Na progu dorosłości czytałem z zafascynowaniem esej Bertranda Russella Dlaczego nie jestem chrześcijaninem. Nie mogłem wtedy wiedzieć, że po wielu dziesięcioleciach będę pisał wstęp do polskiego wydania doskonałej książki Ibn Warraqa Dlaczego nie jestem muzułmaninem, nie napisałem książki pod tytułem Dlaczego jestem ateistą, z dwóch powodów, po pierwsze inny autor napisał książkę pod tym tytułem, a po drugie moja książka na temat mojego ateizmu nosi tytuł Ateista i jest raczej próbą odpowiedzi na pytanie jakim jestem ateistą niż dlaczego nie jestem wierzącym.

Książki i artykuły noszące tytuł dlaczego jestem tym czy tamtym różnią się zasadniczo od tych z przeczeniem, gdzie autorzy przedstawiają argumenty, które skłoniły ich do odżegnania się od jakiejś grupy religijnej, politycznej, etnicznej czy zawodowej. Jestem z wykształcenia socjologiem, wiele lat pracowałem w tym zawodzie, opublikowałem setki artykułów, które w ten lub inny sposób powiązane były z tym, co nazywa się socjologią. Pamiętam oburzenie mojego przyjaciela, amerykańskiego biologa Jerrego Coyne’a, kiedy siedząc na schodkach naszej werandy stwierdziłem, że ani socjologia ani psychologia społeczna naukami nie są.

Tamta przyjacielska i poważna dyskusja zatrzymała się na definicji pojęcia nauka i falsyfikacji jako centralnym filarze tej definicji. Teoria naukowa musi być falsyfikowalna. Nauka tym różni się od wiary, że nie ma w niej świętych przekonań, a dociekanie prawdy opiera się na ustawicznym sprawdzaniu, bowiem nasze obserwacje mogą wprowadzać nas w błąd, a co więcej w błędzie jesteśmy znacznie częściej niż możemy to sobie uświadamiać.

Przypomniała mi się tamta dyskusja na marginesie internetowego sporu, w którym młoda kobieta o wdzięcznym imieniu Elwira, przekonywała z zapałem, że Izrael jest projektem kolonialnym. Autorka kilku komentarzy zgadzała się, że powstanie Izraela to: „nie był klasyczny kolonializm, którego celem jest przejęcie zasobów jakiegoś obszaru. Ale traktowanie rdzennej ludności i ideologia za tym stojąca w stylu “niesienie cywilizacji” itp jest już typowe dla zachowań kolonialnych.” W innym miejscu dodała, że opiera swoje wnioski na opiniach ludzi, którzy poświecili życie badaniom tej sprawy.

Zaintrygowany zajrzałem na stronę pani Elwiry i zobaczyłem tam nabożny stosunek do nauki, bez cienia wyjaśnienia, co właściwie przez naukę rozumie. Pytanie jej o to, w obliczu jakich dowodów uznałaby hipotezę o kolonialnym charakterze Izraela za błędną wydało mi się stratą czasu, ponieważ p. Elwira odmawiała nawet odpowiedzi na pytanie, czy czytała artykuł, który był podstawą dyskusji.

Oglądając jej profil zauważyłem, że łączy nas wiele – sympatia do Jurka Owsiaka i jego działań, miłość do zwierząt, niechęć do myślistwa jako sportu, domyślałem się, że głosujemy na tę samą partię polityczną, nie znalazłem odpowiedzi na pytanie co studiowała, ale trudno o wątpliwości, że mam do czynienia z osobą, która nie zakończyła swojej edukacji na szkole średniej.

Przyjmując mało prawdopodobne założenie, że jest skłonna do poważnej dyskusji, zastanawiałem się jak też mogłaby odpowiedzieć na propozycję przedstawienia warunków, w których jej teza musiałaby zostać uznana za błędną? Ta niema dyskusja skłoniła mnie do własnej próby falsyfikacji takiej tezy. Czy był w historii osadnictwa kolonialnego jakikolwiek przypadek, w którym kolonialiści odkrywali na zajętych obszarach groby, artefakty kultury, monety, obiekty kultu swoich przodków? Czy wszystkim projektom kolonialnym towarzyszyło militarne wsparcie macierzystego kraju? Czy w innych projektach kolonialnych był również spór kto na zajętym obszarze jest ludnością rdzenną?

Zastanawiając się nad problemem migracji docieramy do pytania po ilu pokoleniach powrót przestaje być powrotem, a staje się projektem kolonialnym? Żydzi podejmowali próby powrotu do Eretz Israel od czasu niewoli babilońskiej, korzystając z każdej okazji odczytanej jako złagodzenie zakazu/utrudnień powrotu. Jeśli uznamy Żydów za ludność rdzenną obszaru na którym niegdyś istniało państwo Izrael, musimy zadać pytanie jak i dlaczego ta ludność rdzenna została zredukowana do śladowych ilości oraz dlaczego potomkowie rozproszonych po świecie wygnańców nadal mieli silną motywację powrotu na ziemie przodków? (Tu oczywiście pojawia się pewna analogia z bliższym w czasie „wygnaniem” arabskiej ludności z terenów dzisiejszego Izraela. To ważny i ciekawy problem, ale odrębny od sprawy falsyfikacji tezy o syjonizmie jako projekcie kolonialnym.)

Porzuciłem zabawę w rozmowę w myślach z niemą p. Elwirą, zatrzymując się nagle na starożytnym aforyzmie z Talmudu: „Oddech dzieci spieszących do szkoły podtrzymuje świat”. Przemknęło mi przez głowę pytanie, czy p. Elwira oglądała film „Kabaret”, czy coś jej mówi nazwisko Pawlika Morozowa, czy uświadamia sobie, że oddechy dzieci spieszących do szkoły mogą mieć odrażający zapach religijnego lub ideologicznego fanatyzmu, czy spotkała się z wypowiedziami rodziców przerażonych tym, czego ich dzieci uczą się w szkole? Rodziców palestyńskich, irańskich, pakistańskich, ale również rodziców amerykańskich, francuskich, czy polskich? Przerażenie jest różne, bo też poziom i skala odczłowieczania przez szkołę są bardzo zróżnicowane.

Porzuciłem p. Elwirę i wróciłem do komputera otwierając plik z tekstami do przeczytania. Od wielu dni odkładałem na później lekturę raportu pod tytułem The Status of Scholarly Standards in Sociology sporządzonego przez profesor Asley T. Rubin. Fragment tego raportu (z linkiem do całości) opublikował niedawno magazyn Quillette.

Raport oparty jest na badaniach socjologicznych przeprowadzonych wśród amerykańskich socjologów i skierowany jest do Amerykańskiego Towarzystwa Socjologicznego.

Jak dyplomatycznie pisze Autorka w streszczeniu tego raportu „Socjologia jest niezwykle ważną dziedziną” dodając, że została osłabiona „przez postępującą instytucjonalizację zaangażowania w realizację celów politycznych, które biorą górę nad dążeniem do wiedzy”.

Autorka stwierdza, że od dawna toczy się spór „o misję”, czyli o to, czy socjolog ma być badaczem zjawisk społecznych, czy badaczem-aktywistą. Ta druga postawa wpływa na wybór tematów badawczych i ocenę dorobku naukowego.

”Zdarzają się zarówno ukryte (a przez to słabo mierzalne), jak i głośne (i prawdopodobnie rzadkie) przypadki stosowania sankcji społecznych oraz cenzurowania badaczy zajmujących się tematami, teoriami i pytaniami badawczymi uznawanymi za tabu lub przedstawiających wyniki politycznie niepopularne (w świetle preferencji politycznych dominujących w tej dziedzinie).”

Autorka pisze, że „dowody na istnienie pewnych norm przedkładających zobowiązania polityczne nad inne wartości są mocniejsze niż dowody na ich późniejszy wpływ na rygor prowadzonych badań, który - zgodnie z moją wiedzą - nie został poddany systematycznej analizie.”

No właśnie, ale co oznacza „rygor prowadzonych badań”? Jak często słyszeliśmy, że jakaś teoria socjologiczna została sfalsyfikowana? W podręcznikach metodologii pisze się o falsyfikowalności, ale w praktyce prób falsyfikowania brak.

Przypominam sobie jeden dobry przykład – teorii sekularyzacji Petera L. Bergera, w której przewidywał, że modernizacja prowadzi do racjonalizacji, a dalej do sekularyzacji i w efekcie do zaniku społecznego znaczenia religii. Obserwując zmiany społeczne w kolejnych dekadach Berger doszedł do wniosku, że odradzanie się życia religijnego w wielu miejscach sfalsyfikowało jego teorię. (Jeśli dodamy do tego, że totalitarne ideologie przyjmują formy kultu religijnego, to ta teoria została nie tylko osłabiona, a wręcz obalona. Pobożni ateiści w kefijach nie są dowodem na zanik religijności).

Problem jednak polega na czym innym – zaangażowana socjologia nie tylko nie oczekuje prób falsyfikacji przedstawianych hipotez – ale jest wręcz skłonna do karania za takie próby. Jeśli zatem ów rygoryzm badawczy dopuszcza nieustanną reinterpretację wniosków z obserwacji, jeśli nie możemy określić kiedy jakieś twierdzenie jest prawdziwe a kiedy fałszywe – mamy wówczas do czynienia nie z nauką, a z nieustanną rewią mody intelektualnej.

W raporcie profesor Rubin moją szczególną uwagę zwrócił fakt, że w badaniach ankietowych wśród amerykańskich socjologów osoby traktujące socjologię jako „misję moralną” (tj. socjologowie o silniejszych skłonnościach aktywistycznych) znacznie częściej odrzucały wyjaśnienia kulturowe oraz uznawały je za dyskryminujące, a tym samym za niedopuszczalne w badaniach.

Co więcej, autorka raportu zauważa, że socjologia głównego nurtu rzadko dostrzega możliwości włączenia modeli biologicznych i biologicznego sposobu rozumowania do naszego rozumienia zachowań społecznych”. Przywołuje wniosek Patricka Heuveline z University of Chicago: „Dystans socjologii wobec biologii wydaje się głęboko zakorzeniony w naukowych i politycznych projektach tych dyscyplin”. Arystotelesowe zoon politikon najwyraźniej do socjologów nie przemawia.

Jak czytamy w tym raporcie teorie ewolucyjne są niepopularne i traktowane z dużym sceptycyzmem przez socjologów preferujących wizję natury ludzkiej jako „czystej karty”.

Podczas gdy psychologia ewolucyjna rzuca nowe światło na długie ewolucyjne korzenie naszych zachowań indywidualnych i zbiorowych, socjologia stroni od tego światła jak diabeł od święconej wody. Sekcja Amerykańskiego Stowarzyszenia Socjologów Biology and Society (Biologia i społeczeństwo) liczy mniej niż 100 członków i jest obecnie najmniejszą sekcją. Innymi słowy – kulturę ignorujemy, biologię ignorujemy – chcemy być inżynierami ujednoliconych dusz ludzkich. Jeśli dodamy do tego osobliwe pojmowanie rygoru badań i rzadkość (praktycznie nieobecność) falsyfikacji - trudno tę dziedzinę nazwać nauką. To nie oznacza, że nie ma ciekawych, czy wręcz fascynujących prac napisanych przez dyplomowanych socjologów, ale skłania do odżegnania się od tej wspólnoty wyznaniowej.

Nie zamierzam ani palić ani drzeć mojego dyplomu, przeciwnie, z wdzięcznością wspominam moich nauczycieli, którzy nieraz ostrzegali nas przed trudnością uczciwego uprawiania zawodu, w którym zbyt często teorie zatwierdzane są przez aklamację.

Dziesięciolecia temu porzuciłem socjologię dla historii gospodarczej, a dziś jestem już tylko publicystą odpowiedzialnym za swoje słowa, który nie próbuje nazywać nauką tego, co nauką nie jest. Jestem nadal obserwatorem zjawisk społecznych, ale nie jestem już i nie mogę być socjologiem. Mam nieodparte wrażenie, że ta dziedzina jako nauka sfalsyfikowała się sama.

Zdrowy rozsądek podpowiadałby, że profil genetyczny Żydów powinien przypominać profil populacji, wśród których żyli. Jednak według tego materiału wideo nowe badania DNA potwierdzają, że społeczności żydowskie rozproszone po diasporze mają wspólne genetyczne korzenie na Bliskim Wschodzie. Najbardziej bliskowschodni profil spośród wszystkich mają Żydzi mizrahi z Lewantu. Żydzi aszkenazyjscy wywodzą swoje pochodzenie od 350 osób, które przetrwały średniowieczne prześladowania w Europie. Ich geny wskazują na pochodzenie z Bliskiego Wschodu, z pewną domieszką europejską.

Naukowcy porównali DNA Żydów z każdą rasą na Ziemi — wyniki zszokowały wszystkich

Co się dzieje, gdy naukowcy porównują DNA populacji żydowskich z DNA populacji z całego świata?

Współczesne badania genetyczne zmieniły nasze rozumienie pochodzenia człowieka, ujawniając tysiące lat migracji, wspólnego pochodzenia i mieszania się populacji. Ale co właściwie pokazują takie porównania? Wykorzystując analizę DNA obejmującą cały genom, DNA kopalne oraz badania mitochondrialnego DNA i chromosomu Y, naukowcy analizowali pochodzenie wielu społeczności żydowskich - w tym Żydów aszkenazyjskich, sefardyjskich i mizrahi. Badania te wskazują, że wiele populacji żydowskich ma, w różnym stopniu, wspólne pochodzenie związane ze starożytnymi populacjami Lewantu, a zarazem nosi ślady wielowiekowych migracji i wymiany genetycznej z sąsiednimi ludami Europy, Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu.

Wbrew sensacyjnym nagłówkom naukowcy nie porównują żydowskiego DNA z „każdą rasą na Ziemi”, a współczesna genetyka nie klasyfikuje ludzi na biologiczne rasy w taki sposób. Zamiast tego badacze porównują populacje i ich pochodzenie na podstawie wspólnych wariantów genetycznych, wykazując, że wszyscy ludzie mają wspólną zdecydowaną większość swojego DNA, zachowując jednocześnie odrębne historyczne wzorce pochodzenia i migracji.

Link do oryginału: https://www.jewishrefugees.org.uk/2026/08/all-jews-have-middle-eastern-dna.html?utm_source=substack&utm_medium=email

Point of No Return, 31 sierpnia 2026

(Źródło ilustracji: OpenAI)

„Widmo krąży po Ameryce - widmo komunizmu!”

Jeszcze do niedawna takie przerobienie pierwszych słów Manifestu komunistycznego Karola Marksa i Fryderyka Engelsa mogłoby brzmieć jak cierpki żart. Dziś jednak mamy w Stanach Zjednoczonych polityków, którzy określają się na przemian jako członkowie Demokratycznych Socjalistów Ameryki albo po prostu jako komuniści.

Podbudowani wyborem Zohrana Mamdaniego na burmistrza Nowego Jorku oraz nominacją Abdula El-Sayeda jako kandydata w nadchodzących wyborach na mandat senatorski z Michigan, otwarcie mówią o przejęciu kontroli nad Partią Demokratyczną i przekształceniu jej w narzędzie służące stworzeniu w USA „egalitarnego” systemu. Jedna z ich gwiazd, członkini Izby Reprezentantów USA Alexandria Ocasio-Cortez, zaczęła nawet rzucać sugestie dotyczące możliwego startu w wyborach prezydenckich w 2028 roku.

Nie jest to pierwszy przypadek, gdy Partia Demokratyczna, opierająca się na koalicji mniejszości etnicznych, religijnych i kulturowych, wykonuje gwałtowny zwrot w lewo. W 1972 roku partia nominowała George’a McGoverna na prezydenta z programem inspirowanym europejskimi partiami socjaldemokratycznymi. W tamtych czasach to jednak skandynawska socjaldemokracja była wychwalana jako idealna forma rządów.

Choć komunizm nigdy nie stał się znaczącą siłą w Stanach Zjednoczonych, często czaił się w tle niczym widmo stworzone przez Marksa.

Można argumentować, że historia komunizmu w Ameryce sięga jeszcze wcześniejszych czasów.

W swojej dziewiętnastowiecznej teorii „społeczeństwa pierwotnego” amerykański etnograf Lewis Henry Morgan pisał o konfederacjach tworzonych przez plemiona rdzennych mieszkańców na obszarach dzisiejszych Stanów Zjednoczonych i Kanady.

W Konfederacji Irokezów istniał pieniądz, ziemią uprawną zarządzały wspólnoty klanowe, żywność była dzielona, a stosowano zasadę zbliżoną do „od każdego według jego możliwości, każdemu według jego potrzeb”.

Benjamin Franklin podziwiał jedność Konfederacji Irokezów i w 1754 roku zaproponował, by trzynaście kolonii stworzyło coś podobnego.

Po druzgocącej klęsce europejskich rewolucji 1848 roku wielu przywódców komunistycznych, wśród nich Friedrich Adolf Sorge, szukało schronienia w Stanach Zjednoczonych, uciekając przed europejską policją. Choć niektórzy z czasem przeistoczyli się w kapitalistów, nadali lokalnej polityce lewicowy ton, który jest w niej obecny do dziś.

Mimo to komunizm nigdy nie stał się znaczącą siłą w amerykańskiej polityce.

Niektórzy historycy sugerują, że wynikało to z sukcesu Ameryki w przedstawianiu komunizmu jako zagrożenia militarnego, zagrożenia dla bezpieczeństwa, a nawet zagrożenia egzystencjalnego - czego przykładem było polowanie na czarownice spod znaku „czerwonych pod łóżkiem” w latach 50. - zamiast jako konkurencyjnej wizji świata. Paradoksalnie więc ZSRR samym swoim istnieniem pomógł Stanom Zjednoczonym uniknąć komunizmu.

Choć do niedawna słowo „komunizm” pozostawało tabu, niektórzy amerykańscy politycy posługiwali się zamiast niego zakamuflowanymi określeniami, takimi jak „społeczny” i „kolektywny”.

Przenieśmy się w czasie: retoryka prezydenta Johna Kennedy’ego spod znaku „nie pytaj”, być może inspirowana Czerwoną książeczką Mao Zedonga, przedstawiała jednostkę jako kogoś, kto powinien zrobić coś dla państwa, zamiast pytać, co państwo robi dla niego.

Hasło wyborcze prezydenta Billa Clintona „Gospodarka, głupcze!” było odgrzaniem przekonania Marksa, że gospodarka stanowi bazę społeczeństwa, zaś polityka - jego nadbudowę.

W swojej liczącej 780 stron autobiografii prezydent Barack Obama wychwala „ducha wspólnoty, coś, czego wszyscy pragniemy, poczucie więzi, które przezwycięża dzielące nas różnice”.

Dodaje: „«Państwo regulacyjne», na które konserwatyści tak zaciekle narzekali, sprawiło, że życie w Ameryce stało się znacznie lepsze”. Niektórzy mogliby porównać to do deklaracji Benita Mussoliniego na temat wielkiego korporacjonistycznego państwa, które redystrybuuje owoce narodowego wysiłku.

Ewangelia amerykańskich neokomunistów pełna jest sprzeczności. Chcą pozbawić policję finansowania i praktycznie zlikwidować siły zbrojne, podczas gdy wszystkie dotychczasowe systemy komunistyczne robiły coś dokładnie przeciwnego, tworząc państwa policyjne wspierane przez potężne machiny wojskowe.

Amerykańscy neokomuniści mówią o kolektywnej własności ziemi, podczas gdy rząd federalny jest właścicielem niemal 30 procent całego terytorium kraju. Dodajmy do tego grunty należące do 50 stanów, a już otrzymujemy kolektywną własność podobną do tej istniejącej w Konfederacji Irokezów.

Mówią również o kolektywnej własności „środków produkcji i wymiany”. Tymczasem owe „środki” należą do 58 procent Amerykanów posiadających akcje, którzy raczej nie będą zachwyceni perspektywą wywłaszczenia w imię „kolektywnej kontroli”.

Nie wspominając już o niezliczonych Amerykanach będących właścicielami małych i średnich przedsiębiorstw.

Cea Weaver, odpowiedzialna u Mamdaniego za politykę mieszkaniową, proponuje zamrożenie czynszów oraz utworzenie „potężnych bloków najemców” – co ma być receptą na pogłębianie się kryzysu mieszkaniowego tego wielkiego miasta. Kto w takiej sytuacji chciałby inwestować w budowę mieszkań na taki wynajem?

Internacjonalistyczny profil neokomunistów sprowadza się do bezwarunkowego poparcia dla Hamasu, sympatii wobec chomeinistycznego reżimu w Teheranie oraz systematycznego sprzeciwu wobec projekcji siły przez Stany Zjednoczone, niezależnie od kontekstu.

Różne formy kryptokomunizmu były obecne w wielu wyborach w USA. Tegoroczne jesienne wybory do Kongresu mogą być pierwszymi, w których kryptokomuniści zrzucą maski. I to jest dobra wiadomość. Swoje nadzieje opierają oni na przepowiedni Marksa dotyczącej „prawa historii”, zgodnie z którym komunizm pierwotny, po przejściu przez feudalizm, kapitalizm i imperializm, prowadzi do komunizmu rozwiniętego.

Ale nie mówcie tego głośno: żadne prawo historii nie istnieje - istnieją jedynie tendencje, okoliczności, zbiegi okoliczności, przypadki oraz łut szczęścia lub pech.

Amir Taheri był w latach 1972–1979 redaktorem naczelnym irańskiego dziennika Kayhan. Wydał jedenaście książek, a od 1987 roku jest felietonistą Asharq Al-Awsat. Pełni również funkcję przewodniczącego Gatestone Europe.

Część pierwsza

Był czas, kiedy słowo apartheid miało prawdziwy ciężar moralny. Nie było sloganem. Nie było sekciarskim hasłem skandowanym na kampusach. Nie było retoryczną bronią wymierzaną w politycznych przeciwników. Opisywało coś konkretnego, coś mierzalnego i coś głęboko złego: system prawny, w którym samo państwo przyznawało ludziom różne prawa ze względu na niezmienną cechę, jaką była rasa.

Apartheid w Republice Południowej Afryki nie tylko tolerował uprzedzenia; zapisał je w prawie.

Począwszy formalnie od 1948 roku, pod rządami Partii Narodowej, sieć przepisów dzieliła obywateli według rasy, a następnie określała, gdzie mogą mieszkać, kogo mogą poślubić, do jakich szkół mogą uczęszczać, jaką pracę mogą wykonywać, gdzie mogą podróżować oraz czy przysługują im rzeczywiste prawa polityczne. Ustawa o rejestracji ludności klasyfikowała każdego obywatela według rasy. Ustawa o obszarach grupowych określała, gdzie mogła mieszkać dana grupa rasowa. Przepisy dotyczące przepustek ograniczały swobodę przemieszczania się. Czarnym mieszkańcom RPA odmawiano rzeczywistej reprezentacji politycznej w kraju, w którym się urodzili.

Nie była to jedynie dyskryminacja społeczna. Była to nierówność zapisana w ustawach.

To rozróżnienie miało znaczenie.

W każdym społeczeństwie istnieją uprzedzenia. W każdym państwie istnieje niesprawiedliwość. Apartheid oznaczał jednak coś innego: samo państwo stało się architektem nierównego obywatelstwa. Ogłaszało, że jedna grupa ludzi ma mniej praw, mniej możliwości i mniejszą godność w świetle prawa wyłącznie z powodu tego, kim są jej członkowie.

Świat odpowiednio na to zareagował.

Uniwersytety domagały się wycofywania inwestycji. Rządy nakładały sankcje. Organizacje sportowe wykluczały Republikę Południowej Afryki z międzynarodowych rozgrywek. Muzycy odmawiali występów. Kościoły organizowały kampanie. Związki zawodowe mobilizowały swoich członków. Miliony ludzi maszerowały ulicami zachodnich stolic. Studenci okupowali kampusy. Ruch przeciwko apartheidowi stał się jedną z najważniejszych moralnych spraw XX wieku.

Historia w dużej mierze przyznała temu ruchowi rację.

Rząd, który świadomie przyznaje różnym grupom ludzi nierówne prawa, zasługuje na międzynarodowe potępienie.

Ta zasada powinna pozostać jedną z fundamentalnych zasad każdego współczesnego ruchu na rzecz praw człowieka.

A jednak wydarzyło się coś osobliwego. Apartheid w Republice Południowej Afryki zniknął.

Zasada, która czyniła go złem — nie.

Dziś, w dziesiątkach państw, miliony kobiet nadal żyją w systemach prawnych, które wprost przyznają im mniej praw niż mężczyznom - nie wyłącznie z powodu obyczajów, nie z przyczyn ekonomicznych ani z powodu statystycznych różnic w dochodach czy wyborach zawodowych, lecz dlatego, że samo prawo mówi, iż przysługuje im mniej praw.

To rozróżnienie jest kluczowe.

Wyobraźmy sobie młodą kobietę po dwudziestce.

Kończy studia jako jedna z najlepszych osób na roku. Mówi kilkoma językami. Jest inteligentna, ambitna i niezależna finansowo. Zakochuje się i chce wyjść za mąż.

Prawo mówi jej, że nie może tego zrobić bez zgody męskiego opiekuna.

Kilka lat później umiera jej ojciec. Jej brat dziedziczy większą część majątku - nie dlatego, że jest bardziej odpowiedzialny, nie dlatego, że bardziej troszczył się o rodziców, lecz po prostu dlatego, że jest mężczyzną.

Jeśli małżeństwo się rozpada, jej prawa nie są równe prawom męża. Jeśli pojawiają się kwestie dotyczące dzieci, zakres jej władzy rodzicielskiej jest inny niż jego. Nie popełniła żadnego przestępstwa. Nikogo nie skrzywdziła. Po prostu urodziła się kobietą. Prawo już zdecydowało, że jej prawa są mniej warte.

Ta kobieta jest fikcyjna.

Miliony kobiet takich jak ona - nie.

Część druga

Afganistan stanowi najbardziej skrajny współczesny przykład. Kobiety podlegają ograniczeniom prawnym dotyczącym edukacji, zatrudnienia, swobody przemieszczania się, udziału w życiu publicznym oraz wielu aspektów zwykłego życia obywatelskiego. Dla milionów afgańskich dziewcząt pytanie nie brzmi już, jak daleko mogą zajść. Brzmi: czy w ogóle wolno im uczęszczać do szkoły średniej.

Iran utrzymuje prawne rozróżnienia dotyczące małżeństwa, dziedziczenia, rozwodu, podróżowania oraz innych praw obywatelskich. Jemeńskie prawo rodzinne nadal przyznaje mężom i żonom nierówną pozycję prawną. Arabia Saudyjska wprowadziła w ostatnich latach istotne reformy, jednak jej przepisy dotyczące statusu osobowego nadal różnicują prawa mężczyzn i kobiet w takich dziedzinach jak małżeństwo, dziedziczenie i inne aspekty prawa rodzinnego. Sudan, Katar, Kuwejt, Irak, Mauretania, Syria oraz kilka innych państw nadal utrzymują ustawowe nierówności dotyczące opieki prawnej, obywatelstwa, dziedziczenia, opieki nad dziećmi lub rozwodu.

Szczegóły są różne. Zasada pozostaje ta sama.

Samo państwo różnicuje obywateli ze względu na płeć.

Łącznie te systemy prawne dotyczą setek milionów - a najprawdopodobniej znacznie ponad miliarda - kobiet na całym świecie. Można by przypuszczać, że będzie to jedna z najważniejszych spraw w walce o prawa człowieka naszych czasów.

Zamiast tego poświęca się jej uwagę w zdumiewająco nierównym stopniu.

Gdzie są międzynarodowe bojkoty akademickie?

Gdzie są miasteczka protestacyjne na uniwersytetach?

Gdzie są ogólnoświatowe sankcje sportowe?

Gdzie są kampanie celebrytów?

Gdzie są masowe ruchy na rzecz wycofywania inwestycji, wymierzone konkretnie w rządy, których kodeksy prawne wprost odmawiają kobietom równych praw? Gdzie są feministki?

Ten kontrast rodzi niewygodne pytanie.

Czy naszą moralną uwagą kieruje dziś w mniejszym stopniu obiektywny charakter niesprawiedliwości, a w większym - aktualna moda polityczna?

Słowo apartheid nie zniknęło z międzynarodowego dyskursu.

Wręcz przeciwnie. Stało się jednym z najczęściej formułowanych oskarżeń we współczesnej polityce.

Celem jest oczywiście Izrael.

Izrael jest niedoskonałą demokracją, tak jak niedoskonałe są wszystkie demokracje. Sami Izraelczycy krytykowali swoje rządy praktycznie w każdej możliwej kwestii. Istnieją zasadne spory dotyczące osiedli, polityki bezpieczeństwa, operacji wojskowych, administrowania Zachodnim Brzegiem oraz przyszłości wynegocjowanego pokoju. Demokracje są przedmiotem sporów właśnie dlatego, że pozwalają na prowadzenie sporów.

Oskarżenie o apartheid jest jednak czymś bardziej konkretnym niż krytyka.

Arabscy obywatele Izraela głosują w wyborach ogólnokrajowych. Są wybierani do Knesetu. Zasiadają w izraelskim Sądzie Najwyższym i pełnią funkcje w całym wymiarze sprawiedliwości. Pracują jako lekarze, wykładają na uniwersytetach, prowadzą przedsiębiorstwa, pracują w dziennikarstwie, pełnią służbę dyplomatyczną i uczestniczą w praktycznie każdej dziedzinie życia zawodowego izraelskiego społeczeństwa. Z ich obywatelstwem wiążą się prawa polityczne i inne prawa gwarantowane przez prawo, które zasadniczo różnią się od ustawowej hierarchii rasowej definiującej apartheid w Republice Południowej Afryki.

Rozsądni ludzie mogą różnić się w ocenie polityki Izraela.

Nie powinni jednak sprowadzać każdego sporu do jednej z najbardziej historycznie konkretnych zbrodni XX wieku.

Można wręcz zadać inne pytanie.

Jeżeli istotą zła apartheidu było to, że prawo przyznawało ludziom nierówne prawa z powodu ich niezmiennych cech, dlaczego tak wielka część światowego oburzenia kieruje się przeciwko państwu, w którym wszyscy obywatele mają prawo głosu, podczas gdy stosunkowo niewiele uwagi międzynarodowej poświęca się rządom, które otwarcie utrzymują kodeksy prawne przyznające kobietom nierówne prawa dlatego, że są kobietami?

Nie jest to pytanie o Izrael.

To pytanie o konsekwencję.

Prawa człowieka tracą wiarygodność, gdy stosuje się je wybiórczo. Język moralny traci siłę, gdy staje się modny zamiast precyzyjny. Im swobodniej posługujemy się takimi słowami jak apartheid, tym mniej zachowują one mocy w konfrontacji z systemami, które rzeczywiście utrwalają nierówność w prawie. Słowo staje się pozbawionym znaczenia, ogólnikowym przymiotnikiem, takim jak „faszystowski”.

Tragedia nie jest wyłącznie językowa.

Jest ludzka.

Podczas gdy studenci i przedstawiciele kadry naukowej oraz władz uniwersyteckich okupują kampusy, a aktywiści spierają się o terminologię, setki milionów kobiet nadal żyją pod rządami praw, które określają zasady ich dziedziczenia, małżeństwa, opieki prawnej, obywatelstwa, składania zeznań czy uprawnień rozwodowych na podstawie jednego faktu, na który nie miały żadnego wpływu: tego, że urodziły się kobietami.

Jeśli apartheid w Republice Południowej Afryki czegokolwiek nauczył świat, to tego, że nierówność wobec prawa jest nie do zaakceptowania. Nie niemodna. Nie godna ubolewania. Nie do zaakceptowania.

Ta zasada nie powinna zależeć od geografii. Nie powinna zależeć od ideologii. I z pewnością nie powinna zależeć od tego, czy ofiary wpisują się w polityczne priorytety zachodniej kultury intelektualnej.

Historia wspomina ruch przeciwko apartheidowi z uznaniem, ponieważ rozpoznał on rzeczywistą niesprawiedliwość prawną i przeciwstawił się jej z niezwykłą moralną jednoznacznością.

Nasze pokolenie stoi przed własną próbą.

Czy zachowamy nasz najmocniejszy język moralny dla systemów, które rzeczywiście odmawiają ludziom równości wobec prawa? Czy też będziemy zużywać energię na rozciąganie i nadużywanie wczorajszego słownictwa w odniesieniu do dzisiejszych sporów politycznych, podczas gdy miliony ludzi żyjących pod rządami jawnie dyskryminującego prawa pozostają kwestią drugorzędną?

Następny wielki ruch na rzecz praw człowieka powinien zacząć się od prostej zasady, którą powinno uznawać każde cywilizowane społeczeństwo: prawo nigdy nie powinno przyznawać różnym ludziom różnych praw ze względu na niezmienną cechę.

Taka była lekcja Republiki Południowej Afryki.

I taką powinna pozostać również dzisiaj.

Link do oryginału:

Freedom to Offend

The Apartheid Nobody Wants to Talk About

Part One…

Read more

3 days ago · 11 likes · 4 comments · Freedom To Offend

Freedom to Offend, 30 sierpnia 2026

Democratic Socialists of America niedawno wydało oświadczenie wychwalające Fidela Castro i oskarżające sekretarza stanu Marco Rubio, który ma kubańskie korzenie, o prowadzenie „ludobójczej wojny przeciwko narodowi kubańskiemu” poprzez utrzymywanie embarga.

Wielkie kłamstwo o „ludobójstwie” w Gazie opierało się częściowo na fałszywym oskarżaniu Izraela o głodzenie ludności przeciwnika na terytorium Hamasu (w rzeczywistości ONZ, która pomagała rozpowszechniać to kłamstwo, odmawiała dostarczania znacznej części żywności i przyznała, że 95% jej ciężarówek z pomocą zostało „przechwyconych”).

Po argumentowaniu, że Izrael dopuścił się ludobójstwa, ponieważ nie dostarczał Hamasowi wystarczającej ilości żywności, DSA i część tych samych środowisk twierdzą teraz, że Ameryka dopuszcza się ludobójstwa na Kubie, nie pozwalając na prowadzenie interesów handlowych z komunistyczną dyktaturą. Podobne oszczerstwa o ludobójstwo kierowano wobec Stanów Zjednoczonych za sankcje nałożone na Irak Saddama Husajna, którego reżim, podobnie jak reżim Castro, dopuszczał się rzeczywistych masowych mordów na własnej ludności.

Ameryka nie dopuściła się ludobójstwa na Kubie, natomiast reżim Castro uwięził 100 000 ludzi w więzieniach i obozach oraz zabił od 15 000 do 17 000 osób. DSA wiwatuje na cześć Castro mimo jego masakr, jednocześnie fałszywie oskarżając Amerykę o ludobójstwo. Z pewnością nie jest to jednak pierwszy przypadek, gdy radykałowie współuczestniczący w tuszowaniu rzeczywistych ludobójstw dokonywanych przez reżimy komunistyczne fałszywie oskarżali o ludobójstwo Amerykę i jej sojuszników.

Choć radykałowie fałszywie oskarżali Amerykę o ludobójstwo praktycznie w każdej wojnie - od wojny koreańskiej („siły amerykańskie są winne zbrodni ludobójstwa” - International Association of Democratic Lawyers) po wojnę w Iraku („akt ludobójstwa” - Workers World) - apogeum tego kłamstwa przypadło na wojnę w Wietnamie, kiedy radykalni intelektualiści powołali „Międzynarodowy Trybunał do spraw Zbrodni Wojennych”, aby uznać Amerykę za winną ludobójstwa.

W 1951 roku Civil Rights Congress, komunistyczna organizacja frontowa, oraz Paul Robeson, stalinista broniący reżimu, który zamordował miliony ludzi, przedstawili ONZ petycję We Charge Genocide, oskarżając Amerykę o ludobójstwo w Korei oraz - poprzez rasizm - na własnym terytorium. W tym samym okresie w obozach Gułagu Stalina przebywało według szacunków 2,5 miliona więźniów.

Trybunał z 1966 roku był przedsięwzięciem znacznie bardziej wyrafinowanym, firmowanym przez Bertranda Russella, którego sporadyczny liberalny antykomunizm przesunął się w stronę antyamerykanizmu, lecz finansowanym przez Ho Chi Minha. Sam trybunał był zdominowany przez komunistów, marksistów i ich sojuszników, w tym kubańskiego urzędnika, Kwame Ture’a z Black Panther Party oraz francuskiego „filozofa” Jeana-Paula Sartre’a.

Sartre został mianowany przewodniczącym Międzynarodowego Trybunału do spraw Zbrodni Wojennych i wykonał znaczną część pracy związanej z oskarżaniem Ameryki o ludobójstwo, podczas gdy w tym samym czasie w obozach Viet Congu komunistyczni Kambodżanie planowali rzeczywiste ludobójstwo. Podczas emigracji we Francji inspirowali się oni dziełami Sartre’a, a później wcielili w życie to, co miało się stać ludobójstwem kambodżańskim.

Do 1966 roku Czerwoni Khmerzy zapewnili sobie wsparcie chińskiego reżimu komunistycznego, który był znacznie bardziej ludobójczo morderczy niż komuniści wietnamscy, a dekadę później rozpoczęli komunistyczne ludobójstwo, które pochłonęło życie ponad 2 milionów ludzi - podczas gdy amerykańscy i europejscy socjaliści, a także niektórzy członkowie trybunału, kłamali i próbowali tuszować ich zbrodnie.

Sartre już wcześniej był gorliwym apologetą masakr dokonywanych zarówno przez Stalina, jak i Mao.

„Reżim rewolucyjny musi pozbyć się pewnej liczby jednostek, które mu zagrażają, i nie widzę innego sposobu niż śmierć. Z więzienia zawsze można uciec” - argumentował Sartre w wywiadzie z 1973 roku, sugerując, że podczas rewolucji francuskiej „rewolucjoniści z 1793 roku prawdopodobnie nie zabili wystarczająco wielu ludzi i tym samym nieświadomie ułatwili powrót porządku, a potem Restaurację”.

„Nie było naszym obowiązkiem pisać o sowieckich obozach pracy” — argumentował Sartre w 1950 roku w odniesieniu do sowieckiego ludobójstwa. „Mogliśmy swobodnie trzymać się z dala od sporu o naturę tego systemu, o ile nie zaszły wydarzenia o znaczeniu socjologicznym”.

Śmierć 3 milionów ludzi nie miała dla Sartre’a znaczenia socjologicznego: w końcu Lenin i Stalin nie popełnili tego samego błędu co francuscy rewolucjoniści, zabijając zbyt mało.

Kiedy radzieckie czołgi wkroczyły do Budapesztu, Sartre skrytykował skalę masakr, ale argumentował, że Węgrzy sami je na siebie sprowadzili, sprzymierzając się z „elementami reakcyjnymi”, przez co „ponowne pojawienie się partii konserwatywnych sprawiło, że rosyjska obecność (nie brutalna interwencja) na Węgrzech stała się praktycznie konieczna”. Twierdził też, że tak naprawdę „największym błędem był prawdopodobnie raport Chruszczowa” potępiający Stalina, ponieważ - jak argumentował - „szczegółowe przedstawianie wszystkich zbrodni świętej postaci, która przez tak długi czas reprezentowała reżim, jest szaleństwem”.

Po wizycie w ZSRR w 1954 roku Sartre twierdził w wywiadzie, że w ZSRR istnieje „całkowita wolność krytyki” i że „obywatel radziecki krytykuje więcej i w znacznie skuteczniejszy sposób” niż Europejczycy. Gospodarze częstowali go tak obficie jedzeniem i alkoholem, że rozchorował się od picia, a później twierdził, że do 1960 roku „przeciętny poziom życia w ZSRR będzie o 30 do 40% wyższy niż nasz”. W rzeczywistości w latach 60. w ZSRR dochodziło do protestów z powodu braków żywności, które skutkowały dalszymi represjami wewnętrznymi, w tym masakrą w Nowoczerkasku w 1962 roku.

Sartre usprawiedliwiał wszystko, włącznie z własnymi kłamstwami i kłamstwami reżimu, ponieważ twierdził, że „komunizm należy oceniać na podstawie jego intencji, a nie wyłącznie jego działań”. Wyłożył swoje stanowisko z bolesną wręcz jasnością, gdy użył tego argumentu, by wyjaśnić, dlaczego zbrodnie komunistyczne można zrozumieć, podczas gdy Amerykę należy zawsze potępiać.

„Możliwe, że w niektórych krajach okupowanych przez Rosjan jest milion deportowanych. Dobrze. Mówi mi się: musimy stanowczo przeciwko temu protestować. Z drugiej strony mówi mi się: bardzo przykre, że na przykład w Alabamie zlinczowano czarnoskórego człowieka. Ale to czarnoskóry człowiek. Tutaj mamy jednego, a tam milion”. Sartre twierdził jednak, że to Amerykę, a nie Związek Radziecki, należy potępić, ponieważ „jeśli dochodzi do tej deportacji, jest ona głęboko naganna, ale jest środkiem do celu”, podczas gdy lincz jest „formą ucisku”.

Zabijanie milionów ludzi w ZSRR, Chinach („nigdzie indziej nie byłem świadkiem takiej solidarności”) i Kambodży było środkiem do celu, a tym celem był socjalizm. Sartre gloryfikował mordercze dyktatury, w tym „rewolucję duchową” w Iranie, ponieważ zgadzał się z ich celami, a jednocześnie oczerniał Amerykę jako ludobójczą, ponieważ nie zgadzał się z naszymi celami.

„Skazanie” Stanów Zjednoczonych przez Sartre’a za ludobójstwo w Wietnamie opierało się na jego twierdzeniu, że wszyscy Wietnamczycy - albo przynajmniej wszyscy ci, na których mu zależało - byli komunistami, a zatem „jedyną strategią antypartyzancką, która będzie skuteczna, jest zniszczenie tego narodu, innymi słowy cywilów, kobiet i dzieci”. Amerykańscy imperialiści mieli dopuszczać się ludobójstwa „jako ostrzeżenia dla całej ludzkości” (przez „ludzkość” Sartre po raz kolejny rozumiał komunistów), a niewalczenie u boku Viet Congu przeciwko amerykańskiemu kapitalizmowi również „jest równoznaczne z ludobójstwem”.

Najbardziej znamienne było to, że gdyby Amerykanie pokonali komunistów, „odbudowaliby DRW za góry dolarów” i „oznaczałoby to, że za pomocą prywatnych inwestycji lub warunkowych pożyczek zniszczyliby całą ekonomiczną podstawę socjalizmu. To również jest ludobójstwo”.

Dla Sartre’a ludobójstwo oznaczało klęskę komunizmu.

Sartre nie miał problemu z mordowaniem milionów ludzi. Nie używał terminu „ludobójstwo” do opisywania zabijania milionów pod rządami komunizmu, lecz wyłącznie do opisywania klęski komunizmu i wszystkiego, co komuniści reprezentowali. Jak podsumował: „Wietnamczycy walczą za wszystkich ludzi, a siły amerykańskie walczą przeciwko nam wszystkim”.

Akt oskarżenia Sartre’a jest szczególnie wymowny, gdy przyjrzymy się kłamstwu o ludobójstwie w Gazie.

Sartre już wcześniej usprawiedliwiał islamski terroryzm wymierzony w chrześcijan i Żydów w Algierii („zabić Europejczyka to upiec dwie pieczenie na jednym ogniu”) oraz w Żydów w Izraelu i Monachium („jedyną bronią Palestyńczyków jest terroryzm… ten opuszczony, zdradzony i wygnany naród może okazać swoją odwagę i siłę swojej nienawiści jedynie poprzez organizowanie śmiertelnych ataków”).

Jego definicją ludobójstwa była klęska strony rewolucyjnej z rąk strony kapitalistycznej. Ta ostateczna definicja jest filtrowana przez terminy takie jak „imperialista” czy „kolonizator”, ale w gruncie rzeczy sprowadza się do tego samego. Rewolucjoniści walczą po stronie ludzkości, a każda ich porażka jest ludobójstwem, natomiast jeśli zabijają miliony przedstawicieli „burżuazji”, jest to usprawiedliwione.

Samo pojęcie praw człowieka staje się środkiem do celu, ponieważ jedynym możliwym sposobem zachowania praw człowieka ma być absolutne zwycięstwo radykałów wszelkimi koniecznymi środkami. Każdy opór wobec radykalnej lewicy jest ludobójstwem, natomiast mnordy dokonywane przez reżimy radykalnej lewicy stają się obroną praw człowieka. Te racjonalizacje przeprowadza się, określając sprawców mianem „rewolucjonistów”, a ich ofiary „reakcjonistami” lub „kolonizatorami”, którzy rzekomo sprzeciwiają się „uciskowi” kapitalistów.

W Gazie nie było ludobójstwa (poza próbą dokonania go przez Hamas), tak samo jak nie było ludobójstwa na Kubie (poza tym dokonywanym przez reżim Castro), w Iraku (poza tym dokonywanym przez Saddama oraz rywalizujących sunnickich i szyickich dżihadystów), w Wietnamie (poza tym dokonywanym przez komunistów), w Jemenie (poza tym dokonywanym przez Hutich) ani w żadnym innym miejscu, gdzie Amerykę, Izrael i wolny świat oskarżano o ludobójstwo.

„Ludobójstwo” stało się terminem technicznym, po który radykałowie sięgają, gdy próbują zradykalizować opinię publiczną przeciwko wojnie, którą ich strona przegrywa. Trybunał z 1966 roku przypadł na punkt zwrotny wojny, a siły komunistyczne liczyły na zmobilizowanie amerykańskiej piątej kolumny, aby przejąć Wietnam. Podobnie kłamstwo o ludobójstwie w Gazie zostało wykorzystane do radykalizowania demokratów i liberałów przeciwko Izraelowi przed wejściem DSA do prawyborów Partii Demokratycznej, przy jednoczesnym zagwarantowaniu, że Hamas - obecnie włączany przez DSA do obozu „postępowego” - zachowa kontrolę nad Gazą.

Jeszcze gdy Stalin zabijał miliony, Związek Radziecki kierował globalną kampanią propagandową oskarżającą Stany Zjednoczone o ludobójstwo za próby powstrzymywania ekspansji komunizmu w Azji. Miliony kolejnych ludzi zginęły w Azji, ponieważ amerykańscy i europejscy radykałowie promowali to kłamstwo.

Związek Radziecki rozszerzył swoją machinę propagandową na Bliski Wschód, tworząc „Palestyńczyków” jako nową etykietę dla ludobójczej kampanii muzułmańskiej prowadzonej przez swoich sojuszników, przedstawianej jako „opór” przeciwko Żydom, a następnie na Amerykę Łacińską, gdzie sprzeciw wobec komunizmu ponownie uznano za ludobójstwo.

„Aby podtrzymywać nadzieję, trzeba, mimo wszystkich błędów, okropności i zbrodni, uznać oczywistą wyższość obozu socjalistycznego” – przekonywał Sartre.

Jakiego rodzaju błędy, okropności i zbrodnie są dziś ignorowane po to, by podtrzymywać mit moralnej wyższości masowych morderców?

Link do oryginału:

Trajectories by Daniel Greenfield

When America Was Accused of Genocide

The Democratic Socialists of America recently issued a statement praising Fidel Castro and accusing Secretary of State Marco Rubio, who is of Cuban heritage, of waging a “genocidal war against the Cuban people” by maintaining the embargo…

Read more

6 days ago · 23 likes · 15 comments · Daniel Greenfield

Daniel Greenfield Substack, 28 sierpnia 2026

Henry Ford, zdjęcie z kolekcji Henryka Forda.

Aaron Sapiro, zwykły człowiek, który stał się bohaterem, odważył się pozwać magnata motoryzacyjnego Henry’ego Forda, wierząc, że nawet najpotężniejszy przemysłowiec w Ameryce może - i powinien - zostać pociągnięty do odpowiedzialności za swój kłamliwy antysemityzm. Jego historia jest tematem filmu dokumentalnego, który został pokazany podczas festiwalu DocuText w Bibliotece Narodowej Izraela.

Henry Ford był jednym z najważniejszych przemysłowców XX wieku, pionierem, który pomógł stworzyć podwaliny współczesnego przemysłu motoryzacyjnego. U szczytu swojej potęgi Ford był prawdopodobnie najbardziej wpływowym człowiekiem w Ameryce po prezydencie. Kiedy przemawiał, zdawało się, że wraz z nim przemawiają miliardy dolarów.

Ford miał również obsesję na punkcie teorii spiskowych, a zwłaszcza przekonania, że za pierwszą wojną światową stali żydowscy bankierzy, którzy mieli również wywołać przyszłe wojny i spiskować w celu zniszczenia cywilizacji. Wykorzystywał swoją gazetę, The Dearborn Independent, do propagowania tych poglądów. Począwszy od 1920 roku gazeta publikowała serię antysemickich artykułów, w znacznej mierze opartych na sfałszowanych Protokołach mędrców Syjonu. Artykuły te zebrano później i wydano pod tytułem The International Jew (Międzynarodowy Żyd) - osławionej antysemickiej książki, która była szeroko rozpowszechniana, między innymi za pośrednictwem salonów dealerskich Forda.

Antysemityzm Forda przysporzył mu wielbicieli daleko poza granicami Stanów Zjednoczonych. Adolf Hitler był jego entuzjastycznym admiratorem i wskazywał Forda jako inspirację dla amerykańskiej odmiany faszyzmu. Ford został wspomniany w Mein Kampf, a portret amerykańskiego przemysłowca miał podobno wisieć w monachijskim gabinecie Hitlera.

Jednak w 1924 roku Ford popełnił błąd. Wybrał niewłaściwego Żyda na cel swojego ataku.

Na pierwszy rzut oka Aaron Sapiro nie wydawał się człowiekiem, który mógłby rzucić wyzwanie jednej z najpotężniejszych postaci w Ameryce.

Sapiro był piątym z siedmiorga dzieci. Gdy miał dziewięć lat, zmarł jego ojciec, pozostawiając matkę bez środków na wyżywienie rodziny. Z rozdartym sercem była zmuszona oddać czworo swoich dzieci do sierocińca.

Aaron Sapiro, domena publiczna

Sapiro dorastał jako „Sierota nr 58”, ale wykorzystywał każdą możliwość, by zdobywać wykształcenie. Studiował, by zostać rabinem, jednak porzucił studia religijne przed uzyskaniem dyplomu. Następnie zaczął studia prawnicze, kierowany nie tylko pragnieniem wyrwania się z biedy i głodu, których doświadczył w dzieciństwie, lecz także determinacją, by pomóc innym uniknąć podobnych trudności.

Jako młody prawnik Sapiro był głęboko przejęty trudną sytuacją ekonomiczną amerykańskich rolników. Pomimo ciężkiej pracy wielu z nich z trudem zarabiało wystarczająco dużo, by utrzymać rodziny, częściowo z powodu sposobu, w jaki zorganizowane były rynki rolne.

Sapiro zaproponował im nową ideę: współpracę.

Jeździł od gospodarstwa do gospodarstwa, zachęcając rolników mających wspólne interesy, by organizowali się w spółdzielnie. Prowadząc zbiorowe negocjacje, mogli uzyskiwać lepsze ceny i warunki pracy oraz zapewnić sobie stabilniejsze źródło utrzymania.

Pomysł zadziałał. U szczytu kariery Sapiro reprezentował dziesiątki spółdzielni zrzeszających producentów bawełny, pszenicy, nabiału, tytoniu i innych produktów rolnych.

Jego sukces nie uszedł jednak uwadze Henry’ego Forda.

Gazeta The Dearborn Independent publikowała coraz bardziej agresywne ataki na Żydów i ich rzekomą kontrolę nad amerykańską gospodarką, Sapiro stał się jednym z celów.

Gazeta opublikowała 21 artykułów wymierzonych bezpośrednio w niego. Przedstawiano w nich Sapiro jako skorumpowanego prawnika wykorzystującego niewinnych rolników. Kampania okazała się druzgocąca: jego reputacja została zniszczona, a wielu klientów go opuściło.

„Mogłem znieść pięć czy sześć ataków, ale 21 to zbyt wiele jak na jednego człowieka. Uznałem, że zaszło to za daleko” - mówił wówczas Sapiro.

Nie zamierzał milczeć.

Sapiro wniósł przeciwko Henry’emu Fordowi pozew o zniesławienie, domagając się miliona dolarów odszkodowania.

Przedstawiał jednak tę sprawę jako coś więcej niż osobisty spór. Dla Sapiro proces był walką nie tylko o jego własną reputację i o rolników, których reprezentował, lecz także o społeczność żydowską oraz mniejszości i imigrantów w całej Ameryce.

Sprawa natychmiast wzbudziła ogromne zainteresowanie. Żydowski prawnik odważał się pozwać jednego z najbogatszych i najpotężniejszych ludzi swojej epoki. Proces przyciągnął uwagę nawet w Niemczech, gdzie relacjonowała go gazeta związana z partią nazistowską.

Początkowo Ford próbował zdystansować się od artykułów, obarczając odpowiedzialnością redaktora gazety. Argument ten nie przekonał jednak ławy przysięgłych.

Wkrótce nad całym procesem zaczęło dominować jedno pytanie: czy Henry Ford osobiście złoży zeznania w sądzie?

Niezwykła historia walki Aarona Sapiro z Henrym Fordem stanowi sedno filmu dokumentalnego Sapiro vs. Ford, który został pokazany w Bibliotece Narodowej Izraela w niedzielę 16 sierpnia w ramach tegorocznego festiwalu DocuText.

Link do oryginału: https://blog.nli.org.il/en/sapiro_versus_ford/

The Librarians, 11 sierpnia 2026

Hamas już dwukrotnie dziękował Belgii za jej wsparcie. Być może Belgię i inne kraje, które sprzymierzają się z ugrupowaniami terrorystycznymi i udzielają im schronienia, należałoby uznać za zagrożenie dla bezpieczeństwa Europy? Na zdjęciu: propalestyńska demonstracja w Brukseli.

W samym sercu Unii Europejskiej Belgia stanowi być może lepszy niż jakikolwiek inny kraj Europy Zachodniej przykład tego, do jakiego stopnia elity polityczne zdają się wręcz delektować skalą islamizacji Europy.

W lipcu 2026 r. izraelski Channel 12 News wyemitował reportaż ostrzegający, że terroryści Hamasu, w tym wysoko postawieni członkowie Brygad Al-Kassam tej organizacji, mieszkają obecnie w Antwerpii - a niektórzy z nich, według mieszkających tam Palestyńczyków z Gazy sprzeciwiających się Hamasowi, otrzymują belgijskie obywatelstwo.

„Mała Gaza”, jak w reportażu określana jest dzielnica w północnej Antwerpii, zamieszkana jest przez dużą liczbę Palestyńczyków z Chan Junus, ważnego bastionu Hamasu. Według relacji rozmówców z Gazy mieszkańcy powiązani z Hamasem handlują tam nielegalnymi narkotykami, prowadzą sklepy i restauracje, a uzyskane dochody wysyłają Hamasowi w Gazie. Rozmówcy odważyli się wypowiedzieć jedynie anonimowo, obawiając się zemsty miejscowych zwolenników Hamasu.

„Czujesz się, jakbyś odwiedzał Palestynę” - powiedział jeden z Arabów. Miejscowy piekarz, sprzedający wyłącznie specjały z Gazy, zgodził się, że spacer tą ulicą przypomina „spacer po Chan Junus”.

Według reportażu Channel 12:

„W Małej Gazie, w samym sercu Antwerpii, można dosłownie poczuć zapach Strefy. Od restauracji... po sklepy i supermarkety - większość właścicieli firm pochodzi z Chan Junus. Nazwy sklepów również odzwierciedlają charakter tutejszych imigrantów: od »Haifa Market«, przez »Rafah Market«, aż po, oczywiście, »Al Quds«...

„Niektórzy ludzie na tej ulicy popierają Hamas, oni także pochodzą z Gazy. Inni mówią, że to organizacja terrorystyczna. Ale nikt nie odważy się powiedzieć tego głośno, ponieważ wiedzą, że ta organizacja terrorystyczna może dopaść każdego za pośrednictwem swoich ludzi, którzy również są tutaj... głosy sprzeciwu wobec Hamasu są w Gazie jedynie szeptem z powodu strachu przed groźbami organizacji terrorystycznej. Dziwne jest jednak to, że ludzie boją się także tutaj, w Antwerpii, w Belgii, w Europie...”

Dziennikarz, Izraelczyk, zapytał jednego z mieszkańców Gazy, czy osobiście zna kogokolwiek z Hamasu mieszkającego w Antwerpii. Mężczyzna odpowiedział:

„Człowiek, który mnie przesłuchiwał, potem jak odwiedziłem Izrael, jest w Antwerpii... i ma teraz belgijskie obywatelstwo. Był nawet dowódcą Hamasu w oddziale Din Al-Kassam... zbiera pieniądze... wszystkie te firmy, które oni [Hamas] tutaj otworzyli. Datki są zbierane za pośrednictwem banków. Mają tu firmy, mają narkotyki”.

„Wysyłają pieniądze Hamasowi i go wspierają” - powiedział inny mieszkający tam Palestyńczyk z Gazy. Wspomniał o zbiórkach na rzecz dzieci z Gazy jako jednym ze sposobów pozyskiwania darowizn.

„Europa powinna się obudzić. Jeśli pozostanie bierna, zostanie zniszczona od środka. Właściwie już niemal została zniszczona. Jeśli Europa się nie obudzi i nie zacznie ścigać tych ludzi... ci ludzie to nie tylko Hamas. Ci ludzie są przeciwni wolności, przeciwni demokracji, przeciwni świeckości, są przeciwni podstawowym zasadom kraju, w którym żyją”.

Belgijscy politycy nie wydają się jednak szczególnie zaniepokojeni tym narastającym zagrożeniem politycznym, kulturowym i demograficznym. Po emisji reportażu belgijski deputowany federalny Sam van Rooy, będący również radnym Antwerpii z ramienia partii Vlaams Belang, wystąpił o zwołanie nadzwyczajnej sesji rady miasta, ale nie zdołał zebrać wystarczającej liczby głosów.

Według Van Rooya:

„Ten szczególnie niepokojący reportaż pokazuje, że członkowie Hamasu i terroryści nie tylko mieszkają w Antwerpii i prowadzą sklepy oraz restauracje, ale także finansują Hamas w Gazie i grożą przeciwnikom Hamasu. Nie ma dla nich miejsca w naszym mieście i muszą zostać odnalezieni, zatrzymani i deportowani”.

Posiedzenia nie zwołano; żadna inna partia nie uznała go za konieczne.

Ta obojętność wobec bezpieczeństwa miejscowych społeczności chrześcijańskiej i żydowskiej, a także miasta i całego kraju, jest szczególnie rażąca po ujawnieniu dokumentów wskazujących, że Hamas planował w Europie masowy atak na cele żydowskie i izraelskie na wzór 7 października, który miał nastąpić w drugą rocznicę zbrodni z 7 października 2023 r.

Już w lutym 2024 r. belgijski minister sprawiedliwości Paul Van Tigchelt potwierdził, że belgijskie władze są w pełni świadome działalności Hamasu w tym kraju. Dał przy tym dość jasno do zrozumienia, że nikogo to szczególnie nie obchodzi. „Jak dotąd wiemy, że Hamas działa w Belgii za pośrednictwem różnych firm. Działalność (...) koncentruje się na lobbingu i zbieraniu funduszy” - stwierdził wówczas.

W rzeczywistości Hamas ma w Belgii znacznie więcej niż sklepy i restauracje. Ma firmy-przykrywki działające tuż obok Komisji Europejskiej i Rady UE.

Można by być może argumentować, że belgijski rząd, który dał się poznać jako skrajnie antyizraelski, nie przejmuje się tym, że Hamas zbiera w kraju fundusze: ofiarami są „tylko” Izraelczycy i Żydzi. Jak dotąd.

Status Europy jednak się zmienił. Niemiecki federalny prokurator generalny Jens Rommel - którego urząd koordynował zatrzymania dziewięciu podejrzanych członków Hamasu stojących za europejskim spiskiem terrorystycznym na wzór 7 października - ostrzegł w czerwcu, że Europa nie służy już organizacjom terrorystycznym głównie jako miejsce pozyskiwania środków na finansowanie terroryzmu.

„Przeciwnie, Niemcy i inne kraje europejskie są obecnie w coraz większym stopniu postrzegane jako obszary prowadzenia potencjalnych ataków. Jest to szczególnie wyraźnie widoczne w przypadku Hamasu. W celu przygotowania ataków w Europie jego zagraniczni operacyjni członkowie, sympatycy lub osoby powiązane z przestępczością zorganizowaną zdobywają i przemycają broń. Często posiadają europejskie obywatelstwo lub zezwolenia na pobyt w strefie Schengen, co pozwala im swobodnie się przemieszczać. Są niezwykle mobilni i mają rozległą sieć kontaktów, a niektórzy dysponują znacznymi środkami finansowymi”.

W Belgii jednak takie obawy wydają się nie odgrywać żadnej roli. W 2024 r. do kraju trafiła połowa wszystkich palestyńskich wniosków o azyl złożonych w całej UE. Tylko w tym jednym roku Belgia przyznała formalny status uchodźcy 3281 Palestyńczykom.

Terrorysta Hamasu z Chan Junus, Mohannad al-Khatib, który uczestniczył w masakrze 7 października 2023 r., lecz określa się mianem niezależnego dziennikarza, mógł swobodnie wjechać do Belgii i wystąpić tam o azyl. Belgijskie władze zostały poinformowane o jego terrorystycznej przeszłości dopiero kiedy działające w Antwerpii Jewish Information and Documentation Center (JID) zebrało informacje na jego temat, pochodzące z nagrań przedstawiających go na terytorium Izraela lub w jego pobliżu podczas inwazji Hamasu.

Ralph Pais, wiceprzewodniczący JID, powiedział:

„To niezrozumiałe, że wolontariusze i zwykli obywatele byli w stanie zidentyfikować tego człowieka na podstawie otwartych źródeł, podczas gdy nasze służby bezpieczeństwa najwyraźniej nigdy go nie zauważyły. Materiał wyraźnie pokazuje, że filmował przemoc, oklaskiwał ją i otwarcie wyraża poparcie dla Hamasu, ataków rakietowych i męczeństwa.

„Każdy, kto chce w Europie chronić synagogi, szkoły, kościoły, metro czy imprezy publiczne, ma wszelkie powody, by dopilnować, aby terroryści nie przedostawali się tutaj niezauważeni. To nie jest problem żydowski, lecz problem europejski. Domagamy się pełnej przejrzystości w kwestii tego, w jaki sposób takie osoby uzyskały dostęp do Europy, oraz natychmiastowych kontroli bezpieczeństwa przeprowadzonych przez właściwe organy”.

Chociaż wniosek Al-Khatiba został ostatecznie odrzucony przez Belgię, pozostał on w kraju - gdzie najwyraźniej nadal mieszka - i może swobodnie podróżować po całej UE. Nikogo to nie obchodzi.

Hamas już dwukrotnie dziękował Belgii za jej wsparcie. Być może Belgię i inne kraje, które sprzymierzają się z ugrupowaniami terrorystycznymi i udzielają im schronienia, należałoby uznać za zagrożenie dla bezpieczeństwa Europy?

Robert Williams mieszka w Stanach Zjednoczonych.

Link do oryginału: https://www.gatestoneinstitute.org/22787/islamization-of-europe-belgium

Gatestone Institute, 25 sierpnia 2026

Dwa wydarzenia z 2021 roku, które dzieliły trzy miesiące, przekazały ruchom islamistycznym mierzącym się z potężniejszymi przeciwnikami ten sam komunikat:

Walczcie dalej. Czekajcie dalej. W końcu niewierni odejdą.

Pierwsze wydarzyło się w Izraelu.

W maju 2021 roku Hamas wystrzelił rakiety w kierunku Jerozolimy i izraelskich miast, przedstawiając się jako obrońca Al-Aksy oraz palestyńskich rodzin arabskich, którym groziła eksmisja z domów w dzielnicy Szejch Dżarrah.

Jedenaście dni później zawarto zawieszenie broni, a Izraelczycy nigdy nie przystąpili do realizacji eksmisji.

Bezpośrednio po tych walkach sondaż Palestinian Center for Policy and Survey Research z czerwca 2021 roku wskazywał na „zmianę paradygmatu” na rzecz Hamasu i walki zbrojnej. 77% palestyńskich Arabów uważało, że Hamas zwyciężył, podczas gdy zaledwie 1% sądził, że wygrał Izrael. Ponadto 65% uważało, że Hamas osiągnął deklarowane cele dotyczące Szejch Dżarrah i Al-Aksy.

Wniosek, jaki z tego wyciągano, był prosty: przemoc zadziałała.

Kilka miesięcy później przyszedł Afganistan.

15 sierpnia 2021 roku talibowie powrócili do Kabulu, dwadzieścia lat po tym, jak Stany Zjednoczone odsunęły ich od władzy. Lekcja dla ruchów dżihadystycznych nie polegała na tym, że muszą pokonać silniejszego przeciwnika. Musiały jedynie wytrzymać dłużej niż on.

Jak opisywano wówczas w tekście Gaza, The Terrorist Enclave, Hamas spotkał się z talibami i pogratulował im wypędzenia zachodnich sił z Afganistanu.

Do czerwca 2023 roku wiara Palestyńczyków wykroczyła już poza przekonanie, że Hamas może wygrać pojedynczą konfrontację. PCPSR zapytał palestyńskich Arabów, czy Izrael, obchodzący wówczas 75. rocznicę powstania, przetrwa do swoich setnych urodzin. 66% odpowiedziało, że nie. Tylko 27% uważało, że Izrael nadal będzie istniał. Kolejne 51% wierzyło, że palestyńscy Arabowie ostatecznie odzyskają historyczną Palestynę, a uchodźcy powrócą do swoich dawnych wiosek i miast.

Zaledwie cztery miesiące później nadszedł 7 października.

Blisko trzy lata wojny osłabiły to przekonanie - przynajmniej w krótkiej perspektywie. Jak szczegółowo opisał FirstOneThrough w Palestinian Arabs Turn Inward, But Not Away From Hamas, poparcie dla walki zbrojnej gwałtownie spadło i obecnie tylko 20% palestyńskich Arabów uważa, że Hamas wygrał wojnę w Gazie, ale 89% jest przekonanych, że Hamas nadal będzie istniał w takiej czy innej formie.

Osłabieni, ale czekający. „Opór” z determinacją.

I w ten sposób argument dotyczący talibów i Hamasu prowadzi nas do Islamskiej Republiki Iranu.

Iran stawia na czas dokładnie w ten sam sposób. Zakłada, że zdoła wytrzymać dłużej niż Stany Zjednoczone i skłonić je do odejścia, podobnie jak talibowie zrobili to w Afganistanie.

Ale dla Stanów Zjednoczonych Iran nie jest Afganistanem.

Od 1979 roku Iran nazywa Amerykę „Wielkim Szatanem” i zbudował regionalną sieć militarną wymierzoną w amerykańskie siły i ich sojuszników. Iran opracował pociski balistyczne o coraz większym zasięgu oraz rozwijał zdolności związane z bronią jądrową, które mogłyby stanowić zagrożenie daleko poza jego granicami.

Afganistan nie robił żadnej z tych rzeczy.

Iran leży również nad Cieśniną Ormuz, przez którą przepływa około jednej piątej ropy naftowej zużywanej na świecie. Zakłócenia żeglugi w tym miejscu uderzają w rynki energii i gospodarki na całym świecie.

Afganistan nie dysponował porównywalnym narzędziem nacisku na światową gospodarkę.

Ameryka nie miała długoterminowych planów pozostania w Afganistanie. Nie zamierzała bez końca utrzymywać tysięcy żołnierzy i wydawać miliardów dolarów w regionie oddalonym o tysiące kilometrów od jej wybrzeży po to, by dopilnować, żeby dziewczęta chodziły do szkoły, a kobiety miały równe prawa.

Iran stanowi jednak rzeczywisty problem dla całego świata zachodniego - zarówno pod względem militarnym, jak i gospodarczym.

Obecna wojna prowadzona przez USA osiągnęła już ważne cele, poważnie ograniczając irańskie zdolności nuklearne, rakietowe oraz potencjał jego sił zastępczych. Ale ograniczone nie znaczy zlikwidowane.

Iran nie musi dziś odwracać poniesionych strat. Musi jedynie przetrwać wystarczająco długo, by zmieniła się sytuacja polityczna.

A zbliżają się dwa terminy wyborów. Izraelczycy zagłosują 27 października, a Amerykanie 3 listopada.

Dla Iranu, Hamasu i szerzej rozumianego świata dżihadystycznego te wybory są czymś więcej niż tylko wyborami. To kamienie milowe, które poddają próbie strategię cierpliwości.

Choć strategiczne argumenty przemawiające za kontynuowaniem walki przez Izrael i USA mogą być uzasadnione, ich obywatele mogą zagłosować inaczej. I właśnie na to czekają dżihadyści.

Izrael nie może opuścić Izraela. Ameryka nie może po prostu odwrócić się od Iranu, który zagraża jej siłom i sojusznikom, dąży do uzyskania zdolności nuklearnych i rakiet dalekiego zasięgu oraz stwarza zagrożenie dla kluczowej arterii światowej gospodarki.

Strategia dżihadystów opiera się jednak na innym pytaniu: czy mogą przeczekać do chwili, gdy Izraelczycy i Amerykanie zagłosują za zaprzestaniem walki?

Lato 2021 roku nauczyło islamistów, że nie muszą wygrywać wojen z potężniejszymi przeciwnikami. Iran ma jeszcze dziesięć tygodni, by przeciągać negocjacje i czekać, aż demokracje zdecydują, czy chcą realizować długoterminowe korzyści strategiczne, czy też zająć się bardziej bezpośrednimi sprawami.

Demokracje przeprowadzają wybory. Ich wrogowie o tym wiedzą.

Link do oryginału: https://primarybowman.com/2026/08/25/the-summer-of-2021-and-the-wars-of-today/?utm_source=substack&utm_medium=email

The First One Through, 25 sierpnia 2026

W XVII wieku Isaac Newton wykazał, że garść krótkich wzorów potrafi wyjaśnić zarówno spadające jabłka, jak i planety krążące po orbitach. Filozofowie zwrócili na to uwagę: uznali, że moralność powinna działać podobnie. Skoro światem fizycznym rządziło kilka eleganckich praw, dlaczego świat moralny miałby być bardziej skomplikowany? Hume opatrzył swój Traktat o naturze ludzkiej podtytułem mówiącym o próbie wprowadzenia eksperymentalnej metody rozumowania do zagadnień moralnych. Bentham stworzył rachunek szczęścia, z jednostkami, które należało dosłownie sumować, a po nim Mill udoskonalił tę koncepcję, sprowadzając ją do największego dobra dla największej liczby ludzi. Kant zaproponował jeden test, który musiała przejść każda zasada moralna. Dwa stulecia później Rawls zapytał, jakie reguły wybrałbyś, gdybyś jeszcze nie wiedział, kim będziesz - kolejna elegancka formuła.

Niestety moralność tak nie działa. Nietrudno znaleźć przykłady, w których te eleganckie reguły prowadzą do potwornych rezultatów.

Prawdziwe życie jest skomplikowane. Nigdy nie chodzi w nim tylko o jedną wartość. Jest ich kilka, wszystkie są uzasadnione i ciągną nas w przeciwne strony. Twierdziłbym, że można wskazać okoliczności, w których dowolne dwie wartości wchodzą ze sobą w konflikt; jeśli nie można, są jedynie innymi sformułowaniami tej samej wartości.

Przez większość czasu te konkurujące ze sobą wartości pozostają niezauważone, ponieważ jedna strona w oczywisty sposób przeważa. Późny powrót do domu może zirytować współmałżonka, ale jeśli spóźniłeś się dlatego, że pomagałeś komuś, kto zasłabł na ulicy, nikt nie będzie miał pretensji.

Interesujące są przypadki, w których obie strony naprawdę mają znaczenie. Czy przyjąć pracę na drugim końcu kraju, kiedy twoja matka ma osiemdziesiąt lat i zaczyna potrzebować pomocy? Szacunek i troska o rodziców są rzeczywistym zobowiązaniem. Ale takim zobowiązaniem jest również budowanie własnego życia, utrzymywanie własnych dzieci i wykonywanie pracy, do której ma się predyspozycje. Czy pieniądze pozostawione przez ojca przeznaczyć na czesne córki, czy na opiekę nad matką, jeśli wystarczą tylko na jedno z nich? Żadna formuła nie daje odpowiedzi. Ale ktoś podejmuje decyzję, a ta decyzja ujawnia hierarchię - niezależnie od tego, czy ktokolwiek kiedykolwiek ją spisał.

Różne grupy religijne, różne kultury i różne rodziny mają odmienne priorytety moralne. Każdy uważa własne za właściwe, a cudze za błędne. Nikt nie chce słyszeć, że jego własne tradycje są niewłaściwe. Dlatego niemal w ogóle nie rozmawiamy o tym, które wartości powinny mieć pierwszeństwo przed innymi. Spór rzadko dotyczy tego, czy dana wartość jest rzeczywista; jeśli uczciwie spojrzeć na sprawę, różnice między grupami niemal zawsze dotyczą priorytetów, a nie tego, czy same wartości są uzasadnione.

Istnieje jednak jedna dziedzina, w której hierarchię trzeba określić wprost: korporacje.

Duża firma publikuje swoje zasady etyczne wraz z innymi dokumentami określającymi, jak powinni postępować pracownicy i sama firma. Gdzieś w tych dokumentach - wprost albo pośrednio - przedsiębiorstwo komunikuje, jak waży swoje zobowiązania wobec klientów, akcjonariuszy, pracowników, społeczności, organów regulacyjnych oraz zysku. To sprawia, że firmy są wyjątkowo dobrym laboratorium etyki. Można porównać deklarowaną hierarchię z tą, która rzeczywiście funkcjonuje, korzystając z dokumentów dostępnych dla każdego, i zrobić to bez mówienia komukolwiek, że jego osobiste wartości są niewłaściwe.

Każde z tych zobowiązań z osobna brzmi bez zarzutu. Razem tworzą konflikt, który tylko czeka na odpowiednią okazję.

„Klient ma zawsze rację” - dopóki klient nie zacznie wrzeszczeć i wyżywać się na dziewiętnastoletnim kasjerze, któremu firma również obiecała miejsce pracy wolne od nękania.

„Szanujemy równowagę między życiem zawodowym a prywatnym” - dopóki do premiery produktu nie pozostanie sześć tygodni i wszyscy nie zaczną spędzać weekendów w biurze.

„Nie będziemy prowadzić interesów z partnerami, którzy nie szanują naszych pracowników” - dopóki klient na zagranicznym rynku nie powie po cichu, że wolałby, aby przy jego zleceniu nie pracowały kobiety, a kontrakt nie okaże się wart czterdziestu milionów dolarów.

„Nie negocjujemy z przestępcami” - dopóki hakerzy przetrzymujący dane twoich klientów nie zagrożą ich publikacją, jeśli nie zapłacisz okupu, i nagle trzeba wybierać między finansowaniem przestępstwa a ujawnieniem dokumentacji medycznej dwustu tysięcy ludzi, którzy ci zaufali.

W żadnym z tych przypadków nie ma prostych, jednoznacznych odpowiedzi. Nie istnieje hierarchia, która za każdym razem prowadzi do właściwego rezultatu. Ale ktoś będzie musiał podjąć decyzję - pod presją, zapewne o drugiej nad ranem - i jedyne pytanie, które ma znaczenie, brzmi: czy firma ustaliła swoje priorytety zawczasu, czy improwizuje je w chwili, gdy budynek już płonie.

W 1943 roku, na rok przed wejściem Johnson & Johnson na giełdę, jej prezes Robert Wood Johnson spisał, komu i co firma jest winna - w określonej kolejności. Najpierw klienci, następnie pracownicy, potem społeczności, w których działa firma, a akcjonariusze na końcu. Kazał wyryć te zasady w kamieniu w holu siedziby firmy, gdzie znajdują się do dziś. Moment nie był przypadkowy: Johnson wiedział, że spółki publiczne mają skłonność do opowiadania się po stronie zysku, i chciał wprowadzić mechanizm, który będzie temu przeciwdziałał.

Jak już wcześniej omawialiśmy, próba nadeszła w 1982 roku, kiedy siedem osób w rejonie Chicago zmarło po zażyciu kapsułek Tylenolu, do których ktoś dodał cyjanek już po opuszczeniu przez nie fabryki. Johnson & Johnson nie zrobił niczego złego i nic o tym nie wiedział, dopóki nie pojawiły się doniesienia o zgonach. Dyrektor generalny James Burke wycofał z rynku dziesiątki milionów opakowań i wszystkie je zniszczył. Powołał się wprost na firmowe Credo, ponieważ klienci byli na pierwszym miejscu, a akcjonariusze na ostatnim - wiedział więc, co zrobić. Wycofanie produktu jest wykładane w szkołach biznesu jako złoty standard reagowania kryzysowego. Nikt nie musiał podejmować decyzji w tamtej chwili. Decyzja została podjęta trzydzieści dziewięć lat wcześniej.

A teraz zastanówmy się, co dzieje się, gdy czegoś takiego brakuje. W sierpniu 2019 roku Business Roundtable opublikowała Statement on the Purpose of a Corporation - Deklarację w sprawie celu korporacji - podpisaną przez 181 dyrektorów generalnych największych przedsiębiorstw w Ameryce. Zobowiązywała ich ona do tworzenia wartości nie tylko dla akcjonariuszy, lecz także dla klientów, pracowników, dostawców i społeczności. Media przedstawiały ją jako wydarzenie przełomowe: koniec prymatu akcjonariuszy i rzekomo nową umowę społeczną dla amerykańskiego biznesu.

Dwóch badaczy z Harvard Law School, Lucian Bebchuk i Roberto Tallarita, odkryło, że dwa lata później nie byli w stanie znaleźć ani jednego sygnatariusza, który zmieniłby politykę swojej firmy tak, by dostosować ją do Deklaracji. Wartość dla akcjonariuszy zachowała dokładnie taki sam priorytet jak wcześniej.

Powód jest taki, że w przeciwieństwie do J&J Deklaracja wymieniała pięć zobowiązań, ale nigdy nie określiła, które z nich ma pierwszeństwo. Każdy mógł więc interpretować ją wedle własnego uznania. Nie istniał żaden mechanizm nadrzędności, a jeśli firma ma być godna zaufania, musi publicznie określić swoje priorytety.

Prawo żydowskie od dawna mierzy się z tym problemem. Niemal każde przykazanie ustępuje przed pikuach nefesh - obowiązkiem ratowania ludzkiego życia. Łamie się zasady szabatu, aby zawieźć rodzącą kobietę do szpitala. Nie jest to luka w prawie; jest to wyraźnie określony priorytet.

Ta sama struktura obowiązuje w klasycznym przypadku mordercy stojącego u drzwi i pytającego, gdzie ukrywa się jego zamierzona ofiara. Okłamujesz go. Prawdomówność jako wartość ustępuje wyższej wartości, jaką jest ratowanie życia. W innych okolicznościach kłamstwo pozostaje zakazane.

Nie tylko judaizm posiada takie reguły nadrzędności. Tradycje religijne na ogół je mają. Świeckie życie publiczne jednak na ogół ich nie wypracowało - i to widać. Przyjrzyj się dowolnemu sporowi politycznemu, a zobaczysz jedną stronę upierającą się, że walka z rasizmem jest tym, w czym nie wolno iść na kompromis, inną, że jest nim zrównoważony budżet, a jeszcze inną, że nikt nie powinien cierpieć głodu bez względu na koszty. Żadna z nich nie myli się, twierdząc, że broniona przez nią wartość jest rzeczywistą wartością. Każda bierze jednak jedną rzecz, która naprawdę ma znaczenie, i traktuje ją tak, jakby była jedyną pozycją na liście. Dwie osoby mające odmienne hierarchie pięciu wartości mogą wskazać dokładny punkt, w którym ich stanowiska się rozchodzą, i spierać się właśnie o niego. Dwie osoby, z których każda absolutyzuje jedną wartość, mogą jedynie oskarżać się nawzajem o to, że tej drugiej „nie zależy”. Impas jest nieunikniony - i nie wynika z braku dobrej woli.

Każdy system godny zaufania musi zawierać sposób rozstrzygania konfliktów między konkurującymi wartościami. Ten element architektury nie jest opcjonalny.

Moralność jest znacznie bardziej skomplikowana niż fizyka newtonowska. Być może trafniejszą analogię można znaleźć we współczesnej fizyce, gdzie na poziomie kwantowym zachodzą rzeczy nieprzewidywalne - ale to temat na inną rozmowę.

Link do oryginału:

Elder’s Substack

Override Logic: When Multiple Values Collide

In the 17th century, Isaac Newton showed that a handful of short formulas could account for falling apples and orbiting planets alike. Philosophers took note: they thought that morality would turn out to work similarly. If the physical world ran on a few elegant laws, why would the moral world be any messier? Hume subtitled his…

Read more

8 days ago · 2 likes · 1 comment · Elder of Ziyon

Elder of Ziyon Substack, 26 sierpnia 2026

I. TRON

Około 1000 roku p.n.e. pasterz, który został wojownikiem i królem, imieniem Dawid, zdobył jebusyckie miasteczko położone na wzgórzu między dwoma wąwozami i uczynił je stolicą zjednoczonego królestwa Izraela. Jego syn Salomon zbudował na tym wzgórzu Świątynię, a przez następne cztery stulecia Dom Dawida zasiadał na tronie w Jerozolimie, podczas gdy dwie instytucje — monarchia i kapłaństwo — zrosły się, tworząc kręgosłup narodu. Królestwo to rozpadło się, zostało podbite, jego lud uprowadzono do Babilonii w 586 roku p.n.e., a Świątynię spalono doszczętnie. To właśnie na ten element historii liczył każdy wróg Żydów od czasów Nabuchodonozora: że zniszczenie oznacza koniec. Nie oznaczało. W ciągu dwóch pokoleń wygnańcy powrócili i rozpoczęli odbudowę na tych samych fundamentach, a w 516 roku p.n.e. Druga Świątynia stanęła w miejscu pierwszej — na tym samym wzgórzu, które Dawid tysiąc lat wcześniej kupił za pełną cenę od jebusyckiego rolnika, aby nikt nigdy nie mógł powiedzieć, że zostało ono zagarnięte, a nie prawowicie nabyte. Persowie, Grecy, a w końcu Rzymianie przychodzili i odchodzili jako kolejni władcy tego wzgórza, aż w 70 roku n.e. Tytus spalił Drugą Świątynię, podczas gdy jego ojciec Wespazjan umacniał imperium na gruzach zdławionej prowincji. Józef Flawiusz, który był świadkiem tych wydarzeń, szacował liczbę zabitych na setki tysięcy. Nawet to nie położyło kresu tej historii. Lekcja płynąca z pierwszych tysiąca stu lat tej opowieści jest prosta i jest to lekcja, której każdy kolejny zdobywca uparcie odmawiał przyjęcia: można spalić budynek. Nie można spalić prawa do niego.

II. NAZWA, KTÓRĄ UKRADLI

Sześćdziesiąt lat po spaleniu Świątyni Żydzi ponownie chwycili za broń, tym razem pod wodzą dowódcy imieniem Szymon bar Kochba, i przez trzy lata, od 132 do 135 roku n.e., utrzymywali niezależne państwo judejskie wbrew potędze Cesarstwa Rzymskiego znajdującego się u szczytu swojej potęgi. Hadrian, który rozpoczął panowanie jako budowniczy, a zakończył je jako rzeźnik, sprowadził swoje najlepsze legiony i zdławił powstanie z bezwzględnością, która zaszokowała nawet rzymskich kronikarzy. Kasjusz Dion podawał, że zburzono pięćdziesiąt twierdz, zrównano z ziemią dziewięćset osiemdziesiąt pięć wsi, a w samych walkach zginęło blisko sześćset tysięcy ludzi, podczas gdy głód i choroby pochłonęły niezliczone dalsze ofiary. Hadrianowi nie wystarczyło zwycięstwo. Chciał wymazać pamięć wraz z ludźmi. Odbudował Jerozolimę jako pogańską kolonię, Aelię Capitolinę, na ruinach żydowskiej Świątyni postawił świątynię Jowisza i pod karą śmierci zakazał Żydom wstępu do miasta, skazując ich na wygnanie z własnej stolicy, które miało trwać przez stulecia.

A potem zrobił coś, czego nie uczyniono stronie pokonanej w żadnej innej wojnie Rzymu: zlikwidował nazwę kraju. Judea — nazwa królestwa Dawida, nazwa, która przez tysiąc lat określała tę ziemię i ten lud — została cesarskim dekretem wymazana z mapy i zastąpiona nazwą Syria Palaestina, zaczerpniętą celowo od Filistynów, żeglującego ludu pochodzącego z obszaru Morza Egejskiego, który zniknął z historii pół tysiąclecia wcześniej i który nie był ani semicki, ani arabski, ani w żaden istotny sposób związany z rzeczywistą ludnością tej ziemi. Nie była to korekta geograficzna. Był to akt wojny psychologicznej wymierzony w sam zapis historii — próba odcięcia przez rzymskiego cesarza narodu od jego własnej nazwy poprzez oddanie jego ojczyzny duchowi wymarłego wroga. Dziewiętnaście stuleci później ta nazwa nadal miała wykonywać dokładnie tę polityczną pracę, do której zaprojektował ją Hadrian. Tak daleko może zawędrować dobrze ulokowane kłamstwo, kiedy nie pozostaje nikt, kto mógłby je sprostować w chwili, gdy powstaje.

III. LUDZIE, KTÓRZY ZOSTALI

Oto czego cesarski dekret nie zdołał dokonać, bo żaden dekret nie jest w stanie tego zrobić: nie opróżnił tej ziemi z Żydów. Pozbawiona prawa wstępu do Jerozolimy ocalała ludność żydowska przegrupowała się w Galilei, w takich miejscowościach jak Seforis, Usza, Beit Sze’arim i Tyberiada, i przez następnych pięćset lat, pod panowaniem rzymskim, a później bizantyjskim, nadal funkcjonowała jako samorządna cywilizacja religijna. Patriarchat, Nasi, nadal przewodził światowemu żydostwu z ziemi galilejskiej. Juda ha-Nasi około 200 roku n.e. spisał tam Misznę. Akademie w Tyberiadzie około roku 400 stworzyły Talmud Jerozolimski. Nie była to społeczność diaspory, która z bezpiecznego wygnania za granicą pisała z tęsknotą o utraconej ojczyźnie. To właśnie tutaj znajdowała się siedziba żydowskiego prawa i żydowskiego przywództwa, fizycznie obecna na tej ziemi przez stulecia po tym, jak światu oznajmiono, że Żydzi zostali z niej usunięci.

Bizantyjskie rządy chrześcijańskie nakładały kolejne ograniczenia, zakazując Żydom sprawowania urzędów publicznych i budowania nowych synagog, lecz ograniczenie praw to nie wysiedlenie, a kiedy perscy Sasanidzi na krótko zajęli kraj w 614 roku n.e., Żydzi z Galilei i Jerozolimy powstali, by walczyć u ich boku, wciąż żywiąc nadzieję na odrodzenie pięć stuleci po tym, jak Hadrian sądził, że rozstrzygnął tę kwestię raz na zawsze. Nadzieja ta wyprzedziła swój czas o kolejne trzynaście stuleci. Ostatecznie jednak nie była błędna.

IV. CHRONIENI, KTÓRZY NIGDY NIE BYLI WOLNI

Bizantyjczycy wciąż dochodzili do siebie po wojnie z Persją, gdy między 636 a 640 rokiem n.e. kraj zdobyły arabskie armie pod wodzą kalifa Umara, a dla pozostałych tam Żydów i chrześcijan powstała nowa kategoria prawna: dhimmi, ludzie „chronieni”. Ochrona miała swoją cenę i swój pułap. Pakt Umara, skodyfikowany w następnych dziesięcioleciach, nakładał na Żydów obowiązek płacenia specjalnego podatku pogłównego, dżizji, zabraniał im budowania nowych synagog lub naprawiania starych bez zezwolenia, zakazywał jazdy konnej, noszenia broni i składania zeznań przeciwko muzułmaninowi w sądzie, a w różnych okresach i miejscach narzucał charakterystyczny ubiór mający widocznie oznaczać ich podrzędny status.

Status ten nie był niezmienny i uczciwość wymaga, by to powiedzieć: za panowania niektórych kalifów i w niektórych stuleciach żydowscy lekarze, poeci, filozofowie i urzędnicy zdobywali rzeczywiste znaczenie na muzułmańskich dworach, a społeczności żydowskie w Bagdadzie i Kordobie stworzyły część najbogatszego dorobku intelektualnego w dziejach judaizmu. Ochrona była jednak zawsze warunkowa, zawsze mogła zostać cofnięta według kaprysu władcy i nigdy nie oznaczała równości. Kiedy w XII wieku dynastia Almohadów przetoczyła się przez muzułmańską Hiszpanię i Afrykę Północną, nie zaprzątała sobie głowy modyfikowaniem systemu dhimma. Zniosła go całkowicie i postawiła Żydów przed wyborem między konwersją a śmiercią — polityką, która opróżniła Kordobę z Żydów i zmusiła całe pokolenie uchodźców, wśród nich rodzinę Majmonidesa, do ucieczki, by ratować życie. Stulecia dworskiej poezji nie zmieniają faktu, że cały ten system, nawet w swojej najbardziej łagodnej postaci, stanowił prawny sufit zawieszony nad głowami rdzennej ludności w jej własnej ziemi przodków, a w najbardziej brutalnej — wyrok śmierci z odroczonym terminem wykonania.

V. KRZYŻ I MIECZ

Jeśli muzułmańscy zdobywcy oferowali podporządkowanie, któremu od czasu do czasu towarzyszył złoty wiek, krzyżowcy nie pozostawiali nawet takiej dwuznaczności. W 1096 roku, zanim pierwsza krucjata w ogóle dotarła do Ziemi Świętej, chrześcijańskie tłumy pod wodzą takich dowódców jak hrabia Emicho przetoczyły się przez Nadrenię, a społeczności żydowskie w Spirze, Wormacji, Moguncji, Kolonii i Trewirze zostały wymordowane w jednych z największych antyżydowskich masakr średniowiecza, opisanych z przejmującymi szczegółami przez współczesnych im hebrajskich kronikarzy, którzy odnotowali przypadki rodzin wybierających wspólną śmierć zamiast przymusowego chrztu.

Trzy lata później krzyżowcy dotarli do Jerozolimy i 15 lipca 1099 roku, kiedy miasto upadło, nie poprzestali na zabiciu muzułmańskiego garnizonu. Współcześni chrześcijańscy kronikarze — nie wrodzy propagandyści, lecz skrybowie samych krzyżowców — zapisali, że Żydów z miasta zapędzono do głównej synagogi, a następnie podpalono budynek, zamykając ich w środku. Jest to jedna z nielicznych masakr w całej tej trzytysiącletniej historii, w przypadku której dowodów dostarczyli świadkowie należący do samych sprawców. Przez większą część następnego stulecia Królestwo Jerozolimskie krzyżowców zabraniało Żydom osiedlania się w mieście, które zbudował ich król Dawid, a pozostałości zorganizowanego życia żydowskiego w kraju trwały w Tyrze, Aszkelonie i Cezarei, aż rekonkwista Saladyna w 1187 roku ponownie otworzyła Jerozolimę dla żydowskiego osadnictwa. Dwie rywalizujące potęgi, wymachujące dwiema różnymi świętymi księgami, zgadzały się dokładnie w jednej kwestii dotyczącej ludu wywodzącego się z tej ziemi: żadna nie chciała go na niej widzieć.

VI. LEKARZ DWÓCH WYGNAŃ

Mojżesz ben Majmon urodził się w Kordobie w 1138 roku, w społeczności żydowskiej żyjącej wówczas pod bardziej tolerancyjną odmianą muzułmańskich rządów, lecz gdy miał trzynaście lat, Almohadzi zdobyli miasto i ostatecznie położyli kres temu układowi. Nastąpiło ponad dziesięć lat ucieczki — najpierw przez muzułmańską Hiszpanię, potem do Fezu w Maroku — i życia w społeczności żydowskiej, której pozostawiono wybór między ukrywaniem na zewnątrz własnej tożsamości a śmiercią.

W 1165 roku rodzina wreszcie wyruszyła morzem do jedynego miejsca, które — niezależnie od jego ówczesnego stanu — nadal należało do niej prawem dziedzictwa: wylądowała w Akce, a Majmonides udał się do Jerozolimy i modlił się pośród ruin na Wzgórzu Świątynnym, po czym pojechał do Hebronu, do Groty Patriarchów, gdzie pochowany jest Abraham. Obie te daty zapisał później jako osobiste święta, które obchodził do końca życia — niezwykłe wyznanie ze strony człowieka, którego cały projekt filozoficzny opierał się na zdyscyplinowanym racjonalizmie, i dowód na to, że nawet najbardziej chłodny umysł średniowiecznego judaizmu nie potrafił stanąć na tej ziemi bez głębokiego poruszenia.

Rzeczywistość polityczna zrobiła następnie to, co przez tysiąc lat przed nim robiła Żydom na tej ziemi: panowanie krzyżowców i zrujnowana miejscowa infrastruktura żydowska nie pozostawiały miejsca na zbudowanie tam życia, więc rodzina ruszyła dalej, do Fustatu w Egipcie, gdzie Majmonides został nadwornym lekarzem wezyra Saladyna i nagidem egipskich Żydów oraz gdzie napisał Miszne Torę i Przewodnik błądzących — dwa dzieła, które miały kształtować judaizm rabiniczny przez następnych osiemset lat. Zmarł w Fustacie w 1204 roku. Tradycja głosi, że jego ciało przewieziono na północ i pochowano w Tyberiadzie, w Galilei, która dawała schronienie żydowskiemu przywództwu od czasu katastrofy powstania Bar Kochby. Jego grób stoi tam do dziś, jako miejsce pielgrzymek ludu, którego największy filozof postanowił nawet po śmierci powrócić pod ten jeden adres, o którym Hadrian, angażując potęgę całego imperium, próbował przekonać świat, że już do niego nie należy.

VII. WZGÓRZA, KTÓRE NIGDY NIE OPUSTOSZAŁY

Społeczność żydowska Jerozolimy, niemal całkowicie unicestwiona podczas chorezmijskiego splądrowania miasta w 1244 roku, została odbudowana po zajęciu kraju przez mameluków w 1260 roku, w dużej mierze dzięki przybyciu w 1267 roku Nachmanidesa, kolejnego wygnańca z Hiszpanii. Zastał on w mieście zaledwie garstkę Żydów, założył synagogę, która do dziś nosi jego imię, i pisał do rodaków, zachęcając Żydów z całego basenu Morza Śródziemnego, by przybywali i odbudowywali to, co kolejne podboje nieustannie próbowały zniszczyć.

Podbój osmański w 1517 roku przyniósł nowe fale przybyszów, wśród których było wielu uchodźców wygnanych z Hiszpanii w 1492 roku, a w XVI wieku uczynili oni Safed intelektualną stolicą żydowskiego świata — miastem, w którym Józef Karo skompilował Szulchan Aruch, a Izaak Luria na nowo ukształtował żydowski mistycyzm dla wszystkich kolejnych pokoleń. Przez wszystkie te stulecia, zwłaszcza w galilejskiej wiosce Peki’in, żydowskie osadnictwo jest udokumentowane bez ani jednej przerwy od czasów Drugiej Świątyni — pojedyncza, nieprzerwana nić biegnąca pod każdym imperium, które sądziło, że ją przecięło.

W połowie XIX wieku, zanim polityczny syjonizm zaistniał jako zorganizowany ruch, zarówno osmańskie rejestry, jak i raporty brytyjskich oraz pruskich konsulów urzędujących w Jerozolimie zgodnie wskazywały, że Żydzi stanowili już najliczniejszą pojedynczą grupę ludności miasta. Fale, które nadeszły w kolejnych dziesięcioleciach — uchodźcy przed rosyjskimi pogromami, przed europejskim faszyzmem, przed Holokaustem, po którym ocaleni dosłownie nie mieli na świecie dokąd się udać, bo nikt nie chciał ich przyjąć — nie były kolonistami przybywającymi do obcego kraju. Były kolejnym powracającym nurtem rzeki, która tak naprawdę nigdy nie przestała płynąć, zbiegającym się ponownie na wzgórzach, których ich przodkowie nigdy całkowicie nie opuścili.

VIII. KRĄG SIĘ ZAMYKA

14 maja 1948 roku Dawid Ben Gurion stanął w Tel Awiwie i ogłosił powstanie państwa. Nie nazwał go Palaestiną. Nazwał je Izraelem — imieniem patriarchy Jakuba, nazwą królestwa Dawida, nazwą, którą Hadrian próbował całą potęgą Cesarstwa Rzymskiego na zawsze wymazać z mapy, trzydzieści pięć lat po tym, jak sądził, że dokończył dzieła.

Rzym przeminął; jego cesarze są przypisami zadawanymi studentom studiów magisterskich. Królestwo Jerozolimskie krzyżowców przeminęło. Kalifat Almohadów przeminął. Aelia Capitolina nie istnieje na żadnej mapie wydrukowanej po starożytności. To, co pozostało — w Jerozolimie, Hebronie, Tyberiadzie, w galilejskich miastach, których synagogi stoją od czasów, gdy spisywano tam Misznę — to ten sam lud, od którego nazwano tę ziemię, zanim pewien cesarz uznał, że kłamstwo może przeżyć naród.

Nie mogło.

Każda potęga, która kiedykolwiek próbowała poprzez zmianę nazwy wymazać ten lud z jego własnej historii, sama jest dziś jedynie rozdziałem w historii kogoś innego; ten lud natomiast nie jest rozdziałem.

Wciąż pisze swoją historię.

Link do oryginału:

Pierre Rehov Substack, 17 sierpnia 2026

Zapomnieliście? Siły Republiki Islamskiej strzelające do protestujących

Około 40 tysięcy zabitych - zamordowanych. W ciągu zaledwie dwóch dni w styczniu tego roku, 2026.

Dlaczego?

Bo protestowali przeciwko swojemu rządowi - Republice Islamskiej. Wyszli tłumnie na ulice w ponad 200 miastach w całym Iranie i stanęli naprzeciw zbirów (w mundurach i bez mundurów), których nieżyjący już dyktator Ali Chamenei wysłał, by ich zastrzelili.

Ale Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC), siły Basidżu i ich sojusznicy - w tym libański Hezbollah i iracki Kata’ib Hezbollah - zrobili znacznie więcej. Spychali protestujących w wąskie przejścia i otwierali do nich ogień, wykorzystywali snajperów, ostrzeliwali tłumy z karabinów, palili ludzi żywcem i rozjeżdżali ich pojazdami.

Przeszukiwali szpitale, by znaleźć każdego, kto został ranny podczas protestów, i móc go dobić. Dokonywali też egzekucji lekarzy, którzy odważyli się leczyć ofiary.

Gwałcili, dopuszczali się gwałtów zbiorowych i grozili gwałtem zatrzymanym, członkom ich rodzin oraz pielęgniarkom, które pomagały rannym protestującym.

Systematyczne, brutalne tortury? To stały element funkcjonowania reżimu od pierwszego dnia.

Siły IRGC rozjeżdżające protestujących

I nie skończyło się to tylko dlatego, że temat przestał trafiać na czołówki wiadomości albo że stał się politycznie niewygodny dla tych, którzy dążą do wynegocjowania porozumienia z Republiką Islamską.

Tydzień po tygodniu reżim więzi, torturuje i zabija mężczyzn i kobiety, nieletnich i dorosłych, którzy ośmielają się mu sprzeciwiać. W ostatnich kilku miesiącach nastąpił gwałtowny wzrost liczby aresztowań i egzekucji, co - jak twierdzą grupy opozycyjne - ma odstraszyć od udziału w demonstracjach, które tlą się pod powierzchnią. Reżim uczynił ostatnio swoją machinę śmierci jeszcze sprawniejszą: dziesiątki osób skazano na śmierć w ekspresowych zbiorowych „procesach”.

Prowadzenie wojny przeciwko Allahowi (i jego „nieomylnym imamom”)

W wielu przypadkach Republika Islamska oskarża zatrzymanych o zagrożone karą śmierci przestępstwa moharebeh („prowadzenie wojny przeciwko Allahowi”) lub efsad fel-arz („szerzenie zepsucia na ziemi”), przy czym każde z tych pojęć może obejmować wszystko, co reżim i jego sługusy w systemie prawnym postanowią pod nie podciągnąć. Może to oznaczać wszystko - od zbrojnych ataków, przez publiczne wyrażanie sprzeciwu i protesty, aż po sprzedaż niewłaściwie upieczonego chleba (dosłownie). Wymuszone zeznania są powszechne, a proces może trwać całe 10 minut.

Oczywiście w Islamskiej Republice Iranu są też inne przestępstwa karane śmiercią. Na przykład seks między niemuzułmańskim mężczyzną a muzułmanką, sabb al-nabi („znieważenie proroka”, przy czym obejmuje to każdego proroka w islamie, córkę Mahometa, „nieomylnych” imamów oraz sam islam; zarzut ten stosuje się również wobec apostazji), homoseksualizm, picie alkoholu po dwóch wcześniejszych wyrokach za to straszliwe przewinienie i wiele innych.

A do tego wszystkiego dochodzi jeszcze „opłata za kulę”, którą rodziny osób zamordowanych przez reżim często muszą uiścić, aby odzyskać ciało bliskiej osoby z kostnicy lub państwowego szpitala. To wymuszenie może sięgać tysięcy dolarów.

Co dalej?

Na wiecu w Teheranie sponsorowanym przez IRGC

Republika Islamska gnije od środka. Skutki tego rozkładu są dziś aż nadto widoczne w przerwach i ograniczeniach w dostawach prądu, niedoborach wody i żywności, załamaniu waluty, spadku wydobycia ropy oraz innych następstwach zarówno trwającej wojny, jak i nieuchronnej korupcji właściwej reżimom totalitarnym.

Może to i banał, ale przez to nie staje się mniej prawdziwy: naród irański jest zakładnikiem własnego rządu.

Protesty z lat 2025–2026 pokazały, jak rozpaczliwie ci zakładnicy pragną odzyskać wolność. Nie po raz pierwszy się zbuntowali, ale przemoc, z jaką reżim ich tłumił, była tym razem jeszcze większa. Być może dlatego, że w ostatnich latach takie powstania wybuchają coraz częściej i obejmują coraz większy obszar - a rządzący dyktatorzy wiedzą, co może to dla nich oznaczać.

Okrzyki „śmierć dyktatorowi” i „śmierć Republice Islamskiej”, a także uniwersalne javid shah („niech żyje król”), powinny wciąż rozbrzmiewać nam w uszach. Tak jak rozbrzmiewają w uszach nerwowych przywódców reżimu.

Musimy dopilnować, by obawy tych przywódców w pełni się urzeczywistniły. I to szybko.

Państwa takie jak Izrael i Stany Zjednoczone muszą podjąć wszelkie możliwe kroki prowadzące w tym kierunku. I być może już to robią.

Sekretarz skarbu USA Scott Bessent powiedział w tym tygodniu stacji CNBC, że administracja Trumpa wykorzystuje presję gospodarczą jako część „podwójnego uderzenia” wymierzonego w Republikę Islamską.

„Doprowadzimy ten reżim do upadku” - powiedział.

Premier Benjamin Netanjahu wypowiedział się nieco ostrożniej, ale również stwierdził, że konflikt z Iranem może zakończyć się dopiero „kiedy irański reżim upadnie albo osłabnie do tego stopnia, że zrozumie, iż musi zakończyć swój program nuklearny”. Biorąc pod uwagę, że irańscy urzędnicy nazwali „iluzją” przekonanie, iż mogliby zrezygnować ze swoich ambicji nuklearnych, wydaje się, że jedyną alternatywą jest zmiana reżimu.

Czy skończy się po cichu, gdy reżim zapadnie się pod ciężarem własnej gospodarczej zapaści? Czy odejdzie w wyniku ostatniego, gwałtownego powstania zdumiewająco odważnych mieszkańców Iranu?

Czy którykolwiek z tych scenariuszy będzie wiązał się z zewnętrzną interwencją wojskową Izraela lub Stanów Zjednoczonych - albo wręcz będzie jej wymagał?

Odpowiedzi na te pytania tak naprawdę nie zależą od nas, zwykłych mieszkańców tego regionu. Mamy jednak moralny obowiązek pamiętać o zbrodniach Republiki Islamskiej i nigdy ich nie wybaczyć. Jeśli będziemy o nich pamiętać, możemy wywierać presję na naszych przywódców, by przyspieszyli upadek teokratycznej dyktatury i wyzwolili naród irański.

Wierzę, że koniec Republiki Islamskiej jest bliżej niż kiedykolwiek — jeśli Bóg pozwoli. I musi się ona skończyć.

Link do oryginału:

Letters from the Homeland

The Killing Never Stopped

Did you forget…

Read more

11 days ago · 2 likes · Nissan Ratzlav-Katz

Letters from the Homeland, 21 sierpnia 2026

Najważniejsze informacje

Matematyka o 7 października dla palestyńskich trzecioklasistów

• „W ciągu jednego dnia zginęło co najmniej 150 Izraelczyków. Ilu zginęło w ciągu 9 dni?”

• „Hamas wystrzeliwał 150 rakiet w kierunku Izraela przez godzinę. Ile rakiet wystrzelił w ciągu 9 godzin?”

• „Hamas wysłał po 150 bojowników dżihadu do [każdego z] 9 osiedli w Izraelu. Ilu bojowników dżihadu weszło [łącznie] do [wszystkich] osiedli?”

Wiersze i odczyty palestyńskich dzieci podczas szkolnych apeli celebrujących okrucieństwa z 7 października

• „Październiku, miesiącu krwi, przybyłeś, witaj… Otwórz drzwi, jesteśmy śmiercią… Tylko krew uznajemy za sprzymierzeńca, a ogień w naszych sercach ugasimy częściami ciał i krzykami [izraelskich] żołnierzy. Otwórz drzwi [Izraelu], jesteśmy śmiercią, albo je zamknij - i tak do ciebie dotrzemy, cel został namierzony.”

• „Obudziliśmy się [7 października] przy dźwiękach śmiechu. Niektórzy spośród nas myśleli, że śnią, ale to piękny sen, z którego nigdy nie chcą się obudzić.”

• „Nigdy nie wyobrażaliśmy sobie takiej dumy… Poczucie honoru, którego doświadczyliśmy, jest nie do opisania.”

• „Tęsknimy za męczeństwem, a nasz wróg boi się spotkania… Oni [Izraelczycy] udają odważnych, ale kiedy widzą twarze lwów - wszyscy są szczurami.”

• „7 października będzie datą, którą historycy odnotują w nadchodzących latach, i jest to historyczny dzień, który przyniósł nam radość i przywrócił nadzieję na wyzwolenie i niepodległość.”

• „Poranek zwycięstwa, Gazo, poranek chwały i sławy, poranek bohaterskich Męczenników, poranek dzieci-Męczenników. Dzień dobry, ludu Oporu [Hamasu]… O mężowie bohaterstwa, o mężowie siły.”

Pobierz pełny raport w formacie PDF.

Wprowadzenie

Od czasu okrucieństw, jakich Hamas dopuścił się 7 października wobec Izraela, minęło ponad 1000 dni, a Palestinian Media Watch wciąż ujawnia odrażające przypadki celebrowania tej potwornej masakry w szkołach Autonomii Palestyńskiej. Wydarzenia z 7 października wykorzystano do nauczania matematyki, a „najlepsze” odpowiedzi - te, które celebrowały terror Hamasu - szkoła opublikowała na Facebooku. W szkołach AP organizowano apele, podczas których dzieci czytały teksty i recytowały wiersze celebrujące okrucieństwa i tortury: „Tylko krew uznajemy za sprzymierzeńca, a ogień w naszych sercach ugasimy częściami ciał i krzykami żołnierzy.” Szkoły AP celebrowały również palestyńską dumę, honor i radość z 7 października: „Obudziliśmy się przy dźwiękach śmiechu… Nigdy nie wyobrażaliśmy sobie takiej dumy… Poczucie honoru jest nie do opisania.” Niniejszy raport dokumentuje niektóre z najbardziej przerażających przypadków celebrowania 7 października w szkołach AP.

Poniżej zamieszczono wszystkie transkrypcje ze szkolnych apeli.

Terrorystyczna matematyka dla trzecioklasistów w szkołach AP

Witajcie na lekcji terrorystycznej matematyki dla dziewięciolatków. Niedługo po masakrze nauczycielka trzeciej klasy uznała, że wydarzenia z 7 października, celebrowane w całej AP, są dobrym materiałem do nauczania matematyki. Oto zadanie, które poleciła przygotować dzieciom:

„Ułóż tekstowe zadanie matematyczne dotyczące wojny w Gazie, wykorzystując działanie 9 × 150.”

Siedem odpowiedzi było tak dobrych, że szkoła AP postanowiła je upublicznić, zamieszczając je na swojej stronie na Facebooku. Cztery przykłady podane przez dzieci celebrowały ataki terrorystyczne, a jeden - zabijanie:

Trzecioklasista nr 1:
„Działanie z mnożeniem: Potop Al-Aksa [7 października]:”
„W ciągu jednego dnia zginęło co najmniej 150 Izraelczyków. Ilu zginęło w ciągu dziewięciu dni?”
„Rozwiązanie: 9 × 150 = 1350 zabitych.”

Komentarz nauczycielki:
„Niech Allah cię chroni! Doskonale!”

Trzecioklasista nr 2:
„Brygady Al-Kassam [Hamasu] wystrzeliwały przez godzinę 150 rakiet w kierunku Izraela. Ile rakiet wystrzeliły w ciągu dziewięciu godzin?”
„Rozwiązanie: 9 × 150 = 1350 [rakiet].”

Komentarz nauczycielki:
„Doskonale! Niech Allah cię chroni!”

Trzecioklasista nr 3:
„Brygady Al-Kassam [Hamasu] wysłały po 150 bojowników dżihadu do [każdego z] dziewięciu osiedli (tj. żydowskich miejscowości) w Izraelu. Ilu bojowników dżihadu weszło [łącznie] do [wszystkich] osiedli?”
„Odpowiedź: 1350 bojowników dżihadu.”

Komentarz nauczycielki:
„Niech Allah cię chroni, mistrzu! Zwycięstwa mieszkańcom Gazy!”

Trzecioklasista nr 4:
„Brygady Al-Kassam [Hamasu] wystrzeliwały codziennie 150 rakiet w kierunku osiedli okupanta (tj. izraelskich miejscowości). Ile rakiet wystrzelono w ciągu dziewięciu dni?”
„Rozwiązanie: 9 × 150 = 1350 rakiet.”

Komentarz nauczycielki:
„Doskonale! Mistrz. Niech Allah pomnoży [twoją nagrodę]!”

Troje uczniów skupiło się na cierpieniu Palestyńczyków, pośrednio obwiniając za nie Izrael.

Trzecioklasista nr 5:
„W mieście Gaza co najmniej 150 dzieci ginie [codziennie] jako Męczennicy. Ilu Męczenników-dzieci jest w ciągu dziewięciu dni?”
„9 × 150 Męczenników = 1350 Męczenników [dzieci].”

Komentarz nauczycielki:
„Niech Allah cię chroni! Wspaniale! Miłosierdzie i pokój Męczennikom Gazy!”

Trzecioklasista nr 6:
„W Gazie w ciągu jednego dnia zginęło co najmniej 150 Męczenników. Ilu zginęło w ciągu dziewięciu dni?”
„9 × 150 = 1350 Męczenników.”

Komentarz nauczycielki:
„Doskonale! Mistrz! Niech nasze błogosławieństwa się spełnią! Miłosierdzia i przebaczenia dla naszych Męczenników!”

Trzecioklasista nr 7:
„Dziewięć ciężarówek przewożących przesiedleńców wyjechało z północnej Gazy. W każdej ciężarówce [było] 150 osób. Ile osób znajduje się w dziewięciu ciężarówkach?”
„9 × 150 = 1350 osób.”

Komentarz nauczycielki:
„Doskonale! Niech Allah cię chroni! Miłosierdzia Allaha dla naszych Męczenników!”

Nauczycielka pochwaliła wszystkie odpowiedzi w zeszytach, określając je jako „Doskonale” lub „Mistrz”, a ponadto przyznała wszystkim naklejki z uśmiechniętymi buźkami oraz niebieską pieczęć Ministerstwa Edukacji AP.

(W aneksie oryginału znajdują się zrzuty ekranu zeszytów dzieci wraz z pełnymi tłumaczeniami i pochwałami nauczycielki.)

Apele w szkołach AP

Choć zadania matematyczne były odrażające, apele w szkołach AP były prawdziwymi festiwalami nienawiści - w licznych szkołach AP prezentowano odczyty i plakaty celebrujące 7 października, mówiące o zabijaniu, krwi, śmierci i torturach.

Poniżej zamieszczono fragmenty jedenastu takich odczytów w szkołach AP, gloryfikujących terror. Kompilację nagrań wideo można obejrzeć powyżej.

Uczennica szkoły AP: okrucieństwa z 7 października były „pięknym snem”

Uczennica szkoły AP: „Ten dzień przeszedł do historii (tj. atak Hamasu na Izrael 7 października)… Obudziliśmy się przy dźwiękach śmiechu. Niektórzy spośród nas myśleli, że śnią, ale to piękny sen, z którego nigdy nie chcą się obudzić… W sobotę [7 października] ludzie stawiający opór powrócili na swoją ziemię… Nie sposób było wyrazić emocji w naszych sercach i nigdy nie wyobrażaliśmy sobie takiej dumy z naszego narodu widocznej na naszych twarzach. Poczucie honoru, którego doświadczyliśmy, jest nie do opisania.”

[Szkoła Podstawowa dla Dziewcząt w Kharas, 12 października 2023 r.]

Uczennica szkoły AP: „Październiku, miesiącu krwi, przybyłeś, witaj”

Uczennica: „Allahu Akbar! Oto Potop [Al-Aksa]. Niech żyją lwy [Hamasu], precz z tyranią.
Dziś to my najeżdżamy ich [Izraelczyków], a nie oni nas. Nic nas nie powstrzyma, gdy wiara wzywa…
Tęsknimy za męczeństwem, a nasz wróg boi się spotkania. Otaczają go mury.
Oni [Izraelczycy] udają odważnych, ale kiedy widzą twarze lwów - wszyscy są szczurami.”

[Koedukacyjna Szkoła Podstawowa w Askelan, strona na Facebooku, 16 października 2023 r.]

Uczeń szkoły AP celebruje okrucieństwa Hamasu z 7 października - „przyniósł nam radość”

Uczeń Riyan Yusef Malkiya: „W zeszłą sobotę rano rozpoczął się Potop Palestyńskiego Oporu w kierunku naszych okupowanych ziem (tj. atak Hamasu z 7 października), a naszemu Oporowi udało się na nowo rozpalić trwające ponad 75 lat marzenie poprzez powrót siłą na nasze okupowane ziemie. 7 października będzie datą, którą historycy odnotują w nadchodzących latach, i jest to historyczny dzień, który przyniósł nam radość i przywrócił nadzieję na wyzwolenie i niepodległość.”

[Liceum dla Chłopców w Sinjil, Facebook, 11 października 2023 r.]

„Potop” Palestyńskiego Oporu to określenie Hamasu — Islamskiego Ruchu Oporu — na atak Hamasu na Izrael z 7 października 2023 r.

Uczennica szkoły AP: „7 października podniósł morale narodu palestyńskiego”

Uczennica szkoły AP: „Operacja Potop Al-Aksa (tj. atak Hamasu na Izrael 7 października) jest zakrojoną na szeroką skalę operacją wojskową przeprowadzoną przez palestyński ruch oporu przeciwko izraelskiej okupacji 7 października 2023 r. Operacja zdołała zadać izraelskiemu wrogowi ciężkie straty i podniosła morale narodu palestyńskiego.”

[Szkoła Podstawowa dla Dziewcząt w Siris, Facebook, 14 listopada 2023 r.]

„Dzień dobry, Gazo… poranek chwały i sławy” - uczennica podczas apelu w szkole AP

„Dzień dobry, Gazo, poranku zwycięstwa, Gazo, poranku chwały i sławy, poranku bohaterskich Męczenników, poranku dzieci-Męczenników.
Dzień dobry, ludu Oporu [Hamasu], gdy wygrywasz hymn zwycięstwa kulami i karabinami.
Dzień dobry wam, którzy niczym lwy stoicie na straży w tunelach i okopach. Dzień dobry, o mężowie bohaterstwa, o mężowie siły.”

[Palestyńska Szkoła Podstawowa dla Dziewcząt, Facebook, 13 listopada 2023 r.]

„Bohaterowie Gazy… dali wrogowi lekcję” - uczennica szkoły AP recytuje po masakrze z 7 października

Uczennica szkoły AP: „[Mężczyźni] z Gazy - to oni rozświetlili nasze twarze i sprawili, że podnieśliśmy głowy.
To oni są tymi, przed którymi całujemy ziemię pod podeszwami ich butów i za których oddajemy życie.
To oni upokorzyli okupację (tj. Izrael), pokonali ją i udowodnili, że wieczność na tej ziemi należy do nas.
Bohaterowie Gazy - mężczyźni pośród mężczyzn - przywrócili nam honor z bezpośredniej odległości.
I pomścili nasze wyczerpane serca - na lądzie, w powietrzu i na morzu.
Uderzyli w bębny wojny i dali wrogowi lekcję, której trudno będzie zapomnieć.”

[Liceum dla Dziewcząt im. Jasera Arafata, strona na Facebooku, 25 października 2023 r.]

„Uderzaj! Uderzaj! Uderzaj z Gazy!” - uczennica szkoły AP wychwala okrucieństwa z 7 października

Uczennica szkoły AP: „Serce rozgniewanych eksploduje,
aby ziemia powróciła do swojego ludu, a uwięzieni do niej powrócili.
Uderzaj! Uderzaj! Uderzaj z Gazy i obrzucaj ich kamieniami,
aby zagrożenie powróciło do ciemiężcy.
Uderzaj! Uderzaj salwami ziejącymi ogniem, licznymi jak krople deszczu.
O mój ludu, o mój ludu - powstań! Powstań i zbuntuj się
dla ziemi wyzwolonej przez [kalifa] Omara (tj. Jerozolimy).
Przywrócimy sprawiedliwość i ją odzyskamy.
Niech przybywa Męczenników spośród nas, ilu tylko może.
Oto nasza przysięga, oto nasza przysięga:
Będziemy z nimi walczyć,
aby tutaj umrzeć albo zwyciężyć.”

Nauczycielka zachęca uczennice do oklasków: „Powiedzcie: Allahu Akbar!”
[Oklaski]

[Liceum dla Dziewcząt im. Męczennika Jasera Arafata - Nablus, 12 października 2023 r.]

„Nasza ziemia zostanie wyzwolona od Żydów” - uczennice szkoły AP celebrują okrucieństwa z 7 października

Uczennice szkoły AP: „Nawet jeśli okupacja będzie się przedłużać, a oni skują nasze ręce łańcuchami -
Będziemy kroczyć drogą bohaterów i wzniesiemy flagę niepodległości.
I moja flaga będzie powiewać, o rewolucjoniści…
Nasze prawa nieuchronnie do nas powrócą - i przekroczymy [izraelskie] granice, zmierzając do Al-Aksa.
I powrócimy do ziemi tej ziemi
I wyzwolimy ją od Żydów.
[Oklaski publiczności]

[Poniżej tłumaczenie napisów na tablicach trzymanych przez dziewczęta - od prawej do lewej]:
„Tak jak Gaza zakosztowała smaku męczeństwa — Izrael zakosztował smaku śmierci.”
„Jerozolima jest wieczną stolicą Palestyny, bez względu na to, jak długo potrwa okupacja.”
„Allah, ocal naszych braci w Gazie i obdarz ich zwycięstwem.”
„Nasze prawa nieuchronnie do nas powrócą, a nasza ziemia zostanie wyzwolona od Żydów.”

[Strona Liceum dla Dziewcząt im. Męczennika Jasera Arafata na Facebooku, 17 października 2023 r.]

„Gaza jest wolna… wyzwoliliśmy ją w potopie krwi” - uczeń szkoły AP celebruje okrucieństwa z 7 października

Uczeń szkoły AP: „Rewolucja nadchodzi, nadchodzi.
W Jerozolimie wzniesiemy flagę i powróci ona do swojego ludu.
[Brygady] Męczenników Al-Aksa i [Islamski] Dżihad - bohaterowie, dzięki którym podnosimy głowy.
Gaza jest wolna i bez trosk, wyzwoliliśmy ją w potopie krwi.
Gazie w dniu zwycięstwa będę śpiewał i dla niej zaśpiewam.
O, kule rewolucjonistów, wznieście okrzyk radości na ziemi Męczenników i pozdrówcie ją [Gazę] pokojem.
Niech cały świat usłyszy: Gaza jest wolna i nie uklęknie.”

[Szkoła dla Chłopców w Deir Al-Sharaf, strona na Facebooku, 12 października 2023 r.]

„Jestem - ku śmierci, o Gazo” - wiersz ucznia szkoły AP o męczeństwie na cześć 7 października

Uczeń szkoły średniej AP: „Moja ojczyzno - nie żyłem po to, by gromadzić mrok upokorzenia ani by się kłaniać i klękać.
Nie żyłem po to, by deptano mnie pod butami tych, którzy zabijali, tych, którzy ustawili przed nami armatę.
Jestem - ku śmierci, o Gazo! Dlatego nie ucieknę ani nie będę się skarżył,
i nie będę płakał ani nie uronię łzy, chyba że przed Allahem.
Jestem siłą, o Zachodni Brzegu, namalowałem śmierć w swoich oczach,
abym [mógł] poświęcić samego siebie i zapobiec…
Męczennik Jerozolimy nauczył mnie, że chwały się nie daje,
nie przyznaje się jej ani nie kupuje w fabryce.”

[Szkoła Średnia dla Chłopców im. szejka Mohammeda bin Rashida Al Maktouma, 22 października 2023 r.]

Podsumowanie

Państwa Zachodu, które zdecydowały się uznać państwo palestyńskie, postanowiły zignorować wszystkie dowody PMW wskazujące, że Autonomia Palestyńska i jej Ministerstwo Edukacji są instytucjami, które w sposób fundamentalny promują i celebrują terroryzm. Niektóre państwa ograniczyły się do deklaratywnych żądań reform, zwracając się do AP o zmianę podręczników szkolnych. Jednak z niniejszego raportu oraz niezliczonych innych raportów PMW dotyczących działalności szkół AP jasno wynika, że zmiana kilku tekstów w podręcznikach nawet nie dotknie istoty kompleksowej reformy potrzebnej w Ministerstwie Edukacji AP. PMW udokumentowało, że całe Ministerstwo Edukacji AP - jego dyrektorzy szkół i nauczyciele, a także struktury edukacyjne głównej partii AP, Fatahu - są winne zatruwania umysłów palestyńskich dzieci poprzez wpajanie im nienawiści, negowanie prawa Izraela do istnienia oraz celebrowanie zabijania. Wszyscy oni muszą zostać usunięci ze stanowisk dających wpływ na innych i zastąpieni nowymi pedagogami, podlegającymi aktywnemu nadzorowi, tak jak edukacja i nauczyciele w Niemczech przez lata po II wojnie światowej znajdowali się pod nadzorem aliantów.

Link do oryginału: https://palwatch.org/page/42380

Palestinian Media Watch, 25 sierpnia 2026

Ktoś, kogo znam od dwudziestu lat, mieszka kilka przecznic ode mnie. Lubię go i regularnie wpadamy na siebie w okolicy. Nie jest stronniczy politycznie, nie publikuje niczego na temat Bliskiego Wschodu i nie należy do ludzi, którzy wykrzykują jakieś hasła. Niedawno powiedział mi, że szanuje mój artykuł w „The Free Press”, w którym napisałem, że rozstanę się z moim wieloletnim wydawcą, Simon & Schuster, jeśli ten stanie po stronie zaciekle antysemickiej palestyńskiej powieściopisarki. A potem, zupełnie niespodziewanie, zadał mi pytanie tonem, jakiego ludzie używają, kiedy z góry zakładają, jaka będzie odpowiedź.

- Uważasz, że w Gazie dochodzi do ludobójstwa?

Nie - odpowiedziałem. Według każdego kryterium, które ma znaczenie - prawnego, historycznego, statystycznego - nie dochodzi.

Spojrzał na mnie tak, jak patrzy się na kogoś, kto właśnie oznajmił, że Ziemia jest płaska. Następnie wyjaśnił mi, dlaczego się mylę. Netanjahu chce unicestwić naród palestyński. Wszyscy to wiedzą.

I to było wszystko. Żadnego badania, żadnego orzeczenia sądu, żadnych danych dotyczących liczby ofiar. Po prostu coś, co wszyscy wiedzą. Spędziłem czterdzieści lat jako reporter, ucząc się, że „wszyscy wiedzą” to punkt, w którym śledztwo się zaczyna, a nie kończy. Z wykształcenia jestem również prawnikiem, co oznacza, że kiedy czytam Konwencję w sprawie ludobójstwa, orzeczenia trybunałów i analizuję próg prawny, którego faktycznie wymaga użycie tego słowa, nie robię tego jak dziennikarz tłumaczący słowa z obcego języka. Wiem, jaki jest standard, wiem, skąd się wywodzi, i wiem, jak rzadko - oraz jak ostrożnie - stosowały go sądy międzynarodowe.

Kilka słów o tym, czym ten tekst jest, a czym nie jest. Nie piszę jako rzecznik którejkolwiek ze stron i nie jest to polemika. Nie mam żadnej tezy, której muszę bronić, ani strony, która musi wygrać. Nie próbuję obalić każdego argumentu wysuwanego na poparcie zarzutu ludobójstwa ani odnieść się do każdego przedstawianego dowodu. To elementarz - coś, co powinno się przeczytać, zanim wejdzie się w ten spór, aby wiedzieć, czego wymaga użycie tego słowa, jak wyglądają uznane przypadki ludobójstwa i jaki standard zastosowałby kompetentny sąd. Nazywam rzeczy tak, jak je widzę. Nigdy nie sprawiało to, że wszyscy byli zadowoleni. To jedyny sposób pracy, jaki znam.

Po tamtym spotkaniu w sąsiedztwie pomyślałem, że w tym sporze nie potrzeba kolejnego eseju historyka wojskowości liczącego 12 tysięcy słów ani kolejnej dogłębnej analizy, w której obie strony przerzucają się statystykami i której nikt nie doczytuje do końca. Potrzeba instrukcji. Czegoś krótkiego, prostego i uczciwego.

Wtedy przyszedł mi do głowy nieformalny poradnik Ludobójstwo dla opornych.

Tytuł zirytuje niektórych ludzi i chcę się do tego odnieść, zanim przestaną czytać. Ludobójstwo należy do najpoważniejszych słów w ludzkim języku i nie używam go lekkomyślnie ani ironicznie. Twierdzę natomiast, że słowem tym posługują się dziś nagminnie ludzie, którzy nie potrafią go zdefiniować i nigdy nie przyjrzeli się progowi, którego spełnienia ono wymaga - a najuczciwszą odpowiedzią jest wyjaśnienie prostym językiem, jakie są te wymagania.

Jestem na tyle stary, by pamiętać, jak zaczynała się jedna z największych serii wydawniczych w historii Stanów Zjednoczonych. W listopadzie 1991 roku wydawnictwo IDG opublikowało książkę, która - jak byli przekonani właściciele księgarń - obrazi ludzi, którzy ją kupią. DOS for Dummies, autorstwa felietonisty komputerowego Dana Gookina, miała pierwszy nakład wynoszący 7500 egzemplarzy. W ciągu pierwszego roku sprzedało się ponad milion egzemplarzy, a książka zapoczątkowała serię, która od tego czasu doczekała się grubo ponad 2000 tytułów.

Założenie było radykalne właśnie przez swoją skromność. Weź coś, co onieśmiela. Usuń żargon. Wyjaśnij to komuś, kto nic na ten temat nie wie, ale nie traktuj go przy tym jak idioty.

Ludobójstwo to słowo, którego dziś używa niemal każdy, a którego niemal nikt nie potrafi zdefiniować. Zróbmy to więc metodą Gookina.

Co to słowo naprawdę oznacza

Raphael Lemkin, polsko-żydowski prawnik, który ukuł ten termin w 1944 roku po tym, jak stracił w Holokauście dziesiątki krewnych, stworzył go jako narzędzie prokuratora: precyzyjne, ściśle określone, wymagające. Samo słowo zdradzało swój cel - genos, greckie określenie plemienia lub rasy, połączone z caedere, łacińskim „zabijać”. Lemkin nie rozpoznałby tego, czym to słowo stało się dzisiaj. Cztery lata później ONZ przyjęła Konwencję w sprawie ludobójstwa - a jej autorzy od samego początku wytyczyli wyraźną granicę. Pierwotny projekt Sekretariatu - dokument ONZ E/447 z 1947 roku - wyraźnie stwierdzał, że duże straty wśród ludności cywilnej podczas wojny „co do zasady nie stanowią ludobójstwa”. Była to domena prawa wojennego. Konwencja w sprawie ludobójstwa dotyczyła czegoś innego: celowego dążenia do zniszczenia grupy jako takiej.

Artykuł II jest tutaj sednem sprawy - jedno zdanie, które od siedemdziesięciu lat analizuje się słowo po słowie na salach sądowych. Ludobójstwo oznacza którykolwiek z pięciu czynów - zabijanie członków grupy, powodowanie poważnego uszczerbku na zdrowiu fizycznym lub psychicznym, rozmyślne stworzenie warunków życia obliczonych na fizyczne zniszczenie grupy, stosowanie środków mających na celu wstrzymanie urodzeń, przymusowe przekazywanie dzieci - popełniony w zamiarze zniszczenia, w całości lub części, grupy narodowej, etnicznej, rasowej lub religijnej jako takiej.

Wszystko zależy od tych ostatnich słów. Prawnicy określają to mianem dolus specialis - zamiaru szczególnego. Sedno jest takie, że nie wystarczy zabić bardzo wielu ludzi należących do jednej grupy. Nie wystarczy zabijać ich w sposób nieostrożny, nieproporcjonalny czy bezprawny. Trzeba zabijać ich z powodu tego, kim są, mając na celu unicestwienie grupy.

Jest też drugi wymóg, nad którym ludzie zwykle przechodzą do porządku dziennego - i właśnie w tym miejscu niemal każda publiczna dyskusja o Gazie wypada z torów. Gdy zamiar wywodzi się ze schematu postępowania, zamiast wykazywać go na podstawie rozkazu lub planu, Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości orzekł - w sprawach Bośnia przeciwko Serbii w 2007 roku oraz Chorwacja przeciwko Serbii w 2015 roku - że wniosek o istnieniu zamiaru ludobójczego musi być jedynym racjonalnym wnioskiem, jaki można wyciągnąć.

Nie tym najbardziej satysfakcjonującym emocjonalnie. Nie tym, który preferuje większość. Jedynym.

Jeżeli istnieje inne racjonalne wyjaśnienie danego schematu postępowania, zarzut upada. Nie jest to izraelski argument propagandowy. To utrwalona zasada prawa międzynarodowego i istnieje nie bez powodu: ma zapobiegać temu, by najcięższa zbrodnia w kanonie prawa stała się po prostu synonimem „wojny, którą uważam za odrażającą”.

Prawdziwe przypadki

Przypadków wyznaczających granice prawnej definicji jest mniej, niż większość ludzi zakłada. Są pouczające nie tylko ze względu na to, które zbrodnie znalazły się na tej liście, lecz także dlaczego.

Holokaust. Sześć milionów Żydów. Około dwóch trzecich europejskich Żydów. Przemysłowy aparat zbudowany wyłącznie w jednym celu: zabijania - obozy zagłady, rozkłady jazdy, transporty kolejowe, które ostatecznie odciągały zasoby od wojny przegrywanej przez Niemcy, byle tylko pociągi z deportowanymi nadal kursowały. Zabijanie nie było środkiem do osiągnięcia celu militarnego. Zabijanie było celem.

Rwanda, 1994. Od 500 tysięcy do miliona zabitych w ciągu stu dni. Według najbardziej wiarygodnych szacunków zabito od około dwóch trzecich do trzech czwartych ludności Tutsi w Rwandzie. Sąsiedzi uzbrojeni w maczety. Audycje radiowe nazywające Tutsi inyenzi - karaluchami. To właśnie ta zbrodnia doprowadziła do pierwszego w historii wyroku skazującego za ludobójstwo wydanego przez międzynarodowy trybunał: w 1998 roku skazano Jean-Paula Akayesu, burmistrza gminy Taba. Sprawa ta po raz pierwszy ustanowiła również, że gwałt i przemoc seksualna mogą stanowić akty ludobójstwa.

Srebrenica, 1995. Około 8000 bośniackich muzułmańskich mężczyzn i chłopców zamordowanych w ciągu kilku dni. Zwróćmy uwagę na tę liczbę. To ułamek liczby ofiar w Gazie. A jednak Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii jednoznacznie uznał tę zbrodnię za ludobójstwo, co później potwierdził Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości. Stało się tak dlatego, że siły bośniackich Serbów wyodrębniły grupę według kryterium etnicznego i płci, oddzieliły jej członków od przetrzymywanej ludności cywilnej, którą wywieziono autobusami, a następnie dokonały na nich egzekucji właśnie jako na członkach tej grupy. Niewielka liczba ofiar, jednoznaczny zamiar. Oto lekcja, którą warto zapamiętać: o kwalifikacji przypadku decyduje to, jaki był zamiar, a nie to, ilu ludzi zginęło.

Kambodża. Bardzo pouczający przypadek. Czerwoni Khmerzy zabili około dwóch milionów ludzi - niemal jedną czwartą ludności kraju. Pola Śmierci stały się synonimem samego okrucieństwa. A jednak gdy wspierany przez ONZ trybunał wydał wreszcie wyrok w 2018 roku, podtrzymany w postępowaniu odwoławczym w 2022 roku, wyroki skazujące za ludobójstwo dotyczyły wyłącznie muzułmańskiego ludu Czamów oraz etnicznych Wietnamczyków. Zdecydowana większość zabitych - Kambodżanie zabijani przez Kambodżan - padła ofiarą zbrodni przeciwko ludzkości i eksterminacji. Z prawnego punktu widzenia nie ludobójstwa.

Wielu ludziom trudno to przyswoić. Dwa miliony zabitych, jedna czwarta narodu, a mimo to trybunał odmówił zakwalifikowania większości tych zbrodni jako ludobójstwa, ponieważ Czerwoni Khmerzy niszczyli klasę społeczną i porządek polityczny, a nie chronioną prawem grupę jako taką.

To rozróżnienie nie jest technicznym szczegółem. Twórcy Konwencji w sprawie ludobójstwa rozważali włączenie grup politycznych do definicji i świadomie je z niej wykluczyli. Zniszczenie partii lub klasy społecznej nie jest ludobójstwem. Prawo jest celowo wąsko sformułowane, a Kambodża pokazuje, jak ta wąska definicja wygląda w praktyce: najstraszliwsza masowa zbrodnia swojej epoki, a mimo to większość ofiar nie mieściła się w zakresie tego pojęcia.

Sudan - przypadek, który mój sąsiad mgliście pamiętał - pozostaje kwestią sporną. Colin Powell nazwał wydarzenia w Darfurze ludobójstwem w 2004 roku. Rok później komisja ONZ stwierdziła, że doszło tam do zbrodni przeciwko ludzkości, ale nie dopatrzyła się zamiaru ludobójczego. Międzynarodowy Trybunał Karny oskarżył później Omara al-Baszira, wieloletniego dyktatora Sudanu - pierwszą urzędującą głowę państwa, którą MTK kiedykolwiek oskarżył o ludobójstwo - wydając nakazy aresztowania w 2009 i 2010 roku. MTK nie sądzi ludzi pod ich nieobecność, a kiedy al-Baszir odwiedził później kilka państw będących stronami MTK, żadne z nich go nie aresztowało. Od 2019 roku pozostawał w sudańskim areszcie w związku z krajowymi zarzutami korupcyjnymi. Kiedy w kwietniu 2023 roku wybuchła wojna domowa w Sudanie, Baszir opuścił więzienie Kober - armia twierdziła, że jeszcze przed rozpoczęciem walk przeniesiono go do szpitala wojskowego; niektórzy oskarżali wojsko o celowe uwolnienie go. Następnie przetrzymywano go w bazie wojskowej, a później przeniesiono na leczenie do Merowe, miasta nad Nilem położonego około 330 kilometrów od Chartumu. W chwili pisania tych słów nie można niezależnie potwierdzić jego dokładnego statusu ani miejsca pobytu. Sprawa przed MTK nigdy nie trafiła na rozprawę.

Darfur należy więc do kategorii przypadków spornych, a nie rozstrzygniętych - i działa to w obie strony, ponieważ brak wyroku odzwierciedla słabość Trybunału w zakresie egzekwowania prawa, a nie uniewinnienie.

Teraz zastosujmy te kryteria do Gazy

Przed wojną Gaza liczyła około 2,2 miliona mieszkańców, czyli o około 70 procent więcej niż 1,3 miliona ludzi, którzy mieszkali tam w 2005 roku, kiedy Izrael usunął wszystkich żydowskich osadników, wycofał swoje wojska i przekazał wewnętrzną administrację pod kontrolę palestyńską. Trudno to pogodzić z twierdzeniem o „siedemdziesięciu pięciu latach ludobójstwa”, które często idzie w parze z określaniem Gazy mianem „obozu koncentracyjnego pod gołym niebem”. Populacja poddawana ciągłej eksterminacji nie rośnie o 70 procent.

Przywołuję tę liczbę ostrożnie, ponieważ odpowiada ona wyłącznie na zbiorczy argument o „siedemdziesięciu pięciu latach ludobójstwa”, a nie na argument dotyczący obecnej wojny. Rozpatrzmy więc tę wojnę na jej własnych warunkach.

Według danych z 2026 roku ministerstwo zdrowia w Gazie podawało, że od 7 października 2023 roku liczba zabitych wynosiła nieco ponad 70 tysięcy. W styczniu przedstawiciel izraelskiej armii miał potwierdzić liczbę około 70 tysięcy. Recenzowane badanie śmiertelności - Gaza Mortality Survey, kierowane przez profesora Michaela Spagata z Royal Holloway, University of London, i opublikowane w lutym 2026 roku w czasopiśmie The Lancet Global Health - oszacowało liczbę gwałtownych zgonów między 7 października 2023 roku a 5 stycznia 2025 roku na 75 200, a dodatkowo około 16 300 osób miało umrzeć z przyczyn innych niż przemoc oraz wskutek nadmiarowej śmiertelności związanej z załamaniem systemu ochrony zdrowia. Bieżący bilans ministerstwa zdrowia na początku 2026 roku wynosił nieco ponad 70 tysięcy ofiar.

Przyjmijmy najwyższą liczbę. To około 3,4 procent przedwojennej populacji w okresie ponad dwóch lat.

Rzeźnicy z Rwandy zamordowali w ciągu około stu dni mniej więcej 70 procent ludności Tutsi w tym kraju. To nie jest figura retoryczna; to arytmetyka - i na tym polega różnica między wojną a eksterminacją.

Jest też kwestia możliwości. Izrael dysponuje jednymi z najpotężniejszych sił powietrznych w regionie. Państwo rzeczywiście zamierzające zniszczyć populację liczącą 2,2 miliona ludzi nie potrzebowałoby dwóch i pół roku, by zabić trzy procent z nich.

Izrael twierdzi, że zabił około 20 tysięcy bojowników Hamasu. Można tę liczbę dowolnie pomniejszać - to samo niezależne badanie, które potwierdziło dane ministerstwa zdrowia, wykazało, że kobiety, dzieci i osoby starsze stanowiły 56 procent ofiar gwałtownych zgonów. Oznacza to, że blisko 44 procent stanowią mężczyźni w wieku odpowiadającym wiekowi wojskowemu, na terytorium rządzonym przez uzbrojony ruch islamistyczny, który rekrutuje właśnie z tej grupy demograficznej. To ponura proporcja. Ale nie jest to demograficzny odcisk palca kampanii mającej na celu unicestwienie narodu. Gdy celem jest grupa jako taka, zabici odzwierciedlają strukturę tej grupy - całej grupy, proporcjonalnie. Tutaj tak nie jest.

Spójrzmy następnie na sposób prowadzenia działań, bo właśnie tutaj standard „jedynego racjonalnego wniosku” zaczyna mieć znaczenie. Ostrzeżenia o ewakuacji. Korytarze pomocy humanitarnej, jakkolwiek niewystarczające. Przerwy humanitarne wynegocjowane w 2024 roku specjalnie po to, by zaszczepić przeciwko polio setki tysięcy dzieci w Gazie. Kolejne zawieszenia broni. Wymiany zakładników negocjowane z tymi samymi ludźmi, których rzekomo chce się eksterminować. I zawieszenie broni obowiązujące od października 2025 roku, podczas gdy ludność Gazy wciąż tam jest.

Ludobójstwa nie kończą się dobrowolnie. Kończą się wtedy, gdy ktoś je powstrzyma. I nie robi się przerw po to, by negocjować z ludźmi, których zamierza się wymazać.

Wróg ma nazwę

Jest pytanie, na które powyższe statystyki same nie potrafią odpowiedzieć, a którego niemal nikt nie zadaje: z kim dokładnie Izrael prowadzi wojnę?

Ludobójstwo wymaga zamiaru zniszczenia chronionej grupy jako takiej - narodowej, etnicznej, rasowej lub religijnej. Nie rządu, armii czy ruchu politycznego. Dlatego Czerwoni Khmerzy, którzy zabili jedną czwartą ludności Kambodży, zostali skazani za ludobójstwo wyłącznie w odniesieniu do Czamów i Wietnamczyków. Kluczowe pytanie w przypadku Gazy brzmi więc: czy stroną konfliktu, z którą walczy Izrael, jest Hamas, czy naród palestyński. Większość działań samego Izraela przemawia za pierwszym wnioskiem.

Zacznijmy od najbardziej oczywistego faktu, tak oczywistego, że aż przestaje się go zauważać. Izrael negocjuje z Hamasem - wielokrotnie, publicznie, za pośrednictwem mediatorów z Kataru i Egiptu - w sprawie zawieszeń broni, wymiany zakładników i zwrotu ciał. W chwili, gdy to piszę, obowiązuje zawieszenie broni. Nikt nie negocjuje rozejmu z narodem, który zamierza wymazać, bo sens wymazania polega właśnie na tym, że nie pozostanie nikt, z kim można byłoby negocjować. Wehrmacht nie negocjował o wymianie jeńców z Żydami z Warszawy. Interahamwe nie podpisywali porozumień z Tutsi. W każdym uznanym przypadku relacja sprawcy z grupą ofiar była całkowita i jednokierunkowa. Tutaj jest dwustronna, mediowana i trwa nadal.

Po drugie, Republika Południowej Afryki, która w grudniu 2023 roku wniosła przeciwko Izraelowi sprawę o ludobójstwo do MTS, określa „Palestyńczyków” w Gazie jako znaczącą część szerszej palestyńskiej grupy narodowej, rasowej i etnicznej, rozciągającej się daleko poza Gazę. Około dwóch milionów arabskich obywateli mieszka w samym Izraelu, głosuje w jego wyborach, zasiada w parlamencie, a niektórzy pełnili funkcje w Sądzie Najwyższym. Około trzech milionów Palestyńczyków mieszka na Zachodnim Brzegu. Gdyby zamiarem było zniszczenie Palestyńczyków jako takich, można by oczekiwać, że kampania obejmie tę grupę wszędzie tam, gdzie się znajduje. Tak było w rzeczywistych ludobójstwach: naziści ścigali Żydów na całym kontynencie, także w krajach, którymi nie rządzili; bojówki Hutu Power tropiły Tutsi od jednej prefektury do drugiej.

Konwencja w sprawie ludobójstwa mówi o zniszczeniu „w całości lub w części”, a trybunały uznawały, że geograficznie ograniczona część grupy może wystarczyć - Srebrenica była jednym miastem. Brak kampanii przeciwko Palestyńczykom w Hajfie czy Nazarecie sam w sobie nie obala więc zarzutu. Czyni go jednak znacznie trudniejszym do utrzymania. Dlaczego państwo rzekomo zdecydowane na zniszczenie całego narodu miałoby ograniczać działania militarne wyłącznie do miejsca, w którym Hamas rządził i skąd przeprowadzał ataki? W świetle testu MTS tej alternatywnej interpretacji nie można po prostu zignorować.

Po trzecie, niektórzy Palestyńczycy w Gazie sami publicznie dokonują takiego rozróżnienia. W marcu 2025 roku setki ludzi wyszły na ulice Bajt Lahii i Dajr al-Balah w największych antyhamasowskich demonstracjach od początku wojny. Jeden z protestujących powiedział CNN, że jest uciskany zarówno przez armię okupacyjną, jak i przez Hamas, i że to Hamas przeprowadził atak 7 października, podczas gdy cenę płacą mieszkańcy Gazy. Relacje z 2024 i 2025 roku dokumentowały narastającą złość wobec ruchu, który prowadził walkę z tuneli, podczas gdy cywile przyjmowali na siebie izraelską odpowiedź.

Te protesty nie mówią nam, co myślą wszyscy mieszkańcy Gazy, a postrzeganie ofiar nie przesądza o zamiarze sprawcy. Dowodzą czegoś węższego: część mieszkańców Gazy odróżnia Hamas od izraelskiej wojny przeciwko Hamasowi, nawet jeśli jednocześnie potępia izraelską okupację i ataki. To rozróżnienie jest zgodne z alternatywnym wnioskiem, że celem Izraela było pokonanie Hamasu, a nie zniszczenie Palestyńczyków jako takich.

Nakazy aresztowania wydane przez MTK wobec Netanjahu i jego ówczesnego ministra obrony Yoava Gallanta zarzucają, że działania Izraela podczas ofensywy stanowiły zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości, w tym stosowanie głodu jako metody prowadzenia wojny, zabójstwa, prześladowania i inne nieludzkie czyny. Ale nawet jeśli na potrzeby argumentu przyjąć, że zarzuty sformułowane w nakazach MTK były trafne, warto zwrócić uwagę na to, czego nie zawierają. Prokurator analizował te same dowody, które badała cała reszta, przed tym samym sądem, który musiałby następnie utrzymać taki zarzut - i nie postawił zarzutu ludobójstwa. Trudno uznać go za izraelskiego apologetę, a jednak miał taką możliwość.

To właśnie tę różnicę zaciera skandowanie o ludobójstwie. Istnieje ogromna prawna i moralna różnica między państwem, które prowadzi wojnę brutalnie, a państwem, które wyrusza po to, by zlikwidować cały naród. Pierwszy opis pasuje do bardzo wielu wojen, także tych prowadzonych przez państwa, których obywatele dziś skandują te hasła. Drugi opisuje zaledwie garść rozstrzygniętych sądownie przypadków we współczesnej historii, a Gaza nie odpowiada ich wzorcowi.

Bitwa o Mosul w latach 2016–2017 przyniosła ogromne zniszczenia - miasto zostało w znacznej części obrócone w ruinę, zginęły tysiące cywilów, a przeciwnik był okopany w dzielnicach mieszkalnych - i żadna poważna analiza prawna nie nazwała tego ludobójstwem. Różnica nie polegała na skali zniszczeń. Polegała na tym, kto był wrogiem.

Walka z Hamasem w Gazie zabija Palestyńczyków. To fakt i nie zamierzam go łagodzić eufemizmem. Ale zabijanie Palestyńczyków podczas walki z Hamasem i zabijanie Palestyńczyków po to, by zniszczyć Palestyńczyków to dwa różne czyny o dwóch różnych nazwach, a cała konstrukcja międzynarodowego prawa karnego opiera się na zachowaniu tego rozróżnienia.

Organ, który stwierdził inaczej

Jeżeli słyszałeś o jednym organie przywoływanym jako autorytet na poparcie tezy, że Izrael dopuszcza się ludobójstwa, chodzi właśnie o ten - i warto dokładnie wiedzieć, czym on jest.

Niezależna Międzynarodowa Komisja Śledcza ds. Okupowanych Terytoriów Palestyńskich, w tym Wschodniej Jerozolimy, oraz Izraela została powołana przez Radę Praw Człowieka ONZ w 2021 roku. Składała się z trzech członków. Nie była sądem. Nie mogła nikogo skazać, nikogo wezwać pod rygorem odpowiedzialności ani zmusić do przedstawienia dokumentów. Prowadziła dochodzenia i publikowała raporty. Jej przewodniczącą była Navi Pillay, południowoafrykańska prawniczka, która zasiadała jako sędzia w Międzynarodowym Trybunale Karnym dla Rwandy - należała do składu orzekającego, który w 1998 roku skazał Akayesu. Wszyscy trzej komisarze ogłosili rezygnację w lipcu 2025 roku, powołując się na wiek i inne zobowiązania; ich odejście weszło w życie w październiku i listopadzie.

Wiarygodność Komisji ucierpiała jeszcze zanim ogłoszono jej ostateczne ustalenia. Komisarz Miloon Kothari wywołał w 2022 roku powszechne oburzenie, twierdząc, że media społecznościowe są „w dużej mierze kontrolowane przez żydowskie lobby”, i kwestionując, dlaczego Izraelowi w ogóle pozwala się być członkiem ONZ - odwołując się do jednego z najstarszych funkcjonujących stereotypów antysemickich. Pillay broniła jego wypowiedzi i odrzucała zarzuty antysemityzmu jako próbę odwracania uwagi. Nie przywołuję tego po to, by unieważnić analizę prawną Komisji - fałszywy posłaniec może nadal przekazać trafny argument - lecz dlatego, że ma to znaczenie dla pytania, czy panel powołany w taki sposób, stosujący test prawa karnego przy progu ustaleń właściwym dla organu fact-findingowego, bez udziału Izraela i z takim dorobkiem, zasługuje na przedstawianie jego ustaleń niemal jak wyroku. Nie zasługuje. Wydał ustalenie - pochodzące od organu obciążonego poważnymi problemami - którego żaden sąd nie został jeszcze poproszony o potwierdzenie.

16 września 2025 roku Komisja opublikowała 72-stronicową analizę prawną, w której stwierdziła, że izraelskie władze i siły bezpieczeństwa dopuściły się czterech z pięciu aktów ludobójczych wymienionych w artykule II: zabijania; powodowania poważnego uszczerbku na zdrowiu fizycznym lub psychicznym; umyślnego stwarzania warunków życia obliczonych na doprowadzenie do fizycznego zniszczenia; oraz stosowania środków mających na celu zapobieganie urodzeniom. Wypowiedzi wysokich rangą izraelskich urzędników potraktowała jako bezpośredni dowód zamiaru ludobójczego. Izrael, który odmawia Komisji dostępu, nazwał jej ustalenia skandalicznymi i fałszywymi.

Oto fragment, którego ludzie cytujący ten raport zwykle nie wspominają: oskarżenia o ludobójstwo zaczęły krążyć w ciągu 24 godzin od pierwszych izraelskich nalotów, zanim IDF postawiły stopę w Gazie. Znacznik czasu nie obala zarzutu ludobójstwa. Rodzi jednak zasadne pytanie epistemologiczne: jak wiele dowodów niektórzy oskarżyciele uznali za konieczne, zanim doszli do najpoważniejszego dostępnego wniosku.

Są trzy miejsca, w których raport nie wytrzymuje ciężaru, jaki dziś się na niego nakłada.

Pierwszym jest ciężar dowodu. Deklarowany przez samą Komisję próg to „uzasadnione podstawy do stwierdzenia” - niższy standard stosowany przez organy badające naruszenia praw człowieka. Nie jest to standard dowodowy procesu karnego, czyli ponad uzasadnioną wątpliwość. Nie jest to również standard MTS dotyczący odpowiedzialności państwa, który wymaga, by zarzuty o wyjątkowej wadze były udowodnione dowodami w pełni rozstrzygającymi. Mamy więc definicję z prawa karnego zastosowaną na progu ustalania faktów, a rezultat przedstawiany w prasie tak, jakby rozstrzygnął go sąd. Nie rozstrzygnął.

Drugim jest brak kontradyktoryjnego zbadania dowodów. Zasada „jedynego racjonalnego wniosku” jest najściślej stosowana wtedy, gdy skład orzekający waży dowody strony skarżącej przeciwko argumentom pozwanego, przy możliwości zadawania pytań świadkom i przedstawienia linii obrony. Cała funkcja tej zasady polega na zmuszeniu trybunału do rozważenia wyjaśnienia przedstawianego przez oskarżonego, a następnie odrzucenia go na podstawie materiału dowodowego. Komisja nie miała stanowiska strony izraelskiej. Odmowa udziału była decyzją Izraela i nie unieważnia dowodów zgromadzonych przez Komisję. Oznacza jednak, że test zaprojektowany po to, by wyeliminować racjonalne alternatywy, został przeprowadzony bez przedstawienia ich przez oskarżoną stronę. To ograniczenie strukturalne, a nie partyjny zarzut.

Krytycy raportu formułują ten zarzut jeszcze ostrzej: na przestrzeni 72 stron Komisja nigdy poważnie nie mierzy się z faktem, że izraelska armia walczyła z siłą liczącą około 30 tysięcy ludzi, działającą z ufortyfikowanej sieci setek kilometrów tajnych tuneli celowo zbudowanych pod szpitalami, szkołami i budynkami mieszkalnymi. Raport opisuje cywilne zniszczenia z ogromną szczegółowością; nie testuje jednak militarnego wyjaśnienia wobec tego kontekstu z porównywalną rygorystycznością. Ma to znaczenie, ponieważ celowe wykorzystywanie infrastruktury cywilnej do osłaniania działań wojskowych samo w sobie stanowi zbrodnię wojenną w świetle Protokołu dodatkowego I do konwencji genewskich - co oznacza, że Komisja analizowała skutki jednego bezprawnego działania, nie uwzględniając bezprawnego działania, które je poprzedziło. Pominięcie tego przez Komisję nie jest drobną luką proceduralną; to strukturalny brak w dokumencie, który deklaruje stosowanie standardu „jedynego racjonalnego wniosku”.

Trzecim jest sposób, w jaki Komisja wywodzi zamiar. Zasada „jedynego racjonalnego wniosku” ma zastosowanie tylko wtedy, gdy zamiar wyprowadza się z zachowania. MTS powiedział to wprost w sprawie Chorwacja przeciwko Serbii: analiza schematu postępowania jest tym, do czego sąd odwołuje się w braku bezpośredniego dowodu zamiaru, takiego jak deklaracje polityczna o tym celu. Komisja utrzymuje, że wypowiedzi wysokich rangą izraelskich polityków dostarczają właśnie takiego bezpośredniego dowodu. Dwa dni po ataku terrorystycznym z 7 października minister obrony Yoav Gallant powiedział: „Nakazałem całkowite oblężenie Strefy Gazy. Nie będzie prądu, żywności ani paliwa, wszystko jest zamknięte. Walczymy z ludzkimi zwierzętami i będziemy działać odpowiednio”.

Spór dotyczy tego, co ta wypowiedź znaczyła. Czy Gallant wzywał do bezwzględnej wojny z Hamasem, do ostatecznego wyeliminowania islamskiej organizacji terrorystycznej? Gramatycznym poprzednikiem w jego wypowiedzi jest Hamas. Komisja Śledcza, Amnesty i Republika Południowej Afryki uznały jednak, że mówił o Palestyńczykach jako całości. Potraktowały tę retorykę ministra - zaledwie 48 godzin po ataku terrorystycznym Hamasu - jako bezpośredni dowód państwowej polityki ludobójstwa. Komisja przekształciła tezę, że Izrael walczył z przeciwnikiem zachowującym się jak zwierzęta, w tezę, że Izrael walczył z ludnością, którą uważa za zwierzęta.

Poza wypowiedzią Gallanta Komisja przywołała odwołanie Netanjahu do Amaleka - „Pamiętajcie, co uczynił wam Amalek, mówi nasza Święta Biblia. I my pamiętamy” - powtórzone kilka dni później w liście do żołnierzy. Biblijna opowieść kończy się nakazem Boga, by nikogo nie oszczędzać. Netanjahu odwoływał się jednak do liczącej 3000 lat tradycji porównywania egzystencjalnego wroga do Amaleka, a nie wydawał rozkazu operacyjnego. Pełne przemówienie jednoznacznie wskazuje Hamas jako cel. Ten werset znajduje się na stałej wystawie w Jad Waszem, izraelskim muzeum pamięci Holokaustu, a także na pomniku Holokaustu w Hadze - w obu przypadkach jako wezwanie do czujności, a nie rozkaz.

Komisja traktuje zarówno wypowiedzi Netanjahu, jak i Gallanta jako bezpośredni dowód jawnie wyrażonej państwowej polityki zniszczenia - przyjętej, przekazanej w dół łańcucha dowodzenia i przełożonej na rozkazy operacyjne. Tego skoku nie potwierdza zapis działań operacyjnych, który jest lepszym dowodem tego, co rząd zamierzał: liczne ostrzeżenia o ewakuacji i korytarze humanitarne, ułatwianie dostaw pomocy i ewakuacji medycznych, przerwy w walkach po to, by dzieci mogły otrzymać szczepionkę przeciwko polio, zawieszenia broni, negocjacje dotyczące zakładników. Badacz wojny miejskiej z West Point, czterokrotnie przebywający z IDF, relacjonował, że obserwował opóźnianie lub odwoływanie misji po wykryciu dzieci w pobliżu - schemat niezgodny z zamiarem eksterminacyjnym.

Niektóre ostrzeżenia były spóźnione lub niewystarczające. Ale rozkazy, które rzeczywiście wydano i wykonano, nadal mają znaczenie. Retoryka nie jest rozkazem operacyjnym. Gdyby była, połowa rządów świata siedziałaby na ławie oskarżonych.

Tunele i żywe tarcze wyjaśniają, dlaczego może dojść do uderzenia w szpital. Nie wyjaśniają ograniczania dostępu do żywności. Zarzut, że Izrael stosował głód jako metodę prowadzenia wojny - podnoszony przez prokuratora MTK, cytowany przez Komisję i opisywany przez międzynarodowe organizacje pomocowe, których bezstronność była szeroko kwestionowana - jest poważny i nie da się na niego odpowiedzieć argumentem o konieczności wojskowej. Nawet jeśli zarzut ten zostanie potwierdzony przez kompetentny trybunał, będzie oznaczał rzeczywistą zbrodnię. Czego natomiast nie będzie oznaczał, przy braku szczególnego zamiaru zniszczenia Palestyńczyków jako grupy, to ludobójstwa. To różne zarzuty o różnych nazwach, a ich zlewanie nie sprawia, że ten mniejszy staje się większy. Sprawia, że ten większy traci znaczenie.

Jednym z najczęściej cytowanych przez Komisję przykładów jest ostrzał z grudnia 2023 roku wymierzony w główną klinikę leczenia niepłodności w Gazie, Al-Basma IVF Centre, w wyniku którego miało zostać zniszczonych około 4000 embrionów. Izrael nie potwierdził, że zaatakował ten obiekt. Aby atak stanowił ludobójstwo w rozumieniu artykułu II lit. d), placówka musiałaby zostać zaatakowana jako element zamiaru zapobiegania urodzeniom w obrębie grupy, czyli Palestyńczyków. Komisja wywiodła taki zamiar ze skutku. Ale przy braku dowodów dotyczących wyboru celu zabłąkany pocisk w warunkach ciężkich walk lądowych w mieście pozostaje równie racjonalną alternatywą - a zgodnie z orzeczeniem Bośnia przeciwko Serbii wystarczy istnienie racjonalnej alternatywy, by taki wniosek upadł. Sam skutek nie może dowieść wymaganego zamiaru.

Odnowiony skład Komisji powtórzył następnie wniosek o ludobójstwie w raporcie z czerwca 2026 roku. Te same problemy strukturalne - niski próg ustaleń, brak udziału Izraela, kontrowersyjny lub obciążony skład dotyczą również nowego panelu.

Reszta argumentacji

Uważam, że Komisja ważyła dowody, mając już z góry gotowy wniosek. Do tego samego wniosku niezależnie doszły jednak również Amnesty International, B’Tselem, większość badaczy ludobójstwa, którzy wzięli udział w głosowaniu - a także poważni eksperci, w tym niektórzy izraelscy historycy Holokaustu.

Wśród badaczy, którzy publicznie zmienili zdanie, znalazł się Omer Bartov, izraelsko-amerykański historyk Holokaustu z Brown University, który w lipcu 2025 roku w artykule opinii opublikowanym w The New York Times uznał, że w Gazie dochodzi do ludobójstwa. Tekst Bartova spotkał się z bezpośrednią polemiką Johna Spencera, kierownika katedry studiów nad wojną miejską w Modern War Institute przy West Point, który czterokrotnie przebywał z IDF w Gazie. Na tytuł Bartova - „Jestem badaczem ludobójstwa. Rozpoznaję je, kiedy je widzę” - Spencer odpowiedział: „Jestem badaczem wojny. W Gazie nie ma ludobójstwa”. Wiarygodność Spencera opiera się nie na analizie prawnej, lecz na bezpośrednich obserwacjach: przeglądał rozkazy IDF, obserwował proces wyboru celów i widział misje opóźniane lub odwoływane z powodu obecności dzieci w pobliżu. Jego wniosek był taki, że nic z tego, co widział, nie przypominało zamiaru ludobójczego.

Często cytowaną rezolucję IAGS powszechnie przedstawiano jako stanowisko „86 procent badaczy ludobójstwa”. Rzeczywisty obraz jest znacznie węższy. Spośród około 500 członków stowarzyszenia zagłosowało 28 procent; spośród głosujących 86 procent poparło rezolucję. Oznacza to, że za wnioskiem aktywnie opowiedziała się mniej więcej jedna czwarta całego składu członkowskiego. Próg wymagany do przeprowadzenia głosowania wynosił zaledwie 20 procent członków pozostających w dobrej kondycji członkowskiej - status uzyskiwany po prostu przez opłacenie rocznej składki. Mia Bloom, profesor Georgia State University, która przedstawia się jako członkini-założycielka organizacji, z której wyrosło IAGS, powiedziała, że rezolucja nie odzwierciedla opinii większości badaczy ludobójstwa i że członkostwo nie jest już ograniczone do poważnych specjalistów zajmujących się tą tematyką.

Liczby członkowskie to potwierdzają: w październiku 2023 roku katalog IAGS obejmował około 150 osób, a do czasu przyjęcia rezolucji liczba ta wzrosła niemal trzykrotnie, do około 440. Prawie 200 badaczy ludobójstwa, Holokaustu i prawa - w tym Eli Rosenbaum, były prokurator Departamentu Sprawiedliwości USA zajmujący się zbrodniami wojennymi podpisało list domagający się wycofania rezolucji z uwagi na to, że nie wykazała ona poważnie szczególnego zamiaru i nie odniosła się do alternatywnego wyjaśnienia, którego wyeliminowania wymaga prawo. Na trzech stronach Hamas pojawia się tylko w dwóch krótkich zdaniach podrzędnych.

To oznacza, że stwierdzenie „eksperci już rozstrzygnęli” dźwiga znacznie większy ciężar, niż jest w stanie unieść. Gdy organ ustalający fakty stosuje definicję prawa karnego przy niższym progu dowodowym, bez obecności obrony, a stowarzyszenie naukowe przyjmuje rezolucję popartą przez około jedną czwartą wszystkich członków, nie mamy do czynienia z wyrokiem. Mamy akt oskarżenia w formie argumentacji, kwestionowany przez poważnych ekspertów i oczekujący na trybunał, który jeszcze nie orzekł i nie zrobi tego przez lata.

A trybunał, na który wszyscy się powołują, nie rozstrzygnął jeszcze niczego co do meritum. Postanowienie MTS ze stycznia 2024 roku miało charakter tymczasowy - był to środek zabezpieczający wydany na długo przed tym, zanim sąd mógł rozważyć pełny materiał dowodowy obu stron. W kolejnych miesiącach niemal powszechnie przedstawiano je jako stwierdzenie „wiarygodnego przypadku ludobójstwa”. Tego jednak nie stwierdzono. W wywiadzie dla BBC HARDtalk 25 kwietnia 2024 roku ówczesna prezes Trybunału Joan Donoghue - amerykańska prawniczka, która przewodniczyła rozprawom w sprawie wniesionej przez RPA - bezpośrednio sprostowała tę interpretację. „Trybunał tego nie rozstrzygnął” - powiedziała prowadzącemu Stephenowi Sackurowi - „i tutaj poprawiam coś, co często pojawia się w mediach: nie rozstrzygnął, że zarzut ludobójstwa jest wiarygodny”. Wyjaśniła, że Trybunał uznał, iż Palestyńczycy mają wiarygodne prawo do ochrony przed ludobójstwem, a Republika Południowej Afryki ma legitymację do przedstawienia tego roszczenia. „Skrót, który często się pojawia, że istnieje wiarygodny przypadek ludobójstwa, nie jest tym, co Trybunał rozstrzygnął”.

Wyjaśnienie Donoghue eksplodowało niczym granat. Ci, którzy budowali swoje argumenty na twierdzeniu, że „MTS uznał ludobójstwo za wiarygodne”, zaczęli tłumaczyć, że myliła się co do orzeczenia własnego Trybunału - stanowisko doprawdy niezwykłe. Kenneth Roth, były dyrektor Human Rights Watch, argumentował na platformie X, że wiarygodne prawo do ochrony przed ludobójstwem musi z konieczności oznaczać wiarygodność aktów ludobójczych, a zatem wyjaśnienie Donoghue było „rewizjonistyczne”. To argument człowieka mówiącego przewodniczącej składu, że źle odczytała własne postanowienie.

Jeszcze jedna rzecz zasługuje na uwagę przed wydaniem przez MTS ostatecznego wyroku: kilka państw, które przystąpiły do sprawy po stronie Republiki Południowej Afryki, zwróciło się do Trybunału o złagodzenie standardu - co stanowi dorozumiane przyznanie, że przy obecnym stosowaniu kryterium z orzeczenia Bośnia przeciwko Serbii sprawa przeciwko Izraelowi ma niewielkie szanse powodzenia. Brazylia domaga się nowatorskiego „zrównoważonego podejścia” do zamiaru ludobójczego. Belize twierdzi, że „nie istnieje wymóg”, by państwo działało wyłącznie z zamiarem ludobójczym. Chile preferuje „płynne pojęcie zamiaru” oparte na całościowej ocenie dowodów.

W maju 2026 roku Trybunał wyznaczył termin na odpowiedź Republiki Południowej Afryki na 22 listopada 2027 roku, a na duplikę Izraela - 22 maja 2029 roku. Od wniesienia sprawy Bośnia przeciwko Serbii do wydania wyroku minęło czternaście lat. Orzeczenie w sprawie Gazy jeszcze w tej dekadzie jest bardzo mało prawdopodobne.

Koszt pomyłki

Słowa są narzędziami. Lemkin stworzył to słowo w 1944 roku do wykonania konkretnego zadania i działa ono tylko wtedy, gdy pozostaje ostre.

Jeśli ludobójstwo ma oznaczać po prostu każdą wojnę z ogromną liczbą ofiar cywilnych, to nie znaczy już nic. A następnym razem, gdy jakaś grupa zostanie przeznaczona do unicestwienia - bo następny raz nadejdzie - alarm będzie już zużyty przez nadużywanie. To nie jest kwestia semantyczna. To mechanizm, przez który „nigdy więcej” przestaje działać.

Oto więc mój falsyfikowalny standard, przedstawiony mojemu sąsiadowi i każdemu innemu. Pokażcie mi rozkaz albo plan zniszczenia Palestyńczyków jako takich. Pokażcie mi schemat działań, z którego zniszczenie tej grupy jest jedynym racjonalnym wnioskiem - taki, który wytrzymuje konfrontację z alternatywnym wyjaśnieniem, czyli brutalną wojną przeciwko przeciwnikowi osadzonemu pośród ludności cywilnej. Pokażcie mi skalę i metody zabijania odpowiadające eksterminacji, a nie takiej wojnie. Pokażcie mi kompetentny trybunał, który rozważył kontradyktoryjnie przedstawione dowody, przy obecności obrony, i wydał taki wyrok.

Przynieście mi to wszystko, a sam napiszę sprostowanie - pod własnym nazwiskiem.

Do tego czasu miejcie świadomość, co robicie, powtarzając to słowo tak, jakby było talizmanem zmieniającym Izraelczyków we współczesnych nazistów. Nie przedstawiacie argumentu. Rzucacie zaklęcie - i liczycie na to, że jeśli wystarczająco wiele osób powtórzy to słowo, stanie się ono prawdą.

Tak to nie działa. Nigdy nie działało.

Link do oryginału:

Just the Facts with Gerald Posner

Genocide for Dummies

Someone I’ve known for twenty years lives a couple of blocks away. I like him and run into him regularly in the neighborhood. He is not a partisan, he does not post about the Middle East, and he is not the sort of person who chants anything. The other day, he told me he respected my article in The Free Press, in which I said I’d leave my longtime publisher, Simon & Schuster, if it stood behind a virulently antisemitic Palestinian novelist. Then, out of the blue, he asked me a question in the tone people use when they already assume the answer…

Read more

15 days ago · 108 likes · 82 comments · Gerald Posner

Just The Facts, 18 sierpnia 2026

Marwan Barghouti w kwietniu 2002 roku został schwytany przez Izraelczyków i skazany na pięciokrotnie dożywocie (za pięć zabójstw) i 40 lat więzienia (za usiłowanie morderstwa).

Niemal trzy lata po masakrze dokonanej przez Hamas w Izraelu 7 października 2023 r. oraz po wyniszczającej wojnie w Strefie Gazy można by oczekiwać fundamentalnej zmiany w palestyńskiej opinii publicznej.

Palestyńczycy mogli odwrócić się od Hamasu, terroryzmu i wspieranej przez Iran „Osi Oporu”. Mogli także domagać się nowych przywódców oddanych demokracji, reformom, walce z korupcją i pokojowemu współistnieniu.

Najnowszy sondaż palestyńskiej opinii publicznej przedstawia jednak niepokojący obraz.

Badanie, przeprowadzone przez Palestinian Center for Policy and Survey Research (PSR) na Zachodnim Brzegu i w Strefie Gazy w dniach 5–8 sierpnia 2026 r., pokazuje, że choć poparcie dla Hamasu spadło, fundamentalne postawy polityczne, które od dziesięcioleci są bolączką palestyńskiego społeczeństwa, pozostają w dużej mierze niezmienione. Hamas nadal jest znaczącą siłą polityczną; skazani terroryści i przywódcy Hamasu pozostają popularnymi kandydatami na urząd prezydenta Autonomii Palestyńskiej (AP); przytłaczająca większość sprzeciwia się bezwarunkowemu rozbrojeniu Hamasu; a Iran, Hezbollah i Huti w Jemenie nadal cieszą się niezwykle wysokim poziomem poparcia.

Być może najbardziej alarmujący wynik dotyczy tego, kim mają być przyszli przywódcy Palestyńczyków.

Na pytanie, kto najlepiej nadawałby się na następcę prezydenta AP Mahmuda Abbasa, 39% wskazało uwięzionego przywódcę Fatahu Marwana Barghoutiego. Przywódca Hamasu Khalil al-Hayya zajął drugie miejsce z wynikiem 16%, a za nim uplasował się były działacz Fatahu Mohammed Dahlan z 15%.

W hipotetycznych wyborach prezydenckich z udziałem Abbasa, Barghoutiego i al-Hayyi Barghouti otrzymałby zdumiewające 54% głosów wśród osób deklarujących zamiar udziału w wyborach. Al-Hayya otrzymałby 26%, natomiast Abbas zaledwie 14%.

Kim jest Marwan Barghouti?

Nie jest po prostu uwięzionym palestyńskim dysydentem politycznym. W 2004 r. izraelski sąd uznał go za winnego pięciu zabójstw związanych z trzema zamachami terrorystycznymi.

Został również skazany za usiłowanie zabójstwa i przynależność do organizacji terrorystycznej. Barghouti otrzymał pięć kolejnych kar dożywotniego pozbawienia wolności oraz dodatkowe 40 lat więzienia.

A jednak to właśnie tego człowieka większość Palestyńczyków deklarujących zamiar udziału w wyborach chciałaby widzieć jako swojego następnego prezydenta.

Drugie miejsce zajmuje przywódca Hamasu. Już sam ten fakt powinien wywołać alarm w Waszyngtonie, Brukseli i innych zachodnich stolicach, które nadal mówią o palestyńskich wyborach tak, jak gdyby samo głosowanie miało w magiczny sposób przynieść umiarkowanie i demokrację.

Wybory parlamentarne w AP zaplanowano na 28 listopada 2026 r., a wybory prezydenckie spodziewane są na początku 2027 r. Sondaż PSR stanowi ostrzeżenie przed tym, jaki wynik mogą przynieść te wybory. Gdyby wybory parlamentarne odbyły się dzisiaj, Fatah otrzymałby 32% głosów, a lista Hamasu „Zmiana i Reforma” - 29%. W Strefie Gazy Hamas zająłby wręcz pierwsze miejsce z wynikiem 34% wobec 30% dla Fatahu.

Innymi słowy, Hamas nadal mógłby wygrać kolejne wybory w Autonomii Palestyńskiej (tak jak w 2006 r.).

To ten sam Hamas, który dokonał masakry 7 października. A jednak po wszystkim, co wydarzyło się od tamtej pory, ta organizacja terrorystyczna nadal wyprzedza Fatah w sondażach wyborczych.

To prawda, Hamas stracił część poparcia. Ogólny odsetek osób identyfikujących się z Hamasem spadł z 35% dziesięć miesięcy temu do 24%. Zadowolenie z działań Hamasu podczas wojny w Gazie spadło z 60% do 42%.

Zmian tych nie należy ignorować. Nie należy ich jednak również mylić z odrzuceniem przez Palestyńczyków Hamasu lub jego ideologii.

Kiedy Palestyńczyków zapytano, które ugrupowanie najbardziej zasługuje na to, by ich reprezentować i im przewodzić, Hamas nadal wyprzedza Fatah Abbasa: 28% do 21%. Pocieszające jest to, że 44% twierdzi, iż żadne z tych ugrupowań nie zasługuje na sprawowanie przywództwa, jednak Hamas pozostaje znaczącym graczem politycznym i zachowuje poparcie niemal jednej czwartej społeczeństwa.

Jeszcze więcej mówi to, co Palestyńczycy sądzą o broni Hamasu.

Przytłaczające 72% twierdzi, że Hamas nie powinien się rozbroić, zanim Izrael całkowicie nie wycofa się ze Strefy Gazy. Jedynie 20% popiera rozbrojenie przed pełnym wycofaniem Izraela. Sprzeciw wobec rozbrojenia Hamasu sięga 79% na Zachodnim Brzegu i 62% w Gazie.

To kwestia kluczowa. Problem nie sprowadza się więc do tego, czy Palestyńczycy aprobują, czy dezaprobują działania Hamasu. Chodzi o to, czy uważają, że Hamasowi należy pozwolić zachować broń i nadal funkcjonować jako organizacja zbrojna.

Odpowiedź niemal trzech czwartych respondentów jest jasna: tak - przynajmniej do czasu spełnienia warunku Hamasu, jakim jest pełne wycofanie Izraela.

Powinno to budzić szczególne zaniepokojenie administracji Trumpa oraz wszystkich, którzy oczekują, że Hamas rozbroi się w ramach najnowszych ustaleń dotyczących Gazy. Hamas nie działa w politycznej próżni. Wie, że znaczna większość Palestyńczyków sprzeciwia się żądaniu, by oddał broń przed wycofaniem się Izraela.

Sondaż pokazuje również, dlaczego bezpośrednie zaangażowanie Amerykanów w rozmowy z Hamasem jest niebezpieczne.

Amerykański wysłannik Jared Kushner spotkał się niedawno w Kairze z przywódcą Hamasu Khalilem al-Hayyą i innymi przedstawicielami Hamasu w ramach amerykańskich wysiłków na rzecz realizacji planu pokojowego dla Gazy prezydenta Donalda J. Trumpa.

Niezależnie od intencji administracji takie spotkania zapewniają Hamasowi coś, do czego dążył od lat: międzynarodową legitymizację.

Kiedy przedstawiciele największego światowego supermocarstwa zasiadają bezpośrednio do rozmów z przywódcami Hamasu, Hamas może przedstawiać to spotkanie Palestyńczykom, Arabom i muzułmanom jako dowód na to, że jego strategia przyniosła sukces.

Organizacja uznana przez USA za terrorystyczną, która dokonała masakry 7 października, nie jest już jedynie poddawana presji, by się poddała; jej przywódcy zasiadają przy jednym stole z wysokimi rangą przedstawicielami Stanów Zjednoczonych.

Przesłanie jest takie, że terroryzm popłaca. Jeśli przeprowadzasz ataki, bierzesz zakładników, zachowujesz broń i przetrwasz wystarczająco długo - w końcu Amerykanie będą z tobą negocjować.

Takie postrzeganie sytuacji jest szczególnie niebezpieczne zaledwie kilka miesięcy przed palestyńskimi wyborami. Zamiast politycznie izolować Hamas, bezpośrednie kontakty na wysokim szczeblu pomagają przedstawiać tę organizację terrorystyczną jako nieodzownego gracza w regionie.

Sondaż PSR zawiera jeszcze jedno ostrzeżenie: palestyńskie uznanie dla Iranu i jego terrorystycznych organizacji pośredniczących pozostaje niezwykle wysokie.

Poziom zadowolenia z Huti w Jemenie wynosi 61%. Hezbollah i Iran uzyskują po 50%. Co więcej, kiedy Palestyńczyków zapytano, po której stronie opowiadali się podczas niedawnej wojny amerykańsko-irańskiej, 45% odpowiedziało, że popierało Iran, podczas gdy zaledwie 12% było mu przeciwnych.

Dane te trudno pogodzić z twierdzeniami, że społeczeństwo palestyńskie przechodzi przemianę w kierunku umiarkowania.

Huti atakowali Izrael, Arabię Saudyjską i międzynarodową żeglugę. Hezbollah od dawna funkcjonuje jako silnie uzbrojona organizacja działająca w Libanie w interesie Iranu. Iran finansował i zbroił organizacje terrorystyczne na całym Bliskim Wschodzie, w tym Hamas i Palestyński Islamski Dżihad.

A jednak podmioty te należą do regionalnych aktorów cieszących się najwyższym poziomem zadowolenia wśród Palestyńczyków.

Trzeba przyznać, że sondaż przynosi również pewne zachęcające wyniki. Poparcie dla walki zbrojnej jako najskuteczniejszej strategii spadło z 41% do 27%, natomiast poparcie dla negocjacji wzrosło z 36% do 44%. Są to znaczące zmiany.

Jednak nawet tutaj konieczna jest ostrożność. Połowa Palestyńczyków nadal odrzuca stwierdzenie, że zbrojny opór nie zdołał ochronić Palestyńczyków ani zakończyć konfliktu, pomimo zniszczeń, jakich doświadczyła Gaza i część Zachodniego Brzegu. Co więcej, 36% nadal popiera powrót do konfrontacji i zbrojnej intifady (powstania) przeciwko Izraelowi.

Tymczasem sama Autonomia Palestyńska mierzy się z własnym kryzysem legitymacji.

Siedemdziesiąt dziewięć procent Palestyńczyków chce, by Abbas ustąpił. Osiemdziesiąt trzy procent uważa, że w instytucjach AP panuje korupcja. Sześćdziesiąt pięć procent twierdzi, że AP stała się dla narodu palestyńskiego ciężarem, a nie osiągnięciem. Zaledwie 20% jest zadowolonych z działań Abbasa.

Rodzi to pytanie, na które zachodnie rządy powinny odpowiedzieć, zanim zaczną świętować zapowiedź nowych palestyńskich wyborów: co właściwie mają przynieść te wybory?

Wybory nie są automatycznie synonimem demokracji, umiarkowania ani pokoju.

AP przeprowadziła wybory parlamentarne w 2006 r. Hamas wziął w nich udział i wygrał. Rok później Hamas siłą przejął kontrolę nad Strefą Gazy.

Teraz Palestyńczycy mogą zmierzać ku kolejnym wyborom, w których Hamas znów może wyłonić się jako największe ugrupowanie - albo znaleźć się na tyle blisko zwycięstwa, by pozostać dominującym graczem politycznym. Tymczasem czołowy kandydat na prezydenta AP odsiaduje w izraelskim więzieniu pięć wyroków dożywocia, a jego głównym islamistycznym rywalem jest przywódca Hamasu.

Dlaczego zatem społeczność międzynarodowa miałaby spieszyć się z wyborami, które mogą legitymizować ekstremistów i terrorystów, zamiast spychać ich na margines?

Przed wyborami Palestyńczycy potrzebują prawdziwej reformy politycznej. Autonomia Palestyńska potrzebuje instytucji ponoszących odpowiedzialność za swoje działania, niezależnych sądów, wolności słowa, położenia kresu korupcji oraz - co najważniejsze - kultury politycznej, która nie gloryfikuje terrorystów ani nie traktuje ugrupowań zbrojnych jako uprawnionej alternatywy dla władz państwowych.

Bassam Tawil jest muzułmańskim Arabem mieszkającym na Bliskim Wschodzie. Jego praca jest możliwa dzięki hojnej darowiźnie pary, która pragnie zachować anonimowość. Gatestone wyraża swoją głęboką wdzięczność.

Link do oryginału: https://www.gatestoneinstitute.org/22802/palestinians-preferred-leaders-terrorists

Gatestone Institute, 20 sierpnia 2026

Donald Trump nazwał 2 kwietnia 2025 roku „Dniem Wyzwolenia”. Było to jedno z tych określeń, które mógł wymyślić tylko Trump: pompatyczne, teatralne i tak niewspółmierne do wydarzenia, że ocierało się o parodię.

Ameryka najwyraźniej miała właśnie zostać wyzwolona. Od czego? Od tanich towarów? Wydajnych łańcuchów dostaw? Przewagi komparatywnej? Od swobody amerykańskich konsumentów i przedsiębiorstw, by kupować towary od tego producenta, który potrafi wyprodukować je najlepiej i najtaniej?

„Dzień Wyzwolenia” trafniej byłoby nazwać Dniem Głupiego Opodatkowania.

Ponad rok później mamy już wystarczająco dużo dowodów, by ocenić eksperyment Trumpa według kryteriów, które on sam dla niego ustanowił. Cła miały przywrócić produkcję przemysłową Ameryce. Miały zmniejszyć ogromną nierównowagę handlową Stanów Zjednoczonych. Mieli za nie zapłacić cudzoziemcy. Miały zapoczątkować nowy złoty wiek amerykańskiego przemysłu.

No więc gdzie on jest?

W pewnym momencie nawet Donald Trump powinien być w stanie wypowiedzieć trzy spośród najtrudniejszych słów w języku angielskim: I was wrong.

Teoria przedstawiona Amerykanom była cudownie prosta. Ameryka importuje zbyt wiele, ponieważ cudzoziemcy ją wykorzystują. Wystarczy odpowiednio wysoko opodatkować zagraniczne towary, a firmy zaczną wytwarzać te produkty w Ameryce. Fabryki zostaną ponownie otwarte, zatrudnienie w przemyśle poszybuje w górę, a przemysłowa Ameryka zmartwychwstanie.

Jest tylko jeden irytujący problem: nic takiego się nie wydarzyło.

Po Dniu Wyzwolenia przemysł nie stał się nagle większą częścią amerykańskiej gospodarki. Przez znaczną część 2025 roku zatrudnienie w przemyśle słabło, zamiast przeżywać cokolwiek przypominającego obiecany renesans. W produkcji przemysłowej i poszczególnych branżach rzeczywiście pojawiły się jasne punkty i obrońcy Trumpa mają prawo je wskazywać. Tyle że programu tego nie reklamowano jako sposobu na stworzenie kilku jasnych punktów. Reklamowano go jako odrodzenie amerykańskiego przemysłu.

Być może istnieje prostsze wyjaśnienie tego, dlaczego Amerykanie kupują tak wiele rzeczy za granicą: ma to ekonomiczny sens.

Jeśli amerykańska firma może kupić komponent z Kanady za 80 dolarów, podczas gdy wyprodukowanie go w kraju kosztuje 110 dolarów, nałożenie 40-dolarowego cła sprawia, że amerykański produkt za 110 dolarów nagle zaczyna wyglądać na konkurencyjny.

Tyle że nic nie stało się bardziej efektywne. Amerykański producent się nie poprawił, a kanadyjski nie stał się gorszy. Rząd po prostu zamienił ekonomiczny wybór za 80 dolarów w wybór za 110 dolarów.

Gratulacje. Amerykański przemysł został „ochroniony”. Ameryka jest przy okazji o 30 dolarów biedniejsza.

To właśnie podstawowa zasada przewagi komparatywnej. Państwa bogacą się, wytwarzając to, w czego produkcji są relatywnie dobre, i wymieniając te dobra na rzeczy, które inni wytwarzają bardziej efektywnie. Gdyby Donald Trump poddał swój genom sekwencjonowaniu, naukowcy odkryliby nieznany dotąd chromosom: WYGRANA/PRZEGRANA.

Trump jest przekonany, że jeśli Ameryka importuje z innego kraju towary za 100 dolarów, a eksportuje do niego towary warte zaledwie 70 dolarów, to najwyraźniej tamten kraj pokonał Amerykę 100 do 70.

Ale handel to nie Super Bowl. Amerykanin, który kupił importowany telewizor, wolał telewizor od swoich pieniędzy. Zagraniczny producent wolał pieniądze od telewizora. Obie strony uznały, że dzięki tej wymianie znajdą się w lepszej sytuacji. Właśnie dlatego doszło do transakcji.

I tutaj historia robi się szczególnie niezręczna. Jak zauważył na łamach „National Post” Philip Cross, były główny analityk ekonomiczny Statistics Canada, deficyt na rachunku obrotów bieżących Stanów Zjednoczonych wzrósł ogromnie od czasu, gdy Trump po raz pierwszy objął urząd - z około 0,4 biliona dolarów do mniej więcej 1,2 biliona.

Rachunek obrotów bieżących jest pojęciem szerszym niż dobrze znany deficyt handlowy: obejmuje handel towarami i usługami, a także międzynarodowe przepływy dochodów. Co ważniejsze, amerykańskie deficyty handlowe mają swój finansowy odpowiednik: napływ kapitału do Ameryki. Cudzoziemcy gromadzący dolary kupują obligacje skarbowe, amerykańskie akcje, przedsiębiorstwa i inne aktywa. Stany Zjednoczone przyciągają oszałamiające ilości zagranicznego kapitału, ponieważ świat uważa Amerykę za niezwykle atrakcyjne miejsce do inwestowania. Trudno uznać to za dowód amerykańskiej słabości.

Ten napływ kapitału wzmacnia również dolara. Silniejszy dolar sprawia, że import staje się tańszy dla Amerykanów, a jednocześnie amerykański eksport drożeje za granicą. Trump chce więc jednocześnie kilku rzeczy, które działają przeciwko sobie: by Ameryka była najważniejszym na świecie miejscem lokowania kapitału, by miała silnego dolara, eksportowała znacznie więcej i importowała znacznie mniej. Ekonomia uparcie odmawia jednoczesnego spełnienia wszystkich czterech życzeń.

Jest jeszcze prostszy powód do zakłopotania. Amerykański deficyt w handlu towarami osiągnął w 2025 roku około 1,24 biliona dolarów. Łączny deficyt w handlu towarami i usługami nieznacznie się zmniejszył - z około 903,5 miliarda dolarów w 2024 roku do 901,5 miliarda w 2025 - ale poprawa ta wynikała z siły amerykańskiego sektora usług, która równoważyła pogorszenie sytuacji w handlu towarami. Sam deficyt towarowy wzrósł.

Jest to dość kłopotliwe w przypadku rewolucji gospodarczej wymierzonej przede wszystkim w importowane towary. Trump nałożył cła na towary, aby rozwiązać problem deficytu w handlu towarowym. Następnie Ameryka odnotowała deficyt w tym handlu wynoszący około 1,24 biliona dolarów.

Cóż za wyzwolenie.

Trzeba poczynić kilka zasadnych zastrzeżeń. Światowy handel nie jest całkowicie wolny. Chiny subsydiują poszczególne gałęzie przemysłu, dopuszczały się naruszeń praw własności intelektualnej i chronią sektory faworyzowane z powodów politycznych. Ameryka ma również uzasadnione względy bezpieczeństwa narodowego przemawiające za utrzymaniem krajowych zdolności produkcyjnych w dziedzinie uzbrojenia, leków, półprzewodników i innych produktów o strategicznym znaczeniu. Istnieją całkowicie rozsądne argumenty za ukierunkowaną ochroną strategicznych sektorów. Nie jest to jednak argument za bezkrytycznym nakładaniem ceł na import z połowy świata.

Trump bez końca powtarzał również, że jego cła płacą inne państwa. Nie płacą. Cło pobierane jest od amerykańskiego importera, a jego ostateczny koszt rozkłada się w różnych proporcjach między zagranicznych producentów, amerykańskie przedsiębiorstwa i amerykańskich konsumentów. Amerykanie bez wątpienia ponoszą znaczną część tych kosztów i najwyraźniej to zauważyli. Na początku 2026 roku najważniejsze sondaże wskazywały, że mniej więcej sześciu na dziesięciu Amerykanów nie aprobuje podwyżek ceł wprowadzonych przez Trumpa.

Nawet podstawa prawna pierwotnego programu Dnia Wyzwolenia ostatecznie się załamała, gdy Sąd Najwyższy orzekł, że ustawa o nadzwyczajnych uprawnieniach, na której opierał się Trump, nie dawała mu prawa do nakładania ceł na tak szeroką skalę. Trump po prostu znalazł inne sposoby, by je wprowadzić.

Co prowadzi do ciekawszego pytania: dlaczego Donald Trump tak bardzo kocha cła?

Coraz bardziej podejrzewam, że ich atrakcyjność ma stosunkowo niewiele wspólnego z ekonomią. Cła dają Trumpowi coś, co niezwykle sobie ceni: możliwość wywierania nacisku. Cła sprawiają, że zagraniczni przywódcy do niego telefonują, premierzy przylatują do Waszyngtonu, prezesi firm zabiegają o zwolnienia, a dyplomaci gorączkowo szukają rozwiązania. Sprawiają, że kilka zdań napisanych przez Trumpa wprawia rynki w ruch. Może zagrozić cłem, podnieść je, obniżyć, odroczyć, wymienić na jakieś ustępstwo albo przywrócić, gdy ktoś go zirytuje.

Cło może być kiepskim narzędziem ekonomicznym, ale jest znakomitym narzędziem dla Donalda Trumpa.

Przekształca międzynarodową ekonomię w taką formę relacji międzyludzkich, w której Trump wydaje się czuć najlepiej: Donald Trump siedzi na środku przy stole, a wszyscy pozostali pytają Donalda Trumpa, co Donald Trump zamierza zrobić.

Kanada doświadczyła tego dotkliwiej niż niemal którykolwiek inny kraj. Stany Zjednoczone mają dla Kanady ogromne znaczenie, podczas gdy Kanada - choć ważna dla Stanów Zjednoczonych - ma znacznie mniejsze znaczenie dla amerykańskiej gospodarki. Trump może zatem zadawać ekonomiczny ból Amerykanom, jednocześnie zadając znacznie większy ból Kanadyjczykom. Premierzy kanadyjskich prowincji jeżdżą do Waszyngtonu. Ministrowie zabiegają o spotkania. Przedsiębiorstwa błagają o zwolnienia. Każda groźba Trumpa staje się w Kanadzie tematem ogólnokrajowym.

Koszty ekonomiczne są rozproszone. Uwaga jest skoncentrowana. Możliwość wywierania nacisku ma charakter osobisty.

I tutaj kryje się jedna z największych ironii całej przygody Trumpa z cłami: być może żaden polityk nie skorzystał na niej bardziej niż Mark Carney.

Carney w zasadzie zawdzięcza Trumpowi swoje stanowisko. Zanim Trump kompletnie rozbestwił się w swoich działaniach przeciwko Kanadzie, konserwatyści Pierre’a Poilievre’a wydawali się zmierzać po władzę. Groźby Trumpa wobec Kanady całkowicie odmieniły sytuację polityczną, przekształciły wybory w plebiscyt dotyczący tego, kto najlepiej potrafi przeciwstawić się Waszyngtonowi, i pomogły wynieść Carneya na urząd premiera. Trump może być politycznym wrogiem Carneya, ale był również jego największym dobroczyńcą.

Jeszcze dziwniejszą konsekwencją jest to, że Carney może teraz politycznie korzystać na dalszym trwaniu tego konfliktu. Gniew Kanadyjczyków na Trumpa stał się tak silny, że znaczna liczba wyborców wydaje się gotowa zaakceptować ekonomiczny ból, byle tylko nie sprawiać wrażenia, że Kanada skapitulowała przed Waszyngtonem. Łatwo tak mówić, jeśli jest się boomerem z dobrą emeryturą, spłaconym domem oraz świadczeniami OAS i CPP.

Niepowodzenie w osiągnięciu porozumienia handlowego może być zatem politycznie mniej niebezpieczne niż zawarcie porozumienia, które można przedstawić jako kapitulację.

Jeśli kanadyjska gospodarka pogorszy się wskutek wojny handlowej, Carney dysponuje również najcenniejszą polisą ubezpieczeniową polityka: gotowym czarnym charakterem. Winą można obarczyć Trumpa, Kanadyjczyków wezwać do skupienia się wokół flagi, a gospodarcze rozczarowanie przekształcić w patriotyczny opór.

Carney już pokazał niezwykłą siłę swojej politycznej marki. Eksperymenty sondażowe przeprowadzone podczas wyborów pokazały, w jak zdumiewającym stopniu wyborcy różnie reagowali na poszczególne rozwiązania polityczne w zależności od tego, czy powiedziano im, że pochodzą one od Carneya, czy od Poilievre’a. Sama polityka mogła pozostać zasadniczo taka sama, podczas gdy jej popularność zmieniała się wraz z nazwiskiem, które do niej przypisano.

Innymi słowy, Carney jak dotąd okazał się nie tyle kolosem polityki państwowej, ile kolosem brandingu. Jego wielkim politycznym osiągnięciem było przekonanie Kanadyjczyków, że jest poważnym człowiekiem na poważne czasy. Trump pomógł stworzyć te czasy.

Obaj panowie powinni niemal wysyłać sobie nawzajem kartki świąteczne. Trump stworzył Carneyowi warunki polityczne, które wyniosły go do władzy, Carney zaś daje Kanadyjczykom narodowego antagonistę, przeciwko któremu Trump może nadal odgrywać rolę celnego twardziela.

Właściwie Carney powinien wysłać mu kosz owoców.

A pod całą ich wzajemną wrogością kryje się jeszcze jedna ironia: pod względem gospodarczym Trumpa i Carneya łączy coraz istotniejszy instynkt. Żaden z nich nie ufa w pełni rynkom, że przyniosą rezultaty, których oczekuje.

Carney dochodzi do tego poprzez technokrację. Trump poprzez nacjonalizm. Carney mówi o wartościach, strategicznych inwestycjach i kształtowaniu rynków przez państwo.

Trump mówi o cłach, sile przemysłu i o tym, że Ameryka jest oszukiwana. Inny język, inne grupy wyborców, inne temperamenty, ale pod spodem kryje się to samo kuszące przekonanie: wiem lepiej niż rynek. Wiem, które gałęzie przemysłu powinny istnieć, gdzie powinny znajdować się fabryki, dokąd powinien płynąć kapitał i od jakich krajów konsumenci powinni kupować. Jeśli miliony przedsiębiorstw i setki milionów konsumentów dobrowolnie podejmują decyzje prowadzące do innego rezultatu, rząd ich skoryguje.

To nie jest wolnorynkowy konserwatyzm. To polityka przemysłowa w czapce MAGA.

Pozostaje jeszcze jeden problem. Trump otoczył się ludźmi niezwykle skłonnymi wyjaśniać, dlaczego wszystko, w co Trump już wierzy, jest słuszne. Na tym polega niebezpieczeństwo politycznego dworu: im potężniejszy władca, tym mniej ludzi pozostaje gotowych powiedzieć mu, że jakiś pomysł jest głupi.

Carney nie potrzebuje potakiwaczy; ignoruje wszystkich, a posłów traktuje po prostu jak trolle służące do oddawania głosów.

W swiecie Trumpa cła zyskały status niemal teologiczny. Dowody na to, że nie przynoszą obiecanych rezultatów, stają się dowodem na to, że Ameryka potrzebuje więcej ceł. Działania odwetowe stają się dowodem na to, że Ameryka potrzebuje ceł. Deficyt handlowy staje się dowodem, że cła nie były wystarczająco wysokie. Powstaje teoria ekonomiczna, w której praktycznie każdy możliwy rezultat potwierdza samą teorię.

Trump kocha cła bardziej niż dietetyczną colę.

To nie ekonomia. To wiara.

Trump nie obiecywał marginalnej poprawy. Obiecywał rewolucję. Nazwał ją Dniem Wyzwolenia.

Cóż za wspaniałe wyzwolenie.

Dowody są już na tyle obszerne, że Trump powinien spróbować czegoś znacznie trudniejszego niż nałożenie kolejnego cła.

Przyznać, że się mylił.

Link do oryginału: https://chatgpt.com/g/g-6856601495dc819199f2d616327903ca-tlumacz-listow/c/6a8b0997-a334-83ed-8a26-130ebdda45b5

Freedom to Offend, 23 sierpnia 2026

P.S. Od tłumacza:

Paradoksem w tym wszystkim jest słowo „socjalizm” (lub bardziej amerykańskie „państwo dobrobytu” lub „państwo opiekuńcze”. Wysokie koszty produkcji, koszty energii, opodatkowanie zatrudnienia - to stryczek dławiący produkcję. To nie jest problem samych Stanów Zjednoczonych. Przez dziesięciolecia nieustanny wzrost nakładów na cele socjalne był finansowany głównie z nadwyżek w eksporcie. Kiedy inni nauczyli się produkować towary równie skomplikowane i podobnej jakości, te nadwyżki najpierw topniały, a potem zmieniały się w deficyt w handlu towarami. Myślenie o tym jak pomóc przedsiębiorcom obniżyć koszty produkcji nigdy nie trapi polityków lewicowych, a coraz rzadziej zdarza się politykom prawicowym. Polityka grabienia i rozdawania kończy się oddawaniem pola konkurencji walkowerem. Pomaga wygrywać wybory, a po nas choćby potop.

Jeśli kiedykolwiek czytaliście znakomitą książkę The War of Return Einat Wilf i Adiego Schwartza, zrozumielibyście, że sednem sprawy palestyńskiej jest „prawo powrotu” palestyńskich uchodźców oraz milionów ich potomków do Izraela. Cała reszta - rozwiązanie dwupaństwowe czy jego brak - to odwracanie uwagi od istoty sprawy.

Już w latach 70. przywódcy arabscy zdali sobie sprawę, że nie mogą domagać się „prawa powrotu” dla swoich arabskich pobratymców, skoro sami wypędzili niemal milion Żydów. Dlatego w 1975 roku Liga Arabska wystąpiła z apelem do Żydów mizrahi - zwłaszcza tych mieszkających w Izraelu - aby powrócili do krajów, w których się urodzili. Irak i Maroko należały do państw najgłośniej popierających tę inicjatywę. Dzięki temu państwom arabskim nie można już było zarzucać, że odmawiają swoim byłym żydowskim obywatelom „prawa powrotu”.

Trzydzieści lat wcześniej żydowska społeczność świata arabskiego została zdziesiątkowana: Żydzi uciekali przed pogromami oraz usankcjonowanymi przez państwo prześladowaniami i wywłaszczeniami. Pod każdym względem była to bezprecedensowa, choć w dużej mierze przemilczana, „czystka etniczna”.

Do 1975 roku w Libii pozostała już tylko garstka Żydów ze społeczności liczącej niegdyś 38 tysięcy osób. W 2004 roku pułkownik Muammar Kaddafi zaprosił libijskich Żydów, by „wrócili do domu”, a następnie niewielka delegacja żydowska odwiedziła Libię. Nie był to jednak pierwszy przypadek, gdy libijski przywódca wzywał Żydów do powrotu do kraju ich urodzenia. Kiedy podobną propozycję złożył w 1975 roku („Czyż nie jesteście Arabami tak jak my, arabskimi Żydami?”), Albert Memmi, urodzony w Tunezji francuski pisarz i intelektualista, odpowiedział z drwiną:

„Owszem, rzeczywiście byliśmy arabskimi Żydami - pod względem naszych obyczajów, kultury, muzyki, kuchni. Ale czy trzeba pozostać arabskim Żydem, jeśli w zamian trzeba drżeć o własne życie i przyszłość swoich dzieci oraz zawsze mieć odmawiane prawo do normalnego życia? Chcielibyśmy być arabskimi Żydami. Jeśli porzuciliśmy tę ideę, to dlatego, że przez stulecia muzułmańscy Arabowie systematycznie uniemożliwiali jej urzeczywistnienie swoją pogardą i okrucieństwem.”

Kto przy zdrowych zmysłach wróciłby do krajów, które pozostawały równie wrogie wobec Żydów jak w dniu, w którym zostali z nich wypędzeni?

W 1975 roku iracka Rada Dowództwa Rewolucji wydała dekret - którego istnienie potwierdza amerykański raport dyplomatyczny - zezwalający irackim Żydom, którzy wyemigrowali po 1948 roku, na powrót do Bagdadu i odzyskanie praw wynikających z irackiego obywatelstwa.

Jednym z ludzi, którzy odpowiedzieli na ten apel, był Mordechaj Khabaza, iracki Żyd mieszkający w Izraelu.

Gdy tylko Khabaza przybył z „syjonistycznego tworu”, natychmiast wzbudził podejrzliwość i gniew kilkuset Żydów, którzy pozostali w Iraku. Unikali z nim kontaktu, obawiając się, że władze oskarżą ich o utrzymywanie kontaktów z syjonistą. Syjonizm uznano za przestępstwo zagrożone karą śmierci, a Żydom powszechnie stawiano sfabrykowane zarzuty szpiegostwa.

Według jednej z relacji Khabaza zachęcał iracki wywiad do skonfiskowania wszystkich zwojów Tory z synagog, „z wyjątkiem garstki potrzebnej do modlitw”. Pomógł władzom zgromadzić zbiór żydowskich dokumentów, który - jak na ironię - został później odnaleziony przez Amerykanów, w wodzie, w zalanej piwnicy siedziby tajnej policji. W 2003 roku przewieziono go z Bagdadu do Teksasu w celu konserwacji.

O Mordechaju Khabazie więcej nie słyszano. Społeczność żydowska uważała, że Saddam kazał go zabić, gdy przestał być użyteczny.

Do Iraku z Izraela powróciło również troje członków rodziny Nawi. Małżeństwo, którego oboje członkowie aktywnie działali w partii komunistycznej w Petach Tikwie, przeprowadziło się wraz z synem z powrotem do Bagdadu. Pani Nawi powiedziała reporterom na bagdadzkim lotnisku, że teraz, kiedy znów zaczęła oddychać bagdadzkim powietrzem, czuje się, jakby wróciła do raju. Jednak po pewnym czasie również ta rodzina zniknęła bez śladu.

Według jednej z opowieści społeczność żydowska otrzymała trumnę oraz polecenie pochowania jej na żydowskim cmentarzu w Bagdadzie. Funkcjonariusze służb bezpieczeństwa towarzyszyli członkom społeczności na cmentarzu, aby dopilnować, że trumna nie zostanie otwarta. Niektórzy Żydzi natychmiast uznali, że w trumnie znajdowały się ciała małżeństwa Nawi. Inni sądzą, że była to trumna Mordechaja Khabazy.

Niewielka liczba Żydów powróciła do Maroka, jednak wezwanie arabskich przywódców, by Żydzi skorzystali ze swojego „prawa powrotu”, zakończyło się fiaskiem. Jedyna droga prowadząca do pokoju i pojednania wymaga od nich uznania, że doszło do wymiany uchodźców między Żydami mizrahi a palestyńskimi Arabami. Zegara nie da się cofnąć: żadna z tych grup nie może wrócić.

Jednak UNRWA, która utrwala problem uchodźców palestyńskich w nieskończoność, nadal daje Palestyńczykom płonną nadzieję, że kiedyś powrócą. Żydzi już dawno przestali być uchodźcami, dlatego - jak twierdzą Wilf i Schwartz - rozwiązaniem musi być likwidacja UNRWA.

Link do oryginału:

Lyn’s Substack

When Mizrahi Jews exercised their ‘right of return’

If you have ever read the excellent book, The War of Return by Einat Wilf and Adi Schwartz, you would understand that the Palestinian cause is all about ‘the right of return’ to Israel of Palestinian refugees and their millions of descendants. Everything else - two-state solution or not - is a red herring…

Read more

10 days ago · 13 likes · 7 comments · Lyn Julius

Lyn’s Substack, 23 sierpnia 2026

Prawdziwym problemem jest spadek znaczenia i autorytetu stanowiska, które niegdyś uważano za najwyższą funkcję dyplomatyczną na świecie.

1. Niepisana zasada głosiła, że sekretarz generalny ONZ musi być postrzegany jako instytucja stojąca ponad interesami państw członkowskich. Zasady tej mniej więcej przestrzegano do czasu, gdy szwedzki dyplomata Dag Hammarskjöld zastąpił [sekretarza generalnego ONZ Trygvego] Liego.

2. Niezależnie od tego, kto obejmie stanowisko, prawdziwe pytanie brzmi: czemu właściwie ma ono służyć?

3. Co może zrobić sekretarz generalny, kiedy państwa dysponujące prawem weta, takie jak Rosja i USA, wszczynają wojny albo - jak Chiny - grożą ich wszczęciem?

4. Jeśli funkcja ta ma być jedynie elementem dekoracji, jak było w przypadku Kofiego Annana, wystarczy dowolny fotogeniczny, wielojęzyczny mężczyzna lub kobieta. Jeśli zaś do kierowania rozrośniętą i kosztowną machiną zapewniającą intratne posady potrzebne są zdolności menedżerskie, należałoby wyjść poza krąg dyplomatów i zwrócić się ku nowemu, młodszemu pokoleniu liderów biznesu.

Antonio Guterres, sekretarz generalny Organizacji Narodów Zjednoczonych, wkrótce zacznie opróżniać swoje biurko i szykować się do emerytury, a oceny jego kadencji wahają się od „znośnej” po „przeciętną”. Są również tacy, którzy wysoko cenią jego żarliwą obronę Palestyńczyków oraz krytyczne stanowisko wobec izraelsko-amerykańskiej wojny przeciwko Islamskiej Republice Iranu. Są też tacy, którzy potępiają go właśnie za te kontrowersyjne stanowiska.

Prawdziwym problemem jest jednak spadek znaczenia i autorytetu stanowiska, które niegdyś uważano za najwyższą funkcję dyplomatyczną na świecie. Utworzono je w czasie, gdy powojenny porządek światowy zmierzał ku zimnej wojnie, wychodząc z założenia, że dyplomatyczny bufor pomiędzy dwoma wyłaniającymi się blokami będzie w stanie amortyzować wstrząsy i zapobiec kolejnemu konfliktowi zbrojnemu.

Jednym z kluczowych założeń było uczynienie wojny praktycznie niemożliwą, chyba że zostałaby ona specjalnie usankcjonowana przez Radę Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych. Kierowana przez USA interwencja na Półwyspie Koreańskim była pierwszą wojną usankcjonowaną przez Radę Bezpieczeństwa ONZ.

Jednak nawet wówczas sekretarz generalny ONZ Trygve Lie, norweski działacz związkowy, który został dyplomatą, otwarcie krytykował stanowisko Waszyngtonu - przyjmując taką postawę, aby pokazać, że sekretarz generalny nie jest jedynie bezwolną pieczątką Rady Bezpieczeństwa. Lie zajął również niezależne stanowisko podczas kryzysu związanego z nacjonalizacją irańskiej ropy, kiedy Wielka Brytania zagroziła inwazją na Iran.

Co ciekawe, ani USA, ani Wielka Brytania nie poczuły się dotknięte stanowiskiem Liego. Niepisana zasada głosiła, że sekretarz generalny ONZ musi być postrzegany jako instytucja stojąca ponad interesami państw członkowskich. Zasady tej mniej więcej przestrzegano, gdy Liego zastąpił szwedzki dyplomata Dag Hammarskjöld. Umożliwiło to Hammarskjöldowi aktywne wspieranie procesu dekolonizacji, zwłaszcza w Afryce Subsaharyjskiej - kwestii, którą interesował się szczególnie i która mogła doprowadzić do jego śmierci w tajemniczej katastrofie lotniczej, o którą obwiniano CIA i/lub belgijskich najemników.

Hammarskjöld spotykał się z krytyką za swoje niejednoznaczne stanowisko wobec szeregu tragicznych wydarzeń, w tym masowych protestów w zdominowanych przez Związek Radziecki Polsce i na Węgrzech oraz brytyjsko-francusko-izraelskiej inwazji na Egipt w 1956 roku.

Birmański dyplomata U Thant, który zastąpił Hammarskjölda, na nowo zdefiniował tę funkcję jako zasadniczo biurokratyczną. Nadzorował rozszerzanie działalności ONZ na nowe obszary, zatrudniał kolejnych pracowników i pomagał organizować kolejne konferencje.

Spośród następców U Thanta jedynie peruwiański dyplomata Javier Pérez de Cuéllar zdołał zakończyć swoją kadencję bez kontrowersji - by nie powiedzieć: skandalu. Austriak Kurt Waldheim, który początkowo popierał chomeinistyczny przewrót w Iranie, został zdemaskowany jako były nazistowski oficer uczestniczący w łapankach Żydów w Grecji. Egipcjanin Boutros Boutros-Ghali zdołał nastawić przeciwko sobie niemal wszystkich, wyciągając na światło dzienne kilka trupów z szafy, i ostatecznie poprzestał na jednej kadencji. Ghańczyk Kofi Annan dobrze się prezentował w niezwykle trudnych czasach, lecz ostatecznie jego reputację splamił skandal związany z irackim programem „ropa za żywność”.

Zgodnie z porozumieniem między państwami członkowskimi sekretarz generalny musi pochodzić z państwa innego niż pięć krajów dysponujących prawem weta w Radzie Bezpieczeństwa. W ubiegłym roku Zgromadzenie Ogólne zaostrzyło zasady i wprowadziło większą przejrzystość procesu wyboru sekretarza generalnego.

Zgodnie z tradycją następny sekretarz generalny powinien pochodzić spoza Europy i Azji, co pozostawia Amerykę Łacińską i Afrykę jako dwa główne obszary poszukiwań. Państwa Ameryki Łacińskiej wystawiły kilku kandydatów, ale tylko dwoje z nich ma profil odpowiadający wymaganiom tego stanowiska.

Jednym z nich jest Rafael Grossi, argentyński dyrektor generalny Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej. Jego problem polega na tym, że Javier Milei, obecny prezydent Argentyny, nie jest jego zwolennikiem. A ponieważ Milei należy do faworytów prezydenta USA Donalda Trumpa, może to również oznaczać niechęć Waszyngtonu.

Była prezydent Chile Michelle Bachelet Jeria stoi przed podobnym problemem. Nowy prezydent Chile José Antonio Kast znajduje się po przeciwnej stronie politycznego spektrum i również jest blisko związany z Trumpem, który uważa Bachelet za zaciekłą lewaczkę.

Afryka ma dwóch kluczowych kandydatów.

Pierwszym jest były prezydent Senegalu Macky Sall, orędownik tak zwanego „globalnego Południa”. Państwa europejskie odnoszą się do Salla z nieufnością, choćby z powodu jego zabiegania o względy Władimira Putina w samym środku wojny na Ukrainie. Co gorsza, Sall musi zmierzyć się z senegalskim wymiarem sprawiedliwości w związku z szeregiem zarzutów dotyczących jego kontrowersyjnej prezydentury. Jeszcze do zeszłego miesiąca Dakar niechętnie odnosił się do poparcia jego kandydatury.

Drugim liczącym się kandydatem z Afryki jest Olara Otunnu, ugandyjski ekonomista, którego życiorys obejmuje pracę w organizacjach międzynarodowych. Wisienką na torcie w tym CV jest krótka znajomość z byłym prezydentem USA Billem Clintonem w minionych czasach. Pytanie brzmi, czy Uganda jest w stanie zmobilizować poparcie dla Otunnu poza własnymi granicami.

Niektórzy członkowie zabiegają o to, aby na stanowisko sekretarza generalnego wybrano kobietę. Pomysł ten pojawił się po raz pierwszy, gdy była premier Pakistanu Benazir Bhutto była faworytką na to stanowisko. Sama jednak wykluczyła się z rywalizacji, woląc próbę odzyskania stanowiska premier Pakistanu. Została zamordowana, gdy była na drodze do osiągnięcia swojego celu w Islamabadzie.

A co, jeśli przed wrześniowym posiedzeniem Zgromadzenia Ogólnego w Nowym Jorku pojawi się czarny koń?

Mówi się o dwóch innych kobietach.

Jedną z potencjalnych kandydatek mogłaby być Audrey Azoulay, francusko-marokańska była dyrektor generalna UNESCO, która pełniła również funkcję francuskiej minister kultury. Mogłaby zdobyć poparcie zarówno Unii Afrykańskiej, jak i Unii Europejskiej, nie wspominając już o Lidze Arabskiej. Problem może jednak stanowić jej podwójne obywatelstwo. Tak czy inaczej, jej kandydaturę musiałby zgłosić Rabat lub Paryż - albo oba te miasta.

Drugą wymienianą możliwością jest Rebecca Grynspan Mayufis. Jako dyplomatka z Kostaryki - najmniej kontrowersyjnego państwa Nowego Świata - a zarazem kobieta, mogłaby skorzystać na szerokim konsensusie.

Nawet wtedy w ostatniej chwili magik może wyciągnąć z kapelusza królika. Zdarzało się to już wcześniej.

Niezależnie od tego, kto obejmie stanowisko, prawdziwe pytanie brzmi: czemu właściwie ma ono służyć? Przy wszystkich swoich niedociągnięciach Guterres nie był nawet konsultowany w sprawie żadnego z najważniejszych wydarzeń swojej kadencji, nie mówiąc już o zaoferowaniu mu choćby stołka przy stole najważniejszych graczy. Kierowanie przeciwko niemu osobistych ataków jest, delikatnie mówiąc, niesprawiedliwe.

Co może zrobić sekretarz generalny, kiedy państwa dysponujące prawem weta, takie jak Rosja i USA, wszczynają wojny albo - jak Chiny - grożą ich wszczęciem?

Jeśli funkcja ta ma być jedynie elementem dekoracyjnym, jak było w przypadku Kofiego Annana, wystarczy dowolny fotogeniczny, wielojęzyczny mężczyzna lub kobieta. Jeśli zaś do kierowania rozrośniętą i kosztowną machiną zapewniającą intratne posady potrzebne są zdolności menedżerskie, należałoby wyjść poza krąg dyplomatów i zwrócić się ku nowemu, młodszemu pokoleniu liderów biznesu.

W przededniu Zgromadzenia Ogólnego świat - a wraz z nim zmiany na stanowisku genseka ONZ - nadal zmierza ku nieznanemu.

Link do oryginału: https://www.gatestoneinstitute.org/22804/the-un-on-the-way-to-the-unknown

Gatestone Institute, 23 sierpnia 2026

Polityka oparta na poczuciu krzywdy i obwinianiu może być niezwykle skuteczna, ponieważ oferuje prostą odpowiedź na złożone problemy: wskazać wspólnego wroga i zjednoczyć przeciwko niemu grupy, które poza tym niewiele ze sobą łączy.

Profesor literatury jidysz na Uniwersytecie Harvarda Ruth Wisse twierdzi, że antysemityzm i antysyjonizm wyróżniają się spośród współczesnych ideologii tym, że są wyłącznie negatywne. Nawet socjalizm, komunizm i totalitaryzm coś ludziom obiecują, próbując ich do siebie przekonać.

Wskazywanie palcem na Żydów ma długą historię, którą historycy i archeolodzy datują aż na żydowski Exodus z Egiptu faraonów w XIII wieku p.n.e. Tutaj chcę jednak skupić się na jego nowoczesnych formach politycznych. Te „anty-izmy”, jak nazywa je Wisse, sprowadzają skomplikowane problemy społeczne, kulturowe i polityczne do jednej opowieści o winie. Ich siła nie polega wyłącznie na tym, kogo biorą na cel, lecz także na ich zdolności do tworzenia koalicji pomiędzy grupami, które w innych okolicznościach mogą mieć ze sobą niewiele wspólnego.

Dobrym punktem wyjścia są Niemcy w 1879 roku, kiedy Wilhelm Marr założył Ligę Antysemitów. Cesarstwo Niemieckie powstało zaledwie osiem lat wcześniej z 25 państw i nadal było podzielone przez regionalne lojalności, napięcia religijne i tarcia polityczne.

Marr przeformułował klasyczne uprzedzenia religijne wobec Żydów w świecki, pseudonaukowy ruch polityczny. Winą za problemy Niemiec obarczał emancypację Żydów i nowoczesny kapitalizm, dążąc do cofnięcia Żydom praw obywatelskich i usunięcia ich z kraju. W podzielonym społeczeństwie obwinianie Żydów stworzyło wspólną sprawę.

Ten sam mechanizm polityczny pojawiał się w różnych warunkach. W Rosji Sowieckiej Jewsekcja została utworzona w 1918 roku przez bolszewicki rząd Włodzimierza Lenina jako żydowska jednostka antysyjonistyczna, której zadaniem było włączenie żydowskiej klasy robotniczej do systemu sowieckiego. Zamykała synagogi, zakazywała nauczania języka hebrajskiego i uniemożliwiała działalność tradycyjnemu judaizmowi, syjonizmowi oraz konkurencyjnym ruchom politycznym.

Bractwo Muzułmańskie, założone w 1928 roku, rozwinęło odmienny islamistyczny projekt polityczny: usunięcie zachodnich wpływów kolonialnych ze świata islamu i zbudowanie systemu rządów opartego na prawie szariatu. Jego podstawowa zasada głosi, że islam jest zarazem religią i państwem, a społeczna islamizacja ma postępować od indywidualnej pobożności ku władzy politycznej i ostatecznie prowadzić do ponownego zjednoczenia narodów muzułmańskich pod rządami odrodzonego panislamskiego kalifatu.

W 1945 roku w Kairze zorganizowano Ligę Arabską jako ligę antysyjonistyczną, jeszcze przed utworzeniem Państwa Izrael. Społeczeństwa arabskie dysponowały ropą, ziemią i licznymi populacjami, podczas gdy europejskie mocarstwa imperialne były wyczerpane II wojną światową.

A jednak świat arabski pozostawał politycznie podzielony, a panarabizm nie zdołał go zjednoczyć. Antysyjonizm i antysemityzm stały się potężnymi ideami jednoczącymi skądinąd rywalizujące państwa i ruchy, i do dziś pozostają wspólnym wątkiem przebiegającym przez islam sunnicki, szyicki i ibadycki.

Ajatollah Ruhollah Chomeini spopularyzował później określenia „Mały Szatan” na Izrael oraz „Wielki Szatan” na Stany Zjednoczone w czasie islamskiej rewolucji irańskiej w 1979 roku. Jego deklarowanym celem było najpierw wyeliminowanie Izraela, następnie Stanów Zjednoczonych, a potem świata zachodniego, który oskarżał o zwodniczą i demoralizującą władzę wykorzystującą wpływy polityczne, kulturowe i gospodarcze do osłabiania społeczeństw islamskich.

Kolejnego przykładu dostarcza Polska w 1968 roku. Choć antysemityzm był oficjalnie nielegalny, protesty uniwersyteckie zrzucono na „syjonistów”, a rząd przeprowadził czystkę obejmującą 13 000 Żydów i odebrał im obywatelstwo. Jak władze ustalały, kto jest syjonistą? Brały na cel Polaków o żydowskich nazwiskach. Przekonania polityczne nie były kryterium. Obowiązywało założenie: „syjonista, dopóki nie udowodni niewinności” - schemat, którego echo można dostrzec w sposobie traktowania ujawnionych publicznie żydowskich twórców i naukowców w Australii w 2024 roku.

Dziś budowanie koalicji może być jedną z najważniejszych politycznych funkcji antysyjonizmu. Na Uniwersytecie Harvarda 7 października 2023 roku 33 grupy skupione wokół rozmaitych krzywd utworzyły koalicję przeciwko Izraelowi w chwili, gdy był atakowany przez Hamas.

Wiele ruchów reprezentowanych na zachodnich kampusach - antywojennych, radykalnie feministycznych, antykapitalistycznych, antykolonialnych oraz ruchów Occupy - rozwijało się przez dziesięciolecia. Współczesny ruch antysyjonistyczny połączył wiele z nich wokół sloganów takich jak „zglobalizować intifadę”, który - jak pisze autor Danny Burmawi - jest „hasłem z udokumentowaną historią przemocy powodującej masowe ofiary (…) i konkretnym historycznym wzorcem atakowania ludności cywilnej”.

Tę samą dynamikę można dostrzec również na arenie międzynarodowej. W 2026 roku rywalizujące ze sobą i często niewydolne państwa arabskie nadal potrafią znaleźć wspólny język we wrogości wobec Izraela i Stanów Zjednoczonych. W ujęciu Ruth Wisse jest to polityka odwracania uwagi: uwagę przesuwa się z ich niezdolności do stworzenia dobrze prosperujących państw i zbudowania czegoś dla siebie i swoich obywateli na zewnętrznego wroga.

Rodzi to ważne pytanie: skoro polityka antyżydowska była wielokrotnie wykorzystywana jako instrument polityczny, dlaczego nauki polityczne nie badają jej bardziej systematycznie jako narzędzia sprawowania władzy? Dlaczego nie analizujemy jej zmiennych, efektów koalicyjnych i zdolności do przerzucania odpowiedzialności z taką samą powagą, jaką poświęca się innym strategiom politycznym?

Dzisiejsza antysyjonistyczna, antyżydowska nienawiść nie jest przedstawiana językiem klasycznego antysemityzmu. Adam Louis-Klein, dr Naya Lekht, dr Andrew Pessin i Joshua Dabelstein są edukatorami działającymi w Movement Against Antizionism. Jak pisze Dabelstein:

„Współczesny antysyjonizm czerpie legitymizację z antyrasizmu, antykolonializmu, języka praw człowieka, teorii dekolonialnej, troski humanitarnej oraz prestiżu instytucji, które rozpowszechniają te idee”.

W rezultacie - argumentuje Movement Against Antizionism - powstaje swoista struktura przyzwolenia, w której wrogość wobec Żydów można wiarygodnie negować, ponieważ przedstawia się ją jako „polityczną krytykę” Izraela. Nie jest ona niczym takim.

Badania Movement Against Antizionism pokazują, że narracje obwiniające Żydów lub „syjonizm” za szeroko pojęte problemy społeczne czerpią z trzech historycznych źródeł: osi nazistowsko-islamistycznej (lata 30. i 40. XX wieku), propagandy sowiecko-arabskiej (1956–1991) oraz zachodniej teorii kolonializmu osadniczego (od lat 90. do dziś). Dodałabym, że narracje antysyjonistyczne rozchodzą się dziś również poprzez sieci propagandowe państw autorytarnych, takich jak Chiny, Rosja, Iran i Korea Północna, a dodatkowo są wzmacniane przez media społecznościowe i sztuczną inteligencję.

W rezultacie Izrael wiązany jest z nadzwyczaj szerokim wachlarzem niepowiązanych ze sobą problemów: kolonializmem, apartheidem w Republice Południowej Afryki, brutalnością policji w Stanach Zjednoczonych, uciskiem czarnoskórych, debatami wokół amerykańskiego Urzędu Imigracyjnego i Celnego oraz polityki granicznej USA, okrucieństwem wobec zwierząt, pinkwashingiem, globalnym ociepleniem, kryzysem klimatycznym, wyzyskiem kobiet i przemocą reprodukcyjną.

W bardzo różnych ruchach antysyjonizm coraz częściej przedstawiany jest jako wspólny wątek łączący skądinąd odrębne walki.

Ten schemat ma znaczenie, ponieważ polityka krzywdy i obwiniania nie tylko wypacza debatę; przekierowuje też uwagę moralną. Tylko w 2025 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło 15 rezolucji przeciwko Izraelowi i łącznie 11 przeciwko całej reszcie świata, w tym Chinom, Iranowi, Rosji i Korei Północnej.

Działo się to w czasie, gdy Chiny nadal przetrzymywały setki tysięcy Ujgurów i przedstawicieli innych mniejszości muzułmańskich; Iran przeprowadzał na szeroką skalę „zaginięcia” i zabójstwa protestujących przeciwko terrorystycznemu reżimowi; Rosja atakowała ludność cywilną w swojej rewizjonistycznej wojnie przeciwko Ukrainie; Korea Północna utrzymywała rozległą sieć obozów więziennych, w których nadal dochodziło do arbitralnych zatrzymań, tortur, głodzenia i innych okrucieństw; a w Nigerii mordowano tysiące chrześcijan.

Niezależnie od tego, co ktoś sądzi o polityce Izraela, ta dysproporcja pokazuje, jak łatwo uwaga może zostać zmanipulowana i skoncentrowana na jednym państwie, podczas gdy inne nadużycia podlegają niewielkiej kontroli albo żadnej.

Obrońcy narodu żydowskiego i liberalnej demokracji powinni uważać, by nie przyjmować oskarżeń na warunkach narzuconych przez politykę krzywdy. Gdy zarzut opiera się na fałszywej przesłance, odpowiedzią nie powinna być niekończąca się samoobrona. Należy wskazać tę przesłankę, poddać ją weryfikacji i rozliczyć oskarżyciela z argumentu, który przedstawia.

Ta debata dotyczy również tego, jak zachodnie demokracje rozumieją same siebie. Żydowska pewność siebie w Australii, Ameryce i innych liberalnych demokracjach jest ściśle związana z pewnością siebie demokracji jako takiej.

A jednak od lat 70. wiele instytucji edukacyjnych skupia się bardziej na nauczaniu o porażkach zachodnich demokracji niż o ich osiągnięciach. Instytucje te kształcą nauczycieli, liderów biznesu i mediów, polityków oraz rodziców, którzy następnie przekazują kolejnemu pokoleniu niezrównoważony obraz własnej kultury. Jeśli nie naucza się o korzyściach i moralnych fundamentach liberalnej demokracji, coraz trudniej jest ich bronić.

Częścią problemu, moim zdaniem, jest to, że postępowy liberalizm, w swoim sojuszu z socjalizmem i islamizmem, często traktuje własną kulturę i przynależność narodową z podejrzliwością i poczuciem winy. Bywa niechętny nazywaniu autentycznie nieliberalnych wartości i zachowań poza Zachodem, a jednocześnie bez trudu opisuje społeczeństwa zachodnie jako „opresyjne i kolonialne”. Ta asymetria utrudnia odróżnienie uzasadnionej krytyki społeczeństw demokratycznych od ideologii, które całkowicie odrzucają demokratyczne wolności.

Dlatego wolność Żydów nie jest kwestią marginalną. Jeśli Żydzi nie są wolni w Australii, Ameryce i na Zachodzie, wówczas sam Zachód nie jest już w pełni wolny. Jak twierdzi dziennikarz Haviv Rettig Gur: „To, czego uczysz dzieci, staje się przyszłością”.

Antysyjonizm jest najbardziej destrukcyjną współczesną formą antyżydowskiej nienawiści, ponieważ wchłania i potęguje wcześniejsze tradycje obwiniania.

Ruth Wisse zestawia tajność nazistowskich obozów zagłady ze sposobem, w jaki Hamas nagłaśniał swoją przemoc 7 października. Naziści ukrywali swoje obozy przed opinią publiczną, ponieważ wciąż rozumieli, że szerszy świat zachodni potępi to, co w nich odkryje. Hamas 7 października postąpił odwrotnie. Jego napastnicy nagrywali i transmitowali morderstwa, gwałty, palenie ludzi, okaleczenia i egzekucje. Przemoc wykorzystywano jako propagandę i narzędzie rekrutacji, podczas gdy część świata zachodniego później zaprzeczała temu, co się wydarzyło, albo opisywała to jako „powstanie uciskanego ludu”.

Z tego powodu dzisiejszy antysyjonizm jest częścią szerszej walki o pewność siebie i przetrwanie liberalnej cywilizacji demokratycznej. Tradycje judeochrześcijańska i grecko-rzymska pomogły ukształtować społeczeństwa demokratyczne, dlatego egzystencjalny konflikt Izraela z siłami nieliberalnymi, jeśli nie wręcz barbarzyńskimi, jest symbolem szerszego politycznego wyzwania stojącego przed Zachodem.

Izrael był zmuszony bronić się od chwili swojego powstania 14 maja 1948 roku, kiedy to w ciągu kilku godzin został zaatakowany przez pięć państw arabskich przy wsparciu trzech kolejnych. Hamas, Hezbollah, Iran i antyzachodni propagandyści stanowią kontynuację 78 lat ataków.

Żydzi i obrońcy liberalnej demokracji nie powinni internalizować odpowiedzialności za problemy świata tylko dlatego, że ruch oparty na krzywdzie i obwinianiu przypisuje im tę odpowiedzialność. Żydzi i społeczeństwa demokratyczne nie powinny też rezygnować z wiary w wolności - słowa, ekspresji, przekonań i zrzeszania się - które odróżniają systemy liberalne od nieliberalnych.

Odpowiedzią na politykę krzywdy nie jest podążanie za palcami wskazującymi różnych oskarżycieli. Należy kwestionować fałszywe przesłanki, ujawniać mechanizmy odwracania uwagi i domagać się, by ruchy polityczne oceniano nie tylko po tym, czemu się sprzeciwiają, lecz także po tym, co budują.

Wojna idei ma znaczenie, ponieważ społeczeństwo, które przestaje rozumieć, dlaczego jego wolności są warte obrony, będzie miało trudności z ich zachowaniem. Zadaniem jest więc nie tylko przeciwstawianie się antysyjonizmowi i antysemityzmowi, lecz także odbudowanie wiary w demokratyczną kulturę, którą ideologie te próbują podważyć.

Link do oryginału:

Future of Jewish

Antizionism unites people who disagree on almost everything.

Future of Jewish is the ultimate newsletter by and for people passionate about Judaism and Israel. Subscribe to better understand and become smarter about the Jewish world…

Read more

12 days ago · 88 likes · 15 comments · Vivian Baruch

Future of Jewish, 21 sierpnia 2026

Wygląda na to, że Saudyjczycy przeredagowali swoje podręczniki szkolne tak, by wycisnąć z nich do ostatniej kropli cały antysemityzm. Nie wiem, dlaczego Saudyjczycy to robią, choć poniżej przedstawię kilka przypuszczeń co do możliwych powodów. Jestem pewien, że establishment religijny jest wściekły na następcę tronu Muhammada ibn Salmana, jedynego inicjatora tej zmiany, ale w Arabii Saudyjskiej to MbS rozdaje karty, a ta dobra wiadomość zasługuje na rozpowszechnienie. Więcej na temat tej zmiany można przeczytać tutaj: „Saudi Arabia Removes Virtually All Antisemitism From School Curricula, New Report Finds” („Arabia Saudyjska usuwa praktycznie cały antysemityzm z programów szkolnych — wynika z nowego raportu”), Dion J. Pierre, Algemeiner, 17 sierpnia 2026:

Zdjęcie

Oficjalny portret Jego Królewskiej Wysokości, następcy tronu Królestwa Arabii Saudyjskiej Muhammada ibn Salmana ibn Abd al-Aziza Al Sauda, opublikowany przez Saudi Press Agency (وكالة الأنباء السعودية). Licencja Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0.

Arabia Saudyjska kontynuuje wdrażanie szeroko zakrojonych reform swojego rozbudowanego systemu 35 000 publicznych islamskich szkół — wynika z nowego raportu Instytutu, według którego urzędnicy państwowi usunęli z programów nauczania i podręczników przeznaczonych dla saudyjskiej młodzieży praktycznie wszystkie treści antysemickie.

Institute for Monitoring Peace and Cultural Tolerance in School Education (Impact-se), który analizuje programy szkolne na całym świecie, w ramach swojego badania przeanalizował 136 podręczników. Organizacja non-profit stwierdziła, że trend zmierzający ku umiarkowaniu pozwala dostrzec, jak Arabia Saudyjska wyobraża sobie swoją przyszłość — przyszłość, w której mniejsza powszechna nieufność wobec Izraela, Żydów i Stanów Zjednoczonych ułatwia zacieśnianie współpracy z Zachodem i pozwala nadal pozyskiwać poparcie dla realizowanej inicjatywy „Vision 2030”, mającej zmodernizować gospodarkę i kulturę kraju.

„Saudyjskie podręczniki opublikowane na rok szkolny 2025/26 są kontynuacją konsekwentnego programu reform edukacyjnych w królestwie i stanowią kolejny krok w promowaniu umiarkowania, współistnienia i krytycznego myślenia” — powiedział w poniedziałkowym oświadczeniu dyrektor generalny Impact-se Marcus Sheff, po ogłoszeniu najważniejszych ustaleń wyczerpującego przeglądu i tłumaczenia tysięcy stron materiałów przeprowadzonego przez jego organizację. „Program nauczania jest obecnie całkowicie wolny od treści antysemickich — usunięto ostatnich kilka pozostałych przykładów. W istocie saudyjski program nauczania nigdy nie przedstawiał mniejszości religijnych w bardziej pozytywnym świetle ani nie zachęcał w większym stopniu do pokoju i tolerancji”…

Nie tylko antysemickie fragmenty zostały „wyciśnięte” z saudyjskich podręczników. Aktywnie zachęca się w nich również do pozytywnego postrzegania innych niemuzułmanów — chrześcijan, hinduistów i zaratusztrian. MbS chce przygotować swoich poddanych do funkcjonowania we współczesnym świecie, tak aby byli gotowi i zdolni wchodzić w kontakty, współpracować i znajdować wspólny język z 6,2 miliarda ludzi na świecie (spośród łącznej światowej populacji wynoszącej 8 miliardów), którzy nie są muzułmanami, zamiast pozostawać z nimi w stanie nieustannej wojny.

„Raporty wykazały również dalsze postępy w sposobie przedstawiania Izraela w programie nauczania, w tym usunięcie treści opisujących syjonizm jako «rasistowski ruch europejski» oraz fałszywie oskarżających syjonistów o podpalenie meczetu Al-Aksa w 1969 roku” — napisano w raporcie. „Oprócz usunięcia problematycznych treści wprowadzono również nowe podręczniki promujące wartości pokoju i tolerancji”.

Przez lata Arabowie oskarżali „Żydów” o to, że stali za próbą podpalenia meczetu Al-Aksa w 1969 roku. Żydzi nie mieli z tym nic wspólnego. Odpowiedzialny był obłąkany australijski turysta, a teraz saudyjskie podręczniki usunęły to źródło muzułmańskiego gniewu wobec „Żydów”, prawidłowo przypisując winę niezrównoważonemu psychicznie Australijczykowi.

Izrael i Arabia Saudyjska po cichu współpracują w kwestiach bezpieczeństwa, ponieważ mają wspólnego wroga — Islamską Republikę Iranu. Ponadto Saudyjczycy są przeciwni Hamasowi, który słusznie uważają za odłam Bractwa Muzułmańskiego, organizacji sprzeciwiającej się arabskim monarchiom Zatoki Perskiej i dążącej do zastąpienia ich państwami teokratycznymi.

Częścią motywacji stojącej za tym „oczyszczaniem podręczników” w Arabii Saudyjskiej jest chęć zyskania przychylności Waszyngtonu, na którym Saudyjczycy nadal polegają w kwestiach swojego bezpieczeństwa, w tym dostaw zaawansowanego uzbrojenia. Saudyjczycy chcą również zagwarantować sobie pomoc Amerykanów przy realizacji programu cywilnej energetyki jądrowej.

Zjednoczone Emiraty Arabskie wciąż znacznie wyprzedzają inne państwa muzułmańskie, aktywnie zachęcając do poprawy stosunków między Arabami a Żydami oraz podkreślając przykłady z historii islamu, kiedy Mahomet dobrze traktował Żydów (jego wizyta u chorego żydowskiego dziecka). ZEA podkreślają również, że fanatyczni muzułmanie stanowią zagrożenie dla dobrobytu Emiratów. Wreszcie ZEA zepchnęły „kwestię Palestyny” na dalszy plan i nie utrzymują już, że „rozwiązanie kwestii palestyńskiej” musi stanowić sine qua non przed rozstrzygnięciem innych spraw, w tym przed zawarciem ewentualnego traktatu pokojowego z Izraelem.

Teraz Saudyjczycy zamierzają pójść za przykładem ZEA. Wycisnęli antysemityzm ze swoich podręczników szkolnych. Czy Rijad mógłby teraz posunąć się tak daleko, by przystąpić do Porozumień Abrahamowych, do których należą ZEA, nie obstając już przy tym, że najpierw musi powstać państwo palestyńskie? Miejmy nadzieję.

Link do oryginału: https://jihadwatch.org/2026/08/welcome-news-from-saudi-arabia

Jihad Watch, 20 sierpnia 2026

„Propalestyńska” strategia: 1. Zniszczyć Izrael. 2. Dokonać czystki etnicznej i/lub ludobójstwa Żydów. 3. Cieszyć się pokojem, który potem nastąpi. 4. Dostać T-shirt.

W moim poprzednim wpisie dowodziłem, że ludzie, którzy rzeczywiście dążą do pokoju i współistnienia, nie należeliby do palestyńskiego ruchu, który przedkłada nietolerancję nad współistnienie, maksymalizm nad kompromis i krwawy „opór” nad pokój.

Argument ten opierał się na założeniu, że „propalestyńscy” aktywiści rzeczywiście wierzą w pokój i współistnienie.

Z mojej strony było to założenie wręcz groteskowe.

Wszystkie dowody wskazują bowiem, że...

Jeśli się nad tym zastanowicie (a naprawdę nie jest to takie skomplikowane), zrozumiecie, że Palestyńczycy nie mają gorszego wroga niż zagraniczni „propalestyńscy” aktywiści.

Od 7 października 2023 roku fasada opadła. Aktywiści, którzy wcześniej gołosłownie popierali rozwiązanie dwupaństwowe (czyli pokój i współistnienie), teraz otwarcie domagają się czegoś zupełnie innego: „Palestyny” rozciągającej się „od rzeki do morza”.

Końca syjonizmu. Zniknięcia Izraela jako państwa narodowego narodu żydowskiego.

To jest dziś stanowisko dominujące. Sądząc po retoryce „propalestyńskiej”, niemal jednomyślne.

Odłóżmy na razie na bok moralny wymiar tego stanowiska i skupmy się na kwestiach praktycznych.

Jak dokładnie wyobrażacie sobie, że miałoby do tego dojść?

Izrael zamieszkuje około 10 milionów ludzi, z czego mniej więcej osiem milionów to Żydzi. To właśnie tych Izraelczyków świat oczywiście nienawidzi - świat nie ma problemu z dwoma milionami chrześcijańskich i muzułmańskich Arabów izraelskich. Co więcej, zapytajcie ludzi, którzy uczynili z nienawiści do Izraela dzieło swojego życia, a przekonacie się, że spora część z nich nawet nie wie, że istnieje ktoś taki jak izraelski Arab. Byli tak zajęci potępianiem Izraela jako „religijnego etnopaństwa”, że zabrakło im czasu, by dowiedzieć się, iż Izrael jest właściwie jedynym państwem w regionie, które religijnym etnopaństwem nie jest.

Do cholery, nie wiedzą też, że dwa miliony Arabów w Izraelu korzystają z większej wolności i szerszych praw niż Arabowie gdziekolwiek indziej na Bliskim Wschodzie czy w Afryce Północnej i że wielu, jeśli nie większość z nich, nie zamieniłoby życia w „żydowskim religijnym etnopaństwie” na obywatelstwo jakiejś podrzędnej palestyńskiej dyktatury.

Ale oczywiście los izraelskich Arabów ani trochę nie obchodzi zagranicznych aktywistów, którzy wiedzą najlepiej, co jest dobre dla Palestyńczyków i całego regionu.

Wróćmy jednak do tematu, który naprawdę obchodzi tych „propalestyńskich” aktywistów: Żydów.

Przytłaczająca większość Żydów nie ma dokąd wyjechać - mimo częstych żądań niektórych waszych towarzyszy, by „wracali do Polski”.

I znów niewiedza aktywistów pozwala im wyobrażać sobie Izraelczyków jako białych intruzów, którzy w 1948 roku masowo przybyli z Europy.

Ich ignorancja nie zna granic. W historii wydarzyła się pewna drobnostka, która uniemożliwiła europejskim Żydom masowe przybycie do Izraela w 1948 roku.

Holokaust.

Nie, Żydzi, dla których Izrael miał stać się domem i schronieniem i których potomkowie stanowią ponad połowę ludności, pochodzą z rodzin wypędzonych z Iraku, Jemenu, Egiptu, Syrii, Libii, Maroka, Iranu oraz innych miejsc na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej.

Czy powinni tam wrócić? Wiem, nie wasz problem.

Jak zauważyłem w poprzednim wpisie, wasz aktywizm popiera nietolerancyjny, absolutystyczny i brutalny podział, w którym jedna strona musi odnieść całkowite zwycięstwo, a druga całkowicie przegrać. Żadnego kompromisu. Żadnego współistnienia. Żadnego pokoju, dopóki Izrael nie zostanie unicestwiony.

Tyle że - powtórzę - Izrael nie zostanie unicestwiony. Po prostu nie. A wasze uporczywe twierdzenie, że może zostać, że zostanie unicestwiony, skazuje jedynie kolejne tysiące Palestyńczyków na śmierć w bezowocnej walce.

Gdybyście wy, wasi koledzy, ONZ, Amnesty International, europejscy dyplomaci, przemądrzali komentatorzy i cała reszta zagranicznych idiotów zażądali od palestyńskich elit, by przestały wykorzystywać Palestyńczyków jako mięso armatnie i zamiast tego przygotowały ich do życia w pokoju i współistnieniu, bylibyśmy znacznie bliżej waszego rzekomego celu, jakim jest „wolna Palestyna”.

Tymczasem nieliczni Izraelczycy, którzy wciąż wierzyli, że konflikt można zakończyć po prostu poprzez poczynienie wystarczająco dużych ustępstw, 7 października 2023 roku zostali pozbawieni złudzeń.

To jedna z rzeczy, które sprawiają, że dzisiejsze pełne zadyszki i oburzenia doniesienia medialne o rozbudowie izraelskich osiedli na Zachodnim Brzegu są tak absurdalne i irytujące.

Według światłych umysłów Zachodu Izrael, tworząc kolejne osiedla, najwyraźniej mające pozostać na stałe na obszarze, który świat uznaje za terytorium palestyńskie, zabija rozwiązanie dwupaństwowe.

Takie zabijanie sprawia, że świat nagle nadstawia uszu.

Martwi Żydzi 7 października? To był powód do świętowania.

Martwe od dawna rozwiązanie dwupaństwowe? Obwinić Żydów.

Palestyńskie elity zabiły rozwiązanie dwupaństwowe w 2000 roku. Izraelczycy nie mogą zabić czegoś, co nie żyje od 26 lat.

Jak napisałem w poprzednim wpisie, możecie dalej robić to, co dobrze służy waszemu przekonanemu o własnej moralnej wyższości, albo możecie zrobić coś, co faktycznie mogłoby doprowadzić do palestyńskiego samostanowienia i położyć kres śmierci po obu stronach.

Tyle że położenie kresu śmierci po obu stronach nie jest waszym celem. Pokój i współistnienie - mimo że zawłaszczyliście język pokoju - nie znajdują się w waszym programie.

Mówi się, że Palestyńczycy chcą pokoju - tylko nie chcą go z Izraelem.

To klucz do ideologii palestynizmu: mówią o pokoju, ale jest to pokój, który ma nastąpić po rozgromieniu i/lub unicestwieniu Żydów.

I właśnie tę ludobójczą ideologię bez zastrzeżeń połknęli zachodni „postępowcy”, ONZ, organizacje pozarządowe takie jak Amnesty oraz - jak się zdaje, sądząc po propagandzie, z którą spotykam się wszędzie na świecie - przeciętny idiota z ulicy.

Polityka zaczyna się od rzeczywistości, nie od myślenia życzeniowego.

Oto więc tragiczna konsekwencja. Każdy okrzyk domagający się zniknięcia Izraela. Każdy transparent wychwalający brutalny „opór”. Każdy wiec na kampusie domagający się demontażu syjonizmu. Każde hasło gloryfikujące „intifadę” - nic z tego nie przybliża „wolnej Palestyny”.

Oddala ją. A przy okazji gwarantuje kolejne wojny. I - jako oczywista konsekwencja dysproporcji sił między dwiema stronami, o której bez przerwy mówicie - oznacza to wykładniczo więcej martwych Palestyńczyków niż martwych Izraelczyków.

Wiem, że nienawidzicie tej dysproporcji sił. Wygląda jednak na to, że martwych Palestyńczyków kochacie bardziej - bo każde wasze słowo i każdy czyn przyspieszają śmierć kolejnych.

Powtórzę: praktyczna polityka uznaje rzeczywistość. Izrael jest silniejszy.

Możecie tego faktu nienawidzić. Nie sprawi to jednak, że stanie się mniej prawdziwy.

Możecie więc zachęcać palestyńskie elity do negocjowania z tą siłą albo zachęcać je, by nadal poświęcały kolejne pokolenia Palestyńczyków na ołtarzu nienawiści, który same zbudowały i który wasz aktywizm adoruje.

Wasz aktywizm nie przybliża zniknięcia Izraela nawet o milimetr. Nie przybliża też „wolnej Palestyny”.

Przekonuje jedynie Izraelczyków, że siła militarna jest ich jedyną polisą ubezpieczeniową.

Kto płaci cenę?

Nie aktywiści bezpiecznie maszerujący ulicami Londynu, Vancouver czy Nowego Jorku. Nie profesorowie, influencerzy ani celebryci. Oni prowadzą wygodne życie i wracają do swoich domów, cali i zdrowi, zadowoleni z siebie i przekonani, że poprawili życie Palestyńczyków, choć w rzeczywistości je pogorszyli.

Płacą Palestyńczycy. Za każdym razem.

Najokrutniejszą cechą tego ruchu nie jest to, że domaga się niemożliwego. Jest nią to, że przekonuje Palestyńczyków, iż niemożliwe wciąż pozostaje osiągalne.

Szepcze im, że do całkowitego zwycięstwa brakuje już tylko jednego protestu. Jeszcze jednego bojkotu. Jeszcze jednej rezolucji. Jeszcze jednej intifady. Jeszcze jednego pokolenia.

Jeszcze tylko kilka tysięcy martwych Palestyńczyków i zwycięstwo będzie blisko.

Historia mówi co innego.

Od niemal 80 lat każda próba zniszczenia Izraela kończyła się porażką. Każda wojna, każda intifada, każda kampania terrorystyczna, każda próba dyplomatycznego odizolowania Izraela - Izrael nie zniknął.

Stał się silniejszy, zamożniejszy i bardziej zaawansowany technologicznie.

Można się z tego cieszyć albo nad tym ubolewać.

Ale zaprzeczanie temu nie jest analizą. Jest fantazją.

Ruch antyizraelski (bo w praktyce właśnie tym w rzeczywistości jest cały ruch „propalestyński”) oferuje Palestyńczykom marzenia zamiast strategii.

Marzenia, w których płyną rzeki żydowskiej i palestyńskiej krwi, ale jednak marzenia.

Marzenia o dziejowym zadośćuczynieniu zamiast budowania państwa. Marzenia o oporze zamiast sprawowania rządów. Marzenia oparte na maksymalizmie zamiast na kompromisie.

Rezultat mierzy się nie hasłami - a już z pewnością nie postępami w realizacji palestyńskiego samostanowienia - lecz grobami. Głównie palestyńskimi. I to nie jest wina Izraela. To wasza wina.

Największą tragedią jest to, że istnieje inna droga. Zawsze istniała.

Ruch, który naprawdę chciałby państwa palestyńskiego, poświęciłby swoją energię na przygotowanie Palestyńczyków do posiadania własnego państwa. Budowanie instytucji. Domaganie się odpowiedzialnego przywództwa. Odrzucenie korupcji. Porzucenie terroryzmu. Uczenie, że Żydzi są sąsiadami, a nie najeźdźcami. Przygotowywanie dzieci nie do męczeństwa, lecz do bycia obywatelami. Zachęcanie do inwestycji zamiast do niekończącej się rewolucji.

Ta praca nie jest tak efektowna ani romantyczna jak Ostatnia Wielka Sprawa Palestyny - z uniesionymi pięściami i skandowanymi hasłami.

Przynosi mniej hashtagów. Ale też mógłby zakończyć bezsensowne śmierci Palestyńczyków.

I właśnie tak naprawdę buduje się państwa.

Tymczasem znaczna część międzynarodowego ruchu zachęcała do czegoś dokładnie przeciwnego.

Nagradzała maksymalistyczną retorykę, romantyzowała przemoc, usprawiedliwiała terroryzm jako zrozumiały i uzasadniony oraz zapewniała Palestyńczyków, że historia w końcu wymaże Izrael.

Nie wymaże.

Oto straszliwa ironia: wielu ludzi maszerujących pod palestyńskimi flagami może szczerze wierzyć, że wyraża solidarność. Być może tak jest.

Ale solidarność bez uczciwości jest okrucieństwem. Prawdziwi przyjaciele mówią sobie nawzajem trudne prawdy. Prawdziwi sojusznicy nie podsycają fantazji, które prowadzą jedynie do kolejnych pogrzebów.

Prawdziwi towarzysze nie oklaskują śmiercionośnych strategii, które od pokoleń ponoszą klęskę.

Prawdziwi zwolennicy nie obiecują zwycięstw, o których wiedzą, że są nieosiągalne.

Najbardziej współczujące słowa, jakie można dziś powiedzieć Palestyńczykom, są zarazem najtrudniejsze: Izrael nigdzie się nie wybiera.

Im szybciej ta prawda zostanie zaakceptowana - nie musicie się z niej cieszyć, wystarczy ją zaakceptować - tym szybciej będzie mogła rozpocząć się prawdziwa praca nad budowaniem palestyńskiej przyszłości.

Bo każdy rok spędzony na pogoni za niemożliwym jest kolejnym rokiem, którego nie poświęcono na budowanie tego, co możliwe.

Każde dziecko wychowane w przekonaniu, że wyzwolenie wymaga zniknięcia Izraela, jest kolejnym dzieckiem pozbawionym możliwości wyobrażenia sobie przyszłości w sąsiedztwie Izraela, a nie zamiast niego.

Jeśli wasz ruch naprawdę chce wyzwolić Palestynę, przestańcie żądać od Palestyńczyków, by poświęcali kolejne pokolenie dla marzenia, które zawiodło wszystkie poprzednie pokolenia.

Historia już wydała werdykt w sprawie fantazji o likwidacji Izraela.

Pozostaje tylko jedno pytanie: ilu jeszcze Palestyńczyków będziecie ginąć za własną i waszą nienawiść, zanim wy - ich rzekomi przyjaciele - wreszcie przyznacie, że wasza strategia poniosła klęskę?

Link do oryginału:

Pat’s BEATEN WITH A SHTICK Substack

PEACE, COEXISTENCE, AND DEAD PALESTINIANS

In my previous post, I made the case that people who genuinely seek peace and coexistence would not belong to a Palestinian movement that promotes intolerance over coexistence, maximalism over compromise, and b…

Read more

12 days ago · 44 likes · 19 comments · Pat's BEATEN WITH A SHTICK

Pat’s Beaten with a stick, 22 sierpnia 2026