Kütüphanemin derinliklerine inip size bazen rehber bazen ilham olabilecek bazı kitaplar derledim. Konu yaratıcılık olunca “biri elimden tutsun, yalnız olmadığımı hissettirsin” dediğim zamanlar oluyor. İşte o böyle anlarda başvurduğum kitaplar diyebilirim. Kimisi anlık, kimisi saatler geçirmelik.

Pat B. Allen - Sanat Bilmenin Yolu

Dayanamayıp en sevdiğimi başa koydum (ama yazının sonunda da apayrı sevdiğim bir kitap var). Çok sevdiğim şeyleri anlatırken biraz zorlanıyorum kelimeler kaçıveriyor birden. Bu kitap da biraz böyle. Kitap boyunca bir yandan Pat Allen’ın sanat terapisti/sanatçı olma yolculuğuna tanıklık ediyoruz. Ama bir yandan da bize sanat yapmanın ne kadar “yapılabilir” olduğuna dair kitap boyunca rehberlik ediyor. Her şeyi o kadar güzel parçalara ayırıyor, o kadar yapılabilir kılıyor ki tek yapmanız gereken durup önünüze kağıt kalem alıp Pat’i dinlemek oluyor. Size aslında malzeme ve yöntemler ile nasıl bağ kurabileceğinizi, nasıl farklı yerlerden bakabileceğinizi gösteriyor. Bunu yaparken kendi sürecinden bahsettiği için de yalnız hissetmiyorsunuz. Okurken içimde yaratma dürtüsünü hareketlendiren, kıvılcımlar oluşturan bir kitap.

Rick Rubin - Yaratıcı Eylem: Bir Var Olma Biçimi

Bu meşhur gri kapağı illa bir yerlerde görmüşsünüzdür diye düşünüyorum. Rick Rubin’in kitabı benim için başından sonuna okumalık değil de ihtiyacını hissettiğimde rastgele bir sayfasını açıp okumalık bir kitap. Özellikle yaratıcı tıkanıklık ve üretime çok değiniyor. Her açtığımda da benle konuştuğunu hissettiğim bir kitap.

Wendy Ann Greenhalgh - Mindfulness in Drawing

Buradaki ilk yazılarımdan biri çizim ile olan derdimle ilgiliydi. Sen seramikçisin nedir bu çizimle olan derdin, kaygın diye diye aştık bir şeyleri :) O zamandan beri çizime bambaşka yerlerden bakmaya, insanlara da oralardan baktırmaya çalışıyorum. Bu kitap da çizime aslında meditatif bir araç olarak yaklaşıp nasıl pratikler yapabileceğinizi anlatıyor.

Elizabeth Gilbert - Büyük Sihir

İlham ve yaratıcılık konularında kendinizi kaybolmuş hissettiğiniz bir zaman sizi sakinleştiren güzel bir çay gibi, sıcak çikolata gibi bu kitap. Fikirleri canlı şeyler gibi anlatmasını seviyorum. Fikirlerin dünyada dolaştığını, kendilerini gerçekleştirecek insanları aradığını söylüyor. Bir fikri seçmezsen onun başka birine gidebileceği fikri kitabın en meşhur metaforlarından. İnsanı daha büyük bir şeyin parçasıymış gibi hissettiren bir kitap.

Julia Cameron - The Vein of Gold

Eğer Sanatçının Yolu’nu sevdiyseniz ya da onu okumasanız bile yönlendirilmeyi, bir çerçeve içinde hareket etmeyi, challengeları seviyorsanız bu kitapa bakabilirsiniz. Sanatçının yolunda olduğu gibi hafta hafta değil ama belli konseptler etrafında ilerliyor. Yine ödevler var, bazen Julia size sorular soruyor. Maalesef ilk kitaptaki gibi insanların hayatlarından anektodlar var (ben katlanamıyorum onlara bir anda TLC belgeseli gibi hissettiriyor) ama pratikleri çok güzel.

Katy Hessel - How to Live an Artful Life

Bu kitabı çok seviyorum. Katy Hessel 365 güne ilhamla başlatacak bir kitap yazmış. Her gün kadın sanatçılardan bir alıntı ile başlıyor. Bazen Hessel sanatçı hakkında ufak bir bilgi veriyor bazen de alıntıdan yola çıkarak journaling soruları ya da pratikler veriyor. Sevdiğiniz kişilerin doğum gününde ne yazdığına bakmak da güzel oluyor. Benim doğum günümde çok sevdiğim sanatçılardan biri olan Georgia O’Keeffle’den alıntı var :)

Şeyma Çavuşoğlu - Yaratıcılıkla Temas

Kapanışı da benim için çok özel olan bir kitapla yapmak istedim. Yaklaşık bir senedir Communitas Art Therapy’de öğrenciyim bu kitap da canım hocam Şeyma’nın kitabı. Bu kitabı uygulamak için sanat terapisti ya da sanatçı olmanıza gerek yok tabi ki. Kendini tanımak, kendinle bağ kurmak, içinden geçtiğin eşikleri, içindeki eleştirel sesi görmek duymak isteyenler için bir kitap. İçinde bir sürü pratik var ve birbirini takip eden bir şekilde besleyerek devam ediyor. Pat Allen’da olduğu gibi burada Şeyma’nın kendi sürecine de paylaştığı görsellerle tanıklık ediyoruz o yüzden en başından itibaren sizi yalnız hissettirmiyor.

Şimdilik bu kadar. Neyse ki bu sefer arayı çok açmadım :) (tahtaya vur Bade) Siz de bana kitap önermek isterseniz yorumlarda görüşürüz :)

Bir sonraki randevuya kadar kendinize iyi bakın!

Sevgiler

Bade

İlham perisi ile ilişkimi yeniden gözden geçiriyorum.

E biraz eskilere gidelim. Nasıl çıktı bu ilham perisi kavramı? İngilizcede “muse” deniyor ve aslında tek bir kişi değil 9 kadından oluşan bir gruptan bahsediyoruz. (Müze ve müzik kelimeleri de buradan geliyor: ‘muse’lere adanmış yer, ‘muse’lerin faaliyeti/sanatı) Hafıza tanrıçası Mnemosyne ile Zeus’un 9 kızı, her biri farklı bir sanat dalını temsil ediyor.

Antik Yunan mitolojisinde bu 9 kadın güzellikleri, kadınlıkları ile değil bilgelikleri ile ön plana çıkıyor. Şairlerin kulağına doğru sözleri fısıldadıkları, onlara müziği, doğruyu söyleme gücünü bahşettikleri anlatılıyor. Bilgiyi taşıyan, ileten, yaratıma ön ayak olan aktif figürler. Daha sonrasında Rönesans ile birlikte ilham perisi sadece erkek sanatçıya güzelliği ile ilham olan, bilgiyi taşıyan değil duyguyu tetikleyen pasif bir figüre dönüşüyor ama o konuya başka bir yazıda değineceğim.

9 muse’un annelerinin Hafıza tanrıçası olması bir tesadüf değil. Antik Yunan mitolojisi hafıza ve yaratım arasında güçlü bir bağ kuruyor. Sanatçının yaşadıkları, gördükleri, geçmişten taşıdıkları museların ilahi bilgisiyle harmanlanıyor ve yeni bir forma dönüşüyor. Yani aslında yaratmak yalnızca yeni bir şey ortaya koymak değil, geçmişten taşınanı yeniden çağırmak ve ona yeni bir biçim vermek olarak da düşünülebilir. Hafıza çok öznel bir yer. Basitçe geçmişi hatırlamak diyemeyiz. Bazen yıllar içinde dönüşür, değişir, silikleşir, gerçekle rüya birbirine girer, bazen de oyunlar oynar. Hatırlayanın hikayesi olur.

Sürekli yeni bir içeriğe maruz kalmak bana sanki sahip olduklarım yetersizmiş gibi hissettiriyor. Yazarken bile biliyorum bunun doğru olmadığını ama başkasının hızına, yaratıcılığa, bilgisine yetişemiyorum gibi hissetmekten alıkoyamıyorum kendimi. Maalesef işim gereği sosyal medyadan uzak duramıyorum orası benim de vitrinim. Algoritmanın karşıma ilham olarak çıkardığı 3 saniyelik videoların üstümde yarattığı ağırlığını bir kenara bırakıp kendim için neler yapabilirim bunu çözmeye çalışıyorum.

O yüzden eskilere gitmek istedim. Taa Antik Yunan’a. Belki de yaratmak için her zaman yeni bir şey bulmamız gerekmiyordur. Bazen hatırlamamız yeterlidir.

Neden ilhamı dışarıda aramak yerine kendi hafızamı bir “kaydedilenler” klasörü gibi kullanmıyorum ki? Pinterest boardlar, instagram postları arasında kendi imgelerimin sesini duymak gittikçe zorlaşıyor. Halbuki benim de bir arşivim var.

^{ilhamı kaydettiklerimde değil gördüklerimde aradığımda ortaya çıkanlar}

Seneler önce yürüdüğüm bir sokak. Bir arkadaşımın yıllar önce söylediği tek bir cümle. Gerçekten yaşanmış bir anıyla sonradan zihnimin eklediği parçaların birbirine karıştığı sahneler. Dedemden dinlediğim hikayeler, o hikayeleri dinlediğim odanın zihnimdeki hali. Sadece anılar da değil. Yıllarca seyahatlerden biriktirdiğim malzemeler, çektiğim fotoğraflar, başkalarından bana kalan sanat kitapları. Eskiden çizip bir köşeye attığım çizimler. Bunların hiç birini ilham klasörüne, pinterest boardıma kaydetmedim. Halbuki içimdeki bu arşivi keşfe çıkmak için heyecanlıyım.

^{aile arşivim aslında en büyük ilham kaynaklarımdan biri}

Algoritmanın bana sürekli “bakmadığın daha çok şey var” “sen yapana kadar onun zamanı geçti ohoo biz başka şeye bakıyoruz hadi çok yavaşsın” demesine inat kendi hızıma, kendi hafızama güvenmek istiyorum. İlham perimi algoritmanın içinden, kaydedilip bir klasöre tıkılmış halinden kurtarmaya karar verdim. Onu tekrar bilen, hatırlatan, hikâyeler anlatan bir figür olarak düşünmek istiyorum.

Kendim için bazı journaling soruları hazırladım. Eğer benimle aynı dertten muzdaripseniz, biraz hafızanızı hareketlendirmek, ilham periniz ile olan ilişkinizi irdelemek isterseniz soruları sizin için de aşağıya bırakıyorum.

• Artık var olmayan ama zihninde hâlâ bütün detaylarıyla dolaşabildiğin bir yer var mı?

• İlham perim bana yeni bir şey göstermek yerine geçmişimden bir şey getirseydi bu ne olurdu? (bir anı, bir obje ya da sadece bir his)

• Ailende defalarca anlatıldığı için artık senin de hatıranmış gibi hissettiğin bir hikâye var mı?

• Bugünkü estetik zevkinin izlerini çocukluğunda nerede görebiliyorsun? (algoritmadan bağımsız kim olduğumuzu bir hatırlayalım)

Bir de bu yazıyı yazdıktan sonra oturup bir pratik yaptım ve çok iyi geldi o yüzden geri dönüp onu da eklemek istedim: memory board.

Önüme bir kağıt ve boyalar aldım. Hiç telefonuma bakmadan (mümkünse uzak bir yere koyun) sadece hafızamdan kendime bir ilham panosu oluşturdum. Hatırladığım renkler, desenler, objeler, mekanlar, insanlar, şarkılar…aklıma bana iyi hissettiren ve ilham veren ne varsa yazdım çizdim. Arkaya da şu şarkıyı açtım: Stalia Stalia

Siz de belki yazıyı bitirdikten sonra bu pratiği yapmak istersiniz :)

^{Bu şarkı benim için bu an ile özdeşleşti}

Bir sonraki postada görüşürüz.

Sevgiler!

Bade

Bir topluluk içinde anlam bulmak bana çok iyi geliyor. Bağ kurmak, dokunmak, başkalarının tanışmasına vesile olmak, nefes alacak alanlar açmak. Ben de böyle nefes alıyorum.

Bu sene benim hem kendi sesime hem diğer insanların sesine kulak verdiğim, iş yapma biçimimi sahiplendiğim, kendimi olduğum gibi ortaya koymaya çalıştığım bir sene. Sungirl Club’da her ay topluluktaki kadınlara özel ücretsiz Community Meetingler yapıyorum. Onlara kendilerini özel ve güvende hissedecekleri alanlar yaratmaya çalışıyorum. Çünkü burası artık sadece bana ait değil. Sungirl Club’ı diğer insanlarla birlikte büyütmek bana inanılmaz bir keyif veriyor.

Bugün geriye dönüp neler yaptık diyebilmem için ve belki başkalarına da ilham olur diye yaptığım Community Meetinglerden bahsetmek istiyorum. Sungirl Club benim için bir yetişkin oyun grubu. Etkinlikleri de o gözle tasarlıyorum. Sosyolog, eğitmen ve sanatçı kimliklerimin bir araya gelip el sıkıştığı bir alan oluyor benim için.

Community Meeting No.1

İlk Community Meetingimizde odağım kaynaştırma oyunlarıydı. Bir nevi oryantasyon günü gibi tasarladım aslında bu günü. 33 kadın bir araya geldik. Önce 5 farklı stickerı herkese ayrı ayrı dağıttım. Güneşler, kurdeleler, aylar, yıldızlar ve kızlar. Sonra herkesten neden onları grupladığımı keşfetmesini istedim.

“Neden ay grubundayım ve diğer aylarla nasıl bir ortak yanım olabilir?”

20 dakika tartışmadan sonra her grup kendisine bir sözcü seçti ve keşfettikleri ortak nokta teorilerini anlattılar. “Hepimiz fotoğrafçılıkla uğraştığımız için” “bir dönem herkes sevgilisiyle yaşamış ondan olabilir” “sıcak kanlı olduğumuz için gruplandırıldık”… Aslında ortada hiç bir sebep yoktu, ben stickerları rastgele dağıtmıştım ve sadece 20 dk içerisinde kendilerine bir sürü ortak nokta bulabildiler. Bağ kurmak bu kadar kolay olabiliyor :)

Sonra sıra geldi büyük grubu kaynaştırmada. Herkese bingo kartları dağıttım. Bir ismi sadece bir kere yazma hakları vardı. İzlemesi inanılmaz keyifli bir kaos yaşandı. “Avrupa yakasında oturan kim var?!!” “Kim mayıs ayında doğdu?!!”

O gün kızlar da bir oyun fikri ortaya attı ve topluca onu da oynadık. Bu benim için inanılmaz güzel bir şeydi.

Son olarak herkese kağıtlar dağıttım ve Türkçe pop eşliğinde şarkı değiştikçe kağıtları sola geçirdik ve sonunda 33 kadının elinin değdiği çizimler çıktı ortaya. Birlikte olduğumuzun güzel bir anısı.

Community Meeting No.2

Sungirl Club’da yapmayı en sevdiğim şeylerden biri bir başkasıyla güçlerimi birleştirmek. Bu etkinlikte de Damla Sandal ile beraberdik. Bayadır oyun hamuru ile yapılan baskı etkinliğini denemek istiyorduk. Damla çok güzel bir hikaye anlatıcısı. Beraberimizde 10 kişiyi toplayıp Beyoğlu sokaklarına daldık. Elimizde defterler, oyun hamurları ve mürekkepler. Damla bize kentin hafızasına, Beyoğlu’nun artık unutulmuş gece hayatına, eski sakinlerine dair hikayeler anlattı.

Her durak sonrası kızları serbest bıraktık ve etraflarına bambaşka bir gözle baktıkları bir keşfe çıktılar. Oyun hamuru ile dokusunu çıkarabildikleri detaylar keşfettiler. Bazen bir kapı kulbu bazen bir tabela. Kaybedilen hafızaya inat eski İstanbul ile güzel bağlar kuruldu.

Community Meeting No.3

Bu akşamı ömrüm boyunca unutmak istemiyorum. Gelen herkesten onlar için anlamlı bir obje getirmelerini istedim. Önce herkes tek tek çıkıp objelerinin hikayesini ve neden o objeyi seçtiğini anlattı. Dinlemek ve dinlenilmek bu kulüpte en kıymet verdiğim şeylerden biri. Biz o objeyi dinlerken o insanın hayatını, meraklarını, değer verdiği şeyleri dinledik aslında. Sonra herkes masanın etrafında toplandı ve birbirinin objesini çizdi.

Bu etkinlikle yapmak istediğim aslında hem birbirimiz ile başka bir yerden bağ kurmak hem de çizime farklı bir yerden bakabilmek. İlk yazılarımdan biri olan Bir Kuple Performans Kaygısı yazımı okuduysanız çizimle bir derdim olduğunu biliyorsunuzdur. Aştık, aşıyoruz :) Pat B. Allan “çizmek o şeyin özünü tanımanın yollarından biridir” diyor. Bu sözü okuduğumda böyle bir etkinlik yapmak geldi aklıma. Çizime yetenek ve kaygı üzerinden yaklaşmak yerine bir dokümante aracı, bir bakma biçimi olarak yaklaşmak. Çizerken tüm detaylarını incelemek ve bir yandan hikayesini bildiğim için bambaşka duygularla yaklaşmak… Kendi adıma uzun zamandır çizdiğim en anlamlı şeylerdi.

Arkadaş grubunuzla yapmanızı şiddetle öneririm.

Community Meeting No.4

Buranın bir yetişkin oyun grubu olduğunu söylemiştim. O yüzden 4. etkinliğimiz için Fatma Cucumlu ile birlikte 20 kadını topladık ve birlikte kağıttan bebekler boyadık. Fatma bizim için kağıt elbiseler tasarlamış. Ortaya bir sürü boya kalemi saçtık. Hem bu kadar nostaljik hem de çocuksu bir şeyle uğraşmak çok iyi geldi. Ve bu duyguyu o aynı anda başkalarıyla paylaşabilmek… Nasıl zihin dağıttığını anlatamam. Ben zamanı yavaşlatan etkinlikleri seviyorum. Çocukken zamanı algılayış biçimimize dönmek çok iyi geliyor, hiç bir şey hesaplamamak, verimli olmaya çalışmamak…

Akşamın sonunda arkaya bütün kızlar toplandık şarkısı açıldı ve bebekler dizildi. Büyük bir sınıf toplantısı gibiydi.

Community Meeting No.5

Son yaptığımız etkinlik ise bir araya gelip romantik komedi izlemek oldu. Filmimiz The Holiday’di. Herkese rahat kıyafetlerle gelmesini söyledim. Tüpte mısır patlattık, sıcak çikolata kaynattık. 25 kadın bir arada romantik komedi izlemenin ruha ne kadar iyi geldiğini anlatmama gerek yok sanırım??

Film gerçekten bahane. Tüm koşturmaların içinde bir cuma akşamı gidip senin gibi kendine zaman ayırmayı seçmiş kadınlarla birlikte bir akşam geçirmek aslında olay.

Sürekli uyarana maruz kaldığımız ve sürekli yetersiz hissettiğimiz bir düzende aslında yalnız olmadığımızı, bizim gibi ihtiyaçları, korkuları, merakları olan insanlar olduğunu görebilmek. Konuştuğunda duyulduğunu bilmek, görünür ve değerli hissetmek. Seni tanıyan insanlardan uzakta belki farklı bir personayla o topluluğun içinde var olabilmek (yargılanmayacağını bilerek). Normal akışında denk gelmeyeceğin insanların çocukluğunu dinlemek ve aynı şeylere heyecanlandığını keşfetmek. Gerçekten çok seviyorum topluluk ruhunu. Bu topluluğu yürütmek ve yönetmek iyi ki dediğim anlar yaşatıyor bana. İYİ Kİ! Nice community meetinglere :)

Umarım bu vesileyle yazma tıkanıklığımı da üzerimden atıp buralara geri dönerim. Sungirl Club’a katılmak isterseniz de buradan detaylı inceleyebilirsiniz.

Herkese çok sevgiler

Bir sonraki randevuda görüşürüz!

Bade

Zihninizde nasıl bir İstanbul haritası var? Bi gözlerinizi kapatıp zihin haritanızı açabilir misiniz?

Hangi semtler var, hangileri yok? Mesafeler nasıl? Sınırları nerede başlıyor nerede bitiyor?

Yol beni buralara getirip seramikçi yapmasaydı belki de kentleşme çalışan bir sosyolog olabilirdim. Üniversitede en ilgimi çeken alan buydu. Hepimizin zihninde farklı bir harita olması fikri beni çok heyecanlandırıyordu ve çevremdeki insanlara haritalarını çizdiriyordum.

Şimdi 10 yıl sonrasına saralım ve günümüze gelelim. Yıllar önce genç sosyolog heyecanımla ortaya attığım Mental Map İstanbul projesine bir mimar Dilara Şengül dokunuşu gerekiyormuş meğerse. Tamamlandık ve yola koyulduk, heyecanlarımız ve disiplinlerimiz birbirini besledi.

Bu aslında İstanbul ile yeniden bağ kurma projesidir, vefadır, hatıraları karıştırmaktır. Yıllar içinde şekil değiştiren ilişkimizi onurlandırmak, kimliğimizde emeği olan şehri kucaklamaktır belki de.

Hafıza öyle ilginç bir şey ki. Hayatı nasıl okuduğumuzun bu kadar öznel olmasına bayılıyorum. Ve her şeyden önemlisi inanılmaz bir heyecan duyuyorum. Peki ne yapıyoruz bu projede ve siz nasıl bunun bir parçası olabilirsiniz?

Mental Map İstanbul’u bir deneyim haline getirdik. Beyoğlu’nda buluşuyoruz ve Dilara bizi adeta zamanda bir yolculuğa çıkarıyor. Eski İstanbul sakinlerinin hikayeleriyle tanışıyoruz, günlük hayatta fark etmediğimiz mimari detayları keşfediyoruz. Sonrasında da bir masa etrafında oturuyoruz. Ben önünüze rengarenk kalemler seriyorum ve kendi zihin haritalarımızı çiziyoruz. Sonrasında haritalarımız üzerine konuşuyoruz.

Geçtiğimiz ay keşif buluşmalarının ilkini gerçekleştirdik ve o kadar farklı haritalar çıktı ki. Kimisinde anadolu yakası solda, kimisinde Suadiye’nin üstünde Silivri var. İşte diyorum zihin o kadar farklı bir şey ki! Bende tarihi yarımada yok mesela. Haritadaki noktaları duraklara göre, arkadaşların evlerine göre, kendi yaşadığı semtlere göre çizenler…Mesafeler karışıyor, bazen uzuyor bazen kısalıyor. Hem hepsi gerçek hem uydurma…Aslında çizilen haritalar hem İstanbul’un hem de sizin kişisel tarihinizin haritası.

Hayalimiz çıkan tüm haritalarda sonrasında bir sergi düzenlemek. Hepimizin İstanbul’unu bir arada görmeyi çok istiyoruz.

19 Ağustos’ta çok güzel bir rota ile bir keşif buluşması yapacağız. Biletlerini buraya da bırakıyorum. İstanbul (ve kendisi) üzerine düşünmek isteyenleri Mental Map İstanbul’ a bekliyoruz.

Biletlerimiz

Mental Map İstanbul instagram sayfamız

Güzel İstanbul yazım

Bir sonraki randevuda görüşürüz!

Sevgiler,

Bade

Eskiden nedense daha çok yazarlar için kullanılırdı bu terim. Ünlü yazar baş yapıtının getirdiği ünün altında ezilir ve yıllarca hiç bir şey yazamaz… Bence şimdi her dakika uyarana maruz kalan, sürekli verimlilik kaygısı yaşayan herkesin başına gelebilecek bir durum bu tıkanıklık.

Çalışma ortamın da aklın kadar dağınık mı?

Beni en çok etkileyen şeylerden biri bu oluyor. O an yapmak istediğim şeylere odaklanmak yerine ya bir yerleri toplarken buluyorum kendimi (sonra yaratıcı eylemime enerjim kalmıyor) ya da dağınıklıktan fenalık geçirip hiç bir şey yapmamayı seçiyorum. Oysaki çalışma ortamım o an müsait olsa oturup resmimi çizerim, yazımı yazarım. Dağınıklık bir bahaneye dönüşüyor ve kendimi sabote etmeye başlıyorum.

Kendi alanının dışında bir şeyler dene.

Son bir buçuk senedir bana en iyi gelen yöntem bu oldu. Kendi alanımın dışında olan, iyi olma kaygısı gütmediğim, öğrenebileceğim şeyler denemek tıkanıklığımı çok güzel çözdü. Ben öğrenci olmayı seviyorum çünkü üstümdeki baskıyı azaltıyor. Tabi kafanızın içinde konuşan bir hoca varsa ona bir şey diyemem ama sıfırdan bir şeyleri keşfetmek hoşuma gidiyor. Daha yetkin olduğum konularda sonuca odaklanma eğilimim daha fazla oluyor ve süreçten keyif alamayabiliyorum. Bahsettiğim şey yeni bir hobiye kendini adamak da değil, sadece o gün deneyebileceğim şeyler. Yeter ki elime kalem, kağıt, makas alayım.

Ritüel ile başla.

Ritüel ile başlamak bir nevi kendinize komut vermek gibi. “Evet şimdi bu mumu yakıyorum ve sadece yaratmaya ayırdığım vakit başlıyor”. Yaratıcı eyleminize bir seremoni gibi davranabilirsiniz. Eğer kokularla ayrı bir bağınız varsa spesifik bir mum seçmek de güzel oluyor. Koku ile yaratmayı birleştiriyorsunuz. Ufak ama etkili bir giriş hamlesi. Özel akşamlara sakladığınız bir bitki çayı, belki telefondan değil plaktan müzik dinlemek… Bir deneyin hem kendinizin hem de ortamın havası değişiyor. Anda kalmakta zorlananlar özellikle denesin.

İlhamı dışarıda ara.

Ben günümüz tıkanıklığın sorumlusunun çoğunlukla sosyal medya olduğunu düşünüyorum. İlham alıp beslenebilirsiniz oradan. Ama kendinizi başkalarıyla karşılaştırıp yetersiz de hissedebilirsiniz. Mesafeler, hayatlar, ayrıcalıklar önemsizmiş gibi kıtalar arası gelen yetersizlik dalgası. Sıkılamıyoruz bile sosyal medya yüzünden. Her sıkıldığın anda elin gidiyor ister istemez. Kendi düşüncelerinle yalnız kalamıyorsun. Bunlardan biraz olsun uzaklaşabilmek için offline olmak ve ilhamı dışarıda aramak önemli o yüzden. Kendi şehrinde turist olmak, mimari detayları keşfetmek, antikacı ve sahaf gezmek. Çok basit şeyler söylüyorum aslında ama mesele zaten basit.

Oyun arkadaşları bul.

Son olarak bu yaratıcı tıkanıklıktan tek başına çıkmak zorunda değilsin. Daha önceki yazılarımda da bahsetmiştim: oyun arkadaşı çok kıymetli. Yaratmak kelimesinin kökeninde “yar” ve “yaren” var. Yani “dost” ve “bağ kuran” demek. Yaratmak kendimizle, süreçle, materyalle, ortaya çıkan işle, izleyici ve destekleyicilerle bağ kurmak demek aslında. Biz geçen hafta 3 kişi oturup sadece suluboya paletindeki renklerle oynadık ve kağıtta nasıl karıştıklarını izledik. O kadar iyi geldi ki. (Sırf bunun için yaratıcı kulüp kurmuş biri olarak) yaratıcı anları başkalarıyla paylaşmanın tıkanıklığı çok güzel çözdüğünü söyleyebilirim.

Bir sonraki randevuda görüşürüz

Sevgiler

Bade

Giderayak Köşesi

Bu sıcaklarda yapılacak iş

Minyatür takvim. Bayılıyorum böyle anlamsız işlere

Eski blog mezarlığı??? Tetiklendim

İstanbul benim için bir insan ama kadın mı erkek mi bilmiyorum. Aranızda şehirleri cinsiyetli algılayanlar var mı?

Geçen yazımda bahsetmiştim Yaratım Atölyesi isminde bir derse başladım. Kadının sanat dünyasındaki yeri, temsiliyet, farklı diller yaratmak, bildiğimiz sanat tarihinin dışında nasıl bir gerçeklik var gibi konulara odaklanıyorum. Sonra da o haftanın konusuna göre bir sanat pratiği yapıyoruz. Geçen haftanın konusu da Türk ressamlardı. Türk ressamlar tarihi, meselelerin kadın temsili üzerinden anlatıldığı bir tarih gibi zaten. Ama Güzel İstanbul heykelini görünce hem kadınlık, hem İstanbul hem kendimiz üzerine karmakarışık duygulara sürüklendim. Sonuç olarak buradayım.

Anlatacaklarım üzerimde çokça emeği olan, canım Ahu Antmen hocamın kitabındandır. Kendisi tez danışmanlarımdan biriydi. Bana eli değdiği için kendimi çok şanslı hissediyorum. Kitabı da buraya bıraktım alın aldırın inanılmaz bir kitap.

Şimdi anlatacağım olaylar Cumhuriyet’in 50. yılında gerçekleşiyor. Aradan geçen zamanda kaç arpa boyu yol alındığının hesabını size bırakıyorum.

Evvel zaman içinde kalbur saman içinde Chp ve Milli Selamet Partisinin bir koalisyonu varmııış. Bu iki parti daha yeni bir araya gelmişken Cumhuriyet’in 50. yılını kutlamak için bir sergi fikri ortaya atılmış. Başta 50 seneye 50 heykel denilmiş ama sonra ödenek çıkmamış ?? ve 20 eserde karar kılınmış. Sanatçılarla görüşülmüş, eskizler çizilmiş, peyzaj planları yapılmış, eserler komisyonlardan onaylarını almış. Bizim Güzel İstanbul isimli heykelimizin de Karaköy meydanına dikilmesine karar verilmiş. Gürdal Duyar tarafından yapılan bu eser başına geleceklerden habersiz tüm izinleri alındıktan sonra Karaköy meydanına yerleştirilmiş1.

Sonrasında olaylar başlıyor tabii. Önce basının dikkatini çekiyor heykel. “Müslüman Türk’ün ahlakını bozduğu” iddia ediliyor :) Sonra Necmettin Erbakan “adaba aykırı” olmasından dolayı heykelin kaldırılması konusunda bir hareket başlatıyor :) Ve çok hızlı bir şekilde bu mesele bir anda devlet meselesi haline geliyor.

İç İşleri Bakanı “Türk anasını hayasızca teşhir edici” olduğunu iddia ederek bu hareketi devam ettiriyor.

Türk anası mı?

O sırada Gürdal Duyar diyor ki bu bir kadın bile değil ben kadın imgesiyle İstanbul’u anlattım…

Döneminin valisinden belediye başkanına herkes kafayı heykele takıyor.

Erbakan “millet istese de ben bu heykeli tutarım diyen bir hükümet yerinde kalamaz” diyor. İşler iyice kızışıyor. Demokrasi tartışmalarına dönüyor. En sonunda İstanbul Cumhuriyet Savcılığı heykele soruşturma açıyor :) Heykel yerinden kaldırılıyor. Sonrasında söylenecek tüm sözlerin yerine şu görseli eklemek isterim:

Heykel kaldırıldıktan sonra kaidesine çıkıp poz veren erkeklerin gazetelerde yayınlanan fotoğrafı…

Bütün bunların içinde kadın nerede? Kadın gerçekten nerede?

Şimdi durumu kör göze parmak gibi özetleyeceğim: Bir erkek heykeltraş anlatmak istediği konuyu kadın bedeni imgesi üzerinden anlatıyor. Dönemin siyasetçileri vay sen anamıza bacımıza diyerek harekete geçiyor. Ortada ne ana ne bacı ne “kadın” var. Sadece bir güç gösterisi. Ortada İstanbul da yok. İstanbul da kadın imgesi de bir saha…ya da maşa. İstanbul’un geldiği noktayı düşününce sanırım baştaki soruma geri dönüp İstanbul’un da bir kadın olduğunu söyleyebilirim. Ama bu Duyar’ın gözünden bir kadın değil. Gerçeklerden kopuk, ihtiyaçları göz ardı edilen, sadece susturulan ve tahrip edilen. Nasıl kadınların kendi deneyimleri ve erkek gözünden kadın deneyimi arasında dağlar varsa yanı şey İstanbul ve güç sahipleri için de geçerli.

Peki bizim Güzel İstanbul heykeline ne oldu?

Basında çıkan demokrasi tartışmaları, destek için yapılan sergiler ve karikatürlerle heykel bir süre daha gündemi meşgul ediyor. O dönemde Burhan Felek demokratik ve serbest bir ülkede bir bakanın bir heykeli beğenmemesinin onun yerinden kalkma nedeni olamayacağını söyleyip “her işimizde bir inanç referandumu mu yapıyoruz” demiş2. Kaç arpa boyu yol aldığımızın hesabını size bırakmıştım hatırlarsanız…

Koalisyonun neredeyse sonunu getirecekti denilen bu heykel en sonunda Ecevit’in müdahalesiyle belediye şantiyesinden alınıp Yıldız Parkı’na götürülüyor. Önce baya paçavra gibi atmışlar (nasıl her harekette nefret devam ediyor). Sonra parkın en ücra köşelerinden birine yerleştiriyorlar.

Bitti mi sandınız..bitmedi :)

2017’de velilerin heykelin yakınlardaki bir oyun alanından çocuklar tarafından görülebildiği için (!!??) şikayet etmesi üzerine heykel çiçek fidanlarıyla sansürleniyor, gizleniyor. Sonra sosyal medyada tepki olunca fidanlar kaldırılıyor…

Güzel İstanbul hala daha Yıldız Parkı’nda. Yolunuz düşerse ziyaret edebilirsiniz :)

Bir sonraki randevuda görüşürüz!

Sevgiler

Bade

Bugün aklımı kaçırmamak için yaptığım bazı şeyleri yazmaya karar verdim.

1. Holding Space For Yourself

Holding Space kavramı aslında yurtdışında wellness meselelerinde kullanılan bir kavram. Ben alan açmak diyorum doğrudan çevirisi olmasa da sanki karşılığı bu gibi geliyor. Yetişkin hayatlarımızda çocukken hissettiğimiz o koşulsuz koruma, ilgi ve destek hissini kaybedebiliyoruz. Holding Space ise bir başkasına bu desteği yeniden sunmak anlamına geliyor. Yani aslında yargılanmadan, acele etmene gerek kalmadan, performans kaygısı yaşamadan, düzeltme çabası olmadan var olabilmek için bir alan yaratmak, başkalarına alan açmak.

Ben bunu Sungirl Club’da başkaları için yapmaya çalışıyorum. Ama özellikle bu gündemde kendime de uygulamaya özen göstermeye başladım. Çıkış noktam da tekrar çocuksu güveni hissedebileceğim anlar yaratmak. Sabahtan akşama kadar aldığım negatif haberler, sinir, nefret. Nefes alamayacak hale gelmek. Sanki basit fonksiyonlarımı kaybetmişim gibi hissediyorum.

Size bir kaç soru: Çocukken hissettiğiniz koşulsuz koruma, sevgi ve ilgi hissini tarif edebilir misiniz? Bu birinin sizin üstünüzü örtmesi veya saçınızı okşaması kadar basit eylemler olabilir. Yetişkinken bu hissi yaşadığınız alanlar/eylemler var mı? Bu hisleri yaşamak için yetişkin hayatınızda neler yapabilirsiniz?

2. Feminist Siniri

Feminist rage de diyebiliriz :) Bana iyi geliyor. Yazarken bile komiğime gidiyor aslında ama duygu regülasyonumda önemli bir yeri olduğunu düşünüyorum. Geçtiğimiz ay Yaratım Atölyesi isminde bir derse başladım. Sanat tarihini kimin yazabildiği, kadın sanatçıların nasıl sistematik olarak dışarıda bırakıldığına dair sanat sosyolojisi ve alternatif sanat tarihi karışımı bir teorik dersin ardından her hafta o günün temasına göre bir pratik yaptırıyorum. Tahmin edersiniz ki her hafta feminist sinirim ortaya çıkıyor. Bu sinirin çıkması için dersi beklememe gerek yok başta futbolcularımız sağolsun…Ama her hafta hepimizin aşina olduğu tarihteki yalanları ortaya döküp görünmeyenleri göstermek beni çok tatmin ediyor.

Kadın sanatçıların tarihi üzerine okumayı herkese tavsiye ederim.

3. Yaratmak

Eğer bu gündemde üretemediğiniz için kötü hissediyorsanız yalnız değilsiniz. Özellikle işiniz yaratmaktan, üretmekten geçiyorsa ve kendinizi tıkanık hissediyorsanız, geleceğin belirsizliği sizi bir balon gibi yutuyorsa yalnız değilsiniz.

Ben burda yolu alanım olamayan malzemelerle yaratmakta buldum. Elime kil alıp bir şey üretmek istemiyorum çünkü kafamda düşünce akışı şöyle ilerliyor: “Üretsem satmak için paylaşmam gerekecek ama gündemde bir şey de paylaşmak istemiyorum ama bir yandan para da kazanmam lazım. Görünür olmadan üretsem de bana dönüşü olmuyor. Bir şeylere vicdan azabı duyuyorum ama sanırım vicdan azaplarım birbirine karıştı…”

Sonuç: tıkanıklık.

Halbuki benim ateşim yaratmak. Bekleme Salonu’nu açma sebebim de oydu. Çok tükenmiştim ve yazı yazmak beni geren, korkutan bir alan değildi çünkü herhangi bir iddiam yoktu. Yazı yazarak üretmek benim tıkanıklığımı çok açtı.

O yüzden şimdi de suluboya yapıyorum. Hem de kafama göre soyut, sadece renklerle oynadığım, hiç bir beklentim olmadan sadece o an ne yapmak istiyorsam. Figür yok, benzetme derdi yok. Ateş harlanıyor, alevler gözüküyor. Eğer benzer bir tıkanıklık yaşıyorsanız daha önce çok da keşfetmediğiniz bir alanda çocuk olmaya izin verebilirsiniz.

Ayrıca hep tüketen tarafta olmaktansa üretmek o kadar iyi geliyor ki insana!

4. Uyaranlara ara vermek

Sabah ilk iş telefona bakmak. Sabah sayfaları yalan oldu. Gözümü açar açmaz gündemi yakalamak istiyorum. Gençlerden serbest bırakılan oldu mu, yeni bir kötü haber var mı…Sonra tabi akşama kadar şişiyorum da şişiyorum. Akşam tencere tava sesini duyar duymaz telefonumu ya rahatsız etme moduna alıyorum ya da uzak bir yere koyuyorum. Telefondan uzak, ilham bulabileceğim şeylere bakıyorum. Çoğu zaman Yaratım Atölyesindeki derslerim için okumalar yapıyorum.

Eskiden kızardım her şeyi çok çabuk unutan bir milletiz diye. Ama aslında hep yastayız o yüzden belki de. Düşünüyorum normali, anormali ne, bu yolun sonu var mı…Sonu var mı bilmiyorum ama uzun bir yol olduğu kesin. Nefes alacak alanlar yaratmazsak bu yolda koşulmaz. Eğer siz de benim gibi kaos anlarında kendi temel ihtiyaçlarını en arka plana atan, kendine dinlemek için zor izin veren biriyseniz bu yazı bir “dur, kendine bak ve devam et” mesajı olsun. Yormak ve yorulmak da politik oldu bu ülkede.

Sevgiler

Bade

Giderayak köşesi

12 sene öncesinin anısına dünyadan farklı parkları 1dklığına izleyelim.

Farklı dillerde nasıl “miyav” deniliyor merak ediyorsan…ediyorsundur

Dünya üzerinde en çok görülen rüyalar (yılandan emin olamadım)

Hiç bilmeyenler için minik bir özet geçeyim. Bu kitap 12 hafta boyunca içinizdeki sanatçıyı yani aslında içinizdeki çocuğu beslemeniz, ortaya çıkarmanız için size farklı görevler veren, bu konuda hem düzenli alışkanlıklar kazanmanızı hem de yeni pratikler keşfetmenizi sağlayan bir ödev kitabı aslında. Kitaba kendinizle yapacağınız bir sözleşme ile başlıyorsunuz. Her haftanın teması ve ödevleri farklı. Haftanın sonunda da minik bir rapor kısmı var. Ödevler yazı çalışmalarından bazen de fiziksel aktivitelerden oluşuyor. 3 ay boyunca bir rehberiniz var gibi düşünebilirsiniz. Ama kitabı alanların arasında şöyle muhabbetler de olabiliyor: “hangimizin rafında daha uzun süre beklemiştir? benim 5..benim 8 sene..”

Benim sanırım bu 4. teşebbüsümdü. En fazla 5. haftaya kadar gelebilmiştim. Bu sefer tamamlayabilmemin en büyük sebebi bunu bir grupla yapıyor oluşumdu. Kendine Ait Bir Oda bünyesinde Yasemin’in önderliğinde bir grup kadın her çarşamba buluşarak takip ettik kitabı. Bazı egzersizleri birlikte yapmak, birbirimizin deneyimlerini dinlemek çok besleyiciydi. O yüzden başlamayı düşünenlere bir grupla yapmayı kesinlikle öneririm.

Peki neden Sanatçının Yolu’na başlamak ve bitirmek bu kadar zor?

Bunun cevabı aslında çok basit: kitap kendinizle vakit geçirmeniz, kendinizi öncelemeniz ve kendiniz üzerine düşünmenizi istiyor. Yani aslında çoğumuzun arka plana attığı, ertelediği mevzular. Günlük hayatta yaşadığımız onca stres ve görev varken ilk ertelediğimiz kendimiz oluyoruz (siz böyle değilseniz harika bu yoldan devam). Oturup kendimiz hakkında bir kaç sayfa yazmak, buna zaman ayırmak tüm hengamenin yanında lüks gibi geliyor. Kendine bu zamanı yaratmak isteyenler için kendi deneyimimi paylaşmak isterim.

“İleri Yaratıcılığa Giden Spiritüel Bir Yol”

Kitabın kapağında böyle yazıyor. Hemen bi itiraf: Ben 6-7 sene önce daha Sanatçının Yolu’na teşebbüs bile edememişken bu spiritüellik meselesinden itilmiş, kitabı küçümsemiştim. O yüzden bence kitaba başladığınızda aslında kafa yapınızın oyuna, tesadüflere ve teslimiyete yakın olması gerekiyor.

Spiritüellik kavramıyla ilişkim zaman içinde çok değişti ve şu anda aslında başıma gelenler, önüme çıkan fırsatlar ve tesadüfleri yorumlamak benim için bir spiritüellik oyununa dönüştü. Oyun demeyi seviyorum çünkü o zaman hem oyunun kurallarını çözüp hem de kendi kurallarımı ekliyorum gibi hissediyorum. Kitap hem kendinizi hem de etrafınızı dinlemenizi, görmenizi istiyor. Spiritüelliğini oradan aldığını düşünüyorum.

Beni etkileyen ne oldu? Nasıl devam edebildim?

Julia her haftayı o kadar zekice yazmış ki her hafta neye ihtiyacım varsa, aklımda hangi sorular varsa sanki oturmuşuz konuşuyoruz gibi onları çıkardı karşıma. İkinci haftayla başladı büyülenmem. Uzun süredir terapide içinden çıkamadığım sorunun cevabını şak diye karşımda buldum. O anda kafamda yanan ampullerin sayısını sayamam bile. (Narsistleri hayatına çekenler 2. haftaya baksın :)) Özellikle tıkanmış bir sanatçı olarak kendimi tanıdım, ne hissediyorsam satırlarda onları buldum. Hem de öylesine gerçekçi bir şekilde yazmıştı ki bazen rahatsız bile oldum gerçeklerden. Kendimi sabote edişlerim, sebepleri, bir sonraki adımda kafamda oluşacak düşünceler…Julia beni mi izliyorsun hayırdır ya?

Bir yandan da aslında hiç yalnız olmadığımı gördüm. Demek ki bunları başkaları da yaşıyor, kafamdaki sorular da bariyerler de bana özgü değil. Bu his de iyi geldi.

Bence Julia yaratmaya, sanatçı olmaya, başarıya dair bize öğretilen her şeyi tekrardan sorgulatıp sakince omzumuza pıt pıt yapıyor. Çocukluğumuza indirip kalıplaşmış yargıları oralardan çıkartıyor. Yaratıcılık anlamında kendime yüklendiğim ne mesele varsa, yüklenme biçimimden de başlayarak bir sürü şeyin içini boşaltmama ve sakinlememe yardımcı oldu bu kitap. Bir yandan da öfke, kaygı gibi duygulara başka bir gözle bakmanızı, kimi zaman bir yakıta kimi zaman bir haritaya çevirmenizi sağlıyor. Kendinizi sanatçı olarak tanımlamıyor olabilirsiniz ama mükemmeliyetçilik, performans kaygısı, başarı, yetersizlik kavramlarıyla hiç bir derdiniz olmadığını söyleyemezsiniz bence. Aslında kitap bunlar hakkında.

Ama tabii ki kitabın sizin için işlemesi sizin buna açık olmanızla alakalı. Yoksa okuduklarınızın hiç bir karşılığı da olmayabilir. Dertleri bitirip, sizi yeni bir insan yapmıyor. Hap gibi iyi de gelmiyor. Ama içinizde bir şeylerin çözülmesine yardımcı oluyor.

Başlamayı düşünenler için benim de öncesinde kafamda olan bazı soruları 12 haftanın sonunda kendimce cevaplamak isterim.

Bu kitaba başlamam için sanatçı mı olmam gerekiyor?

Kesinlikle hayır. Şu anda aktif olarak sanat yapmıyor olabilirsiniz ama çocukken illaki yaratıcı bir eylemden keyif alıp kendinizi ifade etmek için sanatsal bir yola başvurmuşsunuzdur. Belki sınıf arkadaşlarınızla dans koreografileri ya da drama oyunları uydurmuş, bebeklerinize kıyafet dikmiş, oyun hamurundan yalancı yemekler yapmışsınızdır. Şu anki halinizi değil de çocuk halinizi hatırlamaya gönüllü olarak bu yola girmeniz lazım.

Bu kitaba başlamak için illa tıkanıklık mı yaşamak gerekiyor?

Bence hayır. Yaratıcı tıkanıklıklara kesinlikle çok iyi geliyor çünkü arka planını anlamaya, çözmeye başlıyorsunuz. Ama bunun için illa tıkanık bir döneminizde olmanız gerekmiyor. Her dönemde yaratıcılığı besleyecek bir kitap.

Ödevler için ne kadar zamana ihtiyacım var?

Haftalık yazı çalışmaları aslında bir akşam oturup tamamlayabileceğiniz çok zaman almayan ödevler. Bence esas 2 temel etkinlik sizi zamansal olarak planlı ilerlemeye itiyor: Sabah Sayfaları ve Sanatçı Buluşması. Sabah sayfalarını daha önce şu yazımda anlatmıştım. Bana gerçekten iyi gelen ve etkisini çok gördüğüm bir yöntem. Sabah ilk iş yapmanız ve her sabah buna yarım saat ayırmanız günlük rutininizde değişiklik yapmak, belki uykudan çalmak demek. En lüks gelebilecek görev bence bu. “Ben zaten zar zor kalkıyorum kendimi metrobüse atıp ofise gidiyorum bir de sabah sabah 3 sayfa mı yazacağım” diyebilirsiniz. Ama aslında bu lüksü, fedakarlığı kendiniz için yapıyorsunuz. Sabah sayfalarını yapmayan bilmez gücünü :)

Sanatçı buluşması ödevini ise her hafta kendinizi date e çıkarmak gibi düşünebilirsiniz. Bu bir kırtasiyeye gidip kalem defter karıştırmak da olabilir tek başına sinemaya gitmek de. Kendinizle yeniden bağ kurmak için çok güzel bir yöntem bence.

Eksileri

Çeviri: Maalesef çevirisini kitabın eksilerinin başına koymam gerekiyor. Yani özellikle 1. haftaya gelene kadar olan giriş ve açıklama kısımları sanki Google Translate üzerinden çevirilmişçesine kötü. Türkçesini asla anlamayıp İngilizce pdfini bulup karşılaştırdığım yerler oldu. Kitabın kaçıncı baskısı bilmiyorum ama 30 senelik kitap yazıktır bu çeviriye.

Bazı anektodlar: Julia yer yer anlatmak istediği meseleyi insanların yaşadığı olaylar üzerinden örneklendiriyor. John bir senaryo yazarıydı…Mary bir pasta şefiydi falan gibi. Sıkıntıdan mahvoldum her birinde. Sanki kitap bir anda dublajlı TLC programına dönüyor gibi. Bilmiyorum sadece ben mi oralarda sıkıldım.

Zaman aşımı: Bu aslında bir eksi değil ama beni kendi içimde düşündüren bir şey. Julia kitabı 1992de yazmış haliyle sosyal medyanın olmadığı bir dönem. Mesela haftaların birinde okuma-ma üzerine bir ödev var. O hafta hiç bir şey okumamanızı istiyor. Ama bu artık etkili bir ödev değil. Kitap okuyup okumama günlük hayattaki uyarılmalarımız arasında minicik bir yerde kalmış durumda. Sosyal medya detoxu olarak da dönüştürülebilir tabii ki.

Aranızda Sanatçının Yolu’nu yapanların (başlayan, ortasında olan, bırakan, bitiren hiç fark etmez) deneyimlerini de merak ediyorum.

Bu sefer yazıların arasını çok uzun tuttum. Ama bir sonrakinde böyle olmayacak. Yazmayı özlemişim.

Bir sonraki randevuda görüşmek üzere!

Sevgiler

Bade

O yüzden de “kendinin en iyi versiyonu olmak” meselesini bir yerlerde duyduğumda gözüm seğiriyor, sinir basıyor. Neyiz biz güncelleme bekleyen bir telefon mu?

Podcastler yapılıyor, videolar çekiliyor. Reçete verilir gibi maddeler veriliyor. EN İYİ VERSİYON. Güzel, şimdi de bunu pazarlıyoruz galiba. Bir ara da şeyler vardı işte CEOların sabah rutini, 1 ay boyunca sabah 5te kalk, yok bir gününü Bill Gates gibi geçir… Neden ya?

(Belli ki bu yazıda biraz sinirli olacağım)

Reçeteler genelde çok benzer. Sabah erkenden kalkıp kendine zaman ayıracaksın. Sporu, meditasyonu, su içmeleri zaten biliyoruz. Bilmem kaç sayfa kitap okuyacaksın. Kendini önceleyeceksin ama abartmadan da. Yavaşlayacaksın. Yavaşlık da slow life adı altında yeniden süslenip püslenip pazarlanan bir şeye dönüştü. Yoksa değersiz oluyor.

Yazının başında özellikle söyledim kendim üzerine çok düşünüp çok çabalıyorum. Ama bu en iyi versiyon olma fikrinin çok yıpratıcı olduğunu düşünüyorum. Neden böylesine iddialı bir fikirle kendimize yeni yetersiz hissetme alanları yaratalım ki? Bu bana değişimi de dalgalanmaları da yok sayan bir bakış açısı gibi geliyor. Hadi olduk en iyi versiyonumuz, kalktık sabahları, koştuk da kilo da verdik. E belki bu sürede en iyi versiyonumuz artık işlemiyor ve biz değiştik? Hangi halimize hatta kime göre en iyi versiyonumuzdan bahsediyoruz? Neden kendimize bir ürün gibi davranıyoruz. “Rebranding yourself” bir de böyle deniyor. Değişimden çok mu korkuyoruz da “yeniden markalama” diyoruz buna? Kendimizle bağ kurmak zor geldiği için bir proje olarak mı değerlendiriyoruz kendimizi?

Bade’yi bir marka olarak ele alıp ona yeni bir kimlik yazmak, kıyafetinden yemeğine ilişkilenme biçimine kadar to-do listlerle ilerlemek mi? Yoksa bi durup sormak mı “Ben ne seviyorum, neyden korkuyorum, nerelerde kendime iyi geldim, nerelerde kaçtım? Kimi hayatımda istiyorum? Ne zaman mutluyum ne zaman mutsuzum? Ne istiyorum? Hangi riskleri alırım, neleri zorundalıktan yapıyorum, zorlandığım alanları nasıl kolaylaştırırım?”

Ayrıca. Ay-rı-ca! Neden erken kalkmak en ideal rutin diye lanse ediliyor? Bunu da bir bırakabilir miyiz artık. Benim neredeyse tüm yaratıcı fikirlerim gece gelir. Yazılarımı şimdi olduğu gibi hava karardıktan sonra yazarım. Tornamı akşam yaparım. Gece 1de çalıştığım enerjiyle sabahkinin arasında dağlar vardır. Artık herkesin farklı saati olabileceğini kabul edelim. Yaratıcılığa İzin Vermek yazımda da bahsetmiştim. Ben kafamın farklı çalıştığını kabul ettikten sonra rahatladım. Herkesin aynı rutine sahip olmasına gerek yok. Kimse kendine yüklenmesin sabahları “verimli” olamıyor diye. Ah bu verim ve ilerleme aşkı…

Kendimize bir proje olarak yaklaşmak aslında mesafelenmemizi, ihtiyaçlarımızı dinlemektense sözde herkeste işleyen kısa yollara gitmemizi sağlıyor. Tüm eğitim sistemimizden ve öğretilen tarih anlayışından sonra sanki kişisel tarihimiz de düz bir çizgide ilerlemeli. En iyi versiyona doğru düz bir çizgi halinde. Arada düşüşler olsa da o çizgide gidebildiğin kadar git. O kadar gerçek dışı ki bu. Ben geri dönüp baktığımda o çizgiyi her fark ettiğimde (bilinçli ya da bilinçsiz) başka bir yola saptığımı fark ettim çünkü her seferinde sıkışmışlık hissettim. Düz çizgide ilerlediğimde yaratıcılık alanım kısıtlanmış gibi hissediyorum.

Bu en iyi versiyoncuların neden asla değinmediğini merak ettiğim (büyük resme bakınca cevabını bilsem de) bir konu var. O da: topluluk ve beraberlik. O kadar bireysel bir yolculuktan bahsediliyor ki. O tüm reçetelerin aksine bana bu sene iyi gelen şeyler spor, beslenme ya da sabah kalkmak değildi. Bir yere ait olmak, duymak ve duyulmak, anlaşılmak, paylaşmak iyi geldi. Bağ kurmak. Bu sene o girdiğim diplerden çıkmamı sağlayan şey gerçekten içinde bulunduğum topluluktu. Beni yalnız hissettirmeyen (ki bi çok açıdan en yalnız hissettiğim senemdi), tekrar bir şeyler hissetmem için beni bekleyen ve yüreklendiren, en yakınlarımdakiler beni anlamadığı için defalarca travmatik anılarımı dinleyen arkadaşlarım. Sungirl Club da hem onlar için hem de onlardan ilhamla kuruldu zaten.

Bu aralar Johann Hari’nin Kaybolan bağlar kitabını okuyorum (her bölümde aydınlatmalar yaşatıyor sağ olsun). Kendi depresyon sürecimi ve yapmaya çalıştığım işi daha iyi anlamama yardımcı oluyor. Oradan bir anektodla bitirmek isterim:

“Şunu fark ettim ki, 1930lardan bu yana gitgide daha çok şeyi kendi başımıza yapmaya başlamakla kalmadık. Bir şeyleri kendi başımıza yapmanın insanlığın doğal hali, ilerlemenin tek yolu olduğunu da inanmaya başladık. Şöyle düşünüyoruz artık: Ben kendi başımın çaresine bakacağım, herkes de birey olarak kendi başının çaresine baksın. Sana senden başkası yardım edemez. Bana benden başkası yardım edemez. Bu fikirler kültürümüzün o kadar derinlerine işlemiş durumda ki, kendilerini kötü hisseden insanlar için rahatlatıcı beylik laflar olarak sunulmaya başladılar - sanki morallerini yükseltecekmiş gibi.”

“Sana senden başkası yardım edemez” Bazı konularda tabii ki evet. Ama sene-i devriyemde içinde bulunduğum beni kucaklayan topluluğuma canım dostlarıma teşekkür etmek isterim. En iyi versiyonum olmak gibi bir gayem yok. Hala daha inişlerim de çıkışlarım da çok. Kendimin en iyisi olmaya çalışsam bu inişler beni daha da kötü ve yetersiz hissettirir bunu biliyorum. Bunun düz bir çizgi olmadığını kabul edip yoldaki oyun arkadaşlarımla kendi yollarımı keşfetmeye arada kaybolup tahmin edemeyeceğim kadar güzel yerlere çıkmaya gönüllüyüm.

En iyi versiyonumuz gibi gerçek dışı hedefler koymak yerine kendimizi inandığımız halimizle göstermekten korkmayalım.

Bir sonraki randevuda görüşmek üzere

Sevgiler

Bade

Giderayak Köşesi

Geçtiğimiz hafta ilk defa podcast konuğu oldum. Kendi hikayemi ve yolculuğumu anlattım dinlemek isteyenler için buraya bırakıyorum

Ortaçağ döneminde köpeklere verilen isimler (bayıldığım content tarzı)

Optik ilüzyon severlere çıldırmalık hizmet

Heyecanlıyım. Bir önceki yazımda kabımın pişmeye hazır olduğundan ve görünür olmaktan korkmamaktan bahsetmiştim. Bu sergi benim için bunları temsil ediyor sanırım. Size biraz sergi üretimimin arka planından konuşmak istedim.

Bu yazıda maviden, dedemden ve Emily Dickinson’dan bahsedeceğim. Başlayalım :)

Sergide cyanotype tekniği ile yaptığım işleri göreceksiniz. Biraz cyanotype ile olan ilişkimden bahsetmem gerektiğini düşünüyorum. Ben ilk görüşte aşık oldum bu yönteme. Kendimi iyileştirme sürecimde gittiğim ilk atölyeydi. Sungirl Club’ın da ilk etkinliğini yine cyanotype ile yapmıştım. Çiçekleri bu şekilde kayıt altına alıyor olabilmek beni çok büyüledi. Çiçekler ilk rengi ve kokusu cezbeder insanı ama bu yöntem ile birlikte doku ve şekiller üzerine odaklanmaya başladım. Böylece artık bir alışkanlık haline gelen çiçek toplama serüvenim başladı. Mahallem artık gözüme başka gözüküyor, yabani otların ne kadar güzel olduğunu keşfediyordum. Hiç olmadık yerden ne kadar farklı dokuda otlar olduğunu görünce her seferinden şaşırıyordum.

Sonra cyanotype kağıtlarımı yanımda taşımaya başladım. Dedemin bahçesinden topladığım çiçeklerden bir print yapıp anneme hediye ettim. Hüseyinlerin bağından asma yaprakları mavi sayfada yerini aldı. Stockholm’de bir elma bahçesinde kurduğum düzenekten inanılmaz desenler çıkardım. Çiçeklerle birlikte mekanları da kayıt altına almaya başladım. Şu anda her birine baktığımda o mekan ve yaptığım o an aklıma geliyor. Mekanın bir nevi fotoğrafını çekiyorum ama bunu oraya ait çiçeklerle, yapraklarla yapıyorum.

Peki o mavisine ne demeli? Bir süredir mavi renk üzerine okuyorum, yazıyorum. İçimdeki antropolog mavinin peşinden sahaya çıkmaya hazır. Onu apayrı bir yazıya bırakıyorum ama beni heyecanlandıran bir kaç bilgiden bahsetmek isterim. Biraz etimolojiye daldım yine. İngilizce’de “feeling blue” denir mesela. Mutsuz, hüzünlü hissetmeye. Eskiden insanlarda umutsuzluk ve moral bozukluğuna sebep olan iblisler olduğuna inanılırmış. Blue Devils/Mavi Şeytanlar denirmiş bu iblislere. Rivayete göre de “feeling blue” da oradan geliyor. Batı Afrika ülkelerinde ölüm ve yas törenlerinde indigo mavisi yaygın olarak kullanılırmış hatta yas tutanların giysileri çekilen acıyı belirtmek için indigo rengine boyanırmış. Blues müziği de tam olarak buradan geliyor. Amerika’da köle olarak çalışan Afrikalıların çalışırken söyledikleri ağıtlar, yas şarkılarına blues deniyor. Ben maviyi acı ve mutsuzluk ile özdeşleştirmiyorum. Sinestezisi olan biri olarak mavi benim için çok büyük bir doyum hissettiren, heyecan veren bir renk. Bir şeylerin başladığı o ilk anın rengi gibi.

Mavi ve çiçekler cepte. Şimdi sergiye geri dönelim.

Kendi yaratım sürecim hakkında yazdığım yazıda da bahsetmiştim. Ben kendi aile geçmişime çok meraklıyım. Ailede dedeme fiziksel olarak benzemeyen tek insan benim ama bence ortak çok yönümüz vardı. İkimizin de el becerisi, nalbur sevgisi, pratik zekası ve çizim yeteneği bizi birbirimize bağlardı. Çocukluğum dedemden ailesininin hikayelerini dinleyerek geçti. İnanılmaz bir hikaye anlatıcısıydı. Aynı olayları defalarca dinlesem de sıkılmazdım. Sergide de yüzlerini göreceksiniz: annesi Şefika hanım, ablaları Sabiha ve Münevver, kardeşi İsmet. Dedemin hikayeleri yüzünden hiç görmediğim o insanları hep tanıyor gibi hissettim. Her birini çok seviyorum çünkü dedem onları çok seviyordu. Sergi için yapacağım işlerde topladığım yabani çiçekler ile dedemden kalma fotoğraf filmlerini bir araya getirmek istedim. Yaptığım işlerde onlardan izler bulduğumda hem köklerimle hem de kendimle bağ kuruyor gibi hissediyorum. O güzelim mavinin üzerinde dedem ve ailesinin yüzlerinin belirdiğini gördüğümde oturup ağladım. Meğersem topladığım tüm çiçekler onlar içinmiş ve biz bir araya gelmişiz gibi hissettim.

Son olarak da sergi için seçtiğim başlıktan bahsetmek isterim. A Light Exists in Blue ile Emily Dickinson’ın A Light Exists in Spring şiirine atıfta bulunmak istedim. Kadın sanatçıların sanat yapma biçimleri ile ilgilendiğimi artık biliyorsunuzdur. Emily de beni bu konuda çok etkileyen sanatçılardan bir tanesi. Biraz kendimle de barışmamı sağlayan biri aslında. Bir süredir meselem kendi aklımın çalışma şekli. Bazen beni çok zorluyor bazen de nimetleri ile hayatıma devam ediyorum. Yaratıcı düşüncelerimi bir anda dürtüsel bir şekilde fırlatıp sonra anında yorulmam, eskizli ya da planlı asla çalışamamam, kafamın yoğunluğundan bir sürü şeyi unutup çok çabuk tükenmem…sen de böylesin sakin diyorum ama yoruluyorum. Düşüncelerimin hızına ve akışına yetişemediğim için bazen kitleniyorum. Bence Emily de tam olarak böyle bir insan. Bulduğu her yere şiirler yazarmış mesela. Çikolata kağıtlarına, zarflara, telgraf sayfalarına sayfalarına. Ama düşünün mesela sayfanın dört bir köşesinde de farklı dizeler. Hangisi ilk dize, hangisi onu takip ediyor belli değil. Hepsi tek bir şiir mi o da bilinmiyor. O yüzden kaç şiiri var net bir sayı yok. Yazıp silmiyor adeta vahiy gibi çıkıyor dizeler. Geldiği anda dürtüsel olarak yazıya döküyor. Çok nadir değiştirirmiş yazdıklarını. Her ne kadar dağınık ve spontan bir yaratım süreci gibi gözükse de Emily aslında yarattığı şeye dair kuralları, sınırları olan bir kadın. Şiirin ritmi Emily’nin elinde. Noktalarıyla, ünlemleriyle şiirin akustiğini belirliyor ve nasıl okumamız gerektiği konusunda bize adeta bir orkestra şefi gibi yönlendirmeler yapıyor. Alışılmışın dışında kullandığı noktalama işaretleri ile şiiri hem görsel bir esere dönüştürüyor hem de şiirin arkasında olduğunu bize hissettiriyor. İşte bu yüzden sanat yapma biçimi beni çok etkiliyor. İnanılmaz zeki bir kadın.

Son olarak da Emily ile ortak bir tutkumuz çiçek toplamak. Buraya arşivini bırakacağım. Hepsini özenle kurutup not aldığı defterini online olarak inceleyebiliyoruz. Çiçek toplamak için uzun yürüyüşlere çıkmayı çok severmiş. Şiirlerinde de hem topladığı çiçeklerden hem de hiç görmediği egzotik çiçeklerden sıkça bahsediyor. Özellikle yoncayı çok kullanıyor. O yüzden sergide de Emily’e ithafen bir tane yoncalı cyanotype var.

Bana bu fırsatı verip cyanotype eserlerime ev sahipliği yapan Emi İstanbul’a ve Mary’e buradan da teşekkür etmek isterim. Sergi 19 Ekim’e kadar Emi’de olacak. Dedemin ailesiyle mavi bir perdenin ardından tanışmanızı çok isterim. Bir şeylerin başladığı o kısa anın rengi demiştim ya ben işte tam böyle bir dönemimdeyim. Mavi dönemi :)

Sonraki randevularda görüşmek üzere!

Sevgiler

Bade

Yaratıcılıktan Korkmamak yazımdan sonra üzerimdeki bu yeni dönem enerjisiyle yeni bir yazı yazmak istedim.

Korkuları bir kenara bırakıp yaratıcılığa izin vermekten konuşalım biraz da. Aylardır bir değişim dönüşüm sürecindeyim ama halen daha değişimden deli gibi korkuyorum. Güzel sonuçlar gördükçe de bu korku geçmiyor. Aksine bir şeyler benim kontrolümden çıkacak, büyüyecek, ben yine tükenip işlevsiz hale geleceğim diye bir korku salıyor beni. Tercümesi: ya bu güzel fırsatlar karşısında yetersiz kalırsam, kontrolü kaybedersem. Şans mı bu başıma gelenler… İç sesime bak iç sesime.

Ne kontrolmüş arkadaş ya… başak burcu olduğum için mi yoksa günümüzde hepimiz kontrolle biraz kafayı bozduğumuz için mi bilmiyorum ama her şeyi kontrol etmeye çalışınca değişim de olmuyor, fırsatlar da çıkmıyor. Ben o yüzden artık ipleri saldım, yaratıcılığa izin veriyorum ve alan açıyorum.

Nasıl mı?

Bir reçetesi yok ama bana iyi gelen şeylerden bahsetmek isterim.

Aklımın nasıl çalıştığını kabullendim artık.

Adhd misin değil misin sorunsalına düşen ama uzmana danışmayan kaç kişiyiz? Gecenin bir yarısı Tiktoktaki Adhd videoları sonrasında kendine tanı koyanlar burada mı? Ben tanımlara takılmadan artık sistemimin nasıl çalıştığını kabul edip kendime yüklenmemeye karar verdim. Tembel değilim. Sadece benim aklım düz bir çizgi halinde ilerleyemiyor. Multi-tasking düşünüp multi-tasking aksiyon alamayan biriyim. Bunun getirdiği tükenmişlik ile yaratıcılığımı çok körelttiğimi fark ettim.

O yüzden düz çizgide ilerlememeyi bir oyuna çevirdim. Kafamın içini de sanki bir ev gibi toplamaya başladım. Oda değil bakın, çünkü ben evi de oda oda toplayamam. Mutfağa giderken odağımı şaşırıp salonu toplamaya başlarım.

Normalde ne oluyordu: Aklıma gelen 100 tane muhteşem fikri bir anda kusup sonra hangisine yöneleceğimi bilemeyip kendimi sosyal medya kaydırmalarıyla ile uyuşturmaca. Tanıdık geliyor mu? O yüzden artık aklıma geldiği gibi fikirleri telefonuma not alıp (Todoist uygulamasını kullanıyorum) önceliklendirme yapıyorum. O anda uğraşamayacağım tüm fikirlerimi yazıyorum. Alan açıyorum. Olgunlaştırabileceğim fikirleri sonrasında ayıklıyorum. Başkalarının iş yapma biçimleri sizinkiyle aynı olmak zorunda değil. Bunu da bi hatırlatalım kendimize.

Tek başıma olmak zorunda değilim. Oyun arkadaşlarım var.

Yaratıcılık için kendini önceliklendirmen gerekiyor. Çoğumuzun derdi de zaten kendimizi önceliklendiremememiz. Yaratıcı aktiviteleri oturup tek başımıza yapmıyoruz çoğu zaman. Elime bir fırça alayım yerine mutfağı toplasam, yarının işlerine baksam daha ağır basıyor. Bu konuda alan açmak için çocukluğuma başvurdum. Arkadaşlarımı da dahil edip yaratıcı aktivite günleri düzenliyorum. Sungirl Club’dan bahsediyorum evet ama bu aslında herkesin yapabileceği bir şey. İki arkadaşını çağırıp Junk Journaling dedikleri şeyi bir akşam üstü çay eşliğinde yapın bi bakın nasıl iyi geliyor. Tek başıma oturup yapmayacağım şeyleri başkalarıyla yapmak daha motive ediyor beni. Yaratıcılığın bir oyundan ibaret olduğunu anlamak için de güzel oluyor. Yetişkin oyun grubu en sevdiğim şey :)

Yazı çalışmaları (ve astroloji)

Evi topladık, arkadaşları çağırdık. Biraz da içe dönelim. Yazı çalışmaları bu sene hayatıma giren ve sakinleşmeme, kendim üzerine düşünmeme çok yardımcı olan bir etkinlik oldu. Sungirl Club’lardaki soruları kendim yazmayı seviyorum ama kendim için kullandığım iki kaynak var. Biri Julia Cameron’ın Sanatçının Yolu kitabı. Diğeri ise Kendine Ait Bir Oda podcastinin bir uzantısı olan Yaratıcı Gökyüzü Rehberi. Son 4-5 aydır hayatım astroloji ile o kadar paralel gidiyor ki şaşkınlık içerisindeyim. Ben astrolojiye hep insan okuma üzerinden yaklaşmış biriydim ve kendim üzerine çok düşündüğüm bir alan değildi. Ama şu anda yeni bir keşif alanı oldu benim için ve oldukça eğlenceli bir hale geldi.

Yaratıcı Gökyüzü Rehberi’nde de Yasemin ve Alara gökyüzünün hareketlerinden yola çıkarak aylık rehberler hazırlıyorlar. Rehberde o ayın önemli günlerine ve temalarına göre de yazı çalışmaları oluyor. Her ay da dolunay zamanında rehberi alanlarla zoom üzerinden bir araya geliyorlar. Alara’nın anlatımı o kadar anlaşılır ki ilgisi olmayanları bile kendisine çekebilecek, öğretebilecek bir tarzı var. Yasemin ise konuları iyice pekiştiren yorumlarıyla ve zoom toplantısına özel meditasyonlarıyla bambaşka bir deneyim sunuyor. Benim için bu rehber kendime zaman ayırma anlamında çok güzel bir araç oldu. Bilmediğim bir alanda keşfe çıkmak da ayrı keyif veriyor, kendimi öğrenci gibi hissediyorum.

Kabın oldu artık pişirme zamanı

Yaratıcılığımın önünde engel olan şeylerin başında yetersizlik hissi geliyor. O yüzden buna başka bir yerden yaklaşmam gerektiğini artık anladım. Sürekli üstüne bir şeyler katma, daha fazla öğrenme, hazır hissetmeme yerine elimdekileri olgunlaştırmaya ve pişirmeye karar verdim. Çünkü diğerinin ucu bucağı yok. Elimdekileri görmek, birikimimi ortaya koymaktan çekinmemek yaratıcılığıma çok iyi geliyor. Söylemesi kolay biliyorum ama inanın sürekli yetersiz hissetmek aslında daha zor. Yetersizlik hissinin konfor alanına dönüşmesi çoğumuzun düştüğü bir durum. Oturdum yazdım elimdeki tüm şeyleri. Bana nasıl hizmet edebilirler? Elimdekilerle neler yapabilirim? Kendime ve başkalarına ne sunabilirim. Aslında neler neler varmış elimde. Bir deneyin bence.

Odaklanmak istediğiniz bir konuyu/işi seçin.

Mesela bir substack hesabı açıp yazı yazmak istiyorsunuz.

1. Hangi konular ilgimi çekiyor? (çünkü herkesten önce kendimizi heyecanlandıran şeyler yapmalıyız bence…)

2. Ben hangi konularda yazılar yazabilirim? (liste liste liste)

3. bu yazıları elimdeki başka nelerle destekleyebilirim? Mesela çektiğim fotoğraflar mı var, yazının sonlarında tarif mi paylaşmak istiyorum, şarkı mı önermek istiyorum…

Opsiyonel: Belki şu anda yazabilecek birikimim yok ama araştırıp şu konularda da yazabilirim. (Ben bu listeyi çok yapıyorum çünkü cesaret edemediğim fikirleri çöpe atmaktansa gündeme almama, peşinden gitmeme sebep oluyor)

Bu listeyi yapmadan iş insanın gözünde büyüyor, fikirler karmaşalardan karmaşaya sürükleniyor. Elimizdekilerden çok eksiklere odaklanıyoruz. O yüzden liste yapmak bana iyi geliyor.

Bu konuda başlangıç olması açısından yine Kendine Ait Bir Oda podcastinin bir yazı çalışmasını bırakacağım buraya. Biz grup halinde yapmıştık. Elindekilerin aslında yapmak istediklerin için ne kadar yeterli olduğunu gösteren inanılmaz bir yazı çalışması. İnsan bi kendini fark ediyor.

Görünür olmaktan korkmamak

Bu madde bir yandan sosyal medyayı da pozitif bir yerden ele almakla ilgili. Yaratımın sonucundan daha da ilgimi çeken şey yaratım süreci. Bunu sosyal medyada paylaşan insanlara da bayılıyorum. Süreç izlemeye bayılıyorum. Sonuçtan önceki süreç aslında bir yandan da kırılgan, çıplak bir alan. Belirsizlikler diyarı. Ama çok çok keyifli. Süreci paylaşmanın ve görünür olmanın yaratıcılığıma iyi geldiğini hissediyorum. Algoritmalar, sürekli içerik üretmeye dayalı yıpratıcı sistemden bahsetmiyorum. Kendimiz için dokümante etmek, bir nevi arşivciliğini yapmaktan bahsediyorum. En büyük network alanı sosyal medya olduğuna göre orada görünür olmaktan korkmadığımız zaman kendimiz gibi insanları bulduğumuza inanıyorum. Bir yandan da garipsiyorum yani sosyal medyayla ilişkimizi sağlıklı kurmak, psikolojimizi etkilemesini azaltmanın gündemimizde olmasını. Ama bunu görmezden gelmektense bu konuya kafa patlatmayı tercih ederim. En son Çisem’in vlogunu izledim. Beni 2014 yılına ışınladı Vlog izleme pratiği :) Görünür olmaktan korkmamak ve kendin için üretmenin çok güzel bir örneği olduğunu düşünüyorum bu vlogun. İzlemeniz için de buraya bırakmak isterim.

Şimdilik benden bu kadar

Bir sonraki randevumuz ya renkler ya da dokular üzerine olacak. Hangi yazımı daha erken bitirebilirsem :)

Görüşmek üzere!

Bade

Bayılıyorum bu cümleye. Delilik gerçekten bir çözüm olabilir mi? Yepyeni evrenlerin, farklı anlam dünyalarının var olmasına sebep olabilir mi? Neler diyorum dimi…

Şu yıldıran, yoran ülke gündeminde biraz delilikle nefes alalım istedim. Şimdi size bu Z kuşağı tiktok jargonunu 19 ve 20. yüzyıldaki kadın sanatçıların mücadelesine nasıl bağladığımı hemen gösteriyorum. Hazır mıyız?

Bir süredir kendi sınırlarımı da test ediyorum. Belirsizlikten ne kadar hoşlanmasam da merakımın, aklın dışında olanın, anlamlandıramadığım dünyaların peşinden gitmeye de bayılıyorum. Rasyonelliğimi test etmek, kırmak istiyorum. Bu yolda da bir süredir spiritualist kadın sanatçılar üzerine okumalar yapıyorum. Aslında bu araştırmalara “sanat tarihinde neden kadın sanatçılardan bahsedilmiyor, nerede bu kadınlar??” sorusuyla çıktım. Meselenin içine girdikçe kendimi kayıp bir kıta keşfetmiş ya da yeni gezegen bulmuş gibi hissediyorum. Flaş haber: o gezegende hayat var!

Canım Jennifer Higgie, The Other Side kitabının önsözünde şöyle bir yorum yapmış: “Her yerde olduğu gibi sanat dünyasında da mantık, düzen ve hırs erkeklerle özdeşleştiriliyor, kadınlar ise pasiflik, kırılganlık ve duygusallık ile anılıyor. Dolayısıyla erkek egemen sanat dünyasında kadınların yaptıkları çoğu zaman eksantrik işler olarak anılıyor, kale alınmıyor.” Kadınların sanatı erkeklerin anlam dünyasından uzak olduğu için kötüleniyor, eleştiriliyor. Deli işi gibi bakılıyor. Delulu meselesi işte burada devreye giriyor. Anlayamıyorlar kadınların ne yaptığını, dünyayı nasıl kavradıklarını. Ya da başka bir kavrayış biçimi olmasını istemiyorlar.

Spiritüalism 19. yüzyılı kasıp kavuran, sanat ve bilim dünyasında çok fazla etkileri olan bir akım. Aslında kadını, erkeği olmadan etki altına alıyor ama sanat dünyasında spiritüalizmden etkilenen erkeklerin (Kandinsky, Klee, Modrian gibi) ona metodoloji ciddiyetinde yaklaştığı kabul görürken kadınların dümdüz delirdiği düşünülüyor. Ama kadınlar bunu öyle bir dönüştürüyorlar ki Spiritüalizmi erkek kontrolünden ve eleştirisinden arınmış bir alan olarak kullanıyorlar. Bu alan onlara sadece kişisel özgürlük ve yaratıcılık alanı değil aynı zamanda bir topluluk duygusu da veriyor. Bu benim inanılmaz hoşuma gitti. Kendilerine alternatif bir evren yaratıp bambaşka anlamların, heyecanların peşinde koşan kadınlardan bahsediyoruz. Delulu is the solulu gerçekten de. Spiritüalizmin akıl dışılığını bir mücadele aracına çeviriyorlar. Bu arada tabi ki “erkek kontrolü ve eleştirisi” derken basitçe cinsiyet üzerinden ayrım yapmıyorum. Hakim olan kanon, güç sahibinden bahsediyorum. Siyah beyaz gibi düşünmeyelim. Kadınların bu sahiplendiği alanda inanılmaz işler yapan erkek sanatçılar da var. Yadsımak istemem. Ama bildiğimiz sanat dünyası o kadar tek bir çizgi halinde ilerliyor ki sanki onun dışında hiç bir şey gerçekleşmemiş gibi. O yüzden ben o görünmeyen yolların peşindeyim. Ve o yollarda kadınların görünürlüğünün engellenmesi sadece sanat alanında bir hakimiyet meselesi değil hak ve özgürlük meselesi aynı zamanda.

Sosyolojik arka plan bilgisi vermek gerekirse 19. Yüzyılda yaşayan felaketler, savaşlar kitleleri başka dünyalarla iletişime geçmeye, kaybettikleri sevdikleri ile tekrar iletişim kurmak için yollar aramaya itiyor. Yine 20. Yüzyılda yaşanan ciddi kayıplarla beraber medyum sektörü ve ruh çağırma seansları inanılmaz artıyor mesela. Kitlesel olarak herkesin sevdiği insanları bir anda kaybetmesi alternatif evrenlere, ölümden sonra yaşama ve ruhlara ilgi duymasına sebep oluyor. Mesela 1. Dünya savaşı sırasında periler ve elfler popüler oluyor. O dönemlerin kopyası en çok çoğaltılan eseri Estella Canziani’nin çizdiği bir elf resmi. Hiç büyümeyen çocuk Peter Pan hikayesi de yine o dönemlerde popüler oluyor. Spiritüalizm o kadar yayılıyor ki 20. Yüzyılın başında kliseleri zorluyor.

Şimdi bu dönemlerde kendi dünyalarını yaratan iki kadına bakalım isterim.

Agnes Pelton (1881-1961)

Pelton aslında kendi zamanında kabul gören, Amerika’daki ilk önemli modern sanat sergilerinde boy gösteren ama sonrasında unutulan bir sanatçı. Numeroloji, astroloji, Teozofi ile yakından ilgiliymiş. Hayat hikayesine girmiyorum isterseniz bakabilirsiniz. Benim ilgimi çeken kendi sanatını nasıl anlattığı. Pelton işlerini “dünyaya özel ışık mesajları” olarak tanımlamış. Bu ne demek? Sanatının aslında insanlık için bir amaca hizmet ettiğini, kendisinin de bu mesajı ulaştırmak için bir araç olduğunu, kendinden daha büyük bir gücün/sistemin varlığını anlatıyor bize. Bunlar sanat tarihinde duyduğumuz motivasyonlar değil. Sanatçının konumu da, izleyicinin konumu da alıştığımızdan bambaşka bir yerde. Bu resimler bizi ilgilendiriyor, bu mesajlar bize.

“İşlerim henüz daha bilinçli ya da kasıtlı olarak pek ziyaret edilmeyen bölgelere açılan bir pencere. Dışarıdaki bir manzaradan öte içsel bir bölge”1.

Pelton’un işleri günümüzde yeniden ortaya çıkıp popüler oluyor. Bildiğimiz tek çizgili sanat tarihi anlatısında modern sanat spiritüellikle anılmıyor. Hatta bu sanatçının kariyeri için oldukça tehlikeli görülüyor (neden çünkü bu eşittir delilik). O yüzden Higgins’e göre özellikle soyut sanat eserleri renk, boyut, kullanılan method gibi özellikleri ile anılıyor2. Pelton gibi sanatçılar ise bize aslında modern sanatın bambaşka bir geçmişi ve motivasyonu olduğunu gösteriyor.

Georgiana Houghton (1814-1884)

Houghton’ı nasıl anlatmaya başlasam :) Çok fazla kayıp yaşadığı bir hayatı var. Kendisi eğitimli bir ressam ama 30lu yaşlarında kendi gibi ressam olan kız kardeşinin ölümünden sonra resim yapmayı bırakıyor. 45 yaşındayken bir ruh çağırma seansına katılıyor ve ölümle olan ilişkisi o günden sonra değişiyor. Kendini medyum olarak eğitmeye adıyor ve yaklaşık 3 ay sonra mesajlar almaya başlıyor. Böylece yeniden çizime dönüyor. Hatta başta ruh çağırma seansı sırasında kullanılan planşete bağlıyor kalemlerini. Sonra farklı tür boyaları da işin içine sokuyor. Hatta fotoğrafla çalışmaya başlıyor. Ölen kardeşlerini, İsayı, özellikle de kız kardeşi Zilla’yı çiziyor. Yaptıkları o dönemde inanılmaz ses getiriyor. Müthiş övgüler alıyor.

Ruhlarla konuşan kadınlar yazımda da söylemiştim; Houghton’u istersek psikiyatrik bir vaka olarak da görebiliriz. Kardeşlerinin ölümünün yarattığı travma ile ruhlarla iletişime geçtiğini sanrısına kapıldığı yorumu yapılabilir. Ben işte tam zaten bu ayrımda heyecanlanıyorum. Kendi mantığıma ters düşmesi beni o kadar zorluyor ki eğleniyorum. O yüzden ne düşünmek istediğiniz size kalmış. Ben sadece anlatıcıyım.

Sinestezisi olan bir insan olarak Houghton’un kavramlara atadığı renkler de çok ilgimi çekti. Ona göre sarı renk Allah, turuncu fedakarlık, lila din, mavi gerçeklik, bordo ise aşk demek. Sinesteziye başlı başına bir yazı yazmam lazım çok istiyorum :)

Benden bugünlük bu kadar. Bu iki kadın da soyut sanat, modern sanat tarihini baştan yazdıracak kadınlar. Tarihsel anlatılarımın çoğu Jennifer Higgie’nin The Other Side kitabına dayanıyor. Ben kitapla inanılmaz bir bağ kurdum sanki benim için yazılmış gibi hissediyorum. Okumanızı şiddetle öneririm!

Bir sonraki randevuda görüşmek üzere!

Sevgiler

Bade

Giderayak Köşesi

Yine hipnotize edici bir şey buldum geçmiş olsun

Ben excelde liste dışında hiç bir şey yapamazken ne buldum bakın..

Gördüğüm en iyi oyuncu seçmesi

Bugün Sungirl Club vardı ve yaratıcılık ne demek, kendinizi en çok ne yaparken yaratıcı hissediyorsunuz dediğimde bir kaç kişi şu cevabı verdi: arkadaşlarımla geçirdiğim kaliteli sohbetler de yaratıcı hissettiğim anlar.

Bu kadar. Bu kadar basit gerçekten. O sohbet esnasındaki doyum da yaratıcılığın bir parçası.

Eğitim sisteminin ve güzel sanatların hepimizin üzerinde yarattığı bir etki var: sanki yaratıcılık resimle, müzikle, daha önemlisi YETENEKLE sınırlıymış gibi. Yaratıcılığın yetenekle bir alakası yok. Bunu kendime de söylüyorum çünkü kendimi hep yetenekli biri olarak tanımladığım için yeteneğimin olmadığı alanlarda yaratıcı olamayacağıma dolayısıyla keyif de alamayacağıma inanıyorum. İçten içe. Bir sorun kendinize yeteneğinizin olmadığını düşündüğünüz alanlarda da keyif almayı deniyor musunuz? Keyif almak demiyorum, denemek. Şans vermek.

Yaratıcılık sizin için ne demek?

Benim için yaratıcılık zamanın durduğu, iç sesimin sustuğu ve heyecanla sakinliği aynı anda yaşadığım anlar.

Peki neden korkulur ki böyle bir histen? Yeterince iyi yapamamak, komik duruma düşmek, daha önemli öncelikli işlerim var bununla zaman kaybedemem demek, yeterince özgün olmadığını düşünmek, sonucu gözünde büyütmek… Halbuki bu bir oyun aslında. Ve zamanında hepimiz bunu yapıyorduk. Salondaki minderlerden çarşaflardan çadırlar kurup, sokakta hayali senaryolarla oyunlar oynayıp, dergilerden resimler keserken. İsim şehir oynarken, bebeklerimize kıyafet uydururken, koreografili danslar uydururken.

Bildiğimiz bir pratik ve bildiğimiz bir his aslında bu.

Neden bunları anlatıyorum? Şu anda saat 00.12. Oturup bunları yazmaya ihtiyacım olduğunu hissettim. Yaklaşık 8 aydır bir yolculuk içindeyim. Yaratıcı olmaya yeniden izin veriyor ve alan yaratmaya çalışıyorum bunun için. Zor bir süreç kesinlikle. 8 ay önce sosyal medyada seramikçi görmeye bile tahammülüm yoktu. Başkalarının yaratıcılığı benimkinin yokluğunu yüzüme vuruyordu adeta. Bir yandan kendimden bir şeyleri ortaya koymaya ne halim vardı ne de cesaretim. Tükenmişliğimden kurtulamıyordum. Ne eski halimle ne güncel halimle bağ kurabiliyordum.

Yaratıcılığım ile aramdaki bağın kopmasına kendim sebep oldum. Dışarıdan insanların “aa ne güzel hobi gibi işin var” dediği iş 6 sene sonra beni aştı, hayatımı istemediğim bir yöne doğru dönüştürdü, kendimi işe mahkummuşum gibi hissettirdi. Bir mekanımın, markamın olması kimliğimle birleşmiş gibiydi. 6 sene sonra bunları geride bıraktım, çıktım. 6 senedir kendimi birine tanıtırken bile markamın ismini söylerken artık kendime yeni bir kimlik bulmam gerekti. Kopan bağlara bir de kimlik karmaşası eklendi diyebilirim :) O yüzden bu kadar derin bir yolculuğa çıktım. Hiç düşünmediğim kadar düşünmeye başladım kendi üzerimde. Bade kimdi, ne severdi, ne yapardı?

Klişe “çocukluğuna inelim” lafı benim dönüşmemi sağladı. Bakın bugün eve arkadaşlarımı çağırdım ve boncuklarla oynadık :) Çünkü çocukken de bunu yapıyordum. Yetişkin olmak bazen çok ağır geliyor. Ama her zaman da yetişkin olmak zorunda değiliz bence. Kendimize oyun alanları yaratabiliriz.

Bugün Sungirl Club’ta yaptırdığım yazı çalışmasını buraya da eklemek isterim. Biraz çocukluğumuzu hatırlayıp şimdiki hayatımızı düşünmek adına.

1. Çocukken en sevdiğin…

Oyun:
Yemek:
İnsan: 
Hediye: 
Mekan: 
Aktivite: 
Kitap/hikaye:
Renk:
Oyuncak: 

2. Yaratıcılık senin için ne demek ve en çok kendini ne (birden fazla aktivite olabilir) yaparken yaratıcı hissediyorsun? 

3. Çocuk halinle bir buluşma yapsan birlikte hangi yaratıcı aktiviteyi yapardınız? 

Kendi başınıza ya da arkadaşlarınızla da yapabilirsiniz :)

Çok kişisel bir yazı mı oldu falan diye kaygılanmadan yollayacağım çünkü Bekleme Salonu’nda böyle kaygılara gerek yok. Anlamsız :)

Yaratıcı olmaya izin veriyor muyuz? Hep birlikte?

Hadi!

Bir sonraki randevuda görüşmek üzere.

Sevgiler,

Bade

Yıllar önce Orsay müzesinden Manet ile ilgili bir kitap almıştım. En ünlü eserlerinden biri olan Balkon da dahil olmak üzere bir çok resmine modellik yapan, adeta ilham perisi olan Berthe Morisot’dan bahsediyordu kitapta. Aslında Morisot ve Manet çok yakınmış ama Morisot, Manet’nin abisiyle evlendikten sonra Manet artık onu resmetmeyi bırakmış. Magazine bakın. Ben hemen kafamda kurdum tabi bunlar sevgili mi değil mi..yok işte birbirlerine yazdıkları mektupları yakmışlar falan.

Bir dakika ya bir dakika!

Niye Morisot’un da önemli bir ressam olduğundan bahsetmiyorsunuz da sadece ilham perisi olarak anıyorsunuz onu?

Bu yazıda, geçen haftaki yazının devamı olarak sadece erkek gözüyle resmedilen değil, gören ve gösteren, kendini temsil eden, sanat tarihinde önemli yeri olan iki kadından bahsedeceğim: Morisot ve Cassatt.

İzlenimci akımını çocukluğumdan beri çok seviyorum. Evde bir sürü bu konuda kitabım da var. Ama bu iki kadın hakkında öğrenmeye bu sene başladım. Geleneksel sanat tarihinde maalesef şöyle bir ayrım var. Erkek sanatçıların biyografileri çocukluğundan beri sanata nasıl yatkın oldukları, nasıl ustalarını şaşırtıp onları geçtikleri, dahi oldukları üzerine kuruluyken1, kadın sanatçılar ise yanındaki yamacındaki erkek sanatçılarla birlikte, çoğunlukla da ilham perisi olarak anlatılıyor. Bu yazıda bahsedeceğim kadınlar aslında İzlenimci akımının iki önemli temsilcisi. İlham perisi olmak yeteneklerinin ve yarattıklarının yanında sadece küçük bir detay olabilir.

Hikayeleri Örmek yazımda da bahsetmiştim. Kadın sanatçılarla ilgili beni en çok büyüleyen şey bütün kısıtlamalara rağmen harikalar yaratmaları. Onlara biçilen sınırlar içerisinde öyle akıllıca hareket ediyorlar ki gerçekten gurur duyuyorum. Morisot’nun zamanında kadınların akademik sanat eğitimi alması yasak. Varlıklı bir aileden geldikleri için ailesi ona ve kız kardeşine özel bir atölye yaptırıyor ve özel dersler aldırıyor. Evet varlıklı bir aileden gelmesi onu kesinlikle öne geçiriyor ama mesela kadınların o dönemde yanında bir erkek olmadan dışarıda resim yapmaları yasak :) İzlenimci akımın önemli özelliklerinden biri de resmin dışarıya taşınması. Hareket ile büyülenen ressamlar kamusal alandan kareler resmediyor, tüpte boyanın keşfiyle şövaleler dışarıya taşınıp anlık bir şekilde doğa resimleri çiziliyor. O sırada kadın ressamlar evde :) Ama sorun değil. Onlar bir yolunu bulur.

Akımın diğer üyeleri resimlerinde kadın figürünü çok fazla kullanıyor. Burjuva hayatının temsiliyeti kadın teması üzerinden işleniyor çoğunlukla. Cumhuriyet dönemi Türk resimlerinde de bunu görürüz mesela. Taksim meydanında kadınlar resmedilir ki o dönemin modernleşmesini kadın ve kamusal alan üzerinden anlatırlar. Hemen Cassatt ve Morisot’a geri döneceğim ama çok bağlantılı olduğunu düşündüğüm için bu örneği de vermek isterim. Daha önce Melek Celal üzerine yazmıştım hatırlarsanız. Yukarıdaki üç kadın temsili aslında tam da anlatmak istediğim mevzu. Melek Celal’de diğerlerinin aksine yüzü bile olmayan bu kadın aktif, güçlü ve kendini temsil eden bir kadın (kesinlikle en sevdiğim tablosu). Erkek gözünden resmedilmediği o kadar belli ki. Bir süs değil, özne görüyoruz onun resminde.

Morisot’a geri dönecek olursak karşımızda kendi dilini yaratan bir kadın var. Sadece teması değil ama fırçayı kullanış biçimi de diğerlerinden daha farklı olduğunu görüyoruz. Kendine has sanki tam bitmemiş gibi hissettiren bir tarzı var. Bunu da aslında şu anki sanat tarihçileri bir nevi “feminen anlatı” olarak yorumluyorlar. Keskin hatlardan, netlikten uzak, esnek ve yoruma açık fırça darbeleri.

O dönemde Morisot için “bu yetenekle erkek olmaması çok üzücü” gibi bir eleştiri yapılmış :) Yani zaten eğitimi yasaklıyorsun, kadın alaylı bir şekilde kendini geliştirip akımın akademi eğitimi görmüş adamlarıyla beraber sergilerde kendini gösterebiliyor. Bir dil yaratıyor, mahremi sanat dünyasına katıyor. Ama yine aldığı eleştiri bu. Pes. Bu yorum o döneme has bir şey değil maalesef. Çok benzer bir yorum çoğunlukla Pollock’un eşi ve ilham perisi olarak anılan aslında çok yetenekli bir sanatçı olan Lee Krasner için de yapılıyor. “Resimleri o kadar iyi ki bir kadın tarafından yapıldıklarını söylemek güç”. Lafa bak. İki söz arasında neredeyse 100 sene var….

Cassatt’dan da kısaca bahsetmek isterim. Amacım biyografik bilgiden çok kadınların sanat yapma biçiminden bahsedebilmek. Kendisi İzlenimcilerin tek Amerika’lı ressamı. Paris’e yerleşiyor ve kendine bir kariyer inşa ediyor. Resimlerinde çoğunlukla çocuk ve anne teması kullandığı için onun da bir anne olduğunu sanıyordum. Halbuki hiç çocuğu olmamış. Bu da beni ayrıca etkiledi.

O dönemde ev, çocuk, anne temaları açıkçası daha basit, sıradan bulunan temalar. Hala daha öyle görülüyor bence. Ben de eskiden öyle görüyordum. Kamusal alanın hareketi, kaosunun yanında ev ne ki... kolay bir tercih olduğu için seçmiyorlar bu temaları. Zaten baktığımızda aslında kolay da değil resmettikleri şeyler. Düşünün oradaki duyguyu verebilmek, baktığınızda anne ve çocuk arasındaki bağın resimden size geçebilmesi başka bir bakış gerektiriyor. Hele ki sıkılgan, hareketli, meraklı çocukları çizebilmek hiç hiç kolay değil. Bize mahremi, en özel anları kendi gözlerinden gösteriyorlar. Çizdikleri kadınlar, akımın diğer erkek ressamlarının çizdiği gibi erkek gözüyle çizilen kadınlar değil. Kendi konumunu, tarihini bize resmediyor.

Kadın sanat tarihinin gerçekten devrimlerle dolu bir tarih olduğunu düşünüyorum. Bunu yinelemekten sıkılmayacağım. Tüm şartları zorlayarak harikalar yaratan, kelimenin tam anlamıyla “yaratan” kadınlar. Ben bunları okuyup düşündükten sonra ev temalı resimlere karşı bakış açım değişti. Bir kere kadınlara ait mekanları sanat dünyasına dahil etmişler. Ev ve kadınlık temalarını seçmeleri bize o dönemde kadın sanatçıların nereye ait olduğunu okumamıza olanak tanıyor. “İşte kadın diye ev çizmiş, çocuk çizmiş” deyip geçemeyiz, içinde bulunduğu sınırları da yansıtıyor bize.

Son olarak da Cassatt’ın Loca’da tablosundan bahsetmek isterim. Bir önceki yazıda Manet’nin barda resmettiği tabloyu gözünüzün önüne getirin. Modern hayatın simgesi haline gelmiş, sıkılgan yorgun bakışlarıyla doğrudan bize bakan bir kadın var. Muhatabı bir erkek ve erkek tarafından çizilmiş. Kendini değil de yabancılaşmayı temsil ediyor. Ya da hemen yukarıda Renoir’in elinde sakince tuttuğu dürbünüyle bize doğru bakan kadınını düşünün. Peki ya Cassatt’ın kadını?

Cassat’ın kadını dürbün ile bakıyor, inceliyor. Bambaşka bir kadın temsili bu. İlk bakışta modern hayatı, şehir hayatını temsil ediyor gibi dursa da hayır bu kadın kendi gücünü, özneliğini temsil ediyor. Karşımızda aktif rol alan bir kadın var.

Bu tablo ile Sanatın Erkeksiz Tarihi kitabı sayesinde tanıştım. Aslı Kotaman tabloyu çok güzel yorumlamış. Mesela kadının elinde duran kapalı yelpaze aslında bize çok şey anlatıyor. Yelpazesini açıp yüzünü saklamak yerine bilinçli bir şekilde kapalı tutuyor. Kotaman şöyle anlatmış:

“Bu kadın bir özne. Sosyal hayatın içinde kendi haliyle var olabiliyor. Kendi bakışının mimarı. Bakıyor ve kendisine bakılmasına izin veriyor (hemen ötede dürbünle bakan adam detayı). Ama ona baktığımızda bakılan bir kadının temsili ile karşılaşmamıza izin vermiyor. Yelpaze kapalı, kadın dışarıdaki hayatına açık”.

Son bir detay da baktığı yön. Balkondan aşağıya sahneye bakmıyor. Doğrudan karşısına, başka insanlara bakıyor. Bakmaktan, incelemekten korkmuyor. Bu da çok güçlü bir detay. Karşımızda nasıl güçlü bir kadın olduğunu fark edelim. Kadın sadece pasif bir ilham perisi değil. Bu iki kadının resmettiği kadınlar gerçekten kendilerini temsil ediyorlar ve sınırlara hapsolmuş gibi gözükseler de gizlice, oyunlarla yollarını bulup bize kendi dünyalarını açıyorlar.

İzlenimcilik akımıyla davamı burada kapatıp artık başka konulara doğru yelken açıyorum. Umarım bu iki bölümlü yazıdan keyif almışsınızdır.

Bir sonraki randevuda görüşmek üzere,

Sevgiler

Bade

Giderayak Köşesi

94 senesinde internet nasıl gözüküyordu?

2. dünya savaşı sırasında güvercinler

Kraliçe Viktorya’nın minik çiziktirmeleri :)

Mevzu bahis tablo Manet’nin Folies-Bergère'de Bir Bar tablosu. Sonrasında bu tablo üzerine iki makale yazdım, hayranlığım hiç bir zaman bitmedi. Belki Manet’nin her tablosunu sevdim ama onun üstüne kimse geçemedi. Sebebi ise içindeki oyunlar. Bu tablo sayesinde ilk defa bir ressamla karşı karşıya gelmiş, onun bana seslendiğini, yarattığı oyundan keyif aldığını, benimle hınzırca uğraştığını hissettim.

Şimdi ise kadın sanatçılar üzerine bu denli araştırmalara dalmışken bu eski aşkımla tekrar bir araya gelmeli, kazandığım yeni göz ile ona bakmalı, Manet’yi haddim olmadığını düşünerek eleştirmem gerektiğini hissediyorum. Ama önce neydi beni bu tabloya çeken, Manet ne oyunlar peşindeydi onlara birlikte bakalım.

Anlatacak çok şeyim olduğu için ilk posta Manet, ikinci posta ise feminist perspektif üzerine olacak. Hazırsak başlıyorum :)

Burada bahsedeceklerim çoğunlukla Foucault’nun 1971 yılında Tunus’ta verdiği bir konferansa dayanıyor. Öncelikle şunu söylemek isterim, Foucault Manet’yi bir birey olarak değil sanki tarihsel bir olay olarak ele alıyor. Ondan öncesi ve ondan sonrası var. Foucault’ya göre Manet ile modern sanat başlıyor. Çünkü Manet, kendinden önceki geleneğin sınırlarını ortaya çıkarak tarihte bir kırılma yaratıyor. Bunu da çok zekice oyunlarla yapıyor. Nasıl mı?

Önce biraz inceleyelim bu tabloyu. Bizimle doğrudan göz kontağı kuran bir kadın. Yüz ifadesi başlı başına makale konusu. Arkada bir kalabalık…kalabalığı bir aynadan görüyoruz. Ama bir dakika arkadaki aynaysa o zaman kadının yansıması neden sağ tarafta? Bu adam nerede duruyor da biz onu aynadan görüyoruz? Adam kadını karşıdan görüyorsa biz adam mıyız? Yoksa o adam ressam mı? Neler oluyor?

Manet’nin döneminde karmaşa yaratan tek eseri bu değil. Yani çok ilginç bir adam. Rahat duramayan bir tip Manet. İzlenimci akımına mensup ama onlardan da kesinlikle ayrıştığını düşünüyorum. İzlenimci tablolar bence günümüzde göze hitap ettiği için keyif alarak izlediğimiz tablolara dönüştü. Halbuki Manet dönemini rahatsız etmek ve sorgulatmak için yapıyor bur resimleri.

Sevgili Foucault der ki, 15. yüzyıldan beri geleneğin yapmaya çalıştığı şey, resmin iki boyutlu olduğunu izleyiciye unutturmak. Çeşitli illüzyonlar yapılır mesela kilisede öyle bir yere asılır ki gelen güneş ışığı tablodaki güneş ışığının devamı gibidir. Ya da konusuyla bütünlüğüyle sorgulatmaz sizi, görmeniz gereken her şeyi tablonun içinde görürsünüz. Aslında baktığımızda tek bir açıdan görebildiğimiz iki boyutlu bir sanattan bahsediyoruz.

Manet ise bambaşka bir yerden yaklaşıyor resim sanatına. Sadece işlediği konu ile değil tuvali bir materyal olarak ele alıyor. Bunu ondan önce yapan yok ve o yüzden de Manet kendinden sonraki sanatı mümkün kıldı deniyor. Hemen açıyorum ne demek istediğimi.

Manet tablonun 2 boyutlu oluşunu bir oyuna çeviriyor ve sanki 3 boyutluymuş ama izleyici olarak bizler göremiyormuşuz gibi davranıyor. Biraz örneklerle anlatayım.

Opera’da Maskeli Balo tablosuna bakalım mesela. Tablo öyle bir yerde kesilmiş ki aslında sahne yukarıda devam ediyor. Ve bizim izleyici olarak yukarıyı görebilmemizin tek yolu tablonun içine girebilmek. Üst kattan gözüken ayaklar, özellikle kırmızı pabuçlar dikkatimizi çekiyor. Ne kadar istesek de bizden gizlenen o kısmı göremiyoruz. Çok benzer bir oyun ilk göstediğim tabloda da var. Hemen yukarı çıkıp bakın sol köşeden sallanan ayaklar bize göremediğimiz ama devam eden hikayenin ip ucunu veriyor. Kanvası bir materyal olarak nasıl zekice kullandığının örnekleridir bunlar. Döneminde Manet’ye şöyle bir eleştiri yapılmış çok hoşuma gitti:

“Söylemek istediği bir şey olduğu kesin, ama Manet seyirciyi bekleme halinde bırakmak istermişçesine, söylemeyi reddediyor”.

Bir örnek daha. Tren İstasyonu tablosu. Bakın biz seyirciler yine aciz konumdayız. Kadının çok net bir bakışı var. Odaklandığı şeyi ya da kişiyi görmemiz imkansız. İnsana arkasını dönme hissiyatını yaratıyor. Küçük kız ise başka bir açıya bakıyor ama orası da dumanlarla kapanmış. Kızın yanına gidip bakmadığımız müddetçe göremeyeceğimiz bir yere bakıyor. Vakıf olamadığımız bu iki bakış açısı da Manet’nin kasıtlı bir oyunu. Tablonun sınırları dışında, görmemiz gereken ama bizden gizlenen bir şeyler var. Sadece görsel olarak güzel bir resim diyip geçmemek lazım. Tablonun yani kanvasın sınırlarını görünür kırıyor ve bunu sanatının bir parçası haline getiriyor. Bu hareketiyle de kendinden önceki gelenekle bağını koparıyor. İnanılmaz.

Şimdi ilk tablomuza yani benim platonik aşkıma geri dönelim. Bu o kadar katmanlı bir resim ki aslında. Yabancılaşma, modern şehir hayatı üzerine çok fazla okuması yapılıyor.

Yazının başında bazı sorular sormuştum. Aynada yansıması gözüken bu adam kim? Tablonun tam karşısına geçtiğiniz zaman yansımanız kadının arkasına düşmesi lazım. Ama yansıma sağda. Sanki iki farklı bakış açısını görüyoruz tabloda. Aslında Manet burada izleyiciyi de işin içine katıyor. Normalde tablolarda sadece ressamın perspektifinden görebiliriz her şeyi. Resim sanatının bu limitini hem gözler önüne sermek hem de zorlamak adına ikinci bir bakış açısını tabloya dahil ediyor. Bizi ressamın perspektifine hapsolmaktan kurtarıyor. Artık karşımızdaki bu tabloyu farklı bakış açılarından izleyebiliriz.

Dediğim gibi bu tablo üzerine 5 sene arayla iki makale yazdım. Ama hiç kadın meselesi üzerinden yazmadım. Zamanı 30lu yaşlarımmış sanırım. Bu tablo beni aktif bir izleyici olarak hissettiren ilk tablo. Ancak tabloda benim bakışıma yer verilse de o bakış bir erkeğin bakışı. Tabii ki dönemine göre incelediğimizde yansımadaki kişi bir kadın olsaydı Manet anlatmak istediğini aynı şekilde anlatamayabilirdi. Belki beni bu tabloya bu kadar çeken şeylerden biri de kendimi orada bir erkek olarak görmem. Yani rahatsız ediyor beni. Hem varım hem yokum gibi hissettiren bir izleyici deneyimi :)

Halbuki o dönemde de bakan, izleyen, gördüğünü resmeden kadınlar var. O dönemde kadınlar için en büyük dezavantajlardan biri kamusal alanda erkekler kadar bulunamamaları. Ancak bunun sınırlarını aşan, kendi bakış açılarını dünya ile paylaşan kadınlar var. Hatta bunlardan bir tanesi Manet’nin çok yakın çevresinden biri.

Manet’nin yaptığı her oyunu çok sevsem de kadınları sadece tablonun ilham perisi, kitleleri rahatsız etmek için kullanılan bir başrol (bakınız Kırda Yemek ya da Olympia tabloları) ya da manken olarak görmeyelim. Çünkü çok konuşulmasa da o dönemde de bunu değiştiren kadınlar var.

Bir sonraki yazımda işte bu kadınlardan bahsedeceğim. Elinde dürbünü ile kamusal alandan, en mahrem halleriyle ev hayatından bize kendi dünyalarını açan kadınlar.

Yolu Londra’ya düşenler benim için Courtauld Galeri’ye bir uğrasın. Hemen yan odasında da kulağı bandajlı Van Gogh var ona da bir selam verirsiniz.

Bir sonraki randevuda görüşmek üzere!

Sevgiler,

Bade.

Giderayak Köşesi

Kitap sever insanlara diğer ülkelerde ne ad verilmiş. Seviyorum böyle şeyleri.

Marge Simpson’a benzeyen Antik Mısır çizimi mi?

OK kelimesi nereden çıktı?

Evimin salonunda çok sevdiğim kadınlarla bir aradayım. Herkes çocukluğundan bahsediyor, anılar saçılıyor ortaya. Bir yandan peynir tırtıklayıp bir yandan büyük ananemle olan fotoğrafıma üzümler işliyorum. İşte Sungirl Club’ın ikinci etkinliği tam olarak böyle geçti. Rüya gibiydi.  

Sungirl Club’ı ilk buradan duyurduğum için yine buradan neler olduğunu size de anlatmak isterim. Mayıs ayında ilkini bu ay da ikincisini gerçekleştirdiğim Sungirl Club bana gerçekten çok iyi geldi.

Aslında bu iyileşme sürecimin bir parçası. Uzun bir yolun sonuna doğru doğan güneş. Yaratıcığımla aramdaki bağın koptuğunu uzun bir süre görmezden geldim. “Halledilir, geri dönülür, dur önce şunları da halledeyim de bakarız” dedim. Ama sonrasında bunun beni ruhsal olarak ne kadar etkilediğini yadsıyamaz hale geldim. Ben bu farkındalığa gelene kadar içimde işler baya karışmış, tüm sistemim alt üst olmuştu. O yüzden uzun süren bir iyileşme sürecine girdim. Bir şeyleri yoluna koymaya, bana neyin iyi neyin kötü geldiğini anlamaya başladığımda da bu sürece sevdiğim diğer kadınları dahil etmek istedim. Bana ilham olan, destek veren, varlığıyla rahatladığım kadınlar. İşte Sungirl Club bu şekilde doğdu.

Bir süredir çiçekler topluyorum. Yabani buketler yapıyorum. Onların hepsi aslında Cyanotype içindi. Bu yöntemle tanıştığımda adeta aşık olmuştum o yüzden ilk etkinliği onun üzerine kuracağım kesindi. Üniversite zamanlarımda en sevdiğim keki pişirdim. Çikolatalı portakallı kek. Küçük Kurabiye Dükkanına buradan selam olsun. 6 kadın bir araya geldik. Hepsi benim için ayrı ayrı önemli kadınlar (çok seviyorum sizi). Önce benim yazdığım sorular çerçevesinde çocukluğumuz hakkında yazdık. Hatırlamadığımız detaylar, anlar, ortaklıklar çıkmaya başladı. Sonra kuru çiçeklerden kompozisyonlar yapmaya başladık. İnanılmaz şeyler çıktı ortaya. Zaten o mavi sizi nasıl büyülüyor anlatamam. Günün sonunda heyecanım hiç bitmemiş ama dinlenmiş bir haldeydim. Onların da üzerinde aynı hisler olması çok iyi geldi bana. Etkisi uzun süre gitmedi üzerimden.

Heyecanım bitmeden hemen ikinci etkinlik için planlar yapmaya başladım. Aklımda olmasını istediğim iki şey vardı: nakış ve peynir. Damla’nın etkinliğine kışın gitmiştim ve çok keyif almıştım. Hafızayı İşlemek adı altında fotoğraflara nakış yapıyor ve onlara yeni bir hayat veriyor adeta. Bu etkinlik için bana eşlik etmeyi kabul etti ve böylece etkinliği çocukluk fotoğraflarımız üzerine kurgulamaya başladım. Öncesinde yapacağımız yazı çalışmalarını da fotoğraf, hafıza ve çocukluk üzerine planladım.

Gelelim peynire. Hayatta en sevdiğim şeylerden biri. Gather & Graze, hem başından sonuna tanık olduğum için hem de tatma fırsatı bulduğum için çok şanslı hissettiğim bir girişim. Sungirl Club katılımcılarının da bu şansa erişmesini istedim ve Cemre de adeta sanat eseri gibi olan peynir sunumu ile geldi. Hollanda’dan ve Balıkesir’den getirdiği peynirler ve eşlikçilerle etkinliği bir başka seviyeye taşıdı.

Sungirl Club’da istediğim şey aslında hepimizin kendini tekrar çocuk gibi hissetmesi. O pervasızlık hissi, yaratırken performans kaygısı taşımadığımız yıllar, negatif düşüncelerden ve eleştirilerden uzak hallerimiz... O yüzden etkinliğe bol bol çocukluğumuzu hatırlayarak, konuşarak, paylaşarak başlıyoruz. Baştan da söylüyorum “beceremedim, olmuyor, yapadım” gibi kelimeler yok. Çocukken evcilik oynarken “bu ütü gibi olmadı beceremedim evcilik oynamayı bile beceremiyorum” diyor muyduk? Alıp başka bir nesneyi ütü niyetine kullanıp oyunumuza devam ediyorduk.

Sungirl Club için çok hayalim var. Kendi hızımda hepsini gerçekleştireceğime inanıyorum. Buradan tekrardan Sungirl Club’a gelen 13 kadına çok teşekkür ederim bu sürecime dahil oldukları ve heyecanıma ortak oldukları için.

Ben çocukluğumu mekanlar ve büyüklerim üzerinden anmayı seviyorum. Herkesten çocukluk fotoğrafını yollamasını istediğimde baktım ben hep yanımda biri olan fotoğraflarımı seçmişim. İki fotoğraf arasında kararsız kaldım ama en sonunda işlemek için bu fotoğrafı seçtim. Üzümanane’nin asıl adı Nuriye. Annemin ananesi. Kafkas genlerim kendisinden geliyor. Bana üzüm dediği için kendi adı Üzümanane kaldı. Gençliğinde yolda yürürken insanlar dönüp iki kez bakarmış güzelliğine. Böyle bir hikaye anlatıldığını hatırlıyorum :) İki üzüm olarak fotoğrafımıza üzümler işlemek istedim. Unutulmaz bir fotoğraf daha da unutulmaz bir hale geldi.

Belki aranızda zaman ayırıp yazmak isteyenler olursa etkinliğin başındaki yazı çalışması sorularını buradan size de yöneltmek isterim.

1.     Çocukken fotoğrafının çekildiği bir anı hatırlıyor musun? O anı tarif edebilir misin?

2.     Fotoğraf karesi olarak hatırladığın bir çocukluk anın var mı? (Bu soruda herkes daha çok video kaydı gibi dedi o da olur). Renkler, hisler, kokular her şeyi yazabilirsin.

Çok düşünmeden ilk akla gelen anılardan birini seçin. Akla ilk gelenlerin vardır bir sebebi.

Bir sonraki randevuda görüşmek üzere!

Sevgiler

Bade

Giderayak Köşesi

Emoji bahçesi yaratmak mı?

Hayvan portrelerinden klasik müzik yazmışlar. Ne?

Princeton Üniversitesi boyama kitabı

Bauhaus okulun dokuma atölyesi öğrencileri

Biraz mitoloji ile başlayalım. Ben dokuma meselesinin mitolojide bir yeri olduğunu bile bilmiyordum. Mesela bilgelik ve savaş tanrıçası Athena dokuma tezgahının mucidiymiş. Kendisi aynı zamanda “binlerce zanaatin tanrıçası” olarak anılırmış ve ölümlülere dokuma sanatını öğretirmiş. Bir de Yunan Mitolojisinde Three Fates/Üç Kader isimli bir hikaye var. Üç kadından birincisi Clotho (ingilizce cloth/kumaş kelimesi buradan geliyor), hayatın başında kaderin iplerini örer. Lachesis bunları ölçerek bir yaşamın ne kadar süreceğini belirler. Son olarak Atropos da onları kestiğinde hayat sonlanır. Kader ağlarını ördü deyimi buradan geliyor.

Hikaye örgüsü deriz mesela. Hikayeler ve örgü/dokuma arasındaki ilişki bir sürü kültürde var. Textile/tekstil ve text/metin kelimeleri Latince “texere” kelimesinden geliyor. Yani to “weave/dokuma”. Aslında dokuma, nakış ve örgünün hikaye anlatma ile ayrılmaz bir bağı var. Ve kadın sanatçıların kendi hikayelerini anlatmak için bu yöntemleri seçmesi…yani bilmiyorum çok etkileniyorum bu bağlantılardan :) Bu arada tabi ki bu yöntemleri kullanan, ip ile çalışan erkekler de var ama ben kadınlıkla çok özdeşleştirildiği için bu şekilde ele almak istedim.

Hikayelerini ilmek ilmek dokuyan, kendi tarzlarını ve seslerini dile getirmek için farklı yöntemler kullanan kadınların daha çok görünür olması lazım. Özellikle örgü, dokuma, nakış gibi metotlar ev içerisinde kaldığı, kadınların “uğraşı” olarak görüldüğü için sanattan çok zanaat olarak görülüyor. Bense bu metotları kadınların sınır tanımazlığının bir örneği olarak görüyorum. Bu süreçte beni etkileyen iki sanatçıdan da bahsetmek isterim.

Anni Albers

Anni’den “önce dokuma bir zanaatti ama ondan sonra sanat haline geldi” deniyor. Anni Albers, Bauhaus okulunun önemli figürlerin biri. Bauhaus, 1919’da açılmış radikal bir sanat-tasarım okulu. İlk açıldığında sözde kadın erkek eşitliğini savunan ve kadınları teşvik etmesiyle bilinen bir yer olsa da gerçekte yönetimi kadınların güzel sanatlar atölyelerine girmelerini kabul etmemiş ve seramik, dokuma gibi geleneksel sanat atölyelerine katılmalarına izin vermiş. (Zamansal olarak not düşmek gerekirse bizde de 1914’te Sanayi-i Nefise Mektebi ilk kız öğrencilerini almaya başlamıştı).

Anni ise bu sınırlar çerçevesinde fark yaratan kadınlardan biri. İlk başlarda dokuma ile hiç ilgilenmediğini ama Bauhaus’ta kalabilmenin tek yolu olduğu için kabul ettiğini söylüyor. Sonrasında dokuma Anni için bir oyun ve keşif alanına dönüşüyor. Renklerler, formlarla, farklı materyaller ile oynamaya başlıyor. Albers 1933 senesinde eşi ile birlikte Nazi Almanya’sından kaçarak Amerika’ya, Black Mountain College’a gidiyor. Black Mountain College için ayrı bir yazı yazmayı düşünüyorum. Beni çok etkileyen bir okul oldu. Albers burada öğrencilerine çim, mısır koçanları gibi farklı materyalleri işlerine dahil etmeleri için teşvik ediyor. Gelenekselin sınırları içinde tanıştığı dokuma ile tasarım ve materyal üzerine ders veren bir sanatçı haline geliyor. Böyle düşündüğümde inanılmaz gururlanıyorum. Yapmaya çalıştığı başlıca şeylerden biri de aslında dokuma kullanılarak yapılan işlerin de resim gibi kabul görebilmesi. “Resimsel dokumalar” dediği işlerini bağımsız sanat eseri olarak sunuyor. Sonucunu da alıyor. Kendisi MoMa’da sergilenen ilk tekstil sanatçısı.

“İnsanların tekstili her zaman bu yararlı anlamda düşünmeye bu kadar eğilimli olmalarını büyük bir sorun olarak görüyorum. Üzerine oturmak istiyorlar; onu giymek istiyorlar. Ve onu duvara asılabilecek, bir tablo ya da heykelin sahip olduğu niteliklere sahip bir şey olarak düşünmekten hoşlanmıyorlar”

Eline aldığı materyaller ile dünyalar yaratıp, sınırları aşan ve ufuk açan Anni 🖤

Hripsime Sarkisyan

Şimdi de kendi coğrafyamıza geri dönelim. Yahudi bir kadından sonra Ermeni bir kadının hikayesi bu. Beni bu hayatta en etkilemiş hikayelerden, işlerden biri olabilir. Bir yandan Anita Toutikian’nin ananesi Hrispime ile yeniden bağ kurma hikayesi bu aslında. Hrispime 1915’te henüz sadece 7 yaşında. Hikayesini aşağıya bırakacağım linkten okumanızı şiddetle tavsiye ederim. Ben burada kısaltarak detaylarını atlamak istemiyorum. Baştan sona okunması gereken bir hayat hikayesi. Babasının uçurumdan atılarak katlediğini gördükten sonra 7 yaşında bir yetişkine dönüşüyor ve kendini ailesini korumaya adıyor. Tüm hayatı mücadele ile geçen Hrispime, eşini kaybettikten sonra 1970lerde nakış işlemeye başlıyor. Bir nevi uğraş olsun diye başlayan bu sürecin aslında hasret dolu bir yuva arayışı olduğunu biz torunu Anita sayesinde öğreniyoruz.

Anita klinik psikolog ve sanat terapisti/analisti. Bu hikayeyi sadece Hrispime’nin nakışları çerçevesinde değil, onunla ve kendi kimliğiyle tekrardan bağ kurmaya çalışan torunu etrafında da okumak çok değerli. Anita ananesinin nakışlarını bir dedektif, kaşif edasıyla, dilini hiç bilmediği bir yazıt gibi incelemeye başlıyor. Ve buldukları inanılmaz.

Hrispime nakışlarına çocukluğunu, yaşadığını coğrafyayı işliyor. Kuşbakışı çizilmiş krokiler adeta. Bitki örtüsü, dağlar, tepeler... Aslında bunlar haritalar. Bakın tüylerim diken diken oluyor. İnanılmaz! Otoportrelerini de Anita’nın okuması sayesinde anlıyoruz. Lütfen lütfen bu linkten detaylı bir şekilde bakın. Hrispine’nin sanatını anlamak için hayat hikayesini bilmemiz gerekiyor. Acılarla dolu kişisel bir tarih nasıl bu kadar ustaca, zekice aktarılabilir. İnanılmaz.

Kendi sesini, dilini yaratan, hikayesini ustalıkla anlatan Hrispime ve bu dili zekice çözen Anita 🖤

Dokuma, nakış konusunda daha yazılacak anlatılacak çok konum var. Bunu ilk bölüm gibi sayabilirsiniz. Hep şunu düşünüyorum: çocukken ya da genç kızken kadınların bu kadar yaratıcı olduğunu, onlara biçilmiş sınırları aşıp harikalar yarattığını, kendi dillerini yoktan var ettiklerini daha sık duysaydım daha özgüvenli bir kız çocuğu olurdum. Şimdi de içim(iz)deki çocuk için bunları dile getirmek istiyorum.

Önümüzdeki hafta Londra’da olacağım. Tam da şansıma Judy Chicago sergisi başlıyormuş. Bir de İngiltere’nin kadın sanatçıları sergisi varmış. Bir sonraki yazım belki oralardan ilhamla olur.

Bir sonraki randevuda görüşmek üzere!

Sevgiler

Bade

Geçtiğimiz yaz Emre’yle aramızda şöyle bir dialog geçti:

-Bade sana bir şey söylemem lazım
-Noldu?
-Benim iç sesim yok…
-Nasıl yok?
-Baya yok sessizlik
-Vardır yaa
-Yok
-Nasıl yok yaa?!!

O gece rüyamda iç sesim yoktu ve tüm rüya büyük bir sessizlik içindeydi. Mahvoldum. Ama sonra bunu (aylarca) tartışınca Emre’nin bir çeşit lütfa sahip olduğunu anladım. (Tanımayanlar için kendisi dünyanın en sakin ve dengeli insanlarından biri). Özellikle benim iç sesim bu kadar sabotajcı ve düşmanken…

Google’a nüfusun kaçının iç sesi var diye sorunca şu veri çıkıyor:

Biz ilk bunu araştırmaya başladığımızda oran %3-5 arasıydı bu veri ne zaman değişti ne oldu anlamadım. Neyse. Emre’nin olmayan iç sesi üzerine tartışmak benim susmak bilmeyen iç sesime karşı farkındalığımı inanılmaz arttırdı. Uyuyan devi mi uyandırdım ya da devi yok sayan köylülerin gözünü mü açtım bilmiyorum. Hala tam anlayamamakla beraber iç sesi olmayanların daha huzurlu olduğuna inanmak istiyorum. Emre’nin keşkesi yok mesela. Siz nasılsınız bilmiyorum ama benim kafamın içinde sürekli ama sürekli beni yargılayan, eleştiren ve yetersiz gören bir iç ses var. Productivity ile kafayı bozmuş bir iç ses. Benim bu kadar yargılanmaya rağmen bir şeyler üretebilmem de mucize gibi.

İkinci şıkkı seçenlerin de net yok bu arada. Aylardır o kadar insana sordum ki bu soruyu artık cevapları da analiz edebiliyorum. Benim en büyük dertlerimden biri de kaptanla evli olduğum için mi bilmiyorum ama iç sesimin beni sürekli deadlinelar ve zamanla tehdit etmesi. Sürekli bir şeylere ne kadar sürem kaldığını hesaplayıp kendimi strese sokan iç sesime buradan selam olsun.

Uzun zaman sonra iç sesimle kavgamda fark yaratan bir şey oldu. Sanatçı’nın Yolu kitabına başladım ve sabah sayfaları pratiği garip bir şekilde iç aniden etkisini gösterdi. Sabah sayfalarının ne olduğunu bilmeyenler için kitabın yazarı sizden her sabah kalktığınızda ilk iş olarak el yazısı 3 sayfa yazmanızı istiyor. Ben sabahları sanki kafamın içinde bir kaç tane televizyon açık kalmış gibi uyanan biriyim. O yüzden de huzursuz ve karmaşa içinde uyanıyorum, kendimi toparlamam zaman alıyor. Sabah sayfaları da kafamın sakinleşmesine, iç sesimin düşünlerini bir yere kusmasına olanak sağladı (gibi gözüküyor şimdilik). Geçen de Kendine Ait Bir Oda podcastinde Yasemin sabah sayfalarını “çöpü çıkartmak” olarak tanımlamış yani o kadar ama o kadar doğru ki! Eğer benimle aynı dertten müzdaripseniz sabah sayfalarını öneriyorum.

Aslında yaratıcılığım ile iç sesim arasında bağlantı olduğunun farkındayım ama hangi noktada bu kadar düşman kesildi onu kestiremiyorum. Bir süredir de kendime yabancılaşmama sebep oluyordu iç sesim. Yukarıdaki çizimi de kendime yabancılaşmam üzerine çizmiştim. Öyle minnoş durduğuna bakmayın aynaya bakınca kendimi tanımamam konulu :)

O yüzden geçenlerde politika değişikliğine gittiğimi söylemiştim. Çiçek gibi açmak, yenilenmek, meyveye dönmeden baharın keyfini çıkarmak istiyorum. Kapalı kutularda tuttuğum yaratıcılığımı yeniden açan bir çiçek gibi düşünüyorum. Yukarıdaki çizimim de temsili budur.

Yeniden çocuk gibi hissettiğim bir aktivite buldum: çiçek toplamak. Aslında bir proje için başladım çiçek toplamaya ama sonra bağımlılık yaptı. Önce sokaktaki yabani bitki ve çiçeklerle başladım. Bayramda da Hüseyin’in köyünde çiçek toplamak için yürüyüşe çıktık ve bu buketler çıktı ortaya. Hepsini sonra kurutuyorum bu arada. Proje ile ilgili ayrıca bir yazı yazacağım.

Kısaca şu anki gündemim buketler, iç sesimi sakinleştirmeye çalışmak ve yaratıcılığımı bir çiçek olarak ele almak. Herkese kısa bir yürüyüş yapıp mahallesindeki yabani çiçeklerden buket yapmasını öneririm. Çiçek gibi açmayı bekleyenler ve benim gibi yargılayıcı iç sesi olanlar da kendine iyi davransın.

Bekleme Salonu’na başlarken sadece beni tanıyan insanlar okuyordu ama şimdi tanımayanlar da var (Merhaba! Hoşgeldiniz!). O yüzden hakkımda kısmını da düzenledim :) Bir de sonunda Bekleme Salonu için bir instagram sayfası açtım. Oradan da takip edebilirsiniz.

Bir sonraki randevumuz zanaatle sanat arasındaki ince çizgide müthiş şeyler üreten kadınlar ile.

Sevgiler

Bade

Giderayak Köşesi

Renklerin isimleri nereden geliyor?

Mondrian gibi çizmek ister misin?

Bu oyunu hatırlayanlar kimler?

(kafamda ilk cümleden sonra bir jenerik müziği çalıyor keşke buraya ekleyebilsem)

Geçtiğimiz haftalarda Sabancı Müzesi’nde bir sanat terapisi etkinliğine katıldım. Açıkçası karşıma reklamı çıkana kadar da ne şu an hangi sergi olduğunu biliyordum ne de Melek Celal’in kim olduğunu. Etkinliğe sadece sanat terapisi etkinliği deneyimlemek için gittim. Sonuç: bana yine yepyeni kapılar açıldı.

Melek Celal ile böylesine bir etkinlik vasıtasıyla tanışmam da hemen bir bağ kurmama sebep oldu. Önce Melek’ten sonra da etkinlikten bahsedeceğim.

Melek ilk kadın ressamlarımızdan biri. 1896 yılında oldukça varlıklı ve köklü bir ailenin kızı olarak dünyaya geliyor. Dışarıdan oldukça avantajlı bir hayat olarak gözükse de anne ve babasını gençlik yıllarında kaybediyor. Çok kolay bir hayatı olduğunu söyleyemeyiz bu anlamda. Çocukluğu ve gençliği de çoğunlukla ananesi ve onun entelektüel çevresinde geçiriyor. Burada çok hoşuma giden bir nokta var. Melek’in ananesi Eşref hanım bir nevi Sungirl Club kurmuş. (Sungirl Club ne diyenler bir önceki yazıma tık tık) Melek hatıralarında Eşref hanımın önderliğinde sanatçı kadınların evde toplanıp saz eşliğinde şarkılar söyleyip şiirler okuduğundan bahsetmiş. Kadınların entelektüel alışveriş yapabildikleri, yaratıcı bir ev ortamı. Bayıldım! Melek de evlenince Moda’daki evleri Villa Wohl’da bu salon toplantılarını devam ettirmiş.

Melek’in resme başlaması da bu toplantıların biride Şair Nigar Hanım’ın ona “Kızım Melek, sen niye resim yapmıyorsun?” diye sorması ile başlıyor. Melek ise resme başlamasıyla ilgili şöyle demiş:

“Hayatta bana en büyük zevki verecek ve beni her zaman teselli edecek meşgalemi bulmuştum.”

Buradaki “teselli” ifadesi inanılmaz hoşuma gitti. Okuduğumda o kadar iyi anladım ki. İçimde bir yere dokundu. O kadar yerinde seçilmiş bir sözcük ki! Sizi teselli edecek, yoldaş olacak zevkleriniz var mı hayatta?

Biraz da sergiden bahsetmek isterim çünkü çok hoşuma giden iki detayı oldu. Sergiye girdiğiniz zaman Melek’in 15 yaşıdan beri topladığı kartpostallarla karşılaşıyorsunuz. Özellikle kartpostallara odaklanmaları aslında Melek’i genç bir kız olarak da tanımamıza yardımcı oluyor. O zamanlarda yaşayan bir genç kızın ilgi alanlarını, koleksiyoner ruhunu görüyoruz kartpostallar aracılığı ile. Bir çoğunda da ünlü tabloların olduğu bu kartpostallar genç Melek’in sanatla bağ kurmasına da yardımcı olmuş.

Kartpostallar 1900lü yılların başında aslında önemli bir sosyal ağ. Avrupaya gidemeyen insanların o dönemlerde dünyadan haberdar olmasını (bir nevi instagram?) sağladığını söyleyebiliriz. Melek de o dönemde Paris Salon sergilerini bu kartlar aracılığıyla takip etmiş aslında. Bu meseleyi biraz araştırdığımda Cumhuriyetin ilk kurulduğu zamanlarda Samsun’da kartpostal klübü kurulduğunu öğrendim :) Ocakta Strazburg dönüşü gezimizi bir kartpostala çevirmiştim onu da buraya bıraktım.

Bir diğer bahsetmek istediğim nokta da Melek’in ressam kişiliği dışında eleştirmen ve yazar olması. Yayınlarını da Türk kültürü ve el sanatları üzerine yapması. Bu kadar Avrupa ile iç içe olan birinin hat sanatı üzerine, kilim motifleri üzerine çalışması beni kendi düşünce yapımı sorgulamaya itti. Yani aslında şöyle: o kadar Batı odaklı olmaya alışmışım ki kendi kültürüme karşı bir körlüğüm var gibi. Batı sanatını ya da tarihini daha iyi biliyorum mesela. William Morris’in çiçek motiflerine hakimim ama kendi kültürümdeki motiflere küçümser bir yerden bakıyor gibiyim. Dedemin ablası Sanâyi-i Nefîse Mektebi mezunuyken ben neden bu yaşıma kadar bunu araştırmadım, neden Melek Celal ile 30 yaşımda tanıştım, neden kendi coğrafyamın sanatçılarını yeterince bilmiyorum? Bir süre bu sorular üzerine düşüneceğim.

Gelelim yazının başında bahsettiğim etkinliğe. Sergiye girdiğinizde Melek’in bir otoportresi sizi karşılıyor. Etkinliğimize bu portre üzerine konuşarak başladık. Bakışını, kıyafetini, seçtiği renkleri tartıştık. Sonrasında sergideki diğer portreler üzerine de konuştuk ve aslında herkes portrelerde kendinden bir parça gördü diyebilirim. Benim sıkılmış olduğunu düşündüğüm bir kadını bir başkası heyecanlı olarak yorumladı mesela. Sanat eserine bakarken ne kadar kendi çerçevemden baktığım konusunda aydınlatma yaşatan bir saat geçirdim. Sonraki bir saatte de kendi otoportrelerimizi yaptık. Bana hemen anlık bir performans kaygısı geldi tabii. Nasıl kendimi çizeceğim, kesin benzetemem, kasıntı olur, tutulup kalırım gibi stresler geldi. Sonra önümdeki pastel boyaları tek tek ellemeye başladım. Herhalde en son 10 yaşındayken pastel boya yapmış olabilirim. Hiç seçmediğim renkleri seçtim ve düşünmeden çizmeye başladım. Başta soluktu çizgilerim ama güvenim geldikçe koyulaştırdım.

Yaratıcılığımı dışarı vurmak istediğim, kendimi dinlemek istediğim bir dönemimdeyim ve tam da bunu anlatan bir resim çıktı ortaya. Kendimi çocuk gibi hissedebildiğim, sonuçta beynimle değil kalbimle düşündüğüm bir saat geçirmiş oldum. Seren İlkdoğan’ın yarattığı güven ortamı ve enerjisi de ayrıca çok iyi geldi. Portreler üzerine konuşmak, diğer insanların kendilerini algılayış biçimlerini görmek de çok keyifliydi. Seren’in hesabını da merak edenler için buraya bırakıyorum. Kesinlikle daha fazla etkinliğine katılmak istiyorum. Melek ile böylesi bir etkinlikte tanışmak da onu daha derinden düşünmeme, bakışlarını, gülüşlerini analiz etmeme sebep oldu. Cumhuriyetin ilk yıllarındaki kadınlardan daha çok ilham almamız gerektiğini düşünüyorum. Bunu hiç romantize eden bir yerden söylemiyorum. Bence o kadınları yeterince tanımıyoruz ve ne kadar güçlü olduklarını bilmiyoruz.

Melek Celal sergisi Sabancı Müzesi’nde 28 Nisan’a kadar devam ediyor. Daha anlatmadığım bir sürü detayı olan bu sanatçıyla tanışmak için son haftalar.

Bir sonraki randevumuzda görüşmek üzere.

Sevgiler,

Bade

Giderayak Köşesi

İşe yaramayan websiteleri mi? hadi.

Msn çocuklarının seveceği bir içerik.

Kayıp hayvan ilanları. Bu da sanattır.

“Güneş Kız, içimizden gelen doğal yaratıcılığımızı ve onu yeniden keşfetmemizi temsil ediyor. Çocukluğumuzda bıraktığımız, düşünmeden özgürce üretme deneyimini yeniden keşfetmeyi ve onunla barışmayı, her zaman içimizde olan o güneşi ortaya çıkarmayı anlatıyor.”

Yaklaşık 5 sene önce böyle yazmışım. Güneşkız “personal mythologies” olarak adlandırdığım serinin ilk karakteriydi. Seramik yolculuğumda kendi dilimi bulma noktasındaydım ve bana gerçekten de güneş gibi parlayarak öncülük etti. Yaratım süreci iki yazı öncesinden de anlayacağınız gibi benim hayatımın ana meselelerinin başında geliyor. 5 sene sonra Güneşkız’ı yeniden canlandırmanın, sizinle yakından tanıştırmanın vakti geldi.

Size biraz Güneşkız’ın doğuşundan bahsedeyim. Ben hiç planlı, eskizli çalışan biri olamadım. Yaratım sürecim spontanlıktan geçiyor. Güneşkızı da bir gün ansızın bir tabağa çizdim. Çizdiğim anda da hikayesi oluştu kafamda. Yarattığım karakterlerle hep böyle bir bağım olduğuna inanıyorum. Heykelde de çizimde de sanki bitirdiğimde kendi hikayesini kendi yazmış gibi hissediyorum. Şey diyormuşum “aslında ruhlar bana yaptırıyor” :) Yok yok bu yazı herhangi bir dünya dışı güç içermemektedir.1 Hür irademle sanat yapıyorum :)

Güneşkız’ın herkesin içinde bir şeylere dokunabileceğini düşünüyorum. İçerisinde nostalji var evet ama yepyeni dünyalar yaratmayı, kendinle barışmayı da ifade ediyor. “Düşünmeden, özgürce üretme deneyimi”. Zamanında bir sürü ressamın çocukların sanatına neden bu kadar kafayı taktığını anlıyorum. Pervasızca üretmenin verdiği o histen büyüdükçe o kadar uzaklaşıyoruz ki. Ben de o hissi yeniden alevlendirmenin peşine düştüm.

Bir süredir eski hayatıma dair nostaljik bir takıntı içindeyim. Sanki eski Bade daha iyiydi, hayattan daha çok keyif alırdı, okuduğuyla dinlediğiyle daha kaliteliydi ve en önemlisi akıl sağlığı daha yerindeydi gibi gibi. (Mükemmeliyetçiliğin sizi nereden vuracağı belli olmuyor dostlar). Öyle bir noktaya geldim ki bu takıntı toksik bir hal almaya başladı. Eski ben olmaya çalışma gibi ulaşılmaz, arpa adım yol alamadığım bir çıkmaza girdim. Hani sürekli ilerlemeden bahsedip 80 yıl öncesinin özlemini duyan permalı teyzeler gibiyim. O yüzden kendime yeni hükümet getirdim ve yeni ve eski Bade’yi harmanlayarak beni mutlu eden şeyleri bulma politikasını yürürlüğe soktum. Siz de bakın bi güncel yönetiminizden memnun musunuz, bir şeyler değişebilir mi, pazarlıklar mı gerekir yoksa darbe mi tek çare.

Seramikçi olmama rağmen son 1 senedir seramik yap(a)mıyorum. Yaratım sürecinden uzaklaştıkça kendimden de uzaklaştım. Ama serüvenimin şu noktasında beni hayatta en mutlu eden şeylerden birinin kolektif bir şekilde yaratma deneyimi olduğunu anladım. Hoca olmayı ve seramik öğretmeyi çok seviyorum. Hoca kimliğimi bir kenara bırakıp herkesle birlikte yarattığımda ise bambaşka bir boyuta geçiyor gibi hissediyorum. Bunu fark ettiğimden beri de derslerimi daha etkinlikli, oyunlu hale getirmeye başladım. Çünkü yani neden oyun oynamayı bıraktık ki?

Şimdi işin duyuru kısmına geldik. Diğer insanların da çocuksu yaratım sürecini yeniden tadabilecekleri, kafa dağıtıp pervasız olabilecekleri, performans kaygısını dert etmeyecekleri, bir araya gelip sadece bir şeyler yaratacağımız güvenli alanlar yaratmak istiyorum. Ben gerçekten bundan mutlu oluyorum. O yüzden Sungirl Club’ı kurmaya karar verdim. Şimdilik sadece küçük çevremde, sonrası hayırlısı :) Beni yakından tanıyan insanlar önümüzdeki aylarda sizi mini etkinliklere çağırabilirim beklemede kalın. 30 yaş yeni ergenlik midir bilmiyorum ama yetişkinden çok çocuk hissetmek istediğim bir dönemimdeyim.

Herkesin içindeki güneşi ortaya çıkarması dileği ile.

Bir sonraki randevumuz ilk kadın ressamlarımızdan Melek Celal ile

Sevgiler,

Bade

Special thanks to,

Minoa’da otururken bana neden eskinin üstüne bir şeyler katmak varken eski olmaya çalışıyorsun ki sorusu yönelten canım İlayda’ya

Yılbaşı zamanı spontan bir şekilde kurabiye boyama atölyesi yaparak beni de herkesle birlikte yaratma keyfine vardıran Zeynep Azman’a

Yıllarca oyun oynama sevdasını asla bırakmayıp bana arka planda hep ilham olmaya devam eden Zeynep Altop’a, senden daha öğrenecek çok şeyim var.

Pervasız yaratma dürtüsünün peşinden koşmada heyecanıma ortak olup yeni kapılar açan Duygu’ya

teşekkür ederim ♥

Giderayak Köşesi

Dünyanın ilk müzesi bir kadın tarafından açılmış M.Ö.500

İnanılmaz bir ses arşivi

Giderayak köşesinin nereden geldiği :)