• Een van de mooiste quotes die in het onderwijs rondgaan, is van Daniel Willingham: “Memory is the residue of thought.” Hij schreef ze onder meer in zijn bestseller Why Don’t Students Like School?

• Je onthoudt niet wat je wil onthouden, je onthoudt waar je over hebt nagedacht. Maar welke implicaties heeft dat nu concreet voor je lesgeven? Wel, voor mij zit er eentje in de keuze van je werkvormen. Willingham illustreert het zelf met een leraar die zijn klas koekjes liet bakken bij een les over de Underground Railroad, omdat dat een basisvoedsel was voor gevluchte slaven. Zijn leerlingen dachten veertig seconden na over de Underground Railroad. En veertig minuten over bloem afwegen. Het diepe nadenken ging niet naar wat de leraar hen wilde bijbrengen. Die quote is dus vooral een lakmoesproef voor de activiteiten die je plant. Zet deze werkvorm mijn leerlingen aan het denken over precies dat wat ik hen wil bijbrengen? Of gaat die denkruimte naar iets anders?

  

• In de podcast Operation Education, van de twee Britse leraren Pritesh Raichura en Neena Sharma, ging het deze week over beloningssystemen in de klas. Op heel wat scholen bestaat zoiets: leerlingen krijgen een token, een muntje, een merit of hoe je het ook noemt wanneer ze een juist antwoord geven of het gedrag tonen dat je wil zien.

• Pritesh en Neena onderscheiden twee modellen. In het eerste werkt de beloning als een munt: wie genoeg punten verzamelt, koopt er iets mee — een pen, een reep, een cadeaubon. In het tweede zijn punten een drempel naar een badge of een certificaat. Niet inwisselbaar, niet verhandelbaar. Het ís de erkenning. Zij pleiten voor het tweede.

• Pritesh onderbouwt dat niet met theorie, maar met een geheugentest op zichzelf. Hij kan zich geen enkele reep herinneren die hij ooit op school heeft gekregen. Wel de ingelijste commendations en de kaartjes die thuis door de bus vielen met de handtekening van de directeur. Het gaat volgens hem om wat een beloning in gang zet bij iedereen eromheen. Een leraar die de leerling niet eens lesgeeft, ziet de badge en vraagt wat ze daarvoor heeft gedaan. Bij een voucher denken andere leerlingen: ik wil ook die tien pond. Bij een badge denken ze: ik wil ook dat gesprek.

• Helemaal op het einde maken ze nog een scherpe observatie. De leerlingen met de meeste beloningen zijn vaak niet de leerlingen die ze het meest verdienen, maar de luidruchtigste. Omdat wij zo opgelucht zijn als het een keer goed gaat. De leerling die dat gewenste gedrag bijna standaard vertoont, valt uit de boot — precies omdat het bij hem niet opvalt.

• Ik vertelde hier al dat ik voor een groot deel terug op papier werk. Ik heb een schrijfboek, en daarnaast aparte schriftjes voor specifieke projecten. Dat komt vooral doordat Ernst-Jan Pfauth, mede-oprichter van De Correspondent en een schrijver en podcastmaker die ik graag volg, daar blijft op hameren. Hij heeft overal boekjes liggen: een in zijn rugzak, een in de binnenzak van elke jas, een op zijn bureau. Zijn verklaring is dat hij vastloopt op scherm en niet op papier — het scherm is te druk, en typen voelt aan als werken. “Papier is een kalmerende en daarom soms superieure technologie”, schrijft hij.

• In deze digitale tijden wil je dat natuurlijk wél digitaal hebben. Doorzoekbaar, ordenbaar, terug te vinden. Maar alles overtikken is zo’n klus die je één keer doet en daarna nooit meer. Pfauth heeft daar nu een simpele oplossing voor: hij fotografeert de bladzijde, geeft die aan een AI-model als Claude, en heeft in enkele seconden een transcript dat hij in zijn notitie-app kan plakken. Zelfs het handschrift dat hij staand op de pont produceerde, komt er leesbaar uit.

• Ik volg veel nieuwsbrieven, en het allerleukste daarin vind ik de boekentips. Je ontdekt zo wat voor wonderlijke boeken er geschreven worden. Kunstjournalist Yuki Kho tipte er deze week een die ik meteen op mijn lijstje zette: Migrations van Charlotte McConaghy. Het boek speelt zich af in de nabije toekomst, met één verschil met het nu: er zijn heel veel dieren uitgestorven. Hoofdpersoon Franny besluit de noordse stern te volgen op zijn trek naar Antarctica. Die vogel legt elk jaar 70.000 kilometer af, wat zelfs voor een vogel veel is. Met de sterns als reisgenoten ontvouwt zich langzaam Franny’s eigen verhaal: ecologische rouw, persoonlijk trauma, en een diep verlangen om altijd ín de zee te zijn.

  Zeg nu zelf, dat is toch een prachtige premisse.

Tot volgende week!

Rinke

Zo schrijf ik deze nieuwsbrief

De Koffiepauze begint bij wat ik lees. Ik gebruik Readwise Reader als mijn leesapp voor artikels, newsletters en lange reads, en sla daar mijn beste highlights op. Die highlights vormen het vertrekpunt voor wat ik hier schrijf.

Wil jij ook Readwise gebruiken om bij te houden wat je leest? Via mijn link krijg je 60 dagen gratis toegang om het zelf te proberen.

Is je koffie koud geworden na het lezen van deze nieuwsbrief? Dan was het misschien de moeite. Stuur ‘m gerust door naar iemand bij wie dat ook zou kunnen gebeuren.

• Iets wat hier op deze plek nog niet vaak ter sprake kwam: naast alles hierboven ben ik ook bezig aan een eigen plaat. Onder de naam RINKE, met hoofdletters, gewoon omdat het kan.

• Het project loopt sinds begin dit jaar. Samen met producer Jérôme Pringiers werken we nu aan de demo’s en in september trekken we samen de studio in voor de eerste opnamedagen.

• Wie het proces wil volgen: dat kan via rinke.be of via Instagram, @rinkemuziek. Ik post daar met enige regelmaat over waar het staat, van preproductie tot hopelijk binnenkort de eerste single.

  

• Elke ochtend vertelt mijn horloge me hoe ik geslapen heb, hoeveel diepe slaap ik kreeg, hoeveel REM, en plakt daar een score op. In de podcast Weetikveel van Kobe Ilsen ging het recent over de betrouwbaarheid van dat cijfer van zo’n sporthorloges.

• Even de basis: een gezonde volwassene doorloopt vier à vijf slaapcycli per nacht, elk zestig tot negentig minuten, met telkens lichte slaap, diepe slaap en REM. Om dat echt te meten bestaat er één gouden standaard, en dat is polysomnografie. Je ligt in een slaaplab volgeplakt met elektrodes op je hoofd die je hersengolven registreren, sensoren op je borst, beenregistratie, snurkdetectie. Niet comfortabel, wel precies.

• En dan de vergelijking. Het slaapcentrum van het UZA legde wearables naast dat EEG-onderzoek. De overeenkomst: veertig tot vijfenzestig procent. Ook bij de betere modellen. Internationaal onderzoek vult dat beeld genuanceerd aan, en die nuance is eigenlijk nog interessanter. Wat die horloges wél goed kunnen, is zien of je slaapt of wakker bent, daar halen ze 85 tot 95 procent. Waar het spaak loopt is precies datgene waar het schermpje het meest over praat: het onderscheiden van lichte slaap, diepe slaap en REM. Daar zakt de nauwkeurigheid naar zestig tot vijfentachtig procent, afhankelijk van het toestel. De statistische maat voor overeenkomst schommelt rond 0,35, wat onderzoekers “matig” noemen.

• De reden is niet dat de fabrikanten prutsen. Slaapstadia worden bepaald door hersenactiviteit, en je pols meet geen hersenactiviteit. Een horloge meet beweging en hartslag en leidt daaruit af wat je hersenen aan het doen zijn. Het gokt, met een goed algoritme, maar het gokt. Er is zelfs een plafond waar geen enkel toestel overheen kan: als je twee menselijke experts dezelfde EEG-registratie laat scoren, zijn ze het onderling maar in ongeveer tachtig procent van de gevallen eens.

• Dus dat getal waar ik elke ochtend naar kijk, dat me vertelt dat ik “maar” 42 minuten diepe slaap had, is voor een groot deel een verzinsel. Een aannemelijk verzinsel, gebaseerd op mijn pols, maar geen meting. Het rare is dat het me evengoed beïnvloedt.

• Hiervan ga ik kwijlen: dit prachtige notebook. De typische Japanse stijl en dan het fijne detail dat de lijntjes waarop je schrijft een soort van watermerk zijn waardoor ze, als het blad eenmaal beschreven is, niet meer ziet. Heerlijk. Ik kan niet garanderen dat ik dit tegen de volgende nieuwsbrief niet gekocht heb.

• Een aantal nieuwsbrieven geleden hadden we het al even kort over airco’s. Simon van Teutem haalde toen Lee Kuan Yew aan. Toen die gevraagd werd wat er achter de honderdvoudige groei van het inkomen per hoofd in Singapore zat, was zijn antwoord niet handel, niet onderwijs, geen industriële strategie. Zijn antwoord was airconditioning — de uitvinding die ontwikkeling in de tropen volgens hem pas echt mogelijk maakte.

• Van Teutem is duidelijk niet klaar met het onderwerp, want hij schreef er ondertussen een heel stuk over op De Correspondent. Europa is, ondanks een klimaat dat koeler is dan dat van Japan of Australië, wereldkampioen hittedoden: 61.000 in de zomer van 2022 alleen al. Vergelijk Europese steden met Amerikaanse tegenhangers die evenveel hete dagen per jaar hebben, en het verschil springt eruit: in Amerikaanse steden loopt de sterfte bij hitte nauwelijks op, in Parijs, Londen en Barcelona verdubbelt ze bij 30 graden. Economen schrijven dat verschil grotendeels toe aan één ding, de airco. Zo’n driekwart van de hittedoden zou ermee te vermijden zijn.

• Dan het klimaatbezwaar, want dat is meestal het eerste wat mensen inbrengen. Ja, airco’s slurpen stroom, en bijna de helft van onze elektriciteit komt nog uit fossiele bronnen. Maar een airco is in essentie een warmtepomp: van één kilowattuur stroom maakt hij drie kilowattuur warmte, drie keer efficiënter dan een cv-ketel die niet verder komt dan één op één. Niet toevallig gebruikt 85 procent van de vaste aircobezitters het ding ‘s winters ook gewoon als verwarming. Wereldwijd is airconditioning goed voor zo’n 3 procent van de CO₂-uitstoot en dankzij die warmtepompfunctie kan een airco er per saldo zelfs voor zorgen dat je minder stookt in plaats van meer. Het klimaatmonster waar hij vaak voor wordt versleten, is hij dus niet.

• Blijft het hitte-eilandeffect: de warmte verdwijnt niet, ze verhuist van je slaapkamer naar de straat. Dat is een reëel probleem. Je kan daar iets aan doen door parkeerplaatsen te vervangen door bomen, maar dat verkoelt de straat een stuk minder snel dan een airco je slaapkamer om drie uur ‘s nachts doet.

• En dan is er nog de sneer die ik het leukste vond. Een Amsterdamse wethouder van PRO vindt airco geen goede oplossing, vanwege de kosten, de ongelijkheid en het effect op de buitentemperatuur. Van Teutem vergelijkt dat met een poster die hij ooit bij GroenLinks zag hangen: vijf manieren om de wooncrisis op te lossen zonder nieuwe huizen te bouwen. Zo dreigt zo’n partij een club te worden van minder, minder, minder, die de meest voor de hand liggende oplossing halsstarrig terzijde schuift. Zijn besluit: “Nederland versloeg de zee, maar capituleerde voor een warme junimaand.”

Tot volgende week!

Rinke

Zo schrijf ik deze nieuwsbrief

De Koffiepauze begint bij wat ik lees. Ik gebruik Readwise Reader als mijn leesapp voor artikels, newsletters en lange reads, en sla daar mijn beste highlights op. Die highlights vormen het vertrekpunt voor wat ik hier schrijf.

Wil jij ook Readwise gebruiken om bij te houden wat je leest? Via mijn link krijg je 60 dagen gratis toegang om het zelf te proberen.

Is je koffie koud geworden na het lezen van deze nieuwsbrief? Dan was het misschien de moeite. Stuur ‘m gerust door naar iemand bij wie dat ook zou kunnen gebeuren.

• De zomervakantie gaat zijn laatste weken in dus dan laait af en toe de discussie rond de lengte van die zomervakantie weer op. Want er is zoiets als ‘summor loss’ stellen voortanders van het inkorten van die zomervakantie. Leerlingen, vooral uit kwetsbare thuissituaties zouden daar veel last van hebben en eigenlijk een groot deel van wat ze het afgelopen schooljaar geleerd hebben terug kwijtspelen tegen de start van het nieuwe schooljaar. Maar die claim, daar blijft veel discussie rond bestaan.

• Megan Kuhfeld is onderzoeker bij NWEA, de Amerikaanse organisatie achter een van de grootste leerlingvolgsystemen ter wereld. Zij analyseerde de resultaten van meer dan 3,4 miljoen leerlingen, uit alle vijftig staten, getest in juni en opnieuw in september. Wat ze vond, klopt maar half met het verhaal dat ik in mijn hoofd had. Kuhfelds data zegt iets anders. Terugval bestaat, absoluut. De gemiddelde leerling verliest één tot twee maanden leerwinst in lezen en één tot drie maanden in wiskunde. Maar de sterkste voorspeller van wie er terugvalt, is niet armoede en niet achtergrond. Etniciteit verklaart in haar model amper één procent. De sterkste voorspeller is hoeveel vooruitgang een leerling het voorbije schooljaar geboekt heeft. Wie het meest leerde, verliest het meest.

• Dat is even slikken, want het draait de interventielogica om. De leerling die dit jaar een sprong maakte, is niet veilig, die is net kwetsbaar. En het roept meteen een oncomfortabele vraag op: wat was die winst dan precies waard, als ze in tien weken voor een groot stuk weer wegzakt? Zat die kennis wel diep genoeg? Of meten we in juni vooral hoe recent iets geoefend is?

• Er zit nog een tweede nuance in het klassieke verhaal. Het verschil tussen vakken is enorm. Recentere NWEA-cijfers laten zien dat wiskundescores in de zomer twee tot zeven punten dalen, goed voor tien tot dertig procent van wat een leerling in een volledig schooljaar leert. Voor lezen is het gemiddelde verschil tussen voorjaar en najaar minder dan één punt, dus zo goed als niets. Lezen doe je blijkbaar gewoon door in de zomer, ook zonder dat het een opdracht is. Wiskunde niet.

• Toen ik dit aan het schrijven was, kwam er toevallig nog een tweet van Dylan Wiliam voorbij die precies dit soort twijfel een preciezere naam geeft. Wiliam, de onderzoeker achter zoveel van het denken rond formatieve evaluatie, stelde het vlakaf: kunnen we stoppen met praten over summer learning loss? Als leerlingen iets echt geleerd hadden, dan zien we volgens hem een daling van wat hij retrieval strength noemt, niet van storage strength. Dat onderscheid komt uit de new theory of disuse van Robert en Elizabeth Bjork. Storage strength is hoe stevig iets verankerd zit, hoe goed verbonden met andere kennis in je geheugen. Retrieval strength is hoe makkelijk je er nu, op dit moment, bij kan. Die twee liggen niet noodzakelijk gelijk. Iets kan diep opgeslagen zitten en toch tijdelijk moeilijk oproepbaar zijn.

• Wiliams punt: als het echt de storage strength was die daalde, zouden leerkrachten in september helemaal opnieuw moeten beginnen. Maar dat is niet wat er gebeurt. Wat verdwenen lijkt, is meestal gewoon ingedommeld, wachtend om terug geactiveerd te worden, en dat vraagt veel minder herhaling dan de paniek rond leerverlies doet vermoeden. Het verklaart meteen ook waarom testen vlak na een vakantie zo’n vertekend beeld geeft: je meet dan vooral hoe makkelijk iets nu bovenkomt, niet of het er nog zit.

• Dat gezegd, zou het fout zijn om de hele discussie over de lengte van de zomervakantie te verengen tot summer loss. Dat argument weegt mee, maar het is er maar een van velen. Denk aan ouders die acht, soms negen weken opvang moeten regelen. Denk aan jeugdbewegingen en vakantiekampen, die serieus in de problemen komen als er zomaar twee weken van hun werking wegvallen. Denk aan de reissector, waar een korter hoogseizoen simpelweg hogere piekprijzen betekent voor wie toch nog weg wil. En blijven we binnen het onderwijs, dan is er nog een groep die van die acht weken zelf amper geniet: directeurs, die vaak maar enkele weken vakantie nemen omdat er voor en na een schooljaar gewoon te veel op te ruimen valt. Ook hun rust verdient een plek in dat debat. Kortom, de discussie herleiden tot een cognitief argument doet oneer aan hoe ingrijpend zo'n beslissing eigenlijk is.

• David Sedaris, meer dan 16 miljoen verkochte boeken, al dertig jaar vaste medewerker bij The New Yorker, heeft eigenlijk maar één harde schrijfregel: geen bijwoorden, nooit. Een lezeres vertelde hem ooit dat ze zijn hele boek had doorgespit, op zoek naar een bijwoord dat hem zou verraden, nadat hij haar had gezegd dat hij ze nooit gebruikt. Zijn reactie was luchtig: hopelijk staat er geen enkel in, of misschien een of twee. Wat me bijblijft is niet de regel zelf, maar wat erachter zit. Een bijwoord is vaak een reparatie, "zei hij zachtjes" in plaats van gewoon een werkwoord kiezen dat het zachte al in zich draagt.

• Een van de nieuwsbrieven waar ik naar uitkijk is Simon says van Simon van Teutem. Van Teutem is Nederlander, negenentwintig, studeerde filosofie, politiek en economie in Oxford en doet daar nu doctoraatsonderzoek naar steun voor extreemrechts in West-Europa. Daarnaast schrijft hij voor De Correspondent, publiceerde hij vorig jaar twee boeken en roeide hij mee in The Boat Race tegen Cambridge. Zijn nieuwsbrief is een allegaartje van korte stukjes, en precies dat maakt hem leuk: je weet nooit of je een grafiek over Singapore krijgt of praktisch advies over mailen.

• Dat mailadvies dus. In een editie getiteld “Trucjes” zet hij negen regels op een rij, dingen die niemand je ooit leert maar die je als volwassene voortdurend nodig hebt. Eén regel bleef bij mij het langst hangen. Zet je vraag direct na de aanhef, op een eigen regel, en laat de context pas daarna volgen. De redenering is simpel maar ik had ze nooit zo scherp gehoord: je respecteert de tijd van de ander door haar niet te laten detectiven naar wat je eigenlijk wil. Zet die vraag desnoods bondig in het onderwerpveld, dan voelt iemand de aandrang om te antwoorden nog voor de mail geopend is. Ik doe zelf vaak het omgekeerde. Eerst de aanloop, de beleefdheden, de context, en helemaal onderaan pas de vraag, uit een soort gêne om met de deur in huis te vallen. Precies die beleefdheid pakt onbeleefd uit, want ik vraag zo net iets meer tijd van de ander dan nodig.

• En dan nog een leestip: Tot alles in beweging komt, het romandebuut van Ester Naomi Perquin, voormalig Dichter des Vaderlands en jarenlang cipier in een Rotterdamse gevangenis voor ze van het schrijven kon leven.

• Ik moet eerlijk zeggen, ik had niet meteen zin in dit boek. Het leek me weer een zoveelste exemplaar in het genre van de “autofictie”, waarbij een schrijver eigenlijk zijn of haar eigen verhaal vertelt, met hier en daar een loopje met de werkelijkheid. Tot alles in beweging komt is bijna autofictie, maar dan net niet. Perquin doet het net andersom: de harde autobiografische kern zit er wel in, vooral haar eigen verleden als cipier, maar ze bouwt daarrond een personage met een andere naam en een verhaal dat ze zelf niet geleefd heeft. Wat overblijft is een boek dat zich voordoet als bekentenis, maar dat net zo goed helemaal verzonnen kan zijn. Precies dat wringen vond ik het interessante eraan. Ergens schrijft ze over een personage: “Hij houdt zich bezig met de voorkant van verhalen. Niet met de achterkant.” Dat zinnetje is eigenlijk ook de sleutel tot het boek zelf.

• Ze pakt daarbij nogal wat vast: moederschap, familie, wat het betekent om schrijver te zijn, het leven in de gevangenis, het goede en het slechte in ieder van ons, seksualiteit, vrouw zijn in onze maatschappij, een relatie waarin misbruik zat. Op papier is dat te veel voor een boek, en af en toe voel je dat ook. Maar tegen het einde klikken de lijntjes die ze in het begin legde wel degelijk in elkaar. Het laatste hoofdstuk tilt het geheel naar een niveau dat ik zelden tegenkom. Ze tovert er met taal, met een trage, bijna poëtische stijl die je toch moeiteloos blijft weglezen. Wervelend is het enige woord dat ik ervoor heb.

• Ik las het als e-boek, maar zou nu eigenlijk een fysiek exemplaar willen kopen, om na het lezen vast te houden en dicht tegen je aan te drukken.`

Tot volgende week!

Rinke

Zo schrijf ik deze nieuwsbrief

De Koffiepauze begint bij wat ik lees. Ik gebruik Readwise Reader als mijn leesapp voor artikels, newsletters en lange reads, en sla daar mijn beste highlights op. Die highlights vormen het vertrekpunt voor wat ik hier schrijf.

Wil jij ook Readwise gebruiken om bij te houden wat je leest? Via mijn link krijg je 60 dagen gratis toegang om het zelf te proberen.

Is je koffie koud geworden na het lezen van deze nieuwsbrief? Dan was het misschien de moeite. Stuur ‘m gerust door naar iemand bij wie dat ook zou kunnen gebeuren.

Thanks for reading De Koffiepauze! Subscribe for free to receive new posts and support my work.

• Wim Opbrouck was te gast bij Welcome to the AA, de podcast van Alex Agnew en Andries Beckers. Ik ben een grote Opbrouck fan, die man kan niets fout doen en gaf ons meerdere schaterlachen met In de Gloria en Het Eiland (en nog zoveel meer trouwens, ga hem deze zomer zeker eens checken met zijn band De Dolfijntjes). Hij vertelde in die podcast over zijn tijd bij Studio Herman Teirlinck. Hoe hij daar als jongen uit Bavikhove soms tussen twee vuren zat in het grote Antwerpen, hoe hij er soms geschorst werd wegens dingen die hij uitstak, maar ook hoe hij er dag en nacht werkte aan creaties en voorstellingen. Een zinnetje bleef bij mij hangen: “Maar het (Studio Herman Teirlinck) blijft natuurlijk een instituut, en daar moet je je ook een beetje tegen verzetten. Ik vond het eigenlijk niet zo slecht.”

• Dat resoneerde bij mij. Waarom? Als we nu een school zoeken, voor onszelf, voor ons kind, dan zoeken we altijd naar een perfecte fit. Een school die echt bij jezelf of je kind past. Is je kind een vrijgevochten zelfstandige werker, dan zoeken we een school waar het veel vrijheid heeft en veel zelfstandig kan werken. Is je kind een zacht kind dat niet van streng en strikt houdt, dan houden we het daar best van weg. Dat is tot op zekere hoogte ook logisch. Maar wat Opbrouck net betoogt, is dat dat schuren, dat botsen met het instituut, ook nodig is en waardevol kan zijn. Daar ontstaat heel veel uit.

• We proberen altijd voor onze kinderen, voor onszelf de makkelijkste weg te kiezen, die van de minste weerstand. Maar zoals Bert Wienen ook al in zijn boek betoogde, weerstand wegnemen bij je kind, bij je leerlingen, is niet altijd de beste optie. Er is soms weerstand nodig. Om bij te leren, je eigen ideeën en opinies te vormen, nieuwe indrukken op te doen.

• Dit onderzoek is te leuk om niet te delen (met veel dank aan Esther Geysens om me hier op te wijzen!). Jeanne Shinskey liet tweejarigen een prentenboekje zien met een fruit dat ze nog niet kenden, carambola, de helft kreeg een versie met opklapbare flapjes, de helft exact hetzelfde boek zonder. De kinderen zonder flapjes leerden het woord beter, de kinderen met flapjes deden het niet beter dan gokken. Haar verklaring: het tastbare, leuke element van de flap trekt de aandacht weg van precies het woord dat moest blijven hangen. Het doet me denken aan hoeveel vormgeving, in een les, een dia, of een boek, eigenlijk voor de maker leuk is om te maken, en niet per se voor wie ervan moet leren. Een strak schema oogt saaier dan een animatie, maar misschien is het net de animatie die in de weg zit.

• Tussen 1960 en 2011 ging het inkomen per hoofd in Singapore maal honderd. Toen staatsman Lee Kuan Yew gevraagd werd wat daarachter zat, was zijn antwoord niet handel, niet onderwijs, niet een of andere industriële strategie. Zijn antwoord was airconditioning. Hij noemde het een van de belangrijkste uitvindingen uit de geschiedenis, omdat het ontwikkeling in de tropen überhaupt mogelijk maakte. Zonder airco kan je enkel werken in de koele vroege ochtend of bij valavond, de rest van de dag valt weg. Het eerste wat hij deed toen hij premier werd, was airco installeren in de gebouwen waar de ambtenarij werkte. Door de recente hittegolven laaide ook bij ons de discussie over airconditing weer op. Bij ons wordt airco nog altijd een beetje behandeld als decadentie, iets voor hotels in Spanje. Terwijl de vraag zich opdringt of we hier niet gewoon een inhaalslag nodig hebben. Het kost bakken energie, dat klopt, maar de behoefte eraan correleert wel sterk met precies het moment waarop zonnepanelen het meest opbrengen. Via Simon van Teutem.

• En dan nog een leestip: “De wereld aan mijn voeten: Een reis door het hart van het mondiale voetbal in 9 WK's” van Simon Kuper is echt de moeite om te lezen. ja het gaat over voetbal, maar eigenlijk nog veel meer over de machinerie achter het voetbal en over de landen waar die WK’s gehouden werden. Als sportfannaat echt een must read. Kuper kan schrijven.

Zo schrijf ik deze nieuwsbrief

De Koffiepauze begint bij wat ik lees. Ik gebruik Readwise Reader als mijn leesapp voor artikels, newsletters en lange reads, en sla daar mijn beste highlights op. Die highlights vormen het vertrekpunt voor wat ik hier schrijf.

Wil jij ook Readwise gebruiken om bij te houden wat je leest? Via mijn link krijg je 60 dagen gratis toegang om het zelf te proberen.

Tot volgende week! Rinke

Is je koffie koud geworden na het lezen van deze nieuwsbrief? Dan was het misschien de moeite. Stuur ‘m gerust door naar iemand bij wie dat ook zou kunnen gebeuren.

• Dylan Wiliam zei het vorige week in de Mr Barton Maths Podcast, koel en zonder omhaal: het duurt waarschijnlijk nog tien jaar voor we solide bewijs hebben over de effecten van AI op leren op lange termijn. Tien jaar.

• In een wereld waar scholen nu al pilots draaien, curricula aanpassen en leerlingen dagelijks met AI-tools werken, is dat een ongemakkelijke uitspraak. Wiliam maakt onderscheid tussen generatieve AI, zoals ChatGPT, dat nieuwe tekst produceert zonder dat je precies weet waarom, en extractieve AI, zoals NotebookLM, dat informatie ophaalt uit bronnen die jij aanlevert en terugverwijst naar de exacte bron. Dat verschil is groot, maar de onderzoeksevidentie loopt in beide gevallen ver achter op de praktijk.

• Eén punt dat hem zorgen baart: AI maakt het mogelijk om alles te meten. Elke formatieve toets, elk antwoord, hoe klein ook, kan geregistreerd en geanalyseerd worden. Dat klinkt als winst. Maar Wiliam ziet er ook een risico in. Formatieve evaluatie werkt alleen als leerlingen bereid zijn fouten te maken. Die fout is precies de informatie die je nodig hebt: welke misvatting zit er, waar is herhaling nodig, wat begrijpt de leerling nog niet? Maar een leerling deelt die fout alleen als de omgeving veilig voelt.

• Wisbordjes zijn een mooi voorbeeld van hoe leraren die veiligheid organiseren. Leerlingen schrijven hun antwoord op, de leraar kijkt, en daarna vegen ze het weg. Het foute antwoord verdwijnt. Het bestaat nergens meer. Dat geeft ruimte om te durven, te proberen, fout te zitten.

• Een AI die alles registreert, haalt die ruimte weg. Niet omdat het systeem dat zo bedoelt, maar omdat leerlingen het zo voelen. En het gevoel is wat telt.

  Als je wil dat leerlingen fouten durven maken, zei Wiliam, dan mag je ze niet afstraffen als ze fouten maken. Een allesmetende AI die elk antwoord bewaart, is misschien wel de subtielste vorm van afstraffen die er bestaat.

  

• Pedro De Bruyckere is mijn vaste gast op de podcast Buiten De Krijtlijnen. De man is een wandelende onderwijsencyclopedie. En hij heeft een nieuw boek. De Schaduw van de Raaf. Geen onderwijsboek dit keer, maar een jeugdboek. Als je even wil ontsnappen aan de zomerstapel met rapporten en beleidsdocumenten: dit is je kans.

• Speech is the future! Ik doe nu al super veel via spraak met mijn computer. Het aansturen van Claude of het formuleren van e-mails etc. Een nieuwe transcriptietool die ik onlangs tegenkwam via Alexander Klöpping is Handy. En het werkt super goed. Je drukt een zelfgekozen toets in, spreekt, laat los en het staat in je tekstveld. Werkt met lokale AI, dus niets verdwijnt in een cloud. En het is gratis.

Zo schrijf ik deze nieuwsbrief

De Koffiepauze begint bij wat ik lees. Ik gebruik Readwise Reader als mijn leesapp voor artikels, newsletters en lange reads, en sla daar mijn beste highlights op. Die highlights vormen het vertrekpunt voor wat ik hier schrijf.

Wil jij ook Readwise gebruiken om bij te houden wat je leest? Via mijn link krijg je 60 dagen gratis toegang om het zelf te proberen.

Dit was de laatste van het schooljaar, hierna ga ik even in zomervakantie. Ergens eind augustus zijn we terug!

Groeten,

Rinke

Is je koffie koud geworden na het lezen van deze nieuwsbrief? Dan was het misschien de moeite. Stuur ‘m gerust door naar iemand bij wie dat ook zou kunnen gebeuren.

• Ik lees momenteel Practice Perfect van Doug Lemov. Lemov ken je misschien van Teach Like a Champion, het boek dat hij schreef over wat de beste leraren onderscheidt van de rest. Practice Perfect is zijn boek over oefenen zelf: hoe ontwerp je een oefensessie zodat mensen er echt beter van worden? Twee inzichten die mij bijbleven.

• Het eerste gaat over het verschil tussen corrigeren en bekritiseren. John Wooden, de legendarische basketbalcoach, wilde geen kritiek. Hij wilde correctie. Kritiek zegt iemand hoe het anders moet. Correctie betekent dat je het opnieuw doet, en beter, zo snel mogelijk na de fout. Dat is een subtiel maar groot verschil. Als je iets fout doet en je hoort wat er mis was, is de kans groot dat je dat ene foute moment nu even vaak hebt ingeoefend als al je correcte pogingen daarvoor. De fout zit er nu even stevig in als de goede versie. De enige manier om dat te herstellen is het meteen daarna meerdere keren goed te doen. En niet een keer, maar minstens drie of vier keer. Dan begint de correcte versie te overheersen.

• Mijn eigen noot erbij: dit werkt alleen als je er direct op kunt handelen. Feedback na de les, een week later, los van een oefenmoment, heeft weinig zin. Je hebt een oefen-contextnodig om correctie te laten landen.

• Het tweede inzicht sluit hierop aan: het onderscheid tussen een drill en een scrimmage. Bij een drill vervorm je de realiteit bewust om één vaardigheid te isoleren. Een scrimmage repliceert de realiteit om te testen of je er klaar voor bent. Beide zijn nodig, maar voor verschillende doelen. De drill maakt je beter. De scrimmage laat zien of je al goed genoeg bent.

• Wat Lemov observeert, is dat mensen te snel naar de scrimmage gaan. Je hebt iets een paar keer goed gedaan, dus je gaat meteen oefenen in de volle complexiteit van de echte situatie. Maar in die complexiteit is er te veel om op te letten en verdwijnt het ene wat je wou verbeteren in de ruis. De vaardigheid gaat nooit naar automatisme. Je moet een vaardigheid tot vervelens toe correct uitvoeren in een gecontroleerde context voor je haar meeneemt naar de chaos van de praktijk. Dat geldt voor leraren. Voor muzikanten ook. Voor iedereen die iets wil inslijpen.

• Nelio Biedermann is 22 jaar en student aan de Universiteit van Zürich. Zijn debuutroman Lázár is een generatie-epos in de oude stijl: het volgt een Hongaarse aristocratische familie van 1900 door de Eerste Wereldoorlog, de Tweede Wereldoorlog en het communistische Hongarije van de jaren vijftig. Biedermann schreef het boek over zijn eigen voorouders, met de hand.

• Het boek is een succes. Rond de Frankfurter Buchmesse in het najaar van 2024 kochten twintig internationale uitgevers de rechten, waaronder in de VS, het VK, Frankrijk en Spanje. Patti Smith noemde het “exquisite”. In Nederland schoot het in mei 26 plaatsen omhoog in de bestsellerlijst, na vier sterren van Krielaars die het vergeleek met meesterwerken uit de Europese literatuur. Een tv-serie is in de maak.

• Becca Rothfeld, recensent in The New Yorker, plaatst het boek in een breder cultureel patroon. De slagzin van onze cultuurindustrie is “make it old”, schrijft ze. Remakes, sequels, nostalgie. In 2023 was 80% van de bioscoopfilms een remake of franchise. De top 10 meest bekeken series: niet één nieuwe productie.

• Lázár past daar op het eerste gezicht in. Het is openlijk een ode aan de traditie, met verwijzingen naar Mann, Proust en Roth. Het verklaart misschien ook het succes: het verhaal past perfect in de “make it old”-cultuur. Een verhaal van Europa, van de Tweede Wereldoorlog, dat we kennen en waarvan we weten hoe het afloopt. Het is ook een reactie tegen de oeverloze stroom autofictie die we van de nieuwe generatie auteurs over ons heen krijgen. Biedermann past niet in dat rijtje.

• Is het een goed boek? Rothfelds grootste bezwaar is dat het boek beweegt maar niet beweegt. Lezen is als lopen op een tredmolen: veel activiteit, geen beweging vooruit, en je eindigt precies waar je begon. De roman is propvol drama en historische turbulentie, maar de meeste gebeurtenissen glijden af. Tragedies voelen als decor. Wat er werkelijk toe doet, blijft vaag.

• Dat onderschrijf ik. Er zit veel vaart in het boek, wat ook moet als je op 350 bladzijdes de hele twintigste eeuw wil laten passeren, maar daardoor beklijft er maar weinig. In Boeken.fm waren ze vrij kritisch op dit nieuwe godenkind van de literatuur, en ik kan ze volgen. Er zit geen consistentie in. De eerste vijftig bladzijdes zitten vol uitstapjes naar het magisch-realisme: een mystiek bos, een baby met doorschijnende huid, bijgeloof, mysterie. Maar dat verdwijnt even snel als het gekomen is. Sommige gebeurtenissen hebben gevolgen, andere helemaal niet. Joost de Vries zegt het in de podcast treffend: dit boek had nog een paar jaar extra nodig gehad. Waarschijnlijk is er geplooid voor de druk om het nu al te publiceren, want het verhaal verkoopt zichzelf: een 22-jarige schrijft met de hand een historisch epos over zijn eigen voorouders. Dat klinkt als een verhaal. Maar het boek had sterker geweest als Biedermann er nog een paar jaar extra aan had gewerkt.

• Want schrijven kan hij. Rothfeld schrijft het ook: wanneer Biedermann het minst flamboyant is en het meest precies kijkt, schrijft hij scènes die bruisen van echtheid. Het potentieel is er. Het is alleen te zelden aanwezig. Maar lees het vooral zelf en laat me jouw mening weten!

• Yan Diomande is 22, speelt voor RB Leipzig en gaat met Ivoorkust naar het WK. Vorige week publiceerde hij op The Players’ Tribune een brief aan zijn zus Roxane, die op haar vijftiende stierf nadat iemand iets in haar drankje had gedaan op een feestje.

• De brief begint met herinneringen: de nep-Ronaldo-trui waarop hij zelf een naam schreef, 25 mensen in één huis in Abidjan, potatoes stelen omdat er niets te eten was. Roxane was tien jaar oud en al zijn agent. Ze zei tegen zijn vrienden uit de buurt: “Yan gaat geen auto’s voor jullie kopen. Blijf trainen.”

• Halverwege de brief kantelt alles. Ik ga je verder niets vertellen. Lees het gewoon. Het is in het Engels, maar dat maakt niets uit. De brief vind je hier.

• Podcast De Verrekijkers ontving Joris Luyendijk, de Nederlandse journalist (of eigenlijk niet meer) en schrijver die je misschien kent van zijn werk over de financiële sector (Dit kan niet waar zijn) of zijn jaren als correspondent in het Midden-Oosten. Het gesprek gaat over journalistiek: wat het is, wat het was, en of het nog ergens toe dient. Luyendijk is iemand die de vragen stelt die anderen liever vermijden, en dat doet hij ook hier. Ik ga zijn boeken bestellen. Dat zegt genoeg.

Zo schrijf ik deze nieuwsbrief

De Koffiepauze begint bij wat ik lees. Ik gebruik Readwise Reader als mijn leesapp voor artikels, newsletters en lange reads, en sla daar mijn beste highlights op. Die highlights vormen het vertrekpunt voor wat ik hier schrijf.

Wil jij ook Readwise gebruiken om bij te houden wat je leest? Via mijn link krijg je 60 dagen gratis toegang om het zelf te proberen.

Tot volgende week! Rinke

Is je koffie koud geworden na het lezen van deze nieuwsbrief? Dan was het misschien de moeite. Stuur ‘m gerust door naar iemand bij wie dat ook zou kunnen gebeuren.

• Een paar edities geleden haalde ik Suleika Jaouad aan. Ze schrijft haar eerste drafts altijd met de hand, zei ze in de podcast How I Write. Niet als romantisch ritueel, maar als technische keuze: de computer vraagt om formaliteit, papier vraagt om spel. Op de computer begin je te editen voor je weet wat je wilt zeggen.

• Ik ben dat sindsdien blijven tegenkomen. Donald Murray, schrijver en schrijfdocent, zei hetzelfde maar anders: typen fixeert dingen. Het is handig als je al weet wat je wilt, maar dodelijk in de vroege fase. Met pen op papier blijft iets los. Je kunt dwarsstrepen, pijlen trekken, in de marge schrijven. De gedachte is nog niet af en mag dat ook niet zijn.

• Voeg daarbij ook nog het tactiele van papier en je snapt waarom ik dit jaar toch heb teruggegrepen naar schrijfblok en pen.

  

• De voorbije week heb ik het boek Zwarte Zwanen van Iliass El Hadioui gelezen. El Hadioui is socioloog en onderzoeker, en het boek gaat over iets dat op papier contradictorisch klinkt: scholen met veel kansarme leerlingen die toch bovengemiddeld presteren. Tien procent van alle basisscholen, wereldwijd, in zestig landen. Zwarte zwanen, dus.

• Wat maakt die scholen anders? El Hadioui begint bij een aanname die zo diep zit dat ze bijna onzichtbaar is geworden: dat kansengelijkheid en onderwijskwaliteit op gespannen voet staan. Verlaag je de lat om meer leerlingen mee te nemen, of houd je hem hoog en accepteer je dat sommigen achterblijven? Dat of-of-denken, schrijft hij, is de blinde vlek. Zwarte zwanenscholen kiezen niet. Ze verhogen de lat en ondersteunen leerlingen actief om er te geraken.

• Één van de mechanismes die hij beschrijft, is code-switchen. Leerlingen die opgroeien tussen verschillende leefwerelden, thuis één taal en gedragscode, op school een andere, moeten continu schakelen. Dat klinkt onschuldig, maar El Hadioui noemt het wat het is: arbeid. Cognitieve arbeid, vergelijkbaar met wat sociologen emotional labour noemen. Die arbeid kost capaciteit. Capaciteit die dan niet beschikbaar is voor het leren zelf.

• Zwarte zwanenscholen maken dat switchen bewust lichter. Ze scheppen ruimtes, zowel fysiek als sociaal, waar leerlingen niet hoeven te kiezen tussen wie ze thuis zijn en wie ze op school zijn. Niet door de schoolse codes af te schaffen, maar door leerlingen actief te begeleiden in het bewegen ertussen.

• Aansluitend beschrijft El Hadioui wat hij inclusieve didactiek noemt, en hij illustreert het met een lesobservatie die schrijnend herkenbaar is. Een leraar stelt een vraag. Twee leerlingen roepen het antwoord. Andere leerlingen steken hun vinger op maar worden niet gezien. De les gaat verder. Steeds dezelfde stemmen, steeds dezelfde stille massa. Een inclusieve didactiek is er een waarbij alle leerlingen actief participeren, niet de leerlingen die toch al het meeste hebben.

• Het derde inzicht dat mij bleef hangen, gaat over regels. Scholen die worstelen met klasklimaat, voegen vaak regels toe. Meer regels, meer structuur, meer controle. El Hadioui draait het om: een sterker gemeenschappelijk normatief kader gaat samen met minder regels, niet meer. De oproep tot meer regels is eigenlijk een symptoom: er is geen gedeeld kader. Zwarte zwanenscholen kenmerken zich niet door striktheid, maar door helderheid. Iedereen weet wat verwacht wordt, en dat staat niet in een reglement maar in de cultuur van de school.

  

• Robert Pondiscio schreef een interessant stuk over de redenen waarom sommigen zich zo blijven verzetten tegen een kennisrijk curriculum. Een heel deel van de redenen zijn al vaak aangehaald (en gedebunkt). Maar er was er eentje die ik wil interessant vond

• We behandelen curriculum vaak nog enkel als een resource: een gereedschapskist waaruit leraren naar eigen inzicht putten. Wat je gebruikt, kies je zelf. Het uitgangspunt is autonomie, vertrouwen in de leraar als professional.

• Terwijl we curriculum meer moeten zien als een routekaart: een coherente, cumulatieve leerlijn die bepaalt wat leerlingen op welk moment leren, zodat elk nieuw inzicht voortbouwt op het vorige.

• Dat klinkt misschien als een technisch debat over onderwijsontwerp. Maar het is dat niet. Het is een debat over wat je eigenlijk gelooft over leren. Als je denkt dat leren vooral gaat over het verwerven van vaardigheden die je overal kunt inzetten, dan is een losse gereedschapskist logisch. Kies de tools die bij deze klas passen.

• Als je denkt dat leren gaat over het opbouwen van kennis waarbij elk nieuw stuk aansluit op wat er al is, dan is een cumulatieve leerlijn geen bureaucratische beperking. Dan is het de enige manier waarop het werkt. Voor leerlingen die thuis weinig bouwstenen meekrijgen, is die coherentie geen luxe. Het is compensatie.

• En dan nog een leestip. Transcriptie van Ben Lerner is een kort boekje, nog geen 150 bladzijdes. Maar je moet het wel twee keer lezen. Dat is toch iets wat ik me heb voorgenomen. Want na de eerste lezing blijf je op je honger zitten. Of misschien is het eerder het gevoel dat het boek je door de vingers is geglipt. Je dacht dat je het had, maar toch net niet. Alsof je de genialiteit van het boek wel voelt, het zit er in, maar je het net niet kan vastgrijpen. Daarom moet je het nog eens lezen. Super intrigerend verhaal. Lezen.

Tot volgende week! Rinke

Is je koffie koud geworden na het lezen van deze nieuwsbrief? Dan was het misschien de moeite. Stuur ‘m gerust door naar iemand bij wie dat ook zou kunnen gebeuren.

Zo schrijf ik deze nieuwsbrief

De Koffiepauze begint bij wat ik lees. Ik gebruik Readwise Reader als mijn leesapp voor artikels, newsletters en lange reads, en sla daar mijn beste highlights op. Die highlights vormen het vertrekpunt voor wat ik hier schrijf.

Wil jij ook Readwise gebruiken om bij te houden wat je leest? Via mijn link krijg je 60 dagen gratis toegang om het zelf te proberen.

• Vorige week modereerde ik een debatavond bij Groen. De partij pakt momenteel uit met een petitie: 25 is te veel. Ze willen de klasgrootte in het kleuteronderwijs terugbrengen naar dertien, maximaal achttien kinderen. Helder idee. Intuïtief klopt het voor iedereen. En dat is precies wat me stoort.

• Onderzoek meet wel degelijk positieve effecten van kleinere klassen, en die effecten zijn vaak groter bij jongere kinderen. Maar ze blijven ook vrij klein, zeker in verhouding tot de kost die ze met zich meebrengen.

• Het zit soms ook in hoe je naar die effecten kijkt. In kleinere klassen kunnen kinderen zich minder makkelijk verstoppen. Ze glippen minder snel door de mazen van het net. Dat is een reëel gegeven. Maar ook dat is geen argument voor klasverkleining. Het is een argument voor betere didactiek. Als je inzet op werkvormen die alle leerlingen activeren en aanzetten tot nadenken, kan een kind zich ook in een klas van vijfentwintig niet verstoppen. Dat kan al in de kleuterklas.

• Wat er in de klas gebeurt, heeft meer impact dan met hoeveel je er in zit. Dat getal van 25 naar beneden krijgen is een symbool. Maar het is geen garantie op beter onderwijs.

• En dan de kosten, want die zijn in Vlaanderen concreet te maken. De gemiddelde klasgrootte in het Vlaamse basisonderwijs ligt in de praktijk rond de twintig tot vierentwintig leerlingen. Stel dat Vlaanderen de klasgrootte in de eerste drie leerjaren zou willen terugbrengen naar achttien. Dat zijn ruwweg 150.000 leerlingen. Je gaat van zo’n 6.800 klassen naar 8.300: een toename van 1.500 extra klassen, en dus 1.500 extra leerkrachten. Een voltijdse leerkracht kost de overheid inclusief sociale lasten rond de 70.000 tot 80.000 euro per jaar. Dat is een extra jaarlijkse kost van 100 tot 120 miljoen euro, plus een eenmalige investering van 450 tot 600 miljoen euro voor de extra klaslokalen.

• En dan is er nog een tweede verlaging, van achttien naar vijftien, want de petitie vraagt maximaal achttien, niet exact achttien. Nog eens een vergelijkbare kost.

• Ik begrijp waarom Groen dit doet. Het is een boodschap die werkt, omdat iedereen het aanvoelt. Meer aandacht per kind, dat wil toch iedereen? Maar het is onderwijs versimpelen tot een getal. Een juf die het klasmanagement niet goed krijgt, zal hoogstwaarschijnlijk dezelfde problemen ervaren met vijftien kinderen als met vijfentwintig. Het echte debat gaat niet over hoeveel kinderen er in een klas zitten. Het gaat over wat er in die klas gebeurt, hoe een leraar daarvoor opgeleid en begeleid wordt, en hoe een school die leraar ondersteunt. Dat debat is moeilijker te voeren op een petitie. Maar het is wel het enige dat echt iets verandert.

  

• De podcast Voorheen Schaamteloos Randstedelijk had het vorige week over nostalgie. Eén cijfer bleef hangen. In de top 10 meest bekeken series van 2023 zat niet één nieuwe productie. Friends, Grey’s Anatomy, Gilmore Girls, Suits. En in de bioscoop: in de jaren negentig was tien procent van de films een remake, sequel of franchise. In 2019 was dat 42 procent. In 2023: tachtig procent.

• Tachtig procent. Vier op de vijf films die we in de bioscoop zien zijn verhalen die we al kennen.

• Derek Thompson schreef een stuk over Baumol’s cost disease. De kern: sommige sectoren worden productiever door technologie. Een boer produceert vandaag veel meer dan honderd jaar geleden. Maar een kwartet dat Schubert speelt heeft net zoveel musici nodig als in 1800. Een toneelstuk heeft net zoveel acteurs.

• Sectoren die niet efficiënter worden, worden relatief duurder. En de sectoren die mensen samenbrengen vallen bijna allemaal in die categorie. Restaurants, bioscopen, concertzalen. Terwijl bedrijven die mensen thuis houden, Netflix, DoorDash, Takeaway.com, sociale media, geen mensen nodig hebben om te schalen.

• Of zoals Thompsons het scherp verwoordt: In capitalism, it often pays to be anti-social.

• De economie beloont wat schaalbaar is, en samenzijn is niet schaalbaar. En dat is niet alleen een zakelijke logica. Het zijn ook de plekken die verdwijnen, de gewoontes die wegslijten, de mensen die steeds minder met andere mensen in dezelfde ruimte zitten.

  

• Onderzoek laat zien dat 46 procent van jongeren tussen 16 en 34 jaar last heeft van “belangst”: hartkloppingen, trillende handen, vermijdingsgedrag bij telefoontjes. Bij 65-plussers is dat 8 procent. Er bestaat ondertussen een heel ecosysteem omheen: belcursussen, trainingen die je leren hoe je de telefoon opneemt.

• En tegelijk worden voicemessages steeds langer. Mensen sturen berichten van vijf, tien minuten. Maar dan op hun eigen tempo, zonder dat er iemand terugpraat.

• Ik denk dat het iets zegt over wat we gewend zijn geraakt. We communiceren steeds meer in zorgvuldig gecureerde tekst: berichten die je kunt herschrijven, herzien, uitstellen. Een telefoongesprek vraagt iets anders. Je kunt niet pauzeren. Je hebt geen preview. Je weet niet wat er terugkomt. Als je lang genoeg gewend bent te communiceren via een scherm, is dat plots heel veel.

• Kris Boulton, een Britse wiskundeleraar die bekendstaat om zijn extreem expliciete instructieontwerp, maakt in de Mr Barton Maths Podcast een onderscheid dat simpel klinkt maar verstrekkende gevolgen heeft.

• Substantiële kennis is wat we weten. Disciplinaire kennis is hoe we het weten: de methoden, het denken, de praktijk van een vakgebied. En de fout die veel curricula maken, zegt Boulton, is proberen het tweede te leren via het eerste. Leerlingen wiskunde laten doen door hen te laten denken als wiskundigen. Leerlingen leren schrijven door hen “het schrijversproces” te laten ervaren.

• Het probleem: je kunt niet denken als een historicus als je niets weet over geschiedenis. De disciplinaire activiteit vraagt substantiële kennis als voorwaarde, niet als bijproduct.

Tot volgende week!! Rinke

Is je koffie koud geworden na het lezen van deze nieuwsbrief? Dan was het misschien de moeite. Stuur ‘m gerust door naar iemand bij wie dat ook zou kunnen gebeuren.

Zo schrijf ik deze nieuwsbrief

De Koffiepauze begint bij wat ik lees. Ik gebruik Readwise Reader als mijn leesapp voor artikels, newsletters en lange reads, en sla daar mijn beste highlights op. Die highlights vormen het vertrekpunt voor wat ik hier schrijf.

Wil jij ook Readwise gebruiken om bij te houden wat je leest? Via mijn link krijg je 60 dagen gratis toegang om het zelf te proberen.

• Ethan Mollick tweette deze week iets wat ik meteen opsloeg. Hij had het over hoe je, als je veel met AI werkt, een soort radar ontwikkelt voor AI-tekst. En dan zie je het opeens overal: in threads, in blogposts, in artikels, in papers. En als je dat eenmaal ziet, schrijft hij, val je van je stoel.

  “It makes many online spaces intolerable. If I want to talk to ChatGPT or Claude, I’ll just talk to ChatGPT or Claude, I don’t need to talk to ChatGPT and Claude pretending to be DoofWarrior123.”

• Afgelopen week gaven mijn collega’s Milou De Smedt en Maxime Bultheel een open lezing over hoe je cognitieve sterk functionerende leerlingen kan ondersteunen. Ze begonnen hun lezing met opvallende cijfers. In 2003 was 34% van de Vlaamse leerlingen toppresteerder in wiskunde. In 2021 nog 15%. Vlaanderen kende de grootste daling van het aandeel toppresteerders van alle deelnemende landen.

• Ik weet dat dit soort getallen altijd context verdient. Misschien zijn de toetsen veranderd, misschien de definitie van toppresteerder. Maar zelfs als je dat wegrekent, blijft er iets over wat me niet loslaat: we voeren al jaren een terecht en belangrijk debat over kansengelijkheid in onderwijs. We willen dat de zwakste leerlingen omhoog gaan. Maar in datzelfde debat zijn de sterkste leerlingen bijna stilletjes verdwenen uit het gesprek.

• Het is niet alsof er iemand beslist heeft om hen te vergeten. Het is subtieler. Een leraar met dertig leerlingen en beperkte tijd richt zijn aandacht logischerwijs op wie achterblijft. Dat is ook menselijk en misschien zelfs het goede instinct. Maar intussen zijn er leerlingen die al bij het begin van de les weten wat er onderwezen gaat worden, die cognitief afhaken voor de instructie voorbij is, en die dat nooit zeggen omdat ze daar de taal niet voor hebben of omdat het niet bij hen past om te klagen.

• Er is trouwens nog iets. Maxime en Milou wezen op het omgekeerde Dunning-Kruger-effect bij de allersterksten: wie weinig weet, overschat zichzelf; wie heel veel weet, onderschat zichzelf. De verantwoordelijkheid om die leernood te zien ligt dus niet bij de leerling maar bij de leraar. Die leerling zal er zelf nooit om vragen.

• Ik las deze week een stuk van Roland Grootenboer over AI-gegenereerde sollicitatiebrieven. Werkgevers klagen dat ze niet meer weten of een brief van een mens of van AI komt. Zijn antwoord: dat is goed nieuws. Want een cv wordt beoordeeld in 7,4 seconden, aan elke kandidaat worden andere vragen gesteld, en de beslissing wordt uiteindelijk genomen op basis van een handdruk en iets wat je de klik noemt. Google onderzocht dit al jaren geleden intern en vond geen enkele correlatie tussen hoe interviewers kandidaten scoorden en hoe die kandidaten later presteerden. Geen enkele.

• We weten allang wat werkt: kandidaten het werk zelf laten doen, gestructureerde interviews met getrainde interviewers, scorekaarten. En we blijven het negeren, editie na editie, omdat het anders voelt, omdat mensenkennis telt, omdat de buik iets zegt.

• AI dwingt nu de vraag die we al die tijd niet stelden: wat zijn we hier eigenlijk aan het meten?

  

• In de podcast How I Write was auteur Suleika Jaouad te gast. Ze schrijft haar eerste drafts altijd met de hand. Niet als romantisch ritueel, maar als technische truc: de computer vraagt om formaliteit, papier vraagt om spel. Op de computer begin je te editen voor je weet wat je wilt zeggen. En haar eerste drafts, zegt ze, waren altijd vol leugens. Niet bewust, maar het waren de verhalen die ze dacht te willen vertellen. Het echte verhaal zat begraven.

• Malta is het eerste land ter wereld dat alle inwoners gratis toegang geeft tot ChatGPT Plus, normaal twintig euro per maand, voor een jaar lang. De enige voorwaarde: eerst een korte AI-cursus afronden aan de Universiteit van Malta. Lijkt ergens crazy, maar tegelijk wordt de kloof tussen zij die AI (effectief) gebruiken en zij niet, groter en groter.

• En als laatste nog een leestip. Ik las Alles voor de reis van Adriaan van Dis, een van de bekendste schrijvers van Nederland. Het is een wondermooi boek. En ook een beetje een schandaalboek, al wil Van Dis zelf dat woord niet horen.

  Het gaat over een liefde van 38 jaar die hij deelde met iemand die tegelijk met een ander samenleefde. Een publiek geheim in de literaire wereld. Zoiets wat nooit publiek uitgesproken werd, maar iedereen wist. De vrouw overleed. En nu komt Van Dis met dit boek. Autobiografisch, zij het als roman verpakt.

  Critici vielen erover: “wraaktherapie”, “hij overschrijdt een grens.” Van Dis zei in een podcast dat hij bewust wegbleef van roddel, dat hij iets wilde maken over “de schoonheid van wat ik heb meegemaakt.” Wraak, roddels, inbreuk op de privacy, wat je het ook mag noemen: het is in prachtige taal geschreven, beklijvend ontroerend op bepaalde momenten, hard en ruw op andere.

Tot volgende week!! Rinke

Is je koffie koud geworden na het lezen van deze nieuwsbrief? Dan was het misschien de moeite. Stuur ‘m gerust door naar iemand bij wie dat ook zou kunnen gebeuren.

• Ik lees de nieuwsbrief van Ernst-Jan Pfauth al een tijdje. Hij stuurt maandelijks een brief uit met daarin allerlei dingen die hem afgelopen maand zijn opgevallen bijgebleven. Pfauth haalde deze keer een statistiek aan die hij vond bij Jan Anne Amelink: landen die van autoritair naar democratisch overgaan bereiken in 25 jaar gemiddeld 20 procent hoger bbp per hoofd van de bevolking. Dat is relevant omdat het argument van Musk en consorten precies het omgekeerde beweert: autocratie zou efficiënter zijn, beter voor het ondernemersklimaat, minder last van die trage democratische rompslomp. Maar de cijfers zeggen iets anders. Democratieën zijn niet alleen moreel te verkiezen, ze winnen ook economisch.

• Ik gaf afgelopen week een lezing over formatieve evaluatie en verdiepte me daarom nog eens in het thema en dan kan je niet anders dan botsen op het werk van Dylan Wiliam. Wiliam maakt een onderscheid dat me aansprak: het verschil tussen data-driven decision-making en decision-driven data collection. Bij het eerste verzamel je data en kijk je achteraf wat je ermee doet. Bij het tweede stel je eerst de vraag: voor welke beslissing heb ik dit nodig? En verzamel je dan precies dat, en niets meer. Het klinkt als een kleine verschuiving, maar het is eigenlijk een heel andere manier van kijken naar toetsing en evaluatie. Niet: wat kan ik meten? Maar: wat moet ik weten om morgen een betere les te geven?

• Peps McCrea schreef een kort maar scherp stukje over wat hij de “fidget delusion” noemt. Fidgetspinners, gekleurde leesoverlays, sensorische diëten, werkgeheugentraining: interventies die in scholen massaal gebruikt worden voor leerlingen met extra ondersteuningsnoden, maar die bij navraag nauwelijks of geen effect hebben. Gekleurde overlays hebben geen betrouwbaar effect op leessnelheid of nauwkeurigheid. Fidgetspinners concurreren met de aandacht die ze net zouden moeten vrijmaken.

• Maar waarom blijven ze dan zo hardnekkig bestaan? McCrea geeft het antwoord zelf: omdat ze goed aanvoelen. Ze zijn zichtbaar, concreet, iets wat je actief kunt doen. Leerlingen vinden ze leuk. Ouders voelen zich gerustgesteld. Dat is een heel andere reden om iets te doen dan “het werkt.” Scholen zijn daarin niet uniek, trouwens. Het is een menselijk patroon: het gevoel dat je iets doet is soms zo krachtig dat het de vraag of het ook helpt verdringt.

  

• Joost de Vries schreef een interessant stuk in de Volkskrant. Hij bouwt voort op een essay van de Amerikaans-Zambiaanse schrijver Namwali Serpell in The New Yorker, over wat zij de “nieuwe letterlijkheid” noemt. Niet realisme, zegt Serpell, maar iets anders: films en series die hun boodschap hardhandig bij de kijker naar binnen timmeren. De stortvloed aan biopics en historische reconstructies past daar voor haar in. Een soort freudiaanse herhalingsdwang, de neiging om traumatiserende gebeurtenissen keer op keer te herhalen in de hoop er controle over te krijgen.

• Het meest sprekende voorbeeld in het stuk gaat over autofictie: Boeken van auteurs als Knausgård, Rachel Cusk, Ocean Vuong, Maggie Nelson … Schrijvers die hun romanpersonage hebben afgedankt. Geen plot meer als masker, geen fictief personage als omweg. Alles ligt open. De eigen depressie, de eigen scheiding, de eigen seksuele identiteit. Elke betekenis aan de oppervlakte. Geen roman meer, alleen de schrijver.

• Dat klinkt intiem, maar het is eigenlijk het omgekeerde van wat literatuur altijd deed. Het oeroude spel tussen schrijver en lezer is een “two man job”: de schrijver zet iets neer, de lezer geeft er betekenis aan. Zodra de schrijver die betekenis zelf al meelevert, is de lezer overbodig geworden.

  Het deed me denken aan de ophef die een aantal maanden geleden was over een uitspraak van acteur Matt Damon. Hij vertelde op de Joe Rogan-podcast dat Netflix hem vroeg om de plot “drie of vier keer te herhalen in de dialoog”, omdat kijkers ondertussen op hun telefoon zitten. Ook dat kan je misschien wel plaatsen in het ‘alles moet letterlijk’-discours. Want met al die second screens hebben we geen ruimte meer om zelf betekenis te geven aan dingen. Of overdrijf ik nu?

  

• De afgelopen maanden las ik wel het een en ander, maar niets wat me echt van mijn stoel blies. Dus geen terugblik, wel een vooruitblik. Via nieuwsbrieven, artikels, recensies en podcasts beland er geregeld iets op mijn leeslijst, en dit staat er momenteel op:

• Maarten Inghels is een Vlaamse dichter en schrijver die met zijn vorig boek ‘Het mirakel van België’ een zeer intrigerend boek schreef dat ik zijn nieuwe worp graag mee op mijn leeslijstje zet. In ‘Achttien’ gaat Inghels wederom de tour van de autofictie aan. In het boek wordt Inghels gevraagd een portret te schrijven van de bijna achttienjarige kroonprinses Elisabeth van België. Maar waarom hem, een dichter? Het boek balanceert tussen feit en fictie, en wordt een lofzang op verbeelding, jeugd en sprookjes.

• Misschien wel het boek van het moment is Famesick van Lena Dunham. Dunham is de schrijver en maker van de legendarische tv-serie ‘Girls.’ Met de roem en faam van dat succes kwamen ook de slechtere kanten van Dunham boven en die beschrijft ze nu gruwelijk transparant in haar autobiografie. Dunham traceert haar eigen traject van Tiny Furniture tot Girls tot de dood van Lenny Letter, langs cancelcultuur, een Klonopin-verslaving, tientallen operaties en, zo belooft het boek, iets van wijsheid aan het einde. De vraag die ze zichzelf stelt: was het het waard?

• The Green Road van Anne Enright is een Ierse familieroman die zich afspeelt over meer dan dertig jaar. De vier kinderen van Rosaleen Madigan gaan elk hun eigen weg: Dublin, New York, Mali. Tot hun moeder aankondigt het familiehuis te verkopen en ze allemaal terugkeren voor een laatste kerst. Genomineerd voor de Man Booker Prize in 2015, bekroond als een van de sterkste Ierse romans van zijn generatie.

• Het laatste boek dat mijn favoriete boekenpodcast Boeken Fm bespreekt. En deze keer wil ik het lezen voor ik luister. Dus deze komt snel op mijn nachtkastje te liggen. Lázár van Nelio Biedermann is een gotische familiesage over de opkomst en ondergang van een Hongaarse aristocratische familie, van de eeuwwisseling tot de Sovjet-bezetting en de opstand van 1956. Gebaseerd op Biedermanns eigen familiegeschiedenis. Internationaal fenomeen, in 2025 verkozen tot lievelingsboek van onafhankelijke boekhandels, vertaald naar meer dan vijfentwintig talen.

• Ruth Joos tipt af en toe een boek op de vrt.nws website en hoewel ik denk dat onze smaak niet altijd overeenkomt, heeft ze mij met deze tip wel echt overtuigd om deze te gaan lezen. Transcriptie van Ben Lerner gaat over een naamloze verteller die reist naar een universiteitsstad om zijn oude mentor Thomas te interviewen, een negentigjarige intellectueel die boeken schreef, opera maakte en film. Maar zijn telefoon valt in de gootsteen. Het gesprek wordt niet opgenomen. Wat volgt is een roman over miscommunicatie, geheugen, technologie en de vraag wat we eigenlijk bedoelen als we zeggen dat we iets willen vastleggen.

• Dit moet ik hebben. Wat zijn er toch heerlijke dingen te vinden op Kickstarter.

Tot volgende week!! Rinke

Is je koffie koud geworden na het lezen van deze nieuwsbrief? Dan was het misschien de moeite. Stuur ‘m gerust door naar iemand bij wie dat ook zou kunnen gebeuren.

• Afgelopen week zat ik zelf nog eens in een bijscholing. Heel boeiend om nog eens aan die kant te zitten, en ik leerde weer enorm veel bij. Het ging onder meer over het Performance Plateau. Dat is het idee dat leraren na drie à vijf jaar lesgeven ophouden met verbeteren, met groeien. Dat idee zorgt voor nogal wat discussie als het dan gaat over het vele geld dat uitgegeven wordt aan professionalisering. Want als we toch zien dat die leraren niet vooruitgaan, waarom er dan nog in investeren?

• In 2016 publiceerden Papay en Kraft een onderzoek met een titel die eigenlijk al genoeg zegt: The Myth of the Performance Plateau. Ze volgden wiskundeleraren tien jaar lang en vergeleken elke leraar met zichzelf, niet met anderen. Resultaat: leraren blijven groeien gedurende hun hele loopbaan. 35% van de totale carrièregroei vindt zelfs plaats ná jaar tien.

• Maar hier zit de wrange noot. De mate van groei verschilt enorm per school. Leraren in een sterk professioneel klimaat zijn op jaar tien gemiddeld 39% effectiever dan collega’s die hetzelfde traject aflegden in een zwakke omgeving. Niet 5%. Niet 10%. 39.

• Kortom, de discussie over de effectiviteit van professionalisering mag wel degelijk gevoerd worden, want er zijn situaties waarin dat plateau zich manifesteert. Scholen die voornamelijk inzetten op eenmalige bijscholingen, op leraren die eens een woensdagmiddag een vorming gaan volgen, daarvan weten we eigenlijk heel goed dat dat geen effectieve professionalisering is. Effectieve professionalisering vraagt doelgerichte keuzes en doelen, kennisopbouw, instructie, modelleren, en vooral veel oefenen. Met daarna structurele opvolging, bijsturing en feedback.

• In een groot Amerikaans onderzoek werden 4.600 scholen gevolgd bij hun gebruik van vergrendelbare zakjes om het smartphonegebruik tegen te gaan. Leerlingen stopten bij aankomst hun telefoon in zo’n zakje. Het is het grootste causale onderzoek naar telefoonverboden op school tot nu toe.

• De resultaten zijn genuanceerder dan de meeste krantenkoppen je laten geloven. Wat klopt: telefoongebruik daalt fors. Dat werkt. Jaar 1 is echter lastig, met meer disciplinaire incidenten en een lager welbevinden bij leerlingen. Daarna herstelt het. Op testscores is het gemiddelde effect nagenoeg nul, al zien middelbare scholen bescheiden winst in wiskunde.

• Het verbod is dus geen wondermiddel. Maar het is ook geen nonsens. En dat is eigenlijk heel logisch. Het zou opvallend zijn mochten testscores stijgen door een smartphoneverbod. Die causaliteit is moeilijk hard te maken, net omdat er zoveel factoren het leren beïnvloeden.

• Wat me opvalt in het debat over telefoonverboden: ze worden altijd als geïsoleerde maatregel besproken. Verboden of niet verboden. Hoesje of niet. Ja of nee. Maar een beslissing over smartphones op school is eigenlijk een beslissing over cultuur. Over hoe je wil dat leerlingen met elkaar omgaan. Over wat je verwacht op de speelplaats, in de studie, in de klas. Smartphones kunnen een plaats krijgen in een school, ook in de klas. Er zijn genoeg zinvolle toepassingen. Maar dan vraagt dat bewuste keuzes over wanneer, waarvoor, met welke verwachtingen. Niet als app-aanrader in een lesvoorbereiding, maar als expliciete afspraak die gedragen wordt door iedereen.

• Hetzelfde geldt voor een volledig verbod. Dat kan ook. Maar dan gaat het over meer dan een hoesje of kluisje. Het gaat over wat je zegt over aandacht, over aanwezig zijn, over samen zijn zonder scherm. Een school die dat kiest, kiest voor een bepaalde cultuur en moet die dan ook consequent waarmaken, in de routines, in de verwachtingen, in wat volwassenen zelf doen. Een verbod invoeren zonder dat grotere verhaal is een ingreep zonder context. Misschien verdwijnt de telefoon. Maar het probleem dat je eigenlijk wilde aanpakken lost dat niet op.

  

• Het verhaal van de Alpha Schools, ondertussen al deel vier. Deze keer mocht Becky Allen haar verhaal doen in de Mr Barton Maths Podcast. Ze is genuanceerder en minder enthousiast dan Carl Hendrick, hoewel ze ook consultant is voor de Alpha Schools.

• Haar meest interessante voorbeeld: een AI die een openingsgesprek voert met een leerling voor de les begint. Niet een quizje. Een echt gesprek. “We gaan vandaag iets nieuws leren over cirkels. Daarvoor moeten we de stelling van Pythagoras kennen. Vertel me alles wat je je herinnert.” Als de leerling alles weet, vraagt de AI verder tot aan de grenzen van die kennis. Als de leerling niets weet, activeert de AI stap voor stap herinneringen.

• Haar conclusie voor reguliere scholen: AI gaat die scholen weinig veranderen. Systemen zijn te complex, leraren te centraal, de magie van een klas te menselijk. Maar die drie minuten voor de les? Dat is precies het soort kleine, onderbouwde toepassing dat wel werkt.

• In de opleiding Onderwijskundig Leiderschap die we met het Expertisecentrum Onderwijs en Leren organiseren laten we heel veel praktijkvoorbeelden uit binnen- en buitenland aan het woord. Scholen die de omslag maakten naar meer kennisrijk en evidence-informed onderwijs. Zeker de Vlaamse voorbeelden zijn enorm inspirerend.

• Wat opvalt in veel van die verhalen: die scholen beslisten niet alleen om dingen anders te gaan doen, maar ook om dingen niet meer te doen. Niet omdat die dingen slecht waren. Omdat er geen plek voor was. Een van de directeurs schetste dit beeld: je hebt tien glazen op je plateau. Er kunnen er geen bij. Wil je iets nieuws? Dan moet er eerst een glas af.

  

• En dan als laatste nog dit. Vorig jaar kondigde Trump een eigen smartphone aan. De Trump Phone. Vijfhonderd dollar. Je kon intekenen met een vooruitbetaling van honderd dollar. Vijfhonderdduizend mensen betaalden. Vijftig miljoen dollar werd geïnd. De telefoon zou in augustus 2025 verschijnen. Dan in november. Dan december. Dit jaar haalde Trump Mobile de richtdatum simpelweg van zijn website. Wat ook wijzigde, zonder enige uitleg, waren de verkoopsvoorwaarden. Daarin valt nu te lezen dat “een voorschot géén aankoop is” en dat er geen garantie is dat de smartphone ooit daadwerkelijk wordt gemaakt.

• Ik hoorde dit in de Dit Is Amerika-podcast, waar Humberto Tan het zonder omwegen samenvatte: “Je hebt gewoon te maken met oplichters. Ze hebben vijftig miljoen gecasht en gaan die telefoon gewoon niet leveren.” Michiel Vos voegde er droog aan toe: “Hoe lang hebben we moeten aanhoren over Hunter Biden en zijn laptop?”

• Het blijft toch waanzinnig met hoeveel die man blijft wegkomen.

Tot volgende week!! Rinke

Is je koffie koud geworden na het lezen van deze nieuwsbrief? Dan was het misschien de moeite. Stuur ‘m gerust door naar iemand bij wie dat ook zou kunnen gebeuren.

In deze nieuwsbrief deel ik af en toe een handvol korte inzichten over leren, denken, leven en werken. Let’s go!

• Ik heb een nieuwe workbuddy. Claude is mijn nieuwe partner in crime in heel veel dingen die ik doe. Met de co-work functie werk ik samen aan verschillende projecten met Claude Code maak ik zelfs gewoon mijn eigen programma’s. Heel cool. Tegelijk ook nog heel veel prutsen en proberen en botsen op de (usage)limieten. Veel mensen zijn aan het testen en proberen met AI om hun productiviteit te verhogen of te verbeteren.

• Ernst-Jan Pfauth schreef recent over hoe hij meerdere AI-agents tegelijk laat werken. Klinkt productief. Is het ook. Maar hij merkt iets onverwachts op: hij is aan het einde van de dag gaarder dan voorheen. Niet omdat hij meer doet, maar omdat hij continu aan het contextswitchen is. Een agent is bezig, dus hij pakt snel iets anders op. Dan komt de eerste terug. Dan de tweede. En zo draait hij de hele dag in kleine cirkels. Zijn voornemen: de rust opbrengen om gewoon even te wachten. Niks op te pakken. Gewoon... te laten werken.

• Dat trof me. Want onderzoekers maken, volgens Pfauth, een onderscheid tussen cognitive offloading versus cognitive surrender. Het eerste is gewoon slim je hoofd vrijmaken, zoals een boodschappenlijstje schrijven of een rekenmachine gebruiken. Dat werkt. Het tweede is ongemerkt stoppen met zelf denken. En dat tweede risico ligt nu continu op de loer.

• Pedro De Bruyckere repostte deze week enkele oudere blogposts over Alpha School, de Amerikaanse school waar kinderen voor 65.000 dollar per jaar twee uur per dag op een iPad zitten. Geen leraren, alleen “begeleiders”. De rest van de dag gaat op aan levensvaardigheden zoals fietsen of het beheren van een Airbnb. Pedro schreef er al eerder over, maar de inzichten zijn het waard om mee te geven.

• De software die het “leren” doet, IXL, distantieerde zich ondertussen van de school. Hun eigen statement aan WIRED: het platform is niet bedoeld als vervanging van opgeleide leraren. Je kerntool die zich publiekelijk distantieert van je kernbelofte. Dat is geen voetnoot, dat is de hele zaak.

• Maar het verhaal dat me het meest bijblijft, is dat van een meisje van negen jaar. Ze raakte vastgelopen en moest dezelfde driecijferige vermenigvuldiging meer dan twintig keer herhalen voordat het systeem haar doorliet. Niet omdat iemand oordeelde dat ze het begreep, maar omdat de metriek het goedkeurde. Haar ouders stuurden op medisch advies snacks mee omdat een arts gewichtsverlies had vastgesteld. Die snacks kwamen onaangeroerd terug. Ze had haar leermetriek van die dag nog niet gehaald. Snacks als output van een dashboard.

• Ik luisterde deze week naar een aflevering van Voorheen Schaamteloos Randstedelijk over vergadercultuur. De vraag die centraal stond: iedereen haat vergaderen, waarom doen we het dan nog? Het antwoord van Japke-D. Bouma, journalist en schrijver, was verrassend kort: “Nee, vergaderen werkt niet.” En op de vraag of ze ooit in een goede vergadering heeft gezeten: ook nee. Nog nooit.

• Maar het inzicht dat me bijbleef, komt van Meeting Scientist Steven Rogelberg. Hij coinde de term Meeting Recovery Syndrome: de tijd die mensen nodig hebben om bij te komen van een slechte vergadering. Een vergadering van 30 minuten kost bij Spotify gemiddeld tussen de 700 en 1.600 dollar aan salarissen. Maar die hersteltijd van 15 minuten erna wordt zelden meegeteld. De Spotify-CEO schrapte in één klap 12.000 terugkerende vergaderingen. Zijn eigen woorden: “36 jaar vergadertijd.” Dat getal bleef hangen. Niet als aanklacht, maar als rekensom die bijna niemand maakt.

  

• Het Expertisecentrum Onderwijs & Leren, mijn eigen werkplek, publiceerde een interessante blogpost. De centrale vraag: sloopt generatieve AI eigenlijk Bouwsteen 5?

• Bouwsteen 5 uit de bestseller Wijze Lessen gaat over generatieve leeractiviteiten: samenvatten, verbanden leggen, uitleggen in eigen woorden. De activiteiten waarvan we weten dat ze leren het meest bevorderen. Maar wat als een leerling die samenvatting gewoon aan AI vraagt? Hij levert iets in. Hij ziet er bezig uit. Hij heeft niets geleerd. Robert Coe waarschuwde al in 2014 dat zichtbare activiteit een slechte voorspeller is voor betekenisvol leren. Hij noemde het een poor proxy for learning. AI maakt die proxy nóg slechter. Want de output ziet er nu ook nog eens goed uit.

Tot de volgende! — Rinke

Is je koffie koud geworden na het lezen van deze nieuwsbrief? Dan was het misschien de moeite. Stuur ‘m gerust door naar iemand bij wie dat ook zou kunnen gebeuren.

In deze nieuwsbrief deel ik af en toe een handvol korte inzichten over leren, denken, leven en werken. Let’s go!

• Nieuw onderzoek van het EEF (Education Endowment Foundation) en UCL trekt een conclusie die het klassieke debat over niveaugroepen wat door elkaar schudt. Het onderzocht wat er gebeurt als je hoog-presterende leerlingen in een niveauklas zet voor wiskunde, tegenover een gemengde klas. De uitkomst is opvallend duidelijk: hoog-presterende leerlingen boeken twee maanden méér vooruitgang in een niveauklas. In een gemengde klas zakt hun tempo, omdat de les in de praktijk dichter aanleunt bij wat een lagere groep nodig heeft. De onderzoekers stellen het droog vast: ondanks goedbedoelde beleidsmaatregelen rond gelijkheid en uitdaging, zijn het alleen de niveauklassen die de sterkste leerlingen effectief uitdagen.

• Tegelijk: voor zwakkere leerlingen en kansarme leerlingen maakt het nauwelijks uit. Ze leren evenveel, of het nu in een gemengde klas is of in een niveaugroep. De kleinere kloof in gemengde scholen blijkt gedreven door minder vooruitgang bij de sterken, niet door meer vooruitgang bij de zwakken.

• John Jerrim, onderzoeker en commentator op dit werk, verwoordt het scherp. “It wasn’t long ago that some educational researchers in the UK and Ireland were calling ability grouping ‘symbolic violence’. I think this work and other evidence shows the need for more restraint from academics.”

• Pedro De Bruyckere schreef vandaag een genuanceerde blogpost over ditzelfde onderzoek, en hij zet er terecht een aantal remmen op. Ten eerste zijn de effecten relatief klein. We spreken over maanden verschil, niet over structurele sprongen. Ten tweede, en dat vind ik zelf het belangrijkste inzicht uit zijn post: het effect zit niet alleen in de groepssamenstelling, maar in wat leraren effectief doen met die groep. Gemengde klassen krijgen in de praktijk les op een tempo dat dichter bij de lagere niveaus ligt. Niveauklassen krijgen meer uitdaging. Dat is geen onvermijdelijk gevolg van hoe je groepeert, dat is een keuze die leraren maken. En die keuze kan ook anders.

• Dat verschuift de discussie naar een interessantere plek. Niet: moeten we leerlingen groeperen of niet? Maar: hoe zorgen we ervoor dat alle leerlingen, ongeacht de structuur, voldoende uitdaging en ondersteuning krijgen?

• Dat raakt aan iets wat Pedro en ik bespraken in een nieuwe aflevering van het Onderwijsnieuws van Buiten De Krijtlijnen, die gisteren verscheen. Pedro beschrijft gelijke kansen als een tweesnijdend zwaard: maatregelen die bedoeld zijn om kansen gelijk te trekken, nemen via een achterdeur soms kansen weg van anderen. En dan stelt hij de vraag die niemand graag luidop stelt: gaan we gelijke kansen nastreven door mensen meer te geven, of door anderen iets af te nemen?

• Als je dat kader over dit onderzoek legt, wordt de afgelopen jaren afkeuring van ability grouping opeens een stuk pijnlijker. Een beleidskeuze gemaakt onder het mom van gelijkheid, die in de praktijk de sterkste leerlingen onvoldoende heeft uitgedaagd, terwijl de zwakkere leerlingen er nauwelijks beter van werden. En dat dit niet noodzakelijk een bewuste keuze was, maakt het er niet makkelijker op.

  Dit onderzoek is nog geen definitief bewijs, en vervolgonderzoek zal moeten uitwijzen in welke contexten dit allemaal geldt. Maar de richting is duidelijk genoeg om er niet langer omheen te draaien.

• Een paar weken geleden schreef ik hier over het interview met Carl Hendrick in de Mr Barton Maths Podcast over AI als de eerste EdTech die echt aansluit bij de leerwetenschap. Vorige generaties EdTech faalden omdat ze de cognitieve wetenschap negeerden. AI kán dat anders doen, zei hij, omdat het voor het eerst schaalbare, gepersonaliseerde feedback mogelijk maakt op een manier die vroeger alleen een heel goede privéleraar kon bieden.

• Vorige week was het de beurt aan Dan Meyer, nu hoofd AI-ontwikkeling bij Amplify. En hij gooit er meteen een emmer koud water over.

• AI als persoonlijke tutor? Sal Khan lanceerde Khanmigo, de AI-tutor van Khan Academy, met grote ambities. Hij heeft ondertussen zelf toegegeven dat het niet doet wat ze dachten. Het beste wat Meyer kent aan bewezen effect van AI-tutors ligt rond 4% winst. Zijn eigen woorden: “I don’t think either of us would call that a revolution.”

• Het kernprobleem, zegt Meyer, is iets wat je misschien niet meteen verwacht. Het zit niet in de kwaliteit van de uitleg, maar in het moment van ingrijpen. Een goede leraar beoordeelt in een fractie van een seconde: laat ik deze leerling met rust want die is fout maar op weg naar goed, of grijp ik in want dit gaat helemaal mis? De meeste leerlingen vragen zelf niet om hulp. En geen enkel platform heeft dat subtiele moment tot nu toe goed opgelost. Khanmigo heeft het proces van wanneer hulp aanbieden al drie keer volledig omgegooid, van nooit, naar pas na klikgedrag, naar altijd aan. De techbedrijven weten het gewoonweg nog niet.

• Maar dan is er iets interessants. Want Meyer is niet pessimistisch over AI in het onderwijs in het algemeen, alleen over AI als vervanging van de leraar. Zijn eigen bedrijf bouwde iets wat hij “Discussion Moments” noemt. Leerlingen beantwoorden een open wiskundevraag op hun device, de AI doorzoekt alle antwoorden en selecteert er vier voor de leraar: drie correcte en één met een typische misvatting, inclusief een voorgestelde gespreksopener. AI als mediator voor de menselijke relatie, niet als vervanging ervan. “De producten die werken hebben een robuuste rol voor docenten bedacht. De producten die niet werken communiceren aan leerlingen: mensen kijken hier eigenlijk niet naar.”

• En dan zegt hij ook nog dit: leraren leren veel beter van AI dan leerlingen. Ze hebben hogere geletterdheid, andere verwachtingen van software, een sterker zelfbeeld als leerder. “De beste software-engineers worden 10x beter door AI, de minst ervaren 0,9x. Het is erger dan niets.” Hetzelfde geldt voor leraren: wie al sterk staat, heeft het meest aan AI als instrument.

• Misschien zitten Hendrick en Meyer dus niet zo ver uit elkaar als het lijkt. Hendrick gelooft in de belofte van wat AI kan. Meyer kijkt naar wat het nu al doet, en is voorlopig alleen overtuigd van AI als tool voor de leraar, niet als tutor voor de leerling.

Tot de volgende! — Rinke

Is je koffie koud geworden na het lezen van deze nieuwsbrief? Dan was het misschien de moeite. Stuur ‘m gerust door naar iemand bij wie dat ook zou kunnen gebeuren.

In deze nieuwsbrief deel ik af en toe een handvol korte inzichten over leren, denken, leven en werken. Let’s go!

• Motivatie is complex. Echt complex. Ze leidt tot leren, maar leren leidt ook tot motivatie. Ze versterken elkaar, remmen elkaar af, komen soms uit het niets en verdwijnen even snel. Er bestaat geen simpele pijl van A naar B. De zelfdeterminatietheorie begrijpt dat. Het is een doordachte wetenschappelijk onderbouwde theorie, die echter toch te vaak kort door de bocht gebruikt en behandeld wordt in onderwijs.

• De drie basisbehoeften voor motivatie zijn autonomie, verbondenheid, competentie. Dat is de samenvatting die rondgaat. En die samenvatting klinkt logisch, herkenbaar, toepasbaar. Dus wordt autonomie vertaald naar “geef leerlingen keuzes”, competentie naar “geef positieve feedback” en verbondenheid naar “zorg voor een goede relatie met je leerlingen.” Op zichzelf niet fout, schrijven Valentina David en Samuel Derkse in hun artikel “De zeven dodelijke mutaties van de zelfdeterminatietheorie.” Maar wel een duidelijke verschraling van wat de theorie eigenlijk probeert te beschrijven. En van verschraling naar mutatie is een kleine stap.

• Een paar voorbeelden die in het artikel staan en die mij bleven hangen. Keuze werkt alleen motiverend onder heel specifieke voorwaarden: de opties moeten overzichtelijk zijn, betekenisvol, en aansluiten bij de voorkennis van de leerling. Meer keuze is dus geen garantie voor meer motivatie. Voor een beginner die nog niets weet, is een open keuzeopdracht geen autonomie maar verlies. Onderzoek naar cognitieve belasting bevestigt dat beginners en gevorderden fundamenteel andere begeleiding nodig hebben. Dat gaat verloren als “autonomie” gewoon “keuzes geven” wordt.

• Een les kan zeer motiverend aanvoelen zonder dat er inhoudelijk veel geleerd wordt. Onderzoekers noemen dat poor proxies for learning: tekenen van betrokkenheid die op leren lijken, maar het niet noodzakelijk zijn. Zodra motivatie gezien wordt als bewijs dat leren plaatsvindt, verschuift de aandacht van inhoudelijke beheersing naar ervaring en beleving. En dan zijn we ver van de theorie verwijderd.

• Want wat zegt de ZDT als je haar echt leest? Dat motivatie geen startmotor is, maar iets dat ontstaat in wisselwerking met leren. Leerlingen die merken dat ze iets begrijpen, die vooruitgaan, die iets kunnen wat eerder nog niet lukte: dáár ontstaat de vonk. Niet als product van een leuke activiteit, maar als product van goed onderwijs.

  

• Vaardigheden en kennis worden al jaren tegen elkaar uitgespeeld in onderwijs. En het zijn natuurlijk geen tegenstellingen maar twee concepten die hand in hand gaan. Een mooie metafoor die ik tegenwkam is die van de Clare Sealy over het maken van een cake.

• Een cake is opgebouwd uit ingrediënten. Je kan niet zeggen dat je meer cake wilt maar minder ingrediënten. Zonder ingrediënten is er simpelweg niets om te combineren. De cake is dan gebakken lucht. Kennis is niet de tegenhanger van vaardigheden. Kennis is het substraat. Je kan geen kritisch denken, geen creatief schrijven, geen probleem oplossen zonder iets te weten. Een kennisrijk curriculum is geen tegenhanger van een vaardigheidsgerichte aanpak. Het is de enige manier waarop een vaardigheidsgerichte aanpak ook echt werkt.

• Even iets meer praktisch, en meteen ook een oproep. We werken momenteel aan een evidence-informed leidraad over divergente en klasoverstijgende differentiatie voor Leerpunt. De vraag achter die leidraad: wat doe je als een leerling nood heeft aan iets wat jij als individuele leraar, in jouw klas, gewoonweg niet kan bieden? Zowel voor leerlingen die veel ondersteuning nodig hebben als voor leerlingen die de doelen te gemakkelijk halen.

• Om die leidraad zo praktijknabij mogelijk te maken, zijn we op zoek naar mensen uit het werkveld die hem willen meelezen, feedback willen geven en praktijkvoorbeelden willen aanleveren. Leraren, zorgcoördinatoren, leerondersteuners, directies, pedagogisch begeleiders: iedereen die dagelijks met dit vraagstuk worstelt, is welkom.

• Het engagement is overzichtelijk: een focusgesprek begin juni en schriftelijke feedback op de leidraad. Interesse? Schrijf je in via dit formulier. Op basis van de aanmeldingen stellen we een gebalanceerde commissie samen.

• Soms zijn er van die boeken waarvan je even moet bekomen. Het Vlees van David Szalay was zo eentje. Ik kon niet stoppen met lezen. De laatste 150 bladzijdes hebben mij tot tranen toe bewogen, maar ik kan niet helemaal uitleggen waarom. En misschien is dat net de kern. Het Vlees volgt Istvan, een Hongaarse bokser. Het boek is uitgebeend. De black box van zijn hoofd blijft heel dicht. Het meest gesproken woord is waarschijnlijk ‘oké’. Grote gebeurtenissen worden geskipt en in flashback kort aangehaald. Er zijn geen uitbarstingen, geen grote emoties, geen verantwoording.

• Maar net die vlakheid, die terughoudendheid, dat is wat het boek zo krachtig maakt. Door zo weinig in te vullen, krijg jij als lezer alle ruimte. Jij vult Istvan in. Jij projecteert. Jij voelt wat het boek niet uitspreekt. Ik ben er twee dagen niet goed van geweest van dit boek. Must read.

Tot de volgende! — Rinke

Is je koffie koud geworden na het lezen van deze nieuwsbrief? Dan was het misschien de moeite. Stuur ‘m gerust door naar iemand bij wie dat ook zou kunnen gebeuren.

In deze nieuwsbrief deel ik af en toe een handvol korte inzichten over leren, denken, leven en werken. Let’s go!

• Stel je leerlingen een vraag over iets wat ze nog niet geleerd hebben. Ze weten het antwoord niet. Dat is het punt. Twee collega's van het expertisecentrum Onderwijs en Leren van Thomas More schreven er een tweedelige blogreeks over. Voortesten, of pretesting, is simpel: je stelt vragen vóór de lesfase, niet erna. De meta-analyse toont een effect van g=0.66. Dat is groot. Maar het mechanisme is nog interessanter dan het cijfer. Voorvragen openen als het ware een "aandachtsvenster": leerlingen treden een soort actieve zoekmodus in en houden die vol tot het antwoord in de leerstof gevonden wordt. Dan sluit het venster zich weer. Niet het zien van de vraag doet iets, maar het proberen beantwoorden ervan. En wie het antwoord observeerbaar maakt (schrijft, typt, uitspreekt) doet het beter dan wie het enkel in het hoofd bedenkt. Voortesten is ook geen synoniem voor leerlingen een lesuur laten worstelen. Het is een korte interventie. Een startpunt. Lees de reeks via de blog van het Expertisecentrum Onderwijs en Leren.

• Carl Hendrick, cognitiewetenschapper, oud-docent en co-auteur van How Learning Happens was te gast in The Mr Barton Maths Podcast, en pfoeh, was me dat een gesprek. Hendrick werkt nu voor Alpha School in de VS en is bezig met een boek over de 400-jarige zoektocht naar de perfecte tutor. Hij heeft een stelling die me niet loslaat: AI gaat het onderwijs deze keer wel fundamenteel veranderen. En zijn argument is verrassend nuchter. Als leren een biologisch proces is dat gehoorzaamt aan natuurwetten, dan is het meetbaar en voorspelbaar. En als het voorspelbaar is, dan is het designbaar. Wie zegt dat AI niets zal veranderen, gelooft volgens Hendrick paradoxaal genoeg in iets bovennatuurlijks over leren. Ze zijn, zegt hij, romantici.

• Alpha School is zijn praktijklaboratorium. Leerlingen werken er twee uur per dag op strak ontworpen leerplatforms. Geen ChatGPT, geen sociale media. De AI zit in de backend: sequencing, monitoring, dataverzameling. Niet alleen goed of fout, maar ook latentie: hoe lang aarzelt een leerling voor ze antwoorden? Hebben ze vertrouwen? Wat voor type fouten maken ze? Ze analyseren wekenlange patronen . De rest van de dag gaat naar sport, projecten en sociaal leven. De volwassenen heten er geen leraren maar guides. Ze geven geen klassikale les. Ze voeren één-op-één gesprekken over voortgang, welzijn en motivatie. Het pardoxale aan deze manier van leren is dat leerlingen er meer persoonlijke aandacht krijgen dan in een traditioneel klaslokaal.

• Presentator Craig Barton confronteert hem: “Dus we hebben geen vakdocenten meer nodig? Alleen opgeleide psychologen?” Hendrick ontwijkt het niet. Grote leraren hebben iets onvervangbaars: diepgaande vakkennis gecombineerd met pedagogisch inzicht. Maar er is een enorme variantie in het systeem. Het ene uur een briljante leraar, het volgende een ramp. “Is het systeem echt afhankelijk van die één-op-twintig superheld-docenten die zichzelf kapotwerken?” Ik vind het een eerlijke vraag. Eentje die het onderwijs liever niet hardop stelt.

• Zijn meest ambitieuze claim gaat niet over klassen of scholen, maar over de leerwetenschap zelf. We baseren ons nog altijd op studies met veertig studenten in een lab. AI-platforms genereren miljoenen datapunten over spacing, retrieval en sequencing op individueel niveau. Dat is nog nooit mogelijk geweest. En het zal de wetenschap verder helpen. Want retrieval practice in scholen is volgens Hendrick vandaag “the most lethally mutated thing in education”: het principe klopt, maar de uitvoering is dramatisch. Zes woorden leren op maandag, vijf goed op de toets, en dan nooit meer structureel tegenkomen. We weten na jaren onderzoek nog steeds verbijsterend weinig over wat echt werkt in een klaslokaal.

• “Some spacing is better than none, but we don’t really know what’s ideal.” Dat is geen bescheidenheid. Dat is de stand van de wetenschap.

• Tot slot nog een praktische tip van Carl Hendrickover AI: hoe meer data je in een taalmodel gooit, hoe slechter de output. Honderd papers erin gooien levert “an average of averages.” De truc is silo’s bouwen. Gestructureerde bestanden per kennisdomein, zodat het model gericht en scherp kan antwoorden.

  

• Boek dat ik je aanraad: De mensheid zal nog van mij horen van Joris van Casteren. Van Casteren dook vijf jaar in het Nederlandse Dagboekarchief, een berg dagboeken van volkomen onbekende mensen. Een vrouw uit Hoofddorp die overvallen pleegt. Een homoseksuele monteur uit Limburg die zijn escapades in spiegelschrift opschrijft. Een KLM-purser die kunst steelt in Thailand. Echte mensen, échte levens. En precies dat maakt dit boek zo onwaarschijnlijk straf. Ik geef het vier sterren, maar vijf zou eerlijker zijn. Dit is ook gewoon het levende bewijs dat AI nooit volledig de mens kan vervangen. Niet omdat AI niet slim genoeg is, maar omdat het hier gaat over mensen van vlees en bloed die dit echt hebben meegemaakt, beleefd, opgeschreven. Dat voelt anders. Aanrader.

  

• Ik doe nog iets. Iets wat niets te maken heeft met onderwijs, AI of leren. Of toch. Ik maak een plaat. Niet als metafoor, niet als experiment. Een echte EP. Demos, producers, studio, vinyl. Ik ben volop in de preproductiefase en ik probeer het allemaal goed te doen. Dat wil zeggen: te traag voor mijn eigen ongeduld, maar goed genoeg om er later niet op terug te kijken met spijt. Ik documenteer het proces op Instagram. Volg me daar als je benieuwd bent hoe dit afloopt. Ik ben het ook.

Tot de volgende! — Rinke

Is je koffie koud geworden na het lezen van deze nieuwsbrief? Dan was het misschien de moeite. Stuur ‘m gerust door naar iemand bij wie dat ook zou kunnen gebeuren.

In deze nieuwsbrief deel ik af en toe een handvol korte inzichten over leren, denken, leven en werken. Let’s go!

• Op het werk hebben wij een boekenclub en daar lazen we het intrigerende boek The Hidden Lives of Learners van Graham Nuthall. Nuthall was een Nieuw-Zeelandse onderwijsonderzoeker die wou onderzoeken hoe leren in de klas verloopt. Het unieke aan zijn onderzoek was dat hij, in tegenstelling tot alle andere onderzoeken, niet ging kijken naar wat de leraar doet, maar ging capteren wat de leerlingen deden. Hij hing microfoons om de nek van leerlingen. Hij filmde klaslokalen van twee kanten tegelijk. Hij verzamelde werkbladen, toetsen, zijgesprekjes, fluistercommentaar, zelfs het gemompel dat kinderen voor zichzelf uitspraken terwijl ze nadachten. En dan analyseerde hij alles. Tientallen jaren lang. Meerdere klassen, meerdere landen.

• Wat hij vond, is tegelijk bemoedigend en ongemakkelijk. The Hidden Lives of Learners is zijn laatste boek. Hij schreef het toen hij wist dat hij niet meer lang had. Hij wilde het schrijven “zoals hij het zag”. Geen ifs and buts. Geen eindeloze voetnoten. Alleen de waarheid zoals hij die in de data zag.

  Nuthall schrijft dat kinderen in een klaslokaal eigenlijk in drie werelden tegelijk leven. De eerste is de publieke wereld, de wereld die jij als leerkracht ziet en beheert. De wereld van opgestoken handen, klassikale gesprekken, taakuitleg en antwoorden die luid genoeg zijn om te horen. Dit is de enige wereld die de meeste bezoekers zien als ze een klas binnenlopen.

• De tweede is de semi-private wereld van de peercultuur. Dit is de wereld die naast jou bestaat, niet in plaats van jou. De wereld van wie met wie bevriend is, wie status heeft, wie belachelijk wordt gemaakt als hij zijn hand opsteekt. Hier gelden andere regels dan de jouwe. En wanneer jouw regels botsen met de regels van de peercultuur? Nuthall is helder: the peer culture wins every time. Altijd.

• De derde wereld is de private wereld van het kind zelf. Zijn gedachten, zijn interpretaties, de verbindingen die hij legt tussen nieuwe informatie en wat hij al wist. Hier vindt het echte leren plaats, of net niet. En hier heeft de leerkracht nauwelijks toegang.

• Nuthall ontdekte ook dat er grote verschillen zijn in voorkennis bij leerlingen. Voordat jij ook maar één woord hebt gezegd over een nieuw onderwerp, weten je leerlingen al 40 à 50 procent van wat je gaat behandelen. Maar hier is het addertje. Die 40-50 procent is niet dezelfde 40-50 procent bij iedereen. Daan weet iets over het klimaat omdat zijn vader vaak over kappen praat. Emma heeft drie boeken over Antarctica gelezen omdat ze pinguïns fascinerend vindt. Kobe associeert Antarctica met een documentaire die hij half in slaap op de bank heeft gezien, met een foutief detail dat hij nu voor waar houdt.

• Elke leerling betreedt jouw les met een andere rugzak. En omdat ze allemaal met andere voorkennis beginnen, en de les anders beleven vanuit die voorkennis, leren ze uiteindelijk ook andere dingen. Nuthall becijfert het concreet: ongeveer een derde van wat een leerling leert, leert hij als enige. Geen van zijn klasgenoten pikt het op.

• Dit is het inzicht dat me het meest heeft bijgebleven, omdat het zo concreet is én zo ver afstaat van hoe we doorgaans les geven. Een leerling heeft minstens drie volledige ontmoetingen met een concept nodig, op drie verschillende momenten, in drie verschillende contexten, voor dat concept zich nestelt in het langetermijngeheugen. Niet twee. Niet één heel goede uitleg met een animatie erbij. Drie keer, op verschillende manieren, verspreid over tijd.

  Nuthall beschrijft in detail hoe werkgeheugen functioneert als een soort sluispoort. Nieuwe informatie komt binnen. Als die informatie niet genoeg andere informatie tegenkomt waarmee ze kan verbinden, als de kritieke massa ontbreekt, verdwijnt ze gewoon. Ze haalt de sluis niet. Pas wanneer er genoeg binnengekomen is, op genoeg verschillende manieren, wordt er een nieuw concept aangemaakt en doorgestuurd naar het langetermijngeheugen.

• Dit klinkt abstract. Maar het heeft een heel concrete implicatie. Een les die een onderwerp één keer goed behandelt, is in de meeste gevallen verloren moeite. Niet omdat de les slecht was. Maar omdat één keer structureel te weinig is. De beste aanpak? Minder onderwerpen. Dieper. Vaker. Op manieren die van elkaar verschillen, zodat het concept elke keer vanuit een andere hoek binnenkomt.

• En dan nog een laatste inzicht, om het af te leren. Wij zijn gek op betrokkenheid. Actieve leerlingen, handen omhoog, levendige discussies, niemand die op zijn gsm kijkt. Dat noemen we een goede les. En het voelt ook goed. Je ziet dat ze ermee bezig zijn. Dat het leeft.

• Nuthall zegt: pas op. Betrokkenheid en leren zijn niet hetzelfde. Leerlingen kunnen volledig opgaan in een activiteit, er plezier aan beleven, vol energie meedoen, en toch nul nieuwe dingen hebben geleerd als de bel gaat. Motivatie is een noodzakelijke voorwaarde voor leren, maar geen garantie. Een kind kan gemotiveerd zijn en toch op dezelfde plek blijven staan. Het omgekeerde is trouwens ook waar. Een kind dat stil aan zijn tafel zit en niet opvalt, kan intern bezig zijn met precies de verbindingen leggen die leren mogelijk maken. Wat leerlingen leren, hangt niet af van hoe levendig ze kijken. Het hangt af van welke informatie hen bereikt, hoe vaak, op welke manier, en of die informatie aansluit bij wat ze al weten.

• Derek Thompson is een Amerikaanse journalist en ideeënschrijver, bekend van The Atlantic en zijn Substack. Hij schrijft over economie, technologie en cultuur op een manier die altijd net iets scherper is dan je verwacht. Begin dit jaar publiceerde hij zijn lijst van 26 ideeën die 2026 zullen bepalen. Daarin brengt hij drie opvallende grafieken samen

• Eén: de alcoholconsumptie in de VS staat op een historisch dieptepunt. Twee: cannabisgebruik stijgt explosief, vooral bij volwassenen. Drie: Amerikanen onder de 25 brengen 69 procent minder tijd door op feestjes dan twintig jaar geleden. Zevenenzestig procent.

• En dan is er nog een vierde grafiek, die het verband legt. Tienerangst en tienerdepressie zijn de afgelopen vijftien jaar dramatisch gestegen, maar niet gelijkmatig. De grootste stijging zit bij de meest seculiere en liberale tieners. Conservatisme en religie blijken een soort buffer te bieden.

• Jonathan Haidt (die van Generatie angststoornis) legt uit waarom. Conservatisme en religie bieden iets wat liberale moraliteiten bewust loslaten: een vast moreel kader, een gegeven plek, een verhaal dat je niet zelf hoeft te verzinnen. Liberalisme bevrijdt. Maar bevrijding heeft een prijs. Kierkegaard schreef het al: “Anxiety is the dizziness of freedom.”

• Thompson noemt de formule voor de nabije toekomst: hot, high, and lonely. Een warmere planeet. Meer wiet. Minder mensen om te bellen. We zijn niet alleen omdat we geen keuze hebben. We zijn alleen omdat we er te veel hebben.

Tot de volgende! — Rinke

Is je koffie koud geworden na het lezen van deze nieuwsbrief? Dan was het misschien de moeite. Stuur ‘m gerust door naar iemand bij wie dat ook zou kunnen gebeuren.

In deze nieuwsbrief deel ik af en toe een handvol korte inzichten over leren, denken, leven en werken. Let’s go!

• Ik dacht, het is Pasen, het mag misschien wel even met zeemzoet en moraliserend zijn in de nieuwsbrief. Dus hier gaanw e!

• Het derde seizoen van Shrinking loopt momenteel op Apple TV. Ook nu weer is het een pareltje. Shrinking gaat over een therapeut die zijn vrouw verliest en probeert, samen met zijn tienerdochter en gekke vrienden, om zijn leven terug op de rails te krijgen. Het eerste seizoen was fantastisch. Shrinking past in een nieuw soort van bitterzoete tv-series waarin ook Ted Lasso zich bevindt (niet voor niets dezelfde makers). Eigenlijk komt altijd alles goed in de series. Maar het is zo mooi gedaan en zo goed geschreven dat het meer dan de moeite is om te kijken.

• Vaak is het eerste seizoen van een hitserie het beste en hebben makers daarna moeite om dat niveau aan te houden. Maar bij Shrinking vind ik seizoen 2 nog beter dan seizoen 1. Waarbij in het eerste seizoen het voornamelijk gaat over rechtop krabbelen na zo’n immense gebeurtenis als het verliezen van je vrouw of mama, gaat seizoen 2 over vergeving.

• De vrouw en mama waar het over gaat is namelijk niet zomaar overleden, ze is gestorven in een auto-ongeluk. Aangereden door een dronken chauffeur. En het is een fantastisch kijkstuk hoe eerst de dochter en daarna de vader hem vergeven. Ik vond dat ongelofelijk pakkend. Het is volgens mij een van de grootste daden van compassie die je als mens kan stellen. Het vergeven van iemand die zoiets vreselijks heeft veroorzaakt, is een gevoel wat ik mij onmogelijk kan voorstellen.

• Dat vergeven lukt hen omdat ze Lewis, ‘de moordenaar waarvan sprake’, gaan zien als meer dan enkel de doder van hun moeder/echtgenoot. Ze zien ook een gebroken man, die na die noodlottige dag zijn job verloor, zijn vriendin verliet en nu wegkwijnt achter de toog in een koffiebar. Mensen zijn meer dan 1 ding.

• En dat brengt me naadloos bij Vincent Kompany. De trainer van Bayern München was onlangs wereldnieuws toen hem, na een zoveelste racistisch incident op een voetbalveld, om een reactie werd gevraagd. Hij stak een indrukwekkend betoog af dat maar liefst elf minuten duurde. Het hele verhaal is de moeite, zelfs voor iemand die niets van voetbal kent of houdt. De eloquentie spat er af.

• Eén passage uit zijn speech bleef voor mij hangen. Namelijk het feit dat alles nu in de media zo gepolariseerd is. De speler die beschuldigd wordt van racisme moet zich verdedigen, clubs moeten de rangen sluiten en zich sterk en krachtig uitspreken. Belangrijk, maar daardoor, door die polarisatie, die kampen, dat zwart-wit, is er totaal geen ruimte meer voor die speler om te zeggen: “sorry, ik was mis, ik heb een fout gemaakt.”

“My dream is that at the end of the situation, if it is true that the player from Benfica has said something as bad as what he said, I would love a situation where there is still some room where somebody can apologize, and say ‘Sorry, I made a mistake.’ (...) If you admit that you’ve made a mistake, there should be an opportunity as well to say ‘Hey, nobody’s perfect.’ This is also a good step.”

• We moeten, net zoals voor Lewis uit Shrinking, ruimte vinden voor mensen om vergeving te vinden, om zich te excuseren, te tonen dat ze fout waren.

• Om dit moraliserend verhaaltje rond te maken, wil ik er graag nog een van de beste radiopresentatrices van de afgelopen twintig jaar bij halen. Annemie Peeters gaat op pensioen. Voor die gelegenheid werd ze geïnterviewd door De Standaard. Peeters is het meest bekend van haar radioprogramma ‘Peeters & Pichal’ dat ze samen presenteerde met, jawel, Sven Pichal, nu veroordeeld voor het bezit en verspreiden van beelden van kindermisbruik. Ze antwoordt op de vraag hoe ze daar nu naar kijkt door te zeggen dat ze zijn daden nooit zal vergeven, maar dan zegt ze ‘maar...’.

• En je voelt dan bij het lezen een ongemakkelijk gevoel bekruipen. Je denkt: ‘ze gaat hier nu toch geen pedofiel en kinderpornoverspreider verdedigen?!’ Dat doet ze niet, maar ze zegt wel, net zoals het tweede seizoen van Shrinking ons wil vertellen, en net zoals Kompany ons wil aantonen, dat mensen meer dan 1 ding zijn en dat er ruimte moet zijn voor een tweede kans, voor vergeving.

“Wat hij heeft gedaan, is onvergeeflijk. Dat deel van hem zal ik eeuwig veroordelen. Ik wil ook op geen enkele manier het leed van de slachtoffers minimaliseren, maar een mens is meer dan één ding. Aan onze kinderen leren we dat als iemand een fout maakt, je daar kwaad om bent, maar dat die wel een tweede kans verdient. Sven is zwaar gestraft. Hij heeft in de gevangenis gezeten en kan nooit meer een publieke functie uitoefenen. Hij beseft ook hoe fout zijn gedrag was en werkt hard om te begrijpen vanwaar het komt en hoe het verder moet.”

• Ik wil hier nog één nuance toevoegen, want anders dreigt dit stuk te eindigen als een oproep tot nog meer empathie. Meer empathie, dat klinkt mooi, maar Rutger Bregman schreef ooit een verhelderend stuk waarin hij betoogt dat empathie net het probleem is. Empathie is een spotlight. Ze verlicht sterk, maar smal. We voelen mee met wie op ons lijkt, wie voor ons staat, wie een gezicht heeft. De rest blijft in het donker.

• Wat we nodig hebben is geen empathie, maar compassie, betoogt Bregman. Het verschil lijkt klein, maar is cruciaal. Empathie betekent dat je de pijn van een ander voelt als je eigen pijn. Compassie betekent dat je om iemand geeft, ook als je hun pijn niet volledig begrijpt of deelt. Compassie vraagt geen identificatie, maar betrokkenheid. Niet: ik voel wat jij voelt, maar: jouw welzijn telt.

• Dat is precies wat de dochter in Shrinking doet, wat Kompany bepleit en wat Annemie Peeters zo zorgvuldig formuleert. Ze voelen niet mee met de mensen die fout zaten. Ze geven wel om wat er daarna nog mogelijk is. En dat is, denk ik, het moeilijkste en mooiste wat een mens kan doen.

• Deze quote passeerde op een of andere manier mijn instagramfeed en ik wist meteen dat ik hem hier wou delen met jullie:

“I cannot remember the books I’ve read any more than the meals I have eaten; even so, they have made me.”
―Ralph Waldo Emerson

Tot de volgende!

Rinke

Is je koffie koud geworden na het lezen van deze nieuwsbrief? Dan was het misschien de moeite. Stuur ‘m gerust door naar iemand bij wie dat ook zou kunnen gebeuren.

In deze nieuwsbrief deel ik af en toe een handvol korte inzichten over leren, denken, leven en werken. Let’s go!

• Afgelopen weekend vond de derde editie van het Wijze Lessen Congres plaats. Ik heb altijd de eer om het programma samen te stellen, al doe ik dat uiteraard niet alleen: mijn fantastische collega’s voeden me met ideeën en suggesties. Het grote nadeel van het congres is dat de vele parallelle sessies je dwingen om heel veel te missen. Dat is echt jammer, want ik wil eigenlijk alles zien. Het waren dus hartverscheurende keuzes. Uiteindelijk koos ik ervoor om naar schoolleider Maarten Meyer te gaan. Maarten is schoolleider op de A-HA school in Kontich, waar hij samen met zijn team wonderlijke dingen doet. Ondermeer deze twee bleven me bij.

• Onderwijs vindt plaats in de klas. Het lesgeven van de leraar aan zijn leerlingen, die interactie: dat is onderwijs. Al de rest daarrond is geen onderwijs, betoogt Maarten. Dat klinkt misschien als een logisch idee, maar al te vaak vervalt onderwijs toch in al die randactiviteiten, en gaat er veel te weinig tijd naar die effectieve uren in de klas. Denk aan de uren die gespendeerd worden aan werkgroepen en vergaderingen die over van alles gaan, behalve over wat er in de klas gebeurt. Vanuit dat inzicht maakt de A-HA school dan ook heel bewuste keuzes. Ze hebben er geen werkgroepen meer, en op een personeelsvergadering gaat het uitsluitend over hoe ze de lespraktijk beter kunnen maken.

• Professionele standaarden gaan voor op autonomie. Op de A-HA school zijn veel dingen uitgeschreven en in routines en structuren gegoten. Zo verloopt een leesles in elke klas op dezelfde manier. Bovendien werkt Maarten met duidelijke minimumverwachtingen: wanneer het team beslist om iets aan te passen of iets nieuws te implementeren, worden die verwachtingen helder vastgelegd. Collega-leraren die dit verhaal horen, krijgen vaak schrik. Moeten we dan allemaal in hetzelfde keurslijf lopen?

• Wel, ja. Waarom? Omdat we professionals zijn. We onderwijzen de toekomstige generatie, en dat is een gigantische verantwoordelijkheid die we niet licht mogen nemen. Autonomie moet dus soms wijken voor een professionele standaard die noodzakelijk is om leerlingen tot duurzaam leren te brengen.

• Die boodschap werkt natuurlijk alleen als iedereen ervan overtuigd is dat wat ze moeten doen ook echt bijdraagt aan dat duurzame leren. Daarom worden beslissingen op de A-HA school niet lichtzinnig genomen. Leraren lezen, onderzoeken en proberen een jaar lang uit wat het beste werkt. Pas daarna wordt een eerste stap gezet naar brede implementatie. Geen waan van de dag dus, maar doorgedreven onderzoek, vertrekkend vanuit wat robuuste wetenschap ons vertelt over hoe leren, lezen, schrijven en rekenen werkt.

• Wil je meer horen over hoe Maarten en zijn team werken? Luister dan naar het gesprek dat ik al een tijdje geleden met hem had.

  

• De beste boekenpodcast van het moment is zonder twijfel BoekenFM. Ik luister er maar één, maar ik ben er vrij zeker van. De hosts slagen erin om op een losse manier toch heel doorgedreven over een boek en zijn auteur te praten. In hun laatste aflevering bespreken ze ‘Het Oneindige Vertier’ van David Foster Wallace, een boek van inmiddels dertig jaar oud dat internationale faam verwierf en een cultboek werd nadat Foster Wallace uit het leven stapte.

• Ik heb het boek niet gelezen, en dat doe je ook niet even: het telt 1176 pagina’s en staat bekend als notoir moeilijk te volgen. Toch zijn de hosts erg positief, en is David Foster Wallace werkelijk een fascinerende figuur. Ondanks de leeftijd van het boek voorspelt hij veel van wat vandaag werkelijkheid is geworden. Ook zijn essays zijn blijkbaar de moeite waard. Misschien is dat wel de beste instap?

• Halverwege de podcast maakt Charlotte Remarque een zeer interessante observatie. Het boek gaat er onder meer over dat alles tegenwoordig entertainment moet zijn. Charlotte trekt die lijn door naar boeken. Ook die moeten vandaag entertainment zijn: vlot leesbaar, pageturners die lezen als een trein. Dat soort bewoordingen siert dan ook gretig de cover van menig boek. Maar een boek dat vlot leest, is niet per se een goed boek. Er zit enorme waarde in je door een boek worstelen. Er schuilt net heel veel voldoening en motivatie in het lezen van een ambitieus, moeilijk boek, vaak meer dan in een lichte thriller waar je doorvliegt maar weinig aan overhoudt. Boeken die ik spontaan voor de geest haal, zijn ‘Een Klein Leven’ en ‘Max, Mischa & het Tet-offensief’. Kleppers, maar met voorsprong mijn beste leeservaringen, die me voor altijd zullen bijblijven.

• Eindeloos Vertier is precies het soort boek dat mensen graag kopen in de boekhandel, prominent in de boekenkast zetten of idealiter zelfs mee gezien willen worden in het park of een hippe koffiebar, maar dat zelden wordt uitgelezen. Ook dat fenomeen kwam in de podcast aan bod. Meer bezig zijn met gezien worden terwijl je leest dan effectief genieten van het lezen, dat heet ‘performative reading’. De hosts stellen elkaar dan ook de vraag wat zij al ‘performative’ hebben gelezen. Dus bij deze ook mijn vraag aan jullie: wat lazen jullie al eens voor de show om gezien te worden?

• Voor wie wil, het boek is naar het schijnt prachtig uitgegeven (de prijs is er dan ook niet naast) en ondermeer hier te koop. De eerste druk vloog al de deur uit. Benieuwd wie het ook effectief gaat lezen.

Tot de volgende!

Rinke

Is je koffie koud geworden na het lezen van deze nieuwsbrief? Dan was het misschien de moeite. Stuur ‘m gerust door naar iemand bij wie dat ook zou kunnen gebeuren.

In deze nieuwsbrief deel ik af en toe een handvol korte inzichten over leren, denken, leven en werken. Let’s go!

• Even terug van weggeweest. Een vakantie die eindigde met een val met sleutelbeenbreuk tot gevolg, hield me even weg van werken en vooral typen op de laptop. Maar bij deze: we zijn terug!

• In een vorige nieuwsbrief schreef ik al dat ik alles behalve een fan ben van het verheerlijken van falen. En laat Paul Kirschner daar nu net een heel straffe blog over geschreven hebben.

• “Fail fast.”, “Learn from failure.”, “Failure is a stepping stone to success.” Deze slogans zijn zo vertrouwd in onderwijs geworden dat ze als wijsheid voorbijgaan. Maar onderzoek van Lauren Eskreis-Winkler en collega’s toont aan dat mensen overschatten hoeveel ze van falen leren. Wie faalt, reflecteert niet automatisch. Wie faalt, engageert minder met feedback. En wie faalt, trekt vooral de verkeerde lessen. Falen is niet alleen demotiverend (”Ik ben dom, het lukt niet.”), het is ook bedreigend. De standaardreactie is niet diep nadenken, maar jezelf beschermen. Vermijding. Afstand. Daarom is het ethisch bedenkelijk dat we falen als lesmethode verheerlijken. We verschuiven de verantwoordelijkheid van het systeem (”we onderwijzen niet goed”) naar het individu (”je hebt geen veerkracht”).

• Een veelgehoorde frase in onderwijs is “Maak het moeilijk, dan leren ze meer.” Maar “moeilijkheid” wordt vaak verward met “falen aan dingen waar je niet klaar voor bent.” Paul Kirschner maakt het onderscheid helder. Desirable difficulties introduceren moeilijkheid in succesvolle leerprocessen. Retrieval practice is moeilijk. Spacing is moeilijk. Interleaving is moeilijk. Maar in al die gevallen, heeft de leerling al kennis om mee te werken. De moeilijkheid zit in het ophalen van die kennis, niet in het begrijpen of verwerken. Worked examples helpen niet omdat ze leren “gemakkelijk” maken. Ze helpen omdat ze cognitieve belasting beheren. Je ziet hoe iets gedaan wordt, dan probeer je het zelf. Dit is vooral cruciaal voor beginners. Ze hebben steun nodig op het moment dat ze hem het meest nodig hebben. “Laat ze maar worstelen” voelt zoals character-building, maar in werkelijkheid kost het ze alleen extra cognitieve kracht die ze niet hebben.

• Hier is iets geruststellends dat ik deze week las. Vraag jezelf af: hoeveel procent van sociale media-gebruikers post haatreacties, deelt nepnieuws, gedraagt zich toxisch?
  Onderzoek van Angela Y Lee toont dat de meeste mensen denken dat het aante ligt tot 40 tot 50 procent. Fout. Het is 3 tot 8 procent. Een kleine minderheid, verantwoordelijk voor het grootste deel van de rotzooi. Wie overschat hoeveel mensen zich toxisch gedragen, wordt cynischer over de hele maatschappij. We denken dat iedereen zo is, terwijl dat niet klopt. We voegen een extra laag schade toe door verkeerde conclusies te trekken over elkaar. Het is dezelfde attributie-fout die we in klassenlokalen zien: we schrijven gedrag toe aan “aard van de mens” in plaats van aan specifieke situaties. Misschien heeft Rutger Bregman gelijk met zijn “meeste mensen deugen.” Het internet is minder rot dan je denkt. Via Pedro De Bruyckere.

  

• Deze tweet over lezen en leesplezier slaat nagels met koppen. Ik werk nu een goede twee jaar bij het Expertisecentrum Onderwijs en Leren, waar veel mensen heel veel expertise hebben over lezen en laat ons een ding voorop stellen. Lezen is niet te versimpelen tot een zin als: het maakt niet uit wat ze lezen, zolang ze lezen.

• En dan nog een boekentip om mee af te sluiten: Trofee van Gaea Schoeters. Schoeters rijgt het ene succes na het andere aan elkaar en wordt gelauwerd in binnen en buitenland. Nu ook weer is ze met haar laatste boek ‘Het geschenk’ genomineerd voor verschillende prijzen. De Trofee gaat over jagen. Over een steenrijke Amerikaanse jager die naar Afrika reist om zijn ultieme droom te verwezenlijken: de Big Five volledig afvinken. Wanneer stropers zijn plannen doorkruisen en zijn vriend hem fluistert over de "Big Six", wordt hij geconfronteerd met een morele grens die hij misschien toch bereid is te overschrijden.

• Eerst en vooral: wat kan die Gaea Schoeters schrijven. Dit boek is zo bezwerend, zo machtig goed geschreven dat je niet anders kan dan helemaal in het boek te zitten. En ze heeft ook wel iets te vertellen met dit boek. Het is geen verheerlijking van de jacht, maar ook niet, zoals je zou verwachten, het complete afschieten (pun intended) van het fenomeen. Het is boek dat je heel vaak aan het denken zet, al je ethische bezwaren op vele vlakken op scherp stelt en je heel vaak met een gewrongen gevoel achterlaat. Aanradertje.

Tot over twee weken!

Rinke

Is je koffie koud geworden na het lezen van deze nieuwsbrief? Dan was het misschien de moeite. Stuur ‘m gerust door naar iemand bij wie dat ook zou kunnen gebeuren.

In deze nieuwsbrief deel ik af en toe een handvol korte inzichten over leren, denken, leven en werken. Let’s go!

• Ik las Misschien moet je wat lager mikken van Milio van de Kamp. Ik dacht dat ik dit verhaal al kende. Niet dit verhaal van Milio, maar wel dit soort verhaal: armoede, kansenongelijkheid, school als “uitweg”. Ik moest tijdens het lezen vaak denken aan Educated van Tara Westover (fantastisch boek trouwens). Vaak gelezen, vaak aangrijpend, maar vaak ook ergens op veilige afstand. Educated speelt zich af bij de Mormonen in Amerika, Trevor Noah leeft in armoede in het verre Zuid-Afrika … Maar dit speelt gewoon in Nederland. Gewoon hier, in een land waar we graag denken dat de basis wel geregeld is. Je leest over een gezin dat bijna tien jaar zonder stroom leven. Ze overleven dankzij een buur die een kabel uit het raam hangt.

• Armoede is geen “situatie”, maar een systeem van slijtage, schrijf van de Kamp. Het zit in geldtekort, ja. Maar vooral in stress, schaamte, administratie, relaties, energie. Een leven waar élke stap een extra drempel heeft. Van de Kamp doet iets wat zeldzaam is. Hij vertelt niet alleen wat er gebeurde, hij geeft je ook woorden voor hoe het werkt. Symbolisch geweld. Cultureel kapitaal. Territorial stigmatisering. De “ijzeren kooi” van bureaucratie. Niet als theorie om indruk te maken, maar als taal die ineens verklaart waarom mensen vastlopen.

• Tegelijk schuurde er bij mij ook iets tijdens het lezen. van de Kamp schrijft het nergens en bedoelt het ook helemaal niet, maar toch is ook dit weer een verhaal van iemand die het MBO (of BSO in Vlaanderen) ontstijgt en naar de universiteit gaat. Dat is het succesverhaal in dit boek. Alsof “hoger mikken” automatisch betekent: academischer worden. Terwijl dat precies het probleem is: we behandelen vakmanschap te vaak als een tussenstation, niet als eindpunt. Alsof het MBO/BSO iets is dat je zou moeten ontvluchten, ontstijgen en dan pas kan je succes boeken.

• Het succesverhaal van Milio is krachtig, maar het legt tegelijk een pijnlijke maatschappelijke reflex bloot: we bewonderen vooral wie “ontsnapt”, minder wie “blijft” en daarin uitblinkt.

  

• Elke dag vul ik woordje.be in, waarbij je soort van Lingo of scrabble speelt een zevenletterwoord moet raden. Maar nu komt Colruyt met zijn eigen variant: Colruydle. Daar moet je de prijs van een product raden. Op zich minder leuk als Woordje.be, maar wel goeie realitycheck voor mezelf om te beseffen hoe weinig ik eigenlijk de prijs weet van bepaalde producten.

• Matthijs Van Nieuwkerk heeft een dagelijkse nieuwsbrief waarin hij telkens iets deelt met de lezer. Van mooie liedjes tot youtube-fragmenten die je moet gezien hebben. Heel leuk.

• Onlangs deelde hij de, voor hem, drie beste performances ooit in het Kennedy Center. Daar doen ze jaarlijks een honors-avond waarin een artiest ge-eerd wordt en zijn muziek door andere kleppers gecoverd wordt. Eentje uit zijn top drie kende ik al. Dat is de waanzinnige memorabele performance van Aretha Franklin met Natural Woman (Wat een moment als ze haar mantel uitdoet!). Die andere is een hele straffe versie van ‘The Rising’ van Bruce Springsteen door Sting (als dat koor er bij komt!). Maar de performance die me het meeste kippenvel gaf was die van Garth Brooks (had ik nog nooit van gehoord) die Goodnight Saigon brengt, ter ere van Billy Joel. Wanneer het overbekende refrein (u gaat het zeker kunnen meezingen) ingezet wordt, komen er een heleboel oorlogsveteranen het podium op om mee te zingen. Waanzin.

• Let trouwens ook op hoe de Obama’s in die drie filmpjes genieten, ontroerd zijn, en met een enorme presidentiële aura alles in zich opnemen. Er valt veel te zeggen over het presidentschap van Obama: hij heeft denk ik op dat vlak enorm veel mensen teleurgesteld en had misschien wel meer moeten doen. Maar god, wat mis ik de waardigheid waarmee hij het ambt van president van de Verenigde Staten uitoefende. In tegenstelling tot de huidige clown.

• Nu we het toch over muziek: hoe een tof programma was Live Live Live niet?

Tot over twee weken!

Rinke

Is je koffie koud geworden na het lezen van deze nieuwsbrief? Dan was het misschien de moeite. Stuur ‘m gerust door naar iemand bij wie dat ook zou kunnen gebeuren.