İssa Vadisi - Czeslaw Milosz

Tomaş, on üç yaşını bitirmiş ve bir keşif yapmıştı: Gerçek bir umutsuzluğun ardından genellikle gerçek bir sevinç geliyor ve işte o zaman dünyanın bu sevinç yokken nasıl göründüğü unutuluyor.

Kırağı uzanıyor asterlerin üzerinde. Ucuna beyaz beyaz misketlerin yapışıp sardıkları küçük dal, sallanıyor üzerinden kalkınca bir baştankara. Eskiden Dilbinowa ninenin oturduğu odanın penceresinin karşısında armut ağacının altında duruyor ve yerde büzülmüş, kahverengi armutların, solmaktaki bahçenin kokusunu çekiyordu içine. Panjurlara bakıyor. Yo, galiba henüz çok erken.

Uyuyordur. Ama belki uyanmıştır artık? Panjurlara yaklaşıyor ve dikkatlice kaldırıyor çengeli ama hemen geri çekiyor elini. Yeni huzursuzluğu: İçinde olan şeyle hak ediyor mu onu? Aralarında meyve dolu bir sepet duruyorsa, en kötü elmayı kendisi seçiyor ki kazara o almasın. Yemek masasını kurarken, hiç çentiği olmayan tabakların (çünkü neredeyse hepsinin kenarlarında çentikler vardı) ona gitmesine özen gösteriyor, çatalları koyuyor ve üzerine düşünüyor, kendisine fazla iyisini, ona biraz yıpranmışını koymuş gibi geliyorsa, hemen değiştiriyordu. Onu uyandırmak, evet, çoktan yapmış olmak isterdi bunu ama bencillik olurdu. Göletin adından bir yankıyla geliyor patozun düzensiz uğultusu. Evin çevresini dönüyor ve koşup çıkıyor Latin çiçeği tohumlarının kurudukları verandaya, mutfakta Antonina’yla çarpışıyor. Zemini koridorun uzun yıllar tepilmekten hafif çökmüş tahta şeritlerden ahşabıyla. Gardırobun içine bakıyor. Mesela şu bir top yünlü kumaşı tartacak ve sonra onun kapısını dinleyecek. Duvardan kantarı indiriyor, çengeline bezin köşelerini takıyor ve pirinç çubuğu kaydırıyor. Bir anlığına dikkatini başka bir şeye verip oyaladı kendini, ama hemen bırakıyor hepsini. Kapıya dayıyor kulağını. Artık tutamıyor kendini ve bastırıyor kapı koluna, sessizce, hiç gıcırtı olmadan aralıktan bir göz atabilmek için içeriye. Ama gıcırdadı ve dışarıdan gelen sesi onun: Tomaş!

O gün avdan döndüğünde hastalanmıştı. Daha yürürken bile titriyordu; evde çenesi takır takır ederken aceleyle soyunmuş ve girmişti soğuk çarşafların içine. Mişia nine, terlesin diye kurutulmuş ahududu kaynatıp suyunu içirmişti ona. Meğer çoktan içinde taşıyormuş hastalığı ve ertesi sabah içine yuvarlandığı o aldatıcı esriklik haber vermişti ateşinin yükseleceğini ya da belki bir hastalığa ihtiyacı vardı. Çenesiyle değiyor büzdüğü dizlerine, sadece tek bir istek sarmış her yanını, bir ine girip saklanmak ve üzerinde yorgan ile napanın ağırlığını hissetmek. Bu, birkaç hafta önceydi, ama artık

çok eskidendi. Ona yaklaşırken Tomaş loşlukta, yastığa yayılan kestane rengi saçları; aynanın karşısına oturarak ve başını bir yana yatırarak topuz yapıp toplar onları. Ama önce o, dudaklarıyla dokunur yanaklarına ve yatağına oturur, tam şiltenin dışına çıkıntı yapan sert köşesine. Başucu masasında bir saç tokası ya da tam olarak seçemediği başka bir nesne gizemli gizemli parıldar. Sonra açıktır panjurlar ve Tomaş, arkadan bakar ona; aynada onun gözleri, hafif çekik, kurşuni ya da ne renk oldukları bilinmediğindeki o parıltıyla. Güldüğünde aşağıya iner kalın kaşları, öyle bir iner ki kaşlarla yanakları arasına gizlenir gözleri.

Tomaş erken çocukluğundan sadece iki olay biliyordu annesine dair ona anlatılanlardan ve birçok kez düşünmüştü onları, sonunda sanki bazı ayrıntıları hatırlıyormuş gibi gelmişti ona, gerçi hatırlayamazdı bunları çünkü o zamanlar çok küçüktü. İssa kıyısındaki “yüzme yeri”, bir ağaç sırasının içinde, daima gölgeli, bir tür boşluktur, içine bir tarladan inilip girilen. Annesi onu patikanın yanına yatırmıştı, anızlı tarlada dışarı çıkardığı dili ve kıstırdığı kuyruğuyla onlardan tarafa koşan köpeği gördüğünde sudaydı artık (ve civarda kuduz vakaları da çoktu). Fırlayıp çıkmıştı sudan, kaptığı gibi Tomaş’ı olanca hızıyla parka koşmuştu yokuş yukarı, çırılçıplak. Tomaş’ın kendisi de bilmiyordu, annesinin körlemesine kaptığı ve ardı sıra dalgalanan o havlu nereden kalmıştı aklında ve nasıl hissetmişti onun korkusunu, havayı yakalayan ağzını, kalbinin çarpışını. Köpeği de görmüştü: Kızıl, yanları çökük bir köpek, işitmişti ardındaki soluğunu. Belki de bir rüyadan almıştı bunu, çünkü kaçışla ilgili bir rüya sık sık taciz ediyordu onu. Çaresiz, kaderi yalnızca annesinin hızına kalmış, ölüyordu korkudan o artık daha fazla koşamayacak, düşecek diye. Zaten “O” bir işaretten, hatta fotoğrafındakinden ve şimdi her gün dokunabildiği gerçek kendisinden de farklı bir işaretten daha fazlası değildi. Onunla konuşmalarında inatla o olaya dönüyor ve annesi artık her şeyi anlatıp bitirdiğinde, soruyordu: “Ama havlu. Havlu da vardı ya.”

“Ne havlusu yine?”

Siyah Lale - Alexandre Dumas

Kötülük insan ruhunu ele geçirdiğinde çok hızlı yol alıyordu. Kısa süre sonra Boxtel yalnızca van Baerle’yi değil çiçeklerini de görmeye karar verdi. Ne de olsa yüreğinin derinliklerinde bir sanatçı yatıyor, rakibinin başyapıtını merak ediyordu. Satın aldığı teleskop sayesinde, yalnızca komşusunu değil, bir çiçeğin ilk yıl sonunda solgun tomurcuğunu toprağın dışına verişini, beş yıllık bir dönemin ardından soylu ve görkemli silindirini genişletişini, silindirin üzerinde belirmeye başlayan taç yaprakların hafifçe renklenişini ve çeneğin gizli hazinelerinin ortaya çıkmaya başlayışını izleyebiliyordu. Ah! Merdivenin üzerinden sarkan bu bahtsız kıskanç, van Baerle’nin tarhlarında güzellikleriyle gözlerini kamaştıran, mükemmellikleriyle soluğunu kesen o laleleri kim bilir kaç kez izlemişti! Onları bastıramadığı bir hayranlıkla seyrettikten sonra, içini kemiren ve yüreğini binlerce küçük yılanın birbirini yediği bir kaya oyuğuna dönüştüren öfkesi ve kıskançlığı kabarıyordu.

Boxtel, tasvir edilmesi mümkün olmayan bu işkencelerin ortasında, birçok kez geceleyin komşusunun bahçesine dalmayı, çiçekleri altüst etmeyi, çiçek soğanlarını dişleriyle koparmayı ve sahibi lalelerini savunmaya kalkışırsa, öfkesini ondan çıkarmayı düşünmüştü.

Ama bir laleyi öldürmek gerçek bir bahçıvan için korkunç bir suçtu.

Bir insanı öldürmek bile bundan daha kolay bağışlanabilirdi. Yine de, van Baerle âdeta içgüdüsel yöntemlerle çiçeklerini her geçen gün daha da kusursuzlaştırdığı için öfkesinin doruğuna varan Boxtel, komşusunun lalelerinin üzerine taşlar, sopalar fırlatmayı düşünüyordu.

Ama ertesi sabah bu talanı görecek olan van Baerle bahçesinin caddeden oldukça uzak olduğunu düşünecek ve XVII. yüzyılda, Amalek’in yaşadığı dönemdeki gibi gökten taş yağmayacağına göre, olayın faili ortaya çıkacak ve suçlu yalnızca yasa tarafından cezalandırılmakla kalmayıp Avrupa’nın tüm lale üreticilerinin gözünde itibarını kaybedecekti.

Bu yüzden öfkesini kurnazca bir girişimle bastırmak isteyen Boxtel, kendisini tehlikeye atmayacak bir yöntem düşünmeye başlamış ve uzun süre aradıktan sonra sonunda çareyi bulmuştu.

Bir akşam, iki kedinin arka patilerini on ayak uzunluğunda bir iple bağlayarak, onları, yalnızca Cornelis de Witt’in değil, sütbeyazı, erguvan kırmızısı ve kırmızı Brabançonne’un, Rotre’nun gri, kırmızı, koyu pembe Marbree’sinin ve Haarlem’in koyu ve açık güvercin boynu rengindeki Merveille’inin,

koyu renkli Colombin ‘in, açık donuk renkli lalenin bulunduğu prenslere, krallara layık tarhların ortasına attı. Duvardan aşağı düştüklerinde paniğe kapılan hayvanlar önce her biri bir yana kaçmaya çalışarak tarhlara yöneldiler, ama onları birbirine bağlayan ip gerildiğinde daha uzağa gitmelerinin imkânsız olduğunu hissederek, korkunç miyavlamalarla, ortasında çırpındıkları çiçekleri iplerleriyle ezerek sağa sola koşuşturmaya başladılar; nihayet on beş dakikalık amansız bir mücadeleden sonra ipi koparmayı başarıp gözden kayboldular.

Yalancı çınarın arkasına saklanan Boxtel, gece karanlığından dolayı hiçbir şey göremese de, kedilerin öfkeli çığlıklarından ne olup bittiğini tahmin ediyor, yüreğindeki kin sönerken, içi mutlulukla doluyordu. Boxtel’in zararı bir an önce görebilme arzusu öyle büyüktü ki, kedilerin komşusunun tarhlarına verdiği zararı görmenin mutluluğunu yaşamak için gün doğana kadar bulunduğu yerden ayrılmadı. Sabah sisinin dondurucu soğuğuna rağmen üşümüyor, intikam hırsı onu sıcak tutuyordu. Rakibinin yıkımı tüm acılarını unutturacaktı. Güneşin ilk ışıklarıyla beyaz evin kapısında beliren van

Baerle geceyi mutlu düşlerle geçirmişçesine gülümseyerek tarhlarına doğru ilerledi. Aniden, daha dün ayna gibi olan bu toprağın üzerinde tepecikler belirdiğini, düzenli lale dizilerinin, ortasına top güllesi düşmüş bir tabur gibi darmadağın olduklarını gördü.

Rengi solarak koştu. Boxtel sevinçten titriyordu.

Deniz Deniz - Irish Murdoch

Bazı fotoğraflarda ikimiz birlikteydik. Kim çekmişti? Hatırlayamıyordum. Kahverengi kıvrık yüzeylerinden, günahsız bir dünyadan bakan, parlak, yumuşak, henüz olgunlaşmamış genç yüzler karşıya bakıyordu. Bozulmamış bir dünyaydı, hakikaten basit ve saf zevklerle dolu bir dünyaydı, mutlu bir dünya, çünkü ona duyduğum güven mutlaktı ve çünkü eski usul çocukça iffetimizle sevişmeyi henüz düşünmemiştik. Biz bu fotoğraflarda günümüz çocuklarından daha mutluymuşuz, diye düşündüm. Saf aşkın ve saf kaygısız romantizmin ışığı, birlikte geçirdiğimiz günleri, ayrı geçirdiğimiz geceleri aydınlatıyordu. Bu bir gençlik cennetinin saçma idealleştirilmesi değildi.

Bizler sade bir dünyada yaşayan sade çocuklardık; anne babamızı sever, onlara itaat ederdik. İnsani yolculuğun acıları, berbat tercihler, kaçınılmaz suçlar gelecekteydi. Sevmekte özgürdük.

Ne zaman bitmeye başladı? Belki ben Londra’ya kaçtığımda. O zaman bile aşkımızın kaçmasına zaman vardı daha. En sonuna kadar ondan asla şüphe etmedim. Ne kadar zamandır, kaç kere aldatmıştı beni? Belki de ona duyduğum bencilce ihtiyaç öyle büyüktü ki, tatmin edilmemesini hayal bile edemiyordum. Ve o ihtiyaç hakkında düşünürken, o yıllar boyunca Hartley’nin beni James’e karşı ne kadar çok savunduğu geldi aklıma. Birbirleri hakkında neredeyse hiçbir şey bilmiyor olmaları çok tuhaf geliyordu şimdi. James’ten Hartley’e ender olarak bahsederdim, Hartley’den ise hiç bahsetmemiştim James’e. Hartley, bana olan sevgisinin gururumun kırılmasına karşı beni nasıl kuvvetle savunduğunu asla bilmedi. Şimdi Hartley’e yazdığım ve ertesi gün ona ulaştırmanın bir yolunu bulmaya karar verdiğim mektubu kopyalayacağım.

Çok sevgili Hartley, sevgilim,

Seni seviyorum ve bana gelmeni istiyorum. Bu mektup bunu söylemek için yazıldı. Ama önce sana söylemem gereken şeyler var, sana açıklamam gereken şeyler. Seni bana geri getiren talih büyük bir fırtına gibi geldi hayatıma. Söyleyecek öyle çok, öyle çok şey var ki. Sana şimdi ben başka bir dünyaya, hakkında hiçbir şey bilmediğin türden “büyük bir dünyaya” aitmişim ve o dünyada pek çok arkadaşım, pek çok ilişkim varmış gibi görünebilir. Öyle değil. Tiyatro dünyasındaki hayatım artık pek çok açıdan bana bir hayal gibi görünüyor, seninle geçen eski günlerim ise yegâne gerçeklik. Çok az arkadaşım var ve hiçbir “gönül bağım” yok, yalnız ve özgürüm. Köyde karşılaştığımızda sana söyleyemediğim buydu. Başarılı bir kariyerim ama boş bir hayatım oldu. Meselenin geldiği nokta bu. Evlenmeyi asla düşünmedim, çünkü evleneceğim ve evlenmek isteyeceğim yalnızca bir tek kadın olduğunu biliyordum. Hartley, bunu düşün, buna inan. Seni bekledim, seni yeniden göreceğime inanmaya asla cesaret edemesem bile. Ve şimdi, dünyanın beyhudeliklerinden kaçarak denize geldim ve sana geldim. Ve seni daima olduğu gibi seviyorum, eski aşkım yerli yerinde, her küçük lifi, dokunacı, filizi canlı ve hasar görmemiş. Elbette daha yaşlıyım ve bir bakıma bu artık başka bir adamın aşkı ama yine de aynı aşk. Çünkü hüviyetini korudu, bütün bu yolu benimle kat etti ve mucizevi şekilde yaşadı. Ah sevgilim, senin hiç haberin yokken, belki sen beni uzaklarda “büyük dünyamda” hayal ederken, ben tek başıma, ağrıyan bir kalple, seni düşünerek, seni hatırlayarak ve nerede olduğunu merak ederek tek başıma oturdum. Nasıl oluyor da insanlar nerede olduklarını bilmeyelim diye ortadan kayboluyorlar? Hartley, seni istemekten asla vazgeçmedim... Şimdi de istiyorum. Öğrendim ki (nasıl olduğunu sorma ama biliyorum) evliliğin son derece mutsuz! Acımasız, belki de şiddete başvurabilen bir adamla yaşadığını biliyorum... Geçmişte kim bilir kaç kere kaçmayı diledin ve belki de gidecek bir yerin olmadığından, yenilmiş, perişan bir hâlde yerine oturdun? Hartley, sana, şimdi evimi, adımı ve ebedî bağlılığımı sunuyorum. Seni hâlâ bekliyorum biricik aşkım. Bana gelmeyecek misin, kalan ömrümüzde artık hiç ayrılmayalım diye kaçıp bana gelmeyecek misin? Ah Hartley, seni öyle mutlu edebilirdim ki, edebileceğimi biliyorum! Ama izin ver şunu da söyleyeyim: Eğer zaten mutlu olduğunu düşünseydim, evliliğinin mutlu olduğunu bilseydim ebedî aşkımı ilan ederek seni rahatsız etmeyi hayalimden geçirmez, aşkımın acısını sessizce yaşar hatta belki aşkımı gizler, belki çekip giderdim. Korkarım, lütfen buna değindiğim için beni affet, “heyecan verici bir hayat” yaşadığımı, beni nasıl büsbütün kaybettiğini, sana öyle görünmüştür, düşünerek çok zaman pişmanlıkla acı çekmiş olmalısın. Fakat her şeye rağmen bir dereceye kadar mutlu ve çekilebilir makul bir hayatın olduğunu düşünseydim karışmazdım, sana uzaktan bakar ve dönüp giderdim. Fakat senin çok mutsuz olduğunu bilerek geçip gidemem ve gitmeyeceğim. Seni bu kadar severken acı çekmeye devam etmene nasıl izin verebilirim? Hartley, bana gelmelisin ve geleceksin, daima olman gereken yere. Bu mektup konusunda ne yapacağına dair üzülme ve korkma. Acil olarak bir şey yapman gerekmiyor, cevap vermen bile. Sadece sana olan aşkımı ve her şeye hazır olduğumu söylemek istedim. Nasıl ve ne zaman karşılık vereceğin sana kalmış. Tabii derhal koşarak evime gelmeni beklemiyorum ille de. Ama düşündüğün zaman, bana geri gelme düşüncesine alıştığın zaman (bana geri gelme düşüncesine,

canım sevgilim), belki o zaman bunu nasıl yapacağını düşünmeye başlarsın. İşte o zaman birbirimizle konuşmaya hazır olacak ve konuşmanın yollarını bulacağız. Gel, sakince adım adım ilerleyelim, adım adım. Sana sonsuza kadar bakmama hazır olduğuna dair bir işaret gönderdiğinde ne yapacağımızı düşüneceğiz ve sen istediğin zaman, ben dizginleri ele alacağım. Sakın endişelenme Hartley’im,

her şey güzel olacak, göreceksin, her şey güzel olacak. Bir iki gün ya da istersen birkaç gün, sadece sana söylediklerimi düşün. Sonra hazır olduğunda bana bir mektup yaz ve postayla yolla.

Şimdilik böylesi en iyisi. Kaygılanma, korkma. Seninle haberleşmenin yollarını bulacağım. Seni sevecek, kıymetini bilecek ve nihayet seni mutlu etmek için elimden gelenin en iyisini sadakatle yapacağım. Bir zamanlar olduğu gibi, bütün bu yıllar boyunca olduğu gibi daima

seninim.

Sevgilerimle

Charles

Yol - Tom McCarthy

Kıyıya varmadan çok önce erzakları neredeyse bitmişti. Arazi yıllar önce soyulup talan edilmişti ve yolun kenarındaki evlerle binalarda hiçbir şey bulamadılar. Bir benzin istasyonunda bir telefon rehberi buldu ve kasabanın adını bir kalemle haritalarına yazdı. Binanın önündeki kaldırımın kenarına oturdular ve kraker yiyerek kasabayı aradılar ama bulamadılar. Bölümleri taradı ve yeniden baktı.

Sonunda oğlana gösterdi. Olduğunu düşündükleri yerin yetmiş beş kilometre kadar batısındaydılar. Haritada çöpten figürler çizdi. Bunlar biziz, dedi. Oğlan denize giden yolu parmağıyla izledi.

Oraya varmamız ne kadar sürer? dedi.

İki hafta. Üç.

Mavi mi?

Deniz mi? Bilmiyorum. Eskiden öyleydi.

Oğlan başını aşağı yukarı salladı. Oturup haritaya baktı. Adam onu gözledi. Bunun ne olduğunu bildiğini sanıyordu. Çocukken haritalara dalar gider ve tek parmağını da oturduğu kasabanın üstünde tutardı. Tıpkı telefon rehberinde ailesine bakması gibi. Başkalarının arasında onlar, her şey yerli yerinde. Dünyada oluşu gerekçeli. Hadi gel, dedi. Gitmemiz gerek.

Yağmur yağmaya başladığında akşamüstüydü. Yoldan ayrılıp bir toprak yola saptılar ve bir tarladan geçip gece bir barakada kaldılar. Barakanın beton bir zemini vardı ve diğer ucunda birtakım boş çelik variller duruyordu. Varillerle kapıların önünü kesti ve yerde bir ateş yakıp düzleştirilmiş mukavva kutulardan yatak serdi. Yağmur bütün gece tepelerindeki çelik damda davul çaldı. Uyandığında ateş sönmüştü ve çok soğuktu. Oğlan battaniyesine sarınmış oturuyordu.

Ne oldu?

Hiç. Kötü bir rüya gördüm.

Ne rüyası gördün?

Hiç.

İyi misin?

Hayır.

Ona kolunu dolayıp sarıldı. Mesele yok, dedi.

Ağlıyordum. Ama uyanmadın.

Özür dilerim. Öyle yorgundum ki.

Rüyada demek istiyorum.

Sabahleyin uyandığında yağmur durmuştu. Suyun yavaş yavaş damlamasını dinledi. Kalçalarını sert betonda oynattı ve tahtalar arasından kurşuni araziye baktı. Oğlan hâlâ uyuyordu. Su yerdeki birikintilere damlıyordu. Küçük kabarcıkları meydana çıkıp kayıyor ve gene kayboluyordu. Dağın eteğindeki bir kasabada buna benzer bir yerde uyumuş ve yağmuru dinlemişlerdi. Orada kara mermerden tezgâhı ve izole bantla yamalanmış parça parça plastik oturaklı krom tabureleri olan eski moda bir market vardı. Eczane bölümü talana uğramıştı ama dükkânın kendisine tuhaf bir şekilde el sürülmemişti. Pahalı elektronik cihazlar kurcalanmamış olarak raflarda duruyordu. Durup etrafa baktı. Ivır zıvır. Aktariye. Bunlar da neydi? Oğlanın elini tutup dışarı çıkardı ama oğlan görmüştü bile. Tezgâhın sonunda bir kek fanusunun içinde bir insan başı. Kurutulmuş. Beysbol şapkası. Kurumuş gözler hüzünle içe dönük. Bunun mu rüyasını görmüştü? Görmemişti. Yerinden kalkıp diz çöktü ve közlere üfledikten sonra yanmış tahta uçlarını sürükleyip çekti ve ateşi canlandırdı.

Başka iyi adamlar da var. Öyle dedin.

Evet.

Neredeler öyleyse?

Saklanıyorlar?

Kimden saklanıyorlar?

Birbirlerinden.

Çok mu var onlardan?

Bilmiyoruz.

Ama biraz var.

Biraz. Evet.

Doğru mu bu?

Evet. Doğru.

Ama doğru olmayabilir.

Yol

Ben doğru olduğunu düşünüyorum.

Tamam.

Bana inanmıyorsun.

Sana inanıyorum.

Tamam.

Sana daima inanırım.

Sanmıyorum.

Evet inanırım. İnanmak zorundayım.

Yer Çekimli Karanfil - Edip Cansever

Biliyor musun az az yaşıyorsun içimde

Oysaki seninle güzel olmak var

Örneğin rakı içiyoruz, içimize bir karanfil düşüyor gibi

Bir ağaç işliyor tıkır tıkır yanımızda

Midemdi aklımdı şu kadarcık kalıyor.

Sen o karanfile eğilimlisin, alıp sana veriyorum işte

Sen de bir başkasına veriyorsun daha güzel

O başkası yok mu bir yanındakine veriyor

Derken karanfil elden ele.

Görüyorsun ya bir sevdayı büyütüyoruz seninle

Sana değiniyorum, sana ısınıyorum, bu o değil

Bak nasıl, beyaza keser gibisine yedi renk

Birleşiyoruz sessizce.

Nehrin Dönemeci - V.S. Naipaul

Daha adımımı atar atmaz bunun boş bir teşebbüs olduğunu anladım. Komite, İngiliz çocukları İngiliz işlerine yerleştirmek için kurulmuştu; benimle alakası yoktu. Dış bürodaki kızın yüzündeki ifadeyi görür görmez anladım bunu. Ama bana iyi davrandı, içerideki koyu renk takım elbiseli adam da iyi davrandı. Afrika mazim ilgisini çekti, Afrika hakkında kısa bir konuşmadan sonra, “Bu büyük organizasyon sizin için ne yapabilir?” diye sordu. İçimden, “Bana da kahverengi zarflar gönderemez misiniz?” demek geldi. Ama, “Ben de bu sorunun cevabını sizden bekliyordum,” dedim. Bunu gülünç bulmuş gibiydi. Görüntüyü kurtarmak için bazı ayrıntıları not etti; sonra bir muhabbet açmaya çalıştı, büyük koyu renk takım elbiseliyle küçük koyu renk takım elbiseli, erkek erkeğe.

Ama bana söyleyebilecek fazla bir şeyi yoktu. Hele benim ona söyleyecek çok daha az şeyim vardı. Dünyaya doğru dürüst bakmamıştım bile. Nasıl işlediğini ya da içinde ne yapabileceğimi bilmiyordum. Öğrencilikte hiç şaşırmadan geçen üç yıldan sonra cehaletimin altında ezilmiştim; bir sürü sakin dosyayla dolu o küçük sessiz ofiste dışarıdaki dünyanın dehşetle dolu olduğunu düşünmeye başladım. Koyu renk takım elbiseli mülakatçı sabırsızlanmaya başlamıştı. “Olmaz ki delikanlı! Bana biraz yol göstermelisin. Yapmayı düşündüğün iş konusunda bir fikrin vardır herhâlde,” dedi.

Haklıydı tabii. Ama şu, “Olmaz ki delikanlı!” lafı bana biraz poz gibi gelmişti, geçmişte daha üst mevkideki birinden kaptığı, şimdi de daha aşağı mevkide birine sattığı bir laf. Kızdım. Onu düşmanca bir bakışla sabitleyip, “Senin işini istiyorum. İstiyorum çünkü ondan çok zevk alıyorsun,” demek geldi içimden. Ama bunları söylemedim, hatta hiçbir şey söylemedim; sadece ona düşmanca baktım. Mülakatımız da bir yere bağlanmadan sona erdi. Dışarıda biraz daha sakinledim. Sabahları kahve içmek için gittiğim kafeye gittim. Kendimi avutmak için bir dilim çikolatalı pasta aldım. Ama sonra kendimi avutmadığımı fark ettim şaşkınlıkla; kutlama yapıyordum. Sabahın bu saatinde kafede pastamı yiyip kahvemi içmekten son derece memnundum, oysa işkencecim ofisinde kahverengi zarflarla cebelleşiyordu. Bu sadece bir kaçıştı ve uzun süremezdi. Ama o yarım saati saf bir mutluluk aralığı olarak hatırlıyorum. Ondan sonra randevu komitesinden bir şey beklemedim. Ama adam her şeye rağmen adil biriydi; bürokrasi bürokrasidir; bana da birkaç mevsimsiz kahverengi zarf geldi, öyle posta kutularını boğan sonbahar üşüşmesi gibi değil de ocak rüzgârlarıyla savrulan senenin son ölü yaprakları gibi. Asya ya da Afrika’yla bağlantısı olan bir petrol şirketi, birkaç da büyük şirket. Okuduğum her iş tarifinde ruhumun sıkıştığını hissediyordum. Kendime yalan söylerken, kendime rol yaparken, tarif edilen şey için uygun olduğuma kendimi inandırırken yakaladım kendimi. Sanırım kendilerini diğer insanların onlara sunduğu işlere ve hayatlara uygun bir hâle getirmek için takındıkları tavırlarda katılaşıp kalan çoğu kimse için hayat burada bitiyor. O işlerin hiçbiri bana uygun değildi. Yine de mülakatçılarımı eğlendirdiğimi fark ettim. Bir keresinde, “İşiniz hakkında hiçbir şey bilmiyorum ama aklımı ona verebilirim,” dedim. Her nedense bu laf işi bitirdi - o mülakatı üç kişiden oluşan bir ekiple yapıyordum. Güldüler, en yaşlıları başlattı, hatta sonunda gözlerini bile siliyorlardı; beni salıverdiler. Her reddedilişten sonra bir rahatlama hissediyordum ama her reddedilişle gelecek endişem biraz daha artıyordu.

Ayda bir filan bir kadın hocayla yemek yiyordum. Otuz yaşlarındaydı, çirkin değildi ve bana karşı çok iyiydi. Olağandışıydı çünkü kendisiyle çok barışıktı. Onu bu yüzden seviyordum. Şimdi sana anlatacağım saçma hareketi yapmama o neden oldu. Bu hanım benim gibi insanların iki dünyaya ait oldukları için kendilerini güvende hissetmediklerini düşünüyordu. Haklıydı tabii. Ama o zamanlar bana öyle gelmiyordu -her şeyi çok net gördüğümü düşünüyordum- bu fikre Bombaylı, kendini ilginç göstermeye çalışan biri yüzünden kapıldığını zannediyordum. Ama bu hanım eğitimimin ve mazimin beni sıra dışı kıldığını da düşünüyordu ve kendi sıra dışılığım fikrine karşı koyacak hâlim yoktu.

Karanlığın Yüreği - Joseph Conrad

Can Yayınları, s.71-73

Müthiş bir hayal kırıklığı hissediyordum, sanki onca zamandır elle tutulur hiçbir şey olmadan bir şeylerin peşinden koşup durduğumu fark etmiştim. Tüm bu yolu salt Bay Kurtz’la konuşmak uğruna katetmiş olsam daha kötü hissetmezdim kendimi herhâlde. Konuşmak… Ayakkabımın bir tekini nehre fırlattım ve beklediğim şeyin tam da bu olduğunun bilincine vardım - Kurtz’la konuşmak. Onu hiçbir şey yaparken hayal etmediğim, ancak söylev çekerken düşünebildiğim gibi tuhaf bir keşif yapmıştım. “Artık onu hiç göremeyeceğim” ya da “Artık hiç elini sıkamayacağım” dememiştim kendi kendime, “Artık onu hiç duyamayacağım” demiştim. Adam kendini bir ses olarak koymuştu ortaya. Onu herhangi bir eylemle ilişkilendirmediğimden değil elbette. Tüm diğer mümessillerden daha fazla fildişi topladığı, takas ettiği, tokatladığı ya da düpedüz çaldığı kıskançlık ve hayranlıkla anlatılmamış mıydı? Mesele bu değildi. Mesele onun yetenekli bir yaratık olması ve tüm yetenekleri içinde en öne çıkanın, beraberinde gerçek bir varlık hissi taşıyanın konuşma becerisi, ağzından çıkan sözcükler olmasıydı - şaşkınlık uyandırıcı, aydınlatıcı, en çok yüceltilen ve en çok küçümsenen ifade yeteneği; nabız gibi atan bir ışık seli ya da geçit vermez bir karanlığın yüreğinden fışkıran aldatıcı bir akış.

Diğer ayakkabı da nehrin şeytan-tanrısına doğru uçup gitti. Yüce Tanrım! diye düşündüm, her şey bitti. Çok geç kaldık; artık yok oldu - bir mızrak, ok ya da lobut o yeteneği ortadan kaldırdı. Adamın konuştuğunu hiç duyamayacağım - hissettiğim hüzünde ürpertici bir yoğunluk vardı, hatta ormandaki vahşilerin feryatlarında sezdiğim hüznü anımsatıyordu. Bir inancımdan yoksun bırakılsam ya da alınyazımı yitirsem kendimi daha büyük bir yalnızlık ve terk edilmişlik içinde hissetmezdim... Kim orada öyle hayvan gibi iç geçiren? Saçma sapan mı geldi? Evet, saçma sapan. Ya Rabbim! Bir adam asla böyle bir şey – Haydi biraz tütün verin bana.”

Derin bir sessizlik oldu, sonra bir kibrit yandı ve Marlow’un ince yüzü ortaya çıktı; yıpranmış, çökmüş, sarkmış, gözkapakları gevşemiş, ama dikkat kesilmiş; piposundan derin derin nefesler çekerken, o minik alev her donuklaştığında yüzü de gecenin içine çekiliyor, alev canlanınca belirginleşiyordu.

Nihayet kibrit söndü.

“Saçma sapanmış!” diye haykırdı. “Anlatmaya çalışmanın en kötü yanı bu... Hepiniz iki sağlam adrese demirlemişsiniz, iki çapa atmış bir tekne gibisiniz, bir köşeyi dönünce kasap, diğerini dönünce polis var, iştahlar gayet yerinde, sıcaklık normal -işitiyor musunuz?- bir yılın sonundan diğer yılın sonuna dek normal. Sonra da diyorsunuz ki, Saçma sapan! Saçmaysa saçma! Sevgili dostlar, sırf sinir bozukluğundan bir çift yeni ayakkabıyı nehre fırlatan bir adamdan ne bekleyebilirsiniz? Düşünsenize, asıl hayret edilecek şey gözyaşı dökmemiş olmam. Aslına bakılırsa metanetimle gurur duyuyorum. Yetenekli Kurtz’u dinleme gibi ölçüsüz bir ayrıcalığı yitirmiş olmam can evimden vurmuştu beni. Yanılmıştım elbette. Bu ayrıcalık beni bekliyordu. Evet, gerektiğinden çok şey duyduğumu bile söyleyebilirim. Üstelik haklıydım da. Bir ses. Bir sesten fazlası sayılmazdı. Ben de duydum -onu- bu sesi –diğer sesleri- hiçbiri sesten başka bir şey değildi - o zamana dair anılarım da çevremde elle tutulmaz bir biçimde dolanıp duruyor, tıpkı muazzam bir kakofoninin; budalaca, berbat, çirkin, vahşi ya da sadece adi, hiçbir anlam taşımayan sözlerin silinmekte olan titreşimleri gibi. Sesler, sesler -hatta kızın kendisi -artık...”

Yenişehir’de Bir Öğle Vakti - Sevgi Soysal

İletişim Yayınları, s. 153-155

Akşam sofrasında kimseyle konuşmadı. Paris’ten dönünce üniversite giriş sınavlarına girmişti. Anasının sınav sonuçlarını çok merak ettiğini biliyordu. Hukuk Fakültesini kazandığını bir gün önce öğrenmişti. Bu da sıkıyordu canını. Asıl isteği film yapmaktı. Üniversite öğrenimini gereksiz buluyordu. Kendi ilgilendiği alanda bir şey öğrenmeyecek olduktan sonra. Hele o arzuhâlci okuluna gitmenin hiçbir anlamı yok, diye düşünüyordu. Şimdi anasına bunları söylese yine tatsızlık çıkacak. Oğlunun üniversiteye gitmemesi sözünü bile duymak istemiyor. Babası da sertti bu konuda. Profesörlerin oğlu da okumazsa kim okuyacak? Sonunda yine anasıyla babası kızacaklardı birbirlerine; anası, babasını âlemin çocuklarıyla uğraşıp kendi oğlunu ihmal etmekle suçlayacak, “Eğitim konusunda onca makale yazacağına, oğlunu eğit!” diye söylenecek, babası sofrayı terk edecek, Mevhibe Hanım yatak odasına kitlenecek, tatsızlık yine günlerce sürecekti. Doğan’ı tek düşündüren askerlikti. Üniversiteye yazılmazsa askere gitmek zorunda kalacak, film işi iyice suya düşecekti. Yenilgi başlangıcının tatsız boğuntusu kavrıyordu yüreğini. Sofradan kalktı. Fakülteye yazılırım herhâlde, diye düşündü. Annesine, Hukuku kazandığını söylemeden odasına kapandı. Yatağına uzandı. Parasızlıktan Türkiye’ye dönmek zorunda kalınca ister istemez ayrıldığı Giselle’in yüzü geldi gözlerinin önüne. Altın renkli teni, sağlıklı yüzü, ela gözleri. Birlikte sürttükleri Paris kahvelerinde, aşkları hakkında soru soranlara, gerekli olduğuna inandıkları bir umursamazlıkla, “Ne demek âşık olmak? Birlikteyiz ya,” derlerdi. Giselle böylesi düşünceleri dile getirmekte Doğan’dan daha ustaydı. Şöyle derdi o: “Birbirimize rastladık, otomobil kazası gibi bir olay bu, insana otomobil çarptı mı, yoluna devam edemez. Şimdi iyileşene kadar birlikte olmak zorundayız. Sonra yolumuza devam edeceğiz.” Böyle geliştiriyorlardı sözlerini, birbirlerini seyrettiklerini söylüyorlardı. Giselle Doğan’ın hoşuna gideceğini düşünerek şöyle diyordu: “Seyircilik önemli, ama dural bir şey olmamalı, burada bir otomobil kazası oluyorsa, uzak bir yerde bir savaş oluyor, daha uzak bir yerde bir ihtilal oluyor; olay ve coğrafya değiştirmeli seyircilik… Ses hızına ulaşmak gerekiyor bunun için, bu durumda gözlerimizi birbirimize dikip bunun adına aşk demek budalalığını başkalarına bırakalım…” Doğan da Giselle’in hoşuna gitmek için buna benzer şeyler söylerdi, böylesi konuşmaları geliştirmek bir noktadan sonra öylesine kolay ki. Güzel, acı, buruk bir Fransız kahvesi içmek gibi… Dinlendirici, acıtmayan… Eğlendirici! Oysa bugün, Altındağ gecekondularına, film çekebilmek için seyre gittiğinde hiçbir şey seyredememiş, film için gerekli açıklamaları yapamamış... Sadece yorulmuştu. Seyredilmişti bir de. Üstüne dikilen kuşkulu gözlerin seyrinden sıkılmış, Paris kahvelerindeki o eski hazırcevaplılığın yerinde yeller estiği gibi, kendisine yöneltilen sorulara inandırıcı ve güvendirici karşılıklar verememişti. Ansızın çok, çok özledi Giselle’i. Bütün o büyük sözlere rağmen ayrılmak çok zor olmuştu. Kendisini geçirmeye gelen dost kalabalığı arasında ağlamamak için çaba göstermek zorunda kalmıştı. Şimdi gözlerini yummuş yatarken, Giselle’in ela, benekli gözlerini, diri vücudunu kafasında canlandırmaya çalıştı. Ama peşine takılan çocukların ısrarlı bakışları Giselle’in gözlerinin önüne geçiyor, gözlerdeki soru-umut-yakarı ve kuşku karışımı boğuyordu onu. Doğan, başını yastığına gömerek, uzun bir süredir ilk kez ağladı.

Muhteşem Gatsby - F. Scott Fitzgerald

Çev. Fadime Kâhya, s.1-2, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları

Daha genç ve kırılgan olduğum yaşlarımda babamın verdiği bir öğüt, o günden beri aklımdan hiç çıkmaz: “Birisini eleştirmeye kalkıştığında,” dedi bana, “şu dünyada her insanın senin sahip bulunduğun ayrıcalıklara sahip olmadığını hiç aklından çıkarma.”

Başka bir şey söylemedi, ama zaten birbirimizle konuşurken aramızda hep alışılmadık bir mesafe olagelmiştir; anladığım kadarıyla bundan çok daha fazlasını kastediyordu.

Bu yüzden de tüm yargıları kendime saklama eğilimindeyim ve bu alışkanlığım, acayip yaradılışlı pek çok kişinin bana açılmasını sağlamış ve aynı zamanda da beni öyle bir kurban durumuna sokmuştur ki benden daha deneyimli kişiler bile katlanamaz buna. Normal bir insanda ortaya çıktığında, anormal zihin bu niteliğin hemen farkına varıp buna tutunmakta hızlı davranıyor ve bu yüzden de üniversitede işler, kimsenin tanımadığı çılgınların gizli dertlerine ortak olduğum için haksız yere politik davranmakla suçlanmam noktasına vardı. Sırların çoğunun peşine düşülmezdi – ufukta titreşen samimi bir itirafın şaşmaz belirtilerinin farkına vardığımda, sıklıkla ya uyuyormuş ya da bir şeyle meşgulmüş gibi yapar veya hasmane biçimde önemsemez havalarına girerdim; çünkü genç erkeklerin samimi itirafları ya da en azından bunları ifade ediş biçimleri, genellikle başkalarından alınmış ve gün gibi ortada olan örtbas etme çabalarıyla nitelik değiştirmiş olurdu. Yargını kendine saklamak, çok büyük bir umut meselesidir. Bunu unutursam, babamın kibirli bir tutumla öne sürdüğü, benim de kibirli bir tutumla yinelediğim gibi, en temel edep anlayışının doğarken eşitsiz paylaştırıldığını unutursam, bir şeyleri gözden kaçıracağımdan hâlâ bir parça korkarım.

Hoşgörümle de böylece böbürlendikten sonra, bunun da bir sınırı olacağı kabulüne varıyorum. Tutum ister sert kayalıklar gibi sağlam isterse nemli bataklıklar gibi kaygan zeminlerde edinilsin, bir noktadan sonra nerede edinildiği beni ilgilendirmiyor. Geçen güz Doğu’dan geri döndüğümde dünyanın sonsuza değin tekdüze ve tek bir çeşit ahlaki duruş içinde kalmasını istediğimi hissediyordum; ayrıcalıklı, kaçamak bakışlarla insan yüreğine yaptığım isyankâr yolculukları istemiyordum artık. Bir tek Gatsby, adını bu kitaba veren adam, bu tepkimden muaftı; yapmacıksız bir küçümsemeyle yaklaştığım her şeyi temsil eden Gatsby. Kişilik, bir dizi yozlaşmamış, başarılı davranıştan ibaretse eğer, onda bu anlamda göz kamaştırıcı bir şeyler vardı; sanki on bin mil ötedeki depremleri kaydedebilen o karmaşık aygıtlardan birisiyle bağı varmışçasına yaşamın vaatlerine karşı abartılı bir duyarlığa sahipti. Bu hassasiyetin “yaratıcı tabiat” adı verilerek yüceltilen, irade yoksunluğundan kaynaklanan o kolay etkilenirlikle uzaktan yakından bir ilgisi yoktu; olağanüstü bir umut etme yeteneğiydi bu, başka hiç kimsede bulamadığım ve bir daha da asla bulamayacağım romantik bir hazır oluştu. Hayır - Gatsby’nin fena biri olmadığı sonradan ortaya çıktı; insanoğlunun beyhude acılarına ve kısa süreli sevinçlerine yönelik ilgimi geçici olarak bir yana bırakmamın nedeni Gatsby’ye zarar veren şeydi, düşlerinin ardında bıraktığı berbat tozdu.

Bir Kış Gecesi Eğer Bir Yolcu - Italo Calvino

Çev. Eren Yücesan Cendey, s.27-29, Yapı Kredi Yayınları

İstasyonların hepsi birbirine benzer; ışıklar kendi solgun halelerinin ötesini aydınlatamıyorsa da pek önemi yoktur; bütün trenler çekip gitmiş olsa bile mekâna yayılan tren kokusuyla, son tren yola çıktıktan sonra bile duyulan o özel istasyon kokusuyla senin ezbere bildiğin bir yerdir. İstasyonun ışıkları ve okumakta olduğun cümleler, sis ve karanlık örtüsünün altından yüzeye çıkan şeyleri işaret etmektense onların yokluğun içinde çözülüp gitmesini üstlenmişe benziyor. Her ne kadar bu istasyona

hayatımda ilk kez bu akşam inmiş olsam da, sanki ömrümü burada bu büfeye girip çıkarak, aslında bekleyişe ait olan ve birbirine karışmış olan sundurma kokusundan tuvaletlerin ıslak talaş kokusuna geçerek, aranan numara asla yanıt vermediği için attığınız jetonu geri almaktan başka bir şey yapamadığınız telefon kulübelerinin kokusunu içime çekerek geçirmişim gibi geliyor. Büfe ile telefon kabini arasında gidip gelen adam benim. Ya da: O adamın adı “ben” ve ona ilişkin başka bir bilgiye sahip değilsin, aynen bu istasyonun adının sadece “istasyon” olması, onun dışında uzak bir kentin karanlık bir odasında çalan, ama yanıtlanmayan telefon sinyalinden başka bir şey olmaması gibi. Almacı yerine takıyorum, metal hazneden bozuk paramın şıngırtıyla düşmesini bekliyorum, dönüp camlı kapıyı itiyorum, buhar bulutu içinde kurumak üzere üst üste dizilmiş kahve fincanlarına yöneliyorum. İstasyon büfelerinin espresso kahve makineleri, lokomotiflerle aralarında bir akrabalık olmasıyla böbürlenir; günümüze ve geçmişe ait espresso kahve makineleriyle, günümüze ve geçmişe ait lokomotifler ve elektrikli lokomotifler arasındadır bu ilişki. İleri geri yürüyorum, dönüp dolaşıp volta atıyorum: İstasyonların kaçınılmaz biçimde kurdukları o zaman dışı tuzağa ben de düştüm. Bütün tren hatlarında uzun yıllardan beri elektrikle ulaşım yapılmasına karşın istasyonların havasında hâlâ kömür zerrecikleri uçuşursa da trenleri ve istasyonları konu alan bir roman bu duman kokusunu asla aktaramaz. Kaç sayfadır okumayı sürdürdüğüne göre artık sana rötarlı bir trenden indiğim bu istasyonun geçmişe mi yoksa şimdiye ait bir istasyon mu olduğunu söylememin zamanı geldi; oysa cümleler belirsizlik, bozluk, en küçük ortak paydaya indirgenmiş deneyimin kimseye ait olmayan topraklarında akıp gitmeyi sürdürüyor. Dikkatli ol: Bu seni ağır ağır içine almayı, sen farkına

varmadan olaya dâhil etmeyi amaçlayan bir sistem, bir tuzaktır. Ya da yazarın kararsızlığı hâlâ sürmektedir; kaldı ki okur olarak sen de ne okumaktan hoşlanacağın konusunda emin değilsindir:

Sana geçmişe dönme, yitirilmiş zamanları ve mekânları yeniden ele geçirme duygusu yaşatan eski bir istasyona varmak mı, yoksa hayatta olmanın haz verdiğini düşündüğümüz bugünde, günümüzün ışık ve sesler dünyasında yaşamak mı? Bu bar (ya da bir başka söylenişle ‘istasyon büfesi’) benim gözlerimin miyop ya da kızarık olmasından ötürü bulanık ve dumanlı görünüyor olabilir; gene de ortamın her köşe ve aralığının ışığa boğulması için yerleştirilmiş aynalardan yansıyan ve elektrik tüplerinden yayılan şimşek rengi ışığa boğulmuş olma olasılığı vardır; bar, sessizlik savar o coşkulu aygıttan patlamayla yayılan çok yüksek hacimli müziğin dışarıya taştığı gölgesiz bir mekân da olabilir; tilt makineleri, at yarışını, insan avını canlandıran gerilimli oyunlar hep birlikte faaliyette olabilir, renkli gölgeler televizyon saydamlığında ve tropik balıklar akvaryumunda hava kabarcıklarının düşey akımı içinde neşeyle yüzebilir. Kolum eprimiş ve şişkin bir körüklü çanta taşımak yerine,

dörtgen, tekerlekli, sert plastikten yapılmış ve katlanabilir krom bir çubukla hareket ettirilen minik bavulu itiyor olabilir. Okurum, sen peronu örten çatının altında, bakışlarımın eski istasyonlara özgü yuvarlak saatin mızraksı kollarına takıldığını, onları umutsuzca geriye çevirmeyi, dairevi kabirlerinde cansız uzanan saatler mezarlığında gerisingeriye yürümeyi arzuladığımı sanıyordun. Saatin rakamlarının dikdörtgen pencereciklerinden dışarıyı gözlemediklerini, her dakikanın giyotinin bıçağı misali üzerime inmesini görmediğimi kim söyledi ki sana? Kaldı ki sonuç fazla değişmeyecekti: Kaygan ve cilalı bir dünyada ilerlerken bile tekerlekli valizimin hafif sapını yakalamış olan elim, sanki akışkan bavulum benim için nankör ve huzursuz edici bir ağırlıkmış gibi içsel bir reddediş yaşayacaktır.

Bir Genç Kızın Albümü için Şarkı - Carlos Drummond de Andrade

Dünyayı Taşıyor Omuzların, Çev. Cevat Çapan, s.79-80, Yapı Kredi Yayınları

Günaydın, dedim

uzaktan gülümseyen kıza.

Günaydın, ama o karşılık vermedi

o kadar uzaktan.

Göz göze gelmek olanaksızdı,

bu yüzden el sallayarak

günaydın, dedim, gece gündüz

menzilimin ve zavallı günaydınımın

ötesinde olan kıza.

Sonsuza kadar günaydın! Belki de,

soğumuş olarak

ya da geç gelecek yanıtı, ama ben

gene de bekleyeceğim

onun günaydınını.

Ve sıra sıra evlerin,

tepelerle vadilerin üzerinden,

hangi saatte olursa olsun,

acemice yineleyeceğim günaydınımı.

Belki de zamanı yanlış seçtim

ve hüznüm çok aşırıydı

bu saçma günaydın için.

Kızcağız bilemez

ya da sezemez ki,

günaydınımın kalbindeki

sevecenliği.

Günaydın! diye yineliyorum

öğleden sonra;

gece yarısı: Günaydın!

Ve gün doğarken

maviye ve pembeye

boyuyorum günümü:

kız onu bulabilsin diye,

günaydın!

Günaydın: (kim bilir)

yalnızca çalılıkta bir yankı

karşılık veriyor

ya da aydın günler diliyor bana.

Kız, uzakta gülümseyerek,

sevinci içinde,

hissetmiyor bu günaydının

yoğunluğunu ve parıltısını.

Hüznü, sıkıntıyı, şaşkınlığı

gizleyemeyen gece

amaçsız dolaşıyor

yabanıl bir özlemle,

Bir günaydın diyebilseydi

benim günaydınıma

günlerin en aydınlığına

dönüşürdü gece.

Tuhaf Bir Kadın - Leyla Erbil

s.17-19, İş Bankası Kültür Yayınları

Bugün son gün. Degustasyon’da buluştuk Halit’le. Nasıl oldu bilmiyorum, birden her şeyimle açılıverdim ona. Başım dönerek anlatıyor anlatıyor anlatıyordum, Meral’le dertleşircesine en saklı şeylerimi; annemin diktatörlüğünü, geçimsizliklerimizi, bir çeşit tutsak oluşumu, din baskılarını, acılarımı, özgürlüğümü elde edemezsem kendimi öldürmeği düşündüğümü bile söyledim ona. Belki de kaçacağımı evden, hiç kimsenin beni anlamadığını, tek arkadaşım Meral’i, şiire sığınarak ayakta durabildiğimi. Öyle bir şey oldu ki anlattıkça anlattıkça o vakte dek hiç olmadığım kadar bahtsız sandım kendimi, başladım ağlamağa. Mendiliyle gözyaşlarımı sildi, çocuğuymuşum gibi. Bu hareketiyle sapıttım büsbütün ve şu anda tiksindiğim bir şey yaptım: Gözyaşlarımı silen ellerini alıp öptüm. Tütün kokuyordu parmakları acı acı. Nasıl yapabildim bunu şaşıyorum kendime. Sanırım aslında, ona yapılan eziyetleri benimkiyle karıştırıyordum, çektikleri sanki benim yüzümdenmiş gibi geliyordu bana, bunu ödedim biraz. Soğukkanlılıkla yatışmamı bekledi, sonra da tüm acıların dünyanın ve Türkiye’nin içinde bulunduğu politikaya bağlı olduğunu söyledi. Bunu anlar gibi oldum ama bu çocuğun böyle en ince anlarda araya aklını bıçak gibi sokması da tuhafıma gidiyor doğrusu. Hem anlamak ya da bilmek açmazlardan kurtulmak demek değildir ki! Ben özgürlüğümü elde etmeden mutlu olamayacaksam, dünya da bana bunu vermemekte direnmekteyse mutlu olamayacağım demektir. İnsan mutsuzluğunu birileriyle paylaşarak dayanabilir bu dünyada belki de, Halit kalsaydı burada benim de dayanma gücüm artacaktı belki; oysa yarın o da gidiyor…

“Sen bana bacılarım kadar yakınsın, istediğin an çık gel bize, neyimiz varsa senindir,”

Gönlünün tüm cömertliğiyle çağırdı beni, yoksulluktan, umutsuzluktan başka bölüşecek bir şeyi yok biliyorum gene de nasıl mutlu kılıyordu varlığı beni… Bu sözleriyle iyice ağladım. Bu kez o aldı ellerimi, avuçlarımı çevirdi öptü. Uzun, uzun uzun sustuk. Ayrılık saati gelip çattığında ikimiz de masanın kirli örtüsüne dikmiştik gözlerimizi. Ben arada bir beyaz peynirin üzerindeki küllere de bakıyordum. Son cıgaramızı yaktık. Son olduğunu ikimiz de bildik. Yenice paketinin sırtına bir şeyler karaladı ve uzattı:

“Yaralı paramparça şarkı söyleyen kalbim

gözlerin yeryüzü ve nazlı umut

hepsi bu kadar sevgilim.”

Seviyor muyduk acaba birbirimizi. Sevda dedikleri bu muydu yoksa? Buysa, biraz da komik değil mi?

Bugün yıkandıktan sonra saçlarımı bigudiledim. Sobanın başındaki yeşil koltuğa oturdum. Tırnaklarımı törpüledim. Daha babam dönmemişti. Annem karşımdaki eski kanepenin köşesine ilişti. Mercimek ayıklıyor. Bir ara çıktı. Gene aynı yere oturdu, bir cıgara yaktı. Fırtınanın yaklaşmakta olduğunu sezdim. Allahsızlardan başladı. Yalancıların cehennemde çekeceği işkencelerden. Mahrem yerlerini örtmeyenlerin uğrayacağı gazaplardan. “Sen neden şapka giyiyorsun öyleyse?” dedim. “Baban,”

dedi, “Babanın yüzünden. Allah günah yazmasın, zorla giydirdi bana. Günahlarım onun boynunadır.”

Epeyi dinledim, ses çıkarmadan. Bir çıksa da odama gitsem Konovalof’u okusam. Beş on yaprak kalmıştı. İçime sindire sindire okumak istiyorum onu. Belki onuncu kez okuyorum. Bazı yerlerini ezbere biliyorum. Ayağa kalktı, kapıdan çıkıyordu.

Arsenyev’in Yaşamı - İvan Bunin

s.312-314, Çev. Uğur Büke, Can Yayınları

Uzaktan tiyatro sahnesini andıran restoranın aydınlık terasında müzik çalınırdı. Kardeşim doğrudan restorana, biz ise yine bir uçurumla biten bahçeye giderdik. Gece karanlık ve sıcaktı. Şarkılar bahçenin sonuna dek geliyordu. Uzaklarda bir tren gürültüler çıkararak ilerliyordu, vadinin karanlık derinliğinde daha rahat hissediliyordu; uğultu sarsılıyor, azalıyor ve sanki yere gömülüyordu. Sonra yine şarkılar duyuluyor ve vadinin bitimindeki ufuk çemberi, kurbağaların sessiz titreyişiyle titriyordu, bu sessizlik ve karanlık büyüleyiciydi, onu sonu olmayan bir sarhoşluğa sürükledi. Restoranın terasına döndüğümüzde Lika kalabalıktan ve ışıktan biraz rahatsız oldu. Çakırkeyf olan kardeşim, Vagin, Leontiç ve Sulima’yla oturduğu masadan bize el salladı. Şamatayla yerimize oturduk, beyaz şarap, kadeh ve buz istediler. Terasın arkasındaki bahçe kararmıştı, kimseler yoktu; zaman zaman bir yerlerden mumların cam şişelerine yapışan böceklerin yanık kokusu geliyordu; herkes konuştukça konuşuyor, henüz erken olduğunu söylüyordu. Sonunda artık, gitme zamanı geldiği kabul edildi. Yine de epey bir süre ayrılamadık; bağıra çağıra konuşarak, gelip geçene çarparak yürüdük. Gizemle kararan bahçeler geç kalmış ayın ışığı altında uykuya dalmışlardı. Kendi avlumuza girdiğimizde ay galerinin kara camlarında parlıyor, müştemilatın yanındaki akasyanın her dalı, her yaprağı beyaz duvarda olağanüstü şekiller oluşturuyordu. Uyku öncesinde her şey çok güzeldi. Masanın üstünde mum sessiz sessiz yanıyordu. Açık pencereden tazeliğin, gençliğin, sağlığın serinliği giriyordu. Yatağın kenarında sabahlığıyla oturan Lika koyu gözleriyle muma bakıyor ve saçlarını örüyordu.

“Benim ne kadar değiştiğime şaşırıyorsun,” diyordu. “Senin de ne kadar değiştiğini bir bilsen. Yalnızca beni daha az fark etmeye başladın. Özellikle yalnız değilken. Senin için hava gibi olmaktan korkuyorum; onsuz yaşayamazsın ama varlığını da fark etmezsin. Doğru değil mi? Bunun en büyük aşk olduğunu söylüyorsun. Ancak bunun sana yetmediğim anlamına geldiğini sanıyorum.”

“Yetmiyor, yetmiyor,” diyorum gülerek. “Şimdi bana hiçbir şey yetmiyor.”

“Seni bir şeyler hep bir yerlere çekiyor. Georgi Aleksandroviç, gezgin istatistikçi olmak için başvurduğunu söyledi. Niçin? Sıcak ve arabanın tozuyla yoğrulacak, nahiye binalarında oturup benim şimdi yolladığım evraklarda olduğu gibi Hohol’lara sonu gelmez sorular soracaksın…”

Örgülerini arkaya attı ve gözünü bana dikti.

“Seni çeken ne?”

“Mutlu oluşum ve gerçekten hiçbir şeyin bana yetmeyişi…”

Ellerimi tuttu.

“Gerçekten mutlu musun?”

Monsieur Teste - Paul Valery

s.59-61, Çev. Ayberk Erkay, Everest Yayınları

“Bir ya da iki saat uyurum en fazla, düşünün ben söylüyorum bunu, gece denizlerinde yol almaya bayılan ben. Uykuya dalmadan evvel düşüncelerimi ayırt edemediğim çok olur. Uyuyup uyumadığımı bilemem. Eskiden, uykuya dalmak üzereyken, hoşuma giden bütün her şeyi geçirirdim aklımdan, yüzleri, şeyleri, dakikaları. Düşüncelerim olabildiğince yumuşak olsun, yatak kadar rahat olsun diye onları çağırırdım... Yaşlandım. Kendimi yaşlı hissettiğimi size ispat edebilirim... Hatırlayın! - Çocukken

kendimizi keşfe çıkardık, vücudumuzun her yerini yavaş yavaş keşfederdik, gereken her türlü çabayı gösterip vücudumuzun özelliklerini tanırdık, yanılıyor muyum? Eğilip büküldükçe yeni şeyler bulur, kendimizi tanıdıkça şaşırırdık! Topuğumuza dokunurduk, sol elle sağ ayağımızı tutardık, soğuk ayağımızı sıcacık avucumuza alırdık! Artık ezbere biliyorum hepsini. Yüreğimi de. Peh! Bütün dünya parsellenmiş, sınırlar çizilmiş, bayraklar asılmış... Bir yatağım kaldı. Seviyorum uykunun, çarşafın akışını, gerilip süner bu çarşaf, katlanır, buruşur, örter üzerimi kıyıya vuran kumlar gibi ben uzanmış yatarken, etrafıma dolanır uykudayken... Oldukça karmaşık bir mekanizma. Atkı ya da çözgü yönünde ufacık bir delik... Ah!”

Acı içindeydi.

“Neyiniz var?” diye sordum, “Eğer...”

“Benim, dedi... Fazla bir şeyim kalmadı. Olsa olsa... Bir saniyenin onda biri... Durun... Bazı anlar var ki bedenim aydınlanıyor... Çok tuhaf. Birden içimi görebiliyorum... Etimin katmanlarından aşağısına, derinlere bakıyorum, acı bölgelerini hissediyorum, daireleri, kutupları, acının sorguçlarını. Görebiliyor musunuz bu canlı yüzleri, acımın geometrisini? Düşüncelere tıpatıp benzeyen yıldırımlar çakıyor. Anlamamı sağlıyorlar -buradan, buraya kadar... Ama yine de kararsız bırakıyorlar. Kararsız doğru sözcük değil... O gelecek gibi olduğunda, içimde bulanık, dağınık bir şey hissediyorum. Vücudumda bölgeler oluşuyor... Puslu bölgeler, ansızın beliren boşluklar. O zaman belleğimden bir soru seçiyorum kendime, rastgele bir problem... Ona dalıyorum. Kum tanelerini sayıyorum... Görebildiğim sürece... - Istırabım arttıkça onu gözlemlemeye zorluyor beni. Onu düşünüyorum! - Çığlığımı bekliyorum... Ve duyduğum an - şey, korkunç şey, küçülüp, ufacık olup, iç bakışımdan kaçıyor...

“Bir insan ne yapabilir? Her şeyle mücadele edebilirim - bedenimin, belli bir raddenin ötesine geçen ıstırabı hariç. Oysa oradan başlamalıyım asıl. Çünkü acı çekmek, dikkatini, bir şeye, en üst düzeyde vermek demektir, benim için biçilmiş kaftan... Bilmenizi isterim ki bu hastalığa yakalanacağımı öngörmüştüm. Şimdi herkesin emin olduğu her şeyi, eksiksiz olarak tahayyül etmiştim. Geleceğe ait belirgin bir bölümü görebilmek, eğitimin bir parçası olmalı. Evet, şimdi başlayan şeyi önceden görmüştüm. Sıradan bir fikirden ibaretti o zaman. Bu sayede peşinden gidebildim.”

Sakinleşti.

Yana doğru kıvrıldı, gözlerini kapattı ve bir dakika geçti geçmedi, yeniden konuşmaya başladı. Kendini kaybetmeye başlamıştı. Sesi, yastığın içine gömülmüş bir mırıltıya dönüşmüştü.

Kızaran eli çoktan uykuya dalmıştı. Susmamıştı: “Düşünüyorum, kimseye zararı yok düşünmemin.

Yalnızım. Yalnızlık ne kadar da rahat! Tüy kadar bile yüküm yok sırtımda… Burada da, geminin kamarasında da, Cafe Lam bert’ de de aynı düş... Bir Berthe’in kolları önem kazanacak olsa, çalınırım - hırsız ıstırap… İspatı olmadan bana söz söyleyen - düşmanımdır. Gerçekten olan bir şeyin cılız sesini yeğlerim. Olmakta ve kendimi görmekteyim, kendimi gördüğümü görmekte… Daha derin düşünelim. Peh! Uyur kalır insan neyi düşünürse düşünsün... Uyku devam ettirir her düşünceyi...”

Tatlı tatlı horluyordu. Çok geçmeden duyulmaz oldu horultusu, mumu aldım, parmak uçlarımda dışarı çıktım.

Sayın Başkan - Miguel Angel Asturias

s.46-49, Çev. Zeyyat Selimoğlu, Yordam Edebiyat

Barreno ayağa fırladı, kitaplığın iki adım ötesinde, bir kitabı karıştırmaya koyuldu. Karısı, onun elbise askısının ardına saklanmış olduğunu görse nasıl korkardı kim bilir...

“Bu işin tadı tuzu kalmadı artık. Bu sonu gelmez çalışma seni ya öldürür ya da deli eder sonunda... Sana her zaman söylediğim şeyi düşünsene... Bu dünyada bilgili olan değil, konuşkan olan ilerler, hâlâ anlamadın mı? Ne var bu kadar çalışacak? Eline geçen ne, ne kazanıyorsun? Hiçbir şey... Olsa olsa iki çift çorap, işte o kadar... Bir buydu eksik olan, bir buydu eksik olan...”

Işık ve karısının sesi doktoru yeniden rahata kavuşturmuştu. “Bir de bu eksikti... Çalışmak... Çalışmak... Peki ama niçin? Ölümünden sonra, herkesin ardından söyledikleri şeyi senin için de söylesinler diye mi, çok bilgili adamdı desinler diye mi ha? Bırak pratisyenler çalışsın, sana göre ne var, sen ünvan sahibisin ve... Yok, her şeyden önce öyle surat asmak yok. Kitaplığın olacağına müşterilerin olsun daha iyi. Şu yararsız kitapların her birinin yerine bir hastan olsaydı bu ev adama benzerdi. Bekleme odan hastalarla dolup taşsa, telefonun durmadan çalsa ne hoşuma giderdi bilsen... Senin aranan bir insan olmanı istiyorum... Artık bir şey olasın istiyorum...”

“Bir şey olmak, diyorsun...”

“Biraz da gerçeği görelim... Bunun için tüm gün kitaplara eğilmen gerekli değil. Öbür doktorlar senin bildiklerinin yarısını bilmeye can atardı. Onların bir dirsekleri olsun yeter, bir dirsek attılar mı kalabalığı yarıp geçiyor, hemen isim yapıyorlar. Başkan’ın doktoru burada, Başkan’ın doktoru şurada... Bu, bu bir şey işte, bir şey olmak budur işte...”

“Öyleyse...”

Barreno, düşünmeye vakti kalsın diye sözcüğü alabildiğine uzattı... “Öyleyse yavrum, umudunu kes artık. Biraz önce kimin yanından geldiğimi söylersem belki de düşüp bayılırsın. Başkan’ın yanından geliyorum, evet, Başkan’ın yanından...”

“Ah, hadi canım, ne dedi, nasıl karşıladı seni?”

“Kötü. Kötü konuştu, kötü... Korktum ve üstelik dışarı çıkarken kapıyı bile şaşırdım.”

“Çıkıştı mı sana yoksa? Ama sen onun çıkıştığı insanların ne ilkisin ne de sonuncusu. Başkalarını dövüyor bile...”

Uzun bir sessizlikten sonra sürdürdü: “Sana her zaman zarar veren şey bu korku zaten...”

“Peki sevgilim, bir yabanıl hayvan karşısında kalıp da cesaretini yitirmeyen birini göstersene bakayım.”

“Hayır dostum, benim söylediğim o değil, Başkan’ın doktoru olamayacağına göre operatörlükten dem vuruyorum. Bunun için ne yapıp yapıp korkuyu yenmen gerek. Bir operatör için gerekli olan cesarettir. İnan bana... Bıçağı daldırmak için gereken, cesaret ve iradedir. Kumaşı bozmayı göze alamayan terzi iyi elbise biçemez…”

Çiçek Ağaç Kuş - Hermann Hesse

Hayat Ağacından, s.54, Çev. Esen Akyel, Epizot Yayınları

Yalnız yanıyorsun kalbim,

Ve seni selamlar

Çukurun kenarındaki

Karanlık çiçek acısı.

Yüksek ağaç,

Kollarını uzatır acıya,

Dallarında şarkılar söyler

Kuş sonsuzluğa.

Acı çiçeği sessizdir,

Hiçbir kelime bulamaz,

Ağaç, bulutlara kadar büyür,

Ve kuş, durmaksızın şarkı söyler.

Yaşasın Dünya - Sait Faik Abasıyanık

s.77-79, Haz. Mehmet Can Sevinç, VakıfBank Kültür Yayınları

Hangi eli kalem tutan ondan bahsetmemiştir. Hangi Türkçe hocası talebesine bu ebedi tahrir vazifesini vermemiştir. Benim hatırladığım bahar da böyle bir tahrir vazifesinin içindeki bahardır. Bugün evimden çıkıp otobüse atladığım zaman, insanların yüzünde ve şehrin aydınlık, kalabalık çarşılarında, denizin rengi üstünde öyle bir kıpırdanış, öyle bir gülüş vardı ki Kâğıthane’ye doğru açılmaya, ormanlara doğru girmeye hacet yoktu.

Şehrin içinde, bu yapraksız ve ağaçsız İstanbul şehrinin kaldırımları üstünde bile baharı görmek mümkündü. Yani bahar artık şehirlilere bir realite değildir. Bir hayaldir, belki bir kış günü, ortalık poyrazla ve tipi ile altüst olurken bile gözümüzü kapayıp bir pastanede onu düşünebiliriz. Biz şehirliler artık böyle mahlûklar olduk!

Hâlbuki bahar oradadır. Şehirden yüz metre uzaklaşır uzaklaşmaz başlar. İlk durakta otobüsten atlayarak geriye döndüm. Şehir haricine çıktım. Önce birtakım konserve kutularının, teneke ve demir parçalarının birbiri üstüne yığıldığı uçurumların, sonra kıpkırmızı çıplak bir saha üstüne yıkılmış tuğla harmanlarının arasında baharı aradım.

Şehre ve şehirliye küsmüş vahşi köpekler sırtlarda dolaşıyorlar. Ta uzaklardan insana durup bir dakika bakıyorlar. Sonra birdenbire kuyruklarını kısarak kaçıyorlardı. Bu tarafın şehir haricinde de baharı bulmak mümkün değil. Nerededir?

Birtakım ağaçların üstünde parça parça bir iki yaldız... Bir iki yeşillik... Bu kel ve yarı sersem çimenlerin üstündeki bu ortası sarı, kenarları beyaz çiçek midir bahar?

Bu göz alabildiğine aydınlık, bu mavi gök, bu su... Bu şarkı söyleyen kız mıdır bahar? Kendi kendime baharın bir yalandan, bir insan tahayyülünden başka bir şey olmadığını düşündüm. Yaz denizde yıkanan insanlar mıdır? Kış damlardan sarkan buz mudur? Bahar da bir avuç papatya, bir iki kırmızı gelincik, birkaç çingene kızının şalvarı mıdır?

Bahar da öteki mevsimler gibi fikrî bir midir? Hakikatte bahar denilen bir şey yok mudur?

Böyle düşünürken bir yolun dönemecinde iki kişiye rastladım. Ellerini birbirlerinin beline sarmışlardı. Bu ara bu iki kişiden dişisi bol, tatlı bir kahkaha savurdu. Köpeklerin kuyruklarını kısarak moloz yığınlarından yukarıya, tepeye doğru kaçtıklarını gördüm. Tuğla harmanındaki ameleler durup ellerini gözlerine siper ederek etrafı aradılar.

İşte o zaman, yalnız insanın baharı ne kadar arasa bulamayacağını hissettim.

Artık ne çiçekçi camekânlarını süsleyen laleler, ne şadırvanlardaki suyu canlandıran güneş, ne göğsü açılmış kız, ne çimenlere burnunu sokmuş çocuk, ne güneşlenen hasta, ne bastonuna dayanmış sakin yürüyen ihtiyar, ne bu papatya, ne bu gelincik, ne de yeşil burunlarını göstermiş tomurcuklar, yalnız adama baharın hakikisini getiremezler.

Pazar günleri şehir haricinden dönen tramvaylarda yanakları kızarmış kızların kucaklarındaki kocaman pembe dallar bir hazin macera! Apartmanın avuç içi kadar bahçesindeki erik ağacı, Beyoğlu’nda akşamları dolaşan bir Rus kadınının yaptığı ve satın aldığım bir yapma ağaçtır - vapurla geçerken Boğaziçi Sırtlarındaki kuytu ağaçlıkları ise şair Bedri Rahmi yapmış veya Yahya Kemal yazmıştır. Birisinin tablosundan, ötekinin şiirinden koparıp buraya asmışlar. Yoksa böyle bir şey yoktur!

Baharı şehir dışından şehir içine taşıyan güzel kızlar istedikleri kadar gülsünler, güneş onların yanaklarını istediği kadar kızartmış olsun yalnız adamın baharı yoktur.

Kâğıthane deresine varmıştım. Otlar bütün hızıyla fışkırmışlardı. Ağaçlarda tek tük hareket vardı. İstesem derhâl baharı bulurdum. Niçin bulamadım, bilmem!

Aşmış olduğum tepenin kuytu yerinde bıraktığım çift, hangi memleketin baharı meşhursa o meşhur baharın içindedirler. Ben topraktan taptaze, canlı, âdeta ateşli fırlamış bu taze çimenlerin içine boylu boyunca uzandığım hâlde baharı bulamıyorum.

Baharı bulamamamın sebebini bir türlü keşfedemiyorum. Fakat birçok sebepler bulabilirim: Derim ki yalnız adamın baharı yoktur. Nasıl yoktur? Yalnız adamın baharı olmaz olur mu? Yalnız adamın bir sevdiği vardır. Ve o sevgili yalnız adamın her zaman yanındadır. Her zaman rüzgârlı, esmer ve ince yüzü, perişan saçlarıyla yanı başında yürür.

Yalnız adam çimenlere yattığı ve ağzına bir yonca aldığı zaman ne kadar kederli, ne kadar bedbin olursa olsun aynı şehir içindeki sevgilisinin de aynı rüzgârı ve aynı ılık güneşi gördüğünü hissedip teselli bulur ya!

İşte bahar. Bu baharı bulamamak değil, sevgiliyi bulamamaktır. Bu bir hasrettir, başka bir şey değil.

Hyunam-Dong Kitabevi - Hwang Bo-Reum

s.84-86, Çev. Nilay Özeser, Athica Yayınları

Youngju başıyla onaylayıp çenesini avcuna yaslayarak Jungseo’nun ellerini izledi. Tığı geçirip, ipi sarıp, tığı geri çıkarma süreci düzenle devam etti. Müşteri gelene dek Jungseo’nun karşısında oturmak niyetindeydi, atkının tamamlandığı ânı kaçırmak istemiyordu. O ânı paylaşabilirlerse, dünya üzerinde yalnız kalmış olduğu o korkunç duygudan kurtulabileceğini düşünüyordu.

Perşembe, 22,23, Blog

Kimi zaman kendimi bütünüyle işe yaramaz gibi hissediyor ve umutsuzluğa kapılıyorum. Özellikle bana iyiliği dokunan, ilgi gösteren ve seven insanları hayal kırıklığına uğrattığımda, “Etrafındakileri mutsuzluğa sürükleyen bir insan kadar lüzumsuz biri olabilir mi? Başkalarını incitmek dışında bir şey bilmiyor muyum? Ben o kadarlık bir insan mıyım?” diye sorguluyorum ve kalbim parçalara bölünüyor.

Bu kalp kırıklığının ardından sadece sıradan bir insan olduğum sonucuna ulaşıyorum. Ne kadar çaba sarf edip ilerlemeye çalışırsam çalışayım, en nihayetinde vardığım nokta yalnızca alelade bir insan olduğum gerçeğini haykırıyor. Sıradan insan türüne ait olan benim, kaçınılmaz olarak başkalarını üzüp canını acıttığımı, kahkahayı paylaştığım gibi acıyı da paylaşmaktan başka seçeneğim olmadığını gösteriyor.

Bu yüzden Işık Muhafızı gibi romanlar okuduğumda yüreğim hafifliyor. Benim yapabileceğim ufacık bir iyilik, birine “Ben senin yanındayım” demek olamaz mı? Yetersiz ve güçsüz olduğumuz için sıradan olsak da, nazik bir yürekle hareket edebilmemiz yönünden kısacık bir anlığına da olsa, bizler de büyük birer insan olamaz mıyız?

Romanda Kwoneun isimli çocuğun tek arkadaşı, kolunu çevirdiğinde bir buçuk dakika boyunca kar tanelerinin uçuştuğu bir kartopu küresidir. Anne babasız, açlık çekerek tek başına yaşama tutunmaya çalışan Kwoneun, rüyalardan korktuğu için bir türlü uyuyamaz. Bu yüzden bir buçuk dakika boyunca kar püskürten küreyi izler ve melodi bittiği anda hiç rüya görmeden uyuyabilmeyi dileyerek hızlıca battaniyeyi üzerine çeker. Bu küçük ilkokul çocuğu korkudan titreyerek şunu diler:

“Lütfen bu odayı çalıştıran kolu çevirmeyi durdurun ki nefes almayı bırakayım.” (Cho Haejin, Işık Muhafızı, Changbi, 2017, 27. sayfa)

Ardından Kwoneun, romanın anlatıcısı olan sınıf başkanı “ben” ile tanışır. Henüz küçük yaşta olan “ben”, Kwoneun’un yalnızlığı ve yoksulluğuna yabancılık çektiği için korksa da onu yalnız bıraktığı için suçluluk duyar. Bu yüzden bir gün evinden gizlice bir video kamera çalar, Kwoneun’a verir ve satıp kendisine yiyecek bir şeyler almasını söyler. Bu kamera, ölmeyi dileyen çocuk için ışık olur.

Kwoneun, “Sen bir insanın yapabileceği en büyük şey ne, biliyor musun?” diye sorunca, “ben” başını sağa sola sallar. “Bir insanı kurtarmak, herkesin yapamayacağı büyük bir iştir diye bir laf duymuştum. Yani… Yani işte, bana her ne olursa olsun, senin verdiğin kameranın beni çoktan kurtardığını sakın unutma.”

“Ben” sıradan biridir. Aynaya bakarak, “Peki, şimdi mutlu musun?” diye sorup hiçbir cevap veremeyen bizler gibi. “Ben”, Kwoneun’u unutup yaşamına devam eder. Uzun zaman sonra Kwoneun ile karşılaştıklarında dahi onu tanıyamaz. Onunla aynı sınıfta yoksul bir çocuk olduğunu da, onu birkaç defa ziyaret ettiğini de, hatta ona kamera verdiğini bile unutur ancak “ben”in çocukluğunda yaptığı şey Kwoneun’un hayatından asla silinmez. Kwoneun, “ben” sayesinde yaşamaya devam etme gücü bulmuştur. Kwoneun için “ben”, hayatının kurtarıcısı ve büyük bir insandır.

Kitabı kapattığımda düşündüm. Sırf yetersiz biri olduğum düşüncesinde kaybolmamalıydım. Hâlâ bir şansa sahip değil miyim? Eksik de olsam iyilik yapıp, güzellikle konuşamaz mıyım? Hayal kırıklığına sebep olan ben de bazen, sadece bazen iyi bir insan olamaz mıyım? Böyle düşününce yeniden hayat buluyor, gelecek günler için sabırsızlanmaya başlıyorum.

Bu Hikâye Senden Uzun Osman - Aylin Balboa

s.63-65, İletişim Yayınları

Bazen, az önce şuralardaymış da kaşla göz arasında kaybolmuş bir eşyamı arar gibi, seni ararken buluyorum kendimi. Bulduğum gibi de kaybediyorum. İnsanın kendini elinde tutması hiç kolay değil. Akıl, yabani bir at gibi oradan oraya koşturup duruyor. İşte ben şimdilerde, aklımı bir ahıra kapatmak yerine, onu korumaya almak için etrafına yüksek bir çit yaptırıyorum. Kapısına da köpeklerimi bağladım mı kimsenin yanıma yaklaşabileceğine ihtimal vermiyorum. Ben aklıma güveniyorum da çevresine pek güvenmiyorum Osman.

Bu kayboluş meselesi üzerine çok düşünüyorum. Sen mi kayboldun, yoksa ben mi, bir türlü karar veremiyorum. Geçenlerde, yolda yürürlerken yeğenim birden babasının elini bırakmış ve gözden kaybolmuş. Neyse ki, hızla bulunmuş ama korkusu yetti hepimize. Eve gelince ne kadar telaşlandığımızı anlatıp niye öyle yaptığını sordum. “Ben kaybolmadım ki, babam kayboldu.” dedi bücür. Yani neresinden baksan haklı çocuk. İki kişiden biri kaybolduysa, hangisinin kaybolduğunu asla bilemeyiz Osman.

Üç yıl önce ağaç evin önünde, kimin getirip bıraktığını bir türlü çözemediğim bir hurma fidanı bulmuştum. Ektim tabii hemen, hurmayı ye bağını sorma. İlk yıl, tam da güzelce serpilmişken komşunun ergen oğlu baltayla kesti fidanımı. Ben, manyak bir velet tarafından insafsızca katledilen güzel hurmam için ağıtlar yakarken ertesi yıl yine filizlenmesin mi bu? Çakı bulmuş çocuk gibi sevindim. Pamuklara sarıp sarmaladım direngen hurmamı. Gözümün bebeği gibi bakıyordum ki, ikinci yıl bu sefer de bazı firari koyunlar gelip bütün dallarını yediler, böyle sap gibi kaldı fidanım. Artık kesin gitti derken, inanır mısın, yine yeşillendi. Yaşamayı kafasına koymuş her varlığa hayran olduğum gibi, gayrimeşru hurmama da iyiden iyiye hayran oldum böylece. Onun taltif etmek için bir dalına cennet hurması aşıladım hatta. Ancak talih senden yana değilse, ne kadar uğraşırsan uğraş, olmuyor Osman.

Belediyenin kanalizasyon ekibi, yol çalışması sırasında hurmamı vinçle ezdi. Koca aracın koca demir paletlerinin, fidanın üstünden yavaş yavaş geçip onu ezişini izledim. Normalde bilirsin, böyle durumlarda sinirden ya karakolluk ya hastanelik olurum. Ama bu sefer olanları büyük bir sükûnetle karşıladım. Yapılacak hiçbir şey kalmadığını anladığın andaki o kafa rahatlığı hiçbir şeyde yok cidden. Neticede olan olduysa, olan olmuştur Osman.

Neyse işte, sonuçta güzel hurmam, tüm çabasına rağmen dünyaya dik açıyla durmayı başaramadı. Başaramadı demeyelim de, fırsat vermediler diyelim. Ben de ne yapayım, ondan kalan parçaları, bahçenin en güzel yerine yatay olarak gömdüm. Ekmedim de defnettim ağacı anlayacağın. Mezarının başında küçük bir cenaze merasimi bile yaptım. Tüm yaşadıklarından sonra, doğrusu bu kadar saygıyı hak ediyordu Osman.

Sevgili büyüğüm Kurt Vonnegut, Daha Ne Olsun adındaki mezuniyet konuşmalarından müteşekkil o harika kitabında, evren ölçeğinde düşününce insan ömrünün ne kadar kısa olduğunu şöyle anlatır: “Vaveyla tekrar başladığında sarılabileceğimiz en faydalı düşünce bizlerin, kimilerinin bizi inandırmak istediği gibi, Eskimolar yahut Avustralya Aborjinleri misali birbirimizden uzak, farklı nesillerin üyeleri olmadığımızdır. Zaman ölçeğinde, birbirimizi kardeş saymamız gerekecek kadar yakınız (…) Çocuklarım gezegenin hâlinden şikâyet ettiklerinde ‘Kesin sesinizi!’ diyorum, ‘Daha ben yeni geldim buraya!”

“Tüm bunları bana hâlâ niye anlatıyorsun?” diye sormak isteyebilirsin. Sorma bence, cevabı bildiğimi sanmıyorum. Hem zaten nereden bilebilirim ki, daha ben yeni geldim Osman.

Kitap’ın Yolcuları - Olga Tokarczuk

s.107-109, Çev. Neşe Taluy Yüce, Timaş Yayınları

Her kitap, Kitap’ın bir yansımasıdır ve onun akislerinden biridir. Mutlak Hakikate ulaşma yönündeki insan çabasının bir simgesidir ve bir bakıma, insanlar tarafından yazılan tüm kitaplar bu hakikate adım adım yaklaşma çabasıdır. Çünkü insana, betimlemeye değer bulduğu her şeyin bir kozmik ya da ilahi boyutu olduğu sezgisi verilmiştir. Bu yüzden sözcükleri adlandırabilmek için karıncalar gibi sabırla toplarlar.

Ve her şey betimlenmeye değerdir. Yalnızca azizlerin yaşamları, büyük felaketler, savaşlar ya da kralların evlilikleri değil; bir dokumacının yedinci çocuğunun doğumu, yoksul bir köydeki hasat, Mantes’de bir bakım evinde geçen bir günde bunak bir ihtiyarın gördüğü rüyalar. İnsanlar sezer ki, bu az ya da çok önemli olaylar bir araya getirilip tek bir bütün hâline, büyük bir mozaiğin dağılmış taşları gibi, yerli yerine konduğunda yaşam ve ölüm gerçek anlamlarını gözler önüne serecektir.

Bu yüzden her kitap biraz insan gibidir. İçinde bağımsız, canlı ve trajik biçimde tekil bir hakikat parçası taşır; hakikatin bir versiyonudur, ortaya çıkması, kendini göstermesi ve bizim de artık bütünüyle kavranmış bir bilginin huzuruyla yaşamamıza izin vermesi için hakikate karşı yöneltilmiş kahramanca bir meydan okumadır. Aynı zamanda, insan tarafından yazılmış her kitap, insanın kendisini aşar. Kitap yazan kişi kendini aşar, çünkü kendini tanımlamaya ve adlandırmaya cesurca kalkışmıştır. İnsan yalnızca bir eylem ve kaotik bir hareket iken, kitap bu eylemi ve hareketi tanımlar, adlandırır, ona anlam verir ve onun özünü bulur. Kitap, eylemin taçlanmış hâlidir. Tanrı Kitap’ı yazdıysa, o da bu Kitap’ta kendini ve yaratma eylemini aşmıştır. Bütün bilgeliğini, başlangıçsızlığını ve sonsuzluğunu, dünyanın yasalarını Kitap’a yerleştirerek kendini anlatmıştır. Kitap’ta bir ayna gibi yansımış, kim olduğunu görmüştür. Bu nedenle Kitap, ilahi bilincin bir uzantısıdır ve Tanrı’nın kendisinden bile daha ilahidir.

Bay de Chevillon aşağı yukarı bu sözlerle Marki’ye veda etmişti; çünkü anlatımızda Châteauroux’da birkaç günlüğüne duraklayan zaman yeniden akmaya başlıyor. Kahramanlar yollarına devam ediyor; ama artık en önemli olanlar Veronika ile Marki. Bu, onların özel ya da sıra dışı kişiler olmalarından değil, aralarında yeni bir ilişkinin oluşmasından kaynaklanıyor. Bu ilişki, tüm yolculuğun yeniden, en baştan başlayabileceğini ima ediyor, ama bu kez bambaşka bir sahnede. Aşkın dekorları içinde.

Aşk ortaya çıktığında, daha önce gölgede kalmış şeyleri görme yetisi keskinleşir. Ama aynı zamanda, zaten bilinen şeyleri görme netliği bulanıklaşır. Bazı kişiler, örneğin Bay de Berle bu anlatıdan sonsuza dek çıkıyor. O gün de Berle posta arabasına bindi ve kasvetli bir ruh hâliyle Paris’e döndü. Bay de Chevillon ise Marki’nin Kitap’la dönüşünü beklemek için malikânesinde kaldı. Gerçi onu bir daha hiç göremedi; çünkü Marki’nin gidişinden bir ay sonra, sonbahar havasının zayıflattığı bedeniyle, belki de kan aldırmaya izin vermediği için, öldü.

Veronika’nın karar vermesi kolay olmadı, oysa bunu düşünmek için önünde koca bir gece vardı. Marki ona yolculuğun gerçek amacını anlatmıştı. Kitap hakkındaki hikâyenin, onun içinde bir macera arzusu uyandırmasını ve bir başka, daha yüce motivasyon bulmasını, bir başka aşka atılmanın sıradan ihtiyacından daha fazlasını sağlamasını umuyordu. Ancak Veronika, bir ikilemle karşı karşıya kaldı, çünkü farkında olmadan da olsa iyi bir oyuncuydu ve aşkta asıl oyunun sadakat üzerine kurulduğunu sezinliyordu. Sadakat ise ona hep kaybı hatırlatıyordu. Sadık olan hep kendisiydi, erkekler hep gidiyordu. Sadakati naif biçimde bedensel ve ruhsal diye ayırsa da sonuç değişmiyor, sonunda terk edilen hep o oluyordu.