Eerst de correctie

In mijn column van 1 september schreef ik over ut Huus: geen inhoudelijke reactie, geen ontvangstbevestiging, geen termijn.

Dat klopte niet. Er was een ontvangstbevestiging. Directeur-bestuurder Hannelore Leusink liet weten dat ze net terug was van vakantie, dat de vragen tijd zouden kosten en dat ze erop terug zou komen. Ik heb daar zelf op geantwoord dat ik daar begrip voor had.

Die zin had er dus niet mogen staan. Excuses aan ut Huus.

In dezelfde column schreef ik dat ik nog nooit een mail had gekregen met “Geus, dit klopt niet en dit is waarom” en dat ik het dan vandaag nog zou aanpassen. Die mail heb ik afgelopen dinsdag gekregen. Van precies de partij die ik bekritiseerde. Dan moet die belofte ook wat waard zijn.

En toen kwamen de antwoorden

Ut Huus beantwoordde alle zes mijn vragen. Uitgebreid, en zonder eromheen te draaien. Ik had beloofd die antwoorden te publiceren, ook als ze mijn verhaal onderuit zouden halen. Dat laatste is precies wat er gebeurde.

Er is wel gespaard voor het onderhoud. In mijn vorige stuk schreef ik dat ut Huus “aanzienlijke investeringen” aankondigde in de gebouwen, maar nergens een bedrag noemde. Dus vroeg ik: hoeveel dan?

Antwoord: er staat ruim 1 miljoen euro apart gezet, speciaal voor het onderhoud van het Holstohus en het SPOC. Dat is gebaseerd op een lijst van wat die gebouwen de komende tien jaar nodig hebben. Ruwweg een ton per jaar, op de plank.

Ik schreef dat het dak van het SPOC zomaar vier ton zou kunnen kosten, en dat niemand u kan vertellen waar dat geld dan vandaan komt. Dat was niet terecht. Het komt uit die pot.

En er is een buffer. Ik schreef dat ut Huus sinds 2023 niet meer vertelt hoeveel eigen geld het heeft. Toen was dat 20.000 euro. Inmiddels is het 319.401 euro.

De rekenfout is toegegeven. In het jaarverslag over 2024 telde de tabel met inkomsten niet op. Ut Huus bevestigt dat er een fout in stond. En zet er zelf een zin bij die ze hadden kunnen weglaten: die fout was “niet eerder door ons, de accountant of de gemeente opgemerkt”.

Dat laatste is het echte nieuws in dat antwoord. Drie partijen keken naar hetzelfde papier en niemand zag het. Belangrijk daarbij: de officiële boekhouding, die de accountant nakijkt, klopte wél. Daarop is de subsidie afgerekend. De fout stond in het stuk dat mensen lezen, niet in het stuk waarop is betaald.

En ja, de subsidiesprong van 35 procent was inderdaad schijn. Ut Huus was tot 2024 de kassier voor twee andere organisaties: 110.060 euro ging door naar het jongerenwerk, 334.618 euro naar het maatschappelijk werk. Er is geen half miljoen bijgekomen. Er is een half miljoen verhuisd.

Wat er dan nog overblijft

Twee dingen. Ze zijn kleiner dan mijn eerste stuk suggereerde, en juist daarom scherper.

Voor pech is er 23.688 euro. Dat eigen geld van 319.401 euro klinkt geruststellend, maar het meeste ervan ligt al vast voor het vervangen van installaties en inventaris. Wat er echt vrij is, is 23.688 euro. Zet dat naast een organisatie die elke week ruim zestigduizend euro uitgeeft, en het is nog geen halve week.

Ut Huus zegt: kijk niet alleen naar dat vrije bedrag, want het onderhoud is apart afgedekt. Dat is een eerlijk punt. Maar geld dat opzij staat voor gepland onderhoud vangt geen ongepland ongeluk op. Als de gemeente iets moet weten voordat ze twee miljoen per jaar overmaakt, is het hoeveel tegenslag deze organisatie zelf kan hebben.

Verduurzamen heeft nog geen prijs. Ut Huus maakt zelf netjes onderscheid tussen twee dingen. Gewoon onderhoud: daar ligt die miljoen voor klaar. En daarnaast nieuwe investeringen, zoals isolatie en klimaatinstallaties. Wat die kosten? Dat is volgens ut Huus onderwerp van “de reguliere gesprekken met de gemeente”.

Bij twee gebouwen van deze omvang loopt dat in de tonnen. Het is precies waarvan ut Huus in het jaarverslag schreef dat er “stevige investeringen” aankomen. En het is precies waarover de stichting zelf om duidelijkheid vroeg: de afspraken met de gemeente over eigenaarschap en toekomst van de panden vragen “blijvende aandacht”.

Die bal ligt niet bij ut Huus. Die ligt op het Raadhuisplein.

Waar het stil bleef

Diezelfde week stelde ik vragen aan het college. Waarom de raad niet te zien krijgt dat bijna de helft van de subsidie, 926.887 euro, voor gebouwen is. Waarop de subsidie over 2025 precies is afgerekend. En of de afspraken met ut Huus openbaar kunnen.

Daar zit het verschil dat ik in mijn vorige column ten onrechte liet vervagen. Ut Huus nam zijn tijd en kwam toen met zes onderbouwde antwoorden, inclusief een fout die niemand had gezien. Zo hoort het. Het gemeentehuis zweeg, en zwijgt nog.

Ik heb mijn eigen fout hierboven rechtgezet. Dat is de ondergrens waar ik vorige week om vroeg: antwoord geven, binnen een termijn, met iemand die er zijn naam onder zet.

Ut Huus heeft dat gedaan.

En as ‘t nodig is, dan zeg wie ‘t hardop. Ook over onszelf.

De volledige beantwoording van ut Huus kunt u ontvangen. Stuur een mail naar desallandsegeus@gmail.com. De jaarrekeningen 2024 en 2025 staan inmiddels op uthuus.nl.

Op 30 juni verleende het college van Raalte een eenmalige subsidie aan Stichting Stöppelhaene, voor het oogstfeest dat van 26 tot en met 30 augustus op de Domineeskamp en in het centrum werd gehouden [BRON: Collegevoorstel Eenmalige subsidieverstrekking Stöppelhaene, 30 juni 2026]. Portefeuillehouder is Annemarie Dubbink (BurgerBelangen). Op de verlening zijn de artikelen 10, 11 en 14 van de Algemene Subsidieverordening van toepassing verklaard [BRON: Algemene Subsidieverordening gemeente Raalte 2014]. Het besluit viel negentien dagen na de installatie van dit college op 11 juni, en is daarmee een van de eerste financiële besluiten van de nieuwe ploeg.

Onderaan het voorstel, in het vak “Besluit”, staat één met de hand geschreven woord. Conform. Daaronder een krabbel.

Elfduizend euro, één woord.

Laat ik beginnen met wat er klopt. Stöppelhaene is geen willekeurig feestje. Het voorstel omschrijft het als een jaarlijks terugkerend meerdaags evenement met meer dan veertig activiteiten dat bijdraagt aan een levendig centrum, de traditie van het Sallands Oogstfeest in ere houdt en de sociale cohesie versterkt. En anders dan bij menig collegestuk is hier echt advies ingewonnen: een jurist en de evenementencoördinator staan als integrale advisering vermeld.

Dat is het eerlijke verhaal. Maar eerlijk is niet hetzelfde als volledig.

Een privaat vraagstuk, publiek betaald

Onder Kanttekeningen staat punt 1.2. De subsidie wordt verstrekt in een situatie waarin de stichting en vertegenwoordigers van de horeca geen overeenstemming hebben bereikt over de bekostiging van onderdelen van het evenement. En dan volgt de zin waar het om draait: hierdoor kan de indruk ontstaan dat de gemeente een rol vervult bij het oplossen van een privaat financieel vraagstuk.

Het voorstel dempt dat met de opmerking dat de gemeente niet zelfstandig de volledige kosten draagt maar een aanvullende bijdrage levert. Dat is waar en het is de helft van het verhaal. Het tekort op de traditionele onderdelen bedroeg tweeëntwintigduizend euro. De stichting legde vijfenvijftighonderd euro in, de horeca eveneens vijfenvijftighonderd. Precies zoveel als beide private partijen bij elkaar, betaalde de gemeente.

Daar komt iets bij wat buiten het voorstel ligt. In mei presenteerde de organisatie de lagere ticketprijs en de hogere muntprijs juist als een gezamenlijke stap van stichting én horeca, gericht op een stevig fundament voor de toekomst. Vier weken later noteert het college een impasse. Wat er tussen die twee momenten gebeurd is weet ik niet. Maar het verschil is groot genoeg voor een vraag.

De cijfers die er niet bij zitten

Het voorstel zegt dat uit de begroting blijkt dat er tweeëntwintigduizend euro tekort resteert. Die begroting is niet meegeleverd. De enige bijlage is de subsidiebeschikking, en ook die zit niet bij het gepubliceerde stuk.

Dat betekent iets heel simpels: het bedrag waarop dit hele besluit rust, kan niemand buiten het gemeentehuis controleren. Ik ook niet.

Hetzelfde geldt voor de dekking. De bijdrage komt uit het budget Ondersteuning evenementen. Hoe groot dat budget is, wat er dit jaar verder uit betaald is en hoeveel er nog in zit, staat er niet bij. Wat elfduizend euro daarnaast betekent, valt uit dit voorstel dus niet op te maken.

En dan het risico. Het voorstel verwacht een exploitatiesaldo van nul. Wie betaalt als het tegenvalt, staat er niet.

Een belofte en een zin op papier

BurgerBelangen beloofde verenigingen en evenementen te beschermen. Deze subsidie doet dat. Wie zegt dat de coalitie hier haar eigen programma uitvoert, heeft gelijk en dat mag ook eens gezegd worden.

Maar het college ziet zelf het probleem daarachter, in kanttekening 1.1: bij toekomstige financiële knelpunten kan opnieuw een beroep op de gemeente worden gedaan. De oplossing daarvoor is een zin in de beschikking dat aan deze verlening geen rechten kunnen worden ontleend.

Dat is papier tegen een structureel probleem. En dat probleem is niet weg. Salland Centraal meldde deze week dat de belangstelling voor de betaalde donderdagavond tegenviel en dat de organisatie de opzet van die avond tegen het licht houdt. De belangrijkste inkomstenpost van het feest bracht minder op dan gehoopt.

Wat er had gekund lag voor het oprapen. Niet elk jaar in juni improviseren, maar vóór het voorjaar vastleggen wie de traditionele onderdelen structureel betaalt. Gemeente, stichting, horeca, zwart op wit. Dat is geen ingewikkelde beleidsvernieuwing. Dat is een agendapunt.

Kiezen is wegen geworden. Wegen is dekken geworden. En dekken is mandateren geworden.

Lees het voorstel nog eens door op de mensen. Ze zijn er wel, maar altijd als categorie. Inwoners, verenigingen, ondernemers en bezoekers ontmoeten elkaar. Vrijwilligers helpen mee. Vertegenwoordigers van de horeca bereikten geen overeenstemming. En in de financiële paragraaf staat een bijdrage voor de inzet van vrijwilligers opgesomd tussen stroom, materialen, administratie en promotie. Honderden mensen die maanden voorbereiden, weggeschreven als kostenregel tussen de stroomrekening en het drukwerk.

Zo verschuift het. Een conflict tussen mensen wordt een financieringsvraagstuk. Een financieringsvraagstuk wordt een resterend tekort. Een resterend tekort wordt een dekkingsvoorstel. En het dekkingsvoorstel eindigt met besluitpunt drie: de vaststelling achteraf wordt gemandateerd aan de domeinmanager Samenleving, zodat er geen collegebesluit meer nodig is.

Kiezen is wegen geworden. Wegen is dekken geworden. En dekken is mandateren geworden.

Dan blijft alleen beheer over.

Een gemeente die “nee” zegt, daar kun je iets mee. Een nee heeft een datum, een motivering, een handtekening. Tegen een nee kun je bezwaar maken.

Hier in Olst-Wijhe krijg je geen nee. Hier krijg je niets.

En dat is geen slordigheid. Dat is een methode.

U leest mij inmiddels een tijdje. Over de dijkversterking, waar het college “verdrietig” was in plaats van vechtend en pas in beweging kwam nadat 155 inwoners zelf een zienswijze indienden. Over de monumentale panden aan de Veerweg, die na een belofte van beterschap gewoon verder staan te rotten. Over duizenden euro’s aan Europese subsidie die niet zijn aangevraagd omdat een aanvraag “te tijdrovend” zou zijn.

Wat u misschien niet zag, is wat er na die stukken gebeurde.

Namelijk niets……

Ut Huus. Ik schreef dat ik vragen zou stellen over de jaarcijfers. Dat heb ik gedaan. We zijn nu weken verder en er ligt geen antwoord. Geen inhoudelijke reactie, geen ontvangstbevestiging, geen termijn.

Waar het over ging: circa 1,8 miljoen euro per jaar aan gemeenschapsgeld. De regeling is glashelder — die subsidie wordt pas definitief vastgesteld op basis van een jaarverslag waarin staat wat er daad werkelijk aan prestaties is gerealiseerd. En laat nu juist in het jaarverslag over 2025 het totaal aantal activiteiten ontbreken, de enige simpele indicator die je over meerdere jaren kon vergelijken. Wat ervoor in de plaats kwam is de mededeling dat 2025 “een belangrijke nulmeting” was.

Een nulmeting. Bij 1,8 miljoen.

De bijlagen die verdwenen. Na het zomerreces worden de onderliggende stukken bij de collegebesluiten niet meer mee gepubliceerd. Geen collegevoorstellen, geen adviesnota’s. Alleen een besluitenlijst van een paar regels. Waarover precies is besloten mag u zelf raden.

Ik stelde er een vraag over bij onze Gemeente. Geen antwoord. Zelfs geen ontvangstbevestiging.

Juridisch mag het, dat is het pijnlijke. De Gemeentewet verplicht alleen tot publicatie van de besluitenlijst zelf. De bijlagen zijn een keuze. Raalte, Zwolle en Deventer publiceren ze wel. Olst-Wijhe doet het omgekeerde, in stilte, zonder aankondiging. Dat is geen wetsovertreding. Dat is de deur een stukje verder dichtdoen en hopen dat niemand het merkt.

Het Woo-verzoek Wengelerhoek. De wettelijke termijn is vier weken, eenmaal te verdagen met twee. Zes weken, maximaal.

Het duurde ruim een half jaar. Het antwoord was onvolledig. Het kwam pas nadat er juridische stappen op tafel lagen. Op de vervolgvragen wacht ik nog steeds. Een overschrijding van meer dan vierhonderd procent, bij een wet die er nu juist is om de burger tegen precies deze traagheid te beschermen. Niemand is erop aangesproken.

Bang voor je eigen gemeente

En dan het dossier dat ik niet volledig kan opschrijven.

Iemand in onze gemeente krijgt van een medewerker van het gemeentehuis schriftelijk te horen dat iets mag. Zwart op wit, zonder één voorbehoud. Op basis daarvan worden stappen gezet en kosten gemaakt. Enige tijd later volgt een telefoontje van een andere medewerker: het mag toch niet. Mondeling, zonder onderbouwing. Wat daarna komt is een lange reeks brieven, en als antwoord de mededeling dat de vragen worden “ingeboekt”.

Meer schrijf ik er niet over. Ik heb namelijk gevraagd of ik dit verhaal met naam en dossier mocht publiceren. Het antwoord was nee. Liever niet.

Niet omdat het niet klopt. Omdat hij bang is dat het tegen hem wordt gebruikt.

Dat antwoord krijg ik vaker. Veel vaker dan me lief is. Inwoners sturen mij hun dossier, met dagtekeningen, met stukken, met alles erop en eraan en vragen dan of ik hun naam eruit wil laten. Want je hebt de gemeente nog eens nodig. Voor een vergunning. Voor een ontheffing. Voor iets waar iemand een handtekening onder moet zetten.

En eerlijk? Ik herken het. Ook bij mij kruipt die gedachte er weleens in. Wat als ik straks zelf iets moet bij de gemeente. Het zwijgen voedt dat gevoel alleen maar, want stilte kun je alle kanten op lezen.

Dat is het punt waarop we zijn beland. Niet dat inwoners boos zijn op hun gemeente. Dat inwoners bang zijn voor hun gemeente.

Waarom ik het dan toch doe? Omdat ik het niet alleen doe. Elke week lezen ruim tweeduizend mensen mee. Dat is geen kleine stem meer. Pijnlijke kwesties moeten benoemd worden, want een probleem dat niemand uitspreekt wordt nooit opgelost.

En dan nog dit. Er heerst hier een cultuur waarin de raad zijn afwegingen in anonimiteit maakt en waarin wie kritisch schrijft al snel een lastpak is die “niet de waarheid” vertelt. Dat wordt gezegd. In de wandelgangen op de socials en soms gewoon tijdens een vergadering.

Maar ik heb nog nooit één mail ontvangen waarin stond: Geus, dit klopt niet en dit is waarom. Nog nooit. Geen enkele keer.

Ik zou de eerste zijn die het aanpast. Dat aanbod staat, vandaag nog.

Er zit een misverstand in het gemeentehuis en dat is dat niet-antwoorden neutraal zou zijn.

Dat is het niet. Niet-antwoorden is een besluit. Het is het enige bestuurlijke instrument waar geen motivering bij hoeft, geen handtekening onder staat en geen bezwaarprocedure tegen bestaat. Precies daarom is het zo aantrekkelijk. Een afwijzing komt in een dossier. Stilte verdampt.

Zo ontstaat een gemeente waar de wet formeel wordt nageleefd en de inwoner materieel wordt uitgeput. Waar niemand liegt, maar niemand iets zegt.

In Salland zeggen we: wie niks belooft, hoeft niks waar te maken.

De echte oogst van deze bestuursstijl zijn niet de dossiers die misgaan. Het zijn de mensen die afhaken. En de mensen die hun naam er liever niet onder zetten.

Ik vraag niet om gelijk. Ik vraag om antwoord. Binnen de termijn die de wet stelt, met de inhoud die de vraag verdient, ondertekend door iemand die er verantwoordelijkheid voor neemt.

Dat is de ondergrens. Niet het maximum.

De Geus kijkt. De Geus onthoudt. En de Geus schrijft de datums op.

En as ‘t nodig is? Dan zeg wie ‘t hardop.

De Sallandse Geus schrijft over lokale politiek in Olst-Wijhe. Kritisch, nuchter, Sallands. Meningen in deze column zijn van de auteur.

Sinds 1 juli houdt de netbeheerder geen ruimte meer apart voor kleine aansluitingen. Nieuwbouwwoningen en scholen staan nu in dezelfde wachtrij als alle andere aanvragers. De ACM heeft daarom een prioriteringskader gemaakt waarin wonen en onderwijs voorrang kúnnen krijgen, en gemeenten mogen vanaf 1 oktober namens projecten aanvragen indienen. Zij bepalen de volgorde. Het college van Raalte stelde daarvoor op 18 augustus beleidsregels vast [BRON: Beleidsregels aanvraag transportcapaciteit en prioriteit woningbouwprojecten en onderwijshuisvesting gemeente Raalte 2026], portefeuillehouder Michel Brinkhuis (BurgerBelangen), duurzaamheid. Stroom is de nieuwe grond, en Raalte heeft nu een loket om die te verdelen.

Dat loket ging open op 20 augustus. Het sluit op 2 september. Veertien dagen, waarvan het merendeel zomervakantie, voor een volgorde die tien jaar meegaat.

Eerst het eerlijke deel. Het college had dit ad hoc kunnen doen, per geval, per telefoontje. Het koos voor vastgestelde regels, gebaseerd op het VNG-model, met een openbare loting op 10 september als projecten gelijk eindigen en een publicatie van de lijst achteraf. De nota benoemt haar eigen risico’s bovendien opvallend ruiterlijk: een plek op de volgordelijst “biedt echter geen garantie op toekenning”, en de gemeente gaat “uitsluitend een inspanningsverplichting” aan. Dat is netter dan veel nota’s die ik lees. Maar eerlijk is niet hetzelfde als volledig.

De belofte die sneuvelde

Op 12 mei stelde ditzelfde college vier richtlijnen vast voor de volgorde. Eén ervan: een evenwichtige verdeling over de dorpen. Die richtlijn heeft de eindstreep niet gehaald. De nota zegt het zelf: het criterium is “niet in de beleidsregels opgenomen”, omdat het “juridisch kwetsbaarder” is en minder toetsbaar volgt uit het ACM-kader.

Dat argument is verdedigbaar. Alleen: wat overblijft zijn start bouw, projectrijpheid, maatschappelijk belang en verwachte oplevering. Vertaald naar gewone taal: wie het verst is, gaat voor. En dat is precies het omgekeerde van wat richtlijn (d) wilde bereiken. Het coalitieakkoord belooft dat alle dorpen meegroeien en noemt leefbaarheid in dorpen en wijken als een van de drie opgaven. De criteria die nu gelden, belonen de plannen die al klaar liggen. Wat dat betekent voor Luttenberg, Broekland of Lierderholthuis kan ik niet zeggen: welke projecten zijn aangemeld staat niet in dit stuk, en de beleidsregels zelf zijn niet meegeleverd. Dat is mijn beperking, niet mijn conclusie. Maar het effect van criteria die rijpheid belonen is geen speculatie. Dat is rekenen.

Nul bedragen

Kijk naar de financiële paragraaf. Er staat geen enkel bedrag in. Wel dit: voor het eerder aanvragen wordt “een alternatief voor de huidige aanbetalingsregeling uitgewerkt”, en “hoe dit alternatief eruit gaat zien, is op dit moment nog niet bekend”. De geruststelling die volgt is een intentie, geen zekerheid: in een bestuurlijk overleg tussen EZK, BZK, Netbeheer Nederland, ACM, IPO en de VNG hebben partijen zich “gecommitteerd” dat de aanbetalingskosten niet voor rekening van gemeenten komen.

Committeren is geen contract. En de vraag die daaronder ligt wordt niet gesteld: als de gemeente niet betaalt, wie dan wel? De initiatiefnemer? En daarna? Wat een aanbetaling per project kost, staat nergens. Ik kan het niet kruisen, want ik heb de begroting niet en de nota levert hem niet mee. Wat ik wel kan vaststellen: het besluit is genomen, het loket staat open, en de rekening is nog niet uitgeschreven. Dat is de volgorde. Eerst handelen, dan rekenen.

Wie hier eigenlijk over gaat

En dan de raad. Beslispunt twee luidt: de informatienotitie vaststellen “en de raad te informeren door toesturen van de notitie”. Ter kennisname. Formeel klopt dat, het college is bevoegd op grond van artikel 160 Gemeentewet, en de nota legt dat keurig uit. Maar tussen 18 augustus en 2 september ligt geen raadsvergadering waarin dit nog te wenden valt. Op 25 september staat de definitieve lijst vast. Of de raad hier iets van gevonden heeft, weet ik niet: over de behandeling is mij niets aangeleverd. Ik weet alleen dat het college de raad niet om een keuze vroeg.

Wat de raad wél had kunnen krijgen: een overzicht van het aantal aangemelde projecten en het aantal woningen dat ermee gemoeid is, vóór 25 september. Dat is geen bevoegdheidskwestie, dat is een A4’tje. De VVD belooft in haar programma jaarlijks terug te blikken op wat er van eerdere plannen terecht is gekomen. Hier ligt een dossier waar dat over acht jaar pijnlijk relevant wordt.

De vertaling

Voor een inwoner is dit voorlopig onzichtbaar. Geen belastingregel, geen schep in de grond. Het wordt zichtbaar over vier, zes, acht jaar, wanneer blijkt welke wijk er wél stroom kreeg en welke school níet werd uitgebreid. Op dat moment wijst niemand meer naar augustus 2026. Naar een lijst van vier criteria, vastgesteld in een collegevergadering, met een aanmeldtermijn van veertien dagen in de vakantie.

[

Tel hoe mensen in dit stuk voorkomen. “Woonbehoefte.” “Maatschappelijke basisbehoeften.” “Initiatiefnemers.” “Aanvragers.” “Derden.” “Doelgroep.” Onderwijs verschijnt als “randvoorwaarde” en als “toegankelijkheid”. Het woord inwoner komt er niet in voor. Bewoner niet. Leerling niet.

Dat is niemands schuld. Het is de taal die de procedure afdwingt. Zie de beweging: in mei kiest het college nog, vier richtlijnen, waaronder eerlijke spreiding over de dorpen. In augustus wordt dat kiezen een wegen, want welk criterium houdt stand bij de rechter? Het wegen wordt een plan: vier criteria, een volgordelijst. En het plan wordt beheer: een loket, een ambtelijke beoordelingsgroep, een conceptlijst, elf dagen om te reageren, een definitieve lijst, en bij gelijke stand loting. Waar de politieke vraag stond, welk dorp verdient het, staat nu een procedure die de vraag niet meer stelt. Niet omdat iemand hem wegduwde, maar omdat wat niet toetsbaar is, vanzelf wegvalt.

Dan blijft alleen management over.

Zaaknummer 58179 2026

👉 Deel dit artikel, dit moeten meer mensen weten

👉 Schrijf je gratis in op Substack en ontvang elk opiniestuk direct in je inbox: desallandsegeus.substack.com

De Sallandse Geus is een opinie-initiatief dat lokale politiek kritisch volgt. Niets menselijks is ons vreemd, maar gebakken lucht verdragen we niet.

Bedankt voor het lezen! Abonneer je gratis om nieuwe artikelen te ontvangen en mijn werk te steunen.

De provincie Overijssel combineert groot onderhoud aan de N337 met de versterking van de IJsseldijk en dat kost een afsluiting van vier maanden tussen Olst en Den Nul. De parallelweg gaat mee dicht, met een fysieke slagboom ter hoogte van Rijksstraatweg 32. Dat laatste is geen provinciaal maar een gemeentelijk besluit: de hoofdrijbaan is van de provincie, de parallelweg is van Olst-Wijhe. Het college nam dat besluit op 6 juli en publiceerde het op 8 juli in het Gemeenteblad [BRON: Verkeersbesluit tijdelijk plaatsen slagboom, Gemeenteblad 2026 nr. 326408], ondertekend namens het college door wethouder Mobiliteit Marcel Blind. Wie erlangs mag, staat erin: hulpdiensten, direct aanwonenden, fietsers en buslijn 161. En nog een categorie: ontheffing houders.

Half zes ‘s ochtends, ergens tussen Olst en Den Nul. Een monteur stapt in de auto. Hij draait storingsdienst voor de invalidenliften op NS-stations, het soort storing dat binnen twee tot vier uur verholpen moet zijn omdat er anders iemand niet uit de trein komt. Hij woont aan de Rijksstraatweg. De weg waar hij op uitkomt is dicht. Hij vroeg om een ontheffing en kreeg nee. Twee kilometer verderop staat een slagboom die opengaat voor wie de juiste pas heeft.

Laat ik eerlijk zijn: dit is geen dossier waarin het bestuur zit te slapen. De dijk moet versterkt, want daar hangt de waterveiligheid van een halve gemeente aan. Het onderhoud was nodig, en twee klussen combineren is verstandig omdat twee keer hinder erger is dan één keer. Het argument voor de parallelweg deugt ook: een verkeerskundig bureau stelde vast dat die ongeschikt is om het verkeer van de hoofdrijbaan te verwerken, hij is een erftoegangsweg met zestig kilometer per uur en tegelijk hoofdfietsroute. Daar rijden schoolkinderen. Dat is het eerlijke verhaal. Maar eerlijk is niet hetzelfde als volledig.

Een uitzondering zonder spelregels

Het verkeersbesluit is een zorgvuldig document. Vier pagina’s, een situatieschets, een positief politieadvies, en precies welke borden waar komen. Op De Meente, de Rozenkampsweg, de Beltenweg en de Tichelstraat komt onder het bord de tekst “uitgezonderd ontheffinghouders”. Er bestaat dus een groep die er wel langs mag, naast de aanwonenden, de hulpdiensten en de bus, want die worden apart genoemd. En dan houdt het op. Geen criteria, geen beleidsregel, geen aanvraagprocedure. Op de gemeentelijke website komt de ontheffing precies één keer voor, bij een vraag van een mantelzorger: dat hangt van de situatie af, legt u die voor via het mailadres van IJsselwerken. Dat is de aannemerscombinatie. Het besluit is van de gemeente, de vraag gaat naar de aannemer, en de spelregels staan nergens. Ik heb ze gezocht in het Gemeenteblad, in de lokale regelgeving, bij de provincie, bij IJsselwerken en het waterschap. Niet gevonden is niet hetzelfde als niet bestaand. Maar wie ze zoekt als inwoner, vindt ze net zo min.

Drie keer nee, twee keer dezelfde brief

Een ondernemer uit Den Nul vroeg toegang tot de parallelweg en kreeg op 21 juli nee. De monteur kreeg nee. Een ambulant kapster uit Olst, die dagelijks klanten aan huis bezoekt en voor iedere afspraak moet omrijden, schreef op 28 juli aan de provincie met kopie aan gemeente en griffie en beriep zich op artikel 3:4 lid 2 van de Algemene wet bestuursrecht: geen onevenredig nadelige gevolgen ten opzichte van het doel.

Twee van de drie afwijzingen liggen naast elkaar op mijn scherm. Ze zijn woordelijk hetzelfde. Dezelfde alinea over verkeersveiligheid, dezelfde over het buitengebied, dezelfde slotzin over begrip. In geen van beide staat welk criterium is toegepast. Wel dat het aantal ontheffingen bewust klein wordt gehouden. Dat is een doelstelling, geen toetsingskader.

En dan de alinea die in beide brieven terugkomt: u bent niet aangewezen op de officiële omleidingsroutes, u kunt de openbare wegen in het buitengebied gebruiken. Hier staat eigenlijk: neem de sluiproute. Dezelfde sluiproutes waarover de raad zich zorgen maakte.

De raad vroeg het. Op tijd.

Op 9 juli stelden Wilfred Vruggink en Toon Schuiling van Olst-Wijhe vooruit schriftelijke vragen [BRON: Schriftelijke vragen nr. 142, 9 juli 2026]. Vraag vier ging exact hierover: kunnen Olster vervoersbedrijven, bijvoorbeeld taxivervoer naar zorgboerderij ‘t Hamel en het Infocentrum in Den Nul, een ontheffing krijgen om via de Benedendijk te rijden, net als buslijn 161? De goede vraag, op het goede moment.

Het college antwoordde dat de mogelijkheid van uitzonderingen wordt beoordeeld binnen de gezamenlijke verkeerskundige afweging van provincie, gemeente en hulpdiensten, en dat op voorhand geen algemene toezegging kan worden gedaan [BRON: Beantwoording schriftelijke vragen 142, 13 juli 2026]. Tegenwoordige tijd. Alsof het kader nog openlag. Het besluit was toen een week oud, met borden, slagboom en de uitzondering voor lijn 161 erin. In de hele beantwoording komt het woord verkeersbesluit niet voor. Ik ga niet speculeren over waarom. Ik stel vast dat er ook niet in staat dat er nog vijf weken bezwaar mogelijk was. Besloten 6 juli, gepubliceerd 8 juli midden in de vakantie, termijn verstreken 19 augustus, weg dicht 24 augustus. Op de dag dat mensen merken wat het besluit voor ze betekent, is bezwaar vijf dagen te laat.

Wat het kost, en wat het had gekund

De provincie rekent zelf voor dat omrijden vijftien tot dertig minuten per rit kost. Twee keer per dag, vier maanden lang: tussen de vijfenveertig en negentig uur. Twee tot vier werkweken, in eigen tijd en op eigen benzine. De forens die tussen Zwolle en Deventer op kantoor werkt kan een gratis treinabonnement aanvragen van zo’n tweehonderd euro, honderdvijftig stuks, geldig voor één maand. De weg is vier maanden dicht. En er lag een oplossing voor het oprapen. Het onderzoek waar het besluit op rust gaat over duizenden auto’s van de hoofdrijbaan, niet over vijftig mensen die om half zes ‘s ochtends langsrijden. Er staat al een slagboom met selectief toegangssysteem; een ontheffing die alleen geldt tussen vijf en half zeven is dan een instelling, geen verbouwing. Op dat uur fietst er niemand. ‘s-Hertogenbosch zette de ontheffingscategorieën gewoon in het verkeersbesluit, Amsterdam maakte voor de Sloterweg een aparte uitvoeringsregeling met maximumaantallen per adres. Publiek, toetsbaar, vooraf. Het verschil is niet dat daar iedereen erlangs mag. Daar weet je waarom je nee krijgt.

Tel de mensen in de stukken. In het verkeersbesluit heten inwoners belanghebbenden, weggebruikers, doorgaand gemotoriseerd verkeer, aanwonenden, en lokaal verkeer dat de slagboom niet kan passeren. In de beantwoording aan de raad heten hun zorgen signalen die worden afgegeven. De kapster met haar oudere klanten is bestemmingsverkeer ten behoeve van ambulante dienstverleners. De monteur is niets, want voor hem bestaat geen categorie. En kijk hoe de vraag opschuift. Van kiezen wie erlangs mag naar wegen binnen een gezamenlijke verkeerskundige afweging. Van wegen naar beoordelen per geval. Van beoordelen naar een standaardbrief die twee keer wordt verstuurd met dezelfde alinea’s.

Dan blijft alleen management over.

De hoofdrijbaan is van de provincie. De parallelweg is van de gemeente. En de ploegendienst is van niemand.

👉 Deel dit artikel, dit moeten meer mensen weten

👉 Schrijf je gratis in op Substack en ontvang elk opiniestuk direct in je inbox: desallandsegeus.substack.com

De Sallandse Geus is een opinie-initiatief dat lokale politiek kritisch volgt. Niets menselijks is ons vreemd, maar gebakken lucht verdragen we niet.

Bedankt voor het lezen! Abonneer je gratis om nieuwe artikelen te ontvangen en mijn werk te steunen.

Op 2 juli stelde de raad de jaarstukken 2025 vast [BRON: Jaarrekening 2025]. Een positief resultaat van 4,1 miljoen, een goedkeurende accountantsverklaring, kengetallen binnen de norm. Daarna ging het licht uit voor het reces. Waarom er in augustus nog over beginnen? Omdat dit najaar de begroting 2027 op tafel ligt, geschreven in dezelfde taal en met hetzelfde format. Daar wordt vastgelegd welke indicatoren volgend jaar worden gemeten, en dus of de jaarrekening 2026 straks weer lege kolommen bevat.

Begin bij één woord in het raadsvoorstel [BRON: Raadsvoorstel jaarstukken 2025]. Bij het kopje Kanttekeningen staat “niet van toepassing”. Bij Participatie hetzelfde. Bij Duurzaamheid nog een keer. Drie keer niets, in een stuk waarbij de accountant 2,4 miljoen euro aan fouten en onzekerheden constateert en 1,1 miljoen aan begrotingsonrechtmatigheden noteert.

Laat ik eerlijk zijn: dit is grotendeels een goed verhaal. Er ligt een gedegen stuk, opgesteld tijdens de overgang naar een nieuw financieel systeem en onder verhoogde werkdruk. De infographic laat netjes zien wat een huishouden gemiddeld betaalt: 369 euro OZB, 278 rioolheffing, 208 afvalstoffen. En PRO wees terecht op de omslag van een verwacht nadelig resultaat bij de zomernota naar 4,1 miljoen positief. Dat is het eerlijke verhaal. Maar eerlijk is niet hetzelfde als volledig.

Solide, mits je de zin afmaakt

De accountant schrijft dat Raalte een solide financiële positie heeft, maar dat die positieve resultaten grotendeels worden beïnvloed door incidentele baten [BRON: Accountantsverslag 2025]. Het geruststellende deel staat vooraan, de relativering achteraan. En de relativering is de kern. Waar komt dat resultaat vandaan? Een hogere algemene uitkering, een te ontvangen rijksbijdrage voor woningbouw, het afromen van reserves sociaal domein en vluchtelingen, het vrijvallen van stelposten. Hier staat eigenlijk: meevallers en het leeghalen van potjes die er al waren. Irene Weertman-Halfwerk van GemeenteBelangen raakte in het debat precies die wond: op incidentele inkomsten valt geen structureel beleid te bouwen. Wat er gebeurt als die rijksbijdragen volgend jaar tegenvallen, staat nergens uitgewerkt.

De kolommen die leeg bleven

En dan het punt waar drie fracties op dezelfde stoel gingen zitten. Bij duurzaamheid en economie ontbreken de werkelijke waarden over 2025, hield PRO het college voor; zonder die cijfers heeft de raad weinig sturingswaarde. Weertman was concreter: geen tevredenheidscijfers over het inkomensbeleid over 2024 én 2025, ontbrekende indicatoren bij programma vijf, en bij programma zes, economie, naar haar zeggen zelfs alle indicatoren. BBB prees bij monde van Jorien Haarman-Reimert het overzichtelijke rapport en noemde de gemeente financieel gezond, maar constateerde dat de uitvoering achterblijft: veel nieuw beleid geschreven, weinig concreet uitgevoerd.

Drie invalshoeken, één rode draad. De raad kan met dit stuk niet volgen of het geld doet wat het beloofde.

En toch: met algemene stemmen aangenomen. Geen tegenstem, geen stemverklaring. Ook de vangnetuitkering Participatiewet ging unaniem door. Dat is verdedigbaar, en dat wil ik zo ook zeggen: een jaarrekening vaststellen is geen goedkeuring van al het beleid, maar een verantwoording achteraf met een goedkeurende verklaring. Weertman vroeg om meer aandacht voor die indicatoren in toekomstige rapportages. Maar dan komt de vervolgvraag. Als je zelf zegt dat je niet kunt beoordelen of het beleid werkt, wat keur je dan precies goed? Eén zin in de notulen, dat men voorstemt maar aantekent deze indicatoren volgend jaar wél te verwachten, had het verschil gemaakt tussen een opmerking en een positie. Die zin viel niet.

Anderhalf miljoen zonder posten

Van de 4,1 miljoen is 1,6 miljoen bestemd voor doorlopende of opgeschoven werkzaamheden, verdeeld over vier posten van 321.500 tot 1.324.471 euro. Voor de inhoud verwijst het voorstel naar bijlage C1 en bijlage G1. Die bijlagen zitten er niet bij. Het accountantsverslag wel, de infographic wel, het persbericht wel. Juist de twee specificaties die vertellen wélke werkzaamheden zijn blijven liggen, ontbreken. In het debat kwam die vraag niet scherp terug. BBB was juist blij dat het geld beschikbaar blijft, en dat is een legitieme kant. Maar het is de andere kant van dezelfde medaille: als de uitvoering achterblijft, precies wat BBB zelf constateerde, dan is 1,6 miljoen aan overheveling geen boekhoudkundige nettigheid maar een signaal dat plannen niet af komen. Welke weg, welk dorpshuis, welke duurzaamheidsmaatregel schuift een jaar op? Uit de aangeleverde stukken valt het niet op te maken.

Daar staat nog iets naast wat geen aandacht kreeg: 1,1 miljoen euro aan overschrijdingen op de programma’s 3, 8 en 9, waarvan 973.000 euro volgens het accountantsverslag acceptabel, plus 133.000 euro aan inkopen die ten onrechte niet Europees is aanbesteed. Wie bepaalt dat het acceptabel is en op grond van welke norm, staat er niet bij. Boven dat alles staat in het raadsvoorstel: kanttekeningen, niet van toepassing.

Wat de inwoner ervan merkt

Vertaal het naar de straat. U betaalt die 855 euro aan woonlasten en wilt weten of dat iets oplevert. Werkt het inkomensbeleid, zijn mensen met een smalle beurs geholpen? Onbekend. Komt de energietransitie op stoom? Indicatoren ontbreken. Groeit de economie in Raalte, Heino of Broekland? Bij dat programma ontbreken ze helemaal. In het sociaal domein zit de inwoner bovendien verstopt achter een onzekerheid van 596.000 euro, omdat niet alle kleine zorgaanbieders een productieverantwoording met controleverklaring aanleveren. Dat de gemeente die onzekerheid met 685.609 euro terugbracht is een compliment waard. Maar op het restant heeft de organisatie bewust geen werkzaamheden verricht. Achter dat woord zit een jongere met jeugdhulp of een oudere met een Wmo-indicatie.

De belofte, en het moment

De VVD beloofde haar kiezers jaarlijks terug te blikken op wat er van plannen en beloften terecht is gekomen. Dit was dat moment. Als bij hele programma’s de indicatoren ontbreken, valt die terugblik niet te maken, hoe je ook wilt. De bruikbaarste suggestie van 2 juli kwam van PRO: als indicatoren structureel te laat komen, kies dan indicatoren die wél op tijd meetbaar zijn. Die suggestie is in het najaar hard te maken, bij de begroting 2027, waar een amendement meer waard is dan een oproep. En bij de eerstvolgende bestuursrapportage past één simpele vraag die in juli bleef liggen: lever bijlage C1 en G1 na en laat zien wat er inmiddels wél is uitgevoerd.

Tel waar de inwoner opduikt. In de infographic als bedrag per hoofd. In het sociaal domein als onzekerheid. In het persbericht als vrijwilliger, warme woorden bij een koud getal. In de beantwoording aan de raad als tevredenheidscijfer dat er niet is. En kijk hoe de taal opschuift. Niet van toepassing. Bestendige gedragslijn. Acceptabel. Bewust geen werkzaamheden verricht. Kiezen is wegen geworden, wegen is ramen geworden, ramen is overhevelen geworden. De vier miljoen wordt niet besteed, ze wordt beheerd.

Een raad die drie keer hardop zegt niet te kunnen controleren of het beleid werkt en dan unaniem goedkeurt, controleert niet. Die accordeert.

Dan blijft alleen management over.

👉 Deel dit artikel, dit moeten meer mensen weten

👉 Schrijf je gratis in op Substack en ontvang elk opiniestuk direct in je inbox: desallandsegeus.substack.com

De Sallandse Geus is een opinie-initiatief dat lokale politiek kritisch volgt. Niets menselijks is ons vreemd, maar gebakken lucht verdragen we niet.

Bedankt voor het lezen! Abonneer je gratis om nieuwe artikelen te ontvangen en mijn werk te steunen.

De gemeente Raalte kwam in 2025 bijna een miljoen euro tekort op het budget waarmee ze bijstandsuitkeringen en loonkostensubsidies betaalt. Daarvoor bestaat een vangnetregeling: kom je niet uit met het geld van het Rijk, dan kun je onder voorwaarden compensatie aanvragen. Voorwaarde is wel dat de gemeenteraad instemt met een verklaring van het college over de genomen maatregelen. Op 2 juli deed de raad dat [BRON: Raadsvoorstel aanvraag vangnetuitkering Participatiewet, zaaknummer 35619-2026]. Portefeuillehouder is wethouder Gerria Toeter.

Eind juni, ronde tafel in de raadzaal. Agendapunt vijf is de vangnetuitkering. De voorzitter leest de toelichting voor, meldt dat de agendacommissie het als hamerstuk heeft geagendeerd en dat er vooraf geen schriftelijke vragen zijn gesteld en vraagt of het zo door kan naar 2 juli. Dat kan. Geen enkele fractie stelt een vraag.

Agendapunt zes gaat over een zonnepark. Vier insprekers, alle fracties aan het woord, uitgebreide beantwoording, daarna nog een tweede ronde. Dat punt gaat als bespreekstuk naar dezelfde raadsvergadering.

Zelfde zaal, zelfde avond, zelfde raad.

Laat ik eerlijk zijn: er is hier niets onrechtmatigs aan. Het tekort is echt, de regeling bestaat precies hiervoor en met 11,52% zit Raalte ruim boven de eigenrisicodrempel van 7,5%. De wettelijke grondslag staat er netjes bij, artikel 69 Participatiewet en de indieningsdatum ook. Compensatie vragen waar je recht op hebt is precies wat een gemeente hoort te doen.

Dat is het eerlijke verhaal. Maar eerlijk is niet hetzelfde als volledig.

De raad tekent voor de ontvangst

Het beslispunt luidt: vaststellen dat het college de raad voldoende inzicht heeft gegeven in de maatregelen om het tekort te reduceren. Het college schrijft er zelf bij dat die instemming geen betrekking heeft op het inhoudelijke oordeel dat de raad erover zou hebben.

Vertaald naar gewone taal: u stelt vast dat wij u iets verteld hebben, niet of het deugt.

Kijk dan naar het stuk zelf. De maatregelen staan er niet in. Die zitten in de bijlage. De raad bevestigt dus inzicht in iets dat niet staat in het besluit waarmee hij dat bevestigt.

En dan de vormgeving. In de samenvatting staat dat in “dit collegevoorstel” wordt gevraagd de raad voor te stellen iets vast te stellen. Verderop wordt het aanvraagformulier “ter instemming aan ons” voorgelegd. Ons is het college. Het document dat de raad kreeg is het collegevoorstel met een andere kop erop, tot en met een niet weggewerkte zin: “Daarmee voldoen we voldaan aan de procedurele voorwaarden.”

Bij Financiën staat N.v.t.

Dit gaat over bijna een miljoen euro. Onder Kanttekeningen staat N.v.t. Onder Financiën en fiscale aspecten staat N.v.t. Onder Duurzaamheid staat N.v.t. En bij een voorstel over de Participatiewet staat onder het kopje Participatie: N.v.t.

Er valt nochtans te rekenen. Na aftrek van de drempel resteert € 341.216, waarvan de helft voor compensatie in aanmerking komt: € 170.608. Dat is ruim zeventien procent van het tekort. De overige acht ton draagt Raalte zelf. Dat bedrag staat nergens.

En er zit een cijfer in dat om uitleg vraagt. Het tekort over 2025 is € 977.158, oftewel 11,52%. Het cumulatieve tekort over 2023 tot en met 2025 is € 825.657, oftewel 9,74%. Drie jaar samen dus lager dan dat ene jaar. Beide percentages wijzen op vrijwel hetzelfde grondbedrag, en daaruit volgt dat 2023 en 2024 samen ruim anderhalve ton in de plus stonden.

Dat is geen detail. Dit is geen jarenlang oplopend probleem maar een omslag in één jaar. Waarom die omslag kwam, en of 2026 hetzelfde beeld geeft, staat er niet. Het voorstel verwijst naar de Zomernota 2025, maar levert die niet mee.

Het risico dat geen risico heet

De minister van SZW neemt het formele besluit, dus toekenning is niet zeker. Wat er gebeurt bij afwijzing staat nergens. Geen scenario, geen dekking, geen post die het opvangt. Op het procedureblad is het veld “Fatale termijn(en)” leeg gelaten, terwijl het voorstel zelf 15 augustus noemt. Die datum is inmiddels verstreken.

Dit had geen ander besluit hoeven zijn. De wet dwingt tot dit smalle mandaat, daar valt het college weinig van te verwijten. Maar niets verplichtte iemand om viermaal N.v.t. te zetten bij een dossier van deze omvang. Eén alinea over afwijzing, één zin over de acht ton die de gemeente zelf draagt, één verwijzing naar de bladzijde in de Zomernota waar dit eerder stond. Dan had de raad iets gehad om te controleren in plaats van iets om te bevestigen. En dan was het die avond in juni misschien geen hamerstuk gebleven.

Tel eens hoe de inwoner in dit stuk voorkomt. Het tekort komt volgens het college voornamelijk door een toename van statushouders en na reizigers. Mensen die na een vlucht in Raalte een bestaan opbouwen, de taal leren, werk zoeken. In dit voorstel zijn ze een oorzaakcategorie in een verdeelmodel en onder Participatie staat N.v.t. Tel dan wat de raad hier doet. Niet kiezen tussen wel of niet aanvragen. Niet wegen of het beleid werkt. Alleen vaststellen dat er voldoende inzicht is gegeven. Kiezen is bevestigen geworden, het geld is een procedure geworden, en de mens is een indicator geworden. Als een besluit over bijna een miljoen euro krimpt tot het aanvinken van een vakje, dan blijft alleen management over.

👉 Deel dit artikel — dit moeten meer mensen weten

👉 Schrijf je gratis in op Substack en ontvang elk opiniestuk direct in je inbox: desallandsegeus.substack.com

De Sallandse Geus is een opinie-initiatief dat lokale politiek kritisch volgt. Niets menselijks is ons vreemd, maar gebakken lucht verdragen we niet.

Bedankt voor het lezen! Abonneer je gratis om nieuwe artikelen te ontvangen en mijn werk te steunen.

zaaknummer 35619-2026

Door De Sallandse Geus Op 20 augustus 2026

Op 11 augustus besloot het college van Olst-Wijhe de raad voor te stellen te kiezen voor verbouw van het buurthuis aan de Holsthoek in Den Nul [BRON: B&W besluiten 11-08-2026]. Dat levert negentien woningen op. De tweede variant met sloop en nieuwbouw leverde er achtentwintig. Wethouder Wonen Marcel Blind laat weten dat verbouw het beste aansluit bij de reacties van inwoners op de inwonersavond van 27 mei. De raad beslist op 7 september. Bij het collegebesluit zit geen enkele bijlage. Geen studie. Geen doorrekening. Geen matrix. Ik heb ze erbij gezocht.

Stel je die avond voor. Buurthuis Den Nul. Een volle zaal. Na de pauze krijgen mensen gele memoblaadjes en een stift. En dan gaat het dorp schrijven.

Zeven briefjes van één poster [BRON: Reacties rondetafelgesprekken Den Nul 27-05-2026].

Laat ik eerlijk zijn. Dit is participatie zoals het hoort. Twee volwaardig uitgewerkte varianten en een werkgroep die echt meedenkt. Lezers van De Sallandse Geus weten dat ik in maart over ditzelfde dorp schreef. Toen stond er bij participatie alleen “n.v.t.” Dit is beter.

Maar.

De matrix zegt het omgekeerde

De studie eindigt met een beoordelingsmatrix [BRON: Presentatie scenario’s Holsthoeklocatie 27-05-2026]. Dertien criteria met elk een cijfer van één tot vijf.

De uitkomst is verbouw 55 en nieuwbouw 56.

1. Nieuwbouw wint. Niet spectaculair. Maar het wint. En juist op het blok met de thema’s die uit het dorp komen. Daar is het 32 tegen 30.

2. Verbouw scoort op twee punten hoger. Fasering van het buurthuis en dat is een echt argument. Bij nieuwbouw moet het dicht tijdens de bouw. En financiële haalbaarheid.

3. En dan het criterium waar het hele voorstel op rust. Maatschappelijk draagvlak. Verbouw vier. Nieuwbouw vier. Gelijk.

Het bureau dat de avond begeleidde ziet dus geen verschil in draagvlak. Het college schrijft drie maanden later dat verbouw het beste aansluit bij de inwoners.

De matrix komt in het collegebesluit niet voor.

Wat er op de briefjes staat

Dus ben ik gaan tellen. Alle zes de posters.

Voor plan 1 staat er “Plan 1 voorkeur veel ruimtelijker” en “Mooie open opstelling”. Ongeveer elf briefjes.

Voor plan 2 staat er “Kosten effectief meer toekomst gericht” en “Met plan 2 is er meer kans dat het buurthuis blijft bestaan”. Ook ongeveer elf.

Dat tellen is mensenwerk. Maar de richting is duidelijk. Dit dorp was verdeeld.

Kijk dan naar wat het college eruit haalt. Inwoners waardeerden volgens de gemeente de open opzet en de zichtbaarheid van het buurthuis en de uitstraling van het gebied. Alle drie kloppen. Alle drie staan op een briefje. Alle drie zijn pro plan 1.

De elf andere komen nergens voor. Niet als tegenargument. Niet als voetnoot.

Hier staat eigenlijk dit. Wij haalden op wat u vond. Daarna schreven wij op wat wij vonden dat u vond.

Zesentwintigduizend euro per woning

Dan de bedragen die nergens in het collegebesluit staan.

Verbouw kost de gemeente per saldo 140.000 euro. Nieuwbouw kost 378.000 euro. Het verschil is 238.000 euro voor negen extra woningen. Dat is ruim 26.000 euro per woning.

Op de woningen verdient nieuwbouw overigens méér. Het hele verschil zit in het buurthuis dat nieuw 469.000 euro duurder uitvalt.

En dan de woningen zelf

Hier wordt het pijnlijk.

Verbouw bestaat uit elf rijwoningen van 120 vierkante meter en acht rug-aan-rugwoningen. Geen bovenwoningen. Geen ondiepe rijwoningen.

Nieuwbouw bestaat uit acht rijwoningen van 120 vierkante meter en acht rug-aan-rug en acht ondiepe rijwoningen en vier bovenwoningen.

Verbouw levert acht kleine woningen op. Nieuwbouw twintig.

Ga nu terug naar die gele briefjes. Tiny houses. Huur. Starters. Gelijkvloers voor senioren. Niet alleen koop.

En naar de Waardenkaart die de gemeente zelf opstelde uit de inbreng van inwoners. Starters in het dorp houden. Levensloopbestendig. En dit. Woningen boven het buurthuis.

Die komen alleen voor in de nieuwbouwvariant. In de matrix krijgen beide varianten op dat punt een vijf.

Ik weet niet hoe dat kan. Ik constateer alleen dat het er staat.

De gemiste kans

Het college had kunnen schrijven dat de matrix licht naar nieuwbouw wijst en dat het dorp verdeeld was en dat het toch voor verbouw kiest omdat het buurthuis dan open blijft en het 238.000 euro scheelt. Dat is verdedigbaar. Misschien wel beter dan wat er nu ligt.

In plaats daarvan staat er dat de keuze het beste aansluit bij de inwoners. Dat is de enige zin in het dossier die de stukken niet dragen.

Van stift naar agendapunt

Kijk hoe het dorp Den Nul door de stukken reist.

Op 27 mei zijn het mensen met een stift. In de studie worden ze de Waardenkaart. In de matrix worden ze één regel met een cijfer. In het collegebesluit een halve zin. Op 7 september een agendapunt.

Zo verschuift kiezen naar wegen. Wegen wordt een matrix. De matrix wordt een totaal. En als het totaal niet uitkomt verdwijnt het uit de stukken. Dat is geen kwade wil van een wethouder. Dat is wat de taal van het systeem doet met een zaal vol mensen.

Dan blijft alleen management over.

Het stond allemaal in de stukken. De briefjes. De bedragen. De matrix. Alleen niet in de stukken die de raad krijgt.

Op 7 september ligt het voorstel op tafel. Zeventien raadsleden. Eén agendapunt. Negentien woningen. De scenariostudie zit er dan wel bij want raadsvoorstellen krijgen wél bijlagen.

Het staat er dus allemaal in. De vraag is of iemand het leest.

👉 Deel dit artikel, dit moeten meer mensen weten 👉 Schrijf je gratis in op Substack en ontvang elk opiniestuk direct in je inbox: desallandsegeus.substack.com

De Sallandse Geus is een opinie-initiatief dat lokale politiek kritisch volgt. Niets menselijks is ons vreemd, maar gebakken lucht verdragen we niet.

Bedankt voor het lezen! Abonneer je gratis om nieuwe artikelen te ontvangen en mijn werk te steunen.

Raalte wil in Luttenberg 60 tot 80 woningen bouwen voor 2031. Wethouder Alexander Kreule liet twee gebieden onderzoeken op water, bodem, natuur, milieu en geld. De oostkant kwam er als meest kansrijk uit. De raad kreeg op 18 juni het advies voorgelegd in een rond-de-tafelgesprek en stuurde het als hamerstuk door naar de raadsvergadering. Voor het dorp gaat het om de vraag of de eigen jongeren en ouderen er nog terechtkunnen.

Op 10 december vorig jaar liepen ongeveer 250 Luttenbergers binnen bij de inloopbijeenkomst over de twee locaties. Wie er niet bij kon zijn, kon digitaal reageren. Voor een dorp van deze omvang is dat geen opkomst maar een volksraadpleging. En uit de reacties die het dorp meegaf komt telkens dezelfde wens naar voren: bouw dan wel voor ons.

Laat ik eerlijk zijn: dit is een net dossier. Er is niet één locatie uit de hoge hoed getoverd maar er zijn twee gebieden onderzocht en tegen elkaar afgezet, met een natuurtoets erbij en met provincie, waterschap en veiligheidsregio aan tafel. Dat het dorp huizen nodig heeft om school en verenigingen overeind te houden, bestrijdt niemand. Dat is het eerlijke verhaal. Maar eerlijk is niet hetzelfde als af.

De gemeente kiest grond die ze niet heeft

De scherpste zin van het voorstel staat verstopt onder “Kanttekeningen”: “De gemeente heeft in geen van de onderzochte locaties gronden in eigendom.” Raalte kiest dus een voorkeurs locatie op grond van een ander. Er ligt een voorkeursrecht. Dat betekent dat een eigenaar moet aanbieden als hij verkoopt. Niet dat hij moet verkopen.

Bij de behandeling vroeg BBB waarom het college dat voorkeursrecht op Noordoost juist wil intrekken en of er geen risico ontstaat dat marktpartijen daar grond opkopen. Het antwoord was dat een voorkeursrecht niet mag blijven liggen op een plek waar de gemeente voorlopig niets gaat doen, omdat je mensen anders in hun economisch recht beperkt. Het risico werd erkend en niet weggenomen. Precies dat risico is waar het dorp in reactie na reactie voor waarschuwt: dat een ontwikkelaar de regie pakt en de prijs opdrijft.

Het CDA vroeg of de gemeente die grond dan niet alvast zelf kan kopen. De wethouder zegde toe na het besluit met alle grondeigenaren in gesprek te gaan. Wat er gebeurt als zo’n gesprek niets oplevert, staat nergens.

Het bedrijf dat er 125 jaar eerder was

Aan de rand van de locatie staat een mengvoederbedrijf. Het voorstel noemt het “het naastgelegen mengvoederbedrijf”. De oud-directeur kwam zelf inspreken en noemde de dingen bij naam: geurcirkel, vrachtverkeer, een kruising waar straks schoolgaande kinderen langs moeten. Hij had in december een zienswijze ingediend en daar nooit antwoord op gekregen. Hij hoorde in het voorstel al staan dat maatregelen het “inpasbaar” kunnen maken, terwijl hij zelf niet weet welke maatregelen dat zijn en of hij ze moet dragen.

Dat is het probleem in één beeld. Een woonwijk binnen de hindercirkel van een bestaand bedrijf betekent dat er straks iemand moet inschikken. Het voorstel erkent dat er maatregelen nodig zijn en dat daar financiële risico’s aan hangen. Becijferd worden ze niet. De wethouder zegde toe dat er vervolgonderzoek komt en dat de gemeente in gesprek gaat met het bedrijf. Hij garandeerde dat de bedrijfsvoering niet in de knel komt. Wat hij nadrukkelijk niet garandeerde is dat nieuwe bewoners nooit gaan klagen.

150.000 euro voor een som die nog gemaakt moet worden

Het enige bedrag in het stuk is het voorbereidingskrediet van 150.000 euro. Wat dat betekent naast de grondexploitatie valt hier niet uit op te maken, want die stukken zitten er niet bij. Opvallend is waar het krediet voor dient: om de haalbaarheid pas echt in beeld te brengen. Het verkeersonderzoek dat de stikstofconclusie moet dragen, is nog niet uitgevoerd. Gevraagd naar het risico dat die conclusie alsnog negatief uitvalt, antwoordde de wethouder dat hij zulke kansen altijd maar op vijftig procent schat. Het komt goed of het komt niet goed.

De blik vooruit

Er lag een kans om het dorp te geven waar het om vroeg. Harde afspraken over betaalbaarheid, over voorrang voor eigen inwoners en over de vraag of de gemeente zelf koopt. Die afspraken staan er niet. Ze zijn doorgeschoven naar het stedenbouwkundig plan en naar gesprekken die nog moeten beginnen. De wethouder zegde toe dat het dorp en Luttenberg Woont daarbij weer worden betrokken en dat hij de verkeerssituatie op de Butselaarstraat meeneemt. Houd hem daaraan, want een toezegging om later te praten is nog geen betaalbare woning.

Lees het voorstel nog eens en tel de mensen. Luttenberg bestaat er uit “een gemengde doelgroep” en uit “meerdere woondoelgroepen”. Het bedrijf van vlees en bloed heet “het naastgelegen mengvoederbedrijf”.

De 250 inwoners die kwamen opdagen zijn “input” geworden en hun mails zijn “reacties”. En de vraag zelf is opgeschoven: van kiezen waar en voor wie, naar wegen welk gebied het hoogst scoort, naar plannen in de tweede helft van 2026, naar beheren via een krediet in het grondbedrijf. Elke stap is verdedigbaar. Bij elkaar verdwijnt de vraag die het dorp stelde achter een tabel met groen, oranje en rood. Dan blijft alleen management over.

👉 Deel dit artikel, dit moeten meer mensen weten 👉 Schrijf je gratis in op Substack en ontvang elk opiniestuk direct in je inbox: desallandsegeus.substack.com

De Sallandse Geus is een opinie-initiatief dat lokale politiek kritisch volgt. Niets menselijks is ons vreemd, maar gebakken lucht verdragen we niet.

Bedankt voor het lezen! Abonneer je gratis om nieuwe artikelen te ontvangen en mijn werk te steunen.

De Sallandse Geus | 18 augustus 2026

Op 30 juni besloot het college van Olst-Wijhe om € 25.000 cofinanciering toe te zeggen aan het Leaderproject Sociale Voedseltuin Pluk Wijhe [BRON: Adviesnota zaak 26098-2026]: een pluktuin aan Schippershuizen, in de uiterwaarden bij Wijhe. Leader is een Europese subsidieregeling voor het platteland; wie aanvraagt bij het Rijk heeft eerst een gemeentelijke toezegging nodig. Portefeuillehouder is wethouder Hans Olthof. Het besluit verscheen op de openbare besluitenlijst [BRON: Openbare besluitenlijst B&W 30 juni 2026] en raadslid Toon Schuiling wijdde er zijn column aan [BRON: Onze Man in Wijhe, 13 augustus 2026]. Goed nieuws, zou je zeggen. Maar wie de nota leest, ziet dat de volgorde niet klopt.

Wil je weten hoe dit kon? Lees verder.

Woensdagavond, zeven uur. Bij de volkstuinvereniging van Wijhe kan iedereen die krap zit terecht voor gratis groente, zolang de voorraad strekt. Geen stichting, geen projectplan, geen persbericht. Al jaren. Zelfs raadslid Schuiling kende het niet, schreef hij eerlijk. Een paar kilometer verderop besloot het college dat er € 25.000 naar een nieuwe sociale voedseltuin gaat. Voordat de commissie die daarover gaat er iets van mocht vinden. Bij voorbaat.

Eerst het eerlijke verhaal. Een pluktuin waarvan de oogst naar de voedselbank gaat, zoals Schuiling schrijft, is sympathiek. De initiatiefnemers steken er eigen tijd, grond en minstens de helft van het geld in; zo werkt Leader. De toezegging vooraf is een eis van de regeling en het voorbehoud is echt. Dat is het eerlijke verhaal. Maar eerlijk is niet hetzelfde als volledig.

Eerst het besluit, dan het advies

De Lokale Actiegroep, kortweg LAG, beoordeelt Leaderaanvragen inhoudelijk. De nota schrijft zelf, onder het kopje “argument tegen”: het college volgt normaliter het advies van de LAG op. Maar dat advies komt pas tijdens of na het zomerreces en het project moet “op een gunstig moment in het landbouwseizoen” starten. Dus draaide het college de volgorde om. Hier staat eigenlijk: we beslissen alvast, het advies volgt wel.

De nota weet zelfs al hoe dat advies luidt: “naar verwachting positief”. Een negatief advies heet “onverhoopt”. En het detail dat die zelfverzekerdheid verklaart: wethouder Olthof, portefeuillehouder van dit besluit, is volgens het jaarverslag van Leader De Kracht van Salland zelf ook voorzitter van de LAG die erover moet adviseren. Op persoonlijke titel, schrijft datzelfde jaarverslag erbij. Dat zal best. Maar dan nog is een verwachting geen gok meer. Welke commissie adviseert nog vrijelijk negatief over een project waar het college al publiekelijk € 25.000 aan hing? Het voorbehoud beschermt de kas, niet de zuiverheid van het advies. En de haast? De planning telt vijf regels en nul datums; de uitvoering start pas na toekenning, betaald wordt achteraf. Wat het landbouwseizoen hiermee opschiet, legt niemand uit.

De rekensom die er niet staat

In de hele nota staat één bedrag: € 25.000. De spelregels staan er wel: overheden betalen samen maximaal de helft, waarvan de helft uit Brussel, een kwart van de provincie en een kwart van de gemeente. Is die € 25.000 het volle gemeentedeel, dan praat je over een ton overheidsgeld en een project richting de twee ton. De begroting? Niet-openbare bijlage. De stand van het Leader-potje? Staat er niet. Communicatie? “Geen actieve communicatie.” Eén regel op een besluitenlijst.

Dezelfde naam, dezelfde plek

De aanvrager is een verse stichting waarover publiek vrijwel niets te vinden is. Het Handelsregister leert: gevestigd aan Schippershuizen. Daar zit ook het bedrijf Pluk Wijhe, dat op zijn website (Klik hier) overnachtingen aanbiedt naast 5000 vierkante meter jonge boomgaard en beginnende voedseltuin.

Gaat daar publiek geld de grond in, dan knapt ook het decor van die verhuur ervan op. Dat hoeft geen probleem te zijn. Maar dan leg je vast: wie vormt het bestuur, van wie is de grond, en wat gebeurt er met de aanplant als het project stopt en de boomgaard met gastenverblijf blijft. De nota stelt geen van die vragen. Ook de oogst naar de voedselbank staat nergens in het besluit.

De Hooiberg kon niets, Pluk Wijhe kan alles

Lezers van De Sallandse Geus kennen sporthal De Hooiberg in Olst. September vorig jaar stak het college er € 29.000 in voor de kantine [BRON: B&W besluiten 30-09-2025], op verzoek van twaalf verenigingen, drie scholen en Ut Huus. Leader-subsidie, zo’n € 14.500, werd niet aangevraagd. Op mijn vragen antwoordde de gemeente dat de aanvrager eigenaar van het gebouw moet zijn. Die eis bestaat niet. De Spil in Lettele, Elckerlyc in Luttenberg en de Diepenveense sportclub, goed voor € 100.000 Leader-geld, bewijzen dat het gewoon kan. De gemeente heeft nota bene een eigen Leader-coördinator in huis; niemand mailde hem. Mijn 23 vervolgvragen bleven onbeantwoord.

Voor de eigen sporthal was Leader te veel moeite, compleet met een verzonnen eis. Voor Pluk Wijhe tekent het college vóór het advies. Twee dossiers, twee behandelingen, nul kenbare criteria. Het patroon is scherper dan het geval.

Woensdagavond, zeven uur

En de mensen om wie het gaat? De inwoner die krap zit en woensdagavond een tas groente meekrijgt. De tuinders die hun eigen lapje betalen en al jaren delen; een inwoner kaartte het aan op Facebook, een volkstuinder meldde zich bij Schuiling. Zij zijn geen project, geen stichting, geen aanvraag. Wie de subsidietaal spreekt, haalt € 25.000 op voordat het advies er ligt. Wie boerenverstand heeft en gewoon groente weggeeft, vraagt niets en krijgt dus niets. Het systeem beloont de aanvraag, niet de daad.

Wat er wel kan

Een A4 met kenbare criteria voor Leader-cofinanciering, zodat elk initiatief vooraf weet waar het aan toe is, van sporthal tot pluktuin. De begroting ter inzage voor de raad. Het LAG-advies openbaar zodra het er ligt. Afspraken over grond en eigendom op papier vóór de betaling; dat beschermt ook de initiatiefnemers. En bel de volkstuinvereniging eens. Schuiling formuleerde de maatstaf al: verantwoording tot achter de komma. Precies.

Tel tot slot hoe de mensen heten in dit dossier. In de nota zijn ze “leefbaarheid”, “sociale cohesie” en “actieve betrokkenheid van inwoners en vrijwilligers”. De volkstuinders komen er niet in voor; die zijn geen aanvraag. Kiezen is wegen geworden, wegen is plannen, plannen is beheren: een toezegging vóór het reces, een voorbehoud voor de kas, een betaalverzoek van het Rijk. Het college besliste bij voorbaat. Het raadslid wil bij voorbaat geen vragen stellen. Tussen die twee zinnen valt de controle stil. Dan blijft alleen management over.

Eerst het besluit, dan het advies. Zo ging het deze zomer in Olst-Wijhe. Tenzij één raadslid straks, als het advies en de toekenning binnen zijn, zijn eigen woorden waarmaakt. Niet bij voorbaat. Tot achter de komma.

👉 Deel dit artikel — dit moeten meer mensen weten

👉 Schrijf je gratis in op Substack en ontvang elk opiniestuk direct in je inbox: desallandsegeus.substack.com

De Sallandse Geus is een opinie-initiatief dat lokale politiek kritisch volgt. Niets menselijks is ons vreemd, maar gebakken lucht verdragen we niet.

Bedankt voor het lezen! Abonneer je gratis om nieuwe artikelen te ontvangen en mijn werk te steunen.

Waarom dit nu nog komt

De raad hamerde de jaarrekening 2025 af op 2 juli. Daarna ging het licht uit en begon het reces. Een afgehandeld stuk, zou je zeggen, waarom er in augustus nog over beginnen?

Omdat het volgende stuk er al aan komt. In het najaar ligt de begroting 2027 op tafel, en die wordt geschreven in dezelfde taal, met hetzelfde format, door dezelfde organisatie. Wat er in de jaarrekening 2025 ontbrak, ontbreekt straks opnieuw tenzij iemand er nu iets van zegt. Een jaarrekening beoordeel je niet alleen op wat er staat, maar op wat het instrument volgende keer moet leveren.

Dit is deel 1: wat er in het raadsvoorstel stond, en vooral wat er niet in stond. Dinsdag deel 2: wat de raad ermee deed.

Het woord dat niet is opgeschreven

Er staat één woord in dit raadsvoorstel dat harder werkt dan alle andere. Niet “resultaat”, niet “reserve”, niet “realisatiestimulans”. Het woord is: geen woord.

Bij het kopje “Kanttekeningen” staat de zin die de hele toon zet: niet van toepassing. Bij “Participatie” hetzelfde. Bij “Duurzaamheid” nog een keer. Drie keer niets — in een document waarbij de accountant 2,4 miljoen euro aan fouten en onzekerheden constateert, 1,1 miljoen aan begrotingsonrechtmatigheden noteert, en zelf opschrijft dat de organisatie kampte met verhoogde werkdruk door een nieuw financieel systeem.

Bij zoveel te melden is “niet van toepassing” geen constatering. Het is een houding.

Eerst het eerlijke deel

Laat ik eerlijk zijn: dit is grotendeels een goed verhaal. Een positief resultaat is beter dan een tekort. Dat het 3,7 miljoen beter uitpakt dan bij de zomernota werd gevreesd, is prettig nieuws. De accountant is voornemens een goedkeurende verklaring af te geven, het Besluit Begroting en Verantwoording is volgens hem in alle opzichten nageleefd, en solvabiliteit en schuldquote liggen ruim binnen de landelijke normen. Dat gebeurde bovendien tijdens de overgang naar een nieuw financieel systeem, wat het knapper maakt dan het klinkt.

De infographic — de jaarrekening in één oogopslag — is netjes leesbaar werk dat laat zien wat een huishouden gemiddeld betaalt: 369 euro OZB, 278 rioolheffing, 208 afvalstoffen. Dat is transparantie waar een inwoner iets aan heeft.

Dat is het eerlijke verhaal. Maar eerlijk is niet hetzelfde als volledig.

Solide, mits je de zin afmaakt

De kunst van dit stuk zit in de halve zinnen. Neem het woord “solide”. De accountant schrijft dat de gemeente een solide financiële positie heeft met positieve resultaten in de afgelopen jaren, maar dat die grotendeels worden beïnvloed door incidentele baten. Lees die zin twee keer. Het geruststellende deel staat vooraan, de relativering achteraan. En de relativering is de kern.

Waar komt dat resultaat namelijk vandaan? Het raadsvoorstel is er open over: een hogere algemene uitkering van het rijk, een te ontvangen rijksbijdrage voor woningbouw, het afromen van reserves sociaal domein en vluchtelingen, en het vrijvallen van stelposten. In gewone taal: incidenteel geld, meevallers, en het leeghalen van potjes die er al waren. Geen structurele verbetering van de eigen huishouding.

Dat is niet erg zolang je het benoemt. Maar het voorstel werkt het niet uit. Het persbericht komt niet verder dan de mistige mededeling dat het nodig blijft vooruit te kijken, bijvoorbeeld naar ontwikkelingen vanuit het Rijk. Wat gebeurt er met dat mooie resultaat als de rijksbijdragen volgend jaar tegenvallen? Dat scenario ontbreekt. De accountant legt de vinger op de wond, het college laat de wond onbenoemd.

Onthoud die zin. In deel 1 is het een opmerking van de accountant. Dinsdag blijkt het de opmerking van een raadslid te zijn geweest, dat vervolgens voorstemde.

Anderhalf miljoen dat niet af is

Dan de cijfers zelf. Van de 4,1 miljoen is 1,6 miljoen bestemd voor doorlopende of opgeschoven werkzaamheden. Vertaald: geld dat in 2025 was begroot, niet is uitgegeven, en nu naar 2026 wordt overgeheveld. Op zich normaal. Maar hier stuit je op een gat dat ik niet kan dichten.

Het raadsvoorstel verdeelt die overheveling in vier posten, oplopend van 321.500 tot 1.324.471 euro. Voor de inhoud van die posten verwijst het stuk naar bijlage C1 en bijlage G1. En die bijlagen zijn niet meegeleverd. Wel het accountantsverslag, wel de infographic, wel het persbericht. Maar juist de twee specificaties die vertellen wélke werkzaamheden zijn blijven liggen en waarom, ontbreken.

Ik kan dus niet zien of hier een weg, een dorpshuis of een klimaatmaatregel een jaar opschuift. Ik kan alleen constateren dat het voorstel leunt op documenten die het zelf niet levert. En dat een raadslid dat ja zegt tegen anderhalf miljoen euro aan overhevelingen, hoort te weten wat er in bijlage C1 staat. Anders tekent het voor een optelsom zonder posten.

Onrechtmatig, maar “acceptabel”

Nu het onderdeel dat “niet van toepassing” het hardst ontkracht. De accountant meldt 1,1 miljoen euro aan begrotingsonrechtmatigheden: overschrijdingen van de lasten op de programma’s 3, 8 en 9. Daarvan is 973.000 euro volgens het verslag acceptabel.

Twee dingen vallen op. Ten eerste noemt het accountantsverslag alleen de programmanummers. Wélke programma’s dat zijn, wat er is overschreden en waarom, staat niet in de aangeleverde stukken. Een raadslid dat wil weten of het over jeugdzorg, over wegen of over bijstand gaat, moet dat zelf uitzoeken.

Ten tweede dat woordje “acceptabel”. Wie bepaalt dat, en op grond van welke norm? Het verslag zegt het niet. In BBV-taal betekent het doorgaans dat een overschrijding past binnen bestaand beleid, maar dat is precies wat je van een verantwoordingsstuk mag verwachten dat het uitlegt. Daarnaast is er 133.000 euro aan inkopen die ten onrechte niet Europees zijn aanbesteed. Ook daarvan geen toelichting.

En boven dit alles staat dus, in het raadsvoorstel: kanttekeningen, niet van toepassing. Bestuurlijk misschien verdedigbaar, want de formele kanttekeningen zitten in het accountantsverslag. Maar voor een raad die snel leest en voor een inwoner die alleen het voorstel ziet, verdwijnt zo een miljoen euro aan onrechtmatigheden uit beeld. Dat is geen leugen. Het is een gemiste kans om open kaart te spelen.

De rekening die pas in 2028 komt

Eén risico verdient meer aandacht dan het krijgt: de pensioenen van politieke ambtsdragers. De voorziening daarvoor steeg van 2,6 miljoen euro eind 2024 naar 3,5 miljoen eind 2025. De reden staat in de bijlage: vanaf 1 januari 2028 gaan die pensioenen over naar een landelijk fonds, en uit onderzoek blijkt dat de benodigde overdrachtswaarde gemiddeld 10 tot 20 procent hoger lag dan de gevormde voorzieningen.

Hier tikt een rekening. Als de overdrachtswaarde straks hoger is dan wat Raalte in kas heeft, moet er worden bijgestort. Hoeveel? Het stuk rekent het niet uit. Bij 3,5 miljoen en een tekort van 10 tot 20 procent praat je al snel over een bedrag tussen de drie en zeven ton, dat over twee jaar op tafel kan komen. Dat becijferen is precies het soort vooruitkijken dat het persbericht belooft maar het voorstel nalaat.

De mens en de zorg zonder verklaring

Waar zit de inwoner in dit verhaal? In het sociaal domein zit hij verstopt achter een onzekerheid van 596.000 euro. Die onzekerheid komt doordat Raalte werkt met veel kleine zorgaanbieders die niet allemaal een productieverantwoording met control verklaring aanleveren. Het goede nieuws en dat mag gezegd: de gemeente heeft er extra werk in gestoken en de onzekerheid met 685.609 euro teruggebracht. Een compliment waard.

Maar op het restant, schrijft de accountant, heeft de organisatie bewust geen werkzaamheden verricht. En de PGB-uitgaven berusten op een schatting van de Sociale Verzekeringsbank, waarvan de accountant expliciet meldt dat de control verklaring geen oordeel over de prestatielevering bevat. Vertaald: van een deel van het zorggeld weet niemand met zekerheid of de zorg ook daadwerkelijk is geleverd zoals verantwoord.

Twee reserves, en geen keuze

Voor de coalitie is dit resultaat munitie. BurgerBelangen, CDA en VVD kunnen wijzen op bijna 300 nieuwe woningen, op vernieuwde stations in Raalte en Heino, op lage lasten. De 700.000 euro voor de nieuwe reserve betaalbare woningbouw sluit netjes aan op de motie die de raad zelf aannam. Dat is een belofte die wordt waargemaakt, en dat mag benoemd.

Tegelijk gebeurt de vorming van twéé nieuwe reserves — betaalbare woningbouw én lokaal eigenaarschap — zonder dat de raad een alternatief te zien krijgt. Het resterende saldo van 3,17 miljoen gaat naar de algemene bestemmingsreserve, volgens bestendige gedragslijn. Dat is de nette formulering voor: zo doen we het altijd, dus overweeg geen andere optie. De raad mag amenderen, maar krijgt geen voorbereide keuzes. Dat is een raad die ja mag zeggen, geen raad die kiest.

Dan blijft alleen management over

Tel eens waar de inwoner opduikt. In het raadsvoorstel: nergens als handelende mens. In de infographic: als bedrag per hoofd, 855 euro aan woonlasten. In het sociaal domein: als onzekerheid van 596.000 euro. In het persbericht: als vrijwilliger, als zuurstof van onze gemeente — warme woorden bij een koud getal. De mens is data geworden: een uitgavencategorie, een risicopost, een schatting van de SVB.

En het bestuur? Dat is management geworden. Kijk naar de taal. Kanttekeningen: niet van toepassing. Participatie: niet van toepassing. Het resultaat wordt bestemd volgens bestendige gedragslijn. De onrechtmatigheid is acceptabel. De onzekerheid waar bewust niet naar is gekeken. Dit is de taal van een systeem dat zichzelf afvinkt, niet van een bestuur dat zich verantwoordt. Kiezen is wegen geworden, wegen is ramen geworden, ramen is overhevelen geworden. De vier miljoen wordt niet besteed, ze wordt beheerd — verdeeld over reserves en potjes en volgende jaren.

Dit is geen kwade opzet. Het is de taal van de jaarrekening zelf, die de mens wegschrijft en de keuze weg vinkt. Maar wie drie keer “niet van toepassing” opschrijft bij een rekening met een miljoen aan onrechtmatigheden en een tikkende pensioenrekening voor 2028, verantwoordt niet meer.

Dan blijft alleen management over.

Dinsdag deel 2. Op 2 juli lag dit stuk in de raad. Drie fracties legden de vinger precies op de zwakke plek en aan het eind stemde niemand tegen. Hoe dat kan, en wat het betekent voor de begroting die dit najaar komt.

👉 Deel dit artikel — dit moeten meer mensen weten

👉 Schrijf je gratis in op Substack en ontvang elk opiniestuk direct in je inbox: desallandsegeus.substack.com

De Sallandse Geus is Martijn Jumelet. De Sallandse Geus is een opinie-initiatief dat lokale politiek kritisch volgt. Niets menselijks is ons vreemd, maar gebakken lucht verdragen we niet.

Bedankt voor het lezen! Abonneer je gratis om nieuwe artikelen te ontvangen en mijn werk te steunen.

Dossier: 37768-2026

Door De Sallandse Geus — 12 augustus 2026

Ut Huus is de brede welzijnsorganisatie van Olst-Wijhe. Jongerenwerk, maatschappelijk werk, hulp bij geldzaken, het Holstohus in Olst, het SPOC in Wijhe en sinds vorig jaar ook De Hooiberg. De gemeente heeft die taken de afgelopen jaren stap voor stap bij deze ene stichting ondergebracht: eerst het jongerenwerk van WIJZ, per 1 januari 2025 het maatschappelijk werk van De Kern. De gemeente noemt ut Huus een primaire voorziening, wat betekent dat zij zich primair verantwoordelijk voelt voor het voortbestaan ervan. Voor 2026 staat er een voorlopige subsidie van € 2.058.883 [BRON: Subsidieregeling voor Primaire Voorzieningen gemeente Olst-Wijhe 2026]. Ongeveer 108 euro per inwoner. Over dat geld legt ut Huus verantwoording af in een jaarverslag, en op basis daarvan stelt het college de subsidie definitief vast. Ik heb de verslagen over 2023, 2024 en 2025 nagerekend en naast de gemeentelijke stukken gelegd. Wat ik vond, heb ik deze week als vragen voorgelegd aan zowel ut Huus als het college. Dit stuk laat zien wat er in de cijfers staat. Beide hebben tot 19 augustus om te reageren; hun antwoorden publiceer ik integraal. Want laat ik het maar meteen zeggen: het geld is hier niet het probleem. Het zicht erop wel.

Wat er wél tot op de kop geteld wordt

In het jaarverslag van ut Huus over 2025 staat dat er precies 14.278 kopjes koffie en thee zijn ingeschonken in de Eetkamer van het Holstohus. De biljarttafels waren 2.920 uur bezet. Gemiddeld acht uur per dag, meldt het verslag, met een uitroepteken erachter.

Wat er niet in staat: hoeveel geld er nodig is om de daken, ketels en klimaatinstallaties van datzelfde Holstohus de komende tien jaar overeind te houden. Dat bedrag bestaat wel. Er zijn in 2025 meerjarenonderhoudsplannen opgesteld voor het Holstohus en het SPOC, met een horizon van tien jaar. Het verslag zegt dat daaruit blijkt “dat aanzienlijke investeringen nodig zijn” en dat er “een lichte achterstand is ontstaan”. Een bedrag ontbreekt.

Koffiekopjes tot op de kop nauwkeurig. Een investeringsopgave zonder cijfer.

Laat ik eerlijk zijn: ut Huus doet zichzelf hier tekort. De organisatie schrijft ongevraagd op dat het ziekteverzuim met 10,27 procent nog altijd ver boven het branchegemiddelde van 7,4 procent ligt. Ze meldt dat een pilot met inloopmomenten in Wijhe niet doorging door “beperkte formatie en uitval”. Ze geeft toe dat de inzet voor tweehonderd Oekraïense ontheemden pas vanaf 2026 wordt geregistreerd, zodat die “beter onderbouwd” kan worden. Dat zijn zinnen die je niet opschrijft als je iets wilt verbergen. En de cijfers laten echt werk zien: 460 mensen geholpen bij geldzaken, een groei van ruim veertig procent.

Dat is het eerlijke verhaal. Maar eerlijk is niet hetzelfde als volledig.

De sprong die geen sprong was

In het jaarverslag 2025 staat de basissubsidie op € 1.820.010. Het jaar ervoor: € 1.345.834. Een sprong van 35 procent. Wie dat leest, denkt: de gemeente heeft er een half miljoen bij gedaan.

Dat klopt niet.

In de beleidsregels van de gemeente [BRON: Beleidsregels subsidieverstrekking 2024] staat voor hetzelfde jaar 2024 een subsidiebudget van € 1.872.483 voor het welzijnsverband. Ruim een half miljoen méér dan ut Huus zelf rapporteert. De verklaring staat er twee alinea’s lager: ut Huus trad op als penvoerder voor de subsidies aan WIJZ Olst-Wijhe en De Kern. Vertaald naar gewone taal: het geld liep via ut Huus door naar twee andere organisaties en was daarom geen eigen inkomst. Toen die taken per 2025 in eigen huis kwamen, werd hetzelfde geld ineens wél eigen omzet.

Aan de gemeentelijke kant gebeurde er dit: € 1.875.085 in 2023, € 1.872.483 in 2024, € 2.058.883 voorlopig voor 2026. Plus 9,8 procent in drie jaar. Ongeveer indexatie. Het budget voor 2024 was zelfs iets lager dan dat voor 2023, mede doordat het budget voor maatschappelijk vastgoed na een raadsbesluit met € 48.000 werd verlaagd.

Er is dus geen half miljoen bijgekomen. Er is een half miljoen verhuisd.

Wat er wél veranderde is groter dan geld. Vóór 2025 verantwoordden drie organisaties zich over dit werk. Nu staat alles op één regel, in één verslag, van één stichting.

Bijna de helft gaat naar stenen

Sla de subsidieregeling voor 2026 open en je ziet iets wat in geen enkel jaarverslag terugkomt. Het bedrag van € 2.058.883 bestaat uit twee delen: € 1.131.996 voor ondersteuning van inwoners, en € 926.887 voor maatschappelijk vastgoed.

Bijna de helft van het welzijnsgeld gaat naar gebouwen.

Dat is verdedigbaar. Ut Huus kocht in 2022 het Holstohus en de Lange Slag van SallandWonen, onder het motto dat toen werd gebruikt: meer geld voor inhoud, minder voor de stenen. Wethouder Hans Olthof noemde het destijds een toekomstbestendige constructie. Maar de raad kan uit het verantwoordingsstuk niet nagaan of dat is uitgekomen, want daar staat één ongesplitste regel “basissubsidie”.

En dan de cijfers die er wél staan. De huisvestingslasten dalen drie jaar op rij: van € 1.166.798 naar € 989.840 naar € 881.016. In 2025 bleven ze € 155.796 onder de eigen begroting. In datzelfde jaar werd die onderhoudsachterstand zichtbaar gemaakt. Het beperkte positieve resultaat van € 20.186 is kleiner dan die onderschrijding.

Wat is energiebesparing en wat is uitgesteld onderhoud? Uit deze stukken is het niet af te leiden.

En dan staat er in datzelfde hoofdstuk een zin die je makkelijk overleest. Ut Huus schrijft dat “de afstemming met de gemeente over eigenaarschap, onderhoud en toekomstige inzet van de locaties blijvende aandacht” vraagt. Dat is geen kritiek van een buitenstaander. Dat is de gesubsidieerde organisatie die het gemeentehuis om duidelijkheid vraagt over wie er eigenlijk over die panden gaat.

De gemeente betaalt er intussen bijna een miljoen per jaar aan.

De tabel die niet optelt

Pak het jaarverslag 2024 erbij en tel de vijf regels onder “baten” op. U komt € 87.633 hoger uit dan het totaal dat er zelf onder staat.

Alle andere kolommen kloppen. De hele tabel over 2025 klopt tot op de euro. Dit is één regel, in één jaar, en in het volgende jaarverslag is die post stilzwijgend met precies dat bedrag bijgesteld. Dat pleit voor wie dat laatste verslag maakte. Het betekent ook dat de raad een jaar lang een verantwoording in handen had waarin de opbrengsten niet optelden.

Er is meer geschoven. Zeven posten over 2024 zijn later herzien zonder toelichting, en bij twee daarvan gaat het om hetzelfde bedrag in tegengestelde richting: ruim zeventigduizend euro verhuisde van projectkosten naar personeelskosten. Dat kan volkomen terecht zijn. Maar het staat er niet. En tussen de verslagen van 2023 en 2024 wisselen twee kostenposten van naam, waardoor je niet meer kunt volgen wat ut Huus in die jaren aan activiteiten uitgaf.

Waarom dit ertoe doet: de subsidieregeling bepaalt dat de subsidie definitief wordt vastgesteld op basis van dit jaarverslag, plus een door de accountant goedgekeurde jaarrekening. Het is geen jubileumboek. Het is het stuk waarop 1,8 miljoen euro wordt afgerekend.

Het cijfer dat verdween

Drie jaar lang kon je in één oogopslag zien hoeveel ut Huus deed. 2023: bijna 1.000 activiteiten. 2024: bijna 1.100. En 2025?

Dat cijfer staat er niet meer.

In plaats daarvan werkt ut Huus nu met zeventien impactmeters uit het Model van het Dagelijks Leven. Het verslag zegt er zelf bij: “2025 vormt hierin een belangrijke nulmeting.” Een nulmeting betekent per definitie: nog niet vergelijkbaar.

Hier moet ik ut Huus in bescherming nemen. Die impactmeters zijn geen bedenksel van de stichting. Ze staan in de subsidieregeling: ut Huus moet bijdragen aan de thema’s en impactmeters uit het uitvoeringsprogramma van de Sociale Toekomstvisie. En die visie [BRON: Sociale Toekomstvisie Olst-Wijhe 2024-2034] is op 23 september 2024 door de gemeenteraad vastgesteld.

Unaniem.

De raad heeft dus zelf het meetlint gekozen waarmee hij nu niets kan meten. En het eigen vermogen, in 2023 nog netjes gemeld op € 20.135 bij een gewenste buffer van € 250.000, wordt sinds dat jaar niet meer genoemd.

En wat merkt u hiervan?

Voorlopig niets. En dat is precies het probleem.

De Huuskamer draait gewoon, voor mensen met beginnende dementie en hun mantelzorgers. De Tienerclub draait. In Olst en Welsum reden vijftien vrijwilligers vorig jaar 288 keer iemand naar het ziekenhuis, de supermarkt of de kapper, zodat mensen zelfstandig konden blijven wonen. In Wijhe kookt elke vier weken een groep vrouwen uit acht landen samen in het sportcafé van het SPOC. De spelcontainer stond veertig keer op een schoolplein. En bij Financiën de Baas zat vorig jaar 460 keer iemand tegenover een vrijwilliger met een tas vol post die hij niet meer open durfde te maken.

Dat werk gebeurt. Daar zit de kritiek niet.

Maar stel dat het dak van het SPOC vier ton kost. Of acht. Niemand die u dat kan vertellen, want het bedrag staat nergens. En dan komt dat geld ergens vandaan. Uit de exploitatie, waardoor er minder overblijft voor de spelcontainer en de Tienerclub. Uit hogere zaalhuur, en dan betalen de volleyballers van de Hooiberg en de toneelvereniging mee aan een dak. Of uit een extra subsidieverzoek aan de gemeente, en dan betaalt u het via de OZB. In het Theaterhuus van het Holstohus is 97 procent van de verhuur maatschappelijk: verenigingen, scholen, buurtinitiatieven. Dat zijn de mensen die het merken als de tarieven omhoog moeten.

Wie draagt dat risico? In geen van de drie jaarverslagen staat het antwoord.

Dus nee, u merkt hier vandaag niets van. Tot de dag waarop u het ineens wel merkt, en niemand kan uitleggen waarom er niet eerder iets over is gezegd.

Wat ik heb gevraagd

Hier stopt wat ik uit de stukken kan halen. De rest moet komen van de mensen die het weten.

Ik heb ut Huus deze week gevraagd of het verschil tussen € 1.872.483 en € 1.345.834 inderdaad door het penvoerderschap komt, wat er is misgegaan met de optelling in 2024, wat er van projecten naar personeel is verschoven, hoe groot het eigen vermogen per eind 2025 is, en welk bedrag uit de meerjarenonderhoudsplannen volgt.

Het college heb ik gevraagd waarom de raad de splitsing tussen inwoners en vastgoed niet te zien krijgt, op grond van welke gerealiseerde prestaties de subsidie over 2025 wordt vastgesteld nu het activiteitentotaal ontbreekt, of de budgetovereenkomst met de prestatieafspraken openbaar kan worden, en wanneer ut Huus antwoord krijgt op de vraag over het eigenaarschap van de panden.

Beide hebben tot 19 augustus. Beide antwoorden publiceer ik, ook als ze mijn analyse onderuithalen. Bij drie van deze punten is een onschuldige verklaring goed denkbaar. Dat is precies waarom je het vraagt voordat je concludeert.

En laat ik ook zeggen wat een goed antwoord zou zijn. Niet: een brief waarin staat dat de organisatie transparant is. Wel: een bedrag. Eén getal voor de onderhoudsopgave, één getal voor het eigen vermogen. Dan is dit hele stuk over drie weken achterhaald, en dat zou het beste nieuws van de zomer zijn.

Dan blijft alleen management over

Tel intussen eens hoe inwoners in deze stukken heten.

In het jaarverslag 2023 stond dit: “Mw. P. uit Wijhe en mw. R. uit Olst hebben elkaar leren kennen via DoeMee. Ze gaan nu samen naar een keramiekcursus.” Twee mensen, een dorp, een cursus, een vriendschap.

In het jaarverslag 2025 heten diezelfde mensen: unieke cliënten, casussen, contactmomenten, instroom, korte contacten, deelnemers, bereik, doelgroep 4-12 jarigen, leeftijdscategorie, bezoekers. Ze beëindigen geen contact meer, ze “verlaten het ondersteuningstraject”, 74,5 procent zonder doorverwijzing. Er is een participatieladder ingevoerd, waardoor er “beter inzicht” ontstaat in de ontwikkeling van inwoners. Een mens is een positie op een ladder geworden.

Volg vervolgens de beweging in de besluiten. De raad koos: unaniem, een Sociale Toekomstvisie. Toen ging kiezen over in wegen: zeventien impactmeters, een Model van het Dagelijks Leven. Wegen ging over in plannen: een uitvoeringsprogramma, een strategisch plan 2026-2029, meerjarenonderhoudsplannen. En plannen ging over in beheren: een registratiesysteem, bezettingsgraden, sentimentgrafieken, dashboards die tot op het kopje koffie kloppen.

Niemand heeft dit gewild. Er is geen kwade opzet en geen verborgen agenda. Het is de taal van het systeem, en die taal doet precies waarvoor ze is gemaakt: alles meetbaar maken. Het gevolg is alleen dat er op het eind niets meer te kiezen valt, want alles is al gewogen, gepland en beheerd.

Dan blijft alleen management over.

En dan de timing.

In maart waren er verkiezingen. Op 16 juni werd het nieuwe college geïnstalleerd: Marcel Blind, Hans Olthof en Herman Engberink, namens Gemeentebelangen, CDA en VVD [BRON: Coalitieakkoord Olst-Wijhe 2026]. Pro Olst-Wijhe werd de grootste partij en kwam in de oppositie.

Het jaarverslag over 2025 is gedateerd 28 mei. De verantwoording moest vóór 1 juli binnen zijn. Reken maar mee: een college van twee weken oud moest binnen veertien dagen een subsidie van 1,8 miljoen euro over het vorige jaar definitief vaststellen, op basis van een verslag dat onder het vorige college was geschreven.

Het motto van hun coalitieakkoord: minder plannen, minder papier en meer doen.

Minder papier klinkt uitstekend. Maar het papier dat hier ontbreekt is niet de overbodige nota. Het is de regel waarin staat waar bijna een miljoen euro aan stenen naartoe gaat.

Ut Huus doet zijn werk. Dat is niet de vraag. De vraag is of de raad dat nog kan vaststellen. Want een raad die alles laat meten en niets meer kan narekenen, is geen controleur meer. Die is publiek geworden.

De brieven liggen er. Over drie weken weten we of iemand ze beantwoordt. Niet om vast te stellen. Maar om te laten zien wat er in de tabel ontbreekt.

Deel twee van dit stuk verschijnt zodra ut Huus en het college hebben gereageerd, of zodra vaststaat dat zij dat niet doen.

👉 Deel dit artikel — dit moeten meer mensen weten

👉 Schrijf je gratis in op Substack en ontvang elk opiniestuk direct in je inbox: desallandsegeus.substack.com

Op 18 maart koos Olst-Wijhe een nieuwe raad. Olst-Wijhe Vooruit, de gezamenlijke lijst van PvdA, GroenLinks en D66, werd met 3.002 stemmen en zes zetels de grootste. Gemeentebelangen kreeg er vijf, CDA en VVD elk drie. Negen dagen voor de verkiezingen hadden alle vier de lijsttrekkers een formatieprotocol getekend met daarin één heldere afspraak: de grootste partij neemt het voortouw [Formatieprotocol Olst-Wijhe, 9 maart 2026]. Dat gebeurde niet. Verkenner Hester Scholten noteerde op 12 april dat Gemeentebelangen, CDA en VVD “te weinig ruimte” zagen om met de winnaar over samenwerking te praten [Verslag verkenner Hester Scholten, 12 april 2026]. Op 16 juni tekenden diezelfde drie partijen een bestuursakkoord onder de titel “Betrouwbaar en bestendig: de basis op orde” (Bestuursakkoord Olst-Wijhe 2026-2030). Wethouders werden Marcel Blind (Gemeentebelangen), Herman Engberink (CDA) en Hans Olthof (VVD). De vraag die daarna bleef liggen: klopte het argument? Inmiddels liggen er honderd dagen aan besluitenlijsten. Daar kun je op tellen.

Vijftien briefjes

Stel u die avond van 16 juni voor in de raadszaal aan het Raadhuisplein. De handtekeningen zijn gezet, formateur Ellen Nauta heeft het akkoord overhandigd, en dan komt de stemming over de wethouders. Briefjes in een bus. De voorzitter telt.

“Er zijn vijftien stemmen uitgebracht, allemaal geldige stemmen. Vijftien stemmen voor de heer Blind, vijftien stemmen voor de heer Engberink, vijftien stemmen voor de heer Olthof.”

Twee raadsleden ontbraken die avond, en omdat het over personen ging waren de briefjes geheim. Maar reken het na. Olst-Wijhe Vooruit heeft zes zetels en er ontbraken er twee in de hele raad, dus er zaten minstens vier van hen in de zaal. En elke uitgebrachte stem was voor. De fractie die twee maanden lang niet mocht meepraten over het akkoord, stemde voor de drie mannen die het gaan uitvoeren. Zonder tegenstem. Zonder blanco. Zonder theater.

Dat is het antwoord van Olst-Wijhe Vooruit op honderd dagen buiten de deur staan. Het is een beleefder antwoord dan de vraag verdiende.

Wat er wel klopt

Rekenkundig mocht dit. Elf zetels is elf zetels en die verdeling heeft de kiezer zelf gemaakt. Wie de grootste is, heeft geen recht op een wethouderspost. Dat is geen achterkamer, dat is de wet. En het argument over vlieguren snijdt hout: drie partijen die twaalf jaar samen bestuurden, weten hoe de ander denkt, en dat scheelt tijd. Ook eerlijk: op 11 mei stemde Olst-Wijhe Vooruit als enige tegen de motie “Samenwerken waar het kan” van precies die drie coalitiepartijen. Tegen een motie over samenwerken stemmen is een keuze die je moet kunnen uitleggen.

Dat is het eerlijke verhaal. Maar eerlijk is niet hetzelfde als volledig.

Vierendertig keer voor

Ik heb de besluitenlijsten van 30 maart tot en met 29 juni naast elkaar gelegd. Vierenzestig momenten waarop de raad iets besloot. Negenentwintig daarvan unaniem. Vijfenveertig voorstellen aangenomen, drie verworpen. Drie.

Van de partij die te lastig was om mee te praten ziet het stemgedrag er zo uit. Vierendertig keer voor. Twee keer tegen. Zes procent.

Gemeentebelangen zit op acht procent tegen. De VVD op negen. Het CDA, dat een handtekening onder het bestuursakkoord zette en een wethouder levert, stemde vijf keer tegen. Veertien procent. Meer dan twee keer zoveel als de fractie die er niet bij mocht zijn.

In een podcast in april legde wethouder Olthof uit waarom er geen gesprek kwam. “Met Pro verbleekt je profiel.” Vier woorden, en daarmee was de kous af. Geen inhoudelijk breekpunt, geen dossier, geen onoverbrugbaar verschil. Een profiel.

Zet die vier woorden nu naast die twee percentages. Zes tegen veertien. En stel dan de vraag die honderd dagen later voor de hand ligt: wiens profiel is hier eigenlijk aan het verbleken?

De avond van 29 juni

Wie wil zien hoe deze raad werkelijk functioneert, moet niet naar de formatie kijken maar naar de kadernota-avond van 29 juni [Besluitenlijst raadsvergadering 29 juni 2026]. Achttien besluiten op één avond.

Gemeentebelangen en Olst-Wijhe Vooruit dienden die avond vier keer samen iets in. Een amendement over de programma-indeling van de kadernota. Een motie over inzage van inwoners in hun eigen gegevens. Een motie over digitale soevereiniteit bij software en cloud. Een amendement over een nulmeting en evaluatie van het vastgoedmanagement. Drie daarvan gingen unaniem door de raad. Bij het vierde stemde het CDA tegen. Een coalitiepartij tegen een voorstel van haar eigen grootste coalitiegenoot.

En dan het omgekeerde. Gemeentebelangen diende diezelfde avond een amendement in over vastgoedmanagement binnen de bestaande formatie. Verworpen. Tegen stemden CDA, VVD en Olst-Wijhe Vooruit. De partij die te weinig ruimte zag om te praten, stemde samen met de twee coalitiepartners tegen de coalitieleider.

Dit is geen raad van twee blokken. Dit is een raad die per onderwerp opnieuw gaat zitten. Precies wat Scholten adviseerde en wat drie partijen onmogelijk noemden.

Waar het wél schuurde

Eén avond liep de scheidslijn wel zoals de formatie hem tekende. Op 26 mei diende Olst-Wijhe Vooruit twee moties in over sociale huur [Besluitenlijst raadsvergadering 26 mei 2026]. Eén over het borgen van de sociale huurwoningen in Wengerhoek fase 1, zodat de flexwoningen een definitieve woonbestemming krijgen. Eén over de realisatie van extra sociale huurwoningen.

Beide verworpen. Voltallige coalitie tegen, de indiener alleen voor.

Daar zit het verschil dus. Niet in bestuursstijl, niet in vertrouwen, niet in profiel. In sociale huurwoningen. Dat is een echt politiek meningsverschil,en daar mag je hard over botsen. Lezers van De Sallandse Geus kennen dit dossier: bij Olstergaard ging het over precies dezelfde vraag, en toen stemde het CDA nog tegen zijn eigen coalitiegenoten omdat het door de mooie woorden heen keek. Maar het is er één. In honderd dagen tijd was dit het enige onderwerp waarop deze raad daadwerkelijk uiteenviel.

Voor de volledigheid: van dezelfde partij werd op 26 mei ook een motie over ondersteuning van collectief particulier opdrachtgeverschap wél aangenomen, met steun van VVD en CDA. En op 15 juni gingen drie amendementen over aangescherpte zienswijzen richting GGD, Veiligheidsregio en Omgevingsdienst unaniem door de raad. Aangedragen door dezelfde fractie.

Wat u hiervan merkt

Misschien denkt u: en wat schiet ik daarmee op. Terechte vraag.

Dit. De uitsluiting is aan u verkocht met een verhaal over onwerkbaarheid. Dat verhaal is in honderd dagen weerlegd door de mensen die het vertelden. Er is in Olst-Wijhe geen fractie die alles blokkeert. Er is geen partij die de boel ophoudt. Er zijn zeventien raadsleden die het over verreweg de meeste dingen eens zijn, en over sociale huur niet.

De prijs die u betaalde was dus voor iets anders. Drie maanden formatie. Een externe verkenner. Een externe formateur uit Hof van Twente. Een afgezegde openbare bijeenkomst waar u de bevindingen had moeten horen. Een petitie van driehonderd inwoners die niet bij een partij hoorden. En een raad die op scherp staat terwijl hij het grotendeels met zichzelf eens is.

Voor het gezin dat in Wengerhoek in een flexwoning zit, betekent het iets concreters. Twee moties die hun woning een definitieve bestemming hadden kunnen geven, sneuvelden op 26 mei met elf tegen zes. Dat had ook een gesprek kunnen zijn. Gesprekken die niet gevoerd worden, leveren zelden een amendement op.

Het kon hier ook anders, en dat is hier ook gebeurd

Acht jaar geleden lag er in dit gemeentehuis een raadsakkoord met de naam “Samen verder”, met een handtekening van iedere fractie eronder. De wethouders traden toen aan mede namens D66, PvdA en GroenLinks. Dat was geen import uit Wageningen of Den Haag. Dat was Olst-Wijhe.

Formateur Nauta liet bovendien zien dat het simpeler kan dan het gemaakt is. Toen een inwoner haar de petitie stuurde, schreef zij terug dat zij al bezig was een afspraak met de fractie in te plannen. Eén e-mail. Meer was het niet.

De handvatten lagen er dus. Ze zijn alleen niet opgepakt.

Tot slot

Lees de agenda’s van die honderd dagen nog eens door en let op de woorden. Het woord “vastgoedmanagement” komt vijf keer voor. Het woord “inwoner” één keer, in een motie over inzage in je eigen gegevens. Verder heet u bouwsteen, doelgroep, gebied of functie.

Kijk dan naar wat er besloten werd. Een programma-indeling. Een splitsing van programma’s. Een nulmeting. Een evaluatie. Een visie op informatievoorziening. Een incidenteel budget voor de inrichting en uitvoering van beheer. Een akkoord dat zijn eigen ambitie omschrijft als de basis op orde.

Zo verschuift het. Kiezen wordt wegen. Wegen wordt plannen. Plannen wordt beheren. En als beheren het hoogste doel is geworden, is een politieke tegenstander geen tegenstander meer maar een storing in het proces. Dan is uitsluiten geen ideologische daad, maar een efficiencymaatregel. Het ligt niet aan de wil van deze drie fractievoorzitters. Het ligt aan de taal waarin dit gemeentehuis over zichzelf praat.

Dan blijft alleen management over…….

De cijfers over honderd dagen laten zien dat er nooit een reden was om het gesprek niet te voeren. De begroting komt in het najaar, het college-uitvoeringsprogramma ligt er dan ook, en het advies van Scholten over de onderlinge verhoudingen wacht nog altijd op iemand die het uitvoert.

Aan Gemeentebelangen, CDA en VVD dus deze ene vraag, en ik zou hem graag beantwoord zien: noem één besluit uit deze honderd dagen dat anders was uitgevallen als de grootste partij aan tafel had gezeten. Eén.

Tenzij iemand in september eindelijk zijn hand opsteekt. Niet om in te stemmen. Maar om een gesprek te beginnen.

👉 Deel dit artikel, dit moeten meer mensen weten 👉 Schrijf je gratis in op Substack en ontvang elk opiniestuk direct in je inbox: desallandsegeus.substack.com

De Sallandse Geus is een opinie-initiatief dat lokale politiek kritisch volgt. Niets menselijks is ons vreemd, maar gebakken lucht verdragen we niet.

Bedankt voor het lezen! Abonneer je gratis om nieuwe artikelen te ontvangen en mijn werk te steunen.

Op 18 maart brachten 19.890 inwoners van de gemeente Raalte hun stem uit. De opkomst steeg van 57,2 naar ruim 63 procent, en dat is een flinke sprong. BurgerBelangen werd met 5.250 stemmen de grootste en kreeg zeven van de vijfentwintig zetels. Het CDA volgde met vijf, Gemeentebelangen en de VVD kregen er elk vier, BBB en PRO elk twee, D66 één. Op 4 juni presenteerden BurgerBelangen, CDA en de lokale VVD hun coalitieakkoord “Raalte, een gemeente die leeft, groeit en verbindt” [Coalitieakkoord gemeente Raalte 2026-2030]. Dezelfde drie partijen als de vorige periode, samen zestien van de vijfentwintig zetels. Op 11 juni benoemde de raad de wethouders Michel Brinkhuis en Annemarie Dubbink (beiden BurgerBelangen), Martine Scholten (CDA) en Alexander Kreule (VVD), die samen met burgemeester Rob Zuidema het college vormen. De fractievoorzitters vatten hun ambitie zo samen: voortbouwen op het fundament dat de afgelopen bestuursperiode is gelegd. Honderd dagen later kunnen we nagaan hoe dat voortbouwen eruitziet. De besluitenlijsten zijn openbaar.

De eerste stemming was een applaus

Het begon op 31 maart, in de raadszaal aan de Zwolsestraat. De uitslag van de verkiezingen moest worden bekrachtigd en de nieuwe raadsleden toegelaten. Een formaliteit, dat wel. Maar het is ook het eerste moment waarop een nieuwe raad iets doet.

De voorzitter vroeg of de raad kon instemmen. En toen: “Dan kunt u voor applaudisseren.”

Er werd geklapt. Er werd niet gestemd. In de besluitenlijst staat het als unaniem vastgesteld.

Het is een klein moment en ik wil er niet meer van maken dan het is. Bij een geloofsbrievenprocedure gaat het zelden anders. Maar het is wel de toon waarop deze raad begon, en honderd dagen later klinkt die toon nog na.

Wat er wel klopt

Een raad die het vaak eens is, is niet per se een slechte raad. Veel van wat er langskwam is gewoon niet controversieel. Een omgevingsvergunning voor een tweede bedrijfswoning aan de Ververweg in Heino. Twaalf recreatiewoningen aan de Radioweg. Een vangnetuitkering aanvragen die de gemeente simpelweg nodig heeft. Daar hoef je geen amendement op te schrijven om je werk goed te doen.

En de coalitie is netjes tot stand gekomen. Geen partij werd buitengesloten, geen protocol werd genegeerd, geen petitie was nodig. Wie ziet wat er dit voorjaar twintig kilometer verderop in Olst-Wijhe gebeurde, weet dat dit geen vanzelfsprekendheid is.

Dat is het eerlijke verhaal. Maar eerlijk is niet hetzelfde als volledig.

Nul amendementen

Ik heb de besluitenlijsten van 26 maart tot en met 2 juli naast elkaar gelegd. Negenenveertig momenten waarop de raad iets besloot of behandelde. Zesentwintig raadsvoorstellen, achttien procedurele punten, vijf moties.

En nul amendementen.

Dat is het getal waar het om draait. Een motie is een verzoek aan het college: doe hier eens iets mee. Een amendement is iets anders. Een amendement verandert het besluit zelf, voordat het genomen wordt. Het is het enige instrument waarmee een raad een voorstel niet aanneemt of afwijst, maar bijstuurt. Het is, letterlijk, het gereedschap van medewetgever.

In honderd dagen greep niemand in Raalte ernaar. Niet de coalitie, niet de oppositie.

De partij die nul keer tegen was

Kijk dan naar hoe er gestemd werd. Gemeentebelangen, met vier zetels de grootste oppositiefractie, stemde eenentwintig keer voor en nul keer tegen. Nul procent. Het CDA en de VVD, allebei coalitiepartij, ook nul.

De meest tegenstemmende fractie van Raalte is D66. Twee tegenstemmen, tien procent. D66 heeft één zetel en één raadslid.

In honderd dagen viel de raad drie keer echt uiteen. Op 21 mei ging het over dierlijke mest en bemestingsnormen, een motie van BBB en CDA. Drieëntwintig stemmen voor, één tegen. Dat ene tegengeluid kwam van D66. Op 2 juli ging het over de verklaring van geen bedenkingen voor het zonnepark aan de Hondemorsweg. Twintig voor, twee tegen, en die twee waren van BBB.

Eén raadslid tegen mest. Twee tegen een zonnepark. Dat is de volledige oogst aan verdeeldheid in een kwart jaar.

De avond dat het gemeentehuis niet werd uitgesloten

Het derde moment is het interessantste, en het valt precies samen met de installatie van het nieuwe college.

Op 11 juni, dezelfde avond waarop Brinkhuis, Dubbink, Scholten en Kreule werden benoemd, dienden Gemeentebelangen en BBB een motie vreemd in om nieuwbouw van het gemeentehuis uit te sluiten. Niet om een besluit te nemen over de huisvesting, maar om één optie van tafel te halen voordat er geld naartoe gaat.

De motie werd verworpen. Zes raadsleden stemden voor.

Nu kun je vinden dat je opties niet moet dichttimmeren voordat je de cijfers kent. Dat is een verdedigbaar standpunt en de coalitie mag het hebben. Maar het gaat hier wel om het duurste soort besluit dat een gemeente van vijfendertigduizend inwoners kan nemen. Een gemeentehuis kost tientallen miljoenen. Zo’n bedrag begint altijd klein, met een verkenning, een haalbaarheidsstudie, een scenario-analyse. En als een raad in juni de mogelijkheid niet wil uitsluiten, dan is dat het moment waarop het begint.

Zet dat naast die nul amendementen. Deze raad heeft in honderd dagen laten zien dat hij besluiten niet bijstuurt. Als het gemeentehuis er straks aankomt, komt het aan als een voorstel waar alleen ja of nee op past.

Wat er ondertussen langs kwam

En dat is jammer, want er kwam genoeg langs waarop bijsturen zin had gehad.

De voorkeurslocatie voor woningbouw in Luttenberg, vastgesteld op 2 juli met algemene stemmen. Het rekenkameronderzoek naar de toekomst van religieus vastgoed, diezelfde avond, ook met algemene stemmen. Dat gaat over de kerken van Mariënheem, Heeten, Luttenberg en Broekland. Over gebouwen waar generaties Sallanders zijn gedoopt en begraven, en waar de vraag nu is wie ze straks betaalt. Een rekenkamer schrijft daar een rapport over, de raad neemt het aan, en er verandert niets aan het voorstel.

En dan het zorgvuldigste voorbeeld. Op 16 april besloot de raad om géén zienswijze in te dienen op de gemeenschappelijke regeling Collectie Overijssel. Unaniem, vierentwintig stemmen. Een gemeenschappelijke regeling is een samenwerkingsverband waar de gemeente geld in stopt en waar de raad zelf nauwelijks over gaat. Een zienswijze is precies het instrument waarmee een raad daar nog iets van kan vinden.

In Olst-Wijhe deed de raad op 15 juni het omgekeerde. Daar lagen drie ontwerpbegrotingen van gemeenschappelijke regelingen, en de raad scherpte alle drie de zienswijzen aan met een amendement. Unaniem aangenomen. Zelfde soort besluit, twee weken later, twintig kilometer verderop, tegenovergestelde reflex.

Dat is geen theorie. Dat is bewijs dat het anders kan.

Wat u hiervan merkt

Misschien denkt u: als iedereen het eens is, gaat het toch goed?

Soms wel. Maar u kiest geen raad om te knikken. U kiest vijfentwintig mensen die uw geld uitgeven en die het college controleren. Als er in honderd dagen niets wordt bijgestuurd, betekent dat één van twee dingen. Of het college levert voorstellen af die geen enkele verbetering behoeven. Of de raad kijkt niet goed genoeg.

Het eerste komt niet voor. Ik ken geen college in Nederland dat vijfentwintig raadsvoorstellen aflevert waar geen komma aan te verbeteren valt.

Voor u betekent het dit. Als het gemeentehuis er komt, is er geen moment geweest waarop uw raadslid heeft geprobeerd het bij te sturen. Als de kerk in uw dorp straks dicht gaat, ligt er een rapport dat unaniem is aangenomen en verder niets. Als de locatie in Luttenberg tegenvalt, is er nooit een alternatief in stemming gebracht.

Niet omdat iemand iets fout deed. Maar omdat niemand iets deed.

Tot slot

Lees de agendapunten van deze honderd dagen nog eens door en let op de woorden. Zes keer een omgevingsplan, waarvan meerdere met “TAM” ervoor. Vijf keer een vergunning. Negen keer een benoeming. Twee visies op informatievoorziening en digitalisering, in de stukken afgekort tot letters die u nergens anders tegenkomt.

Het woord “inwoner” komt in geen enkele van de negenenveertig agendapunten voor. Geen enkele.

Dat is geen slordigheid, het is een taal. In die taal is een dorp een locatie, een kerk is vastgoed, een woning is een programma en een besluit is een procedure die moet worden afgerond. Wie in die taal werkt, gaat vanzelf minder amenderen. Want een procedure stuur je niet bij, een procedure doorloop je. Kiezen wordt wegen, wegen wordt plannen, plannen wordt afhandelen.

Dan blijft alleen management over.

Er is nog tijd. De begroting komt in het najaar, en dat is het moment waarop een raad zijn gereedschap uit de kast haalt of definitief laat liggen. Aan de negen raadsleden buiten de coalitie zou ik willen vragen: u vertegenwoordigt bijna veertig procent van de kiezers en u heeft in honderd dagen nul keer een voorstel gewijzigd. Aan de zestien binnen de coalitie: een handtekening onder een akkoord is geen belofte om nooit meer een vraag te stellen.

Tenzij iemand in het najaar eindelijk zijn hand opsteekt. Niet om te applaudisseren. Maar om een voorstel te veranderen.

👉 Deel dit artikel, dit moeten meer mensen weten

👉 Schrijf je gratis in op Substack en ontvang elk opiniestuk direct in je inbox: desallandsegeus.substack.com

De Sallandse Geus is een opinie-initiatief dat lokale politiek kritisch volgt. Niets menselijks is ons vreemd, maar gebakken lucht verdragen we niet.

Bedankt voor het lezen! Abonneer je gratis om nieuwe artikelen te ontvangen en mijn werk te steunen.

In de gemeente Raalte staan veertien religieuze gebouwen. Negen katholieke kerken, drie protestantse, een moskee en een voormalige synagoge. Drie van die katholieke kerken zijn inmiddels dicht. Voor drie andere wordt dit jaar nog een sluitingsbesluit verwacht. Ondertussen behandelde de raad op 2 juli een raadsvoorstel over de toekomst van dat vastgoed, op basis van een gedegen onderzoek van de Rekenkamer Raalte. De portefeuilles liggen bij wethouder Dubbink (maatschappelijk vastgoed) en wethouder Brinkhuis (cultuur).

En dan de kern van wat er gebeurde: de rekenkamer stelt vast dat de raad zijn kaderstellende rol “nu niet of onvoldoende” invult. Waarna de raad wordt gevraagd om met waardering kennis te nemen, kennis te nemen, en in te stemmen. Drie werkwoorden. Geen daarvan is “besluiten”.

In het kort

• De Rekenkamer Raalte onderzocht hoe het staat met veertien religieuze gebouwen; drie kerken zijn al gesloten, drie volgen mogelijk in 2026.

• De rekenkamer concludeert dat er sinds 2021 nooit een door de raad vastgesteld beleidskader is geweest.

• Het college gaat “beperkt in” op precies die aanbeveling — de enige die de raad zelf raakt.

• De drie beslispunten vragen alleen om kennisnemen en instemmen, niet om een opdracht tot een beleidskader.

• De subsidieregeling loopt in 2026 af; nergens in de stukken staat een bedrag, en de rubriek Financiën vermeldt “Nvt”.

• De behandelend ambtenaar en de griffier zijn dezelfde persoon: Karin Zomer.

• Er wordt beslist over beleid terwijl parallel drie concrete kerken op de sluitingsstoep staan.

Wil je weten hoe dit kon? Lees verder.

Stel je een dorp voor. Mariënheem, Nieuw-Heeten, Heeten, Broekland, Luttenberg. Kleine kernen, hechte gemeenschappen. In het midden een kerk die er al generaties staat. Niet alleen een gebouw waar op zondag iets gebeurt, maar het punt waar mensen elkaar tegenkomen, waar dopen en begraven en trouwen samenkomen. Dat is precies wat de rekenkamer in het voorwoord opschrijft: kerkgebouwen zijn “meer dan alleen gebouwen.” En in datzelfde dossier haalt de rekenkamer haar eigen onderzoek uit 2020 aan, waaruit bleek dat inwoners van Raalte veel waarde hechten aan ontmoetingsplekken in kleine kernen.

Nu gaan er kerken dicht. Drie al. Drie mogelijk dit jaar. En de vraag die op tafel had moeten liggen is simpel: wat wil de gemeente Raalte daar eigenlijk mee?

Eerst het eerlijke verhaal

Want dat is er ook, en dat verdient krediet. Dit is een goed rekenkamerrapport. Het is helder, het legt het probleem bloot zonder de gemeente af te branden, en het benoemt wat wel werkt. De pragmatische aanpak van de gemeente — meedenken, financieel bijdragen aan haalbaarheidsonderzoeken, contact houden met kerkbesturen, wordt door de betrokkenen gewaardeerd. De rekenkamer stelt onomwonden: “de pragmatische aanpak werkt.” De aanpak is bovendien vergelijkbaar met die van andere gemeenten.

En het college doet ook niet niets. Het denkt mee, het draagt bij, het houdt contact. De rekenkamer prijst dat expliciet. Er is hier geen sprake van bestuurlijke onverschilligheid.

Dat is het eerlijke verhaal. Maar eerlijk is niet hetzelfde als volledig.

Het woord “pragmatisch” doet twee tegengestelde dingen tegelijk

Let op hoe één woord door dit hele dossier heen loopt. “Pragmatisch.” De eerste aanbeveling luidt: “Ga door met de pragmatische en ondersteunende aanpak.” Klinkt als een compliment. En dat is het ook.

Maar diezelfde rekenkamer schrijft: “de pragmatische aanpak werkt, maar loopt tegen grenzen aan vanwege dat ontbrekende beleidskader.” Nu is pragmatisch ineens een probleem. Het woord dekt twee tegengestelde oordelen: het werkt in de kleine gevallen, en het faalt zodra het spannend wordt.

Vertaald naar gewone taal: als er één kerkbestuur langskomt met een plan, redt de gemeente het met meedenken en een beetje subsidie. Maar er is geen afwegingskader, geen doel, geen criterium voor het moment waarop drie of vier gemeenschappen tegelijk aankloppen en de een wel en de ander niet geholpen kan worden. Dan wordt het casusgewijs. En casusgewijs betekent, aldus de rekenkamer zelf: “reactief handelen, casusgewijze besluitvorming, minder voorspelbaarheid.”

Dat is geen abstract bestuurlijk mankement. Dat is het verschil tussen een dorp dat weet waar het aan toe is en een dorp dat afhankelijk is van wie er toevallig meekijkt.

Vijf jaar beleid zonder kader — en de raad zei niks

Hier zit de scherpste zin van het hele stuk, en hij staat gewoon in het raadsvoorstel: “Er is dus geen beleidskader of (uitgebreidere) kerkenvisie door de raad vastgesteld.”

Let op dat woordje “dus”. Alsof het onvermijdelijk was. Dat was het niet. In 2021 kreeg de raad de Informatienotitie Voortgang kerkenvisie “ter kennisgeving aangeboden.” Het college vond die notitie voldoende; een uitgebreider rapport, zo staat er, “zou geen toegevoegde waarde hebben.” De raad nam er kennis van en liet het daarbij. Vijf jaar lang.

Vijf jaar heeft het college gehandeld: ondersteund, subsidies verstrekt, meegedacht. Zonder dat de raad ooit heeft vastgesteld waar dat handelen naartoe moet. En nu, na vijf jaar, constateert de rekenkamer dat de raad “de controlerende rol invult, maar voor de kaderstellende rol gebeurt dit nu niet of onvoldoende.”

Vertaald: de raad kijkt wel toe, maar heeft nooit gezegd wat hij wil. En dat is niet het college aan te rekenen. Dat is de raad zelf.

Het college gaat “beperkt in” op precies de aanbeveling die schuurt

Er zijn vier aanbevelingen. Op drie ervan reageert het college instemmend. Op aanbeveling twee — stel een beleidskader op en leg het ter vaststelling voor aan de raad — gaat het college, in de woorden van de rekenkamer, “beperkt in.”

“Beperkt ingaan op” is bestuurstaal. Vertaald: het college schuift de kern van de aanbeveling opzij. En het is niet toeval dat het juist deze aanbeveling betreft. Dit is de enige die de raad zelf raakt, de enige die vraagt om richtinggevende keuzes in plaats van meedenken per geval.

Het nawoord van de rekenkamer legt de vinger er droog op: “De belangrijkste vraag die resteert betreft de wijze waarop de raad en het college in de komende jaren invulling willen geven aan de gewenste voorspelbaarheid en samenhang.” Lees dat nog eens. Na een volledig onderzoek is de kernvraag nog steeds onbeantwoord. Dat is geen open uitnodiging. Dat is een constatering dat er niets is opgelost.

En het raadsvoorstel maakt kiezen onmogelijk

Hier wordt het echt interessant. Want de raad zou dit kunnen rechtzetten. De rekenkamer richt aanbeveling twee expliciet aan de raad. In het “beoogd effect” van het raadsvoorstel staat zelfs dat de raad, “indien de raad besluit tot het overnemen van de aanbeveling om een beleidskader op te stellen”, die opdracht aan het college kan meegeven.

Maar kijk dan naar de drie beslispunten. Met waardering kennis nemen. Kennis nemen. Instemmen met de reactie van het college. Nergens staat: besluiten of er een beleidskader komt. De optie wordt in de inleiding genoemd en vervolgens niet vertaald naar iets waarover je kunt stemmen.

Vertaald naar gewone taal: de raad wordt uitgenodigd om in te stemmen met een collegereactie die de belangrijkste aanbeveling naast zich neerlegt. Wie een beleidskader wil, moet dat zelf agenderen, zelf een motie schrijven, zelf het initiatief nemen. Het voorstel helpt daar niet bij. Het glijdt eroverheen.

Financiën: “Nvt”, terwijl de subsidie afloopt

En dan de cijfers. Of beter: het gebrek eraan. In geen enkel aangeleverd stuk staat één bedrag. Niet de hoogte van de subsidieregeling, niet wat verlenging kost, niet hoeveel geld er de afgelopen jaren is uitgekeerd. De rubriek Financiën in het raadsvoorstel vermeldt kaal: “Nvt.”

Dat is opvallend, want aanbeveling drie vraagt letterlijk om verlenging van de subsidieregeling én om evaluatie van “de hoogte van de bijdrage in het licht van de daadwerkelijke kosten van haalbaarheidsonderzoeken.” Er wordt dus gevraagd om na te denken over geld, en tegelijk staat er dat financiën niet van toepassing zijn. Dat is een tegenspraak binnen één document.

Wat wél opvalt in aanbeveling één: de rekenkamer vraagt om te “zorgen dat subsidiegelden die (nog) niet door de kerken konden worden benut, beschikbaar blijven voor volgende jaren.” Dat impliceert dat dit nu niet gebeurt — dat er dus geld is dat niet is benut. Hoeveel? Waar is het gebleven? Dat staat nergens. En zonder die cijfers kan ik het niet reconstrueren, en de raad kan de vraag naar verlenging niet fatsoenlijk beoordelen. Dat is geen verzuim van mij; dat is een gat in het dossier.

De regeling loopt in 2026 af. Het enige wat het college toezegt is een “integrale afweging rond de begroting 2027” en “onderzoeken of deze regeling kan worden verbreed.” Dubbele slag om de arm. Onderzoeken óf het kan, niet dat het gebeurt. Als de raad nu niks doet, vervalt de regeling zonder besluit.

Nog één detail dat het stuk zelf niet toelicht

De behandelend ambtenaar heet Karin Zomer. De griffier die het raadsbesluit ondertekent, heet Karin Zomer. Dat is dezelfde persoon. Of die rolcombinatie in Raalte gebruikelijk is, kan ik uit deze stukken niet opmaken — ik heb geen vergelijkingsmateriaal. Maar de ambtenaar die een voorstel voorbereidt en de griffier die de raad onafhankelijk moet bedienen, zijn twee verschillende rollen. Dat ze samenvallen, verdient op zijn minst een toelichting. Die ontbreekt.

De mens die niet aan tafel zat

Voor het onderzoek zijn kerkbesturen, werkgroepen, stichtingen, een wethouder, een beleidsmedewerker en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed gehoord. Dat is degelijk. Maar de inwoner zelf — de man die al vijftig jaar in Broekland woont, de vrijwilliger in Luttenberg die de kerkdeur nog opent — is alleen indirect vertegenwoordigd, via besturen en werkgroepen.

En juist die vrijwilliger is het kwetsbaarste onderdeel van het hele systeem. Het rapport benoemt het zelf: vergrijzing, “bestuurlijke continuïteit onzeker.” De hele pragmatische aanpak leunt op mensen die meedenken, plannen maken, initiatief nemen van onderop. Het college vindt dat belangrijk: initiatieven moeten “van onderop komen, vanuit de parochianen en inwoners.”

Mooi principe. Maar wat als er van onderop niemand meer is? Als de laatste vrijwilliger in een klein dorp ermee stopt en er geen initiatief komt? Dan staat de kerk leeg. En dan? Het dossier beschrijft geen enkel scenario waarin de gemeente een vangnet vormt. Geen plan B. De gemeente is facilitator, en als er niks te faciliteren valt, is er niks. Dat is de stille consequentie van “van onderop.”

Wat er beter kon

Het lag voor het oprapen. De rekenkamer heeft het werk gedaan, het rapport is helder, de aanbeveling is concreet: stel een beleidskader op, met criteria die aansluiten bij leefbaarheid in de kernen, en denk aan een subsidiemodel vergelijkbaar met dat voor multifunctionele accommodaties. De rekenkamer heeft zelfs de haak al aangereikt.

Het enige wat de raad hoefde te doen, was er een beslispunt van maken. Eén regel: “De raad geeft het college opdracht om vóór [datum] een beleidskader religieus vastgoed ter vaststelling voor te leggen.” Dan was de kaderstellende rol ingevuld, was de subsidieregeling geborgd, en wisten de dorpen waar ze aan toe waren.

In plaats daarvan: kennisnemen, kennisnemen, instemmen. De kans lag er. Hij werd niet gegrepen.

Dan blijft alleen management over

Kijk naar de taal van dit dossier en zie wat er met de kerk gebeurt. Ze is geen ontmoetingsplek meer maar “religieus vastgoed.” De gemeenschap is een “stakeholder.” De inwoner is een “betrokken partij,” vertegenwoordigd via een “werkgroep.” De toekomst van een dorp wordt een “hulpvraag rond herbestemming.” En de vraag of een kerk blijft staan, verschuift naar de vraag of de “pragmatische aanpak voldoende samenhangend, voorspelbaar en uitvoerbaar” is.

Zo verschuift kiezen naar wegen, en wegen naar beheren. De raad kiest niet wat hij wil met veertien gebouwen in zijn dorpen; hij weegt of het college de zaak netjes heeft afgehandeld. En het college beheert per geval, zonder kader, zonder doel, tot de vrijwilligers op zijn. Niemand doet iets fout. Iedereen is content. De rekenkamer is met instemming. Het college is content. De raad neemt met waardering kennis.

Dat is niet de schuld van de mensen. Het is de taal van het systeem, die van een kerk een dossier maakt en van een besluit een kennisgeving. Maar als niemand meer kiest, en iedereen alleen nog weegt of het proces klopt, dan blijft er van democratie weinig over.

Dan blijft alleen management over.

👉 Deel dit artikel — dit moeten meer mensen weten

👉 Schrijf je gratis in op Substack en ontvang elk opiniestuk direct in je inbox: desallandsegeus.substack.com

De Sallandse Geus is Martijn Jumelet. De Sallandse Geus is een opinie-initiatief dat lokale politiek kritisch volgt. Niets menselijks is ons vreemd, maar gebakken lucht verdragen we niet.

Bedankt voor het lezen! Abonneer je gratis om nieuwe artikelen te ontvangen en mijn werk te steunen.

Dossier: 39031-2026

Twee weken nadat de nieuwe coalitie in Wijhe haar akkoord ondertekende “Betrouwbaar en bestendig: de basis op orde” ligt er een besluit op tafel dat de basis eerst flink door elkaar schudt. Het college onder verantwoordelijkheid van financiënwethouder Hans Olthof (VVD) heeft op 30 juni een bestuurlijke opdracht bezuinigingen vastgesteld. De aanleiding: de meicirculaire laat “flinke tekorten” zien. De opdracht: een sluitende begroting voor 2027 en verder. Het bedrag: 1,4 miljoen euro in 2027, oplopend naar 2,2 miljoen in 2028. En de lijst met maatregelen die dat moet realiseren? Die is vertrouwelijk.

De opening

Er staat een zin in deze adviesnota die u even moet laten bezinken. Onder het kopje “Argument tegen” schrijft het college over zichzelf: “Dat betekent dat eerdere werkzaamheden, functies, regelingen of voorzieningen niet vanzelfsprekend zijn.”

Vertaald naar gewone taal: er kan van alles verdwijnen. Een baan bij de gemeente. Een regeling waar iemand op rekent. Een voorziening in een van de dorpen. Wat precies, dat weet u nog niet. Dat mag u nog niet weten. Want de lijst met concrete maatregelen bijlage 2 — is vertrouwelijk verklaard.

De erkenning

Laat ik eerlijk zijn: een bestuur dat een tekort ziet aankomen en er meteen op acteert, doet iets goeds. Dat is beter dan wegkijken tot de accountant aan de bel trekt. Het college zegt het ook nuchter: de tekorten waren “niet volledig onverwacht”. Er wordt niet gedaan alsof de meicirculaire uit de lucht kwam vallen. En de redenering dat vroeg ingrijpen later “financiële rust en ruimte voor ambities” oplevert, is verdedigbaar. Een sluitende begroting is geen luxe, het is een wettelijke plicht.

Bovendien is het besluit procedureel netjes wat het is: een collegebesluit om de organisatie een richting te geven. Niet meer, niet minder. De raad beslist uiteindelijk over de echte keuzes, bij de begroting in het najaar.

Dat is het eerlijke verhaal. Maar eerlijk is niet hetzelfde als volledig.

Wat u niet mag weten en waarom dat uitmaakt

Het hart van dit besluit is besluitpunt 2: bijlage 2 wordt vertrouwelijk bestempeld, op grond van artikel 5.1 lid 2 sub b van de Wet Open Overheid. De reden die het college geeft: de bijlage gaat over “specifieke maatregelen die financieel effect hebben op de eigen organisatie en partners.” En dan volgt de kern: “Omdat op dit moment er geen sprake van is dat hier toe besloten wordt is het ongewenst om hier al (mogelijk onnodig) over te communiceren.”

Hier staat eigenlijk: we hebben een lijst met mogelijke maatregelen, maar omdat het nog niet vaststaat, houden we hem dicht. Dat is een begrijpelijke redenering als het gaat om personele consequenties — niemand wil dat een medewerker uit een raadsstuk moet vernemen dat zijn functie op de tochtlijst staat. Dat is fatsoen en dat is terecht.

Maar de bijlage gaat niet alleen over de eigen organisatie. Ze gaat ook over “partners”. En daar begint het te wringen. Want een subsidie aan een dorpshuis, een bijdrage aan een vereniging, een regeling voor een kwetsbare groep: dat zijn ook “partners”. Als de complete waslijst aan denkbare bezuinigingen achter slot en grendel gaat, dan gaat de discussie over wat er weg kan volledig buiten het zicht van de inwoner. Tot het najaar. Tot het pakket dichtgetimmerd op de raadstafel ligt.

En dan is de vraag niet meer óf er bezuinigd wordt, maar alleen nog waar het rode potlood het diepst gaat.

De N.v.t. die zichzelf ontmaskert

Onder het kopje “Participatie” staat één woord: “N.v.t.”

Bij een besluit dat volgens het college zelf “de organisatie en samenleving zal raken”, staat bij participatie: niet van toepassing. Bij duurzaamheid ook, wat je nog kunt billijken. Maar participatie? Bij bezuinigingen die voorzieningen kunnen raken?

Het college redt zich uit deze spagaat door participatie te herdefiniëren als communicatie achteraf. Onder “Risico’s” staat het met zoveel woorden: “we zullen bewust rekening moeten houden dat we medewerkers, partners en inwoners mee moeten nemen in de noodzaak tot bezuinigingen.”

Leest u dat nog eens. Inwoners worden niet gevraagd wat ze belangrijk vinden, welke voorziening voor hen onmisbaar is, waar zij zelf de pijn zouden nemen. Inwoners worden “meegenomen in de noodzaak”. Het besluit staat, de inwoner mag begrijpen waarom. Dat is geen participatie. Dat is voorlichting.

En dat schuurt met het bestuursakkoord dat deze coalitie enkele weken eerder ondertekende. “Sterke voorzieningen in alle kernen en dorpen”, stond daarin. En: betrouwbaarheid, weten wat de gemeente doet en waarom. Betrouwbaarheid begint met inwoners serieus nemen vóór het besluit valt, niet erna.

Het bedrag dat groter moet zijn dan het bedrag

Er zit een opmerkelijke passage in de risicoparagraaf. Het college schrijft dat gestreefd moet worden naar een maatregelenpakket “dat meer bedraagt dan de 1,4 miljoen (2027).” Waarom? Twee redenen: om tegenvallers op te vangen, en “om het college ook nog keuzes te geven in de te nemen maatregelen.”

Vertaald: zoek voor meer dan anderhalf miljoen aan bezuinigingen, zodat wij straks kunnen kiezen welke we niet doorvoeren. Dat is op zichzelf verstandig bestuur — een buffer inbouwen is netjes. Maar het betekent ook dat de ambtelijke organisatie deze zomer méér moet wegstrepen dan strikt nodig is. Meer functies, meer regelingen, meer voorzieningen op de lijst dan er uiteindelijk sneuvelen.

En let op de andere kant van de rekening. Onder “Planning en uitvoering” staat dat na het reces óók gevraagd wordt om “incidenteel budget om dit pakket te effectueren.” Om te kunnen bezuinigen, is dus eerst geld nodig. Hoeveel? Dat staat er niet. Geen bedrag, geen raming, geen dekking.

Hier loopt mijn analyse tegen een grens aan die niet aan mij ligt maar aan het stuk. Wat 1,4 miljoen betekent naast de totale begroting van Olst-Wijhe, hoe groot dat gat is als aandeel van het geheel, hoe de reservepositie erbij staat, dat valt uit dit voorstel niet op te maken. Het meerjarenperspectief en de meicirculaire worden genoemd, maar niet meegeleverd. De lezer krijgt het getal, niet de maat. En zonder maat is anderhalf miljoen een abstractie: het kan een schrammetje zijn of een amputatie.

De vertaling: wie merkt hier iets van?

Dit is waar het concreet wordt, of juist niet. Want het eerlijke antwoord is: dat weet niemand die dit stuk leest. De sporthal in Wesepe die er al jaren niet komt, de subsidie voor een dorpshuis, de zorg die net iets ruimer was dan wettelijk moet — het kán er allemaal in zitten. Of niet. De lijst is dicht.

Wat we wel weten, staat in de nota zelf: “we moeten opnieuw kritisch kijken naar onze wettelijke taken, waar extra wordt gedaan en in lijn van het bestuursakkoord het wat minder kan.” Alles boven het wettelijk minimum staat ter discussie. En het “extra” boven het wettelijk minimum, dat is nu juist vaak het cement van een gemeenschap: het buurthuis, de subsidie voor de vrijwilligersclub, de conciërge die net dat beetje langer bleef.

De medewerker van de gemeente weet deze zomer niet of zijn werkplek er in 2027 nog is. Dat is geen retorische figuur, het staat er, tussen de regels van “functies zijn niet vanzelfsprekend”. Voor die mens is de zomer van 2026 een periode van onzekerheid, achter een bijlage die vertrouwelijk is.

De blik vooruit

Het kan anders, en het hoeft niet eens veel te kosten. Andere gemeenten die voor een bezuinigingsronde stonden, legden inwoners vooraf keuzes voor: hier is het gat, dit zijn de knoppen, waar zou u aan draaien? Niet omdat de uitkomst dan leuker wordt, maar omdat de keuzes dan gedragen worden. Wie mag meepraten over de pijn, accepteert de pijn eerder.

Het college kán de personele bijlage vertrouwelijk houden, dat is fatsoen en tegelijk de categorieën van maatschappelijke bezuinigingen openbaar op tafel leggen. Die twee bijten elkaar niet. De keuze om álles dicht te houden tot het najaar is een keuze, geen noodzaak.

En de raad heeft hier een rol. Dit is een collegebesluit; de raad hoeft nu niks. Maar de raad kán nu al vragen om openbaarheid van wat openbaar kan, en om de maat bij het bedrag: hoe groot is dit gat werkelijk? Olst-Wijhe Vooruit, met zes zetels de grootste fractie en enige oppositie, heeft hier een open doel. De vraag is of iemand hem inkopt, of dat het net als bij eerdere financiële stukken bij mokkend afwachten blijft.

Dan blijft alleen management over

Lees deze nota nog eens op de mensen. Ze komen voor in drie hoedanigheden. Ze zijn “de organisatie”. Ze zijn “de samenleving”. En ze zijn “partners”. Nergens is er een naam, een gezicht, een dorp. De medewerker is een “functie” die “niet vanzelfsprekend” is. De inwoner is iemand die straks “meegenomen” moet worden “in de noodzaak”. De vereniging is een “partner” met “financieel effect”.

Kijk dan naar wat er met de beslissing gebeurt. Kiezen — welke voorziening houden we, welke laten we los — is deze zomer verschoven naar wegen: het directieteam weegt maatregelen af. Wegen is verschoven naar plannen: er komt een pakket, groter dan strikt nodig, zodat er iets te kiezen valt. En het plan verschuift naar beheren: na het reces wordt het pakket “geëffectueerd”, desnoods via een eerste begrotingswijziging. De raad en dus u, komt aan het eind van die keten binnen, als het meeste al gewogen, gepland en dichtgetimmerd is.

Dit is geen kwade opzet van wethouder Olthof of van wie dan ook. Het is de taal van het systeem: efficiënt, procedureel correct, en precies daarom zo koel. Een tekort wordt een opdracht, een opdracht wordt een pakket, een pakket wordt beheerd. Ergens in die keten zit de sporthal die er niet komt, de baan die verdwijnt, de subsidie die stopt. Maar die staan in bijlage 2, en die is vertrouwelijk.

Als de keuze over voorzieningen buiten het zicht valt en de inwoner pas aan het eind wordt “meegenomen”, dan is er niets meer te kiezen. Dan blijft alleen management over.

👉 Deel dit artikel — dit moeten meer mensen weten

👉 Schrijf je gratis in op Substack en ontvang elk opiniestuk direct in je inbox: desallandsegeus.substack.com

De Sallandse Geus is Martijn Jumelet. De Sallandse Geus is een opinie-initiatief dat lokale politiek kritisch volgt. Niets menselijks is ons vreemd, maar gebakken lucht verdragen we niet.

Bedankt voor het lezen! Abonneer je gratis om nieuwe artikelen te ontvangen en mijn werk te steunen.

Stelt u zich voor: een raadsvergadering, dinsdagavond, agendapunt 16a. Vijfentwintig pagina’s over wat bouwgrond gaat kosten, en dus wat uw huis straks kost. Zeventien raadsleden. Geen enkele vraag. Hamerslag.

Vroeger gebeurde dat en wist u het niet…

Dat is het verschil van dit jaar. Niet dat er iemand schrijft, dat er iemand meeleest. En die iemand bent u.

Wat u heeft gedaan

Een jaar geleden zette ik het eerste stuk online. Anoniem en zonder enig idee of iemand het zou lezen.

U las het. En u stuurde het door naar de buurman die er ook iets van vond. U reageerde, corrigeerde, tipte, en belde soms boos op. Daardoor staat de teller nu op ruim tweehonderd en lezen het college en de raad mee.

Dat laatste is het punt. Niet het aantal. Het feit dat er in het gemeentehuis rekening wordt gehouden met de vraag “wat als dit opgeschreven wordt” , dat is wat een lezersgroep doet die niet weggaat.

Er is geen redactie hier, geen advertentieafdeling. Eén man met een aangepunte pen, en ruim tweehonderd mensen die weigeren te vergeten. De Geus doet dit niet alleen.

Vandaag komt er iets bij

Vanaf vandaag lees ik ook de stukken van de gemeenteraad van Raalte.

Waarom? Omdat wat hierboven staat overal gebeurt. In Luttenberg koos het college een woningbouwlocatie, stuurde een persbericht rond dat de uitkomst als feit meldde, en mocht de raad er drie weken later nog iets van vinden. Krediet: 150.000 euro. Wat het hele plan moet kosten: staat er niet in.

Een Raaltenaar die dat leest, herkent precies wat u herkent.

Wat ik er eerlijk bij moet zeggen: ik ken Raalte niet zoals ik Olst-Wijhe ken. Hier ben ik oud-raadslid en weet ik wat er twintig jaar geleden begon. Daar heb ik de stukken, en de discipline om alleen te schrijven wat ik kan aanwijzen in een document. Onder elk Raalte-stuk staat daarom: De Sallandse Geus volgt Raalte op basis van de openbare stukken.

Wat u moet doen: niets

Wilt u alleen Olst-Wijhe, dan verandert er niets. Uw inbox blijft precies zoals hij was.

Er zijn nu twee onderdelen:

• Olst-Wijhe — waar u op staat. Ongewijzigd.

• Raalte — nieuw en voor u standaard uit.

En als u één ding doet voor deze verjaardag: vertel het door aan iemand in Raalte. Niet met een link, maar zoals het hier gaat over de heg, bij de koffie, na de training. "Heb je gehoord dat iemand die stukken leest?" Zo is het in Olst-Wijhe ook begonnen.

Op naar het tweede jaar

Er komt een moment waarop een wethouder een besluit anders neemt omdat hij weet dat het opgeschreven wordt. Dat moment haalt geen krant en is niet te meten. Maar het is waar dit voor is, en het is uw verdienste.

De Geus vergeet niet. De Geus onthoudt. En as ‘t nodig is? Dan zeg wie ‘t hardop.

Bedankt. Voor het jaar en voor het volgende.

👉 Deel dit artikel — dit moeten meer mensen weten

👉 Schrijf je gratis in op Substack en ontvang elk opiniestuk direct in je inbox: desallandsegeus.substack.com

De Sallandse Geus is een opinie-initiatief dat lokale politiek kritisch volgt. Niets menselijks is ons vreemd, maar gebakken lucht verdragen we niet.

Bedankt voor het lezen! Abonneer je gratis om nieuwe artikelen te ontvangen en mijn werk te steunen.

Een jaar geleden begon dit met een simpele gedachte. Bestuursstukken worden geschreven om gelezen te worden, maar vrijwel niemand leest ze. De raadsvoorstellen, de bestuurs rapportages, de begrotingen: ze verschijnen op de website van de gemeente, ze worden vastgesteld en daarna verdwijnen ze in het archief. De inwoner hoort de uitkomst, zelden het verhaal. Dit initiatief begon met de vraag wat er zou gebeuren als iemand die stukken wel zou lezen. Niet als ambtenaar, niet als raadslid, maar als inwoner met een rekenmachine en gezond verstand. Een jaar later is dit het moment om terug te kijken. Wat kwam er langs, wat bleef hangen en wat leerde een jaar meelezen over de manier waarop Olst-Wijhe wordt bestuurd.

In het kort:

• Een jaar lang opiniestukken over de lokale politiek in Olst-Wijhe, op Substack en hierinsalland.nl.

• Terugkerende dossiers: de sporthal in Wesepe, de gemeentefinanciën, Olstergaard, Wengelerhoek en de dijkversterking langs de IJssel.

• Het doorschuifpatroon bij de begroting keerde jaar na jaar terug.

• De raadsverkiezingen van 18 maart 2026 waren het politieke ijkpunt van het jaar.

• Eén constante: de inwoner ontbrak opvallend vaak in het stuk waar het over hem ging.

• Dit is de laatste voor het reces. Daarna een woord van dank.

Wil je weten hoe dit ging? Lees verder.

Laat ik beginnen met een beeld. Een inwoner opent op een maandagavond de agenda van de raadsvergadering. Twaalf punten, waarvan er acht als hamerstuk zijn aangemerkt. Hamerstuk betekent: geen bespreking, geen vragen, alleen een klap van de voorzittershamer. Vertaald naar gewone taal: hier is al besloten, u wordt geïnformeerd. En dan bladert die inwoner door en ziet bij een van die hamerstukken een bedrag staan dat groter is dan het jaarbudget van menig dorpshuis. Akkoord. Geen vragen. Voltallig.

Dat beeld is de rode draad van het afgelopen jaar. Niet omdat er slecht werd bestuurd, maar omdat er zo vaak zo weinig werd gevraagd.

Laat ik eerlijk zijn over waar dit vandaan komt. Een gemeente als Olst-Wijhe wordt bestuurd door mensen die het grotendeels goed bedoelen. Wethouders die ‘s avonds vergaderen, ambtenaren die nota’s schrijven naast een volle agenda, raadsleden die dit werk erbij doen voor een vergoeding die geen uurloon mag heten. Dat is het eerlijke verhaal. Maar eerlijk is niet hetzelfde als volledig. Want goede bedoelingen zijn geen vervanging voor goede controle. En het was juist die controle die het afgelopen jaar telkens de zwakke plek bleek.

De sporthal die er nog steeds niet is

Als één dossier dit jaar symbool stond voor het patroon, dan was het de sporthal in Wesepe. Lezers van De Sallandse Geus kennen dit verhaal. Het is het verhaal van een voorziening die al jaren wordt beloofd, die telkens net niet wordt gerealiseerd, en waar de bewoners van Wesepe met een bewonderenswaardig geduld op blijven wachten. Elk jaar staat er iets over in de stukken. Elk jaar schuift het door.

Wat dit dossier zo veelzeggend maakt, is niet de vertraging zelf. Vertraging komt overal voor. Het is de manier waarop de vertraging wordt gepresenteerd: als een technische aangelegenheid, een kwestie van planning, iets waar niemand echt verantwoordelijk voor lijkt. De sporthal komt niet, maar het is nooit iemands schuld. En intussen sport een generatie kinderen in Wesepe in voorzieningen die al lang niet meer voldoen. Dat is de vertaling. Niet een streep op een begroting, maar een gymles in een zaal die te klein is.

Doorschuiven als kunstvorm

Het financiële patroon was misschien wel het scherpst zichtbaar in de begrotingsstukken. Ergens dit voorjaar schoof de gemeente opnieuw een fors bedrag door naar het volgende jaar. Budgetten die waren toegekend maar niet besteed, projecten die vertraagden, posten die voor het tweede of derde jaar op rij dezelfde reis maakten van het ene begrotingsjaar naar het volgende.

Een overheveling is niet erg. Geld dat je dit jaar niet uitgeeft en volgend jaar wel nodig hebt, hevel je over. Zo werkt een begroting. Maar drie jaar dezelfde overheveling is geen technische aangelegenheid meer. Dat is een signaal. Het betekent dat er iets structureel niet lukt. Dat een ambitie op papier staat die in de praktijk niet van de grond komt. En het pijnlijke is dat de raad die overhevelingen keer op keer vaststelde zonder de ene vraag die ertoe deed: waarom lukt dit nu al voor de derde keer niet? Schuift door. Akkoord. Geen vragen.

De financiën onder de loep

Rond de begroting en de bestuursrapportages ging het dit jaar niet alleen over losse bedragen, maar over het totaalplaatje dat nergens werd gepresenteerd. Dat is een terugkerend probleem. De raad krijgt losse voorstellen: hier een overheveling, daar een begrotingswijziging, verderop een krediet. Elk voorstel op zichzelf oogt overzichtelijk. Maar niemand legt de stukken naast elkaar. Niemand telt op. Het gevolg is dat een bedrag dat over vijf voorstellen is verdeeld nooit als één getal op tafel komt, terwijl dat ene getal het echte verhaal vertelt.

Olstergaard, Wengelerhoek en het water

Naast de sporthal en de financiën waren er de ruimtelijke dossiers. Olstergaard, de duurzame woonwijk in wording, kwam meermaals langs. Een project met mooie ambities, waar de vraag telkens was of de uitvoering de belofte kon bijhouden. Wengelerhoek bracht een kwestie rond openbaarheid van bestuur naar boven, het soort dossier waarbij niet de inhoud maar de vraag wie wat wanneer mocht weten centraal stond. En langs de IJssel liep het jaar door onder de noemer van de dijkversterking: een ingreep van formaat, waar de leefomgeving van inwoners direct door wordt geraakt.

Wat deze dossiers verbond, was steeds dezelfde vraag. Waar is de inwoner in dit verhaal? Bij Olstergaard, bij de dijk, bij elk plan dat op papier over gebieden en kaders gaat, woont uiteindelijk iemand. De boer met land langs de dijk. Het gezin dat een kavel wil in de nieuwe wijk. De vraag was zelden of het beleid deugde. De vraag was of de mens om wie het ging ergens in het stuk terug te vinden was. Te vaak was het antwoord nee.

Het jaar van de verkiezingen

En dan was er 18 maart 2026. De raadsverkiezingen waren het politieke ijkpunt van het jaar. Een nieuwe raad, deels nieuwe gezichten, verschoven verhoudingen. Verkiezingen zijn het moment waarop de democratie doet waar ze voor bedoeld is: de inwoner beslist wie de macht controleert. Het was ook het moment om te kijken of de beloftes uit de campagne iets te maken hadden met de dossiers die er al lagen. Want een sporthal die vier jaar lang doorschuift, is geen nieuw probleem voor een nieuwe raad. Het is een erfenis. En de vraag na elke verkiezing is dezelfde: gaat het deze keer anders, of doen we straks weer voltallig de handjes omhoog?

Wat een jaar meelezen leerde

Laat ik ook het goede benoemen, want dat hoort erbij en het is zeldzaam genoeg om te vermelden. Er waren nota’s die helder waren geschreven. Er waren momenten waarop een raadslid wél doorvroeg, waarop een wethouder een lastig gesprek niet uit de weg ging. Die momenten bestaan. Ze verdienen het om genoemd te worden, juist omdat ze bewijzen dat het kan. Lokale democratie faalt niet alleen. Soms functioneert ze gewoon.

Dat is uiteindelijk waar dit een jaar lang over ging. Niet over slechte mensen of kwade opzet. Over de vraag of de controle werkt. Of de raad de laatste controlepost is die hij hoort te zijn, of een stempelmachine met een hamer. Over de vraag of de inwoner serieus wordt genomen, of alleen wordt geïnformeerd. Die maatstaf gold het hele jaar, en hij gold voor alle partijen gelijk.

Een woord van dank

En dan is het nu reces. Tijd om de pen even neer te leggen.

Dit initiatief bestaat bij de gratie van mensen die het lezen. Van u dus. Van de lezer die op een zaterdagochtend een lang stuk over een bestuursrapportage opende en tot het einde uitlas. Van de mensen die reageerden, die aanvulden, die een keer mailden dat het net niet klopte en gelijk hadden. Van iedereen die een stuk deelde omdat hij vond dat meer mensen het moesten weten. Zonder u was dit een dagboek geweest. Met u werd het een gesprek.

Dank ook aan iedereen die het niet altijd eens was met wat hier stond en dat liet weten. Tegenspraak is geen hinder maar de kern van de zaak. Wie de macht controleert, moet ook zelf gecontroleerd kunnen worden. Dat hoort erbij.

Na het reces gaat het door. De begroting voor het volgende jaar komt eraan, de dossiers van dit jaar zijn niet af, en de sporthal in Wesepe staat er nog steeds niet. Er valt genoeg te lezen. Er valt genoeg te vragen. En zolang er stukken worden geschreven die niemand leest, is er iemand nodig die ze wel leest.

Maar dat is voor straks. Voor nu: een fijne zomer. Loop een keer langs de IJssel, ga zitten op dat bankje bij De Slinger. En als de lantaarn het nog steeds niet doet, dan weet u waar u het las.

Nog één ding. Dit initiatief is gratis en dat blijft het. Maar gratis betekent niet dat het niets kost. De uren die in het lezen, rekenen en schrijven gaan, zijn uren die ik graag geef, maar een blijk van waardering doet meer dan u denkt. Wie dit werk een warm hart toedraagt, kan mij trakteren op een kopje koffie. Geen abonnement, geen verplichting, gewoon een gebaar. Het houdt de pen scherp en de koffie warm. En eerlijk: bij een terugblik over een heel jaar smaakt die koffie extra goed.

Tot na het reces.

👉 Deel dit artikel — dit moeten meer mensen weten

👉 Schrijf je gratis in op Substack en ontvang elk opiniestuk direct in je inbox: desallandsegeus.substack.com

De Sallandse Geus is een opinie-initiatief dat lokale politiek kritisch volgt. Niets menselijks is ons vreemd, maar gebakken lucht verdragen we niet.

Bedankt voor het lezen! Abonneer je gratis om nieuwe artikelen te ontvangen en mijn werk te steunen.

Op 17 juni vergaderde het Bestuurlijk Overleg Jeugd van RSJ IJsselland, het samenwerkingsverband waarmee elf gemeenten samen jeugdhulp inkopen. Olst-Wijhe is daar één van. Een week eerder tekende het college een adviesnota Adviesnota BO RSJ IJsselland 17 juni 2026, waarin het instemt met een rits contractwijzigingen, een nieuwe regionale crisisdienst genaamd Spoed4IJsselland en de uitvoering van de Regiovisie Jeugdhulp 2026-2031. Portefeuillehouder is wethouder Herman Engberink. Voor de inwoner gaat het hier om twee simpele dingen: krijgt een kind in nood snel hulp en wat kost dat. Op allebei die vragen geeft de nota een eerlijker antwoord dan je zou verwachten. Alleen niet het antwoord dat de coalitie een paar maanden geleden beloofde.

In het kort:

• Het college stemt in met crisisdienst Spoed4IJsselland: 13.860 euro per jaar voor Olst-Wijhe, structureel vanaf 2027, zonder dekking binnen bestaande middelen.

• De nota schrijft zelf: “een integrale crisisdienst lost geen crisis op.” De opvolging is nog niet geregeld.

• Het besparingspotentieel van die dienst is voor Olst-Wijhe ingeschat als nihil.

• Meerdere kostenposten zijn volgens de nota “niet vooraf te berekenen”; het jeugdbudget moet structureel omhoog.

• VVD, CDA en Gemeentebelangen beloofden in hun verkiezingsprogramma’s juist de jeugdzorgkosten te beheersen.

• Participatie: n.v.t. Communicatie: n.v.t. De raad komt in het stuk niet voor als beslisser.

• Het besluit loopt via het Algemeen Bestuur van de GGD, waar Olst-Wijhe kan worden overstemd.

Wil je weten hoe dit kon? Lees verder.

Stelt u zich een nacht voor. Ergens in Olst, Wijhe of Wesepe loopt het thuis volledig uit de hand met een jongere die al jeugdhulp krijgt. Er moet acuut iets gebeuren. Straks is er daarvoor een nummer: Spoed4IJsselland. Een triage, een voorwacht, een tussenwacht, een achterwacht. Keurig geregeld. En dan, als de acute nacht voorbij is en het gezin verder moet, begint het echte werk. De opvolging. Net dat deel is in dit voorstel nog niet geregeld. Dat zeg ik niet. Dat zegt de nota. Letterlijk: “een integrale crisisdienst lost geen crisis op.”

Laat ik eerlijk zijn, want dat is dit verhaal aan zichzelf verplicht. Er zit veel goeds in. Dat de crisisdienst straks beschikbaar is voor álle jeugdigen in zorg, en niet langer een kind wegvalt omdat het toevallig al hulp krijgt, is pure winst. Dat het college een paar tarieven ophoogt omdat het wettelijk verplicht is een reëel tarief te betalen, is geen verkwisting maar fatsoen. En de nota is opvallend open over haar eigen zwakke plekken. Een ambtenaar die opschrijft dat het eigen voorstel het probleem niet oplost, verdient een compliment. Dat is het eerlijke verhaal. Maar eerlijk is niet hetzelfde als volledig.

De halve oplossing die straks heel gaat heten

De crisisdienst kost de regio structureel 462.000 euro per jaar. Via de verdeelsleutel van drie procent komt daar voor Olst-Wijhe 13.860 euro per jaar uit, vanaf 1 januari 2027. Dekking binnen bestaande middelen is er niet, dus moet de begroting omhoog. Daar staat een besparing tegenover, op papier: 338.500 tot 670.000 euro voor de hele regio. Alleen, schrijft de nota er eerlijk bij, dat is casusgebonden, en omdat Olst-Wijhe weinig gebruikmaakt van de crisisdienst wordt het besparingspotentieel “als nihil” ingeschat.

Vertaald naar gewone taal: we betalen vast, we besparen niets, en het onderdeel dat het verschil zou maken komt later. De crisisopvolging krijgt in dit besluit geen plan en geen geld, alleen een opdracht om er eens een voorstel voor te maken. Het college waarschuwt zelfs voor een “aanzuigende werking”: aanbieders die nu zelf de opvolging regelen, kunnen straks de regionale dienst gaan gebruiken. Meer vraag, minder eigenaarschap. Dat is geen detail. Dat is de helft van het bouwwerk die ontbreekt terwijl de eerste helft al wordt betaald.

Niet te berekenen, wel te betalen

Loop de financiële paragraaf langs en je struikelt over één zinnetje, steeds opnieuw. “Niet vooraf te berekenen.” “Bedrag onbekend.” “Afhankelijk van zorgafname.” Het loslaten van de maximale reistijd voor hoogspecialistische jeugdhulp, zo erkent de nota, betekent dat gemeenten “een instrument voor kostenbeheersing loslaten.” En de slotsom van de hele exercitie staat er gewoon: de begroting moet vanaf 2027 “structureel opgehoogd” worden om de stijgende kosten te dekken.

Hier is het opvallende. De gemeente heeft een eigen financiële checklist die voorschrijft dat structurele uitgaven structurele dekking krijgen, en dat elk voorstel met financiële gevolgen een dekkingsvoorstel heeft. In deze nota is dat dekkingsvoorstel in de praktijk: verhoog de begroting. Dat zijn voor Olst-Wijhe geen grote bedragen, zeker niet afgezet tegen de circa 200 miljoen euro die jeugdhulp de regio in 2024 kostte. Maar het principe blijft: de raad wordt gevraagd ja te zeggen tegen een open eind. En een college dat zelf de cijfers niet rond krijgt, telt ook niet helemaal lekker. De nota spreekt eerst van 42 wijzigingsvoorstellen, dan van “deze 40 voorstellen”, en dan van 13 die in het college liggen. Drie getallen, één lijstje.

De belofte van februari, het besluit van juni

En dan de politiek. In februari, vlak voor de verkiezingen, lagen de programma’s op tafel. De VVD schreef dat bijna veertig cent van elke euro naar het sociaal domein gaat, dat dit “op termijn niet vol te houden” is, en dat de jeugdzorgkosten “snel naar beneden” moeten. Het CDA beloofde “voldoende regionaal aanbod, zodat hulp dichtbij is.” Gemeentebelangen maakte van begrotingsdiscipline en grip op gemeenschappelijke regelingen een handelsmerk: “er wordt niet meer begroot dan dat er werkelijk uitgevoerd kan worden.”

Diezelfde drie partijen vormen nu de coalitie. En het eerste grote jeugdbesluit van die coalitie verhoogt het budget structureel, laat een kostenbeheersingsinstrument los, en zet, in het geval van de hoog specialistische zorg, de hulp juist verder weg in plaats van dichterbij. Ik beweer niet dat dat onverdedigbaar is. Reële tarieven zijn wettelijk verplicht en regionaal samenwerken betekent soms slikken wat de meerderheid wil. Maar dat verweer moet dan hardop gemaakt worden. Want op dit moment staat de belofte van maart netjes naast het besluit van juni en ze kijken elkaar wat ongemakkelijk aan. De oppositie van Olst-Wijhe voorruit hoeft hier weinig te verzinnen. Ze hoeft alleen de twee teksten naast elkaar te leggen.

“Geen beleidswijziging,” staat er. Met een structurele rekening.

De regiovisie waarop dit alles leunt, noemt zichzelf nadrukkelijk geen nieuwe koers. “Geen beleidswijzigingen maar samen werken aan verbetering van de uitvoering,” schrijft voorzitter Michiel van Willigen in het voorwoord. Een geruststellende zin. Alleen: als er niets verandert, waarom moet de begroting dan structureel omhoog? Hier staat eigenlijk dat “uitvoering verbeteren” gewoon geld kost en dat is een eerlijker boodschap dan “geen beleidswijziging.”

In een voetnoot staat de echte spanning. De visie “schrijft geen lokaal beleid van gemeenten voor,” gemeenten “behouden hun eigen verantwoordelijkheid,” maar de elf “hebben afgesproken om gezamenlijk invulling te geven.” Vertaald: u beslist zelf, behalve dat u het samen doet, en de meerderheid wint. De nota erkent dat risico zwart op wit: voorstellen kunnen bij een regionale meerderheid worden aangenomen, “wat lokaal voor extra kosten zorgt.” Dat is precies het scharnier waar Gemeentebelangen op gekozen is. Grip op een gemeenschappelijke regeling klinkt stoer in een programma. Aan de bestuurstafel van de GGD is het een hand die soms wordt overstemd.

Wat merkt de inwoner hiervan?

Voorlopig weinig. En dat is nou juist het punt. De glossy regiovisie laat een lachende Bram van 17 zien die in 2030 begeleid woont en zijn verhaal kwijt kan. Mooi. Maar de jongere die na de crisisnacht verder moet, in de periode dat de dienst er wel is maar de opvolging niet, komt in dit besluit niet voor. Net zomin als de inwoner trouwens. Bij participatie staat “n.v.t.” Bij communicatie staat “n.v.t.” En de gemeenteraad, de laatste controlepost, komt in het stuk niet voor als iemand die kiest, maar als iemand die wordt geïnformeerd. Het beslismoment loopt via het college naar het Algemeen Bestuur van de GGD. De inwoner staat erbuiten. De raad staat op de drempel.

Waar het wél kan

Het kan anders, en de regiovisie weet dat zelf. Ze noemt “eindigheid van zorg” als leidend principe: een traject met een helder begin, een ontwikkel pad en een eind, met nazorg. Precies dat principe pleit ervoor om de crisisopvolging niet door te schuiven maar tegelijk met de crisisdienst te regelen, of er op zijn minst een harde datum en een bedrag aan te hangen. Andere regio’s koppelen crisis en opvolging bewust aan elkaar, juist om die aanzuigende werking te voorkomen. De oplossing lag hier voor het oprapen. Het college koos ervoor de effectieve helft naar later te schuiven. Dat is geen toeval. Dat is een keuze.

En nu?

De crisisdienst komt. De opvolging? Nog niet. De cijfers? Nog niet. De dekking? Nog niet. Bij een dossier dat draait om kinderen in nood is “nog niet” geen geruststelling maar een waarschuwing. Tenzij iemand op de eerstvolgende raadsvergadering zijn hand opsteekt. Niet om in te stemmen. Maar om te vragen wanneer “nog niet” eindelijk “geregeld” wordt.

👉 Deel dit artikel — dit moeten meer mensen weten

👉 Schrijf je gratis in op Substack en ontvang elk opiniestuk direct in je inbox: desallandsegeus.substack.com

De Sallandse Geus is een opinie-initiatief dat lokale politiek kritisch volgt. Niets menselijks is ons vreemd, maar gebakken lucht verdragen we niet.

Bedankt voor het lezen! Abonneer je gratis om nieuwe artikelen te ontvangen en mijn werk te steunen.

Op maandag 29 juni stelt de raad van Olst-Wijhe de jaarrekening 2025 vast [BRON: Raadsvoorstel tot Jaarrekening 2025] . Dat is het jaarlijkse moment waarop het college verantwoording aflegt: is het geld van vorig jaar besteed zoals afgesproken en kloppen de boeken? Portefeuillehouder is wethouder Hans Olthof (VVD). Het resultaat oogt prima: ongeveer 1,56 miljoen euro in de plus, en de accountant is van plan een goedkeurende verklaring af te geven. Maar de auditcommissie, onder voorzitterschap van Gerbert van Tilborg, waarschuwt in een brief aan de raad voor “zorgwekkende signalen” in de interne beheersing, voor het derde jaar op rij Brief auditcommissie bij accountantsverslag juni 2026]. En precies diezelfde maand tekenden de drie coalitiepartijen, Gemeentebelangen, CDA en VVD, een bestuursakkoord met de titel “de basis op orde”. Dit stuk gaat over de afstand tussen die twee zinnen.

In het kort:

• Resultaat 2025: 1.559.000 euro voordelig, grotendeels door eenmalige meevallers.

• Na een eerdere overheveling van 441.578 euro blijft 1.117.422 euro over. Daarvan gaat 907.422 euro naar de algemene reserves.

• De getrouwheidsfouten werden gemeld op 1,21 miljoen, vlak voor de raad teruggebracht naar 612.000 euro. De norm ligt op 1,39 miljoen.

• De rechtmatigheidsfouten kwamen bruto net boven de 2 procent uit, en bleven alleen netto eronder door vooraf geaccepteerde posten, waaronder het wethouderspensioen.

• Voor 710.000 euro aan inkopen werd de juiste aanbestedingsprocedure niet gevolgd; 300.000 euro aan zorgprestaties is onvoldoende aangetoond.

• De structurele exploitatieruimte is na de meicirculaire in alle jaren negatief.

• Op 12 juni tekende de coalitie het akkoord “de basis op orde”. Zes dagen later schreef de auditcommissie haar waarschuwing.

Wil je weten hoe dit kon? Lees verder.

Eerst stemmen. Dan praten. In die volgorde.

Want kijk naar de agenda. Op 29 juni steekt de raad zijn hand op voor de jaarrekening. Twee dagen later, op 1 juli, schuift de auditcommissie aan voor een “verdiepend gesprek” met de gemeentesecretaris en de portefeuillehouder bedrijfsvoering. Onderwerp van dat gesprek: dezelfde zorgwekkende signalen uit het accountantsverslag. De raad stemt dus eerst over de stukken, en hoort pas daarna wat er aan de gesprekstafel uitkomt over de staat van de organisatie die de stukken maakte.

Laat ik eerlijk zijn. Er is hier ook echt iets goed gegaan. Vorig jaar was bijna een vijfde van de uitgaven onrechtmatig. Dit jaar is dat fors teruggebracht, doordat de gemeente de controle in eigen huis heeft georganiseerd. De adviesnota aan het college benoemt zelfs zelf het zwakke punt: een goedkeurende verklaring “zegt niks over de interne beheersing en administratieve organisatie”. En de auditcommissie deed gewoon haar werk: ze schreef geen juichbrief maar een nuchtere, kritische. Dat verdient een compliment, want het is precies de controle waarvoor een raad bestaat. Dat is het eerlijke verhaal. Maar eerlijk is niet hetzelfde als volledig.

Net onder de streep

Het raadsvoorstel zegt dat de fouten “onder de tolerantiegrens van 2%” lijken te komen. De adviesnota aan het college is preciezer. Daar staat dat de rechtmatigheidsfouten “net uit boven de tolerantiegrens van 2%” komen en dat de gemeente alleen netto eronder blijft doordat de raad bepaalde overschrijdingen vooraf acceptabel heeft verklaard. Welke post wordt daarbij met name genoemd? “De extra uitgaven aan Appa (wethouderspensioen).”

Vertaald naar gewone taal: bruto zat de gemeente boven de norm. Netto eronder. En een van de posten die helpt om net onder de streep te blijven, is het pensioen van de bestuurders zelf. Dat is volgens de regels, want de raad heeft die uitzondering zelf vastgesteld. Maar het is wel iets anders dan de geruststellende “we zitten eronder” uit het raadsvoorstel. Dat roept een vraag op die het beslisdocument niet beantwoordt: hoe hoog is dat brutopercentage eigenlijk?

Dezelfde beweging zit bij de getrouwheid. Het totaal aan fouten en onzekerheden werd eerst gemeld op 1,21 miljoen euro. Na de bespreking in de auditcommissie is dat bedrag teruggebracht naar 612.000 euro. Een halvering, vlak voor de besluitvorming. Kan kloppen, want er is hersteld en onderbouwd. Maar het is een fikse correctie op een gevoelig getal, op het laatste moment.

Het overschot dat blijft liggen en het gat dat groeit

Nu het geld. Van het resultaat blijft na de eerdere overheveling 1.117.422 euro over. Daarvan gaat 210.000 euro naar de reserve grondexploitaties, geoormerkt voor woningbouw. Eerlijk is eerlijk: dat geld is een beloning voor in 2025 gestarte betaalbare woningen, en het blijft binnen het wonen-domein. Daar valt weinig op aan te merken.

De andere 907.422 euro gaat naar de algemene reserves. Zomaar, op de grote hoop. En hier wringt het, want dat overschot is grotendeels incidenteel: meevallers van het Rijk en rentevoordeel. Eenmalig geld dus. Tegelijk laat de Kadernota zien dat de structurele kant de verkeerde kant op beweegt: 1.613.000 euro aan negatieve autonome ontwikkelingen. En de auditcommissie schrijft dat de structurele exploitatieruimte na de meicirculaire “in alle jaren negatief” is. In het accountantsverslag staat op bladzijde 28 nog een tabel waarin dat kengetal voor alle jaren positief oogt, maar de auditcommissie tekent er zelf bij aan dat die tabel de laatste begrotingswijziging en de provinciecorrecties niet bevat.

Hier staat eigenlijk: de gemeente stopt eenmalig geld in de spaarpot, terwijl de jaarlijkse begroting structureel in de min duikt. Sparen mag. Maar het totaalplaatje, het eenmalige overschot naast het structurele tekort, staat in geen van de stukken op één bladzijde. De raad ziet losse voorstellen. De optelsom maakt niemand.

De basis op orde, op één na

En dan het bestuursakkoord [BRON: Bestuursakkoord Olst-Wijhe 2026-2030]. Gemeentebelangen, CDA en VVD, dezelfde drie partijen die de afgelopen vier jaar bestuurden, tekenden het op 12 juni. Titel: “Betrouwbaar en bestendig: de basis op orde.” In de inleiding staat het nog stelliger: “De basis is daarmee op orde.”

Zes dagen later schreef de auditcommissie over die exact dezelfde bestuursperiode: structurele zwaktes in de interne beheersing, problemen met “houding en gedrag”, een controle model dat “nog onvoldoende functioneert” en signalen die “vergelijkbaar zijn met die uit de afgelopen twee jaren”. Voor 710.000 euro aan inkopen werd de juiste aanbestedingsprocedure niet gevolgd. Dat is geen incident. Dat is het patroon. Drie jaar, dezelfde melding.

De interne bedrijfsvoering valt onder burgemeester Sietske Poepjes, de financiën onder wethouder Hans Olthof. De campagneleus en het oordeel van de eigen accountant wijzen niet dezelfde kant op. Dat hoeft geen verwijt te zijn. Maar het is wel de vraag die op tafel hoort: is de basis op orde, of is dat de opgave?

Wat merkt de inwoner hiervan?

Eerlijk antwoord: voorlopig weinig. En dat is precies het probleem. Het overschot verdwijnt in de algemene reserves, niet in de sporthal die er in Wesepe nog steeds niet is, niet in een bouwkavel waar een starter in Wijhe op wacht. Het structurele tekort betekent dat de echte keuzes later komen, in een collegeuitvoeringsprogramma dat nog moet worden geschreven. Het akkoord zegt dat een OZB-verhoging “geen sluitpost” mag zijn. Goed. Maar als de OZB het niet dekt, moet het uit de uitgaven komen, en welke uitgaven dat zijn, in euro’s, staat nergens.

Een plek waar het mensen wél raakt: het sociaal domein. Daar zit 300.000 euro aan zorgprestaties die onvoldoende is aangetoond, in de jeugdzorg en de Wmo. Dat is de portefeuille van wethouder Herman Engberink (CDA). Achter dat getal zitten kinderen en gezinnen die zorg kregen. De VVD schreef in haar programma dat de jeugdzorgkosten “beheerst” moeten worden. Beheersing is begrijpelijk. Maar de inwoner in Olst of Welsum wil vooral weten of de zorg op orde is, niet alleen of de administratie het bijhoudt.

Het kon beter en het bewijs ligt in het eigen dossier

Het mooie is: de betere versie van dit verhaal bestond al, binnen het gemeentehuis zelf. De adviesnota zegt eerlijk dat een goedkeurende verklaring niets zegt over de interne beheersing. De auditcommissie wijst de weg: een verbeterplan, en een verdiepend gesprek. De oplossing die voor het oprapen lag, was simpel. Zet die bevindingen niet in een losse brief naast het raadsvoorstel, maar in het raadsvoorstel zelf, vóór de stemming. Voeg het verbeterplan toe, met data en met bedragen. Dan kiest de raad met het hele plaatje op tafel, in plaats van met het mooie deel ervan.

Dat is geen exotische eis. Het is gewoon de volgorde omdraaien. Eerst het volledige verhaal. Dan de hand omhoog.

Drie vragen voor maandag 29 juni.

De auditcommissie heeft het voorwerk gedaan. Nu de raad. Drie vragen die een feitelijk antwoord vereisen.

Eén, voor de portefeuillehouder financiën: hoe hoog was het brutopercentage aan rechtmatigheidsfouten, en welke posten vormen samen de geaccepteerde marge die de gemeente netto onder de 2 procent bracht? Dit raakt de bestuurlijke kwetsbaarheid: het verschil tussen “we zitten eronder” en “we zitten eronder dankzij een eigen uitzondering, waaronder het wethouderspensioen”.

Twee, voor het college: op welke meetbare punten beschouwt u “de basis op orde”, en op welke punten erkent u dat die er nog niet is, gezien de signalen die voor het derde jaar terugkomen? Dit raakt de politieke kwetsbaarheid: het dwingt tot een keuze tussen de leus en het oordeel van de eigen accountant.

Drie, opnieuw voor de portefeuillehouder financiën: via welke uitgavenposten wordt het structurele tekort gedekt, nu de OZB geen sluitpost mag zijn, en wanneer ziet de raad die uitwerking in euro’s? Dit raakt de maatschappelijke kwetsbaarheid: zonder die uitwerking stemt de raad in met een sluitende begroting in woorden, terwijl de dekking in euro’s nog ontbreekt.

Eerst stemmen. Dan praten. Dat is de volgorde die op tafel ligt en de basis op orde? Vraag het op maandag. Vóór de hand omhoog gaat, niet erna.

👉 Deel dit artikel, dit moeten meer mensen weten

👉 Schrijf je gratis in op Substack en ontvang elk opiniestuk direct in je inbox: desallandsegeus.substack.com

De Sallandse Geus is een opinie-initiatief dat lokale politiek kritisch volgt. Niets menselijks is ons vreemd, maar gebakken lucht verdragen we niet.

Bedankt voor het lezen! Abonneer je gratis om nieuwe artikelen te ontvangen en mijn werk te steunen.