Buugga Let Them Theory ee ay qortay Mell Robbins wuxuu ka hadlayaa aragti aad u fudud marka qaab dhismeedka kore laga eego, laakiin marka si qoto dheer loo fahmo ay ku dhex jiraan erayo iyo fikrado si dhab ah utaabanaya qaybo badan oo nolosheena iyo hab dhaqankeenuba kamid ah.

Aragtidan sida magaca buugaba ku xusan waxay ku dhisan tahay laba eray oo keliya: “Let iyo Them” oo micne ahaan isku noqonaya U daa. U daa haddii luuqadeena lagu sharxo waxay noqonaysa shay dhacaya, meel gubanaysa, qof ooyaya, mid ordaya, amaba dhacdooyin kale duwan oo dhacaya inaad sidooda u dayso oo aadan isku dayin inaad bedesho oo aad aamusiiso, istaajio ama aad xakamayso, Sidaas darteed ka nolol ahaam aragtidani waxay ku leedahy

U daa dadku inay noqdaan cidda ay yihiin, u daa inay qaataan go’aannada ay rabaan, u daa inay yeeshaan oo ka hadlaan fikradooda, u daa inay kula hadlaan ama kaa aamusaaan, u daa inay ku fahmaan ama aysan ku fahmin.

Laakiin su’aasha muhiimka ahi waxay tahay: horta maxaynu marka horeba dadka kale u rabnaa sida ay yihiin inaynu ka bedelno? Maxaynu u xakamaynaynaa? Oo Maxaa innagu riixayo oo inoo horseedaya rabitaanka ah inuu qofka kale u dhaqmo sida aynu innagu doonayno?

Guud ahaan suaalaha ugu badani ee ay aragtidani ka jawaabayo waa intaas oo aragtida let them theory waxay ku leedahy oo ay aaminsantahy in

haddii si qoto dheer loo fiiriyo, badanaa sababta aynu qofi u xakamayno ama aan u rabno inuu sida aan rabno u dhaqmo ma aha inuu qof ka kale marwalba khaldan yahay oo waxaa uu samaynayo aysan sax ahayn, balse taasi waxay u dhacdaa oo aynu u samaynaa inay innagu ina dhibayso sida uu qof kani u dhaqmayo oo dhaqankiisa iyo ficilkiisa ayaa inoo keenaya is waydiin, xassilooni darro iyo nabad la'aan sidaas darteed si aynu nabad u helno waa inaan iska xidhnaa ilaha nabad darrada inoo keenaya oo waa inaan qofkaasi ka celinaa qaabkaas uu u dhaqmayo ee nabad darrada inoo keenaya, sidaasina waa habka ay xakamayntu ku dhalato una dhacdo

Tusaale. Marka uu qof muhiim inoo ahayn uu sameeyo wax aynaan jeclayn, waxaa laga yaabaa inaan si fudud uga gudubno oo aynan waxba u arkin. Laakiin marka uu qof aynu jecelnahay ama nolosheena muhiim ka ah uu sameeyo wax aanan ka filayn ama aynu dhibsanayno xaaladdu way is beddeshaa oo iska gudbid ma dhici doonto waayo Maskaxdeennu waxay bilaabaysaa inay suaalo ka keento haddii jawab ina anfacda aynu waynana waxaa inoo bilaabi doonto dhib, xassilooni darro.imw. sidaas darteed si aynu dhibkaas uga baxsanana waxaynu bilaabaynaa inaynu qofkii la hadalno oo aan waydiino si lamid aynu samayno oo aynu isku dayno in badan inaynu ku qancino inuu hab dhaqankaasi joojio hadduu naga qaadan waayana waxaynu si lamid ah bilaabi doonaa inaynu ka xanaaqno ama xitaa aan ku cadaadino inuu sameeyo waxaa aynu rabno oo ah inuu joojiyo samaynta waxaas ina dhibaya, laakiin waxaa xusid mudda in Dhammaan dadaalladaasi aynu samaynayno hoostooda ay ku qarsoontahy rabitaan ah inaan dib u helno nabadeena iyo xasilloonideenii aynu dhaqanka qofkani ku xidhnay.

Laakiin ugu dambayntii hadduu qofkii uu u dhaqmo sidii aynu rabnay waxaynu dareemeynaa deganaan, nabbad iyo xasilloni laakiin haddii uusan sidii u dhaqmin waxaan dareemi doonaa welwel, xanaaq ama hubanti-la’aan. Sidaas darteed, marka aynu u malaynayno inaan qofka kale xakamaynayno kama dhigna inaan dantiisa ka shaqaynayno un laakiim dhab ahaantii waa isku day aynu ku xakamaynayno dareenkeena sababtoo ah Waxaynu aminsanahay in haddii qofkaasi is beddelo, xaaladdu is beddeli doonto, markaasna aynu nabadeenii dib u heli doono, Laakiin dhibku wuxuu yahay in qoflka kale ficilka u samaynayo iyo sida uu dhaqmayo aanu gacanteeda ku jirin oo sideeda bannaanba dunidan aad ku nooshay waxaa kaliya aad si dhab ah u xakamayn kartid waa 3 shay waxayna kala yihiin,

qaab aad u fikirayso, Habka aad u falcelinayso, iyo qaabka aad u dhaqmayso

oo sii ogow marna ma xakamayn kartid waxaa uu qof kale ku fikirayo, waxa uu dareemayo, go’aanka uu qaadanayo, sida uu kuu arkayo, ama xitaa sida uu kuu jeclaanayo iyo ama uu kaa aaminayo.

Markaa Waxaad qofi siin kartaa talo, laakiin kuma qasbii kartid inuu kaa qaato, Waxaad jeclaan kartaa qof laakiin si lamid ah kuma qasbi kartid inuu ku jeclaado oo uu ku doorto. Waxaad qof ula dhaqmi kartaa si wanaagsan oo waad wanaajin kartaa, laakiin sidoo kale kuma qasbi kartid inuu sidaadii oo kale uu kuu wanaajiyo kuulana dhaqmo. Waxaad si cad ugu sharixi kartaa naftaada iyo rabitaankagaa, laakiin qofna kuma qasbi kartid oo kama keeni kartid inuu si sax ah kuu fahmo haduu san u socon .Oo intaas aan soo sheegnay oo dhanba ma ahn wax gacantaada ku jira oo go'anadooda, aqbalaadooda iyo diidmadooduba adi kuugu xidhan yihiin oo adigu Waxa kaliya ee aad awood u leedahay ayaa ah inaad si dhab ah u maamusho naftaada, dhaqamadaada iyo go'aanadaada.

Sidaas darteed marka aad intaasi fahamnto oo aad kala gaarato waxaad xamayn kartid iyo waxaadan xakamayn karin waxaa kuu fududaaysana inaad si dhab noloshaada ugu dabakhdo fikrada “Let Them” oo markaasi macno dhab ah kula yeelanaysa waxayna kusii sheegaysaa Haddii qofku doonayo inuu sameeyo wax aanad xakamayn karin, u daa inuu sameeyo. Haddii qofku doonayo inuu kaa fogaado, u daa. Haddii uusan rabin inuu kula hadlo, u daa aamusnaantiisa, Haddii uu leeyahay fikir ka duwan kaaga, u daa inuu yeesho oo uu isticmaalo fikirkiisa, Haddii uu qaato go’aan aadan jeclayn , u daa inuu qaato.

Tani macnaheedu kama dhigna inaad wax kasta aqbashay ama aad dadka u ogolaatay inay ku dhaawacaan oo siday doonaan kuula dhaqmaan laakiin waxa ay ka dhigan tahay kaliya inaad aqbashay xaqiiqada ah in dadka kale ay leeyihiin xorriyad ay ku doortaan waxa iyaga rabaan ee ah go'aankooda, doorashadooda iyo dhaqankooduna ayna xor u yihiin.

Laakiin “Let Them” kaligeed naguma filna oo Waxaa meesha ka dhalanaysa fikrad kale oo aad muhiim u ah taas oo aan si kooban aan ku magacaabi karno “Let Me.” oo

Haddii aad qofka kale aad u ogolaato inuu doorto waxa uu rabo, adiguna naftaada u ogolow inay doorato waxaa iyada u wanaagsan. Haddii uu qof kaa fogaado, oo aad dhahdo let him, adiguna waa inaad isticmaashaa let me  oo ah go'aansashada inaadan daba galin ama aad sii dayso aadan ka daba calaacalin, diidmada iyo fogaanshiyahana aad aqbasho.

Sidaas darteed Tani waxay ina baraysaa farqi aad u weyn oo u dhexeeya xakamaynta dadka kale iyo xakamaynta nafteena.oo haddii aad tiraahdo, “Waa inaad is beddeshaa si aan anigu u farxo,” waxaad isku dayaysaa inaad maamusho qof kale ama furaha farxadaada ayaad qof kale u gacan galinaysaa Laakiin haddii aad tiraahdo, “Haddii aad sidan u dhaqmayso, anigu waxaan dooranayaa inaan kaa diido mise kaa aqbalo,” markaas waxaad maamulaysaa waxa adiga kuu gaarka ahaa masuuliyadaadii ayaadna qabsanysaa, oo sida aan soo sheegnay adigu Waxaad xakamayn kartaa kaliya fikirka aad dooranayso inaad rumaysato, falcelinta aad ka bixinayso xaalad, xuduudaha aad dhiganayso, waqtigaaga iyo tamartaada halka aad ku bixinayso iyo waliba go’aannada aad qaadanayso iyo sidoo kale dadka aad dooranayso inay noloshada qayb ka ahaadaan.

Sidaa darteed Waxaa laga yaabaa in mid ka mid ah casharrada ugu waaweyn ee aan Let Them Theory aynu ka baran karno uu yahay in aynaan nolosha ku lumin isku dayga aan dadka kale kaga dhigayno wax aanay rabin inay noqdaan. Qofku marka uu si joogto ah kuu tusayo cidda uu yahay, mararka qaar waxa ugu wanaagsan ma aha inaad isku daydo inaad beddesho, balse waa inaad rumaysato waxa uu ku tusinayo oo aad barato shakhsiyadiisa dhabta ah sidaas darteed markaa si fudud U daa inuu muujiyo dabeecaddiisa, u daa inuu muujiyo waxa uu rabo, u daa inuu qaato go’aanka uu rabo, Adiguna waxaad markaas haysataa geesinimo kuu ogolaanaysa inaad go’aan ka gaarto waxa aad samaynayso markaa haka cararin barashada dadka adoo wakhti ku luminayo xakamayntooda.

Markaa sida aynu wada fahmi karno, Let Them Theory ma aha oo keliya in dadka la iska daayo; balse waa in marwalba aad fahamto waxaa wakhtigaaga iyo tamartaada u qalma, markaa aad si fudud u kale barato waxaad xakamayntooda adigu leedahy iyo waxaadan xakamayntooda adigu lahayn cidna nabadaada iyo xasiloonidaada ma maamuli doonto.

By: Isse Mohamed Aden

Waad ku mahadsansatahy akhriskaaga ee fikradan maxaa kaaga baxay oo aad ka fahamtay ila wadaag adoo mahadsan?

Five forces analysis

Inaad ku fikirto inaad ganacsi furato waa riyo iyorabitaan aad u qurux badan sidoo kale si la mid ah inaad bilowdana isla ganacsigii aad ku taamaysay waa ficil dhab ah oo kuu horseedi kara mustaqbal maaliyadeed iyo mid shakhsiyadeedba oo aad ku qanacdo. Laakiin bilowga safarkaasi ganacsiyeed waxaa ka horreeya fahamka ganacsiga iyo ganacsiga si gaar ah ugu qalma in la galo, taasina waxay kaag baahnaan doontaa qiimayn dhab ah oo aad ku samayso fursadaha ganacsi ee kuu horyaala, adigoo mar walba ku salaynaya kuna qiimaynaya fursad walba faa’iidada ay kuu saari karto iyo jiritaankeeda mustaqbalka.

Haddaba, si aad u barato qiimaynta noocaas ahi, waxyaabaha muhiimka ah ee lagaa doonayo inaad barat oo aad aqoon u lahaato waxaa ka mid ah firkad loo yaqaano Five Forces Analysis taasi oo kuugu caawinaysa inaad fursad walba ka eegto shan dhinac oo muhiim u ah ogaanshiyaha faaidada fursadaasi ganacsiyeed. Haddaba waa maxay five forces analysis ama shanta xoogag ?

Five Forces Analysis waa hab lagu qiimeeyo heerka tartanka iyo soo jiidashada warshad shirkad ama suuq ganacsi, iyadoo la eegayo shan awoodood oo saamayn ku yeelan kara faa’iidada iyo mustaqbalka ganacsiga. Ujeeddadiisuna waa inuu kaa caawiyo inaad qiimayso awoodda faa’iido-dhalinta ee muddada fog ee shirkad ama ganacsi gaar ahi uu keeni karo.

Five Forces Analysis waxay wax badan kaaga sheegi kartaa sida uu suuq ama warshad ay u dhisan tahay ama ay u u samaysan tahay, nooca tartanka ka dhex jira iyo awoodaha kala duwan ee saameeya jiritaanka iyo faaidada suuqaasi ama warshadaasi. Sidaas darteed, qof doonaya inuu ganacsi bilaabo wuxuu shantani xoogag u adeegsan karaa si uu uga jawaabo su’aalo muhiim ah suaalahaasi waxaa kamid ah tusaale Haddii aan suuqaas galo, fursad intee le’eg ayaan u leeyahay inaan mustaqbalka ka sameeyo faa’iido waarta?”

Sidaas darteed Shanta awoodood ee Five Forces Analysis lagu qiimeeyo waa: Competitive Rivalry, Threat of New Entrants, Bargaining Power of Suppliers, Bargaining Power of Buyers, iyo Threat of Substitutes.

1. Competitive Rivalry – Tartanka ka dhex jira suuqa

Awooddani waxay eegaysaa sida uu u xooggan yahay ama inta uu la eg yahay tartanka u dhexeeya ganacsiyada hadda suuqa ku jira. Waxaa la qiimeeyaa inta shirkadood ama ganacsi ee kula tartamaya, sida ay u kala awood badan yihiin, qiimaha ay ku tartamayaan iyo sida ay ugu fududahay macaamiishu inay hal ganacsi uga guuraan mid kale markaa fahamka awoodani waxay kaa caawinaysaa inaad ka digtoonaato Galida ganacsi aan sugnayn jiritaankiisa dambe cidda macaamiil u noqon doonta iyo soo saarista faaido nacfi leh.

• Tusaale ahaan, haddii aad rabto inaad furato maqaaxi, balse deegaanka ay hore ugu yaallaan 20 maqaaxi oo bixiyana ama laga heli karo cunooyin isku dhow dhow, mid kastana uu isku dayayo inuu macaamiisha ku soo jiito qiimo jaban iyo adeeg wanaagsan, waxaad wajahi doontaa tartan xooggan. Taasina waxay hoos u dhigi kartaa faa’iidada aad filaysay ama aad heli karto.

2. Threat of New Entrants – Khatarta soo galootiga

Awooddani waxay eegaysaa sida ay ugu fududahay ganacsadayaal cusub inay suuqa soo galaan oo ay furtaan dukaan ama shirkad taada lamid ah kadibna ay kula tartamaan. Sidaas darteed Haddii ganacsiga aad ku jirto si fudud uu qof kasta u bilaabi karo oo raasamaal badan uusan u baahnayn, shuruuc badan mise adag oo celinaysana aysan jirin, waxaa aad u sareysa khatarta ah in tartamayaal cusub ay suuqa kusoo biiraan oo ay kula tartamaan faaidadii suuqa iyo macaamiishiina ay kula qaybsadaan sidaasna ay faaidaada hoos ugu dhacdo.

• Tusaale ahaan, haddii aad leedahay dukaan dharka ah, qof kale wuxuu si fudud uga soo iibsan karaa oo uu u fudud inuu kusoo biro suuqaasi oo uu dukaan kaa ag furto waayo gelitaanka suuqaasi ma ahn mid adag oo wax adkaynaya ma jiraan, waxaad si joogto ah ula kulmi doontaa tartamayaal cusub Laakiin haddii ganacsigu u baahan yahay raasamaal aad u badan, shatiyo gaar ah (special patents), tiknoolajiyad adag ama aqoon gaar ah, gelitaanka suuqa ayaa adkaanaya, taasina waxay hoos u dhigaysaa khatarta tartamayaal cusub.

3. Bargaining Power of Suppliers – Awoodda gorgortanka ee alaab-qeybiyeyaasha(suppliers)

Awooddani waxay eegaysaa sida ay alaab-qeybiyeyaashu (kuwa uu dukaanluhu ama ay shirkadu kasoo iibsato alaabteeda ) awood ugu leeyihiin inay saameeyaan ganacsigaaga, gaar ahaan qiimaha, tayada iyo shuruudaha ay kuugu siinayaan ama ay kaaga iibanayaan alaabta ama adeegga aad uga baahan tahay.

Haddii aad leedahay maqaaxi oo aad hilibka ka soo iibsato hal qof oo keliya, alaab-qeybiyahaasi wuxuu leeyahay awood uu qiimaha kuugu kordhiyo haddii uu awoodaasi kuu isticmaalo oo uu qiimaha kuugu kordhiyo adiguna waxaa laga yaabaa inaad ku qasbanaato inaad qiimahaasi aqbasho, maadaama aadan haysan meel kale oo aad si fudud uga soo iibsan karto. Laakiin haddii ay jiraan alaab-qeybiyeyaal badan oo aad kala dooran karto, awoodda mid kasta oo iyaga ka mid ahi way daciifaysaa sababtoo ah waxaad u wareegi kartaa mid kale oo qiimo ahaan iyo shuruud ahaanbo ka fudud kana jaban kii hore

4. Bargaining Power of Buyers – Awoodda gorgortanka ee iibsadayaasha

Awooddani waxay eegaysaa inta ay macaamiishu awood ugu leeyihiin inay saameeyaan qiimaha, tayada iyo adeegga ganacsiga. Haddii macaamiishu haystaan doorashooyin badan oo ay si fudud ugu wareegi karaan ganacsi kale, awooddooda gorgortanka waa mid xooggan .

• Tusaale ahaan, haddii magaalada ay ku yaallaan 10 dukaan oo dhammaantood iibinaya badeeco isku mid ah, macaamilku wuxuu si fudud uga iibsan karaa dukaanka qiimaha ugu jaban ama adeegga ugu wanaagsan uu ka helayo. Sidaas darteed, adiga oo ah ganacsadaha, waxaa kugu adkaan karta inaad qiimaha kor u qaaddo, sababtoo ah macaamilku wuxuu si fudud ugu wareegi karaa tartame kale.

5. Threat of Substitutes – Khatarta badeeco ama adeeg beddel ah

Awooddani waxay eegaysaa jiritaanka badeeco ama adeeg kale oo dabooli kara isla baahida uu ganacsigaagu daboolayo, inkastoo uusan ahayn badeecad si toos ah kula tartamaysa ama taada lamid ah.

• Tusaale ahaan, haddii aad leedahay shirkad bixisa adeegga taxi-ga, tartankaaga ma aha oo keliya shirkadaha kale ee taxi-ga. Adeegyada kale sida basaska, mootooyinka ama gaadiidka la wada raaco ayaa noqon kara substitutes, sababtoo ah dhammaantood waxay macaamilka siinayaan xal uu ugu safro meesha uu doonayo.

Haddii beddelkaasi yahay mid jaban, fudud ama tayo wanaagsan leh, macaamiishu waxay ka dooran karaan adeeggaaga, taasina waxay saamayn kartaa iibka iyo faa’iidada ganacsigaaga.

Marka shantan awoodood la isku geeyo, Five Forces Analysis waxay ku siinaysaa sawir guud oo ku saabsan sida uu suuqu u shaqeeyo iyo heerka faa’iido ee laga filan karo mustaqbalka. Haddii tartanku aad u xooggan yahay, ganacsiyo cusubna si fudud suuqa u soo geli karaan, alaab-qeybiyeyaashu awood badan leeyihiin, macaamiishuna gorgortan xooggan leeyihiin, beddelayaashuna badan yihiin, faa’iidada ganacsiyada suuqaasi laga helo karo waxay u badan tahay inay ahaato mid marwalba sii yaraanaysa

Dhanka kale, haddii shantan awoodood ay yihiin kuwo daciif ah ama ay hooseeyaan amaba si wanaagsan loo maareyn karo, suuqu wuxuu yeelan karaa fursad wanaagsan oo ganacsigu ku samayn karo faa’iido waarta muddo dheer. Taasina waa sababta Five Forces Analysis loogu isticmaalo fahamka suuqa ka hor inta aan la qaadan go’aan ganacsi.

By:- Isse Mohamed

Kadib isku-dabaridka iyo aasaasida ganacsi cusub, rajada, rabitaanka iyo waliba shaqada aasaasaha hortaala waa kobcinta, korinta iyo barbaarinta ganacsigii la aasaasay; oo si guudba Ma jiro ganacsi ujeeddadiisu tahay ama loo aasaasay kaliya in meeshii laga bilaabay uun taagnaado balse hadafka iyo ujeedada ganacsi walba laga rabo waa inuu faa'iido ahaan iyo baaxaad ahaanba u koro isla markaana uu abuuro qiime joogto ah oo ka duwan kana badan tii hore.

Haddaba si aynu u wada fahano geeddi-socodka shaqadaasi, bal horta aynu wada eegno waxa uu Koriinku (Growth) yahay.

Koriinku(growth) waa xeelad uu ganacsigu ku balaadhiyo baaxaddiisa suuqa, dakhligiisa, iyo faa'iidada uu soo  saaro sidookale  Waa ficilada istiraatiijiyadeed ee ujeedada loo samaynayo ay tahay in shirkaddu ay kordhiso saamigeeda suuqa, tirada macaamiisheeda, iyo awooddeeda maaliyadeedba, iyadoo mar walba ilaalisa ama horumarisa tartankeeda suuqa.

Maadama ganacsi walba lala rabo inuu koro waxaa lama huraam ah ogaanshiyaha korriinkaga, habka aad u korayso, waayo koriinku waa un korriin, balse waxaa jiro noocyo badan oo koriinka ah waxaana ugu muhiimsan laba qaybood oo badanaaba ganacsigu uu u koro waxayna kala yihiin.

• Top Line Growth (Koritaanka Dakhliga Guud)

Korriinkani waxaa uu diiradda saarayaa kordhinta dakhliga guud ee shirkadda ka soo gala iibka alaabteeda ama kordhinta adeegyada ama waxaa afka qalaad lagu dhaho Revenue Wuxuuna la xidhiidhaa baaxadda ganacsiga iyo inta ay shirkadu suuqa ka qabsan karto.

Tusaale ahaan:- kordhinta tirada badeecadaha la iibinayo, ballaarinta suuqyada , ama soo saarista alaab cusub oo dakhli keenaysa. Balse Korriinkani waxaa uu muujinayaa oo kaliya in shirkadu ay leeyahay awood uu ku soo jiito macaamiisheeda iyo furista laamo cusub amaba soo xaraynta dakhli aad u sareeya . Si kastaba ha ahaatee, Top Line Growth ma caddaynayo faa'iidada saafida ah ee shirkadda, laakiin wuxuu si cad u muujinayaa awooddeeda suuqa iyo xaddiga dakhligeeda.

• Bottom Line Profit (Faa'iidada Saafida ah):

Kani wuxuu diiradda saarayaa kordhinta faa'iidada saafida ah ee shirkadda ka dib marka laga jaro dhammaan kharashaadka ama net profitka.

Wuxuu la xiriirtaa maareynta kharashaadka, hagaajinta hufnaanta hawlgalka (operational efficiency), iyo kordhinta faa'iidada shay kasta oo la iibiyo.

Ganacsigu wuxuu yeelan karaa Top Line Growth weyn, laakiin haddii kharashkiisu uu sarreeyo, faa'iido sidaas usii buuran ma lahaan doono sidaas darteed Bottom Line Profit ayaa ah shayga ugu dambeeya ee muujiya caafimaadka maaliyadeed ee shirkadda iyo xaddiga faaidadeeda.

Markaa Labada nooc ee koritaanku waa muhiim in si dheeli tiran loo wada maareeyo. Top Line Growth oo aan Bottom Line Profit lahayn waa un culeys kuugu siyaaday sidoo kale Bottom Line Profit oo aan Top Line Growth lahaynna waa mid xadidan oo aan mustaqbal fog lahayn jiritaankiisa dambena aan saadal wanaagsan lahayn, sidaas darteed xeeladda ganacsi ee guuleysta waa midda midaysa labada hadaf amaba ladaba korriin si loo helo koritaan joogto ah baaxad iyo faaidaba wada leh. Kordhinta dakhliga(revenue) iyo ( net profits).

Shirkad walba waxay rabta inay kobacdo oo korto koriin nooca ay doonta ha kortee ; balse nidaamkii loo kori lahaa ayaa muhiim ah, anigoo kasoo xigana koorsada bussiness growth stratgy waxaa jira nidaamyo kale duwan oo ganacsiga loo balaadhiyo waxaana ugu muhiisan shantaan nidaam ee hoose:

Organic Growth (Koritaan Dabiiciga ah)

Kani waa nooca koritaanka ee ka yimaada dadaalada ay shirkadu lafteeda ay samayso, Waxaa lagu gaaraa iyadoo la kordhinayo iibka alaabta hadda jirta, la samaynayo alaab cusub, la hagaajiyo suuq-geynta, ama la ballaarinayo saldhigyada macaamiisha iyada oo aan la iibsanaynin shirkad kale ama aan si toos ah loo galin suuqyo kale oo cusub.

Organic Growth wuxuu badanaa ku salaysan yahay dib u maalgalinta faa'iidadii ay shirkaddu soo saartay, waxaana lagu xoojiyaa dhisidda sumcad adag, hagaajinta tayada adeegga macaamiisha, iyo adeegsiga xeeladaha Ansoff's Matrix (sida Market Penetration iyo Product Development). Inkasta oo uu yahay koritaan gaabis ah, haddana waa mid deggan oo joogto ah, wxuuna dhisaa saldhig adag oo waara.

• Growth Through Market Entry (Koritaanka ku yimaada galida suuq cusub).

Nidaamkan wuxuu ku lug leeyahay galista suuqyo cusub oo juqraafi ahaan ka duwan kuwii hore tusaale, magaalo cusub, gobol cusub, waddan cusub Iwm. ama soo saarista shay cusub oo ka duwan kuwii hore (segments cusub). Wuxuuna u baahan yahay faham qoto dheer oo suuqa cusub ah, la qabsi dhaqan, iyo maalgashi dhanka suuq-geynta iyo qaybinta ah. Kani waa halis, laakiin wuxuu furi karaa fursado dakhli oo aad u waaweyn.

• Growth Through Scaling (Koritaan ku yimaada kordhinta baaxada shirkada)

Nidaamkan wuxuu diiradda saarayaa kordhinta wax soo saarka ama adeegga si waafaqsan baahida suuqa, iyadoo aan si weyn loo kordhin kharashyada , Hadafkiisuna waa in la gaaro mee kale ama la helo macaamiil badan iyadoo la adeegsanayo agab iyo nidaamyo horey u jiray oo kaliya.

Tusaale ahaan, shirkad software ah oo adeeggeeda u fidinaysa macaamiil badan iyadoo aan u baahnayn inay si weyn u kordhiso shaqaalaheeda ama agabkeeda (Operating Leverage).

• Growth Through Acquisition (Koritaanka ku yimaada iibsashada shirkad kale:

Nidaamkan waxaa lagu gaaraa iyadoo la iibsanayo shirkado kale oo horey u jiray. Shirkadda iibsatayna waxay ku kordhinaysaa macaamiisheeda, alaabteeda, tignoolajiyadeeda, ama baaxaddeeda suuqa.

Waa hab degdeg ah oo lagu helo koritaan, laakiin wuxuu u baahan yahay maalgashi weyn.

Growth Through Innovation (Koritaan ku yimaada hal abuurka):

Nidaamkan wuxuu diiradda saarayaa horumarinta iyo keenista badeecado cusub, adeegyo cusub, ama tignoolajiyad cusub oo suuqa looga baahan yahay, ama wax soo saar hore u jiray oo la hagaajinayo. Wuxuuna ku caawinaya shirkadda inay noqoto mid horumarsan, kadibna ay sidaas ku abuurto baahi cusub taas oo u horseedaysa kobbac dhab ah.

Haddaba Kobcinta ganacsigu waa mid ka mid ah hadafyada ugu waaweyn ee mulkiile kasta oo ganacsi uu leeyahay. Waxaana lagu gaaraya

Fahamka noocyada koritaanka (Top Line iyo Bottom Line) iyo nidaamyada kala duwan ee lagu gaari karo (organic, market entry, scaling, acquisition, innovation) kuwaasina waa furaha guusha.

Si ganacsigu uu ugu koro si joogta ah oo waarta waxaa muhiim ah in la sameeyo falanqayn istiraatiijiyadeed oo qoto dheer, la aqoonsado fursadaha suuqa, lana dhiso faahfaahin tartan oo adag. Qofka raba inuu noqdo ganacsade ganacsigiisa hormarinaya waxaa horyaala inuu si qoto dheer u fahmo xeeladahani, si uu ganacsigiisa ugu hoggaamiyo dhanka horumarka iyo faa'iidada joogtada ah, isagoo mar walba diiradda saaraya dhismaha qiimaha dhabta ah iyo soo jiidashada macaamiisha.

By: Isse Mohamed

Fahanka "Opportunity Cost" iyo Saamaynta ay nolosheena ku leedahay.

Maalin dhawayd, anoo qolkayga jooga waliba iska jiifa, ayaa waxaa halmar ii soo wada baxay labo hawlood oo aad u muhiim iigu wada ahaa, mid walbana ay qiimo gaar ah iigu fadhiday, wax gooni ahna ii keenaysay, balse nasiib-darro, maadaama ay ahayd in labadaasi hawlood isku xilli la qabto, isla markaana khayraadkii aan ku qaban lahaa, sida lacagta ama waqtiguba ay iigu yaraayeen, waxaa qasab igu noqotay inaan mid ka tanaasulo si aan midka kale u qabsado waxaana meesha ku waynaya faaidadii aan ka heli lahaa midka aan ka tagayo hadii aan qaban lahaa.

Haddaba dhacdadaas yari ee igu dhacday waxay igu dhalisay inaan dib u eegis qoto dheer ku sameeyo guud ahaanba hab sami socodka nolosheena, go’aamada aynu qaadano iyo waxaynu ka tanaasulno.

Intii aan ku guda jiray dib u eegista iyo qiimayntaasi, waxaan si dhab ah u ogaaday in mar walba aan u dhaxayno labo doorasho oo isku waqti wada taagan, labadubana ay muhiim wada yihiin ,natiijo kasta, heer kasta, iyo meel kasta oo aan nolosha ka gaaraynana ay ku xidhan tahay doorashada aynu innaga samaynayno.

Si kastaba ha ahaatee nolosha dhalinyaranimadu waa xilli ama wakhti ay albaabo badan kuu furan yihiin, laakiin caqabadaha ugu waawaynina ku haystaan, doorashooyinka ku horyaalana ay yihiin kuwo aad u tiro badan dhammaantoodna aysan macquul ahayn in lawada qabto ama lawada helo maadama aynan haysan waqti iyo lacag nagu filan oo aan ku wada qabanno wax kasta oo aan jeclaysano ama ina hor yimaada, sidaas darteed halkaasi waxaa ka dhasha fikradaas cilmiyeed ee muhiimka ah oo aynu nidhi Opportunity Cost waana qiimaha ama faa'iidada aad wakhtigaasi waydo marka aad doorato hal doorasho oo aadna ka tagto mid ama kuwo kale , sidaas darteed

Mar kasta oo aad doorasho samayso, waxaad nolosha ku bixinaysaa kharash ah inaad ka tanaasushay fursadihii kale ee wakhtigaasi kuu furnaa, ama faaidadii aad ka heli lahayd shayga aad ka tanaasushay.

Haddaba haddii si hoose loo sii dhexgalo nolosha dhalinyaranimada, fikradani waxay noqonaysaa mashiinka dhabta ah ee go'amiya mustaqbalka oo Sideeda banaanbana

Guushu ma aha wax si kadis ah ku yimaada, balse waa silsilad ka kooban tanaasulaad yaryar oo aad maanta samayso si aad barri u hesho wax ka fiicaan waxaa aad maanta haysato balse aan hadda gacan kuugu jirin sida ay noqon doonana aadan ogayn. 

Tusaale ahaan;

saacadda aad maanta u hurto oo aad ku bixiso inaad la qaadato asxaabtaada jooga goobaha fadhi ku dirirka ama cawaysada iyo saacadaha aad ku bixiso sheekada aan midhaha lahayn waa kharashka fursadeed ee kuugu baxay ,waana saacaddii aad ka tagtay faaidada aad heli lahayd hadii aad ku baran lahayd xirfad cusub , aad ku akhrin buug noloshaada wax ka beddela amaba aad ku qabsan lahayd hawl kale oo muhiim ah.

Haddaaba haddi aynu is waydiino maxay yihiin waxyaalaha ugu waaweyn ee ay tahay inaad maanta uga tagto mustaqbalkaaga dartiis oo ay tahay inaad hadda ka tanaasusho si aad faaido dambe u hesho? Qof walba waxaa usoo baxayo wax yaalo isaga u gooni ah ,isagoo ku salaynaya waxaa mustaqbalkiisa cadawga ku ah ama hagaadinaya ama uu wakhtigiisa ugu badani ku bixinayo hadda isagoo og inaysan wax faaido ah oo dambe u keeni doonin, balse iyadoo ay sidaas tahay haddana waxaa jiro wax yaalo badan oo oo lagawada siman yahay kuwa ugu caansan oo si buuxda isu hortaagaya hormarka dhalinyaro iyo dadyaw kale duwan oo badinana, waxaana kamid ah

• baashaalka iyo raaxada kumeel-gaarka ah: waxaa jiro wax yaalo yaryar balse maanta ina siinaya farxad aynan cabiiri karin, in kastoo ay caqabad wayn ku yihiin mustaqbalkeena.

Tusaale:-

Kuwa ugu caansani waxaynu dhihi karnaa hasaawaha, cayaaraha, isticmaalka baraha bulshada oo aan loo meel dayin, kama wado inuu hasaawuhu xun yahay balse haasawaha aan natiijadiisa xitaa in yar laga sii qiyaasi karin amaba guul laga rabin oo wakhti badan lagu bixiyaa waa kharash wakhtiyeed aan dib loo heli doonin ayna tahay in la fahmo, sideedabana fahan oo si aad ah u fahan inaad ka baaqato xaflad, cayaar, sheeko ama kulan asxaabeed ma aha inaad nolosha ku nacday oo aadan intaasba danaynaynin, ee waxaad uga tagay si aad u samaysato maalgashi dhab ah oo aad naftaada gashanyso hadhawna intaasba aad wada heli doonto waliba si ka wanagsan sidii hore.

• hurdada iyo raaxada jidhka: Qofka subaxdii hore u kaca si uu u qorsheeyo ugana shaqeeyo noloshiisa wuxuu wakhtigaasi ka tanaasulay hurdo aad u macaan oo uu awood ulahaa inuu sii wato, laakiin wuxuu u kacay aayihiisa dambe ,tanaasulkaasina wuxuu u keeni doonaa fursad wayn oo uu kaga hormari doono dadka kale amaba kuwii seexday in kasta oo uu wayay faaididii iyo raaxadii uu heli lahaa haddii uu seex lahaa.

• is- muujinta amaba is tustuska: Tani way ka duwantahay labadii hore maadama ayagu la xidhiidheen wakhtiga; iyadu waxay la xidhiidhaa dhaqaalaha waana inaad ka tanaasusho iibsashada shay sida alaab ama dhar qaali ah ee aad dadka ku cajabinayso, oo aad kaga yaabsanayso kuna soo jeedinayso maanta, ugana tagto si aad lacagtaas ugu maalgashato ganacsi ama waxbarasho kuu horseedi karta madaxbannaani dhaqaale oo mustaqbalka ah, maantana aad u muuqato mid ka hooseya siduu awooday inuu u muuqdo.

Haddaba qofka aad noqon doonto shanta sano ee soo socota ama waxaad qabsan rabto amaba heerka aad gaari doonto waxay si toos ah ula xidhiidhaan waxyaalaha aad maanta ka tanaasusho ama aad wakhti galiso, walaw ay xanuun badan tahay inaad maanta ka tagto waxyaalaha aad jeceshahay, laakiin waa qiimaha kaliya ee kuu iibin kara mustaqbal dhalaalaya.

Faham kooban:

Waxaan hadda ka tanaasulay raaxadii aan ka heli lahaa inaan seexdo waxaana galiyay inaan maqaalkan qoro, waxaan ka tagay faaidadii aan ka heli lahaa inaan wax kale iska qabsado anoo uga tanaasulay maqaalkan dartiis.

By: Isse Mohamed Aden.

Waxaan qoraya maqaal.

Maya hadda muuqalkan yar ayaan yara daawanaya kadib ayaan qoraya.

Maya hadda waan yara seexanaya, kadib baan muuqalkana daawanaya maqaalkana qoraya.

Dib u dhigashada waa mid ka mid ah caadooyinka ugu saamaynta badan ee uu qofi samayn karo ama uu baran karo inta uu ku guda jiro safarkiisa nololeed. Waxayna saamayn ku yeelan kartaa waxbarashada, shaqada, ganacsiga, xidhiidhada bulshada, iyo guud ahaan horumarka shakhsi ahaaneed ee qofi gaari lahaa.

Dad badan waxay u haystaan in dib u dhigashadu ay tahay caajisnimo, balse xaqiiqdii dib u dhigashadu Waa dhaqan iyo facleclin maskaxeed taasi oo qofka ku riixa inuu dib u dhigo hawl muhiim ah, isaga oo doorbidaya wax kale, hawl kale ama shay kale oo oo si ku meel gaar ah u siinaya ama uu uga heli karo raaxo , nafis iyo deganaan

Koorsada Learning How to Learn waxay ku sharraxaysaa macalimad barbara oakley oo ay ku xustay kuna sheegtay in

dib u dhigashadu aanay ka dhalan caajiska, iyo daalka oo kaliya , balse ay tahay hab ay maskaxdu isaga caabinayso dareen kasta oo aan iyadu u arkin mid ay raaxo ka hesho ama aysan jeclaysanynin, sidaas darteed marka aynu bilowno hawl adag ama iskaba dheh hawl aynaan ku dareemayn raaxo, maskaxdu waxay dareentaa culays, walbahaar, iyo raaxo-darro; Dareenadaasi adagi awgeed ayay maskaxdu waxay qofka ku riixdaa inuu ka tago hawshii ku sababtay dareenadaasi oo uu u wareego wax kale , shay kale ama hawl kale oo u muuqata mid ka fudud isla markaana raaxo leh , sida isticmaalka taleefanka, daawashada muuqaallada, ama baraha bulshada, seexashada Iwm.

Laakiin markasta oo aynu sidaasi samayno, maskaxdu waxay heshaa farxad iyo nafis degdeg ah., hase ahaatee farxadaasi waa mid ku meel gaar ah (temporary pleasure) waxayna dhashaa in hawshii muhiimka ahayd ay wali taalo culayskeeduna uu sii kordho, oo Sidaas ayayna dib u dhigashadu u noqotaa wareeg soo noqnoqda oo aad ku dhex wareerto oo mar kasta oo aad ka baxsato hawl adag, ama aad dib dhigato maskaxdu waxay sii baranaysaa in baxsiga iyo dib u dhigashadu ay yihiin xalka ugu fudud.

Waxaana si gaar ah ii soo jiitay oo qeexitaankanina soo koobaya, oraah yar oo macalimadu ku odhanayso taasi oo ah:

«"We procrastinate about things that make us feel a little uncomfortable."»

Oraahdaasi oo uu micnaheedu yahay si fudud

in aynu dib u dhigno hawlaha ina dareensiiya culays, daal maskaxeed, ama cabsi, oo aynan ku dareemaynin degganaan maskaxeed Sidaas darteed, dhibaatadu ma aha hawsha lafteeda, ee waa dareenka aynu ka qaadanno ama aynu ka dhex helno hawshaasi taasi ayaana go'aamisa.

Waxaa kale oo koorsada ku xusan oo aan ku bartay in dib u dhigashadu ay tahay caado aad u xun taasi oo saldhig u noqon karta ama kuu horseedi karta barashada caadooyin kale oo badan (A single monumentally important keystone bad habit) sidaas darteed Haddii uu qofku caadaysto dib u dhigashada oo uu barto, waxay si tartiib tartiib ah u saamaynaysaa hab maamulka waqtigiisa, waxbarashadiisa, shaqadiisa, caafimaadkiisa, iyo guud ahaanba tayada noloshiisa iyo wax-soo-saarkiisa.

Haddaba haddii aynu garanay, waxay dib u dhigashu tahay, sida ay ku bilaabato iyo caado-nimadeeda bal aynu is yara waydiino waxaa keena?

Anigoo jawabta suaashi ku salaynaya waxaa ugu muhiimsan uguna darran ee keena dib u dhigashada waxay kale yihiin sidani:

Maxaa Keena Dib U Dhigashada?

1. Dhiirrigalin, ama xiiso La'aan (Lack of Motivation)

Marka qofi rabo inuu qabto balse uusan arkaynin arkaynin amaba aysan u muuqan sabab cad oo uu hawli u qabanayo oo uu wakhti iyo tamar u galinayo amaba uusan fahansanayn faa'iidada uu heli marka uu qabto, waxaa yaraada rabitaankiisa kuu aadan hawshaasi iyo inuu bilaabo sidaas li'ajligeed Dhiirrigalin la'aantu waxay qofka ku kalliftaa inuu sugo maalin uu dareemayo uu haayo tamar iyo rabitaan badan.

2. Cabsi laga qabo Guuldarrada (Fear of Failure)

Dad badani waxay ka baqaan ama ay ka cabsadaan inay guuldarraystaan ama khalad sameeyaan, sidaas Darteed halkii ay isku dayi lahaayeen, waxay door bidaan inay hawsha dib u dhigaan si aanay ula kulmin natiijadii ay rabeen ama ay filanaayeen mid aan ahayn, sida khasaaro, waayitaan, sugid Iwm.

3. Wakhtiga oo aan si fiican loo maarayn (Poor Time Management)

Qofka aan qorshe lahayn oo si lamid ah wakhtigiisuna u samayn wuxuu lumiyaa saacado badan waliba isagoo galinaya waxyaabo aan muhiimba u ahayn wakhtihaasi Ugu dambayntiina wuxuu ogaadaa oo uu isu sheegaa in wakhtigii uu ka dhammaaday, hawshiina ay tahay in wakhti kale la qabto ama dib loo dhigo.

RaBitaanka ah in wax walba sidii laga rabay ay u qabsoomaan (Perfectionism)

Dadka qaar waxay rabaan in wax kasta si qumman u dhacaan oo waxay sugaan wakhtiga ugu habboon ama xaaladda ugu fiican, taas oo ugu dambayn sababta in aanayba hawsha bilaabin.

5. Carqaladeeyaasha (Distractions)

Carqaladeeyaashu waa wax kasta oo dhaca ama kula soo darsa inta aad hawli gacan ku hayso, dareenkaaga iyo diiradaadana jeedinaya, waxaana kamid ah : Telefoonka gacanta, baraha bulshada, ciyaaraha, iyo wax kasta oo dareenka jeedinaya kuwaasi oo maskaxda siiya farxad degdeg ah, una horseedaya inay ka doorbido hawlaha kale ee muhiimka ah.

Guntii iyo gabagabdii suaashii muhiimka iyo nacfiga lahayd waliba mudnayd in la is waydiiyo baan wali taaban taas oo ah Sidee Looga Gudbi Karaa Dib U Dhigashada?

Koorsada Learning How to Learn waxay macalimad barbaara oakley ku sharaxsaysaa in xalka ugu weyn ee dib u dhigashadu aanu ahayn kaliya inaad sugto dhiirrigelin garab qabasho, rabitaan kuugu dhasha iwm balse ay dhiirigelintu ay inta badani timaado marka uu ficilku bilaabmo oo marka aad bilowdo qabashada hawsha oo aad guda gasho , maskaxdu waxay si tartiib tartiib ahi ula qabsanaysaa, dareenkii ka dhalanayy hawsha culayskeeduna wuu yaraadaa. Sidaa darteed, tallaabada ugu adaig ma aha dhamaystirka hawsha, ee waa bilabada iyo ku dhiirashada hawsha waliba iyadoo ay wehliyaan samir, adkaysi iyo dulqaad.

Xalalka ugu doorka roonina waa kuwan hoose:

1. Adeegsashada Xeerka Tobanka Daqiiqo (10 Minute Rule)

Markad hawl aad bilowdo soo qaado saacadaada oo qabso muddo 10 daqiiqo ah Naftaadana u sheeg inaad hawshani kaliya aad qabanayso oo aad diiradaada u jeedinayso muddadan tobanka daqiiqo oo keliya, sidaas kusii wad kuna dhamaystir, oo Inta badani marka aad dib u bilowdo hawshii mar kale waxaad ogaanaysaa in maskaxdu ay horeba ula qabsatay hawsha, waxaana kuu fududaanaysa inaad sii waddo ilaa aad dhamayso.

2. Marka Hore Qabo Hawsha Ugu Adag (Do the Hardest Thing First)

Ku Bilow maalinkaga adiga oo qabanaya hawsha ugu adag ama ugu muhiimsan, Marka aad taas dhammayso kadib usii gudub oo bilow hawlaha kale , waxayna kula noqon doonaan kuwo fudud, kalsoonidaaduna way kordhi doontaa iyo diiradaaduba.

3. U Qaybi Hawlaha Waaweyn Hawlo Yaryar (Divide Big Tasks into Smaller Tasks)

Hawl kasta oo weyni u kala jabi oo u kala qaybi qaybo yaryar oo la maarayn karo oo halkii aad odhan lahayd "buug dhan ayaan akhrinayaa", waxaad odhan kartaa "shan bog ayaan maanta akhrinayaa." Tallaabooyinka yaryarna waxay si tartiib ah kuu gaadhsiinayaan yoolkaagii waynaa.

4. Samee Jadwal Joogto Ah (Develop adialy Routine)

Waligaa Ha ku tiirsanaan dareenkaaga, rabitaankaga iyo dhiirigalintaada oo wakhti un haysato kaliya, balse samayso oo lahaw jadwal maalinle ah oo joogto ah, kana dhig mid joogto, wakhti gudahii wuxuu kuu noqonaya caado Marka hawli noqotana caado, maskaxdu uma baahnaan doonto dhiiragalin badan si ay u bilowdo qabashada hawshaasi.

By:- Isse Mohamed Aden

Wakhtiga miyaa dheereeya mise Innagaa Ku Fashilannay Maarayntiisa?

Waxaynu joognaa wakhti ay marar badan inoo muuqato oo aynu dareeno in waxqabadkeennii uu gaabis noqday, halka aynu aragno wakhtigii oon si fudud nagu dhaafaya markiiba. Maalinku wuu gaba-gaboobayaa innagoo aan weli qaban wax aynu ku qanci karno ama xitaa sheegi karno, habeenkiina wuxuu dhammaanayaa innagoo aan xitaa wali si buuxda u wada tagin sariirtii aynu ku nasan lahayn. Taasi waxay in badan nagu dhalisay su'aalo badan oo ay ka mid yihiin:

Wakhtiga miyaa degdeg ku socdo? Ma maalintii iyo habeenkiiba soo gaabtay? Mise waa waxaa aan innagu iska dhaadhicinay un?

Mararka qaar waxaynu moodnaa in wakhtigu uu ka orod badan yahay sidiisii hore, balse haddii aynu si qoto dheer u eegno nolosheena, waxaynu ogaanaynaa in dhibaatooyinka aynu la kulanno aanay ahayn kuwo cusub balse ay yihiin dhibaatooyin soo noqnoqda oo maalin kasta aynu la kulanno, kuwaas oo ay ka mid yihiin

• dib u dhaca hawlaha iyo balamaha (Missed Deadlines),

• hoos u dhaca ku yimaada tayada shaqada (Low Quality of Work),

• qorshayn xumo (Poor Planning),

• in si khaldan loo qiyaaso muddada ay hawshu qaadanayso (Under estimation), iyo

• luminta dhiiranaanta iyo hamiga shaqada (Loss of Motivation).

Si kastaba ha ahaatee, inta badan si dhab ah iskuma waydiino sababta ka dambaysa in dhibaatooyinkani noogu dhacayaan xili walba si iskumid ah iyo halka ay ka soo farcamayaan ;balse halkii aynu nafaheenna dib ugu eegis ku samayn lahayn oo aan suaashaalahaas si iskeen ah jawaab ugu raadin lahayn, waxaynu eeda dusha kala dhacnaa wakhtiga, innagoo aamiinsan marwalba in wakhtigu uusan nagu filnayn. Laakiin xaqiiqadu waxay tahay in dhibaatooyinkani aanay ka imaan wakhti yari, balse ay ka yimaaddeen maarayn la'aanteena wakhtiga.

Wakhtigu waa hantida kaliya  oo dhammaanteenba si siman u haysano,  Qof kasta wuxuu leeyahay afar iyo labaatan saacadood maalinkiiba. Waxa dadka kala saara ma aha inta saacadood ee ay haystaan, balse waa sida ay saacadahaas u maareeyaan. Qofka si wanaagsan u maareeya wakhtigiisu wuxuu qabtaa wax badan isaga oo aan dareemin culays, halka qofka aan maamulin wakhtigiisa waxaa uu mar walba dareemi doonas in wakhtigu ku yar yahay.

Anigoo doonaya inaan si fiican u wada fahano arrintan, ayaa waxaan soo koobid yar ku sameeyay koorsada Time Management Skills Basics, taas oo ii iftiimisay in maaraynta wakhtigu aanay ahayn oo keliya xirfad shaqo, balse ay tahay xirfad si maalinle ah ay nolosheena ugu baahnatahy oo nagu caawisa inaan si miyir leh u maamulno maalinteena, tamarteena iyo wax qabadkeenuba.

Koorsadan waxaan ka bartay qodobo badan oo muhiim ah, hase yeeshee waxaan halkan idinkula wadaagayaa afarta qodob ee aan u arkay inay yihiin laf-dhabarta maaraynta wakhtiga.

QODOBKA KOOWAAD: TIME MANAGEMENT.

waa maaraynta wakhtiga (Time Management): Marka si fudud loo qeexo, maaraynta wakhtigu waa habka uu qofku u maareeyo wakhtigiisa si qorshaysan, nidaamsan oo caqli ku dhisan. Waxayna ku salaysan tahay saddex arrimood oo muhiim ah: qorshaynta hawlaha (Planning), kala habaynta hawlaha (Organising), iyo kala hormarinta hawlaha (Prioritising).

Qorshayntu (planning) waxay kaa caawinaysaa inaad ogaato waxa aad qabanayso iyo goorta aad qabanayso. HALKA Kala habayntu (organising) ay kuu sahlaysaa inaad hawlahaaga u dhigto hab nidaamsan oo aan is dhexyaac lahayn. Kala hormarintuna(prioritising) waxaa ay ku barayso inaad marka hore hawlaha u kale qabato sida ay u kale muhiimsan yihiim halkii aad wakhtiga ku lumin lahayd hawlo aan saamayn weyn ku lahayn yoolalkaaga.

QODOBKA LABAAD: FARSAMOOYINKA MAARAYNTA WAKHTIGA(Techniques of Time Management).

Dad badan waxay u haystaan in maaraynta wakhtigu ay ku kooban tahay kaliya jadwal samayn, balse waxaa jira farsamooyin badan oo cilmi ahaan loo sameeyey kuwaas oo qofku u isticmaali karo si uu u kordhiyo wax-soo-saarkiisa iyo diiradiisa, una raaco nidaamka ugu fiican ee uu naf ahaantiisa wakhtigiisa ku maaraysan karo.

haddaba waxaa jiro shan hab oo maaraynta wakhtiga ah waxayna kala yihiin:

• Promodoro Technique. Habkani wuxuu ku salaysan yahay oo uu u shaqeeyaa sidan:

inaad shaqayso muddo shan iyo labaatan daqiiqo ah adigoo si buuxda diiradda saaraya hawshaada, kadibna aad qaadato nasasho gaaban oo shan daqiiqo ah. Marka aad afar wareeg dhammayso kadib, waxaad qaadanaysaa nasasho yara dheer. Ujeeddada habkani waxaa looga dan leeyahy in maskaxda laga ilaaliyo daalka, isla markaana la kordhiyo feejignaanta iyo tayada shaqada.

• Eisenhower Matrix:- waa haba labaad kaas oo u shaqeeya sidan:

wuxuu hawlaha u kala qaybiya afar qaybood isagoo marka hore sal uga dhigaya muhiimadooda iyo degdega ay tahay in loo qabto waxayna kale yihiin; hawlo muhiim ah oo degdeg ah, hawlo muhiim ah balse aan degdeg ahayn, hawlo degdeg ah balse aan muhiim ahayn, iyo hawlo aan muhiim iyo degdeg toona ahayn. Habkani wuxuu qofka ka caawiyaa inuu si sax ah u kala hormariyo hawlihiisa, kana fogaado inuu wakhtigiisa ku ku lumiyo waxyaabo aan mudnaanta lahayn wakhtigaasi taagan.

• ABCDE Technique. Habkan wuxuu hawlaha u kala saaraa heerarka muhiimaddooda. Waxayna kale yihiin sidan hoose

 "A"  waxay u taagan tahay "CRITICAL" waana tan  ugu muhiimsan  khasabkana  ah in la qabto.

 "B"  waxay utaagan tahay "IMPORTANT" waa muhiim laakiin way ka hooseysaa "A". 

"C" waxay u taagan tahay "OPTIONAL" waa hawl fiican haddii la qabto balse aan saamayn weyn yeelanayn haddii dib loo dhigo ama la qaban waayo.

. "D"  waxay u taagan tahay "DELEGATE" waa hawl cid kale loo wakiilan karo inay kuu qabato  halka 

"E" ay u taagan tahay "ELIMINATE" oo ah  hawl gebi ahaanba mudan in la iska dhaafo oo aan wakhti lagu sii luminin qabashadeeda.

Sidaas darteed Habkani wuxuu kaa caawinayaa inaad tamartaada geliso hawlaha ugu qiimaha badan.

• Ivy Lee Method:- habkani waa hab fudud laakiin aad u waxtar badan. Habkani wuxuu u shaqeeyaa sidan:

Fiid kasta waxaad qoranaysaa lixda hawlood ee ugu muhiimsan ee aad doonayso inaad qabato maalinta xigta. Marka maalinta cusubi bilaabato waxaad ka shaqaynaysaa hawsha koowaad, mana u gudbaysid tan xigta ilaa aad ka dhammayso. Tani waxay yaraynaysaa jahawareerka waxayna kordhisaa diiradda iyo wax qabadka.

• Time Blocking:- oo macnihiisu yahay oo uu u shaqeeyaa inaad maalintaada u qaybiso waqtiyo cayiman oo hawlo gaar ah loo asteeyo wakhti walba .habkani wuxuu u shaqeeyaa sidan oo kale : Tusaale ahaan, waxaad qoondaynaysaa 2 saac oo waxbarasho ah, hal saac oo akhris ah, iyo wakhti gaar ah oo nasasho ah. Marka hawl kasta wakhti u gaar ahi yeelato oo kaligeed lagu fulinayo laguna qabanayo waxaa yaraata dib-u-dhigista iyo mashquulka aan loo baahnayn.

QODOBKA SEDEEXAAD: FAAIDOOYINKA MAARAYNTA WAKHTIGA( BENEFITS OF TIME MANAGEMENT)

Faaidooyinka maaraynta wakhtigu ma ahn kuwo lasoo koobi karo balse waxaan halkan iskula eegaynaa kuwa ugu muhiimsan, waxaana kamid ah

waa yaraynta walbahaarka, maadaama qofku ogaanayo waxa uu qabanayo iyo goorta uu qabanayo. Waxa kale oo kordha wax-soo-saarka, sababtoo ah wakhtiga ayaa si hufan loo isticmaalaa. Sidoo kale waxay qofka ka caawisaa inuu isku dheellitiro waxbarashada, shaqada, cibaadada, qoyska iyo nasashada. Intaas waxa dheer inay horumariso go'aan qaadashada, maadaama qofku si cad u garanayo mudnaanta hawlihiisa.

QODOBKA AFARAAD:- WAA TALLAABOOYINKA UGU FUDUD EE LAGU HORMARIN KARO MAARAYNTA WAKHTIGA. (Quick and Easy Steps to Manage Time).

waxaa jira tallaabooyin dhowr ah waxayna kala yihiin sidan:

• Tallaabada ugu horreysa : waa inaad samaysato yoolal cad oo la qiyaasi karo. Halkii aad odhan lahayd "wax badan ayaan baranayaa", waxaad odhan kartaa "waxaan maanta akhrinayaa laba cutub oo Accounting ah."

• Tallaabada labaad : waa inaad samaysato liiska hawlahaaga maalinlaha ah (To-do List), si aad u ogaato waxa kaa horreeya.

• Tallaabada saddexaad : waa inaad samaysato jadwal aad ku saleyso maalintaada.

• Tallaabada afraad : waa inaad ka fogaato qabashada hawlo badan hal mar (Multitasking), maadaama ay hoos u dhigto tayada shaqada iyo diiradda.

• Tallaabada shanaad: waa inaad yarayso waxyaabaha ku mashquulinaya sida ogeysiisyada taleefanka iyo baraha bulshada.

• Tallaabada lixaad: waa inaad qaadato nasashooyin gaagaaban si maskaxdu u hesho fursad ay ku soo kaban karto.

• Tallaabada Todobaad : waa inaad maalin kasta dib u eegto horumarkaaga, adigoo isweydiinaya waxa kuu qabsoomay, waxa kuu baaqday iyo waxa aad berri ka wanaajin karto.

Gabagabadii, koorsadani waxaan ka bartay in guusha iyo wax-soo-saarku aanay ku xidhnayn inta saacadood ee aynu haysanno oo kali ah , balse ay ku xidhan yihiin sida aynu u maamulno saacadahaas. Wakhtigu ma aha cadawgeenna, ; waa hanti uu Alle si siman inoogu maanaystay innaga oo dhan waliba si iskumid ah . Haddii aynu baranno qorshayntiisa, kala hormarintiisa iyo ilaalinta diiradda, waxa aynu ogaan doonaa in dhibaatadu aanay waligeed ahayn wakhtiga laftiisa, balse ay ahayd habkii aynu u adeegsanaynay.

Sidaas darteed

"Ha odhan wakhti ma hayo balse is waydii sida aad u isticmaashay wakhtiga aad haysatay."

By:- Isse Mohamed Aden.

Maxaan Ka Faa'iiday?

Barnaamijkan oo uu soo diyaariyey Abdiljaliil Show, oo uuna marti ku ahaa hantidhowre, dhaqaale yahan, ahna wasiirkii hore ee Waxbarashada puntland, Dr. Cali Xaaji Warsame, ayaa waxaa uu ka mid yahay barnaamijyada ugu qotada dheer ee aan muddooyinkan daawaday. Waxaana si faahfaahsan loogu lafaguray maamulka, maaliyadda, dhaqaalaha, siyaasadda iyo caqabadaha hortaagan horumarka Soomaaliya.

In kastoo barnaamijkani taabanayo dhinacyo badan, haddana waxaa si gaar ah xooga loogu saaray qaybaha la xidhiidha maamulka, maaliyadda iyo dhaqaalaha somalia.

Ani ahaan, maaddaama siyaasadda iyo taariikhdu ay yihiin mawduucyo leh aragtiyo kala duwan aniguna aan sidaas ugu sii xeeldheerayn, waxaan go'aansaday inaan qoraalkan ku soo koobo qodobadii ugu muhiimsanaa ee aan ka faa'iiday ee la xidhiidha maaliyada iyo dhaqalaaha, anigoo isku dayaya inaan si kooban oo fudud u sharaxo, isla markaana anoo adeegsanaya qaar ka mid ah eraybixinta (Business & Finance Terminology) ee tacliimeed, si qodob qodob ahna u soo qaato, anigoo ku salaynayo sida ay u kale horeeyaan iyo waxaa uu aqoon yahanku ka yidhi.

Qodobka 1aad: Waxaan kusoo qaadanaya Su'aashii ugu horreysay ee la waydiiyay waxayna ahayd: "Soomaaliya dal qani ah miyaa mise waa dal faqiir ah?" Jawaabtii uu bixiyey aqoonyahanku waxay ku salaysnayd haddaan u fiiriyo nidaamka uu u sharxay laba nooc oo saboolnimo ah.

• Midda koowaad waa Natural Poverty, oo loola jeedo waddan aan lahayn khayraad dabiiciga ah ama dhul laf ahaantiisa faqiir ah.

• Midda labaadna waa Human Poverty, oo ah saboolnimada ka dhalata heerka aqoonta, xirfadaha, wax-soo-saarka iyo awoodda bulshada ee ka faa'iidaysiga khayraadka. Sidaas darteed Wuxuu markaa ku dooday oo uu xusay in Soomaaliya aanay ahayn dal sabool ah marka la eego khayraadka dabiiciga ah ee ay leedahay, balse dhibaatada ugu weyn ay tahay horumarka la’aanta dadka iyo maamulidooda khayraadka. Sidaas darteed, saboolnimada maanta jirta waxay inta badan ka dhalatay daciiftinimada Human Capital-ka.

Qodobka 2aad: Aqoonyahanku wuxuu ku sharxay afar tiir oo saldhig u ah kobaca dhaqaale ee waddan kasta, kuwaas oo kala ah Institutions, Leadership, Natural Resources iyo Capital Formation iyo sida ay isugu xidhan yihiin una kala horeeyan. Institutions wuxuu ka dhigay number ka ugu horeeya oona qasab tahay inuu waddanku lahaado, Hay'ado hufan oo lagu kalsoonan karo taasi waxay abuuraysaa sharci iyo isla xisaabtan, Hoggaamin leh aqoon iyo himilo fog waxayna horseeddaa horumar waara. Kadibna Khayraadka dabiiciga wuxuu noqdaa mid qiimo leh marka si wanaagsan loo maareeyo loogana faaidaysto kaas keenaya saamayn ahn in samaynta raasamaalkuna ay suurageliso in la abuuro warshado, adeegyo iyo maalgashi kor u qaada dhaqaalaha. Sidaas darteed in respective way haddii loo fiiriyo waa sidan;

institutions- leadership- natural resource-capital formation

Qodobka 3aad: Waxaa sidoo kale lagu sharaxay qaar ka mid ah eraybixinta ugu muhiimsan ee dhaqaalaha iyo maaliyada waxayna kale yihiin:

• GDP (Gross Domestic Product) :- waa wadarta qiimaha badeecadaha iyo adeegyada uu waddan soo saaro muddo cayiman gudaheed.

• Trade Deficit :- waa farqiga u dhexeeya waxyaabaha waddanku dhoofiyo iyo kuwa uu soo dejiyo, iyadoo Soomaaliya ay leedahay farqi taban maadaama soo dejintu(import) ay ka badan tahay dhoofinta(export).

• Productivity:- Productivity-guna waa heerka hufnaanta ee looga faa'iidaysto sida ugu fiican (efficeintly) shaqaalaha, waqtiga iyo khayraadka si loo kordhiyo wax-soo-saarka.

Qodobka 4aad: Waxaa lagaga hadlay ilaha ugu waaweyn ee dhaqaalaha Soomaaliya ama maaliyada somalia kasoo xarooto; waxaana lagu sheegay in dhaqaaluhu inta badan ka soo xaroodo laba ilood oo waaweyn, kuwaas oo kala ah xawaaladaha ay dibadda ka soo diraan Soomaalida iyo dhoofinta xoolaha nool. Waxaa kale oo la xusay in Private Sector-ku yahay laf-dhabarta dhaqaalaha dalka, maadama uusan public sector jirin ,halka doorka ugu muhiimsan ee u bannaan ama ay maanta awoodo dowladda hadda jirtaa uu yahay ilaalinta nidaamka, dejinta sharciyada iyo abuurista jawi ganacsi oo xasilloon.

Qodobka 5aad: Qodobkani waxaa diiradda lagu saaray khayraadka dabiiciga ah ee Soomaaliya iyo sida looga faa'iidaysan karo haddii loo maareeyo si fiican. Aqoonyahanku wuxu ka bilaabay shidaalka iyo sida loo soo saaro isagoo kusoo koobay in soo saarista shidaalku ay marto saddex marxaladood oo waaweyn: -

• Exploration (Baaritaan), oo lagu ogaado jiritaanka shidaalka.

• Appraisal & Testing (Qiimayn iyo Tijaabo), oo lagu hubiyo tayada iyo inta uu le'eg yahay ahna stageka uu maanta marayo shidaalka somalia maraayo. Iyo

• Production (Soo Saarid), oo ah marxaladda si rasmi ah loo bilaabo soo saarista shidaalka.

Waxa kale oo uu ka hadlay caqabadaha ka jira ilaalinta khayraadka dabiiciga ah iyo dhibaatooyinka aan la ogayn ee uu kheyraadka somalia maanta wajahayo. Wuxuu tilmaamay in mararka qaar ay jiraan macdano sida dahabka oo laga qodo meelo aan si buuxda u hoos imanayn kormeerka dowladda oo aysan ka warhaynin dawladu. Sidoo kale, waxaa la soo hadal qaaday inay jiraan dhibaatooyin hoose oo ay kamid yihiin qashin ama sun halis ah oo lagu aaso ama lagu daadiyo qaybo ka mid ah dalka, iyo jiritaanka kooxo hubaysan oo aan la ogayn waxay yihiin. Wuxuuna ugu dambayn oo uu ku dardaarmay uuna adkeeyey in khayraadka dabiiciga ahi uu yahay hanti qaran oo u baahan hay'ado awood leh iyo nidaam maamul oo adag si looga ilaaliyo lunsi iyo in looha faa'iidaysi sharci darro ah, amaba dano shakhsi.

Qodobka 6aad: Waxaa lagu xusay oo lagaga hadlay maaliyadda dowladda somalia, waxaana lagu iftiimiyey in dakhliga dowladda Soomaaliya uu yahay mid xaddidan, oo kooban haddana , qayb ka mid ah dakhligaas yarna ay wiiqeen musuqmaasuq, maamul-xumo hay'adeed iyo dano gaar ah. Sidaas darteed, maamul wanaag iyo isla xisaabtan ayaa loo arkaa tiirarka ugu muhiimsan ee lagu kobcin karo dhaqaalaha dalka.

Qodobka 7aad: Mid ka mid ah fikradaha ugu xiisaha badnaa ee barnaamijkan kamid ah waa tool loo yaqaano, Life Style Audit, oo loola jeedo in qofka siyaasadda soo galaya uu ka hor xil qabashadiisa uu si cad u shaaciyo hantidiisa iyo ilaha dhaqaalihiisa si lamid ah xirfada uu leeyahay. Ujeeddadu waa in la xaqiijiyo daahfurnaan iyo isla xisaabtan, si looga hortago in siyaasadda ay soo galaan dad dano gaar ah iyo maal uruursi uun u socda.

Qodobka 8aad: Waxaa lagu dul istaagay oo lagu tilmaamay inuu jiro farqi weyn oo u dhexeeya nidaamka waxbarashada ee dalka iyo baahida suuqa shaqada. Taasi oo sababtay in jaamacaduhu soo saaraan arday badan oo aan lahayn xirfadihii uu suuqu u baahnaa, taas oo sii kordhisay shaqo la'aanta iyo jahawareerka mustaqbalka dhalinyarada.

Qodobka 9aad: Ugu dambayn, waxaaaa aqoonyahanku la weydiiyey meelaha ugu mudan ee maalgashiga Soomaaliya oo isaguba maalgashan lahaa, wuxuu aqoonyahanku ku xusay meelo badan oo ay kamid yihiin, beeraha, , dhismaha, waxbarashada iyo adeegyada wax-soo-saarka kordhiya. Wuxuuna ku adkeeyey in maalgashigu ku salaysnaado baahida dhabta ah ee bulshada iyo meelaha leh fursadaha kobaca mustaqbalka.

Markaa ugu dambayntii

Barnaamijkani wuxuu ahaa mid ka badan dood caadi ah; wuxuuna ahaa isku day la innagu fahamsiinaayo sababaha dhabta ah ee horumarka iyo dib-u-dhaca dalalka. Qodobadani kore ee aan soo koobay waa kuwii sida gaarka ah ii soo jiitay ani ahaan iina kordhiyey fahamkayga maamulka, maaliyadda iyo dhaqaalaha. Dabcan, kama tarjumayaan dhammaan aqoonta qiimaha leh ee lagu soo bandhigay barnaamijka, balse waxaan rajaynayaa inay akhristaha siin doonaan dulmar kooban oo faa'iido leh.

Mahadsanidiin Abdiljaliil Show iyo Dr. Ali Xaaji Warsame sida aad bulshada ula wadaagteen aqoon, waayo-aragnimo iyo aragti fog oo xaqiiqo ku dhisan.

• By :- Isse Mohamed Aden

Waxba Ma Qori Karo.

Haa, xaqiiqdii waxba ma qori karo.

Haddii aan sidaan dhaho ama aan eraygan ku hadlo oo aan ku dhawaqo ma ahaan doono kaliya eray inta la dhaho la iska dhaafi karo, balse wuxuu yeelan doonaa micno kale qadisan, doodo ayaana ka dhalanaya, iyadoo lagu kale eegayo indhaha ku dhawaqaha ( speaker-ka) iyo indhaha maqlaha( listener).

Hadii aynu ku eegno indhaha maqlaha ( dadka caadiga ah) wuxuu u muuqanaya ama uu ula muuqan doonaa mid ay ka muuqato oo gudbinaya quus, is-dhiibid, cabasho iyo awood la'aan. Laakiin marka lagu fiiriyo indhaha ku dhawaaqaha ( qoraaga) wuxuu si dhab ah uga mid noqonaya erayada ugu badan ee qaamuuskiisa ku jira; wuxuu agtiisa ka noqonaya eray uu marar badan si hoose ugu dhawaaqo isagoo kali ah, wakhti uu isu diyaarinayo inuu wax qoro ama xitaa isagoo qoraalka dhexdiisa jooga.

Wuxuu ku dhawaaqaya marka uu wajaho xaalado ay ka mid yihiin tusaale ahaan: inaad soo qaadato note-kaaga ama buugaaga, kadibna bog madhan aad ka furato buugii aae soo qaaday adigoo is leh, "Fikrad nuxur leh ayaa maskaxdaada ka dhex guuxaysa ee bal dadka la wadaag." Balse Daqiiqado yar kadibna aad ogaato inuu afkaagu soo qaban karin erayadii ku filnaa, kuwii aad ku qanacsanaan lahayd, kuwii si dhab ah u cabbiri lahaa dareenka iyo fikirka maskaxdaada ku jira. Kadibna Adigoon ogayn aad si hoose isu dhahdo:"Waxba ma qori karo." Kadibna buugaba aad iska laabto kana dhaqaaqdo waayo is diidooyin, culaysyo iyo jahawareer aadan filayn ayaa kaa hor imanaya; Waxaadna garanaysaa kaliya waxaad rabto inaad sheegto, laakiin ma garanaysid sida ugu habboon ee aad u sheegi lahayd.

Dhab ahaantii Intaasi oo dhan ee aan tusaale hore kusoo xusnay waa caqabadaha dhabta ah ee uu kaligiis la kulmayo qofka wax qora, ha noqoto buug, maqaal ama cilmi-baaris wuxuu qoraba. Waxaa laga yaabaa inaynu maalin kasta aragno maqaallo bilaash ah oo aynu daqiiqado yar ku akhrisanno, balse marar dhif ah ayaynu is weydiinnaa dhibka uu soo maray qofkii qoray, wakhtiga faraha badan ee kasoo galay iyo dulqaadka uu soo huray.

Qoraalku marka la daabaco waxaa uu u muuqanaya mid lagu fikiray daqiiqado gudahood dabadeedna si fudud loo qoray. Laakiin xaqiiqdu way ka duwan tahay. Waxaa jira jaranjarooyin badan oo adag oo uu qoraagu mid mid usoo fuulay kaligii ka hor inta aanu qoraalku soo gaadhin gacanta akhristaha, walaw jaranjarooyinkaasi aan ku filnayn kaliya in la qeexo, waayo qofka aan marnaba wax qorin ma dareemo karo waxaa qeexitaanadaasi ku dhex duuggan, balse aynu iska yara dhaho uun oo aynu afka ka sheegno dhibka iyo tallaabooyinka uu qoraagu marayo.

Tallaabada ugu horraysa waa curinta fikirka. Fikir kasta ma mudna in la qoro,  fikrad kastana ma ahn  mid mudan in bulshadu la iskala wadaago sidaas darteed qoraagu wuxuu waqti badan ku bixiyaa raadinta fikrad qiimo leh, kala miisaamiddeeda iyo hubinta inay mudan tahay in dadku waqtigooda geliyaan akhriskeeda.

Marka uu fikirku dhasho kadib oo uu tallaabadaasi ka gudbo waxaa xiga in fikirkii qoraal loo beddelo. Waa marxaladda ugu adag ee qofka qoraaga ahni uu maskaxdiisa kula halgamo. Wuxuu gaaraya heern uu garanayo waxaa uu rabto inuu dhaho, laakiin erayadii ayaa ka kala dhuumanaya . Dareenkii uu maskaxdiisa ku jiray iyo weedhaha uu afkiisa soo qabanayo ayaa is diidaya. Halkaasi markuu taagan yahay ayaana inta badan laga maqlaa weedha ah: "Waxba ma qori karo."

Kadibna waxaa bilaabma qorista lafteeda. Eray kasta waa mid u baahan in lasoo xulo lana soo doorto, weedh kasta waa la miisaamaa, tuduc kastana waxaa loo habeeyaa si ay akhristaha ugu gudbiso fikradii la keenay sida ugu cad uguna fudud.

Laakiin wali waxba uma dhowa wuxuu sii gaaraya jaranjaro haddii ani ahaan la i waydiin lahaa aan dhihi lahaa waa midda ugu adag, waana tafatirka. Waa meesha uu qoraagu noqdo qofkii ugu horreeyey ee naftiisa dhaliila; Weedhii uu jeclaa ayuu tirtiraa, erayo uu ku qanacsanaa ayuu beddelaya, tuducyo uu waqti badan ku bixiyey ayuu iska dhaafaa. Ma aha sababtoo ah waxay ahaayeen kuwo xun ama liita, balse sababtoo ah wuxuu og yahay in qoraalka wanaagsan aanu ahayn kan ugu badan ee la qoro, ee uu yahay kan ugu badan ee la saxo.

Ugu dambayn wuxuu yimaadda soo gudbinta. Taasi iyaduna ma aha hawl sahlan. Qoraagu wuxuu bulshada u bandhigayaa fikirkii uu waqtiga badan ka soo shaqeeyey, isaga oo og inay jiri doonaan kuwo ku raaci doona, kuwo dhaliila doona iyo kuwo aanba fahmi doonin waxa uu ula jeeday. Haddana wuu daabacaa, sababtoo ah wuxuu rumaysan yahay in fikirka wanaagsan uu mudan yahay in bulshada lala wadaago.

Kadibna Waxaa laga yaabaa in adigu maqaalkaas ku dhamaysato shan ama toban daqiiqo oo keliya. Waad akhridaa, waad faa'iidaysataa, dabadeed waxaad u gudubtaa qoraal kale.

Laakiin qoraagu, shantaas ama tobankaas daqiiqo kuma uu qorin, Oo Waxaa laga yaabaa inuu maalmo ku bixiyey raadinta fikradda, saacado ku bixiyey qorista, marar badan dib u qoray, haddana tafatiray ilaa uu ka gaadhay qaabka aad hadda u akhrinsanayso si bilaa turunturo, khaladaad la'aan ah . Balse xaqiiqdii Waxa adiga kuu ahaa toban daqiiqo oo akhris ah, isaga waxay uga dhigantahay saacado, maalmo, mararka qaarna toddobaadyo oo shaqo, fikir iyo dulqaad ah.Waxa ugu qaalisan ee qoraagu bixiyeyna ma ahayn qoraalka oo keliya oo Wuxuu bixiyey waqtigiisa, dulqaadkiisa, aqoontiisii iyo waayo-aragnimadiisaba waliba si bilaash ah.

Waxa uu naftiisa ku dhibay oo uu u dadaalay si uunakhristuhu u helo qoraal fudud oo si deggan loo akhrisan karo.

Taasi waa sababta aan u aaminsanahay in mar kasta oo aynu akhrinno maqaal, buug ama cilmi-baaris wax inoo kordhinaysa, aynaan eegin keliya waxa bogga ku qoran balse sidoo kale ay tahay inaynu xusuusanon oo aan xusno una mahad celino qofka ka dambeeya, Qofkii waqti badan oo noloshiisa ka mid ah u huray si uu fikrad uga tago maskaxdeenna.

Qoraayaashu waxay mudan yihiin qadarin ka badan inta aynu siino. Waxay bulshada uga tagaan wax aan waqtigu ka dhammaanayn; waa aqoon, waayo-aragnimo, fikrado laga yaabo inay beddelaan aragtida qof aanay weligood la kulmin sidaasna uu ku helo fure ka maqnaa.

Haddaba, haddii maanta aad akhriday maqaal ama buug wax kuu kordhiyey, ha u qaadan inuu si fudud ku yimid ogow oo qir inuu jiro qof saacado, maalmo ama xitaa bilooyin ku bixiyey diyaarintiisa, isaga oo laga yaabo inaanu wax kale ka sugayn aan ka ahayn in hal qof uu wax ka faa'iido ugu yaraan.

Mahadnaq waxaa mudan dhammaan dadka qalinkooda u huraya inay aqoon, fikir iyo waayo-aragnimo bulshada la wadaagaan. Iyaga dartood ayaynu ku akhrisanaaa wax aynaan qorin, u fahannaa wax aynaan soo baadhin, ugana faa'iidaysannaa waayo-aragnimo aynaan innagu soo marin.

Waxaa laga yaabaa inay marar badan naftooda ku yidhaahdaan:" Waxba ma qori karo." Laakiin inaysan iyagu sidaasi isku dhiibin darteed oo ay adkaysteen , waxaan helaynay nooc walba oo fikrad iyo aqoon ah innagoo aan dadaal ku bixinin,sidaasi darteed innagoo akhristayaashii ah waxay inoo yihiin dad wax badan qoray, wax badan na baray, raadna ka tagay oo sii jiri doona inta erayadu nool yihiin.

Mahadsinidiin kuwii inoo dadaalay innagoon caawin, inna siiyay ayagoo waxba na waydiinin, noo sii dhigay innagoon joogin, noogana tagay markay sii socdan mahadsindiin jallaalay kani waa maqaalkiina.

Ragow, tani ma ahan kaliya masuuliyad!

Saacadu waxay ahayd abbaaro 7:30 subaxnimo, waxaan usii kala-xayay meel ka yara fog magaalada aan deganaa anoo rabay inaan dano gaar ah kasoo fushado . Waxaan tagay gudaha magaalda si aan u raadsado gaari usii socda dhankaa iyo goobta aan rabay inaan tago; laakiin nasiib darro magaalada gudaheeda ayaan ka waayay gaari isii qaadda, markaa waxaan go'aansaday inaan u baxo bannaanka magaalada, ahna meel u dhow saldhigga booliska oo gawaarida magaalada habeenkii lagu xareeyo, subixiina ay kasii shaqo bilaaban sababtoo ah maadaama magaaladu xuduud waddan kale u dhowdahay waa hab ay dawladu ku maamusho arimaha amniga. Ugu dambayn waxaan tagay meeshii, nasiib wanaag Markii aan tagay waxaan markiiba helay gaari sii socda, waxaan yara eegay rakaabka saarna gaariga laakiin markiiba indhahaygu waxay qabteen gabar aan waji ahaan is naqaano, laakiin aqoon hoose isu lahayn.

Gabadha maalinkaasi aad bay u labisanayd. Wajigeedana waxaa ka muuqday qurux, dhoolla-caddayn iyo farxad aan la qiyaasi karin. Waxaana la socday hooyadeed, maamooyin kale iyo waliba xubno kale duwan oo qoyska kamid ah sida: walaalaheed qaar kamid ah. Dhamaantoodna waxay ula socdeen kaliya si ay u sagootiyaan iyada , waliba ayaguna waxay ahaayeen kuwo iyadaba ka farxad badan. Muuqaalkaasi, farxadaasi, iyo waliba dardaaranka quruxda badanaa ee uu mid walba gabdha u jeedinayay waxay ahaayeen kuwo maskaxadayda waydiimo badan ku dhaliyay waxaana dareemayay in safarkani uusan ahayn kaliya safar caadi ah oo Waxaa si darran uga muuqday sagootin, duco iyo dareen qof walba qalbigiisa taabanaya.

Waxaa markas agtayda fadhiday gabdha waan u dhowaaday Waxaana weydiiyay halka ay u socoto. Waxayna markiiba iigu tiri, "Baydhabo." Kama aan aamusin oo waxaan sii waydiiyay sabbta safarkeeda, inuu dhib jiro iyo in kale? Markii aan sii weydiiyay sababta safarka, waxay ii sheegtay inay u socoto wiil ay dhawaan is mehersadeen oo ay caruusad tahay? Waxaan dhahay wiilka aqoon maa isku leedihiin, oo wiil halkeena ka tagay miyaa mise? Laakiin waxay ii sheeg inay khadka iska barteen, dhankiisana u socoto hadda. iyadoo ka tagaysa qoyskeedii, asxaabteedii iyo deegaankeediiba.

Halkaas markay sheekadu tagtay anigu waan amusay in muddo ah.

Mar waxaan eegayay iyada, marna waxaan eegayay qoyskeedii oo gabadhoodii sagootinaya waliba haddana dhammaantood macal gabdha ay wada faraxsanyihiin. Waxaan is waydiiyay, sidee ayay gabadhani sidan ugu faraxsanaan kartaa iyadoo ka tagaysa qoyskeedii una socotaa meel aysan waligeed tagin, iyo qof aysan waligeed arkin oo haba yaraatee marnana aysan la noolaan?

Intaan sii fiirinayay wajigeeda, ayaa waxaan sii ogaaday in farxaddeedu aysan ku xirnayn magaalada ay u socoto iyo inuusan ahayn safarka laftiisa. Balse Waxa farxad gelinayay waxay ahayd rajada ay ka qabto nolosha cusub ee ay bilaabayso. Waxay rumaysnayd inay u socoto reer ay iyadu leedahay, qof ay nolosheeda la wadaagi doonto, iyo meel uu qalbigeedu ku nasan doono,kalinimo ay dareemaysayna ay kaga bixi doonto.

Waxaan mar kale si kale u eegay gabadhii oo agtayda fadhiday. Oo waxaan is dhahay Waxay ka tagaysaa hooyadeed oo ay garabkeeda ku soo kortay, qoyskeedii, saaxiibbadeedii, xaafaddii ay taqaanay iyo noloshii ay la qabsatay. Waxay u socotaa magaalo aysan aqoon, dad aysan aqoon iyo nolol gebi ahaanba ku cusub. Haddana cabsi kama muuqato shaki kama muuqdo, murugo kama muuqato, Waxaa ka muuqda kaliya kalsooni , farxad iyo naxariis xad dhaaf ah!

Markaas ayay maskaxdayda u wareegatay dhankaa iyo ninka ay u socotay anigoo dareemay xaalad aan dareen ahaan cabbiri karin, oo waxaan is waydiinaya suaalo kale duwan oo ay kamid yihiin

Tolow ninkani loo socdo ma ogyahay in maanta aysan u socon gabadh keliya? Ma dareemayaa in qof dhan lagu aaminay? Masii ogyahay in gabadhani aysan siddan boorsooyin iyo dhar kaliya una socoto safar un si ay ugu tagto , balse ay sidato riyooyinkeedii, rajadeedii, kalsoonideedii iyo qalbigeedii oo dhan isagu na yahay qofka kaliya ee ay intaasi u siddo, waliba iyadoo 100% ku qanacsan.

Waxaa laga yaabaa in isaga maalintaasi u ahayd maalin farxad leh, maalin uu sugayay muddo dheer, maaalin uu diyaarsanyy guri qurux badan, saaxibo badana ay la faraxsanaayeen. Laakiin xaqiiqdii isla maalintaas waxaa garbihiisa kusii degayay masuuliyad aad uga weyn inta uu malaynayo. Masuuliyadda ay ugu horeyso amni iyo ilaalin Masuuliyadda ah inuu hoy u noqdo qof ka tagay hoygiisii. Masuuliyadda ah inuu noqdo ammaan ay ku nasato marka ay u xiisto hooyadeed, qoyskeedii iyo noloshii ay ka timid.

Waxaa iigu sii badanayay waydiimaha mar kasta oo indhahaygu ay qabtaan gabdhan yari ee agtayda fadhida waxaana is dhahaya Rag badan waxay u arkaan guurka inuu yahay helidda xaas. Laakiin marar badan looma istaago oo lagama fikiro waxa ay gabadhu ka soo tagtay. Gabadha reer u guuraysaa ma sidato alaabteeda oo keliya. Waxay sidataa kalsoonidii ugu weynayd ee ay qof ku aamini lahayd, Waxay sidataa rajo ay ka qabto in la jeclaado, la ixtiraamo, la fahmo, loona naxariisto.

Markii aan eegay wajigeeda oo ay ka muuqdaan farxad iyo degganaansho, waxaan is iri, ilaahayow, dhoolla-caddayntan maanta ka muuqata yaanay berri isu beddelin qoomamo. Ninka ay u socotaana dareensii culayska amamanada lagu aaminay oo kii ilaaliya ka dhig.

Maalintaas waa maalinta aan si dhab ah u fahmay in guurku uusan ahayn kaliya xaflad qurux badan , sawirro la iska qaado iyo isu hambalyayn fara badan oo keliya balse bilowgaba Guurku uu yahay ammaano, kalsooni , iyo ballan; sababtoo ah waxaa kuu imaanaya qof kasoo tagay adduunkiisii oo dhan xitaa dadkii adduunka uu ugu jeclaa , isagoo rumaysan in adiga uu kaa heli doono jacayl, nabad iyo nolol ka wanaagsan mid kasta oo kale .

Sidaas darteed, tani waa iiga dardaaranee ragow i maqla haddii maalin lagugu aamino qalbiga gabadh, ha u arkin inay tahay masuuliyad yar. Waxay kuu timid iyadoo kasoo tagtay dadkii ay ugu jeclaayd ifka meelihii ugu xusuusta badnaa iyo noloshii ay taqaanay. Waxa keliya ay intaasi siisanaysana waa kalsoonida ay adiga kugu qabto. Ee fahma Ragow, tani ma aha kaliya masuuliyad... ee waa amaano dhab ah. Dumarkuna ma ahn noole kaliya iska nool waa kuwa dhamaystira dhinnaansho kasta oo aan leenahay, iyagoo noo hura nafahooda wax walbana darteen uga taga, waana naxariis, iyo garab uu ilaahay nagu galaday, ee ka ilaaliya ciil, cadho iyo wax walba oo qalbigooda dhiba.

Ilaahaw ammaanso dhamaantood.

Maqaalkan aan ugu magac daray "maxaan ka faaiday" waxaan ka diyaariyay koorsada introduction to personal finance, waxaan xoogga ku saari doonaa afar qodob oo muhiim ah oo aan ka faaiday koorsadan waxayna kala ahaan doonaan, Financial planning, networth, Assets, budgeting and cashflow.

1:- FINANCIAL PLANNING ( qorshaynta maaliyada)

Waa bilowga iyo kharirada rasmiga ah ee hagta noloshaada maaliyadeed, uuna qofku ku xiriirinayo dakhligiisa maanta iyo yoolalka uu rabo in uu mustaqbalka gaaro si uu u xakameeyo masiirkiisa maaliyadeed iyo dhaqaale, una xaqiijiyo.

Qorsheynta saxda ah waxay ka bilaabataa in la qeexo yoolal maaliyadeed oo waaqici ah oo raacaya nidaamka SMART Goals.

Xeerkani wuxuu ka dhigan yahay in yool kasta uu ahaado: Specific (mid si cad u qeexan oo aad garanayso waxaa uu yahay), Measurable (mid la cabbiri karo oo tiro ahaan ama shay ahaanbo), Achievable (mid waaqici ah oo la gaari karo iyadoo la eegayo dakhligaaga aad haystato), Relevant (mid xiriir dhab ah la leh noloshaada iyo qorshahaaga fog iyo dhowba.), iyo Time-bound (mid leh waqti xaddidan oo la rabo in lagu guuleysto).

Yoolalkaas maaliyadeed waxaa loo sii kala qaybiyaa laba qaybood oo kale ah:

Yoolalka dhow (Short-term Goals) oo ah kuwa la rabo in la gaaro muddo hal sano ama ka yar gudaheed (sida dhisidda sanduuqa degdegga ah, bixinta deynta kugu taagan, ama kaydin lacag aad ugu talagashay soo iibsashada shay muhiim ah ) iyo Yoolalka fog (Long-term Goals) oo ah kuwa la rabo in lagu gaaro muddo shan sano iyo ka badan (sida qorsheynta hawlgabka, maalgelinta suuqyada saamiyada , iyo iibsashada hantida maguurtada ah).

2 :- NETWORTH AND ASSETS

Net Worth: waa hantida dhabta ah ee uu qofku leeyahay, Si loo ogaado hantidaada maaliyadeed ee dhabta ah, waxaa la isticmaalaa Net Worth (Qiimaha Guud ee Hantidaada), kaas oo lagu xisaabiyo isku darka hantidaada oo dhan (Total Assets) laga jaray isku darka deymaha iyo waajibaadyada lacageed ee kugu taagan oo dhan (Total Liabilities):

Networth= Total Assets less total liabilty

Hantida ama Assets-ka waa shay walba qiimo leh oo aad leedahay kaas oo lacag kuu soo xaraynaya ama lacag kusoo galinaya waxayna u qaybsantaa saddex nooc:

A:- Liquid Assets :-L acagta caddaanka ah ee gacanta kuugu jirta ama kuugu keydsan akoonnada bangiga ee aad degdeg wax uga gadan karto).

B:- Investment Assets :- maalgelinta loo iibsaday inay waqtiga la koraan sida saamiyada shirkadaha ama bonds-ka).

C:- Personal Assets :- Hantida gaarka ah ee aad isticmaasho sida guriga aad deggan tahay ama gaarigaaga). Tani waxay si toos ah ula xiriirtaa Liquidity (Sifada Fudud ee Lacagta), oo ah xawaaraha iyo fududaanta aad hantidaada ugu beddeli karto lacag caddaan ah iyadoo aanay lumin qiimaheedii dhabta ahaa. Tusaale ahaan, lacagta sanduuqa degdegga ah waa inay ahaataa mid leh High Liquidity (si fudud loo bixi karo), halka dhulka ama guriga uu yahay Low Liquidity sababtoo iibintiisu waxay qaadataa waqti dheer.

3:- BUDGETING( miisaaniyaynta dakhliga).

Budgeting (Miisaaniyad-samaynta) :- waa aaladda ugu muhiimsan ee loo isticmaalo in lagu maareeyo dakhliga rasmiga ah ee gacanta kuu soo gala (Net Income). Si aad ugu guuleysato miisaaniyadda, waa inaad doorataa habka ku habboon noloshaada iyo dabeecaddaada maaliyadeed. Koorsadan waxay si qoto dheer u sharraxaysaa 5 nidaam oo kala duwan oo miisaaniyad samaynta ah waxayna kale yihiin:

A:-​Line Item Budgeting (Miisaaniyadda Qodobaysan): Waa habka kharash kasta oo yar ama weyn mid-mid loogu qoro loona xaddido (sida: kirada, korontada, internetka, raashinka), kaas oo kuu ogolaanaya inaad si sax ah u ogaato halka dhibic walba oo lacagtaada kamid ahi ay aadday.

B:-Proportional Budgeting (Miisaaniyadda Saamiyeysan): Waa habka dakhliga loogu qaybiyo boqolkiiba (Percentages) go'an, sida xeerka caanka ah ee 50/30/20, oo dakhliga u kala jabiya 50% Baahiyaha (Needs), 30% Doonista (Wants), iyo 20% Kaydka ama Maalgelinta.

​C:-Spending Target Budgeting (Yoolka Kharash-garaynta): Waa hab diiradda saara in la dejiyo xaddid ama tiro gaar ah oo kharashka guud ee bisha uusan dhaafi karin (tusaale: Kharashkayga bishaan ma dhaafi karo $800), inta kalena toos ayaa loo keydiyaa bilowga bisha.

D:- ​Envelope Budgeting : Waa nidaam ku salaysan lacagta caddaanka ah, halkaas oo aad diyaarsanayso baqshado gaar ah oo ay kharashyadu ku qoran yihiin sida baqshada raashin, gaadiid Iwm. Baqshad walba waxaad ku ridaysaa lacagtii loogu talagalay bishaas, marka ay ka dhammaatana ma bixin kartid kharash dambe ilaa bisha xigta.

E:- Zero-Sum Budgeting (Miisaaniyadda Eberka ku Dhamaata): Waa falsafad maaliyadeed oo dhiirigelisa in dakhli kasta oo kuu soo gala aad siiso shaqo go'an, ilaa dakhligaaga laga gooyo kharashkaaga iyo kaydkaaga ay isku noqdaan dhab ahaan eber (0).

4:- CASHFLOW ( qulqulka lacagta):-

Cash Flow (qulqulka Lacagta) : qulqulka lacagtu waa nidaamka dhabta ah ee duuba ama sheega dhaqdhaqaaqa lacagtaada bishii dhexdeeda, wuxuuna u qaybsamaa laba qaybood oo kala ah:

Cash Inflow (dakhliga rasmiga ah iyo dhammaan lacagaha adiga ku soo gala) iyo Cash Outflow (dhammaan kharashyada, biilasha, cashuuraha, iyo lacagaha jeebkaada ka baxaya). Haddii aad rabto inaad nolosha maaliyadda ku guuleysato, yoolkaagu wuxuu yahay inaad yeelato Positive Cash Flow (qulqul lacageed togan), taas oo macnaheedu yahay in lacagta kuu soo gasha ay ka badan tahay tan kaa baxaysa. Baqiyada soo harta (Surplus) ayaa ah midda kuu ogolaanaysa inaad hanti cusub iibsato ama aad maalgelin weyn sameyso. Haddii uu socodka lacagtu noqodo Negative Cash Flow (qulqul lacageed oo taban), waxay ka dhigan tahay in dakhligaaga kasoo galaya oo ka yar yahay kharashka kaa baxaya taasi waxay toos ugu horseedaa qofka inuu galo dabinno deyn xun (Bad Debt) ah oo lidka ku ah hormarkiisa maaliyadeed ee mustaqbalkiisa dambe.

Waxaa jira su'aalo aan qiimahooda lagu qiyaasi karin jawaabta laga bixiyo, balse lagu qiyaaso inta ay ka beddeli karaan habka aynu u fikirno. Su'aalahaas waxaa ka mid ah tan aan aaminsanahay inay maanta ka mudan tahay su'aal kasta oo kale in bulshada Soomaaliyeed ay isweydiiso suaashasna waxay tahay:

Maxaynu wax u barannaa?

Waxay ila tahay in jawaabta su'aashani ay si toos ah ula xidhiidho xaaladda aynu maanta ku sugan nahay Hab-fikirkeenna, qaabka aynu u dhisannay bulshadeenna, heerka dawladnimadeenna iyo xitaa dhibaatooyinka maalin kasta aynu ka cabanno kuwaas oo ay ugu horeyso dawlad xummada, qabyaalada, musuqa, shaqo la'aanta, dilka, dhaca iyo is boobkaba, dhammaantoodna hal meel bay ku kulmaan waxaana habboon Inta aynu ka hadli lahayn un natiijooyinka, inay ka hadalno halka kasoo bilaabeen.

muddo dheer waxaan rumaysnayn in dhibaatadeennu tahay waxbarasho la'aan. Maanta se waxaan qabaa aragti ka duwan oo Waxaan aaminsanahay in dhibaatadeennu aysan ahayn oo keliya waxbarasho la'aan, balse ay tahay sida aynu u fahannay waxbarashada lafteeda.

Haddii maanta qof Soomaaliyeed la weydiiyo, "Maxaynu wax u barannaa?", jawaabta ugu badan waxay ku ekaan doontaa hal eray ama hal jawaab kaas/taas oo ah :"Shaqo."

Jawaabtaasi ma aha mid khaldan oo Qof kastaa wuxuu xaq u leeyahay inuu helo nolol wanaagsan, shaqaduna waa jidka ugu weyn ee lagu gaadho. Qof aan shaqo haysanina ma dhisan karo naftiisa, qoyskiisana ma daryeeli karo. Sidaas darteed, in waxbarashada lala xidhiidhiyo shaqo waa arrin dabiici ah.

Laakiin dhibaatadu waxay bilaabataa marka shaqadu noqoto ujeeddada keliya ee waxbarashada oo marka aynu halkaa gaadhno, aqoontu waxay ka joogsataa inay dhisto qof iyo bulsho, waxayna isu beddeshaa warqad lagu raadsado mushaar iyo shaqo.

Waxaan si tartiib ah u yaraynay macnaha waxbarashada, ilaa ay ugu dambayn ku soo ururtay hal ujeeddo oo ah in shaqo lagu helo qofkii shaqo haystana aysan muhiimba u ahayn inuu wax barto. Laakiin Waxaa laga yaabaa in tani ay tahay khaladkii ugu weynaa ee aynu ka galnay fahamka aqoonta.

Waxbarashada iyo shaqadu waa laba arrimood oo is taageera, balse isku mid ma aha. Shaqadu waa mid ka mid ah miraha ay waxbarashadu dhaliso, laakiin ma aha geedkii oo dhan. Ujeeddada ugu weyn ee waxbarashadu waa inuu qofka barto sida loo fikiro, loo fahmo nolosha, loona kala saaro saxa iyo khaladka, loona qaato go'aamo masuuliyad leh.

Marka aynu waxbarashada ku koobno shaqo, waxaynu si aan ogayn u qiimo-dhimeynaa aqoonta. waxaynu bilaabaynaa inaan qofka ku qiimayno qofka jagada uu hayo, halkii aynu ku qiimayn lahayn waxa uu yaqaan. Waxaa sharaf noqota shahaadada gidaarka suran, ee sharaf ma noqoto aqoonta ku jirta maskaxda qofka. Sidaas ayayna shahaadadu u noqotaa yoolkii, aqoontuna u noqotaa dariiq aan cidina danayn.

Waxaynu maanta aragnaa tartan xooggan oo lagu ururinayo shahaadooyin. Ardaygu wuxuu ku dadaalayaa inuu qalin-jabiyo, laakiin marnaba kuma dadaalo inuu wax barto. Waxa muhiimka ahi waa un inuu haysto warqadda caddaynaysa inuu wax bartay, ee ma aha inuu dhab ahaan leeyahay aqoontii ay warqaddaasi matalaysay markaa Su'aashu waxay tahay: maxaa faa'iido ah oo ay leedahay shahaado aadan lahayn aqoonteedii?

Waxaynu mararka qaar la kulannaa qof sita shahaadooyin badan, balse ay ku adag tahay inuu falanqeeyo dhibaato ka dhex jirta bulshadiisa ama uu soo jeediyo xal macquul ah ama xitaa ugu yaraan qoro maqaal yar oo kooban sidaas darteed taasi ma aha fashilka qofka oo keliya balse waa fashilka nidaamkii soo saaray qofka noocaas ahi sideedaba waxbarashadu ma fashilanto marka uu ardaygu imtixaanka ku dhaco ee Waxay fashilantaa marka uu ardaygu qalin-jabiyo isaga oo aan weli baran sida loo fikiro.

Waxaan rumaysanahay in qayb weyn oo ka mid ah dhibaatadeennu ay ka bilaabato manhajka iyo habka aynu wax u baranno.

Waxbarashadeena inteeda badan waxay xoogga saartaa xifdinta, halkii ay xoogga saari lahayd fahamka. Ardayga waxaa la baraa jawaabaha, balse laguma dhiirrigeliyo inuu abuuro su'aalo. Waxaa lagu tababaraa inuu ku celceliyo qoraalka buugga, balse laguma tababaro inuu dood cilmiyeed galo. Waxaa lagu qiimeeyaa inta bog ee uu xafiday, ee lagumana qiimeeyo inta uu fahmay.

Waxbarashada noocaas ahi waxay soo saari kartaa qof gudba imtixaanka, laakiin way ku adkaanaysaa inay soo saarto qof xal abuura.

Waxay soo saari kartaa qof shaqo qabta, laakiin ma soo saari karto qof bulsho hoggaamiya.

Waxay soo saari kartaa qof amar qaata, laakiin ma soo saari karto qof si madax-bannaan u fikira oo waxaaba intaasi oo dhan ka sii murugo badan in aynu ka bulsho ahaan hoos u dhignay qiimihii aqoonta oo aynu sharfanayno kuna faanayno waxbarasho la'aanta iyo jahliga.

Waxaynu mararka qaarkood ku faannaa qofka lacagta leh, jagada leh ama shahaadada sita, annagoo aan isweydiin waxa uu bulshada ku soo kordhiyay. Waxaa yaraatay dhaqankii lagu qiimayn jiray qofka garashadiisa, akhriskiisa, cilmi-baadhistiisa iyo fikirkiisa.

Bulsho kasta oo shahaadada ka hormarisa aqoonta waxay halis ugu jirtaa inay lumiso jiilkii wax ay ku beddeli lahayd Oo Waxaan qabaa inaynu hadda un soo gaarnay waqtigii aynu dib ugu noqon lahayn su'aashii aynu ku bilownay ee ahayd Maxaynu wax u barannaa?

Haddii jawaabteennu weli tahay un "shaqo", waxaan u baahan nahay inaan sii wadno doodda. Sababtoo ah waxaa jira wax ka weyn shaqada, waxaana halkaas ka bilaabmaya macnaha dhabta ah ee waxbarashada.

Qoraalkani ma aha qoraal ka dhan ah waxbarashada Sidoo kale ma aha dhaliil ka dhan ah ardayda, macallimiinta ama jaamacadaha. Oo kama hadlayo nidaamka wax barasho ee dalka balse Waa qoraal ku wajahan fahamka aynu ka haysanno waxbarashada iyo doorkeeda.

Waxaan mararka qaar la yaabnaa sababta aynu u yeelan la'nahay dawlad adag, hay'ado lagu kalsoon yahay iyo bulsho ka gudubta qabyaaladda. Waxaan eedda dusha ka saarnaa siyaasiyiinta, maamulka iyo dadka xilalka haya. Hase yeeshee, marar yar ayaynu isweydiinnaa halka ay ka yimaadeen dadkaas. Hoggaamiyuhu cirka kama soo dhaco oo wuxuu ka soo dhex baxaa isla bulshada aynu nahay, wuxuuna sitaa isla fikirka aynu haysano.

Sidaas dartees haddii waxbarashadu ku guul-darraysato inay dhisto qofka, sidee ayay dawladdu ugu guulaysan kartaa inay dhisto qaran?

Waxaan aaminsanahay in xididka dhibaatooyin badan oo Soomaaliya ka jira uu yahay aqoon aan gaadhin heer ay qofka beddesho.

Qabyaaladdu ma xoogaysato sababtoo ah dadku qabiilkooda ayay jecel yihiin oo keliya. Waxay xoogaysataa marka qofku waayo awooddii uu si madax-bannaan ugu fikiri lahaa. Marka aan la barin inuu dood cilmiyeed galo, wuxuu ku doodaa qabiil. Marka aan la barin inuu caddayn raadiyo, wuxuu rumaystaa waxa uu maqlay. Marka aan la barin inuu runta ka hormariyo dareenkiisa, wuxuu difaacaa cidda uu ka dhashay, xataa haddii ay khaldan tahay.

Sidaas ayuu jahligu u noqdaa gaashaan ay ku noolaadaan qabyaaladda, nacaybku iyo kala qaybsanaantu.

Sidoo kale, musuqmaasuqu ma bilaabmo marka qof xil qabto. Wuxuu bilaabmaa maalintii uu waayo waxbarasho ku beeraysa damiir, daacadnimo iyo masuuliyad. Haddii aqoontu qofka bari waydo in hantida guud ay ka qiimo badan tahay dantiisa gaarka ah, shahaado kasta oo uu haysto waxba kama beddelayso dhaqankiisa.

Dawladda xunna ma dhalato hal maalin. Waxay ku kortaa bulsho aan aqoonta si dhab ah u qiimayn, oo aan carruurteeda ku barbaarin fikir, akhris, dood iyo isla xisaabtan.

Taasi waa sababta aan u aaminsanahay in dib-u-dhiska Soomaaliya aanu ka bilaabmi doonin dhismayaal dhaadheer, heshiisyo siyaasadeed ama doorashooyin keliya. Wuxuu ka bilaabmi doonaa fasalka, maktabadda iyo maskaxda ubadka maanta wax baranaya.

Waxbarashada dhabta ahi ma soo saarto qof shaqo hela oo keliya; waxay soo saartaa muwaadin,muwaadin garanaya in sharcigu ka sarreeyo qof kasta, muwaadin fahmaya in qaran lagu dhiso caddaalad, ee aan lagu dhisin qabiil. muwaadin og in xilku yahay masuuliyad, ee uusan ahayn fursad lagu taajiro muwaadin aan sugin in waddankiisa ay cid kale u hagaajiso, balse isagu qaybtiisa qaata.

Taasi waa aqoonta aynu u baahan nahay oo Waxaa laga yaabaa in aynu sannado badan ku mashquulsannayn sidii aynu u heli lahayn waxbarasho badan, halka su'aasha saxda ahi ay ahayd sidii aynu u heli lahayn waxbarasho wanaagsan.

Farqiga u dhexeeya labadaa su'aal waa farqiga u dhexeeya bulsho shahaadooyin urursata iyo bulsho ilbaxnimo dhisata.

Ugu dambayn, waxaan jeclaan lahaa inaan ku soo laabto halkii aan ka bilaabay. Oo ahayd Maxaynu wax u barannaa?

Haddii jawaabteennu weli ku ekaato "si aynu shaqo u helno", waxay u badan tahay inaynaan weli fahmin macnaha aqoonta. Laakiin haddii aynu nidhaahno, waxaynu wax u barannaa si aynu u dhisno qof wanaagsan, bulsho miyir leh iyo qaran caddaalad ku taagan, markaas ayay waxbarashadu dib ugu noqonaysaa kaalintii ay mudnayd.

Maalinta aynu fahanno in shaqadu tahay mid ka mid ah miraha aqoonta, balse aysan ahayn geedkii oo dhan, waxay noqon doontaa maalinta ugu horreysa ee aynu si dhab ah u bilowno dib-u-dhiska maskaxdeena, dalkeena iyo dawladnimadeenuba, Waayo, waddan waxaa lagu dhisaa gacmo shaqeeya, laakiin waxaa hagta maskax wax baratay. Haddii maskaxdu qaldan tahay, gacmuhu ma dhisi karaan wax sii jira. Haddii maskaxda la saxo se, xataa burbur dheer waa laga soo kaban karaa.

Sidaas darteed, su'aasha ugu weyn ee maanta inoo taallaa ma aha "Immisa qof ayaa wax bartay?" Su'aashu waa ee waa immisa qof ayay waxbarashadu beddeshay?"

Jawaabta su'aashaas ayaana go'aamin doonta Soomaaliyada aynu berri dhaxli doonno iyo nidaamka dawladnimo ee aynu ku hamminayno.

Inaynu fahano in jaahilnimadu ay tahay wax laga faano ee aan lagu faanin garashadeena ayaana kordhi doonta.

Marka loo fiiriyo filashadoodii, qof kasta wuxuu dareemi karay in waxa ay rajaynayeen ay ahaayeen wax aad u fudud oo la gaadhi karo. Xataa qaar baa laga yaabaa inay yidhaahdeen, oo ay kaga falceliyeen hadal ahaa: “Suurtagal ma aha inay arrintaasi xumaato, ama ay filashadooda dhab noqon waydo.” Hase yeeshee, haddii aan ku idhaahdo wixii ay filayeen way heleen mise may helin waxaa macquul ah inaad aamini waydo laakiin wax walba waxay u dhaceen si aan aniguba fahmi wayay oo waxaa halkii ka bilaabatay sheeko uusan midkoodna ku talo gelin, waxaa laga yaabaa inaad u aragto mucjiso murugo xanbaarsan.

Laakin sida waa sida ay wax walba u dhaceen oo isla markiiba waxaa billowday dabaylo isbeddel, kuwaas oo daaqadaha ka soo gelayay iyagoo aan indhaha lagu arki karin. Mid kasta wuxuu dareemayay qabowga iyo kulaylka dabayshaas, balse midna kan kale muu weydiin waxa dhacay. Midna ma odhan, “Maxaa is beddelay?” oo maxaa inma dhex galaya?" balse nasiib wanaag mise nasiib darro waxan dhahnaba waxay doorteen aamusnaan, iyagoo u malaynaya in wax walba si iskood u hagaagi doonaan, sugitaan kaliyana uu ku filan yahay.

Laakiin aamusnaantaasi ma noqon xal. Maalinba maalinta ka dambaysa dabayshii way sii xoogaysanaysay, ilaa ay isu beddeshay gidaar aan la arki karin oo dhexdooda ka taagan, ilaa uu gaadho heer uu si rasmi ah u dhex galo, isna arki waayaan, lkn ayagoo wakhtigaasi isku qabay inay si cad isugu jeedan.

Halkaas waxaa dhashay nolol cusub, sawir cusub iyo isbeddel cusub. Fahamkii ayaa dhaawacmay, waxaana dhex galay shucaacyo badan oo mugdi iyo shaki xanbaarsan. Wax yar ayaa loo fasirtay wax badan. Erayo aan micnahoodu sidaas ahayn ayaa dhaawac noqday. Aamusnaan gaaban ayaa loo arkay quudhsi, halka mashquul yar loo fasirtay iska indho-tir.

Waxa la gaadhay wakhti ay dabayshu sii xoogaysatay, wax walbana ay kasii dareen. Kama wada hadli karin wixii dhacayay wakhtigaasi, Mustaqbal warkiisaba daa oo wuxuu noqday mid mugdi iyo shaki badan huwan. Mid kasta wuxuu la sheekaysanayay naftiisa, isaga oo samaysanaya jawaabo aanu xaqiiqada jirta turjumin laakin uu isku qancinayay kaligii, halkii uu wax weydiin lahaa qofka kale wuxuuna doortay inuu maladiisa iyo sawirashadiisa shakhsiyeed la saxnaato oo uu ku noolaado.

Waxay galeen marxalad aad u adag. Wixii sax ahaa iyo wixii khaldanaa lama kala garan karin. Go'aankii wanaagsanaa lama aqoonsan karin, jihadii saxda ahaydna way luntay. Fikir badan ayaa soo batay, halka wada hadalkii, kaftankii iyo fariimihii ay si tartiib tartiib ah u yaraadeen. Xidhiidh toos ah oo dhexdooda ahna maba jirin.

Mararka qaar, marka uu midkood ka baqo inay xaaladdu sii xumaato, ayuu kan kale waraysan jiray. Hase yeeshee, wada hadalladaasi ma ahayn kuwo ka imanaya niyad furnaan, heshiis dhab ah ama kalsooni buuxda. Waxay ahaayeen isku dayo gaagaaban oo ay cabsi waayitaan hoggaaminayso, kuwaas oo maalmo yar kaddib mar kale ku dhammaan jiray isla halkii hore.

Xaaladdu way sii socotay Ilaa iyo intaasna ma jirin wada hadal dhab ah oo xal u horseeday. Xidhiidhkoodu ma lahayn magac rasmi ah, mana jirin meel la garanayay inuu ku socdo Mustaqbalkii ay wada sawiran jireen way ka quusteen Mid kasta wuxuu rumaystay in kii kale ka maarmay, noloshiisana sii watay Mid walbana wuxuu isku qanciyay in aanu qofka kale wax rajo ah ka qabin oo wax walba ay isga un kali ku yihiin.

Waxaase jirtay xaqiiqo aysan midkoodna ogayn oo ahayd in:

Labadooduba weli si aan shuruud lahayn isu jeclaayeen.

Labadooduba weli ay is sugayeen.

Balse Labadooduba waxay u haysteen inay keligood un sidaas dareemayaan, oo ayba u haysteen dhib aysan ka baxsan karin.

Noloshu way sii socotay maalmuhu way adkaadeen, wax walbana qabow ayay noqdeen. Waxaa hareereeyay quudhsi, is-eedayn iyo is-raadin. Rabitaankii wada hadalka iyo isu soo dhowaanshuhuna wuu yaraaday, ilaa ugu dambayn ay ku kala tageen xidhiidh ahaan.

Laakiin xaqiiqada dhabta ah waxay ahayd kala taggoodu ma ahayn mid qalbiga ka dhacay.

Waxay noqdeen dad kala nool, balse isku xidhan xusuuso ahaan Waxay la noolaayeen dareenno, jacayl, xiiso iyo rabitaan aad u weyn. Waxay xusuusan jireen maalmahoodii ugu quruxda badnaa, qosolladii ay wadaageen, riyooyinkii ay isla dhiseen iyo ballamihii aan rumoobin ee ay ku han waynaayeen kuna heshiiyeen bilowgii, Mid kastaa wuxuu aaminsanaa inuu keligiis sidaas dareemayo, isagoo aan ogayn in qofkii kale isla xanuunkaas la nool yahay.

Mararka qaar, marka xaaladdu meel aad u daran gaadho, way wada hadlaan. Wax yar ayay isu soo dhowaadaan. Waxaa soo noolaan jirtay rajo yar, waxaana muuqan jiray iftiin sheegaya in laga yaabo in wax walba dib loo hagaajin karo. Laakiin maalmo gudahood, shakigii iyo dabayshii hore ayaa mar kale soo noqon rogaal celin jirtay erayada aan la odhan ayaa ka badnaan jiray kuwii la yidhi. Aamusnaantii ayaa mar kale guulaysan jirtay, waxaana loo kala tagi jiray sidii hore.

Sidaas ayay noloshoodii iyo xidhiidhkoodiiba isu beddeleen wareeg aan dhammaad lahayn; wareeg ay mar kasta ku soo noqdaan halkii ay ka soo dhaqaaqeen Wuxuu noqday xabsi aan silsilado lahayn, balse qalbiga lagu xidhay. Wuxuu dhalay daal, caajis, shaki, dulqaad la'aan iyo rajo-beel. Ugu dambayn waxay gaadheen heer uu quudhsi qabsado meeshii ay jacaylka ku beeran jireen.

Wareeggaasi muddo dheer ayuu socday. Mid kasta si gaar ah ayuu naftiisa ugu sheegay in aan laga gudbi karin waxa dhex yaallay, iyo xaaladaasiba Wuxuu dib uga gurtay rajadii, isaga oo u haysta in dagaalku dhammaaday, halka uu dhab ahaantii weli qalbigiisu ku xidhnaa qofkii uu ka tagay. Daalka wareeggaas ka dhashay ayaa noqday waxa keliya ee ay wada lahaayeen, inkasta oo uusan midkoodna ogayn.

Laakiin waqtigu mar walba wuxuu leeyahay wax u gaar ah oo maalin aan la filayn ayay xaqiiqadu albaabka soo garaacday. Waxaa timid isku qirasho ay muddo dheer ka baqayeen. Waxaa dib u soo laabtay xiisihii, waxaana billowday wada hadal, inkasta oo uu markii hore ahaa mid taxaddar badan. Heshiisyo yaryar ayaa la gaadhay, rajadiina si tartiib ah ayay u soo noolaatay. Kalsoonidii, oo muddo dheer dhaawacnayd, waxay bilowday inay soo yara noolaato.

Markaas ayay garteen xaqiiqadii ugu weyneyd ee ay sannadaha ka qarinayeen naftooda inay ahayd In aanay waligood is waayin oo jacaylkooduna uusan dhiman, midkoodna uu ballantii ka been sheegin, cadawgooduna ugu wayna uusan ahayn wakhtiga, masaafada amaba nolosha, balse uu ahaa aamusnaan ka dhalatay wada hadal la'aan oo waxay ogaadeen in Wax yar ayay wax weyn ka dhigeen. Wax ay hal wada hadal ku xallin kareenna waxay u beddeleen sannado sababay daal, shaki iyo wareeg aan dhammaad lahayn. Ugu dambayn waxay fahmeen in jacaylku aanu ku noolaan karin mala-awaal iyo aamusnaan. Wuxuu ku noolaadaa kalsooni, isfahan iyo wada hadal.

Halkaas ayayna ka garteen in dabbinkii ay ku jireen aanu ahayn jacaylkooda, balse uu ahaa wareeggii ay iyagu naftooda ku xidhxidheen. Wareeggaasna furihiisu mar walba wuxuu ahaa hal shay oo ay muddo dheer ka baqayeen kaas oo ahaa wada hadal.

Hadaba sheekadani waxaan ka barran karnaa in xalka ugu dambeeya ee dhib kasta, is fahan waa kasta uu yahay, wada hadal la'aan, ks dhagaysi la'aan sawirashana aysan marnaba xaqiiqada dhabta ah ka turjumin.

Dunida maanta ee tignoolajiyadu maamusho, waxaan si tartiib-tartiib ah u noqonay maxaabiis ku xiran shaashado yaryar, halkaas oo badiba nabadgelyada qalbiyadeenu ay ku dhex jirto xabsi wareeg ah oo aan dhammaad lahayn.

Marka aynu fariin u dirno qof, qalbigeennu wuxuu bilaabaa garaac aan caadi ahayn; indhaheennu waxay ku dhegaan shaashadda, iyagoo si waali ah u sugaya calaamadda buluuga ah iyo ereyada muujinaya in qofka kale uu wax qorayo ama ugu yaraan uu fariinteenii qiimeeyay, wakhti siiyay oo uu akhriyay, taasi oo inoo horseeda inaan xisaabino daqiiqad kasta oo nolosheenna ka mid ah, innagoo moodayna in qiimaheenii iyo aqoonsigeenii shakhsi ahaaneedba uu ku xiran yahay xawaaraha uu qof kale inoola hadlayo ama uu fariinteena ugu soo jawabayo .

Arrintani waxay dhalisay xaalad nafsi ah oo qoto dheer oo loo yaqaano balwada dareenka, halkaas oo dhalinyarada maanta ay u noqdeen maxaabis u heelan raadinta oggolaanshiyaha dadka kale iyadoo la adeegsanayo agabka tignoolajiyada ama aqbalida, taasi oo ka dhigan in dareenkeenii, farxadeenii amaba murugadeenii ay kuwada xidhan yihiin ficilada dadka kale, halkii ay ka dhalan lahaayeen deganaanshiyaha ka imaada gudaheenna.

Sida uu qofka balwadda lehi u raadiyo maandooriyiaha si uu daqiiqad u nafiso, ayaynu innaguna u raadinnaa calaamadaha oggolaanshaha, fariin nasteexo ah, ama jawaabta degdegga ah si aan u dareenno inaan jirno oo la ina qiimeeynaayo.

Tani waa dhibaato dhab ah oo si aamusnaan ah u duminaysa xasilloonida gudaheena sababtoo ah waxaa hubaal ah in markaad noloshaada iyo dareenkaaga u dhiibto dhaqanka, hadalka, jawabta iyo mashquulka qof kale, aad si buuxda u luminayso xorriyaddaada nafsiga ah, adoo iloobaya in dhabar-adayga qalbigaagu uu billowdo kaliya markaad fahamto in qiimahaaga dhabta ah uusan marnaba ku xirnayn ra’yiga, fariinta ama degdegga jawaabta ee uu bixiyo qof ka fog noloshaada dhabta ah, waxaana haboon in qofku barto oo uu fahmo in xidhiidhada aynu dadka la leenahay, kuwa inoo dhow iyo kuwa innaga fogba ay yihiin kuwo gacan-ku-samays ah oo aan marnaba ka tarjumayn nuxurka qiimaha dhabta ah ee aan shakhsi ahaan leenahay.

​Si aan si cilmiyeysan iyo si falsafad leh ugu fahamno arrintan, waxaynu eegi karnaa sida ay isugu xidhan yihiin falsafadda maaliyadeed ee qiimeynta shirkadaha ganacsiga iyo fahamka nafsiga ah ee raadinta aqoonsiga dadka kale.

Ganacsiga iyo dhaqaalaha dhexdiisa, waxaa jira laba erey oo si weyn u kala fog kuwaas oo kala ah qiimaha rasmiga ah ee shirkada , kaasi oo ah qiimaha dhabta ah ee ay shirkadi leedahay iyada oo loo eegayo asalkeeda iyo agabkeeda rasmiga ah xitaa haddii uu suuqu xirmo, iyo qiimaha suuqa ee isbedbedela, kaasi oo ah qiimaha maalin laha ah ee dadka suuqu u gooyaan shirkadda iyadoo la eegayo hadba siday dareemayaan ama baahida jirta wakhtigaasi.

Naftaaduna si la mid ah ayay u shaqaysaa, waxaad leedahay qiimo gudaha ah oo ah mid Ilaah ku siiyay, garashadaada, akhlaaqdaada, iyo bini-aadamnimadaada ah, halka jawaabaha dadka kale, oggolaanshaha baraha bulshada, iyo ra'yiga dadka kugu xeeran ay yihiin uun qiimaha suuqa ee isbedbedela, maantana sarreeya berri na hooseeya, sidaas darteedna aysan haboonayn in qiimahaaga rasmiga ah ee gudaha ah ay go'aamiyaan ficillada ama jawaabaha dadka kale, sababtoo ah adigu alaab suuq la geeyay ma tihid, qiimahaaga dhabta ahna ma dhaafo midka aad naftaada ka qabto, u dhisto oo aad u samayso.

Haddaba, Is-qiimeynta dhabta ahi waxay timaaddaa marka aad garato in dadka kale ay adduun u gaar ah ku jiraan, mashquulkooda ama dib u dhacooduna uusan waxba ka dhimayn booska aad aduunka kaga jirto, waayo waxa ugu muhiimsan waa qofka aad tahay marka aad shaashadaha ka maqan tahay iyo sida aad u daryeesho dareenkaaga gaarka ah ee ka madax-bannaan indhaha dadka kugu xeeran.

​Bogsashada dhabta ah iyo ka bixitaanka xabsigan walbahaarka ee aan nafaheena ku xirnay wuxuu bilowdaa marka uu aqoonsigeena dhabta ah iyo kalsoonideenu ay ka timaaddo dhexdeena, aragtida aan innagu shakhsi ahaan iska qabno, iyadoo la joojinayo falanqaynta xad-dhaafka ah iyo su'aalaha aan dhamaadka lahayn ee ku saabsan sababta dadku ay noogu jawaabi waayeen ama ay ereyadoodu u lahaayeen macno kale, waayo dadku waxay leeyihiin noloshooda, mashquulkooda, iyo dhibaatooyinkooda gaarka ah, mana ahan inaan ka dhigno nafteeena mid u baahan daryeel joogto ah oo dibadda ka yimaada.

Marka aynu baranno luqadda aamusnaanta iyo inaan garanno in aamusnaantu aysan mar kasta ahayn diidmo ama nacayb balse ay tahay uun qayb ka mid ah nolosha iyo habka ay dadku u maareeyaan waqtigooda, waxaynu dhisaynaa gudaheenna oo aynu ka dhigaynaa meel degan oo aan u baahnayn kaliya daryeelka iyo oggolaanshaha dadka kale, waxaana lagama maarmaan ah inaan nafteenana siino fursad ay ku neefsato iyadoo aan ku xirnayn daryeelid iyo aqbilyad kale oo joogto ah.

Nabadgelyada qalbigaagu waa hanti adiga kuu gaar ah, marnaba furihiisa ha u dhiibin qof kale, ee ka xorree naftaada xabsiga wareeg ah ee erayada iyo dareenada dadka kale si aad adigu u hantido xasilloonidaada dhabta ah, adoo rumaysan in nolosha ugu quruxda badani ay tahay mida aad adigu maamusho.

Ilaa wakhti goor dambe ay tahay iigu dhasheen himmilooyin, dareeno, rajooyin kuwaas oo iigu sababay inaan ugu yaraan yeesho dad aan la wadaago, saaxibo ay kamid yihiin, waxaam marba marka ka dambaysa ii badanayay, himmilooyinkii, dareenadii iigu abbuurnaa, rajooyinkaygii, filashooyinka aan u qabo shay'aal kale oo kale duwan, kuwaas oo ka fara batay qalbigayga oo uu kaligii xallin karin waayay, oo uu wada qaadi waayay, waxaan si aad ah ugu baahday dad aan ku nafiso.

balse nasiib darro waxaan xaqiiqsaday inaan ahay qof aad u xidhxidhan oo aan cidna waxba la wadaagin, sidaas darteed aan qaadi karin xuquuq kasta oo qof aan saaxib dhab ah ka dhigto uu iiga mudnaan lahaa.

Ugu dambayn wuxuu wakhtiga is guro, oo wax walba ay kaligay iigu koobnaadaanbo, wakhti galab ah anoo qolkayga joogo, wakhtiguna uu yahay wakhti roobaad, waxaan si lama filaan ah ula kulmay buug kamid ah buugaagtii ii dhowaa, waan soo qabtay si deggan waxaana usoo qaatay luuqadii aan kuwada hadli lahayn isagana uu iigu fahmi lahaa oo ah QALINKA.

kadib waxaan yara bilaabay inaan la hadlo, balse wuxuu ahaa mid aad u qalbi furan si diiran ayuuna ii soo dhaweeyay, anigu waxaan ahaa mid saaid ula dhacsan saaxibtinimadan ugubka ahi iyo saaxibkaygan(buuga).

isaguna si lamid wuxuu ahaa mid saaid Uga helay luuqadyda(qoraalkayga), halkaasina waxaa inoogu bilowday saaxibtimo.

muddo kadib waxaan dareemaynay in saaxibtinimadeenu ay gaartay heer aad u fiicaan, anoo ku faraxsan lana faraxsan saaxibkayga baa waxaan waydiiyay inuu leeyahay saaxibo kale, balse wuxuu ii sheegay hadal iiga yaabsady oo ah in saaxibadiisa ay yihiin kuwo aan la xisaabi karin, halka aan anigu leeyahy isga kaliya, balse taasi uguma aan xanaaqin oo waxaan waliba u raaciyay erayo iyo mahad celin anniguba aan garanaynin meel ay kasoo baxeen, waxaana ku idhi sidan:

Saaxib(buugga), waxaad tahay saaxibkayga iigu dhow iiguna ammaanada badan; oo kama cabsi qabo sirahaygan aan kuu sheeganayo inaad cidkale la wadaagayso, waxaad tahay saaxibka iigu dhagaysiga badan oo marna kaama dareemo niyad xumi yar, ama daqiiqado bilaa farxad ah, waxaad marwalba iigu qaabishaa hal dabeecad oo ah mid aan saaid ula qabsady ulana dhacay, waxaad ii noqotay qofka kaliya aan lasoo aado oo aan ku nafiso cilad nololeed, niyad jab, is fahan-waa kasta oo ina dhex mara aniga iyo nolosha; mise ani iyo shakhsiyaad kale waadna mahadsantahay saaxib.

Saacdas laga soo bilaabo waxaan si dhab ah ula saaxibay, saaxibkaygii koowaad(buuga) oo sidan aan malaysan karin ii soo dhaweeyay iina marti qaaday, wakhtigas laga soo bilaabo ilaa haddana waxaynu nahay kuwa isugu dhow arin walba iyo xaalad kasta oo anigu uma baahni saaxib kale marna ma aan tabin, buuguna waa axadka iigu dhow, oo aan sidoo kale rajaynyo inuu ii ahaan doono, mana aaminsani saaxib ka wanaagsan oo uu qofi heli karo inuu jiro, waxaan la sheekaystaa wakhti walba( akhris), waxaana u sheekeeya xili walba oo ay sheeko iigu soo dhacdo(qoris), kumana kale xanaaqno dib u dhacyo kaliya iyo wixii la xidhiidha.

Ugu dambyn waxaan u mahadcelinaya saaxibkayga(buuga) sida gobonimada leh ii soo dhaweeyay kaligii, waxaana leeyahy mahadsanid saaxib, qof kaa qalbi wanagsan, kaa dulqaad badan( dhagysiga) oo kaa aaminsan kaana naxariis badan ma jiro ee guulayso waadna mudantahay wax walba oo aan kuugu aaminay, waadna qaadi kartaa saaxibtimadaasi.