Harita okumaya meraklıysanız kolaylıkla görebilirsiniz, Ege kıyıları dağlarının dik başlılığıyla Akdeniz’e doğru alıp başını gitmek ister. Kilidinden kurtulup, boğazındaki kemendi savurup biricikliğini sonsuz bir özgürlükte yaşamaya hevesli olan, kendini bağımsız bir ada gibi kuran, koruyan kıyının en ucudur Karaburun. Bir uçbeyi vakarı, yabanıllığı, yalnızlığı saklıdır onda. Mimas Dağı’nın rüzgârlı tepelerinde gün kendini akşama bırakırken duyulan fısıltılar, binlerce yıllık tarihin, yaşananların bazen coşkulu, asi, bazen kederli hikâyesini yükseklerden dünyanın en eski sularına bırakırlar.

Dik yamaçların yürümeye izin verdiği keçi yollarından denize doğru inerken devedikenleri, katırtırnakları, seyrek de olsa meşe ve sakız ağaçları cılız gölgeleriyle kerteriziniz olur. Ufka her baktığınızda azar azar yiter yön duygunuz. Bundan sonra haritanın söylediğiyle bedeninizden duyduklarınız başka şeylerdir. Burada coğrafya siz yürüdükçe açar kendini.

Yarımada en çok, uzun yürüyüşlerdeki o yalnız yolcusuna teslimiyet içindedir. Yaban yemişler, ardıçlar, ılgınlar, dikenler arasında denizaşırı rüzgârların buluştuğu, kapıştığı kekik, adaçayı kokulu tepeler yolcusunu efsunlar. İthaki’sini arayanların yolunun buralara düşmemesi olası değildir. Zeus’un aklı Mimas’ta kalmıştır. Narcissus’ta.

Bir vaktiler Diyonisos şenliklerinin yapıldığı, denize dik eğimlerle inilen köy sokaklarına, terkedilmiş evlere, yol başlarında rastlanılan çeşmelere eski ve asıl sahipler umutlarını emanet edip gitmiş. İçi taş dolu, artık su vermez kuyulara, bodrumlara, dertop edilip sandık odalarına saklanmış, kapatılmış yarım hayatlar eksile eksile tozla kaplamış burada her yeri. Zordandır göç burada da.

Pek çok yürüyüş yolundan biri olan Sazak- Sarpıncık yoluna, en çok bu, neşesi artık yorgun, sessizleştirilmiş, yerinden edilmiş geçmiş zaman hayaletleri eşlik eder. Yokluklarıyla varlıklarını hissettirenler. Tüm mahlukatın belleğindedir bir daha gelmeyecek olanın, geçip gidenlerin sesleri. Deniz’in rüzgârla çarpıştığı yalnız, ıssız, hoyrat gecelerde Sazak, Mimas’tan hikâyeler anlatır karşıdaki Zeus’un dağına. Rüzgâr unutmaz, dağ unutmaz, su hep hatırlar. Anlatılanlar olup biteni tekrar tekrar kurar. Şimdi, onu başka duyar. Üstü başı silkelensin bekler hatıralar.

Tarih yerinde ağırsa da bellek kokuyla taşınır. Rayihası maziden, hoş bir esinti dolanır bahçeleri. Terk edilmiş evlerin taş duvarları hatırlar. Çocuk sesleri havada asılı kalmış avlular. Sazak’ta orada olan, olmayanın hikayesini okutur yolcusuna. Atlanan her eşik insanı yokluğa çıkartır, pencereler boşluğa. Evlerin içlerinden çekilen hayat, baktıkları gökyüzüne emanet o günlerden. Göçten, mübadeleden. Eve dönüşün acılı arzusu nostalgia.

Peki ya bağbozumundan dönenler, ulu bir ağacın gölgesini paylaşanlar, onların sesleri?.. Nerededir şimdi? Sazak bir yokluk müzesi.

Burada bugün coğrafya, insandan kalanın unutuşuyla doğadan yayılanın bekleyişi arasında bir harabedir. Kuru otlar, dikenler, makiler, sargın bitkiler hayatsız evlerin yaşam bekçileri. Tarihi artık burada doğa yazmakta, ev ev hayatları birbirine bağlayarak. Bir de deniz; bazen yakınlaştırıp bazen uzaklaştırarak karşı kıyıyı. Geçmişten kurtarılmış ne varsa onun üzerinde hatırlanır. Deniz ve rüzgâr iki kıyı arasında yorulmadan çalışır.

Bugün bir ıssızlık olarak Sazak, zamanın acımasız akışına bütünüyle teslim etmiş kendini. Belleğin kuytu limanına sığınmış hayaletler, okşanan her yıkık duvar, cümle kapsı, pencere, adımlanan avlular, geçilen eşiklerle uyanışı ve dirilişi düşler. Zeytine, nara, incire, duta, üzüme; bir yaşamak şenliğine yeniden çekilmek ister. İnsan zamandan kayıp giderken mekânlar hatırlayışlarla onu biriktirir.

Güneşin kokusunun her şeye sinip zamanı ağırlaştırdığı Eyyam-ı bahur günlerinde Sazak’tan denize bakmak bir seraba bakmaktır… Dip derin, deniz okyanus düşünde çalkantılı. Suyun öte yakasında pus içinde, başka kıyı hikâyeleri. Gidip dönmeyenlerin usul, sakin, sükûnet dolu bir huzur duymaları için geçen her yolcu Sazak’ta sessizliği dinlemeli. Yaban bitkilerin kokularına karışmış özlemdir duyacakları. Suda kaybolup giden, gözden yiten, titreşen buğudan seçeceği, uzak bir düşe dönüşmüş bir kardeşlik hayali…

Zaman buralarda ustalaşmış yavaşlığıyla ığıl akarken, Rüzgârlı Mimas yokluğu üflüyor her sabah yıkıntıların yüzüne. Testide kalan zeytinyağı, şarabın tortusu. Hayat geçer hikâyeler kalır. Mimas o hikâyelerle besliyor Sazağı. O hikâyeler kesiyor yolcunun yolunu. Şarkıyı söylerken iyotlu tuz doluyor ağzımız. Yutkunuyoruz hayali bir bir aradalığı…

Edebiyatla hasbelkader heveslerle bağ kurmamışsanız ister okur ister yazar olun, kaçınılmaz olarak ona dertlerinizden bağlandığınız, giderek onu yuva, yurt yaptığınız bir kozmosunuz oluyor. Benim edebi kozmosumun temel maddesi hafıza. Şiirin yanı sıra edebiyat tarihine bakmak, üzerine düşünmek, oradan kazılar yapmak hep bu çekirdekle ilgili. Şimdilerde ve aslında uzunca bir süre bir dönem dergisi üzerine yapacağım bunları. Böyle çalışmalarda benim için en heyecan uyandırıcı şey mektuplar.

Bir sürü neden sayabilirim bununla ilgili ama bunları yazacağım metne saklıyorum. Şimdi, taptaze duygum, dikkatim bedenden çıkan, elden taşan elyazılarıyla karşılaşmam: İlhan Berk, Ece Ayhan, Feyyaz Kayacan, Nuran Hariri, Yılmaz Guruda, Sait Maden, Süreyya Berfe, Turgut Uyar… 1979’dan mektuplar. Okurken kağıt üzerinde ellerim. Temas. Yazı dünyalara bağlıyor bizi; tanımadığımız, ama aşinası olduğumuz. Bambaşka zamanlara. Kağıttan, mürekkepten, yazıdan.

Gürüldeyen, koyu gölgeli derin ormandan koparılmış gibi bahçe. Gövdeli bir ağaç. Ceviz olabilir mi? Üzerine başka bitkilerin gölgesi düşmüş. Ağacın yanında altı, yedi yaşlarında bir çocuk ve ninesi. Nine fotoğraftaki en parlak şey. Yüzündeki tebessümden başlayıp tüm bedenine yayılan sakin bir huzur, çocuğu da şefkatle sarmalamış. Omzundaki el ölçülü bir gevşeklikte. Çocuğun ninesine sokulganlığı da öyle ölçülü. Bütünüyle ışıkta olan tek şey yaşlı kadın. Beden katlarından kendini aşağıya bırakmış, elbisenin kumaşını yere doğru akıtmış. Varlık katılığını çözmüş ama bu tam canlılık içeren bir esneklik değil. Oğlanın bedeniyse henüz söz dinler bir yumuşaklıkta. Esneyecek ya da katılaşacak büyüdükçe. Yüzü bir yaprak gölgesiyle örtülü. Her ikisi de aynı netlikle aynı doğrultuya bakıyor. Bakışlarda onlara bakana güven. Ninenin yüzündeki ifade varlığının ve orada oluşunun dünyeviliğini silen bir semavilikte. Hafiflik taşıyor üstünden, sonra omuzdaki elden boşluğa akıyor. Oğlanınsa yüz ifadesi saklı. Geleceğe doğru bir vaat, gölgenin ardında. Çoktan geçmiş olanla geleceğe doğru olan çerçevelenmiş bir anın içinden bize bakarlarken akıllarından geçen ne? Belki bir çeşmeden akan su sesi, belki ağustos böcekleri ve kuş sesleri dekadrajda.

• Yazının başlığı Christine Ulivucci’nin aynı adlı yapıtından.

Şiir eleştirisi üzerine süreli yayınlarda yayımlanmış metinlerinden bir toplam KO. Ana metinlerinden bildiklerimizin inceltilmiş, damıtılmış halleri, diyebiliriz belki buradaki metinlere. Yani temel savlarının kılcallarını görebiliriz buradan. Niyetim bunlara bakmak değil. 1928 Baskısına Önsöz’ü ve Giriş metninden kendimce bazı düzensiz düşünmeleri paylaşmak.

T. S. Eliot ismi elbette okul yıllarından beri dikkate aldığım, önemsediğim bir isim; hem edebiyat eğitimi hem şair oluşun kaçınılmaz temel uğrak noktalarından. Hangimiz şiir fikrini oluştururken ondan etkilenmemişizdir ki… Benim etkileşimim, diyaloğum hep bir gri alandan oldu kendisiyle. Tuhaf bir huzursuzlukla. Şairliğiyle değil ama, eleştirmenliğiyle, şiir teorisine yaklaşımlarıyla. Daha doğrusu bu metinlerin tonu ve üslubuyla. Bu tabii başka bir yazının konusu. Feminist edebiyat tarihi buralarda kazılar yapacaktır, yapıyordur.

Kısa bir süre önce, baskısı yenilenecek bir kitabım üzerine düzeltmeler, gözden geçirmeler ve genişletmeler için çalışırken hissettiklerimle ortaklaşan cümlelerin benzerlerini onda görmek iyi hissettirdi doğrusu. Üstelik bunun samimi, mütevazı ve eleştirel bir açıklıkla yazılmış olması önemli geldi.

“Bu kitabın ikinci baskısını hazırlama zamanı geldiğinde, bazı makaleleri gözden geçirmeyi planlamıştım ama bu görevi imkânsız, hatta gereksiz buldum. Çünkü sekiz yıl içinde zihnimde olup biten, fikirlerimin değişmesi veya tersine dönmesinden ziyade, ilgi alanlarımın genişlemesi ve gelişmesi oldu. Üzüldüğüm bazı üşüp kusurları var ama dahası, pek çok okuyucuyu yorabilecek seviyede sert ve resmi bir havanın olduğunu da pek çok yerde fark ediyorum. Ama bu kusur, diğer kusurlar gibi kitaba değiştirilemeyecek şekilde yayılmıştır. Dolayısıyla bu işin sonu yeni bir kitap yazmaya giderdi.”

Önümde duran ve on yılı aşkın bir süre önce yazılmış kitaba bakarken benzer hisler içindeydim. Tuhaf bir yabancılık hissiyle hem de. Genişletmek… nereden başlayarak?.. Bunu düşünürken öyle zorlandım ki bundan kaçınmak kolaycılık mıydı, bir yazar kaytarası mı? Baskısı tatsız. Yer değiştirerek, uzaklaşarak yeniden düşündüğümde ilk seferde tarifinde zorlandığım şey zihnimde netleşti ama. Kusurları, kılçıkları bugünden baktığımda daha kolay görsem de her yapıt zamanının tüm duyuş ve özelliklerini taşıyan bir inşa. Her genişletme müdahalesi yapıyı bozacak bir şişkinlik olabilir ancak. Ben de yeni baskının önsözüne şöyle bir cümle bırakmışım:

“Bu yeni baskıda metne, küçük dokunuşlar dışında müdahale etmekten özellikle kaçındım. Her metin biraz da yazıldığı dönemin zihinsel ve duygusal haritasını taşır. Eksikleri, tekrarları, kusurlu heyecanları ya da aşırılıklarıyla birlikte…”

Bu küçük dokunuşlar sevmediğim ifadeleri yeniden düzenlemek, bugüne ses vermeyen kimi kelimeleri değiştirmek düzeyinde kaldı. Daha büyük düşünsel müdahaleler yapıyı bozmak ve yeni bir inşa demekti. Bu, yani böyle hissetmek ve metni böyle görmek bana kalırsa bir yapıt için iyi bir şey.

Bu sekiz yıl içinde diyor Eliot, o kadar şey oldu ve eleştiri teorisi ve pratiği alanında o kadar önemli eserler ortaya çıktı ki bu cildin geriye kalan başlıca değeri, eğer bir değeri varsa, dönemin bir belgesi olmasıdır.

Şimdi söyleyeceğimin metin/edebiyat dışı bir şey olduğunu biliyorum, daha çok edebiyatçı tutumlarıyla ilgili bu; ama eğer yazar-şair çağdaşımsa metniyle/yapıtıyla yakınlık kurmamı kolaylaştıran ya da güçleştiren bir ruh hali yaratıyor bende. Ötekine bakışta hakkı verilmiş bir cömertlik, kendine bakışta hakikatli bir mütevazılık. Bu bana kalırsa derinliği, kendine güveni ve cesareti gösteren bir şey. Bugüne dek beni yanıltmadı.

Eliot’ın sözüne dönersek, işaret ettiği “dönemin belgesi” olma meselesi bize bir okuma anahtarı da veriyor, değil mi? Hiçbir metin bayatlamaz, eskimez ciddi bir düşünce ve emek ürünüyse. Bizim, okurların onlarla nereden diyaloğa gireceğimizi bilmemiz burada ne kadar önem taşıyor değil mi?

Bu bana zaman zamandan daha sık sorduruyor, gerçekten metin okumayı biliyor muyuz? Romanları, şiirleri, öyküleri hangi ilmeğinden sökmeye, neden başladığımızı; onların üzerine yazarken doğru ilmeği yakalayıp yakalayamadığımızı, kör bir bakışla metinlerde sadece kendimizi konuşturup diyalog kurmayı unutup unutmadığımızı…

KO’nın giriş metnini de tartışmayacağım, ama oradan bağlamından kopartmayı göze alarak kimi düşünceleri de paylaşmak istiyorum:

Diyor ki T. S Eliot “Bir yaratıcı zihnin, diğerinden daha iyi olmasının sebebi, genellikle daha eleştirel olmasından kaynaklanır.” Eleştirel bir bakışa gerçekten sahip miyiz yoksa popüler kültür alanına kimi moda fikirleri yaymak üzere rıza üreten, müzakere alanından monologları mı eleştiri diye yaygınlaştırıyoruz? Hiçbirimizin kendini dışarıda bırakmadan düşünmesi gerekenler. Benim çapama düşünmek için takıldı.

Başka bir pasajda “İyi bir geleneğin olduğu yerlerde, eleştirmenin görevlerinden biri geleneği korumaktır. Edebiyatı sürekli ve bütünsel bir şekilde görmek, işinin bir parçasıdır. Bu da edebiyatı zamanla kutsanmış bir şey olarak değil, zamanın ötesinde görmektir. Çağımızın en iyi eserlerini ve iki bin beş yüz yıl önceki en iyi eserleri aynı gözle görmektir.” Malum gelenek ve şiir konusunu ona uğramadan konuşmak zor. Metinleri okumaya çağırdığı yeri, edebiyat eleştirisi ve bu metinlerin tarihselliği açısından da düşünmek ne değerlidir değil mi? Bu, aynı zamanda edebiyattan dünyaya açılıp dünyayı okumaya dek götürür bizi. Ve şimdide yazılan/ yapılan metinlere buradan bakmak kopuştaki, avangardizmdeki hakiki arayışlarla onun arkasına saklanan sakil, sinik ve bayağı tutumları da bize ne berrak gösterir değil mi?

Burada niteliksiz şair ve eleştirmenlerin sorumluluğu için de cümlesi var Eliot’ın: “Eleştirmenin bir göreviyse, niteliksiz şairlerin kendi sınırlarını anlamasına yardımcı olmaktır.” Burada bu sorumluluğun dilini doğrusu önemli buluyorum. Bir metni eleştirmeyi yazarın neden seçtiğinin içsel karşılıklarının narsistik bir kötücüllüğü taşımaması, metne yaklaşırken bilince henüz taşınmamış hasetlerin faş edilmemesi… yazarken içimizi ciddi ve derin yoklamalıyız da yani. Eleştiri bir değer okumasıdır çünkü. Üzerine düşündüğünüz metin kadar sizin değerinizle de ilgili.

Geride 17 deneme metni var okuyacağım. Biliyorum ki bunları okurken bir kısım fikirlere çok katılıp bir kısmıyla da didişmeye devam edeceğim. Düzenli ya da düzensiz.

değirmen taşından sızan

yumuşatır katılığını şeylerin

taş döndükçe öter ardıç

o, senin bir yere gitmeyişin

Gök beyaz sütünü döker

gürler tohum çiçekte

otlar gece büyür

daha iyidir yine de

deriyi beslemesi güneşin

doğan ne, bilir ağaç

bileğimden zonklarım

uyanışını izlerken

Çayır otlarının arasında

gözüm kuşhanelerinde

ne gelen ne giden

her şey kendi yasında

burada, yeryüzünde

Tarla duvarında kurumuş

kertenkele gömlekleri

tuzlu kayalardan

Sabırlı tepeler üzerinden

aşıp uzakları

bir bakış böler ufku

bin yıl önceden

eski orman, eski su, arzu eski

Karanlıkla sınar bizi ışık

benim ırmağım

Naretva

Korkuya kapılırsa kelimelerin

kekemeleşirse dilin

hatırla

orada geceyi kurduk,

yaktık ateşi,

içinde uyuduk

Işığın geldiği yerden

yükseliyor şarkı

senin ellerini yumuşatmaya

Giderken ne’miz kalır ardımızda

sesleri yokluklarından asarız duvarlara

mesafenin acısı sıktığımız dişten

görünmezleri, ölçülemezleri alırız özlemekten

Ne titretir bir kalbi dil kadar?

Bakış, dünyanın bende açılan yüzü; onun eşiğinden usulca geçerim. Doğal ve kendiliğinden, görünmez bir bağla görüntülerin imgelerini hafıza evime işlerim. Sessiz envanter. Bakarak duyururum kendimi ve duyarım şeylerin gürültüsünü. Böyle başlar dünyanın anlamına katılmak. Orada olanın mevcudiyeti. Bakışım açıldıkça, o da açılır bana. Gül, bahçenin içinde; bahçe, dünyanın. Kokusunu da dikeninin yırtığını da içimde taşırım.

Gördüklerim de görüyor beni. Geçmişten sızan, beni teslim alan; kat kat soyduğum ne bakışımla? Karanlıktan yüzeye çıkacaklar, onun o kıpkısa anında. Sudaki menevişlenme esen rüzgârdan. Su örümcekleriyle bir krater göldeyim. Ve geceyle ve yıldızlarla. Gördüğüm vücut bulur bende. Bu, dünyaya yerleşmenin yollarından biridir.Temasın tecrübeyle konuşması başlar. Anlamlar çoğalırken başkalaşır.

Baktıklarımız arasında bir de göremediklerimiz var. Görmek için mesafeyi unuttuk uzun zamandır, ondan mı? Hız görüntüleri bitiştirir, iç içe geçirir, bazen üst üste bindirir, bozar. Mesafe kaybedildi mi kördüğümlü kör bir karmaşa. İnsan kendini dünya imgesinden nasıl ayıklasın? Ayıklayabilir mi? Bakışta kaybolmak ve bakarken kaybettiklerimiz. Nostalji ve melankoliyi de işler hafızanın evi. Varlık bir ucundan daima geçmişe bağlıdır. Zamanla örtülmüş, üst üste binmiş görüntülerin yükü. Geçmiş, yüklüdür.

O doğru kurulmuş mesafe, gördüğümün ötesini arzulatır. Çatlakta, eşikte, yüzeyin altında tenimi kuşatan yeryüzünün kudretiyle, bütün bedenimle görürüm şeyleri. Görüşüm onlara başka anlamlar verir. Görüş, asla tekrarlanmaz. Bedenimin akışında bakışımın yönü.

Kesinlikleri unutmalı. Kesinliğin bittiği yerde başlar hikâyeye dair altüst oluş. Uzaklaşmayı başarmalı. Boşluklar, eksikler, gölgeler, göz’den kaçan her şey orada berraklığıyla belirecektir. Şeylerin üstündeki örtü kalkınca soykütüklere ulaşabilirsin. Zamanın ağırlığıyla ancak böyle temas edebilirsin. Gözlerini kapat. Açılma ve kapanma. Bakmak hep içeriden dışarıya ve içinde dünyanın ve bedeninin. Seni tümlüğünle görebilmem için uzaklığa ihtiyacım var; beni bir mesafeden gördüğünde, tanımak o zaman başlıyor. Senin varoluşunun izini süren bir tanığım ben.

Tanımaktaki tanım çağrışımını aşındırmak, böylelikle zaman zaman görüntünü bulanıklaştırmak isterim. Tanımak, sınır bilgisi silinmiş, anlayışlı bir sevmekle ilişkili. Sabitliği yok. Akan bir şey, durması yok. Işıkla ve hareketle; arzuyla ve hayatta olmakla ilgili. Durgunluğun içinde, görülmeden sezilen o hareketi de unutma diyor bana sezgim. Taşın gizemli iç yaşantısı, suyun hafızası, ağaç köklerinin serencamı.

Duruluktaki görü. Bilme biçimlerinden biri. Henüz ortaya çıkmamış, ele geçirilmez olan bakışımda. Temas varlığın kendini açma biçimi. Aynı anda bana bakan, kendini gösteren dünyaya böyle böyle yerleşirim. Sen’in bakışı, beni görünür yapar. Aramızda “dünyanın teni”. Bakışın sesleniyor bana, nabzının ritmini duyurmak için.

Bakıştaki görmeyi olanaklı kılan, hafıza. Unutmanın hatırlamanın loş, serin yuvası. Kaygan, yoğun-akışkan. Tanıklığın izleri hep o denizden, zamandan silinmek istemeyen, yitip giden zamanı durdurmak isteyen varlığın hatırasından. Sana yaklaşmamı sağlayan o, karşılaştığımız onca insanın içinden. Yakın olacağımızın, nasıl bir yakınlıkta kalacağımızın, durup akacağımızın bilgisi orada filizlenir ilkin. Mesafenin gösterdiğini sonra dinleriz. Filizin uyanışı, kıpırtısı, kamaşması ve serpilen gürül’tüsü. Değişenlerin izlerini sürer, tarihin tortusunu taşır bakış.

Balmumundan zırhlanmış kâğıt. Oyma kalemi. Sayfaya saçılı hurufattan taşan anlam. Yazıyor ve okuyor olmak birbirini ve dünyayı. Harflerin şekillerini kulağa gelen sesleriyle aynı anda ve bir mesafeden seçmek, bakışla olanaklı. Ben’in kargacık burgacık yazısını sen okutur. Mesafe yazıyı okunaklı kılar. Sen’i daha çok severim.

Gözlerimin konuştuğu dokunma hevesimi uyandırıyor.

Yataktan doğrulmana daha var. Önce gözlerini açmalısın. Uzundur hiçbir sabah iki gözünü birden aydınlığa çeviremiyorsun. Tek gözünle boşluğun ışığını yokluyorsun. Henüz altı olmalı saat. Pencereden giren serinlik bunu onaylıyor. Perde onaylıyor. Oracığa yuva yapmış kırlangıçların cıvıltıları onaylıyor. Uyanıksın. Ayak başparmaklarını birbirine sürter, omurlarını tek tek yerlerinde yoklarken başlangıcın en ağır sorusunu düşünüyorsun: Bugün günlerden ne? Çarşambaysa seviniyorsun. Cumaysa… Salılar ve perşembeleri sıkıntıdan sayıyorsun. Pazartesiyi dalgınlığına getiriyorsun. Cumartesileri dalgaya düşüyorsun. Pazarlar seni dalgınlığa sayıyor. Geçiyor günler, sen gün eskilerini ipe diziyorsun. Uğurlayacak kimsem kalmadı şimdilik. Diyorsun kimse duymadan, kimseye duyurmadan dediğin başka şeyler gibi. Yataktan kalkma fikrini, pazartesileri hiç sevmiyorsun. Pazartesi dediğin pazarın güneşte kurutulmuşu. Gün, ışıklarını burnuna düşürüyor, dünya dönüyor şükür, diyorsun. Az önce sende olmayan bir şimdi var. Var’ını yokluyorsun. Odanın içini dolaşıyor var. Var’ı varlık yapıyor zaman. Bunu ışığın odandaki sabah gezintisinden anlıyorsun. Elin komodine uzanıyor. Önce hangisi… cep telefonun ya da sigara paketin… Yatıştırıcıların iki lokma bir şeyden sonra günde iki.

Hep derim ya yazmaktan önce okumak. Hepimiz yazılmışı önce okumayı öğrendik sonra yazıya vardık. Okuyarak dil, yazarak inşa; yazarlığın temel harcı. Benim için. Hepimizin nasıl yazıyor’u farklı.

Bir türden çıkıp başka bir türle yakınlaştığımda, yeni bir şeyler yazmaya başlamadan önce zihnim tabula rasa olsun isterim. Mürekkepsiz, lekesiz, gölgesiz bir beyazlık. Yazıya bedenle -de- hazırlanmak. Bir düşünme, duyma, hissetme boyutundan başka bir boyuta göç hali. Ruh göçü bir anlamda.

Bazen risk alıp bilmediğim yazarlara açılarak yaparım bu göç hazırlığını. Çok uzun zaman önceden haritacılığını öğrenmiştim okumanın. Türlü coğrafyalara ilişkin haritalarım var. Edebiyatta da coğrafya kaderdir mottosu işlese de sıkı bir okur iyi bir serüvencidir ve coğrafya değiştirebilir. İyi de iz sürücüdür. O nedenle her zaman değil elbette zaman zaman yeniye açılmayı severim.

İlhama inanıyorsanız, ilham bize dışarıdan gelmez. Okuduklarımızla dilden çıkar başka bir dile varırız. Dünyanın tenini, şeyler evrenini okumak buna dahil. Göre göre’den belki daha çok dokuna dokuna bir yazmak, öyle.

Bazen de dille sarmalanmak, boşluklara kıvrılmak, seslerin üzerine katlanmak geçmişten aşinalığımızı kurduğumuz ve koruduğumuz bir yazı evreninden gelir. Yenidendir bu. Dikkati kuvvetli bir yeniden sizi hazla gevşemekten korur ve yeniye çıkarır.

Ali Teoman. Başkalığıyla çok sevdiğim bir dil evreni. Bu aralarki yenidenim. Yok; neden başka, neden bir yazı evreni… bunlardan söz etmeyeceğim. Dün Gizli Kalmış Bir İstanbul Masalı’nı yeniden okudum. Bu kitabın birinci baskı hakkı Nurten Ay’ın tabii. Hikâyeyi bilenler anlayacaktır ne demek istediğimi. Yazar bizi mıh gibi oturduğumuz yerde tutan kudretiyle yazıyı tılsımlı bir nesneye dönüştürmüş burada. Masal olmanın hakkını vermiş yani. Değişen anlatıcılarla metin içinde dolaşan 101 incili kolyenin bir inci tanesini finalde avcunuzda bulacaksınız, şaşırmayın.

Evet özellikle hikâye dedim. Hikâye ve öykü arasındaki farkı bilmez değilim. İşte Teoman’ın tılsımlı yazı kudreti biraz da burada. Geleneği öyle iyi biliyor, tahkiyeyi yine çok iyi bildiği modern, postmodern öykülerin üzerine dikiş paysız, provasız öyle aplike ediyor ki sizin payınıza o inci kolye gibi dille coşkuyla dağılmak düşüyor. Kurmaca üzerine yazılmış nefis bir kurmaca demek için oyuna katılmak gerekiyor.

Zoraki yakınlık iddialarını sevmem; ama okurken eşzamanlı ve art zamanlı akrabalıklar kurmak hoşuma gider. Bu kitapta belki mekânların biri Kuzguncuk’taki köşk olduğu için belki Yahudi Eli Behar nedeniyle ama sanırım en çok dilin dipsularındaki sızılı akışı ile önce Sevim Burak’ı duydum. Sonra özellikle finaldeki yazıya dair metafizik bir açıklığa yaptığı davetle Hulki Aktınç’u. Ama benim için en iyi öykü kitabı bildiğim Ten ve Gölge ile.

Elimde, erkenci sabah Horasan Elyazması vardı. Bu yazıyı yazdıran prolog:

“Közlenmekte olan mangal ateşinin çevresinde bağdaş kurmuş oturuyorlar.

Ben ve sen ve o. Üçümüz.

Gece sessiz, hava serin, su durgun. Arada sırada rıhtımı yalayan denizin okşayıcı sesi. Yosunlara ve midyelere tutunmaya çalışan, sarınan, süzülen, damlayan sular. Belli belirsiz bir şıpırtı. Susuyoruz.

Ve havada duman. Mangal tütüyor. Gölge.

Kömür kıpkızıl bir kor parçası. Işıltılar. Binlerce yıldız. Bambaşka bir dünya saklı içinde.

Ateşe ve birbirlerinin yüzlerine bakıyorlar. Bakıyorum. Bakıyorsunuz. Denge.

Kendime kim olduğumu soruyorum. Bu geceyi, bu havayı ve bu dumanı tanıyorum. Ateş yanar döner bir top ve ben o dünyaya dalıyorum.

Durgu. Solukların tutulduğu an.

Yeniden başımızı kaldırıyoruz. Gözlerin gerisindeki evren. Karanlık su. Titrek pırıltısı denizde yakamozun. Pembemsi bir kızıllık oynaşıyor yüzümüzde. Gölgeler. Bakışıyoruz.

Ben ve ben ve ben. Ateşin çıtırtısı.

O ve o ve o.

Sen ve sen ve sen. Biz. Onlar.

Düşünüyoruz, sorguluyoruz, ansıyoruz.

Öykülerimiz dudaklarımızda yazılı. Birbirimize öykülerimizi anlatıyoruz.”

Akla hemen ve ister istemez Walter Benjamin ve Nikolay Leskov gelmiyor mu? Teoman kaybolmuş, hatta çalınmış demeli, edebiyatın hâlesini yeniden dile getirmiyor mu? Bu metin şiirden köklenmiyor mu?

Bu kısa metin Teoman’ın yazıyla kurduğu ilişkiyi bütünüyle açıklıyor. Metinlerindeki anlatıcıların dolanıklığı, güvenilmezliği, yazar metin okur ilişkisini nasıl gördüğü, anlatmanın, anlatı kurmanın anlamı, derinliği… bakmanın, mesafenin, ötekini görmenin; kavrayıştaki yakıcılığın, anlayıştaki su gibiliğin anlamlarını en baştan avcumuza bırakıyor. Sonraki bağların niteliği okurun marifetiyle ilgili.

Dünyada olmanın ve yapayalnızlığın tesellisi anlatmak. Ölüm pusudayken. Gerilim hep bundan.

Uzun uzun düşündüğüm bir şey, dünyanın kaybettiği o hâle nasıl geri gelir, gelir mi? Hep ulaştığım, en azından ona en yaklaştığım yer şiirin, edebiyatın, sanatın kıyısı. Yoksa niye yazmayı sürdürmeli değil mi? Dille, dilden çıkarak yaptıklarımız hem bir olanak hem olasılık.

Bir de şunu düşünüyorum kâinatın seslerini yani şiiri duymadan ne iyi öykü ne roman ne deneme; -işte o yazdığınız her ne ise- yazılabilir.

Şairanelikten, şiirsellikten, bol baharatlı metafor sağanaklarından söz etmiyorum tabii bunu derken.

Işık iplikleri, ses iplikleri gibi ipince; berrak, yalın, sade bir derinlik. Benim edebiyatım orada.

yüzünü düşleyebilirim

düşen bir sırça, ipince dağılan

bir kıştan kurtardığım

Geceler akıyor yollarla uzayıp kısalarak

yaşamaklı sesleri kısarak

bastırarak karartıların telaşını

içini yatıştırarak.

göğün bağışladığı,

kış yağmurdan, gece senden geçiyor

an kalıyor hafızada bir avuntu

Benim sana varışım o

bir vişne bahçesi olmak

geceleyin yağmurda

başka bir hayata inanmak

buna suyun bir diyeceği olmalı.

Bir gidilemeyesi eski orman

oraya gittin sen

saçakları ne süpürür yarım akıl ağaçlar

serinine serdin düşlerini bir güzel

şimdisi kim bilir nerede geçmişi silik

öyle döndün zor koptun sarıldığından

metanet diliyor o şimdi senin için tanrısından

tozla yaprak taşla toprak arasında

neyle dolacak içerden büyüyen bu boşluk

gidilemeyene gittin de eksik döndün

dile dökemediğin o ara yer

susalım da onlar mı söylesin ikonkırıcılar

kemiklerimizden başlasınlar kırmaya

nemiz varsa rehin alınan

her nereye gidersen

gölgenle mesafeni koru demiştim

Gidilemeyene gittin ha sen!

çın sabah, ormanın çıt’ı

görülemeyeni işittin

kiraz çiçeğinin lirizmi değil metafiziği

uzundur o sönme an’ısın

yüzünde arzunun izi

kalmış gidip de döndüğünden

onların yanlış sesine boşver

harfleri tanıyamazken de okursun

parçayı bütünü, düzü eğriyi

asıl küçük a harfi

o ne anlatabilir senden

acemiliğinden bir kez’liğinden

gitmişliğin, eksik dönmüşlüğünden.

• Kemil İnadı’dan.

Bu serzenişlere -had bildiren bilgiçlik taslayan cümlelere ama asla değil- kulak verdiğimde de bir fasit dairenin içinde hissediyorum kendimi. Konuşulanların tali şeyler olduğunu düşünüyorum edebiyat için. Evet içerik tartışmalarını dahi tali buluyorum. Bir yazarın, şairin canı neyi isterse yazabileceğini, kimseye bunun için hesap vermesine gerek olmadığını biliyorum. İçerik bir edebi metin için araçtır, iletişim koridorudur. Didaktik, ideolojik, angaje bir edebiyatın peşinde değilseniz. Bir yazarın neyi yazacağına ilişkin ahlaki ya da ideolojik talepler, estetik alanın özerkliğini daraltmaktan başka bir sonuç üretmez.

Edebi metin dilden ve yapıdan oluşur. İşte ister kendinizi ister ötekini, ister salyangozların bıraktığı altın izleri anlatın, isterseniz çağ tanıklığı ateşten günleri, konu tek başına sizi edebiyata götürmez. Ama buradan konuşmak kolay bunu da anlıyorum.

Bir metin neden iyidir, sorusunun yanıtı biçim, anlatım teknikleri, üslup, türle girilen diyalog, dilin tüm bunlarla başa çıkma, kendini kurma, ses olabilme, sesini duyurabilme kudretiyle, yaratıcılığıyla aranabilir. Dil yalnızca anlamı taşıyan bir araç değildir; anlamın üretildiği yerdir. Dolayısıyla estetik değer de öncelikle dilin kendi imkânlarını ne ölçüde genişletebildiğinize, esnetebildiğinize bağlı olarak ortaya çıkar.

Bir de mesafe…

Elimdeki kitaptan başımı kaldırıp düşünme molaları veriyorum sık sık. Yani roman “kolay” okunmuyor, “su gibi” akmıyor. Başka bir dikkat istiyor okurundan. Bu, ister istemez gerçeğe, konuya, dile bir mesafeden bakmayı gerektiriyor.

Zorunlu göç, sürgün, afazi, mekânı evleştirme, şeylerin, en çok fotoğrafların yerliyurtlu bir hayattan göçmenliğe evrildiğinde değişen anlamları… bütün içerik benzersiz bir kurgu ile özel bir dil tarafından örülmekte. Her cümleden paragrafa, bölüme gözetilen mesafe ilk anda duyguyla kavranılanların düşünceye de temas etmesine olanak veriyor. Böylece bir konuşmaya, bir diyaloğa dönüşebiliyor okuma. Az düşünülür, ama boşluklar, sus payları edebiyatın nefes alanları. Mesafe işte bunlarla metne nefes aldırıyor. Metni aynı zamanda duygusallığın edilgin gevşekliğinden de koruyor. Dili de baharattan, metafor yığınlarından, süsten püsten.

Dubravka Ugresic’in muazzam Koşulsuz Teslimiyet Müzesi, roman dersi gibi. Türe dair sınır ihlalleri, silmeler ile türün öğelerinin işlevlerini ters yüz ederek romanı baştan tanımlayan bir yapı ortaya çıkarmış. Bu anlamda çağdaş romanın imkânlarını yeniden düşünen metinlerden biri.

Coğrafyaya, kimliğe, ruh ve beden bütünlüğüne dair parçalanma fragman anlatılar olarak saçılıyor romanda. Üstelik bağlar roman bitmeden işlevlerini okunup geçilerek tamamlamıyorlar. Bir heterotopya mekândır roman. Tek sesli değildir anlatı, birbirine temas eden ses iplikleri ile bir çoğulluğu duyurur.

Travma sonrasına ilişkin romanın temel güçlüğü felaketin temsil edilemezliğidir. Ugrešić romanında bu güçlüğü aşmaya çalışmaz; tam tersine, onu biçimin kurucu ilkesi hâline getirir. Mesafe burada da başka bir biçimde devreye girer. Yazar ile anlatıcı arasındaki sınırlar sürekli yer değiştirir; gerçeklikle kurmaca birbirini doğrulamak yerine birbiriyle iç içedir, yapı geçirgendir. Sert gerçeklik kurmacanın esnek akışkanlığıyla birleşerek, ilerlemez, dolana dolana akar. Bir ülkenin yıkılışı, sürgünün köksüzlüğü, hafızanın kırılganlığı ancak böyle radikal bir biçim ve teknikle konuşkanlaştırılır. İçerik burada biçimin içinde erir; estetik, tanıklığın önüne geçmez ama ona düşünsel bir mesafe kazandırarak sesin duyulmasını mümkün kılar.

Hâyâl ettiği yerde bırakıp yola revân olan

Reddin hayata bağışladığı müthiş gerçek

Yıldız şavklarında oynaşan ırmağın delişmenliği

Ve kâlp atışlarını sarıp sarmalayan alev

Bütün bunlar sabırsız bir tayın anlattığıdır

Sabırsız bir tayın coğrafya bilgisidir de denebilir

Taylar: ölümsüz ama ölümlü, hüzünlü ama cesur

Taylar: göğün bulutu, yeryüzünün yalnızlığı

Firar duygusunun kışkırttığı büyük öfke

Kalbim şimdi bir tayın kalbidir

Fark edebilecek kadar kendindeyse insan, yeryüzünün sessizlik dolu anları akşamüstülerdir. İçerden duyurur kendini o. Şeyler sınırlarından erir birbirine doğru. Sesler harflerden gölge evlerine çekilir. Bir doluluğu var, sessizliğin boşluğu bir dolduruşu var. Hemen hepimiz biliriz, onun nasıl büyüdüğünü, ele geldiğini, bizi ele geçirdiğini içimizde. Sıkıntıdandır bazen ve insan en çok sanki o anlarda derin düşünür.

Büyük karar anlarının düşünmeleri gibi değil, hiç değil. Basit sadelik. Küçük dirençlerden yapılmadır hayat. Her sabah uyanmak. Sıradan, olağan ve müthiş. Yükü ağır bir eylemdir. Dehşeti içinde bir harikuladeliktir uyanış. Bu, devam demektir, hayat sana evet’tir. Çekirdek eylemleri varsa hayata doğruluğun ki varlar, uyanmak böyledir. Onlar insanı ve yeryüzünü yeşillendirir. Çiçek de açtırır kimileri. Yaz bahar ne, kış ayazında. Var kalmak görkemli bir direniştir.

"Her şey, kendi varlığını sürdürmek için elinden geldiğince çabalar." Ah, Etika!

Otları, çayırları, dümdüz ovaları düşlüyorum bir zamandır. Yol kenarlarındaki karahindibaları, kökün kudretini, yeşili kımıldatan özsuyu, rüzgârla kâinatı dolaşan şiirini hayatın. Işığı kolluyorum gerinmek ve esnemek için; kımıldamak, hareket etmek. Hareket istikametsiz bir akma biçimi. Sessizdir, gösterişsiz var olmak. Sükunetine kavuşamayan içler duyamaz bulutların ağarken dediklerini. Konuşur bulutlar da doğadaki her şey gibi. Sessizlikten dilleri.

Devam zordur; aynı ile başka, her gün. Sonsuzluğa desenler. Nietzsche’nin bengi dönüşleri. Hatırla; hatırlayabilir insan yaşamadığı hatıraları da.

Karşılaşmalar kamaşmadır; önce bedenden duyurur kendini. Yüz yüzeyken bakış sustan doğar. Gözbebekleri bunun içindir. Başkası içimize bu boşluklardan akar. Hayat da oradan.

Otlar gibi yayılalım iyimserliğimizle. Tutunalım köklerimizden. Vazgeçelim köklerimizden. Aka bulana tutulalım da ona. Yaşamak başka yaşamlar ister yanına. Bu, birlikte kalma kudretimizdir, yıkıntılar arasından geçerken.

Acı silinmez, acı boşlukta kaybolmaz, acı su toplatır kapakçık kulakçıklara. Uyanmak ısrardır. Temas dünyada kalmanın bir biçimi. Esniyorum omurlarımdan sana doğru. Bak, benim bulutlarım senin ağaçlarına yürüyor. SEN kimsin?

Yeni diller öğretiyor bize yeryüzü. Uzun yürüyüşler, başıboş dolanmalar. İçimizin şaşıyor pusulası. Düşünceyi yoldan çıkarıyor, dünya bir gezinti yeri. O zaman bedenden hatıralar aynı yara izlerinden, kesikler, dikişlerden yeniden açılıyor. Suyunu bekleyen nehir yatakları, kayalık yamaçlar; her gün gözlerimle dokunduğum dünyanın teni.

Eski bir kırığın sızladığı yerden soruyorum yaratılışın kusursuz dengesi kusurların hikmetinden mi?

Hafıza. Sır deniz. Jöle kıvamında renksiz, kokusuz. Solaris. Zamandan özgürleşmiş bir mekânsallık. Zamanla mühürlenmiş mekân. Hafızada nedensiz ve bağsız yüzen parçacıklar. Ben binası, anı atomlarından.

Uzak geçmiş hattında ilk hatıra. Öncekiler uykuda. Üç, üç buçuk yaşları. Tanı doğuştan kalça çıkığı. Tedavi yöntemi ameliyat. Anımsama kesik, parçalı epifanik. Ameliyat masası. Tepede. Devasa bir çelik dairenin içinde minik ışık yuvaları. Saymayı bilmiyorum. Sonra. Bal peteği gibiliğini de. Zihnimdeki o ilk fotoğraf ben, hayat, nesneler arasında çok ve başka oyunlar kuracak. Sonra.

Anneannemin cebinden hiç eksik etmediği optalidon kutusu. Dışı çekici bir pembe, içi siyah. Drajelerin küçük hazneleri. Saymayı biliyorum artık. Altı tane. Bal peteği… Oynamayı seviyorum.

Derin uyku, güzel uyku narkozdan. Önce. Yatarken masada ne hissettiğimi anımsamıyorum. Korku, belirsizlik, düşüş… Duyguyu tanımlayacak hayatbilgisinden yoksun. Yakıştırmalarla süslüyor olabilirim hatırayı. Hafıza bunu yapar. Sonra ne acı hatırlıyorum, ne de başka bir şey. Boşluğu anlamak için küçüğüm çok. Daha.

Bunu yapar. Hafıza sıçramayı sever. Yine yataktayım bembeyaz. Her yer ve şeyler de. Bu kez duygu var. Korku, dehşetli. Bu sonranın bilgisi. An yakalanamaz, ele geçmez. Çağrılan bekler, ad koy bana der.

Geçmişteki burada. Geçmişteki şimdi. Bütünlüğüm benden alınacak. İçimi kopartan testere sesi… Ona karışan avazım. Ne olacak bana! Varlık. Var kalma çabası. Hayata doğruluk. İç kendini kaç kez daha oyacak, yatağını kaç kez yeniden yapacak. Bilgisi yok henüz. Sonra.

Babam bayılmış, bunu hatırlamıyorum. Sonradan. Baba güzelliğini yapanlar hanesine bir ek. Daha. Kanbağından öte, eksiğinden akraba. Da.

Aradan upuzun yıllar. Üniversite. Edebiyat okuyorum. Batı Edebiyatı Akımları dersi. Roman çözümleme. İlk analiz. Peyami Safa, Dokuzuncu Hariciye Koğuşu…

İnsan etten çok kemik.

Evden esaslı söz edişler için evin dışına çıkmak lazım. İçeriden ve dışarıdan evin görünümleri başka. Nehir boyunca, birbirlerini asla terk etmemek üzerine verdikleri sözü can sıkıntısıyla tutmaya çalışan bir dizi yorgun eve bakarken düşünüyorum bunları. Bir yerden gitmekle orayı terk etmek arasındaki farkları bir de. Nehrin nerede olduğunun önemi yok. Evlerin kimin ve nerede olduğunun. Yok.

Düşünmek yavaşlatıyor. Belki de su. Berrak, serin, ışıldayan, düşünceyi kristalleştiren bir su değil bu. Da bu nehrin suçu değil. Bütün büyük şehirleri kesen, bölen, parçalara ayıran sular böyle. Bozbulanık. Kir pas, çerçöp, pislik muhtemelen akan. Ben yol boyu yürürken, köprülerin beni nereye bağlayacağını hiç dert etmeden, bağlandığım yerlerin yer oluşunu fark edip diğer fark edişleri es geçerek yürürken, suya bazen dikkat kesilip bazen onu umursamadan yürürken bu, rengini, kokusunu kendinden silip başka bir şeye dönüşmüş ‘artık şey’in, yanımdan akanın uygarlığın posası olduğunu bir an düşünüp unuturum. Gözümün okuması: Uygarlık tarihi palimpsest bir mekân. Nehirler gibi. İnsan. Da unutkanlıktan yapılma bir “şey”. Dir.

Yürümek yatıştırır, su unutturur. Unutarak mı yatışıyorum? Yavaşlıyorum. Durup suya baktığım zamanlar da oluyor. Buradaki şimdide baktığım hangi su? Bunun önemi yok. Ona baktığımda, kıyısında durduğumda zaman içine çekiyor beni. Evet, zamanın bir dışı var. Atıldığımız bir dış. Vakitlere bölünmüş bir dış. Suyun sesini seviyorum. Gürültüsünü. Sessizliğini. İçzaman, dışzaman bir de zamandışılık. Sevmişimdir neyi, neden sevdiğimi bilmeden. Bildirmemiştir bunu su. Yürürken bul, demiştir. Bulurum yürürken aradığımdan başka şeyleri. Su hangi su önemi yok.

Bekleyiş Unutuş. Okudum. Bekleyiş, yolunu kaybetmeyen sapmanın, hatasız başıboşluğun mekânı. Neredeyim? Hangi nehir yolu bu, hangi köprüler geçtiklerim, kimler karşılaştıklarım? Sudaki gözler benden (senden) yansıyan. Sen muhayyelsin. Ben? Sürekli değişen. Telafi yoksa teselli de yok. Demiştim. Dedim. Bekleyiş artık bekleyecek hiçbir şey olmadığında, hatta bekleyişin sonu dahi olmadığında başlar. Bekleyiş beklediğini bilmez ve beklediğini yıkar. Bekleyiş hiçbir şey beklemez.

Özleyiş. Düşüncenin mekânı da unutuşunki gibi sınırsız. Sınırsızlığı düşünür gibi düşündüm sınırsız bir mekânda özlediklerimden çok özleyişi. Her şey bir şimdilik. İnsan, bir özleyiştir. Belki. Neyi özlediğini bilmeyen. Tarih bir özlem hikâyesidir. Belki. Felâketler anlatısı. Özleyiş sakin, barışçıl bir şey değildir. Suyun gürültülü halidir belki. Melankoli uysal bir yeraltı suyu değildir. Su burada kırılgan. Oraya gelene ne yürünmüştür dünya. Okunup okunup bitmemiş bir dünya. Dünya evimiz midir? Ev terk edilendir, ev çıkılan, gidilen yerdir. Özlenendir belki, unutulan.

Bekleme odasındaki dünya. Beklemeodası dünya.

Belki.

inatçı umut, derin unutuş

hafızanın sonsuz ırmak kıyılarında

dünyanın ilk günlerinden kokusu

apansız, zamansız, daima.

Her yere ilk varırlar, sabırsız özsuları

ilahi bir hevesle yayılır, sessizlikle büyürler,

otlar insanı görür ve hayal kurar

der gibi ben senin buradanım

Toprak kımıltı ve uğultu yükseltir

duyulur başka alemlerin sesleri

bir ot filizi varlık ürpertisidir

dua yeryüzüne aşk olup bakmaksa

çayırları sonsuzdur ve yeşil

her şeyle konuşurlar

yaban ottur yaşam bilgesi.

Yuvarlandığımız yamaç, eğiminde çayırlar

başlangıca aşinalık

inanıyorum otların altındaki toprağa da

kokularla yüklüdür çocukluk

otlar içinde ne saklar bilir çocuk

sırlı yağmur, melankoli işler düştüğü yere

sütliman bir göğekin daima hatırlar onları.

Dünyanın bitmeyen şarkısı onda

çayırların kesintisiz soluğu

değişirken suretler, akşamüstüler

mevsimler, ışık ve gölge

sararırken otlar, ova tarihi düşündürür.

Elimde sıkıntının ipi, benden öncekilere basmadan, toprağa taze izler bırakarak, ovanın düzlüğünü yalpalatıp katılırım ben de arada böyle yürüyüşlere. Tüm çaba orada olanları anlamak için. Dikkatimin sınırları aramız kadar. Aramız unutulanlar ve hatırlananlardan. Kimsenin bilmediği, ikimizde, ikimize, ikimizden olan. Onları yürürüz birlikte ve ayrı. Aynı ve başka izler arkamızda ve önümüz sıra. Sessizliği konuştururuz aramızda. Dil böyle yırtılır, yıkılır ve böyle dikilip kurulur arada, boşlukta. Görünmezliğimizi korumak için hızla geçeriz ovayı, ardımızda bırakıp ufuk çizgisini. Ormana… bütün bir günü ve geceyi ardıç kuşunun şarkılarıyla sürüngenleri, kabukluları, böcekleri izleyerek geçirebiliriz dalgın bir uyur uyanıklıkta. Sırtımızda meşenin acısı. Alıp özsuyunu, katıştırıp terimize yürütürüz damarlarımıza, kılcallarımıza. Gece gibi ürpeririz ölüm öpmek ister elbette gözlerimizi. Biz birbirimizi isteriz. Acısu gibi. Göçebelik suyla ilişkilidir, biraz da ormanla.

Kente varış zordan bir yeniden doğuş gibi. Akışı değil zamanı hatırlayarak. Tarihi. Kapanı. Kapanmayı. Aramız burada ya hepten açıktır ya su sızmaz aramızdan.

Her şey yerli yerindedir; zaman içimizden geçerken bu bir yanılsama. Şeylerin arası mesafedir. Aradalık belki varamamaktır. Eşik bir zamanmekândır. En çok orada bekleyişe çekilir insan. Bazen bir cümlenin tam ortasında. Dünya akıyordur oysa hem içimizde hem dışımızda. Çöken o tuhaf sessizliği arada’nın tam tan ağarmadan önceki andır.

Asla dönülemeyecek o yerden sonra buraya da yerleşemezsin. Hep arada. Orada susmak bazen gürültülüdür. Gecikmek, sonsuz bir aradalıktır. Dalgın hep bir aradadır, oradan, kaybettiği yerden hatırlar kendini. Dünya sesleriyle bizden çekilirken şeylerin gölgeleri uzar.

Kuş hep aradadır. Uçuşta.

Yaseminin kokusu salkım saçak. Uzaktan. O suya düşen yıldızları saymayı denedi.

Karanlıkta taş sektirdi. Bir iç ne kadar dayanabilir dedi mesafenin bilgisine. Baykuş sesi karıştı iç çekişine. Gecenin çıtı. İyiliğe işaret saydı. Bir balık suda sıçradı. Sırtında bir el hayaleti. Hayal etti.

Neden olmasın dedi. Nedensizlik ellerinin damarları gibi yol yol genişledi. Acıtatlı bir tebessüm dudağının kenarında. Nedir böyle duyuran kendini?

Hissetmek mi o duymak mı dedi. Hangi algı kapısı, hangi eşik. Okyanus olup kavramak var. Engin. Kaburgaların sıkıştırdığı ciğer. Nedensiz yerinde kıpırdandı. Güllere boyanmış bir yüz uyandığı uykusunda. Hayali nasıl kaydetmeli?

Nasıl, derken düşülen kuyu uykular.

Kendiliğinden ve uzak akıldan. Olduğu gibi. Bir el saçlarının arasından... yakaladığı ne?

Üst üste binen imgeler. Dalgalana durula. İç içe ve kol kola. Kadraj dışında kalanların sessizliği. Bana istediğini sorabilirsin.

Vakitsiz bir serinde çocuk ağlaması. Kemikte nemli sızı. Güneş ister. Sarı.

Gece hayvanları. Görünmez duyurur kendini. Uykusuzlukta. Dibe dal, soluksuz kal. Denize fısılda. Kaç kulaçtır bir ömür.

Bak dedim bu bir arpa boyu yol. Bunun keçiyolları var. Bir karakeçi sekti yardan. Taşlar. Aşağıya doğru istikameti. Su. Hafif bir baş dönmesi. Yakınlığın getirdiği. Suyla.

Suskuyu konuşturmak dedim asıl mesele. Çok konuşarak bazen örtmeyelim kendimizi. Sezili bilgi sakinliği getirir. Etteki yara kaynar tuzlu suda. Bu, deniz.

Nur_u Ziya sokak. Oranın bir yokuşu var. İnişleri iyi. Kayıt. Slowmotion.

"Gördüğümü görüyor musun?"

Bir sarılmanın dedi sonsuza uzayabilir kolları. Su çalkalandı. Mutedilden çırpıntılıya.

Kirpikleri tuz. Kokusu yosun. Yeşilmavi. Bir göğüse uyumak. O, sorusuzdur. Çocukluktur.