aamusan, adeegta, ninka ka dambaysa, islamarkaana isku xaddidda quruxda iyo hooyonimada. Dhanka kale, wiilka waxaa la baraa inuu noqdo madax, xor ah, oo dunida maamula. Sidaas darteed, haweeneynimadu waa door la jilayo oo bulshadu qofka u dhiibtay! Sidee bay Simone isugu xirtay u-doodista dumarka iyo falsafadda Existentialism-ka? Si fudud, falsafaddani waxay nolosha u qaybisaa laba:

1. Being-for-itself Inaad naftaada u jirto: Waa xaalad qofku u madax-bannaan yahay fekerkiisa, ficilkiisa iyo yoolkiisa. Wuxuu abuuraa isbeddel, wuuna socdaa. Taariikh ahaan, kaalintan waxaa la siiyay Ragga.

2. Being-in-itself Inaad tahay shay la maamulo: Waa xaalad qofku yahay mid go'doonsan, la daawado, la qiimeeyo, laguna xaddido shaqooyin cayiman (sida daryeelka). Kaalintan, nasiib-darro, waxaa lagu riixay Dumarka.

Simone waxay leedahay, dumarku waxay noqdeen kuwa kale, maxaa yeelay waxay oggolaadeen inay ku dhex noolaadaan qafiskaas. Si haweeneydu u xorowdo, waa inay u halgantaa sidii ay u noqon lahayd "being-for-itself". Waa inay diiddaa in doorkeeda loo sii qoro, waa inay mas'uuliyadda nolosheeda dhabarka saarataa, oo ay iyadu nafteeda u sameysaa macne. Ugu dambeyntii Simone de Beauvoir waxay na baraysaa in dhibaatada iyo cadaalad-darrada haysata dumarka aysan ahayn masiir rabaani ah oo aan la beddeli karin. Isbeddelka dhabta ah ee haweeneyda kama yimaado bannaanka; wuxuu ka yimaadaa gudaheeda.

Marka ay haweeneydu garwaaqsato in aysan ahayn "shay la maamulo" balse ay tahay "maskax wax curin karta", xilligaas ayay bilowdaa inay adduunka la wareegto. Buuggeeda iyo aragtideeda waxay xudun u noqdeen in jaamacadaha reer galbeedka laga hirgeliyo cilmiga daraasaadka jinsiga ee (gender Studies), waxayna beddeshay habkii dunidu u arkayay doorka haweeneyda. Noloshu ma laha qoraal la sii diyaariyay. Sida raggu ay u xor yihiin inay mienaha noloshooda abuuraan, ayay tahay in dumarkuna ay qalinkooda u qaataan si ay u qoraan sheekadooda.

Sidaad adigu u aragtaa aragtidan? Miyaad aaminsan tahay in dabeecadaha iyo hab-dhaqanka lagu yaqaan dumarka iyo ragga ay yihiin kuwo lagu dhasho, mise waa kuwo ay bulshadu u sameysay jinsi kasta? Fadlan hoos iigula wadaag fikirkaaga iyo falanqeyntaada qeybta faallooyinka (Mahadsanid).