Ik ging er met hoge verwachtingen in. Iedereen noemt het altijd een klassieker, een romcom. En het was prima… Ik verwachtte gewoon meer. Misschien omdat het zo kort is. Iedereen praat erover als romcom maar het voelde eerlijk gezegd meer een aflevering van een serie.

In het boek volgen we Holly door de ogen van haar buurman. Iets wat ik een interessant vertelperspectief vind. Eigenlijk zien we Holly enkel als projectie van hoe haar buurman haar ziet. Vanaf een afstand ze is onbereikbaar, want ‘Never love a wild thing’ is een uitspraak die een grote rol speelt in het verhaal.

Je kan het alleen maar geven wat het nodig heeft tot het weer wegvliegt. Dat vat Holly denk ik precies samen en misschien ook waarom niemand haar echt vast kan houden.

Dat brengt ons ook gelijk bij het volgende thema namelijk eenzaamheid. Het boek bevat een mooie passage waar Holly vertelt hoe ze hiernaar kijkt. Deze passage verklaart ook gelijk de titel van het boek. In deze passage vertelt Holly dat ze behoort tot niemand, net als haar kat. Dit is denk ik de kern van het boek. Holly heeft een kat zonder naam, omdat ze vindt dat ze geen recht heeft om iets een naam te geven dat toch niet van haar is. Ze wil niks bezitten, niks beheren, tot ze een plek heeft gevonden waar ze zich thuis voelt. Ze weet nog niet waar die plek is. Maar ze weet wel dat het moet aanvoelen als Tiffany’s. En dat is het stukje dat me het meest raakte: als ze angstig is, gaat ze naar Tiffany’s. Daar kan haar niks ergs overkomen. Al die mannen in pakken, de geur van zilver en leren portefeuilles. Ze voelt zich daar veilig.

Dan speelt er nog een ander thema een zeer grote rol in het boek, misschien wel de hoofdrol en dat is: liefde als strategie. Iets waar ik na het lezen van. Holly traint zichzelf om van oudere rijke mannen te houden en noemt dat zelf het slimste wat ze ooit heeft gedaan. Ze ziet Liefde als iets wat je bewust construeert, gebaseerd op wat comfort, geld en zekerheid oplevert.

En dat deed me meteen denken aan de film Materialists. Die film draait precies om dat dilemma: kies je voor de partner die financiële zekerheid en status biedt, of voor het onvoorspelbare, minder “verstandige” gevoel dat bij de liefde hoort. De film stelt liefde voor als een soort businesdeal, Wat breng je elkaar?

Holly doet in de jaren ’40 eigenlijk al hetzelfde. Ze omringt zich met rijke mannen, ze berekent, ze houdt controle. Alleen bij haar voelt het meer als een overlevingsmechanisme. Iets wat ik best donker vind.

Toch vind ik het best een interessant thema: hoeveel van “de juiste partner kiezen” is eigenlijk gevoel, en hoeveel is een berekening die we niet altijd hardop willen toegeven? En verandert dat iets aan hoe oprecht die liefde dan nog is?

Benieuwd hoe jullie hier tegenaan kijken laat het me weten!!

Wanneer de ambitieuze Margaret de kans krijgt om te dansen bij het prestigieuze gezelschap The National in New York, laat ze zonder aarzelen haar leven en haar geliefde in Nederland achter. Maar al op de eerste dag van de repetities wordt ze totaal overweldigd: niet alleen door de intensiteit van de choreografie, maar vooral door Olivia, een charismatische en beroemde choreografe die twintig jaar ouder is dan zij.

Het lichaam is onschuldig van Gaite Jansen was een boek dat ik al een aantal maanden wilde lezen. Ik was erg nieuwsgierig naar de schrijfstijl van Gaite en het verhaal dat ze wilde vertellen. Er is iets aan een vrouwelijk hoofdpersonage dat besluit om naar New York te vertrekken dat mij in boeken altijd pakt, dat gebeurde ook bij Phileine zegt sorry van Ronald Giphart (dikke aanrader trouwens). Maar terug naar Het lichaam is onschuldig. De titel zelf speelt al een grote rol in het verhaal en laat zien hoe het lichaam handelt op basis van instinct en gevoel, en dat dit soms buiten onze macht ligt. We kunnen ons met man en macht verzetten tegen wat we diep van binnen echt willen, maar het lichaam is niet tegen te houden.

Het verhaal

We volgen Margaret, een prima ballerina uit Nederland, die is uitgenodigd om in New York te komen dansen en opgeleid te worden door een van de beste prima ballerina’s die Amerika ooit heeft gekend: Olivia. Vanaf moment één is Margaret helemaal in de ban van haar meer dan twintig jaar oudere ballet­docent. Of het aantrekkingskracht is, liefde, obsessie of haar moederissues, blijft vaag. Misschien wel allemaal.

Margaret is een ontzettend goede danseres en dat wordt opgemerkt door Olivia. Ze nodigt Margaret bij haar thuis uit, voor een diner met haar en haar man David. Vanaf dat moment zijn de drie onlosmakend aan elkaar verbonden. Zonder spoilers te geven kan ik alvast zeggen dat de relatie bestaat uit een wirwar van liefde, obsessie, familiegevoelens, haat, angst, geluk en verdriet.

Angst

Angst speelt een grote rol binnen het verhaal, en vooral bij Margaret zelf. Ze is onzeker over alles: wie ze is, wat ze doet, wat ze zegt, hoe ze eruitziet. Werkelijk waar, over alles. Alles behalve haar dansen, want dansen, dat kan ze. Dat is het enige waar ze zeker van is.

Gaite omschrijft de angst van Margaret als een schaduw. Een schaduw die de ruimte vult, die haar lichaam en gedachten over kan nemen. Een schaduw die lelijke dingen zegt, die haar uitscheldt of haar vertelt dat het beter zou zijn als ze niet bestond en dat als ze ook maar een beetje eigenwaarde zou hebben, ze er maar beter een einde aan kan maken. Om die reden plakt Margaret altijd voor de zekerheid haar raam dicht met ducttape. Ook voel je gaandeweg het verhaal haar angst groeien voor David, de man van Olivia, hoe hij grip op haar probeert te krijgen en haar niet los kan laten.

Liefde(sverdriet)

Liefde, en vooral het ontbreken ervan, speelt een grote rol in dit boek. Margaret refereert vaak aan haar ex-vriendje Noah, die ze heeft achtergelaten in Nederland. Iemand bij wie ze zich thuis voelde en die ze vreselijk mist. Ze wil hem trots maken en bedenkt vaak wat Noah zou vinden van de situaties waarin ze zich in New York bevindt.

Ook de liefde voor Olivia speelt een grote rol. Het is een soort liefde die ze nog niet eerder heeft gekend het neemt bezit van Margaret en laat haar dingen doen en denken die ze nooit eerder heeft gedaan of gevoeld.

Familie

Margaret heeft een turbulente relatie met haar moeder, die van jongs af aan misbruik van haar maakte en een ongezonde relatie had met Margarets lichaam. Daarnaast is Margaret continu op zoek naar familie, naar een gevoel van acceptatie en zekerheid. Dat zocht ze bij Noah, bij haar klasgenoten in New York, en bij haar dansdocent Olivia en haar man.

Mijn leeservaring

Het verhaal speelt zich af in een relatief traag tempo, maar vanaf moment één was ik al invested in Margaret, in haar gedachten, haar ambities en haar verlangens. Je volgt haar reis als prima ballerina in New York en ziet hoe haar obsessie met Olivia steeds verder groeit. Hoe ze zich probeert los te maken van Nederland, van haar moeder, van Noah. Hoe ontzettend hard ze vecht tegen haar schaduw. En hoe ze vanbinnen gewoon een kwetsbaar, gebroken meisje is.

Waar het midden van het boek voelde als een trage zomer, vond ik het einde erg snel gaan er werden veel gebeurtenissen in weinig pagina’s gepropt. Deze stijl en deze gebeurtenissen pasten voor mij niet helemaal bij de rest van het verhaal, maar dat is mijn persoonlijke mening.

Voor wie is dit boek?

Ik zou dit boek zeker aanraden aan iedereen die van boeken of films houdt waarin thema’s als obsessie terugkomen. Het verhaal deed me ook vaak denken aan Babygirl van Halina Reijn, dus voor wie van die film heeft genoten, is dit boek een aanrader.

Dit was het eerste boek dat ik las van Gaite, en tevens haar debuutroman (in 2023 verscheen al haar eerste poëziebundel), en ze heeft me ontzettend verrast. Ik heb genoten van haar secure en rauwe schrijfstijl, vol details en eerlijkheid. Ik kijk uit naar alles wat Gaite nog zal schrijven of produceren.

Heb jij Het lichaam is onschuldig al gelezen? En zo ja, wat vond je van het boek? Laat het me weten in de comments!!

Vorige week ging ik met een vriendin naar Boekhandel Athenaeum. Ik was vastberaden om twee boeken te kopen. Het lichaam is onschuldig van Gaite Jansen (daarover later meer) en Tot lijf gemaakt van Tatjana Almuli. De laatste tijd ben ik steeds meer geïnteresseerd in non-fictie boeken, om die reden besloot ik om met Tot lijf gemaakt te starten. Aangezien de temperaturen deze week zich leenden om niks te doen behalve binnen blijven, aan het water liggen en zo min mogelijk inspanning leveren, las ik het boek in een paar dagen uit. Maar wat zegt dat over het boek?

De Recensie

Tot lijf gemaakt is een essay over schoonheidsnormen en de maakbaarheid van het lichaam, geschreven door Tatjana Almuli.

Een van de sterkste concepten in het boek is wat Almuli het lichaam als trend noemt. We denken graag dat schoonheidsidealen iets tijdloos zijn, iets biologisch, iets dat er altijd al was. Maar Almuli laat overtuigend zien dat lichamen gewoon in en uit de mode gaan, zoals kleding dat doet. Botox is in, dan weer niet, dan weer wel. Spieren zijn feminien, dan zijn ze te masculien, etc.

En dan: de terugkeer van heroin chic. Het lijkt weer 1997 maar dan met nieuwe ontwikkelingen. Want nu hebben we ook nog Ozempic, het afslankmedicijn dat oorspronkelijk bedoeld was voor diabetespatiënten en inmiddels de stille motor is achter een hoop beroemde gewichtsverlies-”transformaties” die op Instagram worden gepresenteerd alsof het een kwestie van discipline is.

Ze schrijft ook over plastische chirurgie en de enorm grote omvang van de beautyindustrie, een industrie die haar bestaansrecht ontleent aan onze onzekerheid. Miljarden euro’s worden verdiend aan het idee dat je niet goed genoeg bent zoals je bent. En die industrie is slim: ze verkoopt je eerst het probleem en dan de oplossing.

Dan laat Almuli ons zien dat wij gezondheid vaak afmeten aan uiterlijk. Dun is gezond. Gespierd is gezond. We doen alsof we het over welzijn hebben, maar we bedoelen gewoon: je ziet er goed uit. En dat klopt natuurlijk van geen kant. Een slank lichaam kan ziek zijn. Een groter lichaam kan kerngezond zijn. Maar de gelijkstelling van schoonheid aan gezondheid camoufleert onze obsessie met uiterlijk. Het is een slimme en schadelijke truc die de beautyindustrie heeft uitgehaald: ze gebruikt gezondheid als verkoopargument. En wij zijn er met z’n allen ingetrapt.

Wat Tot lijf gemaakt ook zo bijzonder maakt, is hoe knap Almuli de politiek erin integreert.

Almuli legt een directe lijn tussen de hyperfocus op uiterlijk en maatschappelijke ongelijkheid. Het is niet toevallig wie er tijd, geld en energie heeft om aan schoonheidsnormen te voldoen. Het is niet toevallig wie er wordt afgerekend op het niet voldoen eraan, op de arbeidsmarkt of in de zorg. Uiterlijk is geen persoonlijke kwestie. Het is een structureel probleem.

En dan is er nog een observatie die me bijbleef: Almuli schrijft dat de obsessie met uiterlijk en controle over het lichaam extremer zijn in tijden van crisis. Als de wereld onbeheersbaar voelt, economisch, politiek of existentieel, grijpen we naar wat we wél kunnen controleren. Ons gewicht. Onze huid. Onze poriën. Het is een psychologisch mechanisme dat volkomen begrijpelijk is, en tegelijkertijd exact de reden waarom de beautyindustrie precies dan het meeste profiteert.

Wat ik het meest bewonder aan Almuli is haar eerlijkheid. Ze schrijft niet van een veilige, academische afstand. Ze gooit haar eigen ervaringen op tafel, kwetsbaar, concreet, herkenbaar en wisselt die af met wetenschappelijk onderzoek en bestaande literatuur. Het essay voelt daardoor nooit als een preek. Maar het voelt als een gesprek. Een goed gesprek, met iemand die zich duidelijk heeft ingelezen in het onderwerp.

Tot lijf gemaakt is uiteindelijk een essay over onderdrukking, schoonheid en ongelijkheid. Maar het eindigt niet in wanhoop. Almuli pleit voor collectief verzet en voor wat zij lichaamsbevrijding noemt, niet als individu, maar als gezamenlijk project. Het gaat erom te begrijpen hoe de normen zijn ontstaan, wie er baat bij heeft dat ze blijven bestaan, en hoe we ons daar samen tegen kunnen keren.

Lees dit boek. Geef het door aan iemand anders. Maak het bespreekbaar!

En voor wie hem al gelezen heeft: ik ben heel benieuwd wat je ervan vond, laat het me weten!

Ik las je verdiende Loon van Malu de Bont. Ik weet niet meer precies wanneer of waarom ik me zo sterk aangetrokken voelde tot het boek. Misschien was het de hele cover, de titel of de nieuwsgierigheid naar het eerlijke boekje dat ze zou opendoen over ongelijkheid. Maar ik weet wel dat ik het boek al sinds het uitkwam wilde lezen. En dat heb ik gedaan. En ik vond het. Geweldig. Ik startte het boek in de trein op mijn heenreis naar Parijs. Op de terugreis pakte ik het boek er weer bij en in een ruk las ik het uit.

Het boek is opgedeeld in twee delen: uitleg over het systeem met een focus of politiek, filosofie en geschiedenis en hoe de financiële toekomst van onze ouders er vroeger uitzag, en een deel over dingen waar wij als individu invloed op hebben met een focus op interviews, tips, belangrijke boodschappen en inzichten.

In het eerste deel neemt Malu ons helemaal mee naar 1942 en start ze met een uitleg over de Welfare State, het plan dat iedereen vrijheid zou beloven. Iedereen moest vrij zijn van de 5 Giants: armoede, ziekte, onwetendheid, vervuiling en werkloosheid.

Esther Perel en daarmee de vraag: geloof je in autonomie of loyaliteit werd geïntroduceerd. Waar wie in loyaliteit gelooft zegt dat als iedereen aan een ander denkt, dan wordt er aan iedereen gedacht. En aaar iemand die in autonomie gelooft zegt dat als iedereen aan zichzelf denkt dat er dan aan iedereen wordt gedacht.

Ze neemt ons mee naar de jaren 70, de jaren dat onze ouders voor het eerst naar school gingen. Ze vergelijkt kamerprijzen en basisbeurzen van toen met nu…

En ze geeft ons uitleg over de woningmarkt waar ze de huidige woningmarkt vergelijkt en uitlegt adhv Monopoly.

Ze geeft uitleg over de verschillen tussen de will haves en de won’t haves.

Ze laat zien hoe er twee soorten successen zijn: particulier en collectief succes. Waar particulier succes vooral gaat om de waarde van het eigen leven en collectief succes gaat over de waarde die je voor de wereld om je heen hebt.

Deel twee staat vol met tips maar ook mooie lessen die je aan het denken zetten. Ze vertelt bijvoorbeeld dat als geld je doel is, de rest van je leven een middel zal zijn (quote van Simon van Teutem).

Ze neemt ons mee naar de financiële schijf van 3 die bestaat uit: regie, autonomie en eigenwaarde. Ze biedt in haar boek een financieel schema aan dat je zelf kan gebruiken en via een qr-code in het boek kan scannen en ze sluit het boek af met een prachtig hoofdstuk over de laatste schijf “eigenwaarde”. Hier wil ik expliciet nog een stukje aan wijden omdat ik hier veel aan heb gehad. Ik zal hier wat stukken uit dit hoofdstuk quoten, omdat ik hoop dat andere mensen hier ook wat aan hebben:

Charims ‘ik-ideaal’: We geloven niet meer in God, we geloven in de perfecte versie van onszelf. Die perfecte ik, die worden we nooit, maar in de poging daartoe streven we voortdurend naar de betere versie van onszelf die nét buiten ons bereik ligt, die nét iets knapper, slimmer, grappiger, socialer en getalenteerder is. Intussen hebben we de ander voor ons ik-ideaal nodig, ironisch genoeg. Zonder publiek, zonder applaus, zonder bevestiging kunnen we immers niet bijzonder zijn. Zo voorzien we elkaar op social media doorlopend in elkaars behoefte om erkenning, in de vorm van likes en comments, terwijl we tegelijkertijd met elkaar in competitie zijn, want je bent niet alleen bijzonder bij de gratie van erkenning, ook bij de gratie van de mínder bijzondere ander.

Denk in ‘veel, en achter elkaar’ in plaats van ‘alles, tegelijkertijd’

In een leven past niet alles. De keuze voor het een heeft altijd gevolgen voor het ander.

Comparison is the thief of joy

Bevraag je verlangens en je doelen

Ook worden er in je verdiende loon veel boeken getipt. Ik heb een lijstje gemaakt met de boeken die mij persoonlijk heel erg aanspraken en waarvan ik denk dat andere deze ook zouden moeten gaan lezen:

• Your money or your life van Robins en Dominguez

• The psychology of money van Housel

• The succes myth van Gannon

• Narcisme van filosoof Isolde Charim

Ik heb enorm genoten van ‘Je verdiende loon’. Het boek laat je niet alleen nadenken, maar ook nét even anders kijken naar je eigen keuzes, je verwachtingen en de wereld om je heen. Ik denk dat zo’n beetje elke twintiger of dertiger wel iets aan dit boek heeft. Ik wil dit artikel nog even afsluiten met een passage uit het laatste hoofdstuk, maar voor nu zeg ik: Ga je verdiende loon lezen. Niet alleen om het te begrijpen, maar ook om het gesprek erover te voeren, met jezelf en met anderen.

“Sta jezelf fases toe waarin je harder werkt; en sta jezelf dan ook toe dat je minder vaak sport, of minder lang slaapt, minder vaak leest of minder tijd doorbrengt met je geliefde of vrienden.

Sta jezelf fases toe waarin je experimenteert en aanrommelt; en sta jezelf dan ook toe dat je ‘het’ nog niet hoeft te weten, wat ‘het’ dan ook is.

Sta jezelf fases toe waarin je minder verantwoordelijkheid hoeft te dragen; en sta jezelf dan ook toe dat je je dus nergens hoeft te bewijzen.

Sta jezelf toe iemand bij te staan; zonder ook nog van jezelf te verwachten dat je in dezelfde periode de creatiefste pitch op je werk inlevert.

En realiseer je, tot slot, in godsnaam dat een leven zonder liefde geen onaf leven is”.

Ik durf het bijna niet te zeggen, maar dit was pas de eerste keer dat ik The Bell Jar las. Uiteraard had ik er al vaak over gehoord en al veel quotes voorbij zien komen. En toch las ik het boek nu pas. Waar ik normaal snel door een boek ga, heb ik meer dan een maand over dit boek gedaan, wat ik in dit geval als iets positiefs zie. Ik stond meer stil bij het verhaal en de soms herkenbare gedachten van het hoofdpersonage. Daardoor kon ik ook meer genieten van de poëtische schrijfstijl van Sylvia Plath, vol metaforen.

Wat me tijdens het lezen meteen opviel, is hoe anders het boek voor mij voelde dan het imago dat eromheen hangt. Vaak wordt Sylvia Plath neergezet als hét symbool van de onderdrukte vrouw, gevangen in een huwelijk, gebroken door de verwachtingen van haar tijd. En ja, dit komt zeker terug in het boek. Maar The Bell Jar is veel persoonlijker, rommeliger, eerlijker en ergens ook moderner dan ik had verwacht.

In het boek volgen we Esther Greenwood, een jonge vrouw die een hele prestigieuze kans krijgt in New York, maar zich daar eigenlijk compleet verloren voelt. Vanaf de eerste pagina voel je al een soort vervreemding die je niet meteen kunt plaatsen. Alles lijkt goed te gaan, maar zo voelt het vanaf het begin al niet. We volgen haar radicale uitgaansleven, vol feestjes en fancy etentjes, dat ze combineert met haar stage op het kantoor van een groot modeblad. Alles wordt gedetailleerd en ongefilterd beschreven.

Wat Sylvia Plath zo uitzonderlijk goed doet, is hoe ze de mentale aftakeling van Esther beschrijft. Niet dramatisch of overdreven, maar juist subtiel. Bijna ongemerkt glijdt Esther weg. Tijd wordt vaag, keuzes worden onmogelijk en de wereld voelt steeds verder weg.

In het begin moest ik wel even wennen aan Plaths schrijfstijl. Het voelt erg poëtisch, wat het voor mij een beetje afstandelijk of zelfs pretentieus maakt. Maar dat verdwijnt snel. Dit komt doordat er ook momenten in het boek zijn die op een absurde wijze bijna grappig zijn. Plotseling, midden in een gedachte over dood, zinloosheid of identiteit, kan Esther iets heel droogs, ongefilterd of onverwachts zeggen, iets willekeurigs. Niet om het minder serieus te maken, maar juist om het menselijker te maken. Die combinatie van diepe wanhoop en bijna nonchalante humor maakt het boek zo puur.

Wat het boek naar mijn mening ook zo bijzonder maakt, is dat de thema’s nog steeds zo relevant zijn. Depressie, eenzaamheid, verwachtingen rondom vrouwelijkheid, het voelt absoluut niet als een verhaal uit de jaren zestig, eerder als iets dat vandaag geschreven had kunnen worden (op een aantal stukken na uiteraard). Misschien is dat wel waarom dit boek nog steeds zo relevant is, omdat het dingen benoemt waar mensen nog steeds moeilijk over praten.

Ik wil ook nog even een momentje wijden aan de metaforen in The Bell Jar.

De vijgenboom
Ik had natuurlijk al eerder over de vijgenboommetafoor gehoord, maar pas toen ik het zelf las, ging ik er echt over nadenken. Esther ziet haar leven namelijk als een boom vol vijgen, waarbij elke vijg staat voor een andere toekomst. Alles wat ze zou kunnen worden ligt voor haar, maar juist dat maakt kiezen onmogelijk. Maar terwijl zij twijfelt, rotten de vijgen en vallen ze één voor één weg. Een overschot aan opties kan ervoor zorgen dat je zo lang blijft nadenken dat je uiteindelijk niets meer overhoudt. Dit is soms pijnlijk herkenbaar: het idee dat je alles wilt en daardoor juist vastloopt.

The Bell Jar
Dan is er de Bell Jar zelf. Voor Esther voelt het alsof ze daaronder vastzit. Alles wordt zwaar en een beetje vervormd, en de wereld buiten haar komt niet meer echt binnen zoals het hoort, alsof er constant iets tussen haar en de rest van haar leven zit.

Wat het extra heftig maakt, is dat de Bell Jar er niet altijd is. Soms lijkt hij even opgetild te worden en voelt alles weer normaal, maar hij kan net zo makkelijk weer terugvallen.

Het is dus niet alleen een metafoor voor depressie, maar meer voor het gevoel dat je ergens fysiek bent, maar er mentaal eigenlijk niet écht bij bent.

Wat The Bell Jar uiteindelijk zo sterk maakt, is dat het nergens probeert om mooi of netjes te zijn. Het is rauw, persoonlijk en zwaar, maar nooit zonder licht.

Kort gezegd vond ik The Bell Jar veel persoonlijker en genuanceerder dan ik had verwacht. Het is zwaar en confronterend, maar juist die combinatie met droge, onverwachte humor maakt het heel echt. Het raakte me vooral door hoe herkenbaar het soms is. De twijfel, die druk, de grote stad, het vastzitten in je eigen hoofd. Een boek dat niet per se makkelijk is, maar wel echt echt blijft hangen.

Ik ben heel erg benieuwd naar de andere boeken van Sylvia Plath. Iemand nog aanraders?