bir önceki yazımda nihilizm ve sonrasında kendini var etmeye odaklanan varoluş felsefesine göz kırparak esasında nihilizme odaklanmıştık. bugün ise, nihilizme yakın bir yoldan başlayıp başkaldırarak kendini yeniden yaratma cesaretini anlamsız bulan bir filozoftan bahsedeceğim: schopenhauer. bu hocamızın, batı felsefesinin bize ondan sonra verdiği nimeti nasıl sorgulattığını konuşacağız.

schopenhauer düşünce olarak yakın olduğum bir filozof olmasa da mizacından çok etkilendiğim bir filozof. okumaya başladığımda çok şaşırdığım bir üslubu vardı, yazılanları kabul etmesem yanlış bir şey yapıyormuşum gibi hissettiğim bir hava yaratmıştı bende. o kadar keskin ve yalındı ki. onu anlamamak zaten mümkün değildi ve kabul etmek de bir o kadar zor. karşımda sürekli “bunu da anlamıyorsan zaten sorunun bir parçasısın” diyen bir öğretmen vardı sanki. bazen de onun bahsettiği “kişiye” yakın olduğum yerde kendimi ödüllendirilmiş hissederdim.

onu hep çok yalnız ve duygusuz biri olarak tahayyül etmiş olabilirim. hayatı fazla ciddiye almaya başladığım, kendimden güç aldığım, zihnimin sınırlarını keşfetmeye başladığımda onu okumaya başlamıştım. kendime fazla anlam yüklediğim zamanlarda yani. benim bu hiddetli mücadelemi söndürecek, hayattan çekip alacak, önce sol sonra akıllanmadığımdan sağ yanağıma bir tokat daha geçirecek cümlelerine hiçte ihtiyacım yoktu. en büyük hata da yanlış zamanda tanışmaktı. işte daha önce de dediğim gibi, eğer okuduklarınızı içinizde yaşamaya çok meyilli biriyseniz, yalap şalap okuma yapmak insanı mal eder, dikkat edin.

bir anda içimde biriken o hiddetli var olma hissini, dünyayı değiştirme ve kendimi yaratma hevesini iki sayfada dövüp eve gönderen ilkokul öğretmeni. daha geçen nihilizmle tanışma arifesinde başkaldırarak bayram eden bir insanın schopenhauerı anlatırken bu kadar duygusal olması biraz şüpheli gelebilir. ama etkilenme sebebim başta da dediğim gibi uslübuydu, ilk defa yazdıklarında bu kadar dobra bazen patavatsız ve zorba olduğunu düşündüğüm bir filozofla karşılaşmıştım. insanı kırma konusundaki becerisinde kendimi görmüştüm biraz.

schopen hocama varoluş felsefesine ufaktan giriş yapan biri olarak ilk sorum, “hani kendimizi yaratacaktık? hani özgürleşecektik?” oluyor önce. o bana “e iyi de sana ait olduğunu düşündüğün değerleri yıktın diyelim. güzel. peki o yıkımdan sonra vereceğin kararların sana ait olduğunu nereden çıkarıyorsun?” diyor kayıtsız bir şekilde.

üstelik bu yıkım bana(bize) tamamen yabancı değil. bize ait olduğunu sandığımız değerleri, ahlakı, başarıyı, toplumu, tanrıyı kırdık geçtik zaten kanımızdan akan nihilizmle. ama schopenhauer bir adım daha atıyor. diyor ki; sana ait olduğunu düşündüğün değerlerin çoğu zaten sana ait değil. bu konuda hemfikiriz. tamam, onları yıktın. peki sonra?

sonra kuracağın yeni değerlerin sana ait olduğunu nereden biliyorsun? haydaaaa! matruşkayı şimdi çaktık. mevzu bu saatten sonra tek bir kavramın etrafında açıklanıyor: isteme/irade.

tabi burada istemeyi günlük hayatta kullandığımız “bir şeyi istemek” anlamında düşünmemek lazım. bu, “başarılı olmak istiyorum”, “sevilmek istiyorum”, “özgür olmak istiyorum” gibi tek tek arzuların adı değil. bunların hepsinden önce gelen, hepsinin altında çalışan daha kör, daha eski ve daha inatçı bir hareket. yaşama tutunma hali gibi.

insanın sürekli bir şeye yönelmesi, eksik hissetmesi, tamamlanmaya çalışması, elde edince sıkılması, sıkılınca yeniden istemesi... schopenhauer’ın isteme dediği şey bu bitmeyen motor. hayatta her daim bir çaba içindesin diyor, sürekli bir hedefe doğru koşuyorsun, o hedefe koşarken de karşılaştığın tüm zorlukları geçip geleceğin noktaya vardığında tatmininin yerini anında bir farklı isteme hali alıyor. derrrhal başka bir isteğe focus atıyorsun.

aşk istiyoruz, sonra güven istiyoruz. güven buluyoruz, bu kez heyecan istiyoruz. başarı istiyoruz, elde edince daha fazlasını istiyoruz. düzen istiyoruz, sakinlik istiyoruz, sakinleşince sıkılıyoruz. sorun tek tek ne istediğimiz değil. sorun istemenin kendisinin hiç durmaması.

schopenhauer’a göre insan önce düşünen değil, önce isteyen bir varlık. akıl çoğu zaman sonradan geliyor. biz “ben bunu mantıklı bulduğum için istiyorum” sanıyoruz ama çoğu zaman önce istiyoruz, sonra ona mantıklı bir açıklama buluyoruz. bu yüzden isteme sadece psikolojik bir arzu değil, var olma itkisi mi desem ne desem. öyle bir şey. ağaç büyümeye çalışıyor, hayvan hayatta kalmaya çalışıyor, insan sevilmeye, yükselmeye, anlam bulmaya çalışıyor. bedenin kendisi zaten istem üzerine kurulu, uyku, acıkma, nefes alma, hayatta kalma. hepsinde aynı kör yönelim var. hmm, isteme insanın ana zinciri yani? yok o da değil diye bi tokat daha geliyor: “isteme kendi başına özgürdür ama sen özgür değilsin.”

ilk okuduğumda saçma gelmişti. diyelim ki, değerlerimi kendime göre baştan yarattım, sonrasında sürüden ayrıldığımda yapmış olduğum seçimler ve hayattan istediklerim nasıl özgür olamaz?

nietzsche’den öğrendiğim özgürlük fikri baştan yaratmak, bir şey olmak, bir şey seçmek üzerineydi. schopenhauer ise dönüp “peki onları istemeyi ne zaman seçtin?” diye soruyordu. o noktada insanın elindeki bütün cevaplar biraz dağılmaya başlıyor. ona göre isteme dünyada görünüş kazandığı anda zincire giriyor. benim bedenim, mizacım, geçmişim, korkularım, alışkanlıklarım ve karakterim içinde somutlaştığında artık özgür bir güç olmaktan çıkıyor. isteğin var olma biçimi, hmmm!

mesela yazmaya ilgin var. “yarından itibaren muhasebe defterleri okumayı sev.” dememle olacak bir şey değil. isteyemezsin. kendini zorlayabilirsin. ama gerçekten istemeyi seçemezsin. işte schopenhauer’ın ilk hamlesi bu. ona göre insan eylemlerini seçiyor gibi görünse de eylemlerini doğuran istemeleri seçemez. diyelim ki sana iki insan gösterdim. biriyle konuşurken gözün parlıyor. diğeri son derece mantıklı, düzgün, nazik ama hiçbir şey hissetmiyorsun. şimdi schopenhauer gelip şunu soruyor: “ilk kişiden hoşlanmayı ne zaman seçtin?” aslında seçmedin. hoşlandın. sonra neden hoşlandığına dair açıklamalar üretmeye başladın. komikti, zekiydi. bakışları hoşuma gitti. ama o çekim hissi senden önce geldi. nedenler bir yerden sonra kendini salt istemeye bırakıyor.

tamam da istemeyi seçememek neden özgür olmadığım anlamına geliyor abi? burada çok ikna olamadım diyorsan (ben de olamamıştım) biraz daha açayım.

şimdi benim içimde yazma isteği var, düşünme isteği, okuma isteği var. bunları seçmedim ama bunlarla ne yapabileceğime dair bir alanım var hala, burada at koşturabilirim. schopen de diyor ki, tamam da o seçimleri yapacak karakteri sen mi seçtin? hayır.

bana kitap önerir misin diyen okuyucum, aynı kitabı okuduk. ben günlerce üzerine düşündüm, sen iki sayfa okuyup sıkıldın. sonra gelip bana “sen çok düşünüyorsun” dedin. ben de sana “bence sen az düşünüyorsun kanka” dedim. ikimiz de homurdanıyoruz kendimizi haklı bularak. schopenhauer da geldi dedi ki, “ikiniz de kendinizi seçtiğinizi sanıyorsunuz.”

tamamda ben buna ilgi duyuyorum ve bunun üzerine yazı yazmaya kendim karar verebilirim hür irademle! doğru ama o kararı verecek şey karakterin. karakterin nasıl oluştu? çocukluğunu seçmedin, mizacını seçmedin, neye yatkın olduğunu seçmedin, neyden sıkılacağını seçmedin, dolayısıyla özgürlük dediğin şey nerede? göster bakim. yani bu sefer de karakterimize tosladık.

raskolnikovu düşün mesela. adam oturup karar veriyor, ben bu cinayeti soğukkanlılıkla seçiyorum diyor. seçtiğini sandığı şey onu eziyor. vicdan değil sadece, bedeni, uykusu, her şeyi isyan ediyor. katil olmayı seçti ama katil olabilecek biri değildi. işte schopen burada bıyık altından gülümsüyor. eylemini seçebilirsin ama o eylemi taşıyacak karakteri seçemezsin. raskolnikov da kendine tosluyor.

işte burada nietzschemizle yolları ayrılıyor. nietzsche diyor ki “hocam bi dur sende vur dedik öldürdün!” o, bu enkazın başında durup insana yeniden yaratmayı teklif ediyor. kendi anlamını yaratmayı, kendi değerlerini kurmayı. ordan schopen fısıldıyor, “yeniden yaratmak isteyen kim….” diye. şşşş! tamam, istemeyi seçmedinde, onunla ne yapacağın hala önemli yani! zaten nietzsche de körü körüne yok o öyle değil demiyor, istemeyi seçmediğini biliyor. yani “istemeyi ne zaman seçtin” sorusunu duymadı değil. sadece oradan başka bir kapı açıyor: madem seçmedin, o zaman sahiplen. amor fati. <3 olanı sevmek, üstelik öyle sevmek ki bir daha sonsuza kadar aynısını istemek. aktif bir konumda yani. özgürlük öyle sıfırdan bir seçimle olmuyor, baştan yarat derken de geçmişi gerçek dışı bir şekilde silip atmıyor. schopenhauer “özgür olmadığını fark et” diyor ya, nietzsche bir adım atıp “fark et ve evet de” diyor. özgürlük seçimde değil, evet demekte.

dönelim schopene. özgür olmadığın yerde hiçbir şeyin önemi yok.. hocam senin özgürlüğe nasıl erişeceğiz o zaman?

“ben sana özgürlüğü vaat etmiyorum. bu yolda yürürken etrafını fark etmeni emrediyorum.” diyor bana. o ana kadar herkes ne olmamız gerektiği ve nereye varmamız gerektiği hakkında bir şeyler zırvalıyor, yani evet yaratacağız da nasıl diyoruz daha yaratmadan, hiç boşuna uğraşma o çaban da boşuna! istesen de bir anlamı yok bu yaptığının, ne olduğunu fark et yeter diyor shocam.

kendini yaratmak fikri onurlu bir mücadele gibi geliyor olabilir. oldum olası bir direniş gibi, biraz marjinal ve yer yer gerçek dışı da geliyor olabilir. ama ben burdayım yine de ya, özgürlüğün matruşka gibi olmasını bi kenara bırakmayı yeğlerim bu mücadelede. schopenin vardığı yerde su çiçeği çıkarsam da atlattım diyip geçmeyi yeğlerim. çünkü bir bekleme odasında yaşayamam. 2009’dan kalma bir filmin içinde, floresan ışıkların altında, ne için çağırıldığını bilmediğim bir odada uzun süre bekleyemem, onun vardığı yerde uzun süre yaşamak istesem de karakterime toslarım..

işin ilginç tarafı da şu, bütün bunları anlattıktan sonra insanı tamamen umutsuz bırakmıyor aslında. çünkü ona göre herkes aynı yerde yaşamıyor. bir fabrikasyon insan var. hayatı boyunca ne istediğini sorgulamadan yaşayan. başarı istiyor çünkü herkes başarı istiyor. ev istiyor çünkü herkes ev istiyor. statü istiyor çünkü herkes statü istiyor. kendi istemelerini kendinin sanıyor. buraya kadar zaten sürü insanı ile aynı yerdeyiz, hemfikiriz. bir de akıllı insan var. akıllı insanın farkı özgür olması değil. tam tersine özgür olmadığını fark etmesi. ilk başta kulağa manasız geliyor ama schopenhauer için bu ciddi bir aşama. akıllı insan istediklerinin kaynağını sorgulamaya başlıyor. her arzusunun peşinden gitmiyor. istemenin kendisini izlemeye başlıyor. yani aşk hissediyor ama aşkın içinde kaybolmuyor. öfkeleniyor ama öfkenin içinde kaybolmuyor. başarı istiyor ama başarının içinde kaybolmuyor. istekleri ortadan kalkmıyor. sadece onlarla arasına bir mesafe giriyor ve isteklerinin kendinden gelmediğini bilerek otokontrol sağlıyor. sonra bir de bir üst katman, ulu (kutsal) insan var. işte burada yollarımız biraz ayrılıyor. çünkü schopenhauer’ın ulu insanı, istemenin oyunundan neredeyse tamamen çekilmiş biri. hayatı uzaktan izleyen biri. ilk okuduğumda bana biraz budizm’i hatırlatmıştı. sonradan öğrendim ki bu çağrışım bana özgü değilmiş, schopen diyormuş bunu. budizmi dinlerin en iyisi sayar, masasında bir buda heykeli tutarmış. siddharta okurken tam onun istediği yerdeymişiz. dünyanın içinde ama dünyanın hırslarından çıkmış biri. madem isteme bitmiyor ve bitmediği için acı çekiyoruz, o zaman kurtuluş yeni bir şey istemekte-yaratmakta-olmakta değil, istemeyi tamamen söndürmekte. ve dürüst olmak gerekirse ben burada schopenhauer’ı bırakıyorum. çünkü hayatla kavga etmeyi bırakmak istemem. yanılacaksam da kendi hatalarımla yanılmak ister, sırf değiştiremediğim seçimlerim (oraya kadar geliş hikayem) var diye kendimi ben keşiş olmazsam daha da iflah olmam diyemem.

farket ve hayatta kalmaya devam et, yok ya, farketmek hastalığına yakalanacağım sonra kenardan hayatın saçmalığını pişkin pişkin izleyeceğim hocam bu kadar da sualsiz ve arzusuz geçmez hayat! yaratmak, direnmektir der deleuze. katılırım.

neyse, aslında schopenhauer’ın birçok ilginç tarafı var. varoluşçular bugün daha çok konuşuluyor olabilir ama onların yıktığı birçok şeyi ilk sallayanlardan biri yine schopenhauer. nietzsche’nin ona duyduğu hayranlığından anlayın. eğitimci olarak schopenhauer’i boşuna yazmamış. çünkü kıvılcımı yakan kişidir bi noktada. bi kitapçıda schopenhauerla kitabı sorduğumda bana dönüp “kadınlar schopenhauer sevmez, neden istiyorsunuz? size spinoza vereyim.” demişti. haklı olabilir. schopenhauer insanı çok sevilen yerlere götürmüyor. hele kadın hakkında düşünceleri ile hiç, oraya girmeyelim..

ben seni anlıyorum hocam ama ikna olmuyorum.

schopenhauerı ilginç bulduysanız ve onun biraz daha günümüze yaklaşmış, biraz daha edebi, biraz daha alaycı bir akrabasını görmek istiyorsanız cioran’a uğrayın derim. aynı huzursuzluk, aynı şüphe, aynı çıkışsızlık hissi. varoluşçuların insana bıraktığı o yaratıcı alanı o da pek ciddiye almaz.

dipnot: ben felsefe anlatıcısı değilim. burada schopenhauer öğretisini değil, yalnızca ona çarpmış birini okudunuz.

nihilizm… hım, ne ola ki? hiçbir şey değil. gerçek manada öyle ama kavramsal anlamı öyle diyor, ben değil. ama ben nihilizmi başlı başına bir hiççilikten ziyade bir kentsel dönüşüm gibi görüyorum. ev kentsel dönüşüme giriyor, sen de ait olmadığın, olmayacağın ve sadece geçici süreliğine kiracı olduğun bir yerde yaşamaya başlıyorsun. nietzschenin zerdüştüyle, camusnün meursaultsuyla (yabancı) sartreın roquentiniyle (bulantı) hatta raskolnikovla falan aynı mahalledesin artık.

nihilizmi ciddiyetle tanımlamak gerekirse, geleneksel inançları, modernitenin sistematik sömürüsünü ve insanların “hayat amacı” diye sarıldığı birçok şeyi anlamsız bir oyalayıcı gibi gören bir düşünce aslında. tabii bu benim kaba tabirimle. nietzsche’de migren yaratan felsefe bu. insanların yüzyıllardır tutunduğu mutlak anlamların çöküşüyle gelen düşünce biçimi. tanrı öldürüp yerine ne koyacağız diye kara kara düşünme hali. tanrı ölünce sadece din gitmiyor çünkü onunla beraber hakikat anlayışı, ahlak anlayışı, doğru hayat fikri de çatırdamaya başlıyor. iyinin ve kötünün ötesinde bir hayat olduğunu haykırıyor bıyıklı şeytanımız.

ama nietzsche’nin olayı sadece hristiyanlık eleştirisi değil bence. adam önce dinin, özellikle hristiyanlığın insanın üzerine kurduğu o büyük yüce anlam sistemini hedef alıyor. mesele orda da bitmiyor. çünkü insan eski tanrıyı öldürünce ortaya çıkan boşluğu öylece bırakmıyor. bırakamıyor zaten. hemen yerine yeni putlar koyuyor. eskiden kilise vardı, şimdi algoritma var. eskiden günah vardı, şimdi performans baskısı var. eskiden rahip vardı, şimdi linkediln var. eskiden itaat et vardı, şimdi kendinin en iyi versiyonu ol var. yani insan yine sürü oluyor. değişen araçlar. fuck the rules, fuck the modernite diyor zerdüşt. almanca, genizden daha okkalı olabilir.

bu ayak uydurucular bir sürü yaratıyor diyor nihilizm. inanç, başarı, kariyer, ilişkiler… bunların hepsi insan zihninde belirli kalıplar içerisinde filtrelenen başlıklar bir noktada. insan da o kalıpların yapay ışığında yaşaması gereken hayatı yaşamaya çalışıyor. ve sonra buna normal hayat diyorlar.

insanın sürüye katılarak kendinden uzak bir hayat yaşamasına savaş açan, “normal” denilen şeyin ne kadarının gerçekten sana ait olduğunu sorgulayan bir düşünce bu. çünkü nihilizmde insanın ilk fark ettiği şeylerden biri hayatındaki birçok kararın gerçekten kendisine ait olmayabileceği. okuduğun bölüm. başarı anlayışın. ilişkilerden beklentin. mutlu olmak için gerekli sandığın şeyler. insanların sana iyi bir hayat diye paketlediği her şey. bunları gerçekten sen mi seçtin? yoksa sana mı öğretildi?

ve bu gerçekliği fark eden insanın önce hayır demesi gerekiyor diyor nietzsche. önce reddetmek gerekiyor. önce putların yıkılması gerekiyor. çünkü mevcut değerleri sorgulamadan insanın kendini gerçekten var edebileceğine inanmıyorlar. hayırrrr! dedik. sonra ne olacak? işte elleri ovuşturma zamanı.

bütün bunların yıkılmasıyla, insanın o hiçlikle karşılaşabileceğini söylüyor nihilizm. çünkü sana göre gerçek bir sen varsa bile, o mevcut hayatın içinde değil. o hayatı yıktıktan sonra ortaya çıkacak bir şey. sartre’ın “varoluş özden önce gelir” derken söylediği şey de biraz buna çıkıyor bence. sana doğuştan verilmiş hazır bir öz yok. önce varsın, sonra ne olacağına dönüşüyorsun. ama bunun olabilmesi için önce sana öğretilen o hazır “sen”den kopman gerekiyor. yani önce kendini yık, sonra kendini yarat.

ama nihilizm içinde uzun süre bulunulmaması gereken geçici bir kapı gibi biraz. fazla kalırsan hem nihilizmin hizmet ettiği amaca hem de insanın doğasına ters. zaten nietzsche’nin korktuğu şey de buydu bence. insanın o hiçlikte koltukta battaniyeyi üstüne çekip oflayıp puflayarak yaşamaya başlaması. sürekli reddeden ama hiçbir şey yaratamayan bir “son insan”a dönüşmesi. her şeyi görüyor ama hiçbir şey olamıyor. çünkü sürekli reddederek yaşayamıyorsun bir noktadan sonra.

ya sürüye katılmaya devam edeceksin ya da kendini baştan inşa edeceksin. ama öyle “kendinin en iyi versiyonu” falan yok. unut onları. kişisel gelişmiyoruz. hayatı olumlayarak bu simülasyonu kıramazsın. burada olay “kendini sev, kendini onar” değil çünkü. önce yıkım var. sonra belki yeniden kurmak.

hayatında mevcut sistemin sana öğrettiği tüm dogmalardan sıyrıldığında karşılaştığın hiçten bahsediyor yazarlar. sen kendini yeniden inşa etmeden önce arafta, bir nihilist oluyorsun önce. bir bakıyorsun, aslında anlam bulduğun aile, içinde mutlu olduğun arkadaşlıklar, okumak istediğin bölüm, yaşadığın hayatın manası tam anlamıyla kafanda tasvir ettiğin yerde değil. sonra çok rahatsız edici bir soru geliyor. bunları buraya kim koydu ki? sen mi? hayır. sistem koydu onları oraya. aldığın önemli kararları gerçekten sen mi aldın mesela? yoksa sana “doğru hayat” diye öğretilen şeylere göre mi hareket ettin?

başlıyorsun soru sormaya. sonra sorular biriktikçe cevaplar da doğuyor ama doğan cevaplar hep bir reddediş. ben bu değilim. ben bu olmak istemiyorum. ben böyle yaşamak istemiyorum. işte gençliğin en ızdıraplı zamanları, nihilizmle tanışma zamanı. herkes bir noktada pasif nihilisttir zaten. özellikle biraz fazla düşünen herkes. çünkü pasif nihilizm dediğin şey de büyük bir hareket, görkemli bir başkaldırı falan değil. o yolda daha çok, her şeyi görüyorsun ama hiçbir şey yapamıyorsun. eski anlamlara dönemiyorsun ama yenisini de kuramıyorsun. yani bu tiyatroyu farkındasın ama ortasında çıkmaya götün yemiyor diye izlemeye devam ediyorsun.

bir dönem kendini çok bilinçli sanıyorsun tabii. insanları sığ buluyorsun, sistemi eleştiriyorsun, ilişkileri yapay buluyorsun, herkesin bir şeylerin içinde oyalandığını düşünüyorsun. hala kendini yanlış tanımlıyorsun, anarşistsin güya sana göre. sonra yorulduğunda bir bakıyorsun sen de aynı oyalamanın başka versiyonunda yaşıyorsun. sadece onlar beyaz yakalıysa sen de serbest çalışan olarak kendini var ederek özgürleştiğini falan sanıyorsun. bir bakmışsın sen de nefesini tut ve yavaşça ver ile sakinleştirdiğin bir hayatın içine düşmüşsün.

zerdüşt’ü ben yirmi yaşında okumuştum. senin neyine yirmi yaşında zerdüşt? gerçekten apışıp kalmıştım. şu an dönüp bakınca nihilizmle önce edebiyat tarafından tanışmayı daha makul buluyorum ben. dostoyevski benim bu konudaki güvenli limanımdı mesela. kafka da öyle. sonra camus, sonra sartre’ın edebi eserleri, erich fromm olabilir, sonra kierkegaard ve en son nietzsche, o bir zirve. şu an olsa bu sıralamayı seçerdim. çünkü nietzsche’ye erken girince adam tiyatral büyüsüyle direkt beyninin kolonlarına balyozla vuruyor. daha sen kendinle ilgili iki tane sağlıklı düşünce kuramamışsın, adam çıkmış sürü ahlakı, üstinsan, putların yıkılışı falan anlatıyor. e doğal olarak insan bir süre sonra herkesten nefret etmeye başlıyor.

nihilizm diyoruz da sartre ya da kierkegaard gibi isimler teknik olarak daha çok varoluş felsefesi düzleminde değerlendiriliyor. ama benim aklımda nihilizmle varoluşçuluğu tamamen ayırmak çok oturmuyor açıkçası. çünkü varoluşçuluğun varması gereken kapılardan biri yine nihilizme çıkıyor gibi geliyor bana.

ne dedik sartre, insanın kendi özünü hazır bulmadığını söylüyor. yani sen doğduğunda içinde paket halinde duran gerçek bir sen yok. önce varsın, sonra ne olacağına dönüşüyorsun. kendini gerçekten var etmek için önce sana öğretilen “sen”den kopman gerekiyor. yine diyoruz, önce kendini yık, sonra kendini yarat.

sartre’la bir kafede otursan sana ilk diyeceği şey büyük ihtimalle “şimdi bildiğin bütün doğruları unut ve…” diye başlayan rahatsız edici bir cümle olurdu. ben bulantı’yı okurken tam olarak böyle hissetmiştim. kitap boyunca adam sana yeni bir doğru vermiyor. sadece halıyı altından şlap diye çekiyor, yerdesin. ve bir noktadan sonra insanın zihni gerçekten boşlukta kalıyor. işte o boşluk hissi çok tanıdık bir his nihilizmde. camus’de de başka bir yerden aynı boşluğa çıkıyorsun. meursault zaten hayatın “normal” diye sunduğu her şeye karşı o kadar tepkisiz ve yabancı ki, insan bir noktada şunu düşünmeden edemiyor, acaba sorun onda mı, yoksa herkesin fazla iyi rol yapmasında mı? zeki demirkubuzun bu konudaki yazgı filmi çok iyi sahneliyor yabancıyı. izleyin derim.

varoluşçular dünyayı düzeltmiyorlar. sana moral vermiyorlar. “her şey güzel olacak” da demiyorlar. sağolsunlar, o konuda hiç öyle bir çabaları yok. daha çok seni çırılçıplak soyuyor, meydanda gezdiriyorlar. ben okuyorum okuyorum, eeee kendini yaratta nasıl yarat? ne biliyim şöyle, sabah erkenden kalk ve koşuya çık sonra gel avokadolu yumurtanı ye gibi bir program yok mu? yok. yer, yön, iz, hepsini kendin bulacaksın. o yüzden herkes burada karamsarlıkta o kasvette kalıp boğuluyor. kendini yıkıyor yıkmasına da, ee nasıl inşa edeceğini bilmeden yıktığıyla kalıp ben bu hayattan zevk almıyorum diyerek düşük dozda antidepresanları bir bırakıp bir başlayarak nefes almaya devam mı etsin yani?

benim de tıkandığım yer burasıydı. tüm düşünürlerden karanlığı aldım. yıkımı aldım. reddedişi aldım. “hayır” demeyi aldım. ama sonrasını alamadım. kapı açıldı. geçmen gereken, ama içinde ev tutmaman gereken kapı. insan bir süre sonra sadece “hayır” diyerek var olamıyor. çünkü reddetmek ilk başta çok güçlü hissettiriyor. sanki herkesten daha bilinçlisin, daha zekisin gibi. sanki sen perdenin arkasını görmüşsün de diğerleri hala sahneyi izliyormuş gibi. ama bir yerden sonra o da başka bir konfora dönüşüyor.

“ben bu değilim” demek kolay. “ben ne olmak istiyorum?” demek zor. “bu hayat yalan” demek kolay. “peki ben nasıl bir hayat kuracağım?” demek zor. “sürü insanı olmayacağım” demek kolay. sürüden çıktıktan sonra nereye gideceğini bilmek zor.

işte geldik başkaldırıya! öyle bağırıp çağırmak değil. her şeyi aşağılamakta değil. insanlardan tiksinip evde koridoru arşınlayarak kitap okumak hiç değil. o da fena aktivite değil ama. benim o aktivitelerden kaşımın arasındaki iki çizgi belirginleşti. bunların ötesinde bir şey başkaldırı. yıkımın arkasından gelen o çok tatsız sorumluluk o. kendini yeniden kurma sorumluluğu.

camus’nün başkaldırısı da biraz böyle. hayat saçma olabilir, dünya sana hazır bir anlam vermiyor olabilir, sistem seni öğütüyor olabilir. tamam. bunların hepsi doğru olabilir. ama sonra? o zaman sen ne yapacaksın? nihilizm sana “eski anlamların sahte olabilir” diyor. varoluşçuluk ise “o zaman kendi anlamını yaratmak zorundasın” diye yakana yapışıyor. sen napıyorsun ey insan!

yıkım romantik. çöküş estetik. melankoli baya iyi. hatta yer yer marjinal. ama kendini inşa etmek? o çok sıkıcı, çok gündelik, çok zahmetli tabi. sabah kalkıyorsun mesela. yine mailler var yine iş var yine fatura var ay sonu yine kredi kartın var. kahve 240 tl olmuş. alo, merhaba … bey/hanım nasılsınız insanları var. yine hayatın büyük varoluşsal uyanışına hiç saygı duymayan bir düzen içinde varoluş sancılarım görmezden geliniyor. sen içerde tanrı öldü diye gezerken tasarruf finansmanı ile faizsiz araba alma fikri var.

bu düşünceler bana yıllarca çok ağır geldi. eski anlamların çöküşünü, sistemden tiksinmeyi, normal hayatın yapaylığını, insanın kendine yabancılaşmasını iliklerime kadar yaşarken yol göstericilere alıştığımızdan mıdır bilmem, kendimi inşa etmeye cesaret edemedim heralde. e sonra zaten iş hayatına geçtik, ikinci aşamaya geçip kendimizi inşa eder miyiz merak konusuydu. kendini inşa etme kisvesi altında sistem kendinin en iyi versiyonunu ve kendine şefkatli olmayı falan öğretmeye çalıştı insanlara. yedik mi yemedik ama yememek de sıkıntı. kendime kinlendiğim bir hayatta memnuniyetsiz, karamsar, mükemmelliyetçi, işkolik, sıkıcı bir insan olup sürünün arkasından konuşup yanından yürüyen bir aptal ilan ettim kendimi. yani başkaldırmak, yaşamı evetlemek, kendimi yaratmak, uçtu gitti. tükürdüğünü yaladı bu kız, çokta itibar etmeyin dediklerine.

nietzsche’nin güç istenci dediği şeye geçemedik. güç istenci, öyle motivasyon konuşmalarındaki gibi “çok çalış, başar, parılda” falan değil. insanın kendi hayatına biçim verme iradesi. kendi değerlerini yaratma cesareti. hazır verilmiş olanı reddettikten sonra boşluğun karşısında donup kalmama hali. çünkü insan eğer eski değerleri yıktıktan sonra yeni değerler yaratamıyorsa, nihilizm onu özgürleştirmiyor. sadece içini boşaltıyor. ee işte yıllardır akademik dillerle, süslü püslü sözlerle anlatılan kaygı yuvası olan hiççilik bu.

eski tanrıya inanmıyoruz. yeni tanrılardan da tiksiniyoruz. ama yine de iş hayatının, başarı baskısının, tüketimin, görünür olma mecburiyetinin içinde yaşamaya devam ediyoruz. yani eski sürüden çıkıp yeni sürüye giriyoruz. bu yüzden nietzsche’nin “tanrı öldü” cümlesi hala çok güncel. çünkü biz tanrıyı öldürmedik sadece yerine sürekli yeni tanrılar ürettik. her şey ayrı ayrı mini tanrı. ve insan hala kendine ait olmayan anlamların önünde diz çöküp el birleştiriyor. karşımdaki anlatıyor “kendini sev” tanrısını, ben kaşlarımı çatıyorum. ama yani napalım buse dediğinde de bir cevabım yok. botoxa ikna olacağım diye korkuyorum.

eh yani anladık artık nihilizm nedir ne değildir ama kısaca demek istediğim nihilizm, “her şey anlamsız hadi dağılalım” demek değil. nihilizm insanın kendine ait olmayan anlamları fark ettiği ilk büyük kırılma. ama orada kalırsan o kırılma seni özgürleştirmiyor. nihilizmin sana gösterdiği boşlukta yaşamaya kalkarsan, bir süre sonra boşluğun kendisi de yeni evin. ve insan boşlukta ev kurmamalı bence. oradan geçmeli. yıkmalı, görmeli, reddetmeli, ama dönüşüm bitince de kendi yeniliğini inşa edebilmeli. nasıl mı? bilsem bu yazıyı böyle bitirmezdim. bence bunu yaratanlar da tam olarak bilmiyor zaten. belki mesele de büyük bir kendini yaratma merasimi değil. insanın hayatın içinde kendini yarattığı küçük alanları olmasıdır. bilmiyorum. ben bu ara yine karamsarım. pek ümitli konuşamayacağım. inzivaya çekilmeden yapabileceğime inanmadığım şeyler var. aslında bi egeye yerleşsem.. bayatladı o da artık. neyse en azından şunu biliyorum. bu nihilizmde ev tutulmaz. bu zamanda ev tutulmaz zaten, nihilizmde hiç tutulmaz, bi de kadıköyde? peh!

tüm özen ve dikkatle en verimli boş vaktimi planlıyordum. “bir kitap alıp kafeye mi çıksam, dur bakim kadıköy sinemasında ne varmış, mubiye ne yüklenmiş ya da ona bakayım, benim aslında yeni bir alanda falan çalışmam lazım, yeni bir girişim fikri hmm… ne olabilir acaba? ya hazır boşken biraz kitap okusam iyi olur ya da tyt-ayt falan mı çalışsam ya baştan hazırlansam böyle bugün itibariyle full disiplinle!” (mübalağa yoktur)

abartmıyorum 40 dk geçmiş, 40 dk sonra hiçbir şey yapmamıştım. kendimle değilde 40 dk boyunca kendimden beklediğim performansla vakit geçiriyordum. kendimin boş vaktindeki hali sürekli olarak kendimi küçük bir gelişim projesine dönüştürmek için savaş veriyordu. çalışırken yapamadığın çok fazla şey var, çok geridesin olmak istediğin kişiden!!! hadi harekete geç!!! diyerek beni hareketsiz kalabileceğim tek vakitte bile bir o yana bir bu yana çekiştiriyordu. ben de 40 dk boyunca bi yatıyorum, bi elimde telefon, bi kalkıyorum buzdolabını açıp kapatıyorum, aa sigara yakmışım bir anda, kedimi taramaya başlamışım kedi de şaşkın. bir tırmıkla beni uyandırıyor aptallığımdan.

bu ahmaklığı ben tek başıma yaşamıyorum değil mi? aslında bu performans alanı içinde “buse mantıklı biridir” yakıştırmasına kandım ben. 40 dklık saçmalığı anlatınca inanmadınız ama öyle. bu düşünme yığını sonrasında harekete geçtiğim o boş zamanlar bana mantıklı etiketini yapıştırdı. yani bu “ben mantıklıyım” onaylanmasının girdabı içine bir yoga kampında, bir meditation circleda falan değil, kitapçının alt raflarına dizlerim uyuşana kadar bakarak girdim. sanki çok matah bir şeymiş gibi. sonra tabi benim bu aptallığa son vermek için aydınlanmam öyle büyük bir fikirle falan gelmedi.

işin aslı şu, kendimden beklediğim performans ile kendim arasındaki mesafeyi farkedişimle başladı acabalar çünkü her geçen gün mesafe gözle görülür bir biçimde açılıyordu. şimdi birileri kalkıp gelip ya ne zırvaladın, byung chul performans toplumuyuz diye o kadar anlattı git oku! demesin. okudumda post itle not almadım sana anlatmak için. bir de hayatım hiçbir zaman sosyolojik bağlamda değerlendirmeler ile değişmedi. ben çok daha localdeyim, hatta lobideyim, herkes gibi. elimde dolu dolu valizlerle resepsiyonun önünde bekliyorum. abi bu dolu dolu valizleri bir yerleştireyim diyorum. kapı koluna yüklenerek bir şey elde edemeyeceğimi anlayınca lobiden giriş kartı almak için tekrar iniyorum. lobide ikram edilen bir bardak çayı içerken aklıma ve bedenime olan saygımı korumaya çalışıyorum. yani ben otomatik bir oda giriş kartı kadar basit bir şeyim bu hayatta.

benim bu performans filtrem kitap okumama bile bulaşınca iş bi ciddileşti. roman okuyamıyorum ben. var mı okuyabilen? (bu her ay 5 kitap bitirenlere sormuyorum) bu bence işte tamda o performans rotasından kaynaklı, geçen şevvalle konuşuyoruz diyor ki “dan brownın bir kitabını okuyorum, insanların hepsinin online bir ağda birbirine bağlı olduğunu aslında bilinç kaybı diye bir şey olmadığını insan anatomisine dayanarak falan anlatıyor, o kadar keyifle okuyorum ki o fikirleri emercesine, bir anda bomba patlıyor abi, kaos ortalık. bir ton lüzumsuz diyalog ve betimlemeye maruz kalıyorum direkt hızlı hızlı geçiyorum oraları hatta bazen atlıyorum bile” işte yandı orada ışık bende, lan biz dedim napıyoruz şevval, bırak o elindekini. 2 saatlik özgeçmiş incelememiz sonucunda, biz john stuart mill olmuşuz dedik. şevval dedi yok ben schopenim, 2 sayfa atlayarak kendine kazandırdığı kıymetli vakitle schopen oldu o. ben biraz daha makul bir yol seçeyim derken ortama bi camusvari hava çöktü gerisini anladınız zaten.

biz böyleyizde millet kişisel gelişimini yaşayacak diye yapmadığı şaklabanlık kalmıyor. yine gözle görülen bir aptallık sürüsü olan instagram keşfetten birkaç tane aptalı öne sürerek en azından böyle değiliz diyerek içimizi rahatlattık. peki gelelim esaslı soruya. bizim ne farkımız var bu aptallardan? sadece topluma mal edilen kendini küçük bir projeye dönüştürme algısına kendi öğrendiklerimizle farklı yollardan maruz kalmıyor muyuz? sadece tek farkımız entel orgazmımız birbirimizi pohpohlayacak seviyede iyi. kendini tatmin etmeni sağlayan şeylerin sana yaşattığı his aynı oranda ölçekleniyor. hatta ben bazen boş vaktimi bir performans ortaya koyma çabasıyla doldurmaya çalışırken hiçbir şey yapamıyorum. o eleştirdiğim insanlar ise en azından yer işaretlerinde olan bir “kendinle vakit geçirme” yöntemini hızlıca hayatına adapte ediyor.

ben ve benim yoldaşlarımın tek farkı biz bu yer işaretlerini kendimiz keşfetmedikçe koruyamıyoruz, gerçekten bir şeyden zevk almak için yeterince manipüle edilmediysem yapamıyorum. placebo yoksa ortalıkta, kapatamam o gözlerimi. benim dopamin reseptörlerimi yer işaretlerim kontrol etmiyor diye ben aptal değil miyim? hayır. tam tersi benim bir yer işaretim bile olmadığından ben o 40 dkyı boş zamanı verimli değerlendirme filtresine takıp harcamış biri olarak daha aptalım. hangimizin daha aptal olduğumuzu bir kenara bırakalım. boş vakti yaşayamaz hale getiren tüketme isteğini imha etmenin bir yolunu bulmak lazım.

kişisel gelişimi rahatsız edici içerik moduna almış bir şekilde bu tarz yönlendirmelere kahkahayı patlatırken meğersem arka planda aynı etiket altında mücadele veriyormuşuz. ne zaman her şey bir anda açıklanması gereken bir performansa dönüştü anlayamadım ben. kendimi optimize etmekten yoruldum kardeşim kimseniz artık bırakın yakamı. bırakın bu görev zincirleriyle beni kadıköy kafelerinin kirişlerine yapıştırmayı, oldu olacak bir de boynuma fular taktırın, bir de kalın çerçeve büyük bir gözlük, vintage dükkanı sahibi olayım ya da bir kafe açıp kış sezonunda dükkanı mı devredeyim, napayım.

biz kendi evrim sürecimizi bu yönde manipüle etmeden önce bizim keyfimiz çok yerindeydi. kitap okuyorduk, film izliyorduk, sezonlarca dizi bitiyorduk, boş boş dolaşıyorduk. kimse buna kendine yatırım demiyordu. kimse bunu loglamıyordu. bir sebebi olmak zorunda değildi. zevk almak yeterdi bir şeyler yapmak için. artık kitap okuyorsan kültür için okuyorsun, film izliyorsan sinema bilgin gelişiyor, yürüyorsan zihinsel detoks yapıyorsun. hepsini de loglamadığın sürece yapmış gibi hissettirmiyor. hiçbir şey sebepsiz olamıyor.

biliyorum, sevgili evrim sürecim, benim peşimi bırakmayacaksın. ben de aynı saçmalığı kendi şartlarım ve sınırlarım içinde yaşamaya devam edeceğim.

ama ne olursa olsun şu kesindir ki, gereği düşünüldü arkadaşlar. sanığın tükürdüğünü yalamak eylemini gerçekleştirdiği anlaşıldığından eleştiri hakkından alıkonulmasına

karar verildi. artık ben de küçük bir gelişim projesiyim.

bir süredir yokum ama yok olmadım. buralarda bir ara yazabileceğim bir kırılma anı üzerine çalışıyorum, yani öyle umuyorum. yutup’da dünyayı değiştiren girişim vidyolarını izlerken içimden milletin ayarlarıyla oynamayın bırakın da birileri npc olarak yaşamaya devam etsin diye dalga geçerken bir baktım kendimi bir girişimin içinde bulmuşum.

bir gün metrodan ofise yürüyorum, yine coğrafya kaderdir cümlesinin alt metnine sıkışmış hayat hikayemi düşünüp kendime eziyet ediyorum. bana diyorum o şans verilecekti neler yapardım, ulan şurda olsaydım, şurda okusaydım, şurda yaşasaydım falan diye paralel evrenlerimi çarpıştırıyorum. sonra şöyle bir eğitim alsaydım diye başlayan o hırsın ortasında beynimde bir yer yandı, dınnnnnk. ya dedim şöyle olsa, şunu şöyle yapsak, ben olsam böyle yapardım. o fikir geldi, gider sandım gitmedi, hevesi kaçar sandım o da olmadı. en sonunda yapacak bir şey yok bu işe girişeceğiz mecbur dedim, bir baktım şirket açmışız ekip kurmuşuz. start-up’ın ta kendisi olmuşuz. metrodan ofise yürüdüğüm o yolun bana maliyeti yaklaşık altı aydır biraz canımı sıkıyor ama ortaya gerçekten bir değer çıktığını gördükçe yelkenler suya iniyor. birkaç sene cepten yiyeceksiniz diye kabul görmüş bir teamül varmış bu camiada, onu da sonradan öğrendim. oradan gelen küçük ama işe yarar bir iç rahatlatma payı da var tabii.

tuhaf bir illüzyonun içindeyim. ortada ürün yok, başarı yok, somut bir sonuç yok ama ben inşa ediyorum. henüz ortada yokken bile beni büyülüyor ve ona karşı bir sorumluluk hissediyorum, sanki çoktandır hayatımdaymış gibi merhametle öfke arasında tuhaf ama çıkarsız bir bağ kuruyorum. çok romantik bir tarafı yok, onu da öğrendim. aynı anda her şey olmaya çalışmak benim idealimdi sanırım, sonra yakın zamanda olmayayazarken fark ettim ki her şey olmaya çalışmak büyülü falan değilmiş, akşam insanı bok çuvalı gibi yere yapıştırıyormuş.

kendi kendimle çalışmaya çok alışmış biriyim ama benimle çalışan insanlara bazen üzülüyorum, mikroskopla hata ayıklayan biriyle çalışmak zor iştir. revizeci kadın beni, bir süre sonra otomatik kaydet moduna aldılar. kendimle çalışmak benim için de zor, sınırsız bir katlanma hali, kendi kendime. birkaç aydır kafayı yemiş gibiyim. bir gün tükeniyorum haydaaa, bir gün martin supreme izlemişim hoppaaaaa. bir fikir bir fikire çarpıyor, sonra bir şeye dönüşüyor, bir bakıyorum benim arabamdan önce bir bebeğim olmuş. gece ağla, sabah üzerine kus, sonra sıç batır temizlensin derken baya baya bebek büyütüyoruz.

işin ironik tarafı şu: birkaç düzine insandan onay almadan önce yaptığımız şeyin çok da matah olmadığını, herkesin düşünebileceğini düşünüp pek ciddiye almıyordum. yine de o girişimci mastürbasyonunu yaşamak hoşuma gitmedi değil, kuluçka merkezleri, sahneler, sunumlar, o illüzyonun içi. ürün falan eeeh işte diyordum, cümlelerim hep iyi hoş ama…. diye başlardı. sonra insanlardan dönüş aldıkça bir noktada durup bi dakka bi dakkkka dedim, biz gerçekten bir şey yapıyoruz galiba. bu kafa yapısının izi çocukluk travmalarıma mı gider, aile dizilimime mi, bilinçaltımdaki bene mi bilmiyorum ama oralara giden bir yol varsa haber verin bakayım doğru yerlere mi varmışım.

bazen rus romanlarındaki kendini öve öve bitiremeyen o sarhoş karakter gibiyim, bazen kendine sevinmeyi zayıflık sayan ve sert durmak için damaklarını ısıran bir kibirli gibi, bazen de sadece hak ettiğini yaşayan biri gibi. bütün bunların ortasında insanın kendine dair algısı da bozuluyor. dün hiçbir şey değilim dediğim yerden bugün kimse beni durduramaz noktasına geliyorum, benim gibisine de ne lazımdı bu dalgalanmalar ama.. bazen yalnızca bir mail, bazen bir toplantı, bazen birinin kurduğu tek bir cümle kadar kısa bu dalgalanma. bu kadar kırılgan bir zeminde nasıl şu boynun bilgisayara eğilmekten kireç bağlamasın? bi de artık geri dönemiyorum, çünkü zihnim boşluğu kabul etmiyor. biraz bir yer düzene girdiğinde tekrar baştan düşünmeye başlıyorum, sürekli ihtiyacı tespit etmeye ve onunla ilgili ne yapılabiliri kurcalamaya programlandı beyin, gel de düşür vitesi.

sevmedim bu yeni erayı arkadaşlar ama tadından da yenmiyor. düzenli değilim, planlı değilim, stratejik hiç değilim ama beynim kendi başına start-up kurmuş gibi çalışıyor, beni de ücretsiz stajyer olarak kullanıyor. kapanmıyor, susmuyor, tatil vermiyor. neyse ki ben bu kendi işinin patronu ol oyununa 2021 gibi düştüm. ordan beri antremanlıyım. bazen haddinden fazla bilinçli gibi hissediyorum, bazen de aynaya bakıp bununla kimse yaşamamalı diyorum. tamam hepimiz birbirimizin npcsiyiz ama beni kimsenin izlemediği bir sahnede unutmuşlar gibi bir his var bende. tüm ışıklar üzerimde, salon kapkaranlık. lan bu şalter nerede amk diye dolanıyorum. ışıkların illüzyonunda bazen kendimi önemli biri gibi hissedip havalara giriyorum, bazen de repliğini unutmuş, sesi götüne kaçmış yan karakter gibiyim. ama galiba ışık bir kere açıldı mı kapanmıyor ve perdeci de görev yerini terk etmiş. kaldım sahnede pişmiş kelle gibi. şu provayı bir bitirsek de evlere dağılsak artık.

lafın özü, yatmadan önce son birkaç ay için şöyle bir iç denetim yaptım yazmadan önce. mizan biraz dağınık ama dürüst. giderlerde yorgunluk ilk sırada, hemen altında detaycılık ve erteleme var. gelir tarafı hala zayıf ama geçen seneye göre tabloya yeni satırlar eklenmiş. özkaynaklarda geri dönüş ihtimali ciddi biçimde değer kaybetmiş görünüyor. bilanço teknik olarak tartışmalı ama psikolojik olarak tutarlı. bağımsız denetçi görse muhtemelen sınıfta kalırız ama vicdani muhasebeden onay aldı. dönemi kapattık. yeni yıl tasdikini büyük bir heyecan ve bolca hayalle yaptık, bakalım.

yapamıyordum. bu düşüncelerin hiçbiri bana ait gelmiyordu. hepsi birkaç beylik fikirle filtreleniyor ve öyle oluşuyor gibiydi. sürekli bir sızıntı vardı. gerçek olan neydi? bu düşüncemin en ham hali neydi? en ben hali neredeydi? okuyarak tüm bu düşüncemin güve haline karşı kör mü kalmıştım ve nasıl öğrenecektim bunu?

inanç üzerine düşünmeye başladım. zaten ilk tohumu oralara atmıştım. sıradan bir ailenin erken yaşta dünyaya getirilen çocuğuydum. üzerimde ebeveynlik imtihanları yapılırken okudukça sorgulamayı her şeyin üstüne koyduğum bir kimlik yaratmıştım. ama düşündüğüm şeyin bana ait olup olmadığını ilk sorguladığım yerde bile kendime varamıyordum.

sartrea göre insan hiçlik olarak doğmuştu. ama seçme özgürlüğü vardı. sorun bende miydi yani. sindirmeden kendimi dolduruyordum belki de. bu yüzden bana ait gelmiyordu bu düşünceler. belki de özüm yoktu, ben de başkalarının özünü kopyalıyordum. ya da sartreı götümden anlamıştım.

sinemaya sarıldım. bu sefer savrulmanın izleyicisiydim. aidiyetsizliğin başkalarının üzerinde nasıl durduğunu gördüğümde, o huzursuzluğun sahnesini izlediğimde rahatlıyordum. arayan her kişiliğin kaybolduğu bir yolculukta olduğuma ikna oldum. neyi arıyoruz meçhul ama bir özü var nihayetinde. sinema da özünü arayan her kimliğin soyut yolculuğunda aynı sıkışmışlığın içinde boğulduğunu gözüme iyice sokmuştu.

yani sorun benim kütüphanemde değildi. sorun, özümü dışarıdan alınan bir şey sandığımdı. öz, taklit ederek çoğalmazdı, kirlenmezdi, başkasının izini taşımazdı. üstüne bilgi ekleyerek büyümez, içeride, kendi kendine oluşurdu. her seferinde yeniden doğar ve bu yüzden hep taze kalırdı.

cevabını merak etmediğim ama sormayı sevdiğim bir soruydu bu. aslında cevabı hakikate kadar gidiyordu ama durdurdum. bir film açtım, yanına da kuşbaşı söyledim.

lisede muhalif anarşist vb terimlerle kendini etiketleyen öfkeli bir gencim. o yaşlarda bu etiketlerden olması gerekende fazla güç alırsınız ya, öyleyim. üniversitede ise o asilik devam etse de olgunca bir köpürmeyle devam ediyor. bir gün nietzsche okurken tanrıyı kovuyorum, ertesi gün kierkegaard okurken dua ediyorum, cioran okurken kibirleniyorum, schopenhauerun kasvetinde boğuluyorum, sokretesçe vızıldıyorum, camusnün hiçliğinde tavanla kesişiyorum, platonla devletler kurup yıkıyorum, epiktetosla dünyayı kucaklıyorum. böyle sevgili değiştirir gibi filozof değiştiriyorum kendi dünyamda. hepsine aynı anda aşık, hiçbirine sadık değilim. sonuç hep bulanık. sürekli çamurlu suya bakar gibi. ne kadar bakarsam bakayım, dibini göremiyorum.

bir noktadan sonra aidiyet saplantım başlıyor, çünkü hiçbir yere ait olamıyorum. ama bir yandan da ego şişmiş, kendimi zerdüşt ilan ediyorum: “ben çok okudum, ben her şeyi sorgularım, ben tanrıyı masadan kovarım.” sabah zeytinli poğaçayla mideyi yakıp akşam tanrıyı kapı dışarı eden zerdüşt mü olur? gören de son akşam yemeğinde elinde şarapla stoacıları tokat manyağı yapıyorsun sanır. halbuki tek sebep sabah simit çay kombosunun mideye bıraktığı ekşimeden kaynaklı suratsızlığın.

yurttan doğru ananemle ev arkadaşlığına geçiyorum. onun ev kentsel dönüşüme girmiş, ben de yurtta kalmak istemiyorum, annemler ananemi yanıma gönderiyor, beraber evrende isteklerin duyulmadığı, karmanın uğramadığı ücra bir yerde ev tutuyoruz. benim okumalar asıl burada şahlanıyor. ananem kitapyurdu kargolarına alışıyor. geldi senin vesveseler diyor. almanyanın kasvetli sokaklarıyla burda tanışıyorum. o televizyon karşısında fasulye ayıklarken ben yan odada fransız aşkım camus nün absürt ölümüne ağlıyorum.

sonra psikolojiye kayıyorum. freud, jung, fromm.. jung’u okuyunca “oha, benden içeri bir ben daha varmış” diyorum. alt kültürümden gelen bir yunus emre çağrısı. o sıralar sartre bir görünüp bir kayboluyor. adam sanki doğduğu günden beri yağmurlu bir günde elinde filtre kahveyle varoluşu tartışıyormuş gibi yazıyor. kendini yazısına gömüyor, beni de beyaz bir duvara boş boş baktırıyor. psikolojiyle biraz nefes almışken sartreyle ayrı içip ayrı düşüyoruz. o sırada simone de beauvoirla tanıştırıyor beni. ilk defa bir kadınla tanıştığım için heyecanlanıyorum ama o dönem feministlik gündelik hayata bu kadar nüfuz etmemiş, kitlesel dalgalardan çok kendi içime kapanıp erich frommla devam ediyorum.

merkezde bir yerde okuldan bir arkadaşımla eve çıkıyorum. hemen bir felsefe kulübüne giriyorum. bir umut dilimden konuşan insanlarla sohbet edebilmek için. meğer uzak doğu felsefesiyle uğraşıyorlarmış. yani aslında konuşmak değil, susmak istiyorlar. ben o sırada 21. yüzyıl filozoflarıyla toksik ilişkilerimi sürdürüyorum. bana mantralar, çakralar, yedi katmanlı bilincin kapıları açılıyor. oysa ben nietzschenin öfke nöbetleriyle, schopenin narsistliği arasında öğütülmüşüm. almanya zihnimi asimile etmiş çoktan. kapıları şlank diye suratlarına kapatarak geçiyorum. narsistle ilişki belirtileri reelsları o zamanlar yoktu tabii, ben de ilişkimin toksiklik seviyesini anca nazikçe üyelikten atılınca fark ediyorum. o zamanlar russell gibi kurnaz bir ingilizle ilişkim olsaydı, bu kadar içgüdüsel debelenmezdim diye hala hayıflanıyorum.

filmler ve diziler giriyor hayatıma. saçmadır belki ama ilk durağım kim ki-duk. ardından zeki demirkubuz’un karanlık apartman boşluklarına dalıyorum. onunla bağımsız sinemayı, yeşim ustaoğlunu, derviş zaimi falan tanımaya başlıyorum. bir gün güney köredeyim, bir gün yunanistanda, ertesi gün anadolu topraklarının rutubet kokulu odalarında. (puhu tv katkılarıyla) hepsinde aynı şeyi arıyorum. içimdeki o bulanıklığa dışarıdan bir perde yansıtmak.

nerede bitecek bu yolculuk derseniz, bitmiyor. akrep burcu bir kadınla yola çıkmak kolay değil, o tutkuyu yakaladı mı bırakmaz.

tabii yaş ilerliyor, üniversite bitiyor, iş hayatı giriyor devreye. sancılar hafifliyor. artık tek sancım ayın sonu oluyor. kapitalist sistem tüm zihnime nüfuz ediyor. felsefeyle açtığım sonsuz sorgulama kapılarının yerini bu iş ne zaman biter sorusuna sonsuz döngüde cevap vermek alıyor. bir zamanlar saatlerce tanrıyla kılıç şaklatırken, şimdi sabah vakit kaybetmemek için akşamdan giyeceğim kıyafeti hazırlayıp yatıyorum.

yani lafın kısası, bugün felsefe ile yaşadığım aşka şöyle dönüp bakıyorum. anlam ararken dağıldım. savruldum, yuvarlandım, takla attım. ama en sonunda ikna oldum ki mesele anlam bulmak değil, anlam aramakmış. anlam bulamadığım her boşlukta, bir şekilde anlam arama kabiliyeti geliştirdim.

tek mesele soru sorabilmeye cesaret etmek. cevabın ne olduğu önemli değil. cevaplar uyuşturur. sorularsa alarm gibidir, beş dakika daha erteleyebilirsin ama eninde sonunda seni yataktan çıkman için tekmeler.

felsefe bana huzur vermedi. verdiği şey daha karanlık, daha sancılı yol ayrımlarıydı. yalnızlıktı, kalabalık nefretiydi, konuşmama orucuydu. içime bir diken bıraktı, yaslanınca batıyor, ama diken sayesinde uyanık kalıyorum. önüme gelen balonları, çıkacak sesten korkmadan patlatabiliyorum.

bende aydınlanmanın yanında zihinsel hasar bırakan birtakım zatlar olduğu aşikar olduğundan onları cümlelerimde travmatik birer ilişki gibi tasvir ediyorum.

genç yaşta bu kişilerle date e çıkacaklara önerim, first datelerinde her şeyi merak etme, bırak yavaş yavaş tanıtsın kendini. gizemi kaybolunca çabuk sıkılıyorsun. kriterlerini unutma, elemeni de ona göre yap. yemekte kibar ol, yavaş ye ve 27 kez çiğnemeyi unutma. samimiyet üzer, stratejik kal.

benden söylemesi.

yan koltuktaki teyze önce bir yokluyor, sonra farkettirmeden koltuğunu yatırmaya çalışıyor. arkasında kim var, önemi yok. birkaç sıra ötede, hafiften şiveye kayan ama durmaksızın konuşan bir kadın telefon mesaisine başlamış bile. nedense hep otobüse binince anlatacak şey buluyor. konu bütünlüğünden haberimiz yok. sadece cümle aralarında yaptığı yükselip alçalan tonunu duyuyoruz.

dinlenme tesisine yanaşıyoruz. hava ne sabah ne akşam, gri bir saat dilimi. köpüklü fırça tam bir dakika arayla otobüsün camına şlaplıyor, çay bardaklarında dönen kaşık tın tınlıyor. iki ses, sırayla nöbet değiştirir gibi 25 dakikalık molamızın tekdüze arka fonu.

tesis bildiğiniz gibi yöresel konseptiyle karşılıyor. cevizli sucuklar, kuruyemişler, bilmem nerelerin lokumları ve pişmaniyeleri.. on yıl önce nasıl duruyorlarsa öyle. alınmıyor, satılmıyor, ama orada bulunmaları mekana biz buraların yerlisiyiz efekti katıyor. hemen yanında tost tezgahı var. ipince kesilmiş sucuk ve kaşarlarla tasarrufun canlı performansını sergileyen esnaf, ekonomiden şikayet eden ifadesiyle bastırıyor tost makinasına var gücüyle. sucuğun yarısı tostta kayboluyor, kaşar zaten tostun kenarından göz kırpmış.

otomatik kapının hemen girişine yerleştirilmiş oyuncak makinesi bir zamanlar 1 liraydı, şimdi 5 tl olmuş. önünde baş parmağını uzatıp “eeğh” diye peluşları gösteren babanın bel kemiğine oturtulmuş bir bebek. tam o baş parmağını efektif kullanma yaşında. gösterdiği peluşun da on beş yıldır o tesiste yaşadığına eminim. babası daha önce bu demir parayı atma enayiliğini yapmış belli ki. bu kez dikkatini başka yöne çekmeye çalışıyor.

masalarda döngüye girmiş diyaloglar dönüyor. biri nerede olduğunu anlatıyor, karşısındaki tarif edilemez standartlıkta bir adam hep aynı hıhı’yla cevap veriyor. otobüs kenarında terlikli, gözlüklü, hafiften dağılmış tipler telefonla konuşuyor. hafiften tombul bir abi eli cebinde, sigarasını körüklüyor. sarı filtreliden çıkan o çısss sesi ambiyansın bir parçası. kimsenin bir acelesi yok. herkesin tek görevi 25 dakikayı usulca öldürmek.

çocuk yok denecek kadar az, varsa da tuvalette elini sabunluğa uzattıran annesiyle beraber. tuvalet kapısında nöbet tutan bir teyze. kapıdan geçen herkesin sessiz bir şekilde ücret ödediği, kimsenin de bu nöbetin ne kadar uzun sürdüğünü bilmediği bir köşede. yanında mavi ambalajlı tek katlı peçeteler. işlevlerinden çok varlıklarıyla buradalar.

muavine gelirsek, bu sahnede çok zayıf kalıyor. 25 dakika boyunca bir görünüp bir kayboluyor. zaten normalde de otobüsün koridorunda “hızlıca” meşrubat doldurmaktan başka bir şey yaptığı yok. bir de tesiste bir görünüp kaybolurken “şuraya ne kadar var?” diye soran ablaların sorularını yanıtlıyor. yaklaşık saati değil, direkt saati veriyor. hayatta ondan bilinmesi beklenen tek şey bu zaten. yan çöpün başında ise muavinle her otogar duraklarında sigara içmek için pazarlığa giren bir yolcu var. muavin, şoförden uzakta konumlanmışsa ve biraz da şanslıysa, bu sohbetlerde karar mercii oluyor. o anlarda sanki duraklarda kaç dakika durulacağına tek imzayla karar veren kişi oymuş gibi. tesisten sonra o saltanatı da sona eriyor. çünkü o yolcu burada söz hakkını akciğerlere devretmiş gibi. öksüre öksüre söndürüyor bilmem kaçıncı sigarasını.

çay içenlerden birinin o meşhur repliği geliyor kulağıma. “şekerleri alabilirsin kardeşim.” sanki o küp şekerler çay bardağının yanında bir saniye daha durursa hayat kalitesi düşecek. bir sonraki masada da aynı kadere terk ediliyor küp şekerler. bu küp şekerin saygınlığını bir tek dedemin evinde hissediyorum zaten. her zaman dantel örtünün üstünde, kristal bir kapaklı kasede, x kuşağına hizmete hazır şekilde bekliyor. burada ise yalnızca bir dekor.

tesis tuvaletinde kimse aynaya bakmıyor. ben de dahil. sosyal algıları yıkan bir yer burası. yüzünde uyku iziyle, ayağında terlikle, ağzında sigarayla durabilmenin en doğal olduğu yer. biraz telefonda oyalanıyorum, başımı kaldırıp etrafı izliyorum. pikselleşip cazırdamak istiyorum. bu sahnede bir devrim için kendimi feda etmek istiyorum.

otobüs hareket ediyor, sahne yine aynı hızla dönüyor muhtemelen. başka bir sefer, başka bir otobüs, başka bir somurtkan kadın ile. burası kimsenin zihninde değişmeyen nadir yerlerden. tuvaletlerdeki yıllardır eksilmeyen bok kokusuyla, dinlenme tesisleri. evrenin sabit noktası.

bu yazımdaki tema, modern insanın en büyük takıntısı: KONTROL.

coherence

kontrol kaybı her zaman içsel bir parçalanma ya da dışsal bir baskıyla gelmez. bazen kontrol dediğin şey, evrendeki yerini bildiğini “sanmak”tır.

bu filmde bir grup arkadaş bir akşam yemeği için bir araya gelir. sıradan bir gece. sonra bir anda gerçeklik… kıpırdar. yavaşça. ama öyle mavi ışıklar, portal açan karakterler, zaman makineleri yok. sadece bir yemek masası var. her lokmada farklı bir gerçekliğe kayıyorsun. inception’da zaman katmanlaşır, rüya içinde rüya olur ya.. burada zaman dümdüz ilerliyor ama “hangi gerçeklik” içinde ilerliyor, işte o şaibeli.

benim kuantum teorisine özel ilgim yoktur ama herkes gibi “acaba paralel evrende şu an şu olasılığımı yaşıyor muyum” dediğim olur ağzımın kenarıyla. bu filmi iki kere izledim, ikisinde de etrafı ve en son kimle konuştuğumu bi kontrol ettim göz ucuyla.

kontrolün illüzyon olduğunu en sessiz şekilde yüzüne çarpan filmlerden. düşük bütçeli, tek mekânlı ama sonrasında hayatını sessizce takip edecek türden. bence tek başına değil, arkadaşlarla izleyin. sonra birbirinize bi bakın. aynı masada mısınız? emin misiniz?

split

şimdi kontrolsüzlüğün doğrudan içeride yaşandığı yere geliyorum. split.

split'te, bir benliğin nasıl muazzam bölünebileceğini izliyoruz. yönetmen, the sixth sense'in yönetmeni olunca kötü bir şey beklemiyordum zaten, ama bu başka bir seviye. karakter, bipolar olmanın ötesinde çoklu kişilik bozukluğunu iliklerine kadar yaşıyor ve her bir karakter aynı bedeni farklı dünyalarında kullanıyor. bu filmden sonra "hangi versiyonumum?" diye sormuyorsunuz, "içimde daha kaç versiyon var?" diye düşünüyorsunuz. zihin o kadar müthiş bir potansiyele sahip ki, bu potansiyel bir travmaya bağlı insanı mahvedebilir de bir amaç uğruna ilahlaştırabilir de. işte orası başka bir film.

aslında ben de bazen içimdeki versiyonlar gizli bir toplantı organize etmiş ve “bu memnuniyetsiz kadını bugün kim kontrol edecek?” sorusu üzerine kararlar alınmış gibi hissediyorum. split’te tabi bu durum fiziksel bir gerçekliğe dönüşüyor. kevin kadar gösterişli değiliz belki ama bizdeki versiyonlar da lokal de olsa çalışıyor yani. mesela biri toplantıya katılıyor, öbürü kahveyi seçiyor, diğeri gece 3’te “neden öyle dedim ya” diye uykusuz kalıyor. sadece mesai saati içinde daha iyi kamufle oluyorlar.

dogtooth

daha steril bir kontrole gelirsek o zaman dogtooth’u sahneye alırım. zaten yönetmeni de son zamanlarda baya popüler olan “poor things” filminden tanıyorsunuzdur. yorgos lanthimos. o filmini henüz izlemedim. bu da fena sayılmaz.

burada kontrol, bireyin kendi içindeki kaosla değil, dışarıdan bir otorite figürü ile bastırılıyor. baba travmalarınızı bu filmden sonra bi zahmet rafa kaldırın.

bir baba var filmde, devlet gibi. her şeyin adını kendi koymuş. kapı kulptur, kedi canavardır, dışarısı yoktur. ve o evin içinde gerçeklik tamamen yeniden programlanmış. ama sistem ne kadar mükemmel olursa olsun, insan doğası bir çatlak bulur. dilin ve zihnin kodları ne kadar değişse de içgüdü bastırılamıyor. kontrol, dedik ya, bir illüzyon. aynı illüzyonu yönetmen distopik evrenini sahnelediği the lobster’da da gösteriyor aslında bizlere.

american psycho
dogtooth'un totaliter kontrolünden bahsederken, aklıma sistemin içinden bir kontrol delisi geliyor. zaten bunu tanıyorsunuzdur. patrick! takım elbise, sabah rutini, kartvizit... her şey milimetrik. ama kusursuz maskelerin altı hep kayıyor. karakterin zihniyle bizimki arasında da öyle çok fark yok aslında. sadece o biraz daha şık delirmiş.

bu durakta aklıma kimler kimler geliyor daha, requiem for a dream, özellikle trainspotting.. başlı başına özgürlük prangasını kendine geçiren kontrolsüzler kulübüne üyedir bunlar.

the big lebowski

tüm bu örneklerin sonunda bir adam geliyor kafamda sahneye.

dude.
yani… hiçbir şeyi kontrol etmeyen adam. hayat ona bowling oynarken denk geliyor. halının peşinde sürüklüyor, o da çok takılmadan peşine düşüyor. o kadar salmış ki, inanamazsınız. belki de en çok o tutunuyor hayata. çünkü bırakmış!

bu, zeki demirkubuz’un yazgı’sındaki karakterin amerikan versiyonu. albert camus’nün yabancı’sı yani. ama bilirsiniz, amerikalılar meseleye sanatla felsefeyle değil, onun boku püsürüyle dalga geçerek yaklaşmayı sever. onlar için varoluş sancısı, üzerine şiir yazılacak bir ızdırap değildir. bu yüzden dude’un boşvermişliği bir çöküşten doğmaz. sahici bir umursamamazlıktan doğar. yani, evet. bu da bir kontrol biçimi. ya da onun reddi. ama bu sefer trajik değil. komik, ayyaş ve salaş.

ilkbahar, yaz, sonbahar, kış... ve ilkbahar

ben artık burda mola veriyorum. kontrol takıntımı bir kenara bırakıp yoga matına serileceğim.

Yönetmen kim ki duk’un diğer filmleri bu yazıya daha uygundu aslında, çılgınca freudyen seçkilerden moebius filmi mesela. ben bunu seçmek istedim çünkü içimdeki bu kontrolsüz kimlik arayışımda sessizce başımı okşamıştı bu film zamanında.

bir manastır gölünde, mevsimler dönerken değişen yalnızca doğa değil. insan da usul usul çözülüyor. film boyunca neredeyse hiçbir çarpıcı olay yaşanmaz ama içimizde çok şey olur. şiddet yok, çığlık yok, büyük hesaplaşmalar yok. diyalog da yok. ama her şey var. zihnin karmaşasına bir dinginlikle cevap verir film.

benim algoritma nasıl buraya savruldu bilmiyorum. kontrolü bırakınca böyle oluyor. siz de kontrolü hala elinizde tutmaya çalışıyorsanız bırakın, film izleyin. ben yemek yemeye gidiyorum.

beni rus edebiyatıyla tanıştıran lisede bir hocam vardı, sağ olsun kendisi sayesinde edebiyatın bir ders olmadığını, bilmem ne döneminin, bilmem ne yazarlarının, bilmem ne kitaplarını ezberleyip seçmeli sorularda elde edeceğim başarının beni şu an olduğum bilince getirmeyeceğini güler yüzü ve hayata bakış açısıyla gösterdi. ben de hayatıma giren insanların hayatının bir parçasında hocanın bende yarattığı tesiri yaratmak için uğraşırdım. (güler yüzle mi bilemem?) öğretilecek herhangi bir şeyin içinde mentör olma isteğimi fazlasıyla abartır, karşımdakine “verme” eğilimimi durduramazdım. bir şeyler inşa edebileceğime dair en ufak bir kıvılcım benim içimde ormanlar yakardı. her karşıma çıkan insanın kendini keşfetme yolculuğunu başlatacak duayı okuyup üflemek isterdim suratına. kişilik olarak sabırlı biri olmadığım için bu girişimlerimin başarı istatistiği konusunda bir bilgim yok ancak bu huyumu yaşım gereği fazlasıyla törpüledim. biraz aklı olan benim başarı istatistiğimi yukarı çıkarmıştır diye umuyorum. ama insan üzerinde bu kadar etkili olmayı istediysem, bunun bir sebebi vardı. etkilendiğim insanlar. o listenin başında da dostoyevski vardı. hakkında okul gazetesinde bile yazmıştım. gazetede yazdığım yazıyı kesip anı kutusuna koymuşum neredeyse on beş yıl olacak. şimdi baktığımda bir gülme geliyor. o edebiyatla yeni tanışan liselinin hayatı romantize etme akışı.. yazının başlığı da “işte benim dostom!”

beni bırakında artık, bu adama tam bir dönüş yapalım. hakkında konuşacağımız şey, onun yazarlık kariyeri, benim hayatımdaki yeri falan değil. hayatının en tiyatral anı: idamdan dönüş hikâyesi. narsist bir çar’ın kurduğu oyun bu hikaye. adam “asıl kurgu böyle oluşturulur, öyle kumar borcuna karşılık iki roman yazarak değil” diye ağzının payını vermiş bizimkine. yaş 35 yolun yarısı diyorlar bizim ülkede ama yolun yarısına 28 yaşında tek bir günde gelmiş dostoyevski.

olayın perde arkasını aralayalım. 1849 yılında dostoyevski, petrashevski denen bir entelektüel çemberin üyesi olarak tutuklanıyor. çember deyince öyle gizemli bir tarikat falan gelmesin aklınıza. aslında rusya’nın en tuzu kuru insanlarının bir araya gelip sigara-çay yaptıkları bir ortam bu. hepsi kendine eylem adamı, devrimci falan der güya ancak her gün yasaklı kitapları okuyup çene çalan bir topluluk esasında. ben okurken aklıma “hatırla sevgili” dizisindeki devrimci çocuklar gelmişti. zaten bunların ele başı petra 25 yaşında toy bir delikanlı, dostoyevski 28 yaşında. sansürden, özgürlükten, mülkiyetin kaldırılmasından, ideal bir toplumdan sabaha kadar konuşuyorlar. devlet yıkıp devlet kuruyorlar. konunun asıl odağı da geleneksel hristiyanlığı yıkıp yerine rousseau soslu, ütopya baharatlı bir toplumsal din koymak. yani bildiğimiz romantik devrimcilik. bir elinde incil, diğerinde yasaklı kitap, sabaha kadar dünya kurtarıyorlar. tabii kimse işin pratiğini bilmiyor. bu arada ilham perileri de 1848 fransız devrimi. devrimin rüzgârı petersburg’a kadar esmiş. paris’te barikatlar kuruluyor, krallar tahtından oluyor, bizimkiler de “mülkiyeti kaldırsak mı?” diye tartışıyor. “düşünce kulübü” tadında ilerleyen bu sohbetler, çar’ın kulağına “ülkeyi yıkmaya çalışan örgüt” diye gidiyor. o da diyor ki “siz roman yazmayı bırakın, ben size asıl kurgu nasıl yapılır göstereyim.” ve gösteriyor da.

o meşhur rus ajanlarının bu topluluğun içine sızmasıyla beraber topluluk tutuklanıyor, dostoyevski de evine yapılan baskınla tutuklanıyor. evi mühürleniyor, kitaplarına el konuyor, kendisi yaklaşık 8 ay kadar nezarette tutuluyor. ne kitap ne kalem, dostoyevskinin nöbetler burada patlak vermeye başlıyor tabi. uzun bir süre iddianame yok. sorgular var ama neyle suçlandığını net bilmiyor. neyse, nihayet dava açılıyor. jüri, delillere bakıp şaşırıyor, adamlar ona buna sallayıp durmuşlar ama ortada neredeyse hiçbir şey yok. serbest bırakılıyorlar. ama rusya’da hukuk dediğin şey, çar’ın canı ne isterse o. dosya askeri mahkemeye gidiyor. ve karar çıkıyor: idam. çar, bu idam kararını kürek mahkumiyetine çevirdiğini söylüyor. ancak bu kararı öyle ulu orta duyurmuyor.

tanrıcılık oynamayı da pek seviyormuş sanırım bu çar, gençlere bir hayat dersi vereyim diye bir oyun kuruyor. bir de tabi rusyada her şey gösterişli ve tiyatral olmazsa olmaz. mahkûmlara affedildiklerini söylemiyorlar. tersine, ölüm günü geldiğinde, bir meydan hazırlanıyor, direkler dikiliyor, kurşun mangası sıralanıyor. mahkumlar sıraya konuyor, isimler okunuyor. dostoyevski, kurşuna dizilecekler arasında sahneye en son çıkanlardan. dostoyevskiyi tanıyorsanız onun o anda yaşayacağı histeri krizlerini tahmin edersiniz. o krizlerin çıkış noktası zaten bu andır kanımca, kumar borçları değil.

o anı düşünün: kış soğuğu, gözler bağlı, bir papaz haç kaldırıyor, günah çıkarmaya davet ediyorlar. ve siz, birkaç dakika içinde öleceğinizi sanıyorsunuz. tam bir dostoyevski roman sahnesi! o anda, hayatının en kısa ama en uzun anında ne düşündü, kim bilir?

tam kurşunlar hazırlanırken biri geliyor: “çar merhamet gösterdi.” tiyatronun son perdesi. idam kalkıyor, ceza değişiyor. dört yıl sibirya’da kürek, sonra zorunlu askerlik. bravo çar! hem cezayı verdin hem rusya tarihinin en dramatik hikayesini yazdın.

bu tiyatro dostoyevski’yi ömür boyu değiştiriyor tabii. sibirya’da geçen yıllar, ölüler evinden anılar’a dökülüyor. vicdan, özgür irade, günah, kefaret… hepsi bu meydanda başlıyor. o kısacık ana sığdırdığı, suç ve ceza, karamazov kardeşler, budala ve daha birçok kült romanında yankıları fazlasıyla yüksek bu anın. o an devamındaki sibirya soğuğunu yemese, biz bugün onun kitaplarında muhtemelen romantik petersburg öykülerini konuşuyor olacaktık.

birçok kitapta o anı bizzat anlatır diyaloglarda, en çarpıcı olanı da Budala da geçiyor:

“Bir insanı cinayet işlediği için idam etmek, suçun kendisiyle kıyaslanmayacak denli büyük cezadır. İdam edilmek, bir haydut tarafından öldürülmekten çok daha korkunçtur. Bir haydutun öldürdüğü, örneğin gece vakti bir ormanda boğazı kesilen adam son ana kadar kaçabileceği ümidini taşır… Ama idamda, ölümü on kere kolaylaştıran bu son ümit yoktur, kesinlik vardır onda, kesin bir karar vardır ve ondan kaçamayacağımızdan emin olmamız bütün o korkunç işkenceyi doğurur ve bu işkenceden daha büyüğü yoktur yeryüzünde… İnsan tabiatının delirmeden buna dayanabileceğini kim söyleyebilir? Bu denli çirkin, gereksiz, faydasız bir aşağılamanın gereği ne? Belki öyle bir insan vardır ki, kendine ölüm cezası okunmuş, bu işkenceyi çekmesi beklenmiş, sonra da “Git, seni affettik” denmiştir. Belki, böyle bir adam söyleyebilirdi. Bu işkenceyi, bu dehşeti İsa dile getirmiştir. Hayır, bir insana böyle davranmak doğru değildir.”

sonra raskolnikovun sorgulanma sahneleri, karamazov kardeşlerdeki o ahlak sorgulamaları, idamdan kaçış hikayeleri, ölüler evinden anılar’daki kürek mahkumlarının hayat hikayeleri, yeraltından notlardaki insanlara yabancılaşma.. bunların hepsi çar’ın verdiği ilhamlar esasında. bu trajik hikayeyi alaycı bir dille anlattığıma bakmayın, ben sonya’ya ağladığımı bilirim. saatlerce elimden bırakamadığımı bilirim bu kitapları. anksiyete kelimesinin vücut bulmuş hali olan karakterlerin hayatıma tesiri o kadar fazlaydı ki, benim evrenim bir ara petersburg ve yamalı paltolu adamları olmuştu. babam bu sene çalışırken storytel dinlemeye başladı. ilk suç ve cezadan başlamış. buse aynı senin cümlelerini okuyorum bazı yerlerde dedi bana. o kadar taklit ettim ben hayatımda bu adamı. belki de hala bir yerlerde ediyorumdur. kimse cümleleriyle bu kadar iliklerimi delik deşik etmedi henüz.

işte benim dostom da böyle bir adamdı. benim nezdimde. şimdi yaşasa ona soracağım tek bir soru olurdu.

bana bu hastalığı neden bulaştırdın?

ilk olarak da gerçek türk sinemasını tanıyabileceğiniz bağımsız filmlerden başlayalım. netflixin algoritmalarla önümüze ittiği çer çöpü izleyip zihninizi kirleteceğinize, biraz memleketin havasıyla temas eden politik gerilimli varoluş krizlerini solumanıza vesile olacak birkaç filmi şöyle bırakıyorum. ben öyle bilindik film incelemeleri gibi oturupta size filmin karakterlerini çözümleyemem. o yüzden filmi uzun uzadıya anlatmayacağım. bence bu filmler zaten uzun uzadıya anlatılmamalı, filmin sancısını kendiniz çekmelisiniz.

benim bugün önermeye niyetlendiğim filmlerin ana teması gerilim. ama netflixteki gibi falan paranormal gerilim filmi, aşk krizi veya şişman gözlüklünün ilk öldüğü filmlerden değil. insan doğasının içinde, zihnini sarıp boğan türden önerilerim var.

abluka (emin alper)

emin alper’le tanışmam, onu özcan alper’in kardeşi sanmamla oldu. özcan alper’den devam ederken bir baktım, bu adam çıkmış karşıma. türk sineması için velinimet olduğunu anlamam uzun sürmedi. emin alperin sineması taşra övgüsüyle ağır ağır yürümez, taşrayı zihnine virüs gibi salar. yani nuri bilgenin taşra edebiyatına bodozlama bir kafa atıyor sanki. bağımsız sinemanın altın bileziklerinden biri. “kurak günler”, “tepenin ardı” farklı türde de olsa aynı gerilimin çocukları ama bende en çok izi bırakan filmi “abluka” oldu.

filmde gerçekle hayalin birbirine karıştığı bir atmosfer var. öyle bir atmosfer ki, izlerken “kim kafayı yedi, ben miyim?” diye soruyorsun. siyasi baskıyla başlayan hikâye, bireysel cinnetle bitiyor. ama çözüm yok, rahatlama yok. sadece içini kemiren bir huzursuzluk var. en dürüst kısmı da bu. anlatım tümdengelim. ağır ağır açılıyor, ama bir noktadan sonra içine çekiyor. filmi kapatınca bile paranoya sende kalıyor. politik olduğu kadar bireysel, bireysel olduğu kadar politik bir film.

kadıköy sinemasına emin alper filmleri ne zaman düşecekte söyleşi sonrası kendisiyle çıkışta bir sigara içeceğim merak ediyorum..

sarmaşık (tolga karaçelik)

tolga karaçelik benim radarıma “kelebekler” filmiyle girmişti. o da bir bu kadar güzeldi ama ben “sarmaşık” filmini oyunculuklar sebebiyle seçiyorum. senaryosunu da kendisinin yazdığı bu filmde adam boş zamanlarında gemide limanda falan takılıyor sanırım. o derece iyi bir karakter çözümlemesi var.

film bir gemide geçiyor. tek bir mekânda geçen filmlerin gerilimini severim. sarmaşık da tam o damarda. filmin ana teması, düzenin yokluğunda doğan kaotik zeminde ilerliyor. oyunculuklar ve oyuncuların jargonu filmi çok güçlendirmiş. neredeyse senaryo alt metninin ötesine taşmış durumda. o yüzden metaforlar bu gerçekçiliğin içinde biraz geri planda kalmış bence. sarmaşık aslında otorite kaybolduğunda, insan doğasının en karanlık hali nasıl ortaya çıkar? sorusunu sahneliyor. amaç yoksa, hedef yoksa, hizmet merciin yoksa beslenebileceğin tek yer kaos oluyor.

ve not: tolga karaçelik’in saykoterapi filmi yakın zamanda vizyona girdi. henüz izleyemedim ama adam steve buscemi’yi oynatmış.. evet, the big lebowskide, sopranosta, fargoda oynayan adamı sen gel başrol yap. gövde gösterisi diye buna derim.

daha (onur saylak)

onur saylak aslında bağımsız sinema sektöründe özcan alper’in filmlerinin kendi halinde adamıydı benim için. bu filmi bu dörtlüye ekleme sebebim, ilk iki filmin politik-gerilim temasıyla birebir örtüşüyor olması.

film, insan kaçakçılığı yapan bir babanın gölgesinde büyüyen bir çocuğun hikâyesini anlatıyor gibi başlıyor ama aslında bundan çok daha fazlası. vicdanın gölge etmediği yerde gücün ve otoritenin nasıl bir bataklığa dönüştüğünü anlatıyor. filmde en çok dikkat kesildiğim kısım, kötülüğün ne kadar sıradan ve gündelik olduğu. ne bir psikopatlık var ne de delilik. çocuk rolünde olan oyuncunun hafif bir delirme hali yok değil ama o da öyle gerçek bir çürümenin içine yedirilmiş ki, uçuk durmuyor.onur saylak, taşrada geçen oyunculuk performansını bu sefer yönetmen gözünden güzel bir senaryoya yedirmiş. tokat gibi bir çıkış.

yeraltı (zeki demirkubuz)

ben son noktayı zeki bey ile koyarım. aslında diğer üç film temasıyla biraz farklı bir noktada dursa da yeraltı benim için fazlasıyla özel bir filmdir. naked’in türk versiyonu diyebiliriz. zeki demirkubuz ile dostoyevski hayranlığı gibi ortak bir noktamız varken, bir de “yeraltından notlar” kitabının sinemaya taşınmış hâlini bize armağan ettiği için teşekkürler kendisine. muazzam oyunculuğu sebebiyle engin günaydın’a da ayrıca teşekkür. gerçek hayatta da biraz dosto karakteri gibi yaşıyormuş zaten kendisi. dönem dönem gömülü kaldığım yeraltında açıp izlediğim filmlerden birisidir bu.

birçok söyleşisinde fotoğraf çektirmeyi sevmese de yanına sokulmaya çalıştığım z.d. yüzünden beşiktaşlı olmaya bile sıcak bakıyorum.

yeraltı, toplumla kan davası olan bir adamın kendi varoluşunu didik didik ettiği bir hikaye. dostoyevski’nin karanlık satır aralarını alıp bizim coğrafyaya çeviriyor. engin günaydın’ın performansı rahatsız edici derecede gerçek. izlerken içinizden bir ses sürekli “işte, bu adamı tanıyorum” diyor. nietzsche okurkenki o histerik heyecanı, bir akşam yemeğinde attığı tiratları, nedensizce büründüğü intikam hissi hiç yabancı gelmiyor. yeraltı, öfkeyle başlayıp sessiz sedasız büyüyen bir çürüme.

“Akıllı bir adam kendine karşı acımasız değilse gururlu da olamaz. Bense sınırsız gururum yüzünden kendime hiç acımıyor, nefret edercesine küçümsüyor, herkesin de bana aynı gözle baktığını düşünüyordum.” (yeraltı)

engin günaydının sırrı süreyya önder ile bu filme dair bir sohbeti var. filmi izlerseniz bi 20 dakikanızı da ona ayırın, pişman olmazsınız.

zaten önermiş olduğum filmleri olurda izleyip pişman olursanız beni blocklayın. filmler ağır geliyorsa hafif içerikler için netflixe disneye falan uğrayın. popcorn patlatıp oraların şefkatli kollarına sarılın. beğenirim derseniz, ara ara birkaç film önerisi bırakabilirim.

annem, babam, anneannem falan onlara bakıyorum. duygularını bir kelimeye sıkıştırma ihtiyacı duymamışlar. mesela bugün biraz şundan tetiklendim, bu benim anksiyetemi azdırdı dememişler. üzülmüşler mi? üzülmüşler. sevindilerse, sevmişler. geçip gitmiş. bastırmışlar mı? büyük ihtimalle evet. ama en azından bir duygunun üzerine word belgesi açmamışlar. açana da sanat sepet sever demiş geçmişler. kabul etmişler. tanımlamamışlar. çözmeye çalışmamışlar. ve hala böyle yaşayabiliyorlar. annem arada diyor kızım bunu düşünmen böyle olabilir bak instagramda bir şey gördüm falan anne diyorum izleme şu zımbırtıları bak. kaydırma, zihnin kayıyor.

biz? biz duygularımızı yaşarken bile iç sesimize kulak veriyoruz. şu an bir his yaşıyorsun, adı şu olabilir, acaba bunu ne tetikledi? her duygumuzun üzerini fosforluyla çizmek yetmedi bir de post it yapıştırıyoruz. kaygı hissediyorsun, hemen alıcılar devrede. yine anksiyetem coştu. tetiklendim. tetiklenme sebebim de… dur. bi sus. bırak da kaygı biraz varlığını sürdürsün. illa uzaktan bakıp çenemizi tutarak hmm, neymiş bu bakalım? moduna geçmek zorunda mıyız? bırak çekilsin şu acı ya, yaşamadığın bir şeyin yanlış veya doğru olduğunu yaşadıktan sonra anlamayı unuttuk. bu kadar garantici olma. (aynaya karşı)

duyguların içinde olmak gibi bir şey kalmadı artık. his dediğin şeyi 8 ile çarpıp 5e bölüyorsun. sonra o his ortada yok, sadece düşüncesi var. hissin kendisi buhar oluyor, sana kalansa ben bu hissi neden hissettim acaba? ve tabii her zaman olduğu gibi, his bir yere varmak zorunda. bunu yapıyorum ama neden yapıyorum? bu öfkem aslında çocukken yeterince dinlenmememle ilgili olabilir mi? olabilir, olmayabilir, kime ne? yaşa geçsin işte. kendimizi anlamaya çalışmaktan kendimizle geçiremiyoruz zamanı. herkes arkadaşlarıyla oturduğunda tek bir şeyden bahsediyor, kendi.

geçen ne düşündüm. ben neredeyse 20 yıldır biber yemiyorum. annem hamileyken biberden tiksinmiş. ben de yıllarca yemeklerden biber ayıklayarak yedim. lan dedim acaba bu annemle aramdaki sembolik bağın damak hafızama yansıması mı? yok artık. buse bi sakin ol kızım. bazen sadece biber sevmezsin. illa burdan bi hikaye çıkarmak zorunda değilsin.

ama mesele sadece duygu değil ki. her şey. evet, her şeyin tanımlanması gerekiyor. hissin, huyun, sevdan, kariyerinin gidişatı, sabah kahveni nasıl içtiğin… hepsinin bir adı, bir çerçevesi, bir “bu bennnn” listesi olmalı. çünkü öyle öğrettiler. tanımlarsan kontrol edersin. kontrol edersen... ne olacaksa işte. ama ben demiyorum ki hadi hepimiz anne babamız gibi olalım. zaten ya hep ya hiç kafasından çıkamadık gitti. ortasını bilmiyoruz milletçe. ya ben bilinçliyim, farkındayım, çocuğuma asla öyle demem ya da senin yüzünden bu hale geldim şeklinde iki uç arasında salınıyoruz. babam geçen dedi ki, ben şimdi kitap okuyorum ya diyorum ki keşke sizi de bu bilgilerle yetiştirseydik, şöyle olmazdı böyle olmazdı. dedim ki iyi ki böyle yetiştirmişsin baba. iyi ki ben böyle olmuşum. konu kapandı. hayat devam etti. kimse terapiye gitmedi.

beni en çok yoran şey ne biliyor musun? terapistimin zamanında benden beklediği şeyler. ne hissediyorsun? bu his gerçeğe mi ait yoksa geçmişe mi? bunu kime yansıtıyorsun? psikolog arkadaşlar alınmasın ama bazı şeyler artık zırva. sosyal medya zaten tam bir cehennem. narsist adam böyle, kaçıngan partner şöyle, kaygılı bağlanma böyle… altında da milyonlarca yorum: aaa aynı ben. evet hepimiz aynıyız. çünkü algoritma da duygularımız kadar bizi tanıyor artık.

şimdi ne yapmalıyım, bu sorunumun kökeni ne, buna nasıl çözüm bulmalıyım… cart curt.
belki de hiçbir şey yapmamalısın. belki sadece o duygunun içinde biraz kalsan? bırak düğümlensin. boğazından taşsın, hönkürerek ağla, bağır, çağır, sinirlen, gül, eğlen, kahkahalara boğul. onu tanımak ve ondan kaçmak için önce bir süre ona teslim olman gerekir demiş kierkegaard.
hayat dediğin şey, her his için ayrı ayrı çözüm planı yaparak geçirilecek kadar uzun değil. neyse... bu konuyla ilgili bir ara wordpress’te bir yazı yazmıştım. kimse okumadı. iyi ki okumadı. eleştiriye pek gelemiyorum. bunun nedenini de çocukluğuma veya burcuma bağlamıyorum dümdüz uyuzum.
bu yazılar bana. kendime not. senin yaşadığını yaşayan milyonlarca insan var. ama sen o milyonlardan biri olduğunu hatırlarken, yazarken de kendi hikayeni kurma hakkına sahipsin. sadece fark et, senin hikayen bile olsa, onu da tanımlamak zorunda değilsin. bir noktada sürekli beni nasıl tanımladıkları önemli değil, ben kendimi nasıl tanımlıyorum dedik dedik, geldik yine bir başka kör deliğe. çünkü artık kendi içime bakmam lazım cümlesiyle boğuluyoruz. bazen hiç bakmamak da gerek. yaşamın kıyısında öylece takılmak gerek.

sevmeliyim. nasıl bağlanacağımı, nasıl korunacağımı, nasıl kaçacağımı düşünmeden.
çalışmalıyım. yetersiz miyim, başarısız mıyım, daha iyisi olur muydu, düşünmeden.
yaşamalıyım. hissettiklerimi çözümlemeye çalışmadan. düşüncelerin bana getirdiği duyguları tanımlamadan. tanımların bana getirdiği yeni düşünceleri seyretmeden. sadece hissettiğim gibi. öylece. (bu noktada bir yerden mindfulness’çılar çıkarsa, onlara da bir çift lafım olur ama bugün değil.)

yaşasın nihilizm diye bağıracağım şimdi. ben duygularını bastırarak yaşayan bir geri kafalıyım zaten. kendi içimdeki o küçük kız da bana bazen böyle işkenceler ediyor, mantığımla tokatlıyorum onu. tabi tetiklenmiyor da değilim, tetiklerim de tetiklenirim de, sürekli tetikteyim de. neyse ne işte.

hadi gidin daha faydalı bir şeyler okuyun.

daha önce de toplumca bize uygulanan anestezi yöntemlerinden bahsetmiştim. meditasyon, yoga, mindfulness gibi araçlardan. (terapi değil, özellikle) bugün biraz daha detaylı yazmak istiyorum bunlar üzerine. 40 yaşına falan geldiğimde olası bir "anlam arayışı" içine girdiğimde bu pratiklere neden yönelmediğimi kendime hatırlatmak için.

evet gelelim 21. yüzyılda kapitalizmin orta sınıf üzerindeki yeni oyunlarına. evet, beyaz yakalı seküler arkadaşlar hemen sayfayı kapatsında kimseyle kapışmak istemem. ama bu arkadaşlara sol üst köşeye basmadan önce bir şey sormak isterim. hayatınızda stresle, öfkeyle, krizle baş etmek için kaç atölyeye veya meet'e katıldınız? hiç mi, buna ilişkin kaç youtube videosu izlediniz? hiç, e peki buna ilişkin kaç reels denk gelip kaydırmadan izlemişsinizdir? gruplara yağdırdığınız videoları bir düşünün sonra hesaplaşalım. ağzını açanın "kendi gerçekliğini" bulmayı öğrettiği koca bir distopyanın içi sosyal medya.

"...içindekini seni tanı...kendinin en iyi versiyonu ol...doğru yolu ancak sen bilebilirsin..kendi gerçekliğini yarat...sen kozmik enerjinin bir parçasısın..." WAOW! bir 5 dk her gün şu sözlerle meşgul olduğumu düşünüyorum mesela, tüm krizleri zihnimde çözebilirim, karşıdakinin tepkisinin benimle hiçbir ilgisi olmadığını ve tamamen kendi yaşadığı travmalar (?) ile ilgili olduğunu düşünerek kendimi tüm olumsuz duygusal geçişlerden koruyarak duygusal akıbetimi kontrol altında tutabilirim. WAOW' başardım. ben bir bakıma girişimciyim aslında?

uzun bir süre önce, hayatıma ilişkin analizlerimi dile getirirken anlam ve kimlik arayışımı evrene istediği gibi iletmediğim için ana enerji akımı üzerinden çarpılarak lanetlendim. paralel evrenlerde dahi bir yoga matı üzerinde bulunmam yasak. neden biliyor musunuz? HAYATTAKİ HER ŞEYE KARŞI TESLİMİYETİMİ ÖZGÜRLÜK KİSVESİ ALTINDA PAZARLANAN SPİRİTÜEL SAÇMALIKLARA BAĞLAMADIĞIM İÇİN.

gerçekten tüm bu memnuniyetsizliklerimizin, yetersizliklerimizin, mutsuz ve umutsuz oluşumuzun kendimizle alakalı olduğunu falan mı düşünüyorsunuz? gerçekten hepinizin mi terapiye ihtiyacı var? bir düşünelim. bu kadar iyi eğitimli insanların, haftasonu kalkıp bir yoga atölyesi, meditasyon gününe falan gitmesi gerçekten normal mi? bana bunların doğru gelmeme sebebini sizlere kısaca açıklayayım. sözde maneviyat üzerinden yapılan tüm bu pratikler ciddi bir pazarlama sektörü yarattı. türkiyedeki bu açlığı keşfeden yamyamlar, bu ekonomide ve enflasyonda bir kulağımın arkası kaldı derken köpek pozisyonunda yat ve derin nefes al dediler. evet! dedi insan kontrol edebiliyorum!

onun sadece bu belirsizliğin, bu sosyal ve toplumsal koşulların değiştirilemezliği içinde karaya çıkması ve biraz nefes alması gerekiyordu. tüm bunları bir kenara bırakarak derin bir "kendini geliştirme" yoluna çıktı bir 10 sene önce sanırım. şimdi zaten yol çığırından çıktı. oturdu, her gün derin nefes alarak kendini kontrol etmeyi öğrendi, terapiye başladı, hayatında sadece olumlu taraflarına odaklanmaya ve tüm krizleri bireysel anlamda yatıştırmaya başladı. bu yolculuğu tabiki tek başına yapmadı, tamamen bu mentalitede "sınıflar" arasında bulunarak sosyalleşebileceği ortamlarda yaptı. eğitimli, meslek sahibi, beyaz yakalı insanların gittiği haftasonu etkinlikleriydi genelde bunlar. bu "seçkin" toplulukta kendi kendisinin efendisi olarak hayatındaki tüm koşulları kontrol altına aldı. artık topluma karşı "kimlik" arayışını bu şekilde tanımlayabileceği ve tüm belirsizliklerde zihninde mücadele edebileceği bir değişim yaratmıştı. ARTIK HER ŞEY KENDİYLE İLGİLİYDİ! Yani kendi kendisinin tanrısı olmuştu. Tanrı kelimesi yerine de evren kelimesini koydu şak diye. evren bana bunu verdi, evren benden bunu aldı, evrene bu enerjiyi şu mesajı gönderdim...al sana kendi gerçekliğin dediler, sen kozmik enerjinin bir parçasısın, başına gelen her şeyin bir sebebi var ve evren sana bunu şunun için verdi düşün dur anasını satıyım, tek kitabı falan da yok bu işin, çok satanları oku dur, dünyanın en özel insanı sensin çünkü bu dünya senin dünyan. hadi bakalım şizofren. eğil ve iyice esne, sistemi kucakla. o bu dünyayı senin için yarattı, o senin sabah 9'da metrobüs ızdırabını kucaklıyor. öğrenci akbil kullanmak için açıköğretime verdiğin paraya küfür ederken, yalnızca derin bir nefes almak için bu atölyeye, bu seansa, bu eğitime artık adı her ne boksa para bayılmanı evren onaylıyor. meditopyanda aylık üyelik ücretin sabah trafiğinde çekildi. evren bunu onaylıyor.. iş çıkışı online yoga seansı, toplu, hem de seninkilerle evren sana kdv dahil 1500 tl faturasını kesiyor ve seni onaylıyor. koş! sistem seni kucaklıyor, ay evren... zihninde bir oda oluştur, o odanın içine tüm olumsuzluklarını kapat. kredi kartı borcunu, kiranı, siyaseti, istanbul depremini, yangınları. hepsini buraya kapat. kapattın mı? işte manevi doyum...

sorunların kökenine indiğimizde (çocukluğumuza değil) çarkın bir parçası olduğumuzu kabul etmeyip, sorunların aslında tamamen kendimize özgü olduğuna dair narsistleşmemize sebep olan manipülasyonlarla kaç tane insanın hayatını etkilediler acaba? etkilediler diyorum bakın, suç sizde değil, bende de değil, ben de bu tarz manipülasyonlara maruz kalmıyorum diyemem. ben de derin nefes alıyorum yani. işe yaramıyor değil, zaten bilimsel olarak da kanıtlanmış bir olay. ben genelde sinirden ağlayacağım zaman yapıyorum, o zaman baya etkili oluyor. hı, bilimsel olarak kanıtlanmış! yani gerçek. evet beyaz yakalı arkadaş, ben zaten bunun gerçekliğine inanıyorum, bireyselleşmenin endüstriyelleşmesinden bahsediyorum, bunun aşırılığının bizi neye dönüştürdüğünden bahsediyorum.

ben hiçbir kolektif oluşum içinde değilim, hiçbir dernek, vakıf veya örgütlü bir yerde üyeliğim yok. yani toplumsal mücadelemi kesinlikle gerektiği gibi vermiyorum. toplumsal sorunlara bakış açımı genişletecek hiçbir aktivitem yok. kitapçıda sosyoloji ve felsefenin karışık dizildiğini gördüğümde bile klasik edebiyat kısmına yönelirim. kimlik arayışım devam ediyor, bir şeylere ait olma ihtiyacım var, mantıksal çerçevede kurguladığım bir inanç sistemim var. bunların hepsinin yanında, kendimi tanrısallaştırsamda bunu bir yoga matı üzerinde yapabileceğime inanmıyorum. kaldı ki, tanrı kavramını çoğu insanla aynı tanımlamıyorum bile. bilgiye, yaşanmışlığa, kültüre, tecrübeye verdiğim değer bu safsatalara karşı ciddi bir ayaklanma yaratıyor içimde. ama günümüz modern insanının yanında geleneksel kalıyorum maalesef. ben fikirler dünyasına aitim, duygusal dünyamda yaratıcılığım bunlara inanabilecek kadar gelişmiş(!) değil. bu fikirlere de beni realiteden uzaklaştırdığı için, topluma karşı bu kadar kayıtsız kalmanın ihanet olduğunu düşündüğüm için, insanların manevi duygularının her anlamda bu kadar sömürülmesine katlanamadığım için karşı çıkıyorum. siyasette, ticarette, eğitimde, her yerde ruhumuzu emmek için bekleyen sülükler dolu. benlik kavramının içi öyle bir oyuldu ki, ne desek artık yavan kalıyor. benim de bir asam yok bu ruh emicileri kovabileceğim. ben de maruz kalmıyor değilim. aslında bu topluluklar içinde çok güzel insanlar da var biliyorum. niyetin kötü olmadığında birine yanlış bir şey yapmış olmak çok ağır gelebilir. umarım en kısa sürede bu perde kalkar bu iyi niyetli insanların da gözünden. başka aptalca bir şeye hayranlıkla atılacağımız zamanı sabırsızlıkla bekliyorum. tabiki de ona da karşı çıkacağım, mutluluğun endüstriyelleşmiş ve kirlenmiş her haline karşı şikayetlerimi çok önemli bir meseleymişçesine yazacağım.

neyse sen bunları boşver. herkes kendi zihninde devrimini yapıp, dış dünyayı olduğu gibi bırakarak hayatına devam etsin. iş yerinde mobbing mi yiyorsun? patronun maaşına zam yapmıyor mu? kiran %65 zamlandı mı? sistem mi boğuyor? sorun yok, anda kal ve olumlu düşünerek her şeyi çöz. çünkü bu hissettiğinin olayla bir ilgisi yok. öfken bunlara değil, aslında şeye..şeye işte. ne de olsa esas önemli olan, başına gelenleri değiştirmek değil, onları alıp kabul etmek. negatif enerjileri def etmek. hadi şimdi derin nefes al, 4 saniye tut, ver, 3 kez tekrarla ve her şeyin olması gerektiği gibi olduğunu düşünerek gülümse.

namaaaaaste!