Benim hep bir oversize beyaz gömleğim olur. Eskidikçe yenisini alırım. İlkini Pulp Fiction filmini ilk izlediğimde almıştım; Mia Wallace’a özenerek... Beyaz gömlek, siyah pantolon, altın rengi ayakkabılar. Mia’nın o ikonik görüntüsü... Hem pervasız hem de çocuksu bir karakterdir bana göre. O kıyafetin de tam olarak onu yansıttığını düşünürüm.

Beyaz gömlekten sonra altın ayakkabılar da aldım. Geçen yıl attım ama; eskimişlerdi. “Nasılsa yenisini bulurum” dedim ama henüz istediğim gibi bir Mia ayakkabısı bulamadım.

“Now I wanna dance, I wanna win. I want that trophy. So, dance good.”

Bu sabah Mia olmaya karar verdim. Ütü yapmaktan nefret ettiğim için onca zamandır giyilmeyi bekleyen gömlek dolaptan alındı. İtinayla demek isterdim ama değil; elimden geldiğince ütülenmeye çalışıldı. Zaten daha iş yerime varamadan kırıştı. Falan filan işte...

Altın ayakkabılarım olmadığı için nude saten balerin ayakkabıları seçildi, Uzak Doğu dizilerinde görüp imrendiğim efendi Uniqlo pantolon giyildi. Çalışma saatlerinin bitimi için de siyah parmak arası terlikler çantaya atıldı. Bir arkadaşımın dediği gibi: “Çıplak ayaklar özgürlüktür.”

Ee tamam, anladık da bugünün olayı ne? Sabırsızlandığınızı tahmin ediyorum, zira okuyor olsam ben de öyle hissederdim.

Bugün yeni günlüğüme ilk kez başlıyorum.
Havai fişekler, kutlamalar, alkışlar…

✦ ✦ ✦

Günlük için defter seçme işi ciddi bir iştir. Ben de tahmin edeceğiniz üzere bunu ciddiye alanlardan biriyim. Kapağı yumuşak olacak, arka sayfaya mürekkep geçmeyecek, sayfası bilmem ne olacak, rengi şöyle olacak derken bu meseleyi büyütürüm de büyütürüm.

Geçen yıl yazı tutkunları arasında bir kült haline gelmiş bir defter seçtim özene bezene; içine sıra dışı şeyler yazacağım ümidiyle... İşler öyle gitmedi tabii. En sıkıcı defterlerimden biri oldu. Zaten hep böyle değil midir? Özene bezene yaptığın şeylerden beklediğin verimi alamazsın. Hâlâ boş yaprakları vardı ama bırakmaya karar verdim. Nerede vazgeçeceğini bileceksin.

İşin güzel tarafı, hemen hemen bütün arkadaşlarım bana defter hediye eder. Günlük yazdığımı bildiklerinden ya da hep not alacak bir şeylerim olmasından... Terapi notlarım, akademik çalışmalarım, şimdi de Substack bültenim. O yüzden defterim hiç eksik olmaz. Ama hepsini de günlük yapmam; diyorum ya, bu konuda hassasım.

Derken geçen haftalarda bir arkadaşım bana yine bir defter almış. Yeşil kapaklı, üstünde yaldızlı çiçek desenleri var. Şu Çin malı ev araç gereçleri ve çeşitli zımbırtılar satan mağazalardan... Defter güzel olmasına güzel; yumuşak kapaklı, yeşili de severim.

”Yeni günlüğüm mü olsa acaba ?” Diye yokladım kendimi.

Sonra içimden bir ses:

— “Saçmalama Bahar.”
— “Bir kere Made in China.”
— “Anılarını Çin üretimi bir deftere yazamazsın!”

Sonra başka bir ses:

— “Özel tasarım deftere yazdın da yeni bir gezegen mi keşfettin sanki?”

İçimde tam bir çatışma... Defteri bana hediye eden arkadaşımın görece şanslı olduğunu düşünürüm; benim gözümde hayatta bazı meselelerini halletmiş birisidir. O yüzden onun aldığı defteri kullanmak şans getirir dedim. Anılarımın illa özel tasarım defterlerde olması isteğimi de şöyle öteledim: Yaşadığım şeyler en nihayetinde herhangi birininki kadar özel veya sıradandı.

Geçenlerde Patti Smith’in Hayalperestler kitabını açtım, rastgele bir sayfaya gittim. Büfeden bir defter alıp Café Dante’de yazmaya gidiyordu. Patti bile büfeden aldığı deftere yazacaksa, Bahar da Çin üretimi deftere yazabilirdi. Mesele etmemek lazımdı böyle şeyleri. İşe yaramayan isteklere de mesafelenmek lazımdı.

Patti Smith , Café de Flore,2011 by Annie Leibovitz

✦ ✦ ✦

Yaz bitti, bitiyor., Bugün, akşamüzeri —günün en sevdiğim saatlerinde— sokağa bakan o çok sevdiğim kafeye oturup bir kahve söyleyeceğim ve günlüğümü yazmaya başlayacağım. Kalemim de en yakın arkadaşımdan hediye ve ‘kahve’rengi.

Günlüğüme Pinterest’te görüp hoşuma giden bir cümle grubu ile başlayacağım. Buraya da yazmakta bir sakınca görmüyorum:

“Öğrenmeyi, öğrendiklerimi unutmak ve yeniden öğrenmek için hayattayım.

İçimdekileri çözmek, gelişmek ve mücadelenin değerini anlamak için buradayım.

Yasımı, hak ettiği şekilde ve sürmesi gerektiği kadar tutmak için buradayım.

Sevginin olduğu yerde yargılamanın olmadığını öğrenmek için buradayım.

Küçük olmadığımı anlamak için buradayım.

Buradayım ve bunun büyük bir şey olduğunu öğreniyorum.”

Her çeviri gibi biraz anlamını kaybetti belki ama yine de anladığını düşünüyorum.

Yeni günlükte ilk kararlar şunlar olacak:

• Satın alınan herhangi bir şeyden, söylenen bir sözden, atılan bir mesajdan... Kısacası hiçbir şeyden “Pişmanlık yok!”

• Hep ertelenen o dişçiye artık gidilecek.

• Analog filmler banyo edilmeye götürülecek…

Gerisi de yazınca gelir. Yanında yazacak bir defterin varsa; dünyanın herhangi bir yerinde, herhangi bir anda yanında biri varmış gibi hissedersin. Denemeni tavsiye ederim.

Âa, olur da bir yerde birinin günlüğüne denk gelirsin, “ateş seni çağırır” ve okumak istersin ya; okumanı hiç tavsiye etmem! Hatta kendine ait eski günlükleri bile okumanı tavsiye etmem. :) Çünkü, neden?

Bridget Jones’un dediği gibi:

“Günlükler saçmalıklarla doludur.”

Bu yazıyı yazarken şekerli bir çay içiyorum ve arkada Ella söylüyor:
“No regreeettss…”

Sevgiyle kal.

Uzman Klinik Psikolog Bahar GENÇ

Benim defter, benim Café de flore, benim kahve #1.9.26

Beni yakından tanıyanlar iyi bilir ki; benim yeni yılım Eylül ayında başlar.

Eğitim ve öğretim yılının başlayacağını ima eden ilanlar, çocukken içime sıkıntı veren okul alışverişi reklamları, akşamları çıkarken artık üzerimize bir şey alma gerekliliği, sıcaklardan bozulan uykuların yavaş yavaş düzene girmesi…

Evet, doğru anladınız; bu bir “Eylül’ü romantize etme” yazısı. 😊

Yanlış anlaşılmasın, ben bir “yaz” insanıyım. Ama hayat da hep yaz tadında olmuyor maalesef. Eylül bu açıdan gerçekliğe dönmek için yumuşak bir geçiş gibi geliyor bana.

Okulu ilk kez yüksek lisans yaparken seven bir öğrencilik geçmişim olduğu için Eylül’den eskiden pek hoşlanmazdım. Yirmilerimin ikinci yarısında, sokaklarda oradan oraya koşuşturan öğrencileri görünce bir aydınlanma yaşadım: Test kitapları, hedefler, yeni kalemler ve o sınav meselesini başından sıkı tutarsan istediğin bölüme girebileceğine, istediğin “sen” olabileceğine dair o sarsılmaz ergen idealizmi...

Böylece yıllarımı Ocak’ta değil, Eylül’de başlatmaya karar verdim.

Zaten kışın ortasında “yeni yıl” fikri pek de rasyonel değil. Kışın yeni bir şeylere başlamak zordur; az güneş ışığı, soğuk havalar, kıyafetlerin ağırlığı... Her şey insanı içe kapanmaya yönlendirir gibi hissettirir.

Neyse, ergenlerin o hevesini görmek bende de başlama isteği uyandırdı. Ben de okula gidecektim, kırtasiye malzemeleri alacaktım, bir sürü makale okuyup yeni şeyler öğrenecektim. İşler de beklenmedik şekilde istediğim gibi gitti; yüksek lisansa başladım. En yakın arkadaşlarım bana hediye kalemler aldı, okula takmak için minik bir sırt çantası edindim ve bir sürü yeni kitap... Çok güzel bir seneydi gerçekten.

Sonrasında da Eylül’de hep kararlar almaya, bir şeylere yeniden başlamaya devam ettim. Hâlâ güneş varken ve hâlâ günler nispeten uzunken...

* * *

Şimdi yeni bir Eylül’e daha girmiş bulunuyoruz.

Belki yıllardır aynı şehirde yaşıyorsun, aynı işte çalışıyorsun. Belki ilk kez yaşayacağın bir yere gidiyorsun. Belki herkese ve her şeye küskünsün, belki de içinde kelebekler uçuşuyor…

Zamanın başı, sonu, sonluluğu veya sonsuzluğu üzerine filozoflar ve fizikçiler henüz tam bir fikir birliğine varmış değil. Ama şu an bu yazıyı okuduğuna ve ben de yazdığıma göre; zamanımız var.

Yeni kararlar almak, yeni başlangıçlar yapmak, dersleri sıkı tutup o istediğimiz bölüme girmek, yeni bir işe atılmak, yeni bir kursa başlamak, hiç denemediğimiz bir şeyi denemek, hiç tanışmadığımız insanlarla tanışmak ve bize artık huzur getirmeyenler için önümüze bakmak... Hayal kurmak; hepsi gerçek olacakmış gibi.

Ben Eylül başlamadan saçlarımı kestirdim, yeni yılıma yeni bir başlangıç olsun diye. Okumak istediğim kitapları listeledim, yeni sezon kıyafetleri inceledim.

Peki sen senenin gerisini nasıl geçirmek istiyorsun?

Gelecek yaz geldiğinde, nasıl bir “sen” ile yazı karşılamak istiyorsun?

Bunu okuduktan sonra gözlerini kapat ve bu soruları düşün.

Cevabı bulduktan sonra, o hayale yakınlaşmak için bugün atabileceğin en küçük adımın ne olduğuna karar ver. Ve o adımı atarak, kendini yeni bir sen olabilme ihtimalinin özgürlüğüne bırak.

(Ve tabii, kendine bir iki kırtasiye malzemesi almayı da ihmal etme! 😊)

* * *

Tatlı bir hayalperest buluşması:

Ağustos ayının sonlarına doğru, uzun ve yorucu bir günün ardından arkadaşımla oturduğumuz kafeden kalkmıştık. Tam yürümeye başlamışken yanımıza genç bir kadın yaklaştı:

— “Size bir şey sorabilir miyim?”

— “Tabii, buyurun.”

— “Bugün benim doğum günüm, 23 yaşına girdim. Kendime hediye olarak 23 kişiye küçük notlar dağıtmaya karar verdim. Karşıdan gelişinizi görünce enerjinizi çok sevdim, size de vermek istedim. Bir not seçer misiniz? Bir de defterime doğum günüm için bir şarkı yazar mısınız?”

Bu tatlı ve zarif jest karşısında günün bütün bezginliği bir anda silindi gitti.

Arkadaşım ve ben birer minik zarf çektik. Ben mavi olanı seçtim.

Zarfımı açtığımda karşıma çıkan notun bir kısmı şöyle diyordu:

“Hangisi daha keskindir?
Hayalleri paramparça eden bir balta mı?
Yoksa bir başka hayal için yol açan tırpan mı?”

— Hayalperest, Pam Muñoz Ryan

Ve altına kendi el yazısıyla şu notu düşmüştü:

“Bu alıntı, çocukluğumda bir zamanlar en sevdiğim kitap olan Hayalperest’ten… 21. yüzyılda hayal kurmak çok zor ama bir yerden başlamak lazım. Bu not, benim 23. yaş günümden sana.”

Notun şarkısı:Katatonia’dan Teargas (Live) .

Olur da bu yazıma denk gelirsen Zeynep; yeniden iyi ki doğdun! Dediğin gibi, 21. yüzyılda hayal kurmak gerçekten çok zor. İşte tam da bu yüzden, bu yüzyılın senin gibi ince ruhlara ve bizler gibi hayalperestlere çok ama çok ihtiyacı var.

Hayal ve umutla

Uzman Klinik Psikolog Bahar GENÇ

Vizyona ilk girdiğinde bir arkadaşım ile Odyssey filmine gittik.  Bence artık herkes biliyordur kim olduğunu. Homeros’tan okumayan kişiler de film sayesinde kahramanımız ile tanışmış oldu.  Şimdi bilmeyenler için kısaca söyleyelim, Odysseus’un Truva Savaşı’ndan sonra 20 yıl süren bir eve dönme macerası var. Bu yolculukta, onu seven ve sevmeyen Tanrılar, tek gözlü devler, cadılar, ölümlüler derken birçok kişi veya varlıkla ilişkileniyor.

Bu kadar ilişki içinde olmak için de İthaka Kralı olmamıza gerek yok. Düşününce Odysseus’un eve dönüş macerası her birimizin günlük hayatı gibi değil mi?

Bize karşı olan ve bizi destekleyen tanrılar, rakipler, eve dönmemizi istemeyenler, yolumuzda bizi sabote etmeye çalışanlar, bizi kandırmaya çalışan sirenler, eğer şanslıysak evde bekleyen Penelope’ler…

Günlük muhabbetlerimizin, dertlerimizin birçoğunun ana konusu zaten kurduğumuz ilişkiler değil mi?

Terapilerimizin de öyle.

Bugün insan ilişkilerinin doğasını anlamak üzerine ufuk açıcı olduğunu düşündüğüm bazı kavramları sana anlatmaya çalışacağım. 

Hazırsan başlıyorum.

İçinde rahatsız hissettiğin bir ilişkini düşün, kiminle kurduğun önemli değil.

Nasıl davranıyorsun?

Sana nasıl davranılıyor?

Bunları düşündeysen devam ediyorum.

Çoğu insan ilişkilerinin doğrusal olduğunu düşünür. Yani olayların tek yönlü bir sebep- sonuç ilişkisiyle takip edildiğini varsayar.

Bir örnek vereyim.

Hoca bana sert davrandığı için dersten soğurum.

Bu bakış açısına göre, sorumluluk tamamen hocadadır.  Öğrenci pasif bir kurbandır.

Ama gel sana yeni bir şey söyleyeyim, ilişkiler doğrusal değil döngüseldir. Bu ne demek: ilişkiler bir çember gibidir bir davranış öncelinin sonucu hem de bir öncekinin nedenidir. Kesin bir başlangıç,diğer bir deyişle suçlu yoktur. Herkes birbirinin davranışını besler.

• Hoca bana sert davranır-ben dersten soğurum-derse iyice hazırlıksız giderim ve umursamaz davranırım- benim bu davranışlarıma hoca daha da sertleşir.

Bütün ilişkiler bir sistem içindedir. Biz veya karşı taraf nasıl bir eylemde bulunursa bulunsun bu sisteme geri döner. Olumlu ve olumsuz bildirimler sistemi sürekli canlı tutar. Ssitemik psikoterapide biz buna “Karşılıklı Nedensellik” (Reciprocal Causality) diyoruz.  Neden başlıyor değil, -şu anda süreç nasıl işliyor?- sorusu ana odağımız oluyor.

Olumsuz ilişkileri baz al dedim ama elbette kurduğumuz olumlu ilişkiler de döngüseldir. Onlar meselemiz olmadığı için şu anda konumuz değil.

O zaman şunu netleştirdik mi?

“Suçlu kim?” sorusu faydasız.

Çünkü herkes bir derecede suçlu ve sistemin bu şekilde olmasının mimarı.

Şimdi örneklerle devam edelim mi?

Danışanım: “Eşim sürekli meşgul ya işiyle ya telefonuyla. Ben de onun dikkatini çekebilmek için ilgi dilencisine döndüm. O vermedikçe ben de eleştirilerimin dozunu artırdım. Artık ona bağırmaya başladım. Başka türlü beni görmesi imkânsız gibi geliyor.”

Şimdi önceki bilgimize göre ne derdik,” karşı taraf suçlu, ilgisizliği başlatan o.”

Ama döngüsel gerçeklik bize başka bir şey söylüyor. Bu bakış açısının yarattığı kısır döngü içinden çıkılamayacak hallere varabiliyor.

Örneğe geri dönelim.

*             Diyelim eş iş stresi yaşadığı, içe kapandı.

*             Danışanım yalnız ve değersiz hissetti. Yalnız ve değersiz hissettiğinde görülebilmek adına eleştirel ve baskıcı davranmaya başladı.

*             Eşi eleştirildiğini ve suçlandığını hissettiği için daha da içe kapandı.

Danışanım daha da yalnız hissetti. Öfkesi arttı, eleştiri ve baskı dozunu da artırdı     

          Danışanımın baskısı eşinin kaçışını, eşinin kaçışı da danışanımın baskısını besledi. 

Şimdi ikinci örneğe geçelim ve Danışan 2 diyelim.

Danışan 2 :” Müdürüm yaptığım her işe karışıyor. Bana hiç alan bırakmıyor. Ben de tüm motivasyonumu kaybettim. Artık o söylemeden bir tuşa bile basmıyorum.

• Çalışan motivasyonunu kaybeder

• İnsiyatif almaz, sadece emirler bekler

• Yönetici çalışanın yetersiz ve tembel olduğunu düşünür

• Çalışana daha çok baskı yapmaya başlar.

Yine bir kısır döngü gördüğün üzere.

Şimdi sana en başta düşün dediğim ilişkini ele alalım.  Ufak pratik çözümler önereceğim sana

*İlk kim başlattı?

Suçlu kim?

Noktasından “Biz bu döngüyü birlikte nasıl ayakta tutuyoruz?” sorusuna odaklanabilir misin?

Bir dahaki sefere ufak da olsa herhangi bir şeyi farklı yapmayı deneyebilir misin?

Mesela bağıran taraf sensen sesini yükseltmemeyi ya da karşı tarafsan “öfkesi ilişkiyi kurtarma çabası olarak” yorumlayabilir misin?

Hep tekrar ettiğimiz bir şey var ya başkalarının davranışları veya düşüncelerini kontrol edemeyiz. Ama kendi davranışlarımız veya düşüncelerimiz için tam tersi geçerlidir.

O yüzden senin bu kısır döngünden çıkmak için yaptığın herhangi bir davranış değişimi sistem de karşılık bulaca buna emin olabilirsin.

• Aranızda problem olan kişi ile bu sorununuza bir isim ver. Mesela evli çift örneğinde “Sessizlik duvarı” olsun.

• Sessizlik duvarı evinizde olduğunda aranızı kötüleştirmek için size neler söylüyor? Hangi eski defterleri açıyor?

Doğrusal mantıkta partnerler birbiriyle savaşırken bu dışsallaştırma aracılığıyla sorunu ele almaya başlarlar sessizlik duvarına omuz omuza savaşmaya başlarlar.

Nihayetinde bütün engellere, fırtınalara ve yıllara rağmen Odysseus İthaka’ya vardı, Penelope de yıllarca onu bekliyordu, bu sabırlı bekleyişi sonuca bağlandı.  Her şey ne kadar zor görünürse görünsün ilişkilerimizde karşılıklı amaç bu ilişkiyi sürdürmek olacaksa kısır döngülerimizde kendi payımıza düşüne değiştirip, karşı tarafa alan açtığımız sürece,  İthaka’ya ulaşmak kaçınılmaz olacaktır.

 Sevgiyle kal,

Uzman Klinik Psikolog Bahar GENÇ

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır.  Terapi yerine geçmez.

“I don’t need therapy, I just need to go to Greece”

(Terapiye ihtiyacım yok, sadece Yunanistan’a gitmeye ihtiyacım var. )

Sabah plaja gittiğim otobüste asılı olan söz.

Buraları biraz ihmal ettiğimi biliyorum. Ama dürüst olmak gerekirse herhangi bir şeyi “görev” olarak yapmak istemiyorum artık. Hayatta bir sürü görev var zaten değil mi o yüzden Substack gibi gerçekten olmayı sevdiğim bir yerde de zorunluluk hissi olmasın istedim.

Eveet.. Giriş cümlesinden anladığın üzere bu hafta Yunanistan’ın bilmem kaç bininci olan adalarından birinde geçirdiğim günler hakkında yazacağım.

Daha önce söylemişimdir kesin gezi notları okumayı severim, gezginlerin maceralarını merak ederim.

Eskiden bu insanları okumadan veya izlemeden önce bu insanların yolda veya yolculukta hiç zorluk yaşamadıklarını düşünürdüm.

Ya da bende olmayan bir çeşit özelliğe sahip olduklarını.

Yıllar içinde durumun hiç öyle olmadığını kavradım. Yolculuklar güzelliklerin yanı sıra bir çok sefilliği de beraberinde getiriyordu. Sanırım bu düşüncemi ilk kıran şey Che Guevara’nın “Motosiklet Günlükleri” oldu. Orada bende olmayan bir özelliğe sahip olmadıklarını gördüm.

Benim tek eksiğim şuydu: Yola çıkmak

Neyse gel zaman git zaman yolum bu adaya düştü. Yabancı bir ülkede olacaktım, orada bir süre yaşayacaktım.

Rüya gibiydi.

Gerçekten de öyle oldu. O adada hiç olmadığım kadar “kendim” gibi hissettim, hala çok yakın olduğum dostlar edindim. Hiç dönmek istemedim. Ama tabi ki güzel zamanlar çabuk geçer değil mi?

Derken yıllar içinde başka adalara da gittim ama orası benim için o “özel” yerini korudu. O ada mutsuzluğu içeri geçirmeyen, var olmanın inanılmaz hafif olduğu bir yerdi. bu yüzden de gitmek istemedim , belki büyü bozulmasın diye.

Ama kader ağlarını ördü. kendimi yine burada buldum. İşin kötüsü bu sefer dostlarımın hiçbiri yoktu. Analog kameram, mavi bavulum ve adaya uygun bir sürü beyaz kıyafetle tek başımaydım.

pasaport polisine gittim,

- “Kalimera! (Günaydın)

-“Kalimera Bahar, I am going to take your picture”

(Günaydın Bahar, fotoğrafını çekeceğim.)

-Alright. (Pekala)

It is a very nice photo, Bahar.” (Çok güzel bir fotoğraf, Bahar)

Pasaport polisi bana iyi davrandı, “Bu bir işaret” dedim içimden, buradaki günlerim güzel geçecek.( evet, ben batıl inançları olan biriyim. hava alanına gittiğim taksici iyi çıkarsa, yanımda oturan kişiler iyi olursa hemen çıkarımlara varırım:)

Şimdiki ada günlerim nasıl mı?

olaysız ve tamamen kafama göre. kahvaltımı yapıp , plaja gidiyorum, Poseidon’a adaklar adıyorum. kendimi Ege’nin sularına bırakıyorum; sakin ve hesapsız günler geçiriyorum.

Ama buraya ilk kez gelen o kişi de değilim. eskiden sevdiğim yerler duruyor mu diye baktım. Sevdiğim bir plaj kahvesi vardı gidip saatlerce günlüğümü yazardım, orası yok mesela, sabah 8 kahvesine sözleştiğim o arkadaşlarım yok. sadece limanda “Malena” var. o değişmemiş, “Hala buradayım , Bahar” diyerek suların üstünde sallanıyor.

Ağustos böceklerinin sesi ve terliklerimin şıpırtısı ile otele döndüğüm bir öğleden sonra şunu düşündüm,

Bu ada o ada değil.

Ben de o Bahar değilim.

Bazı putlar yıkılmalıydı dedim.

Bazı putlar yıkılmalıydı.

belki de adadan o zamanki halini korumasını beklemem anlamsızdı dedim ve onu şimdiki hali ile kabul etmeye karar verdim.

işin komik tarafı bazı şeyler de hiç değişmedi mesela, fotoğraf makinem yine bozuldu, o yüzden sadece 1 fotoğraf çekebildim. Adada hiçbir şey huzurumu bozmadı ve herkes de inanılmaz nazikti. Bu sefer günlüğümü başka bir kafede yazdım, yine saatlerce.

her şey çok farklıydı ama bir çok açıdan da aynıydı.

Öğleden sonra oteldeki D. bana kahve yapmayı teklif etti, birlikte kahve içtik. onlar için Yunan bizim için Türk Kahvesi. Ona fal baktım. Laf lafı açtı.

D. anne ve babasını kanserden yeni kaybetmişti, 10 yıllık ilişkisi bitmişti. ama yine de gördüğüm en ümitli insanlardan biriydi.

“hayatta en çok anne babamı kaybetmekten korkardım, bu başıma geldi ve düşündüğümden daha iyi baş ettim,

“Artık hiçbir şeyden korkmuyorum” dedi.

İlişkisi üzerine “Sevgi tek bir çeşit değil dedi; kendimden aldığım sevgi, arkadaşlarımdan ,ailemden aldığım sevgi var. Gerçekten birlikte daha iyi bir insan olduğum biri gelene kadar acele etmeyeceğim dedi”

D. de bilge biriydi. Yolda karşılaşacağınız türde bir “yol filozofu”ydu.

Kahveden sonra ayaklarım beni eski evime götürdü. ev sahibimle karşılaştım, biraz muhabbet ettik bu nostaljik gezimin sebebini pek anlamamış gibiydi.

herkes nostaljiden hoşlanmaz tabi.

Yüzümü geleceğe çevirmeliymişim zaten, öyle okumuştum bir yerde.

Eski evimin sokaklarından hızla yürüdüm geleceğime doğru, daha önce hiç oturmadığım bir yerde, bir kahve daha söyledim.

Dalgalar kıyıya vururken gözlerimi kapatıp “bu anı içime kaydetmeliyim” dedim.

nefes al, nefes ver…

denizin kokusunu içine çek.

Hafifledim.

Meğerse ihtiyacım olan tek şey…

Yola Çıkmakmış.

Hafif Kal

Uzman Klinik Psikolog Bahar Genç

Geçtiğimiz hafta bir okurumdan, hayatının oldukça hassas ve zorlu bir evresinden geçtiğini söylediği bir mesaj aldım. Benden, çocuklu bir boşanma sürecini psikolojik olarak nasıl idare edebileceği konusunda bir yazı rica ediyordu. Bu hafta, hem onun taşıdığı yüke ortak olmak hem de benzer süreçlerden geçen diğer okurlarıma bir yol haritası sunabilmek adına, seans odasının pencerelerini bu konuya açmak istedim.

^{Bir Evlilik Bittiğinde Ne Başlar? Görünmez Bir Yas.}

Biriyle boşanırken, sadece o kişiden ayrılmazsın. O kişiyle paylaştığın hayallerinden, gelecek planlarından, belki de yaşlılık beklentilerinden ayrılırsın. Onunla ortak inşa ettiğin kişisel tarihinden vazgeçersin; hatta çoğunlukla yaşam alanın, düzenin bile değişir.

Dolayısıyla boşanma; sevdiğin birinin ölümü gibi gerçek, somut ve çok boyutlu bir kayıptır. Bu yüzden şu an hissettiğin acı, yalnızca o kişinin hayatındaki fiziksel yokluğuna karşı duyduğun bir sızı değil; bu kayıpla birlikte sen, kendinin bir versiyonunu ve kendi ihtimallerini de kaybetmiş hissediyorsun.

Bu süreçte son derece ikircikli (ambivalan) duygular yaşaman çok normal. Bir sabah uyanıp “Oh be, hafifledim” derken, aynı günün öğleden sonrasında kendini onu özlerken bulabilirsin. Yas tutarken ilerleme çoğunlukla doğrusal değildir. Bu süreci dalgalı bir denizde yol almak gibi düşün; bazen güneş açar ve deniz berraklaşır, bazen de ani bir dalgadan önünü bile göremezsin. Geri dönüşler senin gerilediğini değil, zihninin bu büyük kaybı parça parça sindirdiğini gösterir.

Açıklama Yapmama Hakkın ve Güvenli Sınırlar

Boşanma yasının en zorlayıcı taraflarından biri de evliliğin toplumsal bir boyutunun olmasıdır. Çevrende açıklama bekleyen ya da iyi niyetle teselli vermeye çalışan birçok insanla yüz yüze gelebilirsin. Bu insanlar sana seni çok iyi anladıklarını söyleyebilir, ardı arkası kesilmeyen tavsiyeler verebilir.

Ancak unutma; kimsenin iç dünyası ve deneyimi bir diğeriyle aynı değildir. Gelen tavsiyeler çoğunlukla, kişilerin kendi hayat tecrübelerinden ibarettir. İnsanlarla konuşmak konusunda kendini rahatsız veya baskı altında hissedersen, hiçbir suçluluk duymadan şu cümleyi kurabilirsin: “Bu konuda henüz konuşmaya hazır değilim.”

Çünkü bu, hala senin kendi içinde özümsemeye ve anlamlandırmaya çalıştığın bir süreç. İstemediğin hiç kimseye açıklama yapmak zorunda değilsin. Bu dönemde seni yargılamadan sadece dinleyebilecek, hatta bazen senin için ufak tefek pratik işleri halledebilecek dostlarından yardım istemekten çekinme. Gelen yardımları da geri çevirme; yardım istemek bir zayıflık değildir, aksine yetişkin olmanın sorumluluğudur. Kimse, her şeyin altından tek başına kalkamaz.

Bir başka kritik husus: Evliliğin sonlanması bir “başarısızlık” değildir. Tıpkı her süren evliliğin otomatik olarak bir “başarı” sayılmadığı gibi. Biten bir evliliğin, senin “kötü bir ebeveyn” veya “başarısız bir insan” olduğun anlamına gelmediğini kendine sık sık hatırlat.

Peki, Bu Süreçte Ne Yapmalı?

Öncelikle bunun yeni bir yaşam döngüsü olduğunu ve büyük bir kriz sonucu ortaya çıktığını kabul etmekte fayda var. Dolayısıyla bu süreci yalnız atlatmak zorunda değilsin. Eğer imkanın varsa, ruh sağlığı alanında uzman birinden profesyonel destek almanı kesinlikle öneririm. Çünkü bu dönemde senin sürecine tamamen objektif yaklaşabilecek bir sese ihtiyacın var.

Gerek arkadaşlarımdan gerek seans odasındaki danışanlarımdan bildiğim üzere; aile ve yakın dostlar çok kıymetli birer destek aracı olsalar da, meselelerin bir tarafı (veya senin iyiliğini haddinden fazla düşünen bir parçası) oldukları için onlardan tamamen objektif bir zemin bulmak bazen oldukça zorlayıcı olabilir.

Yine her zaman altını çizdiğim o altın kuralı tekrar edeceğim: Duygularını bastırma. Öfke, hayal kırıklığı veya korku hissettiğinde kendine; “Şu an acı çekiyorum ve bu duygular bu zorlu sürecin doğal bir parçası” de. Ağla, öfkelen; konuşacak hiç kimsen yoksa duygularını kağıda dök ama içindeki o fırtınayı sessizce hapsetme.

Eski Eşle İletişim: Bir “İş Ortaklığı” Kurmak

Bu süreç, ayrılış şeklinize göre zorlayıcılık açısından değişkenlik gösterecektir. Ancak çocuklu boşanmalarda en sağlıklı iletişim yöntemi; acil, sağlık ve güvenlik ile ilgili olmayan konular dışında eski eşe anında yanıt vermemek, yanıtı olabildiğince ertelemektir.

Duygusal savaşlara ve kişisel hesaplaşmalara hiç girmemeye çalış. İletişimini sadece net, kısa ve çocuk odaklı tut. Örneğin: “Ahmet’i hafta sonu şu saatte, şu yerden alabilirsin.”

Eğer onunla yüz yüze gelmek şu an seni çok tetikliyorsa, bu çocuk teslimini senin için yapabilecek güvendiğin bir aile üyesinden veya arkadaştan yardım isteyebilirsin. (Burada boşanmanın hukuken gerçekleştiği varsayımı üzerinden ilerliyorum; ancak süreç henüz yasal olarak tamamlanmadıysa ve anlaşmalı bir boşanma olmayacaksa, işlerin duygusal olarak çirkinleşebileceğine dair kendini zihnen hazırlıklı bulundur. Hatta iyisi mi, sürecini özveriyle takip edecek bir avukattan mutlaka hukuki destek al.)

Çocukların Dünyası: Eş Olmayı Bırakmak, Ebeveyn Kalmak

Gelelim çocuklara... Öncelikle kafandaki o “mükemmel ebeveyn” illüzyonundan hızla uzaklaş. İçindeki suçluluk duygusuyla çocuğun her istediğini yapmak veya evdeki sınırları/kuralları tamamen esnetmek, uzun vadede onun güven algısını zedeler. Çocuklar, sınırların net olduğu dünyada kendilerini güvende hissederler.

Yaş grubuna bağlı olarak çocuklar, ebeveynlerinin boşanma süreçlerinde gizli bir “kendini suçlama” eğilimi gösterebilirler. Bu yüzden onlara durumu uygun bir dille anlatmak şarttır. Bu konuşmanın ideali, anne ve babanın bir arada, ortak bir cephe olarak yaptığı konuşmadır. Konuşmanın temel amacı; boşanmanın onunla hiçbir ilgisi olmadığını söylemek, ne olursa olsun onun anne-babası kalmaya devam edeceğinizi vurgulamak ve ona her zaman yanında olacağınıza dair güven vermektir.

Çocuğun bundan sonra kiminle kalacağı, düzeninin nasıl olacağı gibi konularda da net ve somut bilgiler verilmelidir. Çünkü çocukların soyut kaygıları, somut netliklerle sakinleşir. Yapılacak en basit ve en güçlü şey; “Biz birbirimizin eşi olmayı bırakıyoruz ama senin anne ve baban olmayı asla bırakmıyoruz, seni çok sevmeye devam edeceğiz” mesajını hem sözlerle hem de davranışlarla ona hissettirmektir.

Son olarak hayati bir klinik uyarı: Çocuğu asla bir haberci, postacı veya dert ortağı gibi kullanma.

• “Babana söyle nafaka gününü unutmasın,”

• “Annene söyle o adamla bir daha görüşmesin,”

gibi mesajlarla çocuğu o ateş hattının tam ortasında bırakmak, onun psikolojisinde tamiri zor yaralar açar. Çocuğa diğer ebeveyni kötülemek, onun bir taraf olmasını beklemek veya sizin hakkınızı savunmasını istemek çocuğun görevi değildir. O sizin sırdaşınız veya terapistiniz değil; sadece bir çocuktur.

Ve her şeyden önemlisi, kendine sürekli “Neye ihtiyacım var?” sorusunu sor. Uykuya mı , yemek yemeye mi, biraz boşanma gündeminden uzaklaşmaya mı. Sürekli fizyolojik ve psikolojik ihtiyaçlarının neler olduğunu bir yokla. Aynı zor zamandan geçen bir sevdiğin kişiye yapacağın gibi. Herkesten önce kendine iyi bakmalısın bunu unutma, ve kendine ayırdığın zamanlar için suçluluk hissetme..İnan bana, bu acıların her gün aynı tazeliğiyle ve aynı ağırlığıyla kalmayacak. Deniz elbet durulacak.

Faydalı olabileceğini düşündüğüm iki yazımın linkini de ekliyorum.

Öz şefkat

Zor zamanlar

Bireysel seans (online ve yüzyüze) için de mail üzerinden ulaşabilirsin.

Sevgi ve şefkatle

Uzman Klinik Psikolog Bahar GENÇ

bahgenc06@gmail.com

Bir danışanım, yıpratıcı bir romantik ilişkinin ardından şöyle dedi:

“Onu düşündüğüm an bedduaları sıralıyorum; kendimi durduramıyorum.”

Bir başka danışanım:

“Dün akşam çok yorgundum, oğlum oyun oynamak istediğinde ona bağırdım. Bütün gece uyuyamadım. Gece boyu ne kadar kötü bir anne olduğumu düşünüp durdum.”

Bir diğeri:

“Eşimin telefonuna ulaşamadım. Ya başına kötü bir şey geldiyse? Telefona dönüş yapmayınca kalbim sıkışıyor, kötü haber alacağım diye ödüm kopuyor.”

*(Baştan belirteyim; bu cümleleri burada paylaşabilmek adına danışanlarımdan gerekli izinleri aldım.)*

“Gidersin Ada Hocama, Tüm Travmaların Çözülür!”

Peki, danışanlarıma nasıl mı yanıtlar verdim?

Birinci danışanıma dedim ki: “Hemen bir bağ kesme ritüeli yap.” Diğer danışanlarımı da Zeytin Ağacı dizisindeki Ada Hocama yönlendirdim. İzleyenler bilir; kendisi genel cerrah ve psikoterapist! :)

Popüler kültürde insan psikolojisine ilişkin üretilen açıklamalara ve sunulan “çözümlere” kahkahalarla gülsem mi yoksa sinir küpüne mi dönsem inanın karar veremiyorum. Tamam, illa yapmak istiyorsan yap ritüelini; ama bunun bu kadar kolay bir şekilde çözüleceğini düşünmüyorsun değil mi?

Evet, anlıyorum; insan acıdan kaçmaya eğilimlidir ve ödülleri hep kısa yoldan almak ister. Ama bir davranışın arkasındaki dinamiklere, kurduğun ilişkilerin mutfağına bakmadığın bir sürecin ardından yaptığın bağ kesme ritüelinin ömrü, büyük ihtimalle ritüelin bitiş seremonisinin süresi kadar olacaktır.

Olmadı mı? Gidersin Ada Hocama; toplar aile üyelerini su kenarında toplu seans yapar, en yakın arkadaşının köklü travmasını tek seansta çözüverir. Orada birisi omzuna dokunur, şöyle birkaç dakika salınırsın, hooopp... Tüm travmaların iyileşti! Sonra işine gücüne döner, akşam meyhanedeki şefle flört edersin.

Freud, Yalom ve Skinner bir masada toplansa, bir Ada Hocam etmiyor valla!

Buradan bu minvaldeki bütün psikoloji içeriklerine, bu içerikleri üretenlere; kendini yok aile dizilimi, yok enerji uzmanı, yok somatik koç bilmem ne diye tanıtıp hiçbir ruh sağlığı eğitimi olmadan bu işe girişenlere sesleniyorum:

“O İŞLER ÖYLE OLMOYOR BEBİŞİM.”

Ve sana da sesleniyorum, artık bunca zamanlık hukukumuz var: Kendi psikolojik sağlığın için; ne idüğü belirsiz, bir seansta tüm travmalarını veya bağlanma şekillerini çözebileceğini iddia eden, seni yaşayıp yaşamadığı bile belli olmayan atalarına düşman eden, hiçbir bilimsel altyapısı bulunmayan bu yöntemlere kendini emanet etmemeni tavsiye ediyorum.

Çünkü terapideki ilk ve en kutsal hedef, faydalı olmaktan da öte “zarar vermemektir”.

“Herkes Şifacı, Ne Kolay Şeymiş Şifa Vermek!”

Meslek hayatımda böyle insanlara ben de çok denk geldim. (Psikolog olduğumu ortamlarda genelde söylemem ve karşımdakiler neler uyduracak diye gözlemlemeyi çok severim 😊).

Bir dans dersinden sonra bile “yoğun hisler yaşayabileceğimizi” iddia edip, ders sonunda paylaşmak istediğimiz bir şey olup olmadığını soranlar mı istersiniz... Birisi orada hüngür hüngür ağlamaya başlayınca ne yapacağını bilemeyip sıkıntısını anlatan birine bön bön bakan “uzmanlar” mı...

Daha sabah yolda yürürken “Şifa Merkezi” diye bir tabela gördüm. Ne kolay şeymiş şifa vermek, meğer herkes şifacıymış! “Benim ellerim şifalıdır” diyene bile denk geldim geçenlerde. Yazarken yine bi’ gülme geldi.

Neyse, laf lafı açtı, girizgâhım uzadı. Esas konumuza gelelim.

Kendimize Düşüncelerle Nasıl Eziyet Ediyoruz?

Bugünkü konumuz, zihnimizin içinde kendi kendimize uyguladığımız o sessiz işkenceler hakkında. Biz bunlara literatürde Tekrarlayıcı Olumsuz Düşünceler (Repetitive Negative Thinking - RNT) diyoruz. İçinde neler mi var? Güncel sorunlarımız, geçmiş yaşantılarımız veya geleceğe yönelik zihnimizi sürekli meşgul eden tüm o karanlık senaryolar.

Ben bugün klinik ortamda en çok ele aldığımız iki suç ortağını masaya yatıracağım: Ruminasyon (Geviş Getirme) ve Kaygı (Anksiyete).

Hem akademik çalışmalarda hem de klinik pratiklerimde gördüğüm net bir şey var: Ruminasyon ve kaygı; depresyon, yeme bozuklukları, psikozlar ve kendine zarar verme düşünceleri gibi klinik odaklarla doğrudan ilişkilidir. Ancak herhangi bir klinik bozukluğu olmayan kişilerde, yani genel popülasyonda da oldukça yaygındır.

Yani özetle; yine hepimizin mustarip olduğu iki “yol arkadaşı” diyelim bunlara. Gelin aralarındaki farka kısaca bakalım:

Özellik

Ruminasyon (Geviş Getirme)

Zaman Odağı: Geçmişteki kayıplara, hatalara ve olaylara odaklıdır.

Temel Sorusu:“Neden böyle oldu?”

Karakteri:Bir dedektif gibidir; sürekli kurcalır, suçlu arar, ipuçlarının peşine düşer.

Kaygı (Anksiyete)

Zaman odağı: Gelecekteki olası felaketlere ve risklere odaklıdır.

Temel sorusu:“Ya şöyle olursa?”

Karakteri:Kötücül bir falcı gibidir; sürekli karanlık kehanetlerde bulunur.

Bu düşüncelerden mustarip kişilerin ortak iki yanılgısı vardır:

• Bu düşüncelerin durdurulamaz ve kaçınılmaz olduğuna inanırlar.

• Eğer “yeterince” düşünürlerse bir çözüm bulacaklarını zannederler.

Karmaşık bir arka plana sahip oldukları için, basit çözümleri de yoktur elbette. Genetik, beyin kimyası, çocukluk yaşantıları ve bilişsel alışkanlıkların bir bileşimi olduklarını biliyoruz. Eğer bu düşünceler gündelik hayatınızın işlevselliğini bozuyor ve sizi artık çok rahatsız ediyorsa, bir uzmanla bu konu hakkında çalışabilirsiniz.

Ben yine de kendi kendinize uygulayabileceğiniz birkaç teknik paylaşmak istiyorum.

Zihin Düşünce Üretir, Peşine Takılmak İse Seçimdir

Şimdi şu konuda bir anlaşalım: Kalp nasıl kan pompalıyorsa, zihin de düşünce üretir. Bu zihnin bir nevi var olma amacıdır.

“Ben artık hiç olumsuz düşünmeyeceğim, düşüncelerimi hemen durduracağım ve değiştireceğim” demek ne yazık ki gerçekçi ve mümkün değildir. Ama burada kaçırdığımız çok önemli bir ayrıntı var:

İlk düşüncenin gelmesi kaçınılmazdır. Ancak o düşünceyi büyütmek, onun peşine takılıp gitmek bir seçimdir.

Yazının başındaki danışanımın örneğini ele alalım. Eski sevgilisini tetikleyen bir yer gördü ve aklına geldi; tamam, buraya kadar bir müdahalesi yoktu. Ama sonrasında o düşünceyi büyütüp beddualar zinciri kurmak onun seçimi oluyordu.

Nitekim sonraki seanslarımızda bana şöyle dedi:

“Hocam, ona edilebilecek her türlü bedduayı zaten geçmişte ettim. Artık tetikleyici bir şey olunca kendime ‘Yapılacak tüm bedduaları yaptın, şimdi bu pencereyi kapat’ diyorum. Böyle yapınca aklıma daha az gelmeye başladı.”

Danışanım geçmişte yaşadığı o duygunun bugününe taşınmasına izin vermedi. Bu çok önemli bir adımdı. Elbette mucizevi bir şekilde, bir anda ya da tek seansta olmadı.

Ruminasyon (Geviş Getirme) İçin Pratik Teknikler

• Zihnini Bir Kahve Dükkânı Gibi Düşün: Dükkana her türlü müşteri gelir. Kibar olanlar, görgüsüz olanlar, seninle kavga etmek veya seni suçlamak isteyenler... Ama gelen her müşteriyle masaya oturup karşılıklı kahve içmek zorunda değilsin. Bırakın düşünceleriniz gelsin, kahvesini içsin (yani zihinden geçsin) ve kapıdan uğurlayın onları. Sizinle kavga etmek isteyenlere istediği tepkiyi verip kavgayı büyütmeyin, onları sahiplenmeyin. Unutmayın, dükkânın sahibi sizsiniz.

• Bedeni Çapalanma (Somutlaştırma): Diyelim ki yine olumsuz bir düşünce seli geldi. Hemen ayak tabanlarınıza odaklanın, ayaklarınızı zemine iyice bastırın. İster aşağıdan yukarıya doğru bütün kaslarınızı sırayla sıkıp bırakın, ister tabanlardan sonra omuzlarınıza geçin. Seçim sizin. Odağı bedenimize getirerek, soyut bir düzlem olan zihni somut beden vasıtasıyla kesintiye uğratmış oluruz.

• Kısa Karşılama Cümleleri Belirleyin: Gelen düşünceler için kısa ve öz bir karşılama cümlesi seçebilirsiniz. Örneğin: “Hoş geldin ve güle güle.” Ruminasyon düşünceleri için “Vaka çözüldü, duruşma bitti” demek gibi. Ya da benim çok sevdiğim o cümleyle: “Kolombo'yu yakaladın mı evladım?” :)

Ufak Bir Hikaye:
Tren garında, trene geciktiğini söyleyen telaşlı bir yaşlı amcayı defalarca kez X-ray cihazından geçiren işgüzar güvenliğe amca dönüp şöyle demişti: “Aferin, Kolombo’yu yakaladın mı evladım?” 😊
Kolombo’nun bir dedektif olduğunu biliyordum ama yaşım itibariyle dizisini izlemişliğim yoktu. Fakat bu cümle o kadar hoşuma gitti ki, günlük hayattaki bütün işgüzarlara karşı bu kalıbı kullanıyorum artık. Siz de kahve dükkanınıza gelen o işgüzar Bay/Bayan Ruminasyon’a bu cümleyi fırlatabilirsiniz.

Kaygı (Kötü Kalpli Falcı) İle Mücadele

Gelgelelim kaygıya, yani o kötü kalpli falcımıza. Zihninizdeki o falcıyı somutlaştırıp, geldiği gezegene geri yollayabilmeniz için aşağıya pratik bir form bırakıyorum. Kaygılı hissettiğiniz anlarda bu formu bir deftere ya da telefonunuza not ederek doldurabilirsiniz.

📝 KAYGI FORMU

• Ne hakkında endişeleniyorum?

  .................................................................................................................................................

• Beni hangi açılardan rahatsız ediyor?

  ....................................................................................................................................................

• Kontrol edebileceğim bir şey mi?

  ...............................................................................................................................................

• kontrol edebileceğim bir şeyse atabileceğim adımlar neler?

  …....................................................................................................................................................

• Olası en kötü senaryo ne?

....................................................................................................................................................

• Bu senaryonun gerçekleşeceğine ilişkin somut kanıtlarım var mı?

....................................................................................................................................................

• Bu senaryonun gerçekleşmeyeceğine (aksine) ilişkin kanıtlarım var mı?

....................................................................................................................................................

• Bu durum bir hafta, bir ay veya bir yıl sonra hâlâ önemli olacak mı?

....................................................................................................................................................

• Benimle tamamen aynı kaygıya sahip çok sevdiğim bir arkadaşım olsaydı, şu an ona ne derdim?

....................................................................................................................................................

Son Notlar

Yazımı bitirirken bazı küçük notları da şuraya iliştirmekte fayda görüyorum: Biz dünyadaki her ihtimali düşünmesek de dünya dönmeye devam edecek. Bazı şeyler olacak, bazı şeyler ise hiç olmayacak. Bazı şeyler çoktan oldu bitti bile.

Biz bu hayatta, tam da bugünümüzde ne istiyoruz? Onu elde edebilir miyiz edemez miyiz, bunu hiçbirimiz %100 bilemeyiz.

Ama çok iyi bildiğim bir şey var: Denemeden, sürekli korkarak ve zihne hapsolarak hiçbir şey elde edemeyiz. O şehri değiştirmeden, o teklifi yapmadan, hoşlandığımız o kişiye ilk mesajı atmadan hayatı yakalayamayız.

İnsan sadece düşünen bir nesne değil; her şeyden önce yaşayan, deneyimleyen bir varlıktır. O yüzden ucundan kıyısından ya da tam ortasından; yaşama cesaretini göstermemiz gerekiyor.

Cesaretle ve umutla,
Uzman Klinik Psikolog Bahar GENÇ

Geçen gün *Call Me Chihiro* diye bir Japon filmi izledim. Eski bir seks işçisi olan Chihiro'nun bir kasabadaki gündelik hayatını anlatıyor.

Chihiro'nun eski bir müşterisi ona şöyşer dermiş:

"Bütün insanlar birer uzaylı ve her birimiz farklı gezegenlerden geliyoruz."

Bilge bir müşteri gibi göründü bana:)

Şimdi baktım, dünyada 8 milyar civarında insan yaşıyormuş. 8 milyar ayrı gezegen belki.

Ama Chihiro filmde bazı insanlarla aynı gezegenden geldiğini düşünüyordu. Başlangıçta hiçbir bağı olmasa bile.

Benim de Chihiro gibi, aynı gezegenden geldiğimiz insanlar olduğu inancı daha ferahlatıcı bir ihtimal gibi göründü gözüme. Çünkü 8 milyar farklı gezegenden kişinin birbirini anlaması, ilişkilenmesi biraz zorlayıcı gibi. Düşünsenize, anlaşılmamış olarak bütün bir ömrü geçirmek ne korkunç olurdu.

Halihazırda zaten öyle hissediyorsanız, sizin gezegenden gelenler henüz sizin semte uğramadı demek. Ama beni bilirsiniz, ümitsiz olmayı sevmem. Henüz karşılaşmamış olmak, karşılaşmayacağınız anlamına gelmez.

Belki karşılaştınız, bir süre birbirinize eşlik ettiniz ama onlar sonradan gezegenlerini değiştirmeye karar verdi. Belki de siz değiştirdiniz. Neden olmasın?

Belki de siz daha hangi gezegene ait olduğunuzu keşfedemediniz.

Bu yüzden de bugünkü konumuz bu: **Kendi gezegenimizi keşfetmek.**

Kendimize daha yakından bakmak.

Bir form hazırladım sizler için.

Bilerek herhangi bir örnek vermedim. Bu formun çıktısını alıp, size nasıl bir çağrışım yaptıysa o şekilde doldurabilirsiniz. Ya da soruları bir yere not alıp teker teker cevaplayabilirsiniz.

Bu aktiviteyi yazılı yapmanızı tavsiye ediyorum. Çünkü yazınca gerçekten laf lafı açıyor. 😊

Bence bugün burada buluştuğumuza göre, bizlerin de aynı gezegenlerden olma ihtimali yüksek.

En azından yakın gezegenlerden. 🪐

Ne dersiniz?

Sevgiler,

Uzman Klinik Psikolog Bahar GENÇ

“Geçtiğimiz hafta kendime bir günlük izin verdim. Bazı günler bir şey yapasım gelmez. Şansıma hava güzeldi. Duşumu alıp balkona çıktım. Ihlamur ağacına bakan çok güzel bir balkonumuz var. Aldım elime ‘Geriye Kalan Kadın’ı. Bitirmeden de yerimden kalkamadım.

Kitabı basitçe anlatacak olursam: Arnavutluk’taki eski bir gelenek olan “yeminli bakirelik” geleneğinden yola çıkarak anlatılmış bir hikaye. Basit bir kadın hikayesi değil; daha önce hiç anlaşılmamış, belki anlatılmaya değer görülmemiş kadınların hikayesi… Kitabı okurken Balkanların sosyo-kültürel yapısına, kadına bakışına ilişkin de fikir ediniyorsunuz. Bizden çok da farklı değil gibi ne yazık ki.

Ben yazarı çok başarılı buldum. Yazım tekniği çok yenilikçi, iç dünyayı anlatışı çok başarılı. Kurgusu, hikayenin akışı, kahramanları… Kahramanlar hep derinlikli ve çok katmanlı kişilikler. Özellikle erkek olmaması ile ilgili ta anne karnından duymaya başladığı o cümlelerin sürekli zihninde araya girmesi… Bayıldım! Çünkü bizi derinden etkileyen bir şey duyduğumuzda gerçekten olur olmadık yerlerde zihnimize gelir. İnsan psikolojisini çok güzel yazmış. Tek kelimeyle mükemmel bir kitap.

Bir hikaye okuyayım, beni içine alsın sonra silkeleyip bıraksın diyorsanız kesinlikle tavsiye ederim. Kitabın Booker finalisti olmasına şaşmamalı. Kitaptan beğendiğim bir alıntıyı buraya bırakıyorum:

‘Kiliseden eve doğru kurt patikalarından yürüyorum, solumda nehir, tanımadığım bir yol arkadaşı gibi, yol boyunca yanımda akıyor, hiç konuşmayacağını bildiğin bir yol arkadaşı, işte tam o anda anladım ne yaptığımı, artık kendi adımlarımdan büyük adımlar atarken, ayağım taşlara takılıyor, taşlar yolun her yerinde, geri dönüş yok, saçımı yeniden başıma takamam, sözlerimi geri alamam...’”

Geçen hafta çok güzel bir haber aldım. İngiltere menşeili çok prestijli bir dergiden makalem kabul aldı. Aynı dergi 3 yıl önce başka bir makalemi bir yılın sonunda tam, kabul alacakken reddetmişti ve o dönem hayatımda en önem verdiğim şey akademik çalışmalarımdı. Çok üzülmüştüm. O zaman, planım şu şekildeydi:bu dergide makalem yayımlanacaktı hemen doktoraya başlayacaktım. Makalemin reddi ile tüm motivasyonum kaçtı, doktora ya da başlamadım.

Şimdi bu dergiden kabul aldım. Haberi makaleyi birlikte yazdığımız hocam verdi. Sabah güne iyi başlamamıştım, reglim yakın olduğu için her şeye hemen sinirlenen hormonlarım coşmuştu.

Nasıl iyi geldi bu haber. Gün boyu övündüm durdum. (Bilenler bilir hakemli dergilerin makalenizi onaylaması çok zor bir iştir.)

Buraya kadar her şey harika.

Ertesi gün oldu. Unuttum bu haberi.

Sonra şaşırdım.

Bu, öyle bir gün sonra unutulmayı hak eden bir haber değildi.

Hayırdır Bahar? dedim.

Ben mutlu olmayı mı unuttum acaba?

Yok öyle değil, ama ne?

Bizim alanda çalışan kişilerin genellikle ‘yüksek standartlar şeması’ olur. Yine yüksek standartlar şemam devreye girdi sanırım. Gerçi bu yüksek standartlar şeması için bile yeterli bir başarı. Yok bu değil o zaman.

O zaman bir hedefe ulaştığında sonsuza dek mutlu olacağım algısını yaratan ‘Varış Yanılsaması’na mı düştüm. Olabilir… çünkü 3 yıl önce bu dergideki makaleye yaptığım mental yatırım fazlaydı. Şimdi de “bak işte oldu, düşündüğün gibi bir şey değilmiş” algısı oldu belki. Bilmiyorum bir padişahın mı sözü vardı :

“Bağdat’ı almaya çalışmak, Bağdat’ın kendinden daha mı güzeldi ne!” diye.

Durumu güzel özetlemiş.

Son aklıma gelen de bu makaleyi yayımlanması 3 yıl önceki Bahar için çok önemliydi, 2026’nın Bahar’ı için çok önemli değil galiba. 2026’daki Bahar artık akademisyen olmak istemiyor, Dr. Wendy Carr (Bkz: Mindhunter dizisi) olma hayallerine ara verdi ve başka bir yol çizdi.

Bana en mantıklı sebep bu göründü.

Çok sevdiğim bir söz var, Tanrı’nın bir şeyi ertelemesi, reddetmesi değildir diye. Ama bu sefer bu erteleme çok uzun sürdü.

Bu süreçte şunu öğrendim, bazen çok istesen de emek versen de bazı şeyler olmaz.

Her şey sadece kişisel çabaya bağlı değildir.

Başkalarının nazarı değer diye bir şey de yok çünkü kimseye söylememiştim😊

Makale kabul alınca bu sefer öğrenmelerime yeni bir güncelleme geldi.

Gerçekten de verdiğin hiçbir çaba boşa gitmiyor. 3 yıl sonra, 5 yıl sonra.

O yüzden gerçekten istediğin bir şey varsa vazgeçmemek lazım belki de ama alternatif yollar bularak. Tek bir yola baş koymadan. Başka başka yollar olabildiğini kendine hatırlatmak lazım.

Makale yayımlandıktan sonra, kanlı canlı ismimi görmek eminim ki mutluluğumu artıracak.

Sende benim gibi yüksek standartlar şemasına sahipsen, mutlu olmak için çok büyük başarılar bekliyorsan bu sana bir hatırlatma yazısı olsun.

Her şeye rağmen elinden geleni yaptığın, bir adım attığın, belki bir adım geri geldiğin ne varsa seni kutluyorum.

Harikasın.

“Başarılı olmak” olarak tanımladığın şeyler de olmadıysa sorun değil.

Başarı dediğin nedir bu devirde

Ne bileyim bir bardak çayı, kahveyi telefona bakmadan huzurla bitirmek.

Kötü hisseden birine iyi hissettirmek,

Güneşin tenini öpüşünü hissetmek,

Dengede ve ölçülü kalmak

Bunlar başarı bence.

Bu sevgili günlük tadında yazımı Tom Robbins’in çok sevdiğim “Parfümün Dansı” kitabından bir alıntı ile kapatacağım.

“Erleicha” dedi Alobar gülümseyerek.

“Yani.. bırak, hafifle.

Hayat zaten yeterince ciddi”

Hafif kal,

Uzman Klinik Psikolog Bahar GENÇ

Görsel: Via pinterest

Gibi dizisinin bir bölümünde İlkkan ve Yılmaz, bazı yasaklı kelimeler belirlemişti ve bu kelimeyi söyleyen kişinin su içme cezası vardı: ) Neydi bu kelimeler, “gülünç”, “algı”, “yaşanmışlık”, “farkındalık”, “egolar”…:) bu kelimeleri yasaklı yapmalarının nedeninin belli bir kesim tarafından anlanlarının içinin boşaltılmış olmasından ötürü olduğunu düşünüyorum.

Ben de Öz Şefkat’i ekledim bu listeye. (Şimdi, öncelikle sularımızı lıkır lıkır içelim.)

Psikoloji içerikli sosyal medya hesaplarının, yoga hocalarının, kendini yaşam koçu ilan edenlerin hepsinin dilinde bu kavram. O yüzden de tam anlaşılamadan içi boşaltılmış oldu benim gözümde.

Ama “psikolojik sağlık için en önemli araçlardan biri ne?” diye sorsanız sanırım benim için ilk sıralarda “Öz şefkat” gelir. Öz şefkat, travmada iyileştirici rol oynar, kaygıyı da depresyonu da azaltır.

Bugün de bu kadar önemli olduğunu iddia ettiğim bu kavramı sana açıklamaya çalışacağım ve nasıl öz şefkati artırabiliriz bununla ilgili konulara değineceğim.

Şimdi bir senaryo hayal edelim beraber hazırsan,

Geçtiğimiz akşam çamaşır makinasını çalıştırdın ama meğerse bir giysinin cebinde kulaklığın kalmış. Kulaklık sizlere ömür tabii. Bir de yeni almıştın kulaklığı, bir sürü para vermiştin.

Kendine hangi cümleleri kurarsın?

“Sen tam bir beceriksizsin” gibi olumsuz eleştiren cümleler var mı?

Olumsuz eleştiriler yoksa, ne güzel, senin bu yazıyla bir işin yok o zaman.

Şimdi senaryonun ikinci versiyonunu hayal edelim. Arkadaşın Can, çamaşır makinasını çalıştırdığını ve yeni aldığı pahalı kulaklığını bir giysinin cebinde unuttuğunu sana anlattı.

Can’a ne söylersin?

“Can sen tam bir aptalsın” diyeceğini düşünmüyorum:)

Peki işler ters gittiğinde kendine ve sevdiklerine neden farklı davranıyorsun?

Hadi gel bunu güzelce anlayalım.

Öz şefkat nedir diye basitçe açıklayacak olursam, acı çekerken veya hata yaptığında kendine nazik davranman veya başkalarına gösterdiğin merhameti kendine göstermen. (Şuna dikkat et, “merhamet”, “acıma” değil.) Ama bazı insanlar için bunu kendine gösterebilmek oldukça güç.

Peki neden kendine şefkat gösteremiyorsun?

• İlk sebep beynimizin hayatta kalmaya odaklı olan yapısından ötürü olumsuz uyarana daha duyarlı olmasından kaynaklanıyor. Modern hayatta yaptığımız bir hata da mesela dışlanma veya başarısızlık diyelim, beynimizin korku bölgesi amigdala tarafından sosyal bir tehdit olarak algılanıyor. Dolayısıyla verdiğimiz eleştiri tepkisi, savaş kaç veya dona kal şekilde davranışa dökülmüş oluyor. Bu sebep, hemen hepimiz için geçerli bir sebep. Ama aksine eğer, kendine şefkat gösterirsen, beyninin güvenli bağlanmaya ilişkin bölümlerini aktive ediyor ve kortizol seviyeni düşürüyorsun bu da seni alarm madundan alıp güvenli limanlara götürüyor.

• Bir diğer sebebimiz, içselleştirilmiş ebeveyn sesi. Eğer çocuk yetiştirilirken birincil bakım vereninden sürekli olumsuz mesajlara maruz kalırsa, soğuk veya cezalandırıcı tepkiler alırsa, aldığı bu mesaj ve tepkileri kendi “iç sesi” haline getirir.

“Ben sevilmeye layık değilim.”

“Keşke hiç doğmasaydım” gibi. Bu iç sesi de yetişkinliğine taşıyabilir.

Y kuşağının çok sevdiği kitap var, muhakkak okuyanınız vardır:“Normal İnsanlar (Sally Rooney)”, onun dizi versiyonunda tam da böyle bir aile ortamından gelen Marianne'in bir sahnesi vardı.

Marianne alt dudağını ısırıp şöyle der: Şey, kendimi sevilebilir hissetmiyorum. Sanırım ben bir çeşit sevilmeyenim, ben de bir soğukluk var, beni sevmek zor.”

Oysa gerçek hiç de böyle değildir.

• Üçüncü sebep öğrenmedir. Toplumsal yapı, başarı odaklı olduğu için, yalnızca başarı olunca, mükemmel olduğunda, sözde güç elde ettiğinde yalnızca sevgi alıp kabul göreceğini öğrenmiş olabilir. Toplumdan önce bu, kendi köken ailesinde de öğretilmiş olabilir. Örneğin, sadece yüksek notlar aldığında ebeveyninden ilgi gören bir çocuk, sevginin yalnızca başarı sonucunda geldiğini öğrenir. Dolayısıyla “başarısızlık=sevgisizlik”olarak öğrenilir. Bu kişiler de başarısızlık olarak algıladıkları bir sonuçla karşı karşıya geldiklerinde kendilerine karşı daha acımasız olabilirler.

Öz şefkat eksikliğinin nedenlerini açıklamaya çalıştım. Tabi, kendine bakmak, bunlarla yüzleşmek hiç kolay değildir biliyorum ama davranışlarımızın kökenlerine inmeden de onları değiştirmemiz mümkün değildir çoğu zaman.

Şimdi hazırsan, öz şefkatin elementlerini öğrenelim ve nasıl uygulayabiliriz ona bakalım.

Ben Christopher Germer ve Kristin Neff’in geliştirdiği “Bilinçli Öz Şefkat” olarak çevirebileceğimiz Mindfull Self-Compassion (MSC) programını temel aldım çünkü klinik uygulamalarımda kullandığım model de bu. İleri okumalar için bu isimlere bakabilirsiniz.

Öncelikle Öz şefkatin üç elementi var. Kendine karşı nazik olmak, ortak insanlık anlayışı ve farkındalık. Bunları tek tek ele almayacağım çünkü tüm kavramlar birbiriyle ilintili bence.

• Acı verici yaşam deneyimleriyle karşı karşıya kaldığında kendinle sert ve küçümseyici değil, nazik ve cesaretlendirici konuşmalısın. “Sorunlarımı ve eksikliklerimi kabul ediyorum” ama “yargılamıyorum”.

-Acıyı ve kendini inkâr etme, acınla temas kur.-

Dr. Neff’in çok güzel bir sözü var hatta “Direndiğimiz şey devam eder; hissetmediğimiz şeyi iyileştiremeyiz.”

O yüzden o sınavı kazamadım mı? o dersten geçemedim m?i, o sunumda çuvalladım mı ?“tamam, başarısız olmak da insan deneyiminin bir parçası”

“Her zaman istediğimi elde edemem, her zaman olmak istediğim kişi de olamam ve sorun değil.”

“Şu an yalnızca acı çekiyorum. Geçecek. Acılarımızda veya hatalarımızda yalnız değiliz. İnsan kusurludur.”

• Bazen acı çektiğimizde ya da başarısız olduğumuzda sadece ve hep bizim başımıza geldiğini sanırız ya öyle değil. Herkesin başına geliyor farklı düzlemlerle ve farklı şiddetlerde. Bu insan olmak ile ilgili. Bunu bakış açısını da edinebilmek önemlidir.

Acı geldiğinde veya işler ters gittiğinde “bu yalnızca, acı çektiğim bir an”. Acı veya ters giden durumla aşırı özdeşleşmiyoruz.

“Çok çaresizim”, “her şey berbat”,”bütün kötü şeyler benim başıma geliyor” “ben bir başarısızlık örneğiyim”…Bunlar aşırı özdeşleşme cümleleridir ve bu cümlelerle de zihninin olumsuz düşüncelerle geviş getirmesine izin vermiş olursun.

Unutma! zihin çok iyi bir yalancıdır. O yüzden söylediği birçok şeyi süzgeçten geçirmek gereklidir.

Acım, kaybım, başarısızlığım, kaygım … bunların hiçbiri “ben" değilim, BENİ TANIMLAMIYOR. Bunun yerine şöyle demek lazım:

“Şu an içimde yoğun bir çaresizlik HİSSİ var ve bu duygu beni zorluyor. “

Gördüğünüz gibi acıma yok, kendini kurbanlaştırma yok.

• Neye ihtiyacım var sorusunu sürekli kendine sor. Ruhsal veya fiziksel.

Güvenilir bir dostla konuşmak, terapistimle bir seans planlamak, açık havaya çıkmak, belki ılık bir şeyler içmek gibi.

Aklıma Didem Madak’ın dizeleri geldi bu cümleden sonra.

“Süt içtim acımı hafifletsin diye

Çikolata yedim bir köşeye çekilip

Zehrimi alsın diye.”

İhtiyacın her ne ise …

• Manevi pratikleri de öz şefkat pratiklerine ekleyebilirsin. İnancına göre dua, meditasyon, ibadetlerini yapabilirsin. (Burada dikkat etmen gereken acaba yeterince iyi yapamıyor muyum diye yeni bir suçluluk duygusuna girmemek, çünkü şefkatli bir maneviyat şifaya ve merhamete odaklanır, suçluluğa değil. )

Son olarak da alet çantanda bulunacak bir teknik bırakacağım buraya. Bunu kendini yargılamaya başladığın anlarda olduğu gibi geçmişi geviş getirdiğin veya geleceğe takılıp kaygılandığın zamanlarda da kullanabilirsin.

“Şimdi ve Burada Taşları Tekniği” diyebiliriz bu tekniğe.

Kendini doğal bir taş seç. Bu taş gün içinde kolayca erişebileceğin cebin veya çantanda olsun. İstenmeyen/davetsiz düşünceler, eleştiriler geldiğinde hemen taşını çıkar. İncelemeye başla.

Taş görsel açıdan nasıl, ne renk?, renk farklılıkları var mı?

Hissi nasıl, soğuk mu sıcak mı? Dokulu mu?

Bir kokusu var mı?

Bu egzersizi yaparken “Nefesim var, atan bir kalbim var, bu kısır döngü düşüncelere girmeyeceğim” gibi öz şefkat cümleleri de söyleyebilirsin.

Bu farkındalığı öğrenmek seni kısır döngüye sokan düşüncelerden uzak tutar ve seni güvenli bir limana bağlayan bir “çapa”işlevi görür.

Eveet, geldik yazının sonuna. Yazı da daha fazla açıklamamı istediğin bir yer olursa bana yazabilirsin. Öz şefkat vermek senin için hala çok zorsa terapi desteği alabilirsin.

Yazıyı bitirdikten sonra da tavsiyem açıp Sezen Aksu’nun “Erkek Güzeli” şarkısını dinle,

Ama kendini “pamuklara sarmala sar”

“Ne bedel iste, ne hesap sor”. 😊

Sevgi ve Şefkatle,

Uzman Klinik Psikolog Bahar GENÇ.

Geçtiğimiz Cumartesi bir konsere gittim. Sanatçı, çok meşhur aşk şarkısına geçmeden, “Aranızda evlenme teklifi yapmak isteyen var mı?” diye sordu.

Neyse cesur bir arkadaş elini kaldırdı; ama yüzüğü yoktu. Kız arkadaşı şaşırmış ve mahcup görünüyordu, sahneye davet edildiler.

Konser çok kalabalık olduğu için balkona çıkmıştık.

Adam evlilik teklifi yaparken herkesin ne kadar çılgınca alkışladığını ve mutlu olduğunu görebilme şansım oldu.

İlerleyen günlerde çok sevdiğim bir hocamı ziyarete gittim, her 4 evlilikten 1’inin boşanma ile sonuçlandığını söyledi.

Bir yanda yüzüğün bile olmadığı evlilik teklifine aşırı derecede mutlu olan bir kitle bir yanda boşanan binlerce insan.

Annie Hall filminden her daim aklıma gelen bir replik var.

“Aklıma eski bir fıkra geldi. Adamın biri psikiyatriste gider ve ‘Doktor, kardeşim delirdi, kendisini tavuk sanıyor’der. Doktor da “neden onu akıl hastanesine yatırmıyorsunuz?’ diye sorar.Adam cevap verir: “Yatırırdım ama yumurtalara ihtiyacım var.’

İşte ilişkiler hakkında ben de tam olarak böyle hissediyorum. Tamamen mantıksız, çılgınca ve absürtler…Ama sanırım onlara devam ediyoruz çünkü çoğumuzun o yumurtalara ihtiyacı var.”

O insanlar bu istatistiklere rağmen neden o kadar coşkuluydular?

Çünkü her birimiz aşkın bize sunduğu o sıcaklığa, sevgiye ve paylaşıma ihtiyaç duyarız. Evlilik teklifi de hala sonuçların var olabildiğinin minik bir hatırlatıcısıydı.

“Çünkü çoğumuzun o yumurtalara ihtiyacı var.”

Sosyal ortamlarda da terapilerimde de “ilişkilenmek” her zaman önemli yer kaplayan konulardan biri. Madem ilişkilenmek bu kadar önemli bugün de romantik ilişkilerle ilgili yazayım dedim.

Bir çoğumuz, yeterince mutlu hissetmediğimiz, devam edip etmekte kararsız kaldığımız, bize kötü gelen deneyimlere sahip olabiliriz. Veya gelecek günler önümüze bu tarz bir ilişki getirebilir.

Sorun değil.

Kötü ilişkiler de iyi ilişkiler kadar kendimize yakından bakabileceğimiz ve bizi büyütebilecek çok önemli bir zemin. Ve bazen bu ilişkilerin içindeyken, hormonlardan, hayal gücümüzden, bağlanma şekillerimizden, travmadan veya o an hâlihazırda zorlu bir süreçten geçiyor olmamızdan ötürü ilişkiye ve ilişkide olduğumuz kişiye objektif bakamayız.

O yüzden ilişkin sağlıklı mı diye düşünüp nereden başlayacağını bilmiyorsan sağlıklı ilişki neye benzer onunla ilgili birkaç madde bırakacağım buraya.

Sağlıklı bir ilişki:

• Sana kendini rahat ve dengeli hissettirir. Ani duygusal değişimler yoktur.

• Duygularını veya kendini ifade ederken güvende hissedersin.

• Desteklenmiş, huzurlu hissedersin ve ilişkin sana enerji verir.

• Özürleri, davranış değişimleri takip eder. (Mazeretler değil.)

• Sevgi, kazanılması gereken bir ödül gibi değildir, serbestçe ve talep edilmeden verilir.

• İlişki içinde kaldıkça kendinin daha iyi bir versiyonuna dönüştüğünü hissedersin

  Bunlar ilk aklıma gelenler, elbette buraya sonsuz madde yazabiliriz. Ama şimdilik yeter bence:)

Peki senin ilişkide durum nasıl? Ya da geçmişteki ilişkilerin bu soruların neresindeydi.

İstatistiklere rağmen,

Aşkla kal.

Uzman Klinik Psikolog Bahar GENÇ

Görsel: Sex & The City : Mr. Big ve Carrie ( sağlıklı ilişkinin karşıtı:)

İngiltere’den birkaç ay önce dönen bir arkadaşım var. Kendisi prestijli olarak adlandırabileceğimiz bir yerde işe başladı. Kendisine çalışma arkadaşları tarafından yönlendirilen ilk soruyu tahmin edin bakalım.

“Erkek arkadaşın var mı?”

Kendisi bu sorudan ne kadar rahatsız olduğunu dile getirirken İngiltere’de bu tarz soruların hiç sorulmadığını ve bu soruyu çok garipsediğini söyledi.

Bu bir İngiltere güzelleme yazısı değil elbette ama bizim toplumda da yanlış olan bir şeyler var bu konuda.

Özel hayatlarımız, gelirimiz, hafta sonu ne yaptığımız, kiminle tatile gittiğimiz, tatilde ne kadar para harcadığımız gibi konular köyün ortak malıymış ve herkes bu konuda istediğini sorabilirmiş gibi bir davranış kalıbı var.

Daha geçen hafta şöyle bir hadise yaşadım. Bir kişi ile katıldığım bir nikahı konuşuyordum. Bunu gizlice dinleyen X kişisi diyelim, saatler sonra koşarak yanıma geldi

“Bahar Hanım, ablanızın nikahı mı oldu?”

Tahmin edeceğiniz üzere şaşırdım ve kalakaldım.

“Hayır.” Dedim.

“Aa ben de Y ile konuşurken ablanızın nikahı oldu sandım”.

“Hayır.”

“Ee, kimin nikahıydı?” demez mi!

O sırada tahmin edersiniz ki benim sinir katsayım yavaş yavaş yükselmeye başladı.

“Anladım, konuşmaya istemeden kulak misafiri olmuşsunuz (isteyerek dinlediğine eminim.) ama ben bu şekilde sorgulanmaktan hoşlanmıyorum”. Dedim.

Şaşıp kalma sırası ondaydı.

“Aa, ben samimiyetimize dayanarak sordum” (Bir samimiyetimiz yok.)

“Bizim o tarz bir samimiyetimiz yok.”

Sonucunda ne mi oldu?

İstiklal marşı ve kapanış…

Biliyorum ki her birimiz gün içinde bu tarz sorulara o kadar sıklıkla maruz kalıyoruz ve bazen boş bulunup cevap veriyoruz, sonra cevap verdiğimiz için kendimize kızıyoruz.

Hazır önümüz de bayram, hiç görmediğimiz akrabalardan, komşulardan meraklı soru garantili malumunuz.

Biz de hazırlığımızı yapmış olalım.

Şimdi önce şunu bir netleştirelim, cevap vermek istemediğiniz herhangi bir soru sizin sınırınızdır ve bunu soran veya ısrarla yanıt almaya çalışan kişi sınırınızı ihlal ediyordur.

Büyük çoğunluğunuz bunu ezbere biliyordur artık eminim, ama yine de “sınır koymakta bir sorun yoktur ve sağlıklı sınırlar gereklidir.”

Unuttuysanız tekrar okuyun.

Sınır koyabilmek de ne yazık ki hala bir çoğumuzun başarabildiği bir şey değil. Ama bugün kendi adıma hem sınır koymaya hem de bu sorularla baş etme taktiklerini aktarmaya çalışacağım ki, hiç ama hiç hoşlanmadığım bir toplumsal davranış kalıbıyla mücadele etmeye katkıda bulunmuş olayım.

İlk olarak, kimsenin istemediğimiz bir sorusunu cevaplamak zorunda değiliz, onların meraklarını gidermek, bizi kıyas çizelgesinde nereye oturtacağını göstermek, bizim görevimiz değil.

Şimdi meraklı sorulara örnekler üzerinden nasıl cevap vereceğimizi anlatmaya çalışacağım.

• Birinci taktiğimiz, konuyu değiştirmek.

“Düğünü ne zaman yapmayı planlıyorsunuz?”

“Geçenlerde harika bir mekân keşfettim”.

Ya da basitçe bir iltifat edin. Herkes iltifatlara bayılır.

“Üzerindeki çok yakışmış.”

• İkinci taktiğimiz, belirsiz cevaplar vermek.

“Ne kadar kazanıyorsun?”

“Çok.”

“yeteri kadar”

Evliliği düşünüyor musunuz?

“Kısmet.”

“Hayırlısı”

• Üçüncü taktiğimiz (bu benim favorim olabilir) soruyu karşıya yöneltmek

“Görüştüğün biri var mı?”

“Bunu neden merak ettin?” (Bu soru, soğuk duş etkisi yaratıyor.)

Neden boşandınız?

“Sen neden üçüncü çocuğu yapmıyorsun?”

• Dördüncü taktiğimiz, konu ile ilgili espri yapmak

“Sizin oğlan iş buldu mu?”

“Neden şirketine CEO mu yapacaksın?

“Sen kilo mu aldın”

“Evet, servetim gibi görkemim de büyüyor”. (Yazarken bile eğlendim😊)

• Beşinci taktiğimiz, taktik değil aslında: Net bir sınır koymak.

“Kız arkadaşınla neden ayrıldınız?

“Bu konu hakkında konuşmaktan hoşlanmıyorum.”

“Maaşın ne kadar?”

“Bu soruyu cevaplamak istemiyorum.”

Yine de ısrara devam edebilirler, bu soruyu aslında “iyi niyetlerle” sorduklarını söylemeye çalışabilirler o zaman da en güzeli ortamdan uzaklaşmak

“Lavaboya gitmem lazım”.

“Bir telefon görüşmesi yapmam lazım.”

Bu cümlelerde hem iş hem diğer sosyal ortamlarda çok işe yarar, demedi demeyin.

Ne dersiniz, bence şimdilik iş görür bunlar.

Sizin de ekleyeceğiniz meraklı soru varsa birlikte yanıt bulabilir veya kullandığınız taktikler varsa paylaşarak hepimizi aydınlata bilirsiniz.

Meraklıları savuşturma kulübüne hoşgeldiniz:)

Uzman Klinik Psikolog Bahar GENÇ

Görseller: Pinterest ve Kill Bill

“Belli bir yazgıya en çok romantik yaşantımızda özlem duyarız. Genelde

ruhumuzun derinliklerine inemeyen insanlarla yatağımızı paylaşmak zorunda

kaldığımızdan, günün birinde (aydınlanmış çağımızın tüm kurallarına aykırı

olmakla birlikte) düşlerimizin erkeği ya da kadınıyla karşılaşacağımıza inandığımız

için bağışlanamaz mıyız? Bu amansız özlemi doyuracak bir yaratığa adeta batıl bir

inanç duymamız, hoş görülemez mi? Dualarımız belki yanıtsız kalacak, belki

erkeklerle kadınlar arasındaki anlaşmazlık kısırdöngüsü hiç aşılamayacak ama,

tanrılar olur da bize acırsa, o zaman o prens ya da prensesle karşılaşmamızı salt bir

rastlantıya yormamız beklenebilir mi bizden? Bir kereliğine de olsa akılcı

yorumlardan vazgeçerek, bunu romantik yazgımızın kaçınılmaz bir parçası olarak

algılayamaz mıyız?”

Aşk üzerine kitabı bu cümlelerle başlıyor. Chloe ve anlatıcının bir uçakta başlayan aşk hikayesinin evrelerini felsefi kavramlar, düşünürlerin teorileri ve varoluşsal sorgulamalarla anlatan akıcı bir kitap. Bir çırpıda okunacak, tatilde yanında götürülecek tarzda; yormuyor ama düşündürüyor. Ben özellikle ‘Romantik terörizm’ ve ‘Aşk dersleri’ bölümlerini çok beğendim. Aşk, ilginizi çeken bir konuysa okumanızı yavsiye ederim. Yazıyı yine Botton'dan alıntı ile bitireceğim.

“Her açıdan daha çok yeğlenir olgun aşk, her insanın doğasında iyinin de kötünün de bulunduğu bilincini taşır, ülküleştirmeyi reddeder, kıskançlıktan, maçoluktan ve aşırı tutkudan uzak, cinsel boyutu da olan bir arkadaşlık biçimidir, hoştur, huzur doludur ve karşılıklıdır (belki de arzuyu tatmış olanlar, ıstıraptan bu denli uzak olduğu için buna aşk demezler). Olgunlaşmamış bir aşk ise (yaşla bir ilgisi yoktur bunun) ülküleştirme ile hayal kırıklığı kargaşası arasında gidip gelir, haz ve güzellik ölümcül bir bulantıya dönüşebilir, insanın aradığı çözümü sonunda bulduğu duygusuyla o güne dek kendini hiç o denli boşlukta hissetmemesi gibi duygular at başı gider. Olgun olmayan aşkların mantıklı sonucu (mutlak sonucu) simgesel ya da gerçek bir ölümdür: Olgun aşklar ise evlilikle doruğuna çıkarak ölümü alışkanlıklarla engellemeye girişir (Pazar gazeteleri, ütülenen pantolonlar, uzaktan kumandalı ev alet edevatı gibi).

Ölümü alışkanlıklarla engellemeye girişmek cümlesine özellikle bayıldım!

Sevgiler,

Bahar

“Dolabın karşısına geçiyorum, ne yesem diye bakıyorum.”

“Aslında toktum ama kendimi tutamadım.”

“Farkında olmadan bir paket cipsi yemişim”

“Onunla tartıştıktan sonra yarım kilo dondurmayı mideye indirmişim.”

Bu ve benzeri cümleleri hem terapi odasında hem de günlük hayatımda sıklıkla duyuyorum. Bu davranışlar “iradesizlik”, “oburluk”, “abur cubur bağımlılığı” gibi türlü türlü açıklamalara indirgeniyor ne yazık ki.

Baştan anlaşalım. Bu davranışlar, oburluk, iradesizlik vs. değil; başka bir şey. Aniden gelen “yeme dürtüsünün” bizlere söylediği çok daha derin mesajlar var aslında. Etiketlemelere karşıyım ama daha anlaşılabilir olması açısından literatürde bu duruma verilen ismi kullanacağım: “Duygusal yeme”

Duygusal yeme davranışına biraz yakından bakalım.

Duygusal yeme bedensel açlıkla duygusal ihtiyaçların birbirine karıştığı noktada başlar.

Şimdi şöyle bi sahne canlandıralım,

Buzdolabının karşısındasın, acaba ne yesem?, canım bir şey istiyor da ne istiyor bulamıyorum diye düşünüyorsun.

Aç olduğun için mi oradasın yoksa başka bir şey mi söylüyor bize bu davranış.

Gerçekten açsan zaten sorun yok.

Peki değilsen, orada ne yapıyorsun?

“Buzdolabının kapısını açtığında aslında kendini sakinleştirmeye, oyalamaya, belki boşluk hissini doldurmaya ya da bir süreliğine bir şeyleri hissetmemeye çalışıyor olabilir misin?

Çünkü yemek yemek, yaşamsal bir ihtiyaç olmak dışında bir yandan bir ödüldür, tesellidir, ara vermedir.

Çocukken ağlarken eline şeker tutuşturulmuş biri için yemek bir yatıştırıcı görevi görebilir, ya da yüksek beklentiler altında kaybolmuş biri için yemek yemek kendini bir bırakma olabilir veya yalnız hisseden biri için bir eşlikçi olabilir.

Bahsettiğim şu demek değil, zor bir günün ardından yediğin tatlı veya çektiğin bir ziyafet. Çanların çalmaya başladığı zaman, yemeğin duyguları düzenlenmenin tek yolu haline gelmeye başladığı zamandır. Çünkü bu ciddi bir kısır döngü yaratır ve zihnini de alarm halinde tutar.

Bu da istediğimiz bir sonuç değil, doğal olarak.

Tüm olumsuz hislere can sıkıntısı diyelim hadi ve bu döngü nasıl işliyor onu anlayalım.

Can sıkıntısı ➔Yemek ➔Suçluluk➔ can sıkıntısı

Yeme davranışından sonra gelen anlık bir haz. Ama devamındaki suçluluk ve olumsuz içsel konuşmalar “iradesizsin”, “obursun”, “asla kendini tutamıyorsun...” Bu cümleler uzar, gider.

Belki başladığın can sıkıntısından daha yüksek düzeyde olumsuz bir duygulanımla kalıyorsun. Yediklerin işe yaramadığı gibi bir de vicdan azabı oluyor. Olumsuz hissiyatlar ikiye, üçe katlıyor. O zaman şu aydınlanma geliyor: bu etkili bir savunma mekanizması değil.

Bu davranışlar en başta “kötü alışkanlık” başlığında değildi tabii ki senin için. Çünkü bir çoğu bir dönem işe yaramıştır, rahatlatmıştır, ayakta tutmuştur. Ama devamında baş etme mekanizmalarının repertuvarını daraltmıştır ve seni bir kısır döngüye sokmuştur.

Yazıya başladığım cümlelere tekrar bakacak olursak hepsinde ortak olan bazı noktalar var.

• Mesele açlık değil

• Kontrol kaybı var

• Suçluluk var

• Başka bir yol bilmeme var.

Ayrıca hatırlatmakta fayda var. Duygusal yeme büyük resmin bir parçası: çıktıların başka olduğu ama altta yatan mekanizmaların çoğunlukla benzer olduğu başka döngüler de var.

• Alışveriş yapma

• Sürekli dizi izleme

• Kaçış uykusu

• İşkoliklik gibi.

Hepsinde amaç aynıdır. O anki duygudan uzaklaşmak veya yeni bir duygu yaratmak.

Bu döngüyü anlamak ve kırmak kolay değil. Ama kendini anlamak küçük bir adımla başlar her şeyde olduğu gibi.

Bu döngüyü ele almada başlama noktası olabileceğini düşündüğüm bazı sorular bırakıyorum buraya.

“Yerken neyi susturdum?”

“Şu anda neye ihtiyacım var; dinlenmeye mi, şefkate mi, kontrol hissine mi, öfkemi göstermeye mi?”

“Şu anda gerçekten neyi düzenlemeye çalışıyorum?”

“Yediğim şeylerle neyi ikame etmeye çalışıyorum?”

Eğer bu yazı sende bir karşılık bulduysa, davranışlarının altında yatan döngüleri anlamak istersen her zaman kapım açık.

Sevgiyle kal.

Uzman Klinik Psikolog Bahar GENÇ

Görseller: #1 Archibald Motley -Barbecue

#2 By Sunny Wu via pinterest

Dün akşam Şeytan Marka Giyer 2 filmine gittim. Birincisini ergenlik yıllarımda izlemiştim. O zamanlar bir moda tasarımcısı olmak istiyordum ve doğal olarak moda ile ilgili her şey hoşuma gidiyordu. O yüzden ikinci filmi de sevdim ben; moda, güzel kıyafetler, tasarımcılar… Bana istediğimi verdi diyebilirim.

Sinemadan çıktığımda yağmur yağmış, sokaklar ıslanmış ve tenhalaşmıştı.

Şehir eskiden olduğu gibi sakin ve barışçıl göründü.

Dönüş yolunda giysilerle ilişkimi düşündüm. Kendimi bildim bileli, giysiler üzerine düşünmek, seçmek, sadece göz gezdirmek bile bende ilginç bir anda kalma duygusunu yaratıyordu.

Bazen eski Fransız filmlerini izlerdim o dönem ne giydiklerini görebilmek için.

Ya da etkilendiğim bir karakterin tarzından ilham alırdım ertesi gün.

“Giysiler sadece örtünmek içindir” mantığında bir insan olmadım hiç.

Dedikleri gibi giyinmek dünyaya kim olduğumu gösterdiğim en önemli araçlardan biriydi.

Moda sektörünün bunca yıl başarılı olmasının sebeplerinden biri belki de bu; sana hem kendini ifade etme hem de olmak istediğin kişiye bürünebilme şansını veriyor oluşudur.

Beyonce’nin bir röportajında, sahnedeki utangaçlığını aşmak için sahnede olduğu halinden daha agresif “Sasha Fierce” isimli bir alter ego yarattığını ve sahnede bu kimliğine büründüğünü dinlemiştim. Beyonce, yüksek topuklu ayakkabılar giydiğinde bu karaktere büründüğünü söylemişti. Biraz araştırınca gördüm ki alter egoyu David Bowie, Eminem, Lady Gaga, The Weekend gibi sanatçılar da kullanıyormuş.

Hepimizin olduğumuzdan güçlü, cesur, pervasız görünmek veya davranmak istediği zamanlar olmuştur. Böyle zamanlarda giysi, güzel bir araç değil midir gerçekten de?

Giysilerin duygu durumumuzu etkilediği artık bilinen bir gerçek ve beraberinde; “Dopamin Giyimi”, Güçlü Giyim”, gibi bir sürü akım da çıkarmadı mı?

Sadece günümüzle sınırlı kalmaya gerek yok, tarihin büyük savaşçılarını düşünelim, Aşil’in giyindiği zırhının yalnızca onu koruduğuna hizmet etmek biraz yüzeysel kalıyor bence, bir yandan o savaş zırhı onun kim olduğunu, nasıl savaştığını daha savaşmadan göstermiyor muydu? Şüphesiz Aşil’i Aşil yapan giydiği zırhı değildi ama onun etkisini de göz ardı etmek imkansızdı.

O yüzden Beyonce, Aşil, ya da iş yerindeki zorlu bir toplantıya en iyi takımını giyen kişi aynı şeyi yapıyor bence, olduğundan fazla veya az olmak istediği özelliklerle bir alter ego yaratıyor. Daha güçlü, daha cesur, daha çekici…

Bir çoğumuzun bilinçli ya da bilinçsiz kullandığı bir taktiktir eminim. Bana kalırsa işe yarar da bir taktik.

Senin bir alter egon olsa nasıl olurdu peki?

Nasıl giyinirdi?

O kimliğe bürünme adımların neler olurdu?

Alter egonun nasıl özellikleri olurdu?

Hangi durumlarda ortaya çıkmasını isterdin?

Ona isim versen ne olurdu?

Günlük hayat bazen bir sahne , bazen bir savaş meydanı; o yüzden ne yapıyoruz zırhlarımıza , sahne kostümlerimize bürünüyoruz ve..

“Hwaiting” :)

(Korelilerin, “Pes etme”, “yapabilirsin”, “Güçlü kal” anlamında sıklıkla kullandıkları ifade.)

Uzman Klinik Psikolog Bahar Genç .

Haruki Murakami’nin Sputnik Sevgilim’i yolculuğumda bana eşlik etsin diye yanımdaydı. Yavaş başladı, hikâye tırmandı, sonucunu da ben beğendim. Murakami’ye aşina birini çok şaşırtmaz. Kitabın arkasında kitabın aşk ile ilgili olduğu yazıyor ama bence o kadar basit değil. Murakami’nin dünyasından çıkınca bazen sadece bir şeylerin bir yerlerde var olması fikri bile bana iyi geliyor. Sonuca bağlanmaksızın, alternatif bir gerçeklikte var olabilirlik…

Murakami, paralel evrenler fikrini çok sever veya zaman algısının değişkenliğini, bunu metinlerinde sıklıkla görürüz. Başta tuhaf gelse de sonra alışır, siz de kendi değişkenlik ihtimalinizi düşünmeye başlarsınız. Ben yine çok sevdim kitabı tabii ki. Bu arada Sputnik, Rusça yol arkadaşı demekmiş. Bunu da çok sevdim.

Kitaptan bir alıntı paylaşacağım sonra o hikâyenin bana çağrışım yaptığı bir hadise anlatacağım.

Alıntı şöyle:

Sam Pechinpah’in yönettiği Vahşi Belde adlı film gösterime girdiğinde bir kadın gazeteci, basın toplantısında kaldırıp bir soru sormuştu, “filminizde neden o kadar çok miktarda kan gösterme gereği duydunuz?” diye; kadın kızmış gibiydi. Filmde oynayan aktörlerden Ernest Borgnine sıkıntılı bir yüz ifadesiyle yanıtlamıştı:” Hanımefendi, birisi vurulunca kanı akar.” Bu film, Vietnam Savaşı’nın en sıcak zamanında çekilmişti.

…

Geçenlerde şöyle bir hikâye dinledim. A, bir mülakata giriyormuş, yanında arkadaşları B ve C varmış. B ise mülakata giren A’ya şöyle demiş “sen listenin en sonundasın, sen girince tüm komisyon yorgun ve isteksiz olacaktır.” Bu duruma sinirlenen A, daha sonra bu durumu C ile konuşmuş. C ise B’yi savunup, kötü niyetle söylemediğini söylemiş sonra da şu cümleyle devam etmiş ”sana böyle hissettirmiş olabilir.”

“Sana böyle hissettirmiş olabilir.”

‘Sana böyle hissettirmiş olabilir’ cümlesi aslında ne söylüyor gelin ona bakalım. Bu, takılacak, bir cümle değil, sen böyle hissettin. Mesele sensin. Senin hassasiyetin. Senin alınganlık, belki aşırı yorumun.

Basitçe şöyle diyebilirdi

“Evet, söylememesi gerekirdi, zaten mülakata gireceğin için heyecanlısın, olumsuz konuşmasaydı daha iyi olabilirdi” gibi.

Ama hayır.

Yeterince şey yokmuş gibi bir de hissettiğimiz duygular için hassas olmakla ve yapılan bir terbiyesizliğe tepki verdiğimiz kötü hissettirilir olduk. Ama hâlbuki sınava girecek birine komisyon senin sıran gelince yorgun olacak cümlesi, açıkça art niyetli bir cümledir ve sana bana , A’ya B’ye herkese aynı şekilde hissettirir.

Hikayenin devamında A, B ile konuştu mu ne tepki verdi bilmiyorum. Ama kıssadan hisse, bir sınırsızlık, aleni art niyet görüldü mü tepki vermek oldukça doğaldır.

Ee o zaman,

“Hanımefendi , birisi vurulunca kanı akar.”

O yüzden sözün özü, size olumsuz hissettiren bir davranış gördüyseniz, karşılığını verin, yakın yıkın demiyorum ama bu davranışın içeriğinin ne olduğunu anladığınıza dair bir şey söyleyin , tepkinizi ortaya koyun. Ayrıca yaptığı bir terbiyesizlikten, haksızlıktan öte sizin tepkinizi konuşan, sizin alıngan veya fazla hassas olduğunuzu ima eden insanın da manipülatif biri olduğunu da bilin.

Murakami'den nerelere geldik.

Sevgiyle kal

Uzman Klinik Psikolog Bahar GENÇ

En yakın arkadaşımla farklı şehirlerde yaşıyoruz. Bu yüzden bazı günler uzunca telefonda konuşuyoruz. Konuşmalarımızın bir yerinde bir türlü dinlemediğimiz, yorgun olduğumuz cümlesi muhakkak geçiyor.

Birbirimize aynı şarkıdaki gibi vitaminler, moraller veriyoruz ama yine bir yerden yorgunluk bizi yakalıyor. Tanıdık geldi mi?

Sabah uyanıyorsun, sanki hiç uyumamış gibi, çaylar, kahveler içiliyor ama enerji seviyesi aynı.

Birçok kişi buna tembellik veya yorgunluk olarak açıklıyor ama işin iç yüzü o kadar basit değil.

Kronik yorgunluk; fiziksel, duygusal ve hatta varoluşsal bir tükenmişlik hissini kapsayabilir. Yani tek bir nedene bağlı değildir. Bir sistem yorgunluğudur.

Tek başına vitaminler, moraller vermek yetmez anlayacağın.

‘Ee, ne yapacağım peki?’ dediğini duyar gibiyim.

Okumaya devam.

• İlk olarak, bu yorgunluğumuzun uyku bozukluğu, anemi, tiroid sorunları gibi organik temelleri yok diyelim. Varsa zaten kolaylıkla çözülür.

• Bunu tetikleyen psikolojik mekanizmaları ele alalım, sürekli tetikte olma hali; ne zaman bir şey olacak diye beklemek,, bastırılmış duygular; sorun yok dediğimiz ama içimizde kalanlar belirsiz sınırlar; nerede bitiyorum, nerede başkaları başlıyor bilmiyoruz. Bunlar, aklıma ilk gelenler. Yorgunluğunun kaynağını doğru tespit etmek önemli. Kaynak, sınır ihlali mi, anlam eksikliği mi, duygusal baskı mı?

Kendine şu soruları sorabilirsin:

“En çok ne zaman yoruluyorum?”

Bu anlarda yanımda kim var, neredeyim ve nasıl hissediyorum?

“Hayatımda zorunda olduğum şeyler ne kadar yer kaplıyor?

“Bu hafta en çok hangi etkileşimden sonra kendimi iyi hissetmedim? Bu etkileşimde bastırılmış duygu ve tepkilerim var mıydı?

Bu sorular sana enerji kaçaklarını tespit etme olanağı verir.

• Enerji kaçaklarını tespit ettikten sonra duygularla ilgili sorular sorabilirsin kendine.

“mış” gibi davranıyor musun?

Katlanmak, tepkini ertlemek, sorun yokmuş gibi davranmak sana tanıdık geliyor mu?

Duyguların ifade edilmesi hiç değilse adının konması gerekir, bunu unutmamakta fayda var.

“Şu an sinirliyim, hemen çözemiyorum ama bu duygum gerçek” gibi mesela. Duygum burada benimle, onla kalabiliyorum. Yok saymıyorum böylece.

• Hep söylediğim bir şey var, enerji kaynaklarımız olmadan olmaz. Telefonda video kaydırma, dizi, izleme yerine sağlıklı dopamin kaynaklarından beslenmek gerek. Yürüyüş, antrenman, örgü örme, dua veya meditasyon gibi, çeşitlendirebilirsin.

• Bir diğer maddemiz, yorgunluğu abartma başlığı altında. Yorgun musun? Gerçek anlamda hiçbir şey yapma. Evet o bardağı da oradan kaldırma, yatağını da toplama, çamaşırlar beklesin, o kişi de mesaja cevap beklesin. Dünyanın sonu değil ya!

• Yapılacaklar listesi yerine vazgeçilecekler listesi yap: Ertelenebilir bir sorumluluk, üzerine vazife olmayan birinin yükü, iptal edilebilecek bir buluşma, sadece alışkanlıktan yaptın ama sana gelmeyen bir şey.

Bu maddelerden hareketle yorgunluğunun sana neler söylediğine kulak verirsin umarım.

Sonra gerisi gelir zaten.

Uzman Klinik Psikolog Bahar GENÇ

“Eğer kaybolmak, uzaklaşmak istiyorsan, garip bir yerde yalnız başınaysan ve yeterince cesur hissetmiyorsan, sadece bir günlüğüne seyahat et.

Yürüyebilirsen, yiyebilirsen ve aklının dolaşmasına izin verirsen;

Her yerde iyi olabilirsin.”

One Day Off isimli Kore dramasının giriş cümlesi.

Rutin hayatından uzaklaşmak isteyen lise öğretmeni kadın kahramanımız bir günlük seyahatlere çıkıyor. Biz o seyahatlerde ona eşlik ediyoruz ve aklımızın dolaşmasına izin veriyoruz. İzlemediyseniz kesinlikle tavsiye ederim. Hem huzurlu hem de ilham verici bir dizi.

Aynı saatte uyanıyorum, çoğunlukla aynı şeyleri yiyorum günlük iş planım benzer. Bazen bu rutin içinde kaybolduğumu hissediyorum. Geçtiğim sokaklar, gün içinde yaptığımı konuşmalar üç aşağı beş yukarı benzer.

Bu sadece bana özgü değil hepimize özgü farkındayım.

Bu tekdüzelikten sıkılınca benim de çarem aynı dizideki kahramanımız gibi seyahat etmek. Günübirlik olur haftalık olur, ne kadar uzun o kadar iyi.

O seyahatte ne giyeceğimi düşünmek, nelere gideceğimi düşünmek hepsi bana alternatif bir “Bahar”ı hayal etme şansı verir. Bahar, o gün, Primavera caddesindeki restorantta, vintage dükkânından aldığı kemerini yeni aldığı pantolonuna takmıştır, belki hiç yemediği bir yemeği yiyordur. Bahar o gün gündelik rutinindeki bahar değildir o Bahar’ın var olma ihtimallerinin içinde en hoş olanlardan biridir.

Benim için gerçek bir seyahat aşığı olan ablam şöyle bir cümle söyledi geçen, bir yerde okumuş veya duymuştu:

“Seyahatte olduğun halin, en gerçek halindir”

Seyahatte olduğum halimi hafif, heyecanlı ve huzurlu gördüğüm için sanırım bu cümleyi olduğu gibi kabul etmek hoşuma gitti.

Peki, sen seyahatlerde nasılsın?

Seyahat ile ilgili hep olumlu çağrışımlı cümleler yok elbette.

Çok maruz kaldığım bir cümle daha var”: Kafanı götürdüğün sürece nereye gittiğinin bir önemi yok”

Ben buna katılmıyorum. Hem de hiç.

Çünkü o ‘kafa’ denilen şeylerin öğrendiklerimiz ve maruz kaldıklarımız arasında sıkışmış bir yapı olduğunu düşünüyorum.

Her gün aynı yorumlara, aynı düşüncelere, aynı ortamlara maruz kalarak kafamı nasıl değiştirebilirim ki?

Güzel bir sanat eserine, gülen bir yüze bakmadan her şeyin nasıl kötü olduğunu iddia edebilirim ki?

Her şeyden öte benden başka milyarlarca dünya olduğunu bilmeden, sadece kendi bakış açıma kısılıp kalmaktan nasıl kurtulabilirim ki?

Seyahat, bu anlamda bir tazelik getirir. Dünyayı algılama ve anlamla çabasına bilişsel bir yenilik kazandırır.

İster bir gün olsun ister bir ay ister farklı bir ülke olsun ister ücra bir köy… Sen farklı şeyler görmek istersen her şey sana besleyici görünür.

Diyelim ki hiç beslenecek bir şey göremedin, olsun o da sorun değil, sadece ortamı değiştirmek bile ‘kafa’nda temiz hava giren bir cam hissi verir.

Michel Onfray Yolculuğa Övgü-Coğrafya’nın Poetikası kitabında şöyle der:

“Yürüyenler, yol alanlar, başı boş dolaşanlar, otlatanlar, koşanlar, gezenler, yerinde duramayanlar, aylaklık edenler, dolaşanlar, adımlayanlar zaten, hala ve her zaman kök salanların, hareketsiz duranların, taşlaşanların, heykel gibi dikilenlerin karşısında olmuştur.

Gezgin, doğduğu kasabanın, ulusun, toprağının, kanının, ırkının ideolojilerinden uzak duran gezgin, güçlü bireyselliğin paradoksunu besler, burada kolektif yasalara baş kaldıran ve ışık saçan bir karşıtlığın oynadığından haberdardır.”

Dolayısıyla seyahatin bilhassa her türlü hareketin öğrenilmiş, maruz kalınmış o göreli gerçeklik için de koruyucu işlevi vardır. Bize doğru veya yanlış diye öğretilen şeylerin bir başka grup için hiçbir anlam ifade etmeyebileceğini öğrenirsin. İnsanlar nasıl yaşar ne içer ne okur, bir masada ne konuşur, bunları merak edersin. Aynı zamanda yaşama dair görgü ve bilgiyi artırarak davranış repertuarını da geliştirir. Yerleşik olanın karşısında durduğu gibi senin içinde yerleşik olan ve belki de artık senin için işlevsiz olanın da karşısında durur.

Bu sebeplerden ben seyahat etmenin, ortam değiştirmenin her zaman faydalı işlevleri olabileceği kanaatindeyim.

Şimdi sana gelelim, ne dersin en azından bir günlüğüne seyahat edebilir misin?

Ya da şehrinde bir günlük ara verip hiç görmediğin bir yere gidebilir misin?

Kendini kapana kısılmış bir halde hissederken çevreni değiştirebilir misin?

Hareketle kal,

Geçenlerde Patti Smith’in M Treni kitabını elime aldım biraz karıştırdım. Patti’nin sevdiği kitapları genelde sevdiğim için de neleri işaretlemişim diye baktım.

Faslı yazar Mohammed Mrabet’in Paul Bowles tarafından İngiilizce’ye çevrilmiş

Beach Cafe’si .

(Kitap Türkçe’ye çevrilmemiş ne yazık ki.)

Beach Cafe’nin altını çizdiğimi gördüğümde yaptığım klasik rutinimi yaptım. Tekrar çevrildi mi diye baktım, İngilizcesinin bulabilir miyim derken bu sefer bir şekilde İngilizce Pdf’ini bulmayı başardım. Görüşmelerimi beklereken de aralarda bölüm bölüm okudum.

Hikâyenin merkezinde Fas’ın Tanca şehrine yakın olduğunu anladığımız sahil kahvesinin sahibi Fuat ile hikâyenin anlatıcısı Driss’in ilişkisi var.

Kafede okyanus manzarası eşliğinde kenevir ve çay içiyorlar.

Çayın Fas’ta meşhur olan bol naneli yeşil çay olduğunu tahmin ediyorum.

Edebiyattan mı Patti’den mi ötürü hatırlamıyorum şimdi, bir dönem Fas’a özellikle Marakeş’e ve Tanca’ya gitmeyi çok istemiştim.

Neyse gittim de ama özellikle Marakeş, benim için hayal kırıklığı oldu. Ama en nihayetinde Marakeş’in Batılıların gözünde romantize edilmiş ve parlatılmış yapay bir yerden fazlası olmadığına kanaat getirdim. Belki Patti Smith veya Paul Bowles’da da durum buydu.

Tanca ya gidemedim. Tanca’ya en yakın Essaoira’ya gittim. Atlas Okyanusu’nun Fas tarafında bir liman kenti.

Orayı beğenmiştim. Büyülü bir yerdi.

Elbette nane çayını da içtim. Ve hayatım boyunca içtiğim en güzel kahveleri.

Fuad'ın kafesini de böyle hayal ettim. Tek bir masanın bulunduğu, okyanus gören tenha bu “Beach Cafe’de” nane çayı içme fikri, hoş geldi.

İçinde Fuad olmadan tabi…:)

Gelelim hikayeye, Fuad, huysuz, yaşlı bir adam, evlat olsa sevilmez diyeceğiniz türde, Driss de onunla arkadaş olmaya çalışan iyi niyetli bir genç adam. Hikâye geliştikçe Fuad’ın Driss’in arkasından sürekli yeni olumsuz hikayeler ürettiğini başka kişilerden öğreniyoruz, ama yüzüne karşı hiçbir sorun yokmuş gibi davranıyor. Driss tüm bu olumsuz hikayelere rağmen iyi niyetli çizgisini bozmadan Fuad ile arkadaşlık etmeye devam ediyor. En nihayetinde de bir yüzleşme yaşanıyor Driss şöyle diyor Fuad’a.

“Anlayamadığın şey şu, benim hakkımda söylediğin her şeyi bilmeme rağmen neden seninle arkadaş olmaya devam ettiğim…

Arkadaşın olmaya devam ettim, çünkü sana nasıl davrandığımı görünce değişip, zehrini yaymayı bırakabileceğini düşündüm.

Bazı erkekler değişirdi ama sen değil.

Bugün neysen, yarın “o” olacaksın. Sen hiçbir şeysin. Yoksun. “

Genç Driss çoğumuzun yapmış olduğunu tahmin ettiğim bir yanılgıya düşmüş gibi ne dersiniz: “Yalnızca birini sevmenin onu iyileştireceğini veya değiştirebileceğini sanma yanılgısı.

Ancak Fuad, Driss, Fuad’a hiçbir kötülük yapmasa da her zaman ona iyi davransa daDrsiss’e gizli bir nefret beslemeyi seçmişti.

Yine eminim hepimizin başına gelmiştir. Sebepsiz yere insanlar bizden nefret etmiştir, daha ağzımızı açmadan yüzler ekşimiştir, bizimle bir kere bile tek cümle konuşmayan insanlar arkamızdan “ne kadar bencil, kibirli “demiştir.

Ya da biz Fuad gibi davranmışızdır.

Ama gelin size bir şey söyleyeyim, birinin bizimle ilgili olumsuz düşünceleri olması bizi sevmemesi çoğu zaman onlarla ilgili.

Elbette biliyorum, insan sevilmek, bir gruba ait olmak ister. Bu temel bir ihtiyaç.

Ama bazen de içinde var olabileceği bir grup içinde bulunamaz, klişe bir söylem var ya, bulunduğu toprak orada çiçek açması için elverişli değildir.

Suçu çiçeğe mi yüklemek lazım.

Yoksa toprağa ve toprağın minerallerine mi?

Farz edelim, seninle hiçbir ortak değeri, yaşam görüşünü, ilgili alanını paylaşmayan bir grubun içindesin.

Bu grubun seninle ilgili olumlu fikirleri olması olası mı?

Sanmam.

Aynısını yalnızca bir kişi için de düşünebiliriz.

Sonuç yine değişmez.

Neden böyle peki?

Gel psikolojik altyapılarına bakalım.

• Öncelikle, yansıtma savunma mekanizması dediğimiz bir zat var bizim psikolojide. Kendimizde kabul edemediğimiz özelliklerimizi, huylarımızı, korku ve isteklerimizi sanki başkasında varmış gibi bir algı oluştururuz. Mesela Bahar’ın beni kıskandığını söylüyorum. Bahar gerçekten kıskanç biri de olabilir ama aslında bu ben Bahar’ı veya diğer herkesi kıskandığım için de böyle bir algı yaratıyor olabilirim. Dolayısıyla seninle ilgili sebepsiz yere olumsuz konuşan veya nefret eden kişinin asıl problemi kendinden nefret etmek olabilir.

• İkincisi kişisel farklılıklar, daha önce de bahsettiğim gibi farklı değer ve sınırlar, kişileri birbirinden uzaklaştırabilir. Bu , bir kişi kötü veya diğeri iyidir diye değil, tamamen farklılıklardan ötürüdür. İnsanlar da insanlık tarihinden bu yana kendinden olmayan için basmakalıp fikirlerle hareket etmeyi tercih ederler.

• Seni sevmeyen kişi daha önce senin gibi insanlara çok maruz kalmamış olabilir. Bu da sosyal psikolojik bir kavram: Aşinalık Etkisi. Kişiler tanıdık bulduğu , aşina olduğu şeyleri sevmeye eğilimlidir.

• Sende kendilerini tetikleyen özellikler görüyor olabilirler. Özgüvensiz biridir, özgüvenli olman onu rahatsız eder, yardımsever birisindir, onun içindeki merhametsizlik onu rahatsız eder. Çoğu insan kedine yakından bakmayı ve objektif olmayı sevmez. Senin özelliklerin onun kendisine yakından bakmasını ve hatta belki kendinde değiştirmesi gereken özelliklerle yüzleşmesi konusunda hatırlatıcı bir ayna işlevin olduğu için seni sevmez.

• Son olarak da Fuad , örneğinde olduğu gibi, sevgiyi almayı bilmez. Çünkü repertuarında sevilmek yoktur. İtilmiştir, hor görülmüştür, ihmal edilmiştir. Senin sunduğun o kaynak ona yabancıdır. Sevgiyi almayı bilmek bir kültürdür. Bu farkındalığa sahip olmayan kişiyi hiçbir sevgi iyileştiremez, aksine sevgi verene düşman eder. Bu madde , Dostoyevski’nin “Ölüler Evinden Anılar” kitabında mahkumlardan sürekli şiddet gören köpeğin hikayesini aklıma getirir. Köpek, her mahkûm tarafından tekmelenir, ama yine de köpek mahkumlardan kaçmak yerine bir mahkûm geldiğinde eğilerek tekmelenme pozisyonu alır. Dostoyevski bir gün köpeğin yanan gelir ve başını okşar. Köpek onun yanından uzaklaşır ve havlamaya başlar, onu her gördüğünde de ondan kaçar. Kötülüğün bir kural haline geldiği bir ortamda veya insanda sevgi bir tehdittir.

Dostoyevski’nin Ölüler Evinden Anılar’ında anlattığı köpek hikâyesi tam da bunu gösterir. Her mahkûm tarafından tekmelenen köpek, tekmelenmeye alışmıştır; sevginin mümkün olduğu fikrine değil. Dostoyevski başını okşadığında köpeğin ondan kaçması bu yüzdendir.

Sonuç olarak içimizde Fuadlar var, Driss’ler ve sevgisizlik ve kötülük her yerde. Bizim sevmediğimiz, bizi sevmeyenler, nankörlük gördüğümüz veya nankörlük yaptığımız kişiler var. Neticede,insan ilişkileri: hem kendimize hem de başkalarına ayna tutan bir sınanma zemini.

Ama şunu bilmek de fayda var, iyiliği ve sevgiyi alamamak da iyilik istemeyene ısrarla iyilik yapmaya çalışmak da bizim hakkımızda üstünde çalışılması gereken konuları gösteriyor.

Eğer, bu yazı sende bir yerler dokunduysa ve ilişkilerinde var olan bu dinamikleri derinlemesine çalışmak istersen, bireysel olarak birlikte çalışabiliriz.

Sevgiler.

Uzman Klinik Psikolog Bahar GENÇ

Görsel: Analog çekimim, Essouira, Atlas Okyanusu Fas, 2023

Saat sabah 10:00,

Türk kahvem geldi.

Her sabah bu kahveyi içerken hala aynı hazzı alabiliyor olmama mutlu oldum.

Kahveyi içtim.

Fincanımı yine her günkü gibi çevirdim.

Kahve fallarıyla tanışmam, iş hayatıma başladığım dönemlerde yine bir psikolog arkadaşımın aracılığıyla oldu. Aaa psikologlara bak hele, falla malla işleri olmaması lazım diye düşününeler olabilir, ne diyeyim herkesin hayatına kimse karışamaz:)

O dönemler elbette odak noktamız aşk hayatlarımızdı ve falların konusu da buydu. Faldan anladığım yoktu, benimkisi gördüğüm resimleri yorumlamaydı sadece, arkadaşım ise semboller konusunda bayağı bilgiliydi.

Geçen yıllar içinde,birçok insanla bu fal muhabbeti yapıldı. Ama bu ticari amaçlar güden kişilerle değildi hiçbir zaman. Neyse yaşlar ilerledikçe, gündemler daha sofistike hale geldikçe bizim hayata dair görgü ve deneyimizin de artması ile birlikte fallar da evrildi ve gelişti tabi ki.

Çok sevdiğim bir arkadaşım var. Geçen yıl birlikte çalışmıştık, (Bu sefer psikolog değil, doktor, lütfen ama😊) onunla hafta başında, bir kere birbirimize kahve falı bakardık. İkimizin hayatında da belirsizlikler vardı, o Schengen’e başvurup, çıkarsa ülke değiştirecekti, benim de vesaire vesaire gündemlerim vardı diyelim. Biz her pazartesi, Türk kahvelerimizi içtikten sonra başlardık fal bakmaya ve fal bakmalarımız tamamen olumlama üzerine kuruluydu😊 İşte efendim bayrak gördük, vizeyi veriyorlar, bir birikinti gördük, burası İspanya, çok kollu Hint Tanrısını gördük, güçleniyoruz derken bu olumlamalı fal seanslarımız sürdü gitti.

O haftaya hep pozitif başladık, var olan somut bir kanıt olmaksızın bir şeylerin iyi gideceğine inandık.

O bir yıl içinde tahmin edileceği gibi iyi ve kötü günlerimiz oldu ama fallarımızın her şeyi olumluya yorma çabasını etkilemedi bu durum. Yaza doğru o vizesini alıp, istediği ülkede yaşamaya başladı, ben de yaza harika bir giriş yaptım. Bu fallar böyle söylediği için değildi elbette, ama inanıp her şeyin o yönde gideceğine inandık. Çabalarımız da o yönde oldu.Olmasaydı da sorun değil, Patti Smith'in dediği gibi ‘illa her hayalin gerçekleşmesi gerekmiyor’ neticede.

O gittikten sonra haftalık olumlama fal rutinimi sürdürmeye çalıştım ama olmadı. Onla olan tadı vermedi hiçbiri. Belki onla eşleştiğimiz o saf coşkuyu kimsede bulamadım. Bilemiyorum. Şimdilik rutinime yalnız devam ediyorum.

Hangi eğitim seviyesi, hangi meslek, hangi yaşantıdan gelirse gelsin çevremdeki kişilerin -çoğunlukla kadınların- hep fal muhabbetine ilgisi oldu. Hatta yabancı arkadaşlarımın bile.

Düşünüyorum da fal muhabbeti bir nevi iyileştirici çünkü. Orada beliren bir sembol, o gün ifade etmeye ihtiyaç duyduğun duyguyu ortaya çıkarıyor. Falı bakan bir nevi sana ayna oluyor. Duygunu söylemiş belki bir karşılık bulmuş oluyorsun, içinde birikmiyor.

Bir yandan bir sosyal destek mekanizması. Oturup , konuşup paylaşımda bulunabileceğin , bir açıdan seninle aynı dili konuşan kimselerin var olması etrafında. Bir yandan gördüğün telveyi yorumlamaya çalışarak bir açıdan yaratıcı bir aktivite yapıyorsun. Falı yorumlamaya çalışırken o ana odaklanıyorsun, anda kalıyorsun. Daha da artırılabilir bu artılar.

Aa tabi, bu muhabbeti kiminle yaptığın çok önemli, gördüğü her şeyi olumsuza yoran, kötücüllerle olmaz mesela, her şeyden şikâyet edenlerle olmaz, iyi bir şey görse ona haset edecekle olmaz. Liste uzar gider.

Neyse sonuç olarak, kahve falları bilinçsizce, içimizde var olan geleceği veya belirsizliği kontrol etme ihtiyacına bazen bir oyalama bazen bir teselli belli ki.

O yüzden ne yapıyoruz, kuşları, böcekleri, ayakkabıları yolları hep güzel şeylere yoruyoruz, elimizden geleni yaptıktan sonra sonucun bizim iyiliğimize olacağına inanıyoruz. Kötü olaylara da fazla takılmıyoruz, kötü olayları sembolize eden telveleri da kurşun kalemin ucuyla süpürüp alıyoruz.

Saat : 10: 46

Fincanımı açtım.

Elinde kılıçla yol gösteren bir figür var.

Gösterdiği yollar denize çıkıyordur diye olumluyorum😊

Görseller kendi kahve çekimlerim:)

Uzman Klinik Psikolog Bahar GENÇ