Mam nadzieję, że wydawnictwa ArtRage przedstawiać nikomu nie trzeba. Śmiało mogę określić ich mianem najbardziej wywrotowego wydawnictwa w Polsce. Wydają pokręconą fikcję, zapomnianą klasykę, powieści historyczne i właśnie reportaże. Luneta składa się w tym momencie z równo 10 tytułów i jednej zapowiedzi. To więc idealny moment na małe podsumowanie.

Zanim zacznę mam dla was kod: kapsa
daje -45% na książki z serii Luneta

do końca sierpnia

lunety tanioooo

Zacznę od kupki wstydu. Tych trzech jeszcze nie przeczytałem. I nie mam racjonalnej wymówki. Najszybciej zajmę Drogą Kości, która dotyczy rosyjskich gułagów. Choć pewnie mój Tata powiedziałby, że najlepsze i najważniejsze już zostało napisane i zrobił to Aleksander Sołżenicyn w Archipelagu Gułag.

Siostry z Davenport trochę mnie zawiodły. Temat był arcyciekawy, ale coś mnie tu nie porwało. Blisko tej lektury czytałem też Biuro przeczuć Sama Knighta, które zawiodło mnie jeszcze bardziej. Biuro było jakieś niespójne, a Siostry zbyt rozwleczone. Znam jednak kompletnie odmienne opinie na temat tych książek.

To nie jest Miami - scenę nocnej strzelaniny wokół zwykłego domu zapamiętam na długo. Obraz meksykańskiego miasteczka Veracruz będącego areną potyczek gangów. Melchor porusza się tu pomiędzy reportażem literackimi, a reportażem klasycznym. Santiago Roncagliolo kocham za Noc szpilek. W Czwartym mieczu dał się poznać jako reportażysta, choć nie 100%, bo wrzuca mocno tu swoje wspomnienia. Opowieść o Abimaelu Guzmanie i Świetlistym szlaku, który terroryzował Peru szczególnie okrutnie w latach 80. Ze względu na formę trudno traktować tę książkę jako pełne źródło wiedzy o ich działalności, jednak ta osobista perspektywa sprawia, że możemy spojrzeć na problem bardziej lokalnie i jednostkowo. Ostatnia książka w tej puli to Brudne płótno - najnowszy reportaż z Lunety. Irlandia Północna i czas Kłopotów jak określa się czas zaognionego konfliktu pomiędzy lojalistami (katolikami) i unionistami (protestantami). Konfliktu brutalnego i bezwzględnego. Doyle jako Irlandczyk odczuwał ten czas na własnej skórze. W reportażu opisuje relacje świadków i rodzin. Porażająca książka.

I tak naprawdę Brudne płótno przeczytałem ostatnie i wiele mi mówi, że za kilka dni, gdy przemyślę całość pewnie wskoczy do top 3 Lunet, ale na tę chwilę oto moja trójka. Niech twoja matka płacze to reportaż pokazujący kompletnie inne oblicze Szwecji, która przecież mieni się często jako kraj idealny do życia, a tymczasem poziom przestępczości szczególnie tej młodocianej rośnie. Eva Cetin jako prawniczka broni wiele z tych młodych osób, jako osoba pochodzenia kurdyjskiego potrafi też zrozumieć, dlaczego często wśród nich są uchodźcy. To ciężka historia. Szczególnie że często z kart tej książki przebija bezsilność. Zarówno autorki, która w momencie pisania tej książki przez wypalenie zawiesiła karierę adwokacką, jak i przede wszystkim osób i rodzin wciągniętych w przestępczość. Kryminalną historię opowiada też Miasto jest nasze. Jako wielki fan The Wire opowieść o Baltimore musiała mnie wciągnąć. Zresztą na kanwie tej książki powstał też serial, za który odpowiadali twórcy właśnie Prawa ulicy. Trudno uwierzyć nawet, że to prawdziwa historia. To opowieść o skorumpowanej policji, której symbolem stał się sierżant Jenkins, który działał na “dwa fronty”.

Jednakże najpiękniejszy (choć nie wiem, czy to odpowiednie słowo) reportaż z Lunety to książka Patricii Nieto Wybrani. Licząca nieco ponad 100 stron, a jednak zawierająca wszystko, co potrzebuje dobra książka, czyli przede wszystkim emocje. Puerto Berrio niewielkie miasteczko w Kolumbii położone nad rzeką Magdaleną. Rzeka, która stała się miejscem, w którym pozbywano się ciał ofiar konfliktów politycznych i kryminalnych. Mieszkańcy wierzący w to, że pomoc tym ofiarom ześlę na nich pomyślność, organizowali tym bezimiennym ciałom pochówek na lokalnym cmentarzu. To opowieść o tym, że ludzkie odruchy nawet w obliczu zagrożenia nie giną. Pomimo charakteru książka ma w sobie coś z poetyckości. Niesamowita lektura.

Luneta nadal będzie działać, więc wybierzcie kierunek, w którym chcecie spojrzeć. Czy będzie to Uluru? Czy Laurencetown? Czy Baltimore? Czy w końcu Puero Berrio? Jest w czym wybierać. Pamiętajcie o kodzie kapsa :)

Andrzej Stasiuk - Jadąc do Babadag

Raz w roku ruszam w podróż drogami krajowymi. Specjalnie wydłużam trasę, po to, by cieszyć oko i duszę. Tradycyjnie słucham wtedy audiobooka Andrzeja Stasiuka, który jeździ dalej niż ja, ale to on nauczył mnie tego krajówkowego zwyczaju. W tym roku padło na Jadąc do Babadag. Najbardziej kultową książkę autora. Podróżujemy w niej po zapomnianych miejscach Europy Południowej i Wschodniej. Nie poznajemy atrakcji turystycznych tylko wręcz “nieatrakcje”, więc historie zapomniane i pomijane zazwyczaj. Wszystko opisane prostym, ale magicznym językiem.

Ng Yi-Sheng Miasto lwa

Czego tu nie ma? Na pewno nie ma nudy. Jest wielki festiwal wyobraźni. Roboty i lwy, bóstwa, ludzie wyspy. Bawiłem się wyśmienicie i nie mogłem wyjść z wrażenia, jak wiele można mieć szalonych pomysłów. Niesamowita książka.

Robin McLean Pożałowania godne zwierzę

Skoro jesteśmy przy wyobraźni. To niby prosty western. Traumatyczna napaść na bohaterkę, ucieczka i plan zemsty. Jednak pomiędzy dostajemy opowieści z przyszłości i mule myśli (od mułów). Dobra, czasami można było się zgubić, ale całość wciągała dobrze.

David Attenborough - Życie ptaków

Niczym bumerang wracała w lipcu moja fascynacja ptakami, najlepszą książkę o nich przeczytałem już w sierpniu, ale ta jest także niezwykła. Zabiera nas w piękne miejsca na świecie i poznajemy szczegóły dotyczące życia ptaków. Jeśli oglądaliście programy sir Davida albo te z Krystyną Czubówną to ta książka działa podobnie. Wciąga i koi.

Helena Boguszewska Całe życie Sabiny

Klasyk, o którym raczej się nie mówi. Na szczęście jest Państwowy Instytut Wydawniczy serwujący jedne z bardziej ambitnych tytułów na rynku. Książka z 1934 roku to opowieść o życiu Sabiny, ale życiu widzianym przez pryzmat sukienek, mieszkań czy książek. To totalnie inna perspektywa niż w przypadku klasycznych książek tego typu. Daje do myślenia.

Przy okazji zapraszam na nowy notesowy odcinek

Zapiski z pociągu

Jeszcze chwilka do prawdziwego początku wakacji. Jest końcówka czerwca. Przesiadam się w Zawierciu, które zawstydza moje rodzinne miasto mnogością możliwości ucieczki. Takich miejsc jest więcej, tego lata zajrzę do Włoszczowy. Morze, Praga, Wiedeń, koniecznie Warszawa, ale i Płock, no i Kraków. Gdzie tylko chcesz. Pociąg to miejsce idealne, w którym skupiasz się tylko na podróży. Robię w moim zeszycie pierwsze zapiski. Łapię myśli, lęki i marzenia przelewam na papier. Jadę na wystawę, spotkać ludzi, którzy naładują mnie niesamowitą energią. Ale na razie siedzę w Zawierciu. Porzucone auto, pusty dworzec bez możliwości i jakiś przedziwny brak ptaków. Słucham, sprawdzam - cisza. Najwyraźniej nawet one stąd wyjechały.

Zapiski z pociągu #2

Widok z okna. Prawdziwego widoku nie odda zdjęcie. Prawdziwych uczuć nie odda słowo. Zostaje tylko migawka, gdzieś zamienione w cyfrowy ślad nadal trwalszy niż pamięć. Bez niej ten moment, ten pociąg mi ucieknie.

Zapisku ze spaceru

Czasem nie trzeba uciekać daleko, bo na cud można trafić na zwykłym polu. Gryzie mnie robak, a ja słucham ptaków. Zachwycam się drozdem śpiewakiem, ale dopiero teraz odkrywam, że towarzyszył mu trzandel, ale on dopiero będzie bohaterem. Kilkanaście minut wystarczy. Wraca spokój i zachwyt.

Zapiski z wypoczynku

Ptasie Radio nadaje. To tu, już z lornetką podglądam. Widzę rudzika, dzięcioła zielonego, wilgę i myszołowa. Bohaterem zostaje ten pierwszy, w końcu śpię w pokoju jego imienia. Nic nie muszę. To takie niespotykane uczucie. To tam na łące ze zdjęcia urzęduję trzandel, którego śpiew kojarzy mi się chyba najbardziej z wakacjami. Beztroską. Jakoś nigdy nie zastanawiałem się, kto za nim stoi, bo ten dźwięk po prostu był jak świerszcze albo pociąg w oddali. Dziwaczeje z wiekiem. Wychodzę o świcie, by go zobaczyć, on kusi śpiewem, ale nie chce się pokazać. Szkoda, ale jeszcze tam wrócę.

Zapiski z krajówki

Droga krajowa 46. To chyba moja ulubiona droga, z pewnością ta najbardziej znana. Rozjeżdżam ją w stronę Opola i w stronę świętokrzyskiego. W tym roku Jacek Kiss czyta mi Jadąc do Babadag. I tak zamieniam się w Stasiuka, myślę jak on, klnę jak on, unikam autostrad jak on, tylko trzymam się kraju, bo jakoś na wschód jest za daleko. On jednak obserwuje ludzi i historię, ja ptaki. Każdy wyjazd ma swojego ptaka. Tu w Szczekocinach witają mnie oknówki, które pod jednym z balkonów uwiły niezwykłe gniazda.

Zapiski z krajówki #2

Zaletą krajówek jest to, że w każdej chwili możesz się zatrzymać. Podróż nie musi być tylko przejazdem z punktu A do B z przystankami na ujednoliconych stacjach, gdzie nawet toalety śmierdzą identycznie. Na DK pojawiają się inne literki alfabetu. Miejsca i ludzie. Jak ten gość w Raduckim Folwarku, którego widziałem stojąc w korku. Szedł dumny z cyfrówką, już wiedziałem, że był i złapał migawkę z czyjejś tragedii. Ale może on jeden, choć poświęcił jej chwilę, reszta kręciła się w fotelach, szukając drogi ucieczki. Jechałem z mojego A do B, z B do C, z C do B i z B do A i zorientowałem się, że ani razu nie jechałem identyczną drogą. Miłe uczucie.

Lipiec 2026

Z Ptasiego Radia przywiozłem też rozmyślania o pisaniu i naturze. Zapraszam:

Wyrastam raczej z gitar. Zresztą spędziłem pół roku w szkole muzycznej, ucząc się gry na tym instrumencie. Spoiler: nie nauczyłem się. Pierwszych fascynacji nie będę tu wspominał, bo się wstydzę okresu T-Love. Polski rock został, na szczęście, wypchnięty przez brytyjski będąc pod wpływem Trójkowego Ekspresu, gdzie Paweł Kostrzewa przemycał do mojej głowy także elektryfikację. Moment przełomowy to być może wizyta w lokalnej dyskotece, gdzie pewnie królował Benny Benassi, ale on na mnie nie robił wrażenia. Wręcz cała dyskotekowa muzyka była przeze mnie krytykowana. Chodziłem z ekipą klasy - na moje wytłumaczenie. I gdy siedziałem w roli kontestatora przy coli nagle na ekranie, gdzie leciały teledyski, pojawił się James Murphy i zaśpiewał, że w jego domu gra Daft Punk. Myślę, że już wtedy wiedziałem, kim jest, ale uznaję ten moment na moment narodzin nowej ery.

W tym samym czasie zostałem DJ. Grałem początkowo zespoły z nurtu garage revival (nu garage? Sam już nie pamiętam, jak na nie się mówiło), ale przez Lcd Soundsystem zaczął pojawiać się dance punk. Trójkowy ekspress zastąpił Beats in Space - audycja z nowojorskiej wytwórni WNYU prowadzona przez Tima Sweeneya. To środowisko skupiała wytwórnia DFA. Najważniejsza wytwórnia w moim życiu. Elektronika zagościła w moim życiu na dobre.

Juan Maclean, The Glimmers, Soulwax, Justice, Digitalism, TBD, Tiga, Miss Kittin, Prins Thomas, Lindstrom, Todd Terje, Lee Douglas, Baby Oliver, Holy Ghost!, Shit Robot, Revenge, DJ Nature, Max Skiba, OOFT!, Nicolas Jaar, The Backwoods.

Aż chcę to wyśpiewać w rytm Losing my edge.

Eksplorowałem i eksploruje nadal muzykę elektroniczną. Przypomniałem sobie, jak jest ważna dzięki Simonowi Reynoldsowi. Autor, którego obok Marka Fishera uznaje za najważniejszego badacza współczesnej kultury. Reynolds pisał o post-punku w wydanej 20 lat temu Podrzyj, wyrzuć, zacznij jeszcze raz, którą w Polsce na chwilę wydała Krytyka Polityczna. Potem z ważniejszych stworzył Retromanię badająca wpływ przeszłości na nową muzykę. Kilka lat temu ukazała się w końcu Futuromania, którą dzięki wydawnictwu Kosmos Kosmos możemy czytać po polsku. To skok w historię muzyki przez wyśmienite teksty Reynoldsa będące pokazem erudycji i stylu.

Futuromania (Simon Reynolds) dostępna jest tutaj

To ta lektura zmusiła mnie do wspomnień. Jestem w trakcie, ale już przypomniała mi o kilku płytach, które chcę wam tu wspomnieć. Ich opisy mniejsze lub większe znajdziecie właśnie w Futuromanii.

Kraftwerk Autobahn
Miałem szczęście być dwa razy na ich koncercie. Ostatni na Offie zaskoczył mnie, bo nie miałem zbyt dużych oczekiwań, a tymczasem widowisko był niesamowite. Trudno wskazać jedną płytę, ale Autobahn jest chyba właśnie tą.

Human League Dare
The Things That Dreams Are Made Of działa do dziś na parkietach. Human League miało sporą konkurencję w latach 80, ale moim zdaniem najlepiej wykorzystało syntezatory, pokazując ambitną stronę popu.

Orbital - Orbital
Dwa filmy były z mojej perspektywy kluczowe w poznawaniu muzyki elektronicznej - Trainspotting z Born Slippy Underworld i Human Traffic, gdzie poza słynną sceną ze sklepu płytowego, w której sprzedawca prezentuje w niezwykle przekonujący sposób asortyment.

Zapamiętałem też Orbitala. Zresztą był on w kolekcji mojego Wujka, o której kiedyś może napisze więcej.

Daft Punk Discovery
Tu jest podobny problem. Bo nawet popowe Random Access Memories trudno po latach krytykować, ale dopiero po latach, gdy Get Lucky przestało być grane na okrągło. Jednak moim top jest Discovery. Czołowe dzieło french touch z hitami i perełkami.

Delia Gonzalez & Gavin Russom The Days of Mars
Brakuje mi w Futuromanii więcej wspominek DFA (dobra, dużo o Lcd soundsystem pojawia się w Retromanii), jest jednak wskazana ta niezwykła płyta, jedna z dziwniejszych pozycji w katalogu tej wytwórni.

Emily A Sprague Water Memory
Artystka też jest tylko wspomniana przez Reynoldsa, ale nie byłbym sobą, gdybym nie dał tu trochę ambientu.

Po wielu miesiącach w końcu zabrałem się za Walden Hen ry’ego Davida Thoreau i mam wrażenie, że to książka, która po prostu na mnie czekała. Musiał nadejść idealny moment. I nadszedł, bo, czy to czytania Waldena nie ma lepszego miejsca niż dom położony na skraju lasu prowadzony przez wspaniałych ludzi żyjących w zgodzie i szacunkiem do natury. Dom nazywa się Ptasie Radio i pisząc ten tekst towarzyszy mi chór złożony z dzięcioła zielonego, wilgi, pełzacza leśnego, bogatki i pierwiosnka. Plus czarna wiewiórka z pokazem akrobatycznym. Lepszego miejsca na lekturę tego arcydzieła wybrać nie mogłem.

Walden to zbiór esejów stworzonych podczas samotnego pobytu autora nad jeziorem o tej nazwie leżącym w Massachusetts. Zanim zacząłem go czytać, tekst jawił mi się jako opis życia w zgodzie z naturą, o jej roli itd. Tak też często był prezentowany, jednak to dość mocne wypłaszczenie tego dzieła. Poza odą do natury Walden to bunt przeciwko kształtowi świata tęsknota za prostotą czy manifest eskapizmu i anarchizmu. Jestem w trakcje lektury, ale postanowiłem zebrać kilka przemyśleń na temat wybranych fragmentów.

“Chociaż jeden dzień spędźmy tak rozważnie jak Natura i nie pozwólmy, aby cokolwiek skłoniło do zboczenia z raz obranej drogi”

Jak wygląda idealny dzień według Thoreau. Trzeba wstać wcześniej, dostosowując swój rytm do rytmu dnia. Nie zważać na bijące dzwony i płacz dzieci. Pozwolić tym rzeczom na wypełnienie dnia. Wypełnienie, ale nie zatopienie, bo nurt ma płynąć obok, a my mamy do niego nie wpadać. Pracować spokojnie. Wiercąc jedynie nogami przez muł, błoto, filozofię i religię, dokopując się aż do skalistego dna - rzeczywistości.

“Prostota, prostota, jeszcze raz prostota! Tak, niechaj ludzkie sprawy ograniczają się do dwóch czy trzech, a nie stu czy tysiąca”

Thoreau odrzucał nowoczesność. Pomimo że żył dopiero u jej progu to już wtedy odczuwał pęd (nurt), który nie pozwalał skupić się na rzeczach najważniejszych.

“Dlaczegoż mamy żyć w takim pośpiechu i marnować życie? Umrzemy z głodu, zanim zaczniemy go odczuwać”

To cytat będący niemal kontynuacją poprzedniego i znów autor zwraca uwagę na to jak łatwo jest zmarnować życie.

“Nowiny! O ileż ważniejsze jest znać coś, co się nigdy nie starzeje”

Ten cytat brzmi jak pierwszy opis FOMO. Henry’ego Davida męczą telegramy, męczą informacje. Szkoda, że wówczas nie wpłynął na rzeczywistość, bo dla nas tamte czas jawią się jako te “dobre”, gdzie jeszcze nie zalewał nas szum informacyjny.

„Czas to jedynie strumień, w którym łowię ryby.”

To głęboka metafora, ale tłumaczy ją w kolejnych słowach, w których pisze o czerpaniu pełnym świadomości, o dnie kryjącym się tuż pod wodą. Mamy przecież czasu pod dostatkiem i zapominamy, że nie jest on wcale nieskończony.

„Tymczasem jednak ludzie stali się narzędziami swoich narzędzi”

Znów cytat, który wyprzedza swoje czasy, bo Thoreau ubolewa, że od koczowniczego życia odeszliśmy na rzecz bycia farmerami i zarządcami. Jednak dużo później okazało się, że nawet rola farmerów została delegowana dalej i dziś jedzenie nie uprawiamy, lecz kupujemy. Dodatkowo szereg kolejnych narzędzi ubezwłasnowolniło nas jeszcze bardziej - jak dziś radzić sobie bez samochodu, jak sprawdzić pogodę bez aplikacji, jak wyjść z domu bez smartfona.

„Nasze wynalazki to zwykle śliczne błyskotki, które odrywają naszą uwagę od rzeczy poważnych. ”

Szkoda panie Thoreau żeś pan nie widział iPhone’a.

Błyskotliwość umysłu Thoreau to coś, co powinno nas inspirować. Dziś na fali “powrotu do natury” powinniśmy jednak inspirować się nie tylko jego spojrzeniem na przyrodę, ale i na świat. Spojrzeniem niełatwym i kontrowersyjnym. Ja dalej płynę przez strumień Waldena i co jakiś czas będę pewnie wracał do przemyśleń.

4 godziny 16 minut - to moja średnia dzienna czasu na ekranie. Owszem, tłumacząc się, byłem w podróży, podczas której zawsze Mapy windują wyniki, ale i tak to nie wszystko. Uciekałem tam po dopaminę, te krótkie strzały, w których nie musiałem myśleć o problemach. Mój cel schodzić poniżej 3 godzin był nieosiągalny.

Słodycze - szybkie opakowania rurek z kremem zjedzone w pośpiechu w samochodzie, tak by nikt nie widział.

Kroki - raczej bieganina i to nie zawsze ze spełnionym celem, który i tak jakiś czas temu znacząco obniżyłem.

Czemu?

Bo to była najkrótsza droga. Miesiące pracowałem nad tym, by pokonać te nałogi (telefon i słodycze), jednak nagła dostawa problemów spowodowała, że moi dawni „przyjaciele” powrócili. Nie czuję się z tym dobrze, ale jako ten, który co jakiś czas serwował wam cykl “Co robić zamiast doomscrollingu” czuję obowiązek się przyznać do porażki. Jednak nie jest to dramatyczne rozerwanie szat. To fakty.

Ostatnio czytając książkę Andrzeja Tucholskiego, znalazłem fragment o samoregulacji i akceptacji bólu. Pomocny, jak cała zresztą książka.

„Najlepsze, co możemy zrobić, to jak najszybciej zaakceptować, że „się stało” i od razu przeskoczyć do wysokosprawczego zastanawiania się, czego możemy się z danej sytuacji nauczyć i jak na przyszłość zadbać, by było inaczej.”

I co z tym zrobisz? Rozwiń swoją wysokosprawczość Andrzej Tucholski

Autor pisze też o Naprawdę Dużej Fali (trudnym momencie) i o tym, co możemy zrobić: przeczekać ją, powoli iść po dnie albo zacząć panikować. Domyślacie się, która opcja jest dla nas najgorsza. Proste? A jakoś dziwnie zwykle wybieramy właśnie tę trzecią. Istnieją adaptacyjne metody radzenia sobie i Andrzej wymienia ich trochę. Przytoczę tylko trzy moje ulubione:

• „ustalanie priorytetów, by skupić się na tym, co ważne, zamiast trwonić energię na tematy zastępcze,”

• „pozytywne, poznawcze zrekonstruowanie sytuacji, by trochę inaczej na nią spojrzeć”

• „roszenie o pomoc (pod warunkiem, że nie jest odruchowym przerzucaniem odpowiedzialności za własne życie na innych),”

TU KUPICIE TĘ WSPANIAŁĄ KSIĄŻKĘ

Co zrobiłem ja? Zamknąłem się w sobie. Ale gdy już trochę się otworzyłem, poprosiłem o pomoc moją żonę i zadzwoniłem do przyjaciela. Szukałem humoru. I w tej lawinie problemów zacząłem układać jakiś plan działania.

Gdy nadejdzie kolejna Naprawdę Duża Fala, pewnie upadnę po raz kolejny, ale wierzę, że się podniosę. I, że do tego mojego łba zacznie trafiać coraz więcej metod działania.

Choć swoją listę też mam. Jednak jeszcze nie potrafię jej używać. Co pomaga mi w trudnych momentach:

• pisanie - odkryłem, że ten moment, gdy piszę pozwala mi wiele rzeczy w głowie poukładać (po to piszę też ten wpis).

• czytanie - nadal, choć przy takie fali muszę czasem rzucić w kąt kilka książek i znaleźć odpowiedni tytuł, ale w końcu działa.

• rozmowa - jedno proste rozwiązanie, ale wybranie numeru do przyjaciela sprawiało i sprawia mi dużo problemów, podobnie jak nie odpowiadanie automatycznie na pytanie „jak tam” - „wszystko ok”, bo to nie jest rozmowa.

• spacer/najlepiej wędrówka - wyjście do natury nawet tej miejskiej.

• obcowanie z kulturą - ostatnio podczas upałów po dniu pełnym bodźców schowałem się w czytelni Biblioteki Narodowej i było to cudowne uczucie.

• analogowe rozrywki - granie w karty czy sudoku - jest wiele opcji.

Nie chcę was zawieść do końca, dlatego znalazłem kilka rzeczy, dzięki którym ten trudny czas nie poszedł na marne.

Nagrałem odcinek o brudnopisach, więc to polecę na wstępię

Podcast o USA i o atmosferze panującej jeszcze przed sobotnim Dniem Niepodległości.

Jestem dumny, że kompletnie nie wiem, co dzieje się na mundialu, który jest głównie festiwalem korupcji i konsumpcjonizmu, ale historia wuwuzeli to coś, co spodoba się każdemu.

Mój dobry kolega Maciek Sienkiewicz otworzył kanał na YouTubie i mówi tam o muzyce techno. Zna się na rzeczy i dobrze się go słucha. Polecam też reportaż z Love Parade z 1997 roku.

* LISTY DO INTERNETU

Zepsuty Substack?

1. Po Substacku rozszedł się list otwarty do Christa Besta, CEO platformy (o tym, czemu nie linkuję do źródła, za chwilę). Autor listu ubolewa, że serwis, który dawał przestrzeń eseistom i publicystom oraz miłośnikom ambitniejszej lektury, przez ewolucję funkcji Notes zmienia się w klon Facebooka czy Twittera…

Read more

2 months ago · 51 likes · 28 comments · Bartłomiej Kluska

Poczytałem też o tym, jakie problemy ma Substack i co zrobić, by nie powstał z tego kolejny agregat pustych treści pod zaangażowanie.

Pisałem też o Notesie dla Książek, który niezmiennie polecam:

sprawdź, będzie mi bardzo miło

I to tyle idę walczyć z Falą. Na koniec początek płyty, o której sobie przypomniałem o znamiennym, ale już dla mnie nieaktualnym tytule “Everyone Who Pretended To Like Me Is Gone”

Trudny temat, bo bardzo osobisty, jednak chcę go opisać, bo być komuś może się przydać. Z natury jednak nie jestem ekstrawertykiem (przynajmniej w takich kwestiach), więc opowiem o temacie na około.

Jedną z ról literatury powinna być właśnie interakcja z osobą czytającą. Ktoś kto szuka własnej drogi w życiu mógłby identyfikować się z “Dumą i uprzedzeniem” Austen, szukający sensu odnajdywać go może z Camusem, wolę nie wiedzieć czego szuka czytelnik Sienkiewicza, ale domyślam się że może coś także tam odnaleźć. Mówimy jednak o dużych nazwiskach - książkach kształtujących. Jednak dziś chciałbym skupić się na spotkaniach przypadkowych, bo gdy brałem się za lektury, które chcę dziś omówić to nie sądziłem, że znajdę w nich swoje odbicie.

Pierwsze spotkanie zaskoczyło mnie najmocniej. Oslo lata 60/70, czwórka chłopaków, wspólna pasja czyli muzyka - opis fabuły Beatlesów Larsa Saadbye Christensena nie wskazywał raczej na to co spotkało mnie na końcu tej książki. Przesadnym fanem czwórki z Liverpoolu nigdy nie byłem. Najmocniejsze spotkanie przeżyłem z nimi, gdy mój wujek puścił mi Tomorrow Never Knows i kazał zgadnąć kogo to numer. Nie miałem pojęcia. The Beatles kojarzyło mi się z pioseneczkami w stylu Help. Byłem w szoku. To co poruszyło mnie w tym tytule to jednak nie muzyka, a brutalna weryfikacja marzeń. To jak powoli życie dojeżdża czwórkę bohaterów bolało mnie na wielu poziomach. Każdy w młodości ma głowę pełną marzeń i pomimo że sam nie mierze się z tym, że noszę w sobie jakąś zadrę przez ich nie spełnienie, to jednak wiem jak mocne może być to uczucie. Dorosłość zabija naiwność i tego świadkami jesteśmy czytając Beatlesów.

Mam wrażenie, że więcej wspólnego mam z Piotrem Białasiewiczem. Choć gdybyśmy chodzili razem do szkoły to raczej uciekalibyśmy od nadwrażliwości innymi drogami. On niepewną, ja ukrywając się za maską trefnisia. Ciekawostka jest jednak taka, że tiktoki Piotra stanowiły dla mnie inspirację do tworzenia moich pierwszych treści - podobnie jak on planowałem tworzyć treści oparte bardziej na narracji. Wyszło jak pewnie część z was wie inaczej. Piotr podążył drogą podcastu, a dalej do napisania książki banał. I to słuszny tytuł, bo ta książka jest banalna, ale to jest jej siła. Z niesamowitą szczerością autor opisuje w niej swoje zmagania ze wstydem, które sięgają nawet przedszkola. Całość opatrzona jest “poradami” pełnymi ironii, która trafia precyzyjnie w źródło bólu (sic!). I pomimo znów w różnicach w podejściu to czytają banał czułem się jakbym to ja siedział za kierownicą tego banalnego autobusu. Nigdy bym się do tego nie przyznał, ale na szczęście za mnie i za wielu innych zrobił to Białasiewicz. Chwała mu za to. W dedykacji autor napisał mi “niech wstyd płonie” - chętnie pożyczę na ten cel zapałki.

Dwie książki trafiły do mnie niemal w idealnych momentach. Książka Oliwi Ziębińskiej Po co ci złość doszła do mnie z zaskoczenia tuż po jakiejś kolejnej błahej sytuacji, która wytrąciła mnie z równowagi. Natomiast Sebastian Sitowski napisał do mnie z pytaniem, czy chciałbym przeczytać Jak radzić sobie z lękiem, gdy wiedziałem, że to pytanie chyba warto zadać. I tu muszę wyznać nie ufam poradnikom. Nie sięgam po poradniki. I gdyby nie to, że Sebastian do mnie napisał pewnie nadal uparcie odwracałbym wzrok od takiej książki. Tymczasem to książka, która realnie może pomóc osobom z lękami lub komuś, kto chce takiej osobie pomóc. Autor z jednej strony przekazuje praktyczne rady, a z drugiej szuka źródeł opierając się na solidnej wiedzy.

Nie jest tak, że weźmiecie te książki i poczujecie to co ja. Jest nawet prawodpodobne, że pomyślicie “co ten koleś wypisuje”. Zachęcam was tym wpisem do szukania siebie w książce, filmie, muzyce czy, a może przede wszystkim, w rozmowie.

Jeśli masz ochotę dołącz do patronek i patronów

dzięki, że jesteś

Teksty Chudego i Buzza znam na pamięć, podobnie zresztą jak piosenki Stanisława Sojki, który bezbłędnie zinterpretował kompozycje Randy Newmana. Oglądaliśmy z rodzeństwem Toy Story non stop, nawet, mimo że byłem w wieku, w którym oglądanie bajek mogło być przypałem. Jednak nie bardzo się tym przejmowałem. John Lasseter stworzył dzieło bezbłędne poruszające ważne tematy na czele z agresją i zazdrością. Na zabawki patrzyło się już nieco inaczej po poznaniu tej historii.

Lata mijały. Dwójka jeszcze była oglądana z rodzeństwem. Trójka i czwórka już była konsumowana w innej roli. Część czwarta była zresztą jednym z pierwszych seansów spędzonych z wyjątkową osobą. W końcu nadeszła część piąta, a wspomniana osoba wkroczyła w wiek, który był podobny do mojego w momencie oglądania jedynki. Do kina poszliśmy bardziej z sentymentu. Do reżyserii doszedł tu Andrew Stanton, który był do tej pory współtwórcą jedynki i dwójki. Stał jednak za moim ulubionym pixarowym dziełem Wall-E. Co wyjaśnia tematykę nowej części Toy Story.

Zabawki w piątej części mierzą się z nieoczekiwanym wrogiem. Już nawet Buzz z rozkładanymi skrzydłami wieje nudą, ponieważ na scenę wkraczają ekrany. Dzieciaki masowo porzucają zabawki, by siedzieć przy tabletach czy laptopach. Apokalipsa. Ekranoza. Antagonistą jest więc tu tablet Lillypad, który “porywa” Bonny w wirtualny świat.

Teraz zrobię mały wybieg - będzie tu spoiler, więc uwaga.

Ekipa Jessy, bo to ona tu zyskuje główną rolę, wspierana przez zdziadziałych z lekka Chudego i Buzza (którzy tu tracą całkowity wigor znany z pierwszych czterech części) ma problem z technologią. Jessy gubi się w akcji i trzeba ją odszukać, więc starsi panowie ruszają w teren. Oczywiście Jessy radzi sobie sama, poznając po drodze dobre strony znienawidzonych przez nią zabawek elektronicznych, bo pomaga jej Smarty Pants (taki gadżet uczący dzieci... dobra to sami się dowiecie). Oczywiście napięcie pomiędzy zabawkami, a tabletem, który także komunikuje się ze światem zewnętrznym, rośnie. W końcu dochodzi do zwrotu akcji. Lillypad rozumie swój błąd i dołącza do akcji uratowania uzależnionej od ekranów Bonny. Na koniec wszyscy żyją w zgodzie.

Po spoilerze.

I tu chcę przejść do właściwego rozważania. Jakie przesłanie zostawia Toy Story?

Przede wszystkim pamiętajmy za sukcesem Pixara stał Steve Jobs. Jego pierwszym filmem było właśnie Toy Story. Jobs to Dolina Krzemowa. To nie jest żaden skrót. Zresztą to on był twarzą rewolucji tabletowej i smartfonowej. Narzędzi, które zostały perfekcyjnie wykorzystane przez twórców mediów społecznościowych. Tak więc film nie mógł być aż tak antytechnologicziny.

Premiera piątej części zbiegła się z premierą raportu Higieny Cyfrowej pt. Internet dzieci 20261. Kilka wniosków:

• 55% dzieci w wieku 7-14 regularnie korzysta z mediów społecznościowych

• 2,6 mln w tym wieku korzysta z internetu

• połowa z nich miała kontakt z reklamą alkoholu

• 4 godziny 25 minut - tyle spędzają online

• na szczęście co piąte dziecko jest poza zasięgiem sieci (kolejna grupa 15-24 ma już zasięg na poziomie 99% populacji)

Na deser moja ulubiona tabelka:

Ciekawostka: z zajęć edukacji zdrowotnej, która miała zadanie przygotować dzieci do cyfrowego świata korzystało w podstawówkach 800 tysięcy dzieci2. 70% zrezygnowało z nich. Czyli wychodzi na to, że pomarańczowa platforma była popularniejsza w ujęciu tygodniowym niż te zajęcia. Gratuluję rodzicom - świetny wybór. W końcu na PH nie ma nic groźnego, prawda?

Ekranoza poruszana w Toy Story to więc realny problem. To, jak postanowili rozwiązać tę sprawę twórcy, wygląda jednak trochę tak: nie drażnijmy lwa (tech gigantów) lub “dobra i tak tego nie zmienimy”. Nie ma tu więc spektakularnego przewrotu - tablety nie upadają, są finalnie włączone do wspólnej zabawy. Nie ma mowy o ograniczeniach albo o żadnej mądrej edukacji, pewnie Bonny nadal może zasypiać i budzić się obok tabletu. Dane muszę się zgadzać. Wniosek z filmu jest taki, że z technologii można korzystać i wystarczy tylko trochę poruszać głową, byle nie za bardzo. Czy słuszny? Patrząc tylko na tę tabelkę, to nie jestem przekonany.

Dobrze, że twórcy dali, choć namiastkę rozwiązania. Jednak normalizacja korzystania z elektroniki przez ośmiolatki nie jest ok. Przekazem powinno być - technologia może poczekać. Kto ma jednak tym zarządzić? Jak zwykle w Toy Story rodzice nie istnieją. Może zabiorą raz w tygodniu do Pizza Planet albo będą spali przed telewizorem albo będą kompletnie nieobecni (jest sporo teorii wokół taty Andy’ego). W piątej części są zagubieni. Rodzice Bonny wykonują polecenia z chatu wysyłane przez Lillypad, zamiast porozmawiać z córką. Zamiast przedyskutować - zabierają do fast fooda. To materiał na osobne śledztwo - dlaczego rodzice w Toy Story są takimi pacanami?

Wróćmy na chwilę do realności. Na momencik. Nie mogę być przykładem do naśladowania. W mojej ocenie bliżej mi do rodziców z Toy Story. Jednak walczę i walczyłem z ekranozą. Oto moje kilka sposobów. Przede wszystkim wiem, ile młoda osoba korzysta z telefonu - mam dostęp do informacji. Na telefon jest założony zresztą limit - w godzinach wieczornych (od 19) do końca szkoły (13) telefon służy tylko do dzwonienia. Pamiętajcie, że nawet Spotify, które miało służyć do muzyki stało się kolejnym miejscem do dystrybucji shortów, czyli krótkich filmików wciągających w scrollowanie. Staram się odrywać też regularnie od ekranu. Mam ten fart, że w kręgu zainteresowań u mnie są zabawki i wciąż modne jest budowanie customizowanych figurek z Lego. Jasne, dziecka nie będzie jarał całe życie Chudy, ale można szukać rozwiązań. Można więc szukać nowych zabawek i próbować nie zabić zabawy w dziecku.

Kolejna sprawa to nie być pacanem. Świat się zmienia i tak jak my kiedyś chodziliśmy do rodziców mówić z wypiekami na twarzy o Transformersach, Pokemonach czy Minecrafcie. Tak teraz jako rodzice musimy wiedzieć, jaka jest kolejność Avengersów, o co chodzi z “płakał” (i że 67 to już obciach), a przede wszystkim, jak działa na mózgi dzieci i młodych osób elektronika. I nie puszczać ich w ten świat za wcześnie i samodzielnie. Owszem, tak jak w Toy Story presja jest ogromna, bo wszyscy wokół już z niej korzystają, ale musimy jej dać opór. Ostatecznie pamiętać, że guru Doliny Krzemowej swoje dzieci od technologii powstrzymują.3.

Edukujmy się. Ja bardzo lubię obejrzeć Bolesława Michalskiego, który mówi o technologii i dzieciach. Na koniec zostawię też listę książek, które warto przeczytać.

Toy Story 5 to Toy Story na miarę naszych czasów. Problem jest nawet dużo realniejszy niż sadystyczny dzieciak niszczący zabawki. Parafrazując przestrogę Chudego z jedynki: ekrany widzą wszystko, więc baw się grzecznie.

Co czytać:

Małgorzata Bigaj “Wychowanie przy ekranie”

Mikołaj Marcela “Jak nie zgubić dziecka w sieci”

Natalia Hatalska “Wiek paradoksów”

Max Fisher “W trybach chaosu”

Kathleen Hale “Slenderman”

Spotkanie z Joanną Dobkowską było niezwykłe. Nie będzie nadużyciem, gdy napiszę, że od razu się polubiliśmy. Jej otwartość i nastawienie pozwoliło uwierzyć, że możemy rzeczywiście coś zrobić razem. Joanna tworzy markę I Believe In Paper. Tworzy wyjątkowe i przepiękne notesy, gdzie każdy szczegół jest dopracowany. Biorąc je do ręki czuć, że włożono w nie ogrom pracy i uczuć. Notesy są wykonane ręcznie i tradycyjną metodą introligatorską. Dostajemy więc zawsze na wskroś unikatowy produkt.

Spotkaliśmy się, ponieważ miałem pomysł na notes. Początkowo skromny, jednak rozrósł się on do pełnoprawnego notatnika. Za projekt odpowiadała oczywiście Joanna Dobkowska, to ona wpadła na pomysł kształtu okładki i układu. Zależało mi na tym, by był on poręczny i taki jest. Rozmiar A5 ułatwia korzystanie z niego. Wyróżnia ten notes także font stworzony przez Mariana Misiaka z Threedotstype. Kolorystycznie do wyboru są dwie wersje okładki Navy Naked i Gold Dust Naked,

W środku znajdziecie kilka słów ode mnie i listę 50 książek non-fiction: o naturze, o Japonii, o muzyce, klasyki gatunku oraz te, które mnie kształtowały. Dalej jest już miejsce dla Was i Waszych książek. Macie miejsce na zapisanie tytułu, autorki lub autora, ocenę, cytat i rzeczy do zapamiętania. Macie też pustą przestrzeń, na której może trafić wszystko, na co macie ochotę. Książki są już ponumerowane, a nie zgubić się pomaga także wstążkowa zakładka.

To na ile starczy ten notes zależy tylko od Was. Może na rok, może na pięć, może na całe życie. Jestem pewien, że pozwoli uporządkować wiedzę i łatwo wracać do przeczytanych książek. Pozwoli też dłużej pozostać offline, bo nie wymaga połączenia z wi-fi.

Przedpremierowo notesy zobaczyć można będzie na wystawie Robię Nic w ramach Gdynia Design Days. Po niej planujemy małe wydarzenie, o którym jeszcze dam znać. Notesy możecie już zamawiać na stronie I Believe In Paper.

Na koniec trochę o emocjach. Nie sądziłem, że będę w tym punkcie. Mając notes “firmowany” swoim nazwiskiem. To niesamowite. Nie ukrywam, że paraliżuje mnie ta świadomość. Głowa nie pozwala się z tego cieszyć, już spływają ciepłe słowa, a ja wciąż patrzę się na te notesy i nie wierzę. Nie pozwalam sobie się nimi nacieszyć.

Nie byłoby ich, gdyby nie Joanna Dobkowska, ale też Natalia Stelmasiak, która to spotkanie zaaranżowała. Także, gdyby nie Wy - osoby, które w pewnym momencie zaufały mi i chciały obserwować ten projekt. W końcu gdyby nie Emilia - najwspanialsza osoba na świecie.

Ktoś może napisać - to tylko notes. Być może. Dla mnie to jednak spełnienie marzenia, o którym bałem się marzyć.

Mogę też zdradzić, że to nie ostatni projekt spod szyldu Dla Książek.

Tu znajdziecie notes:

https://ibelieveinpaper.com/produkt/notes-dla-ksiazek-karta-recenzji-ksiazki-2/

https://ibelieveinpaper.com/produkt/notes-dla-ksiazek-karta-recenzji-ksiazki/

Co robiłem:

Nagrałem podcast, o tym, że książek jest za dużo, ale też, że wokół nich dużo się dzieje:

Nagrałem odcinek na YT, o tym, po co w ogóle warto mieć notesy?

O notesach też pisałem tutaj:

Na Goodreads zacząłem pisać krótkie podsumowania dla książek.

Co czytałem:

Świetną rozmowę o stereotypach w literaturze.

Tekst Żiżka o Lynchu:

ŽIŽEK GOADS AND PRODS

DAVID LYNCH IS DEAD, BUT HIS ETHICS IS MORE ALIVE THAN EVER

Welcome to the desert of the real…

Read more

2 years ago · 2046 likes · 46 comments · Slavoj Žižek

Sięgnąłem też po czasopismo Ptaki Polski, by dowiedzieć się nieco więcej właśnie o ptakach:

Co oglądałem:

Paryż, Teksas - film, który mam wrażeniem został stworzony pode mnie i nie rozumiem, czemu dopiero teraz po niego sięgnąłem. Film zobaczcie KONIECZNIE, a później analizę kolorów użytych w tym tytule:

Oglądałem także, jak zegarek za 100 zł może zmienić podejście do telefonu;

Co słuchałem:

Pięknej “deszczowej” płyty, która idealnie pasuje do czytania:

I przez to, że obejrzałem w końcu Kompletnie nieznany i wróciłem do Boba Dylana. A ostatnio dotarła do mnie jego kilkusetstronicowa biografia…

W końcu bardzo przypadkiem wpadłem na Drozda Śpiewaka:

Co zapamiętam:

Przebodźcowanie już nam się nie “zdarza” - przebodźcowanie po prostu “jest”.

Andrzej Tucholski “I co z tym zrobisz”

Co zostawię:

KOD: DLAKSIAZEK

To aż 25% rabatu od cen katalogowych na wszystkie książki PWN dostępne na ksiegarnia.pwn.pl. Ważny do końca czerwca. Tu podpowiadałem, na co warto go wykorzystać:

Notatnik zawsze przy sobie

To najważniejsze. Mój brudnopis jest zawsze przy mnie. Nie ważne, czy sięgnę po niego raz, czy dziesięć, czy w ogóle w ciągu dnia. Mam go i mogę go użyć, gdy tylko przyjdzie taka potrzeba. Wymaga to nerki, do której można schować rzeczy do pisania, ale niekoniecznie, bo zaletą notesów paszportowych (których używam w roli brudnopisów) jest to, że można je zmieścić dosłownie wszędzie. Skoro mamy miejsce na telefon, to zawsze znajdzie się miejsce na notes. Pozwala to w momentach nudy, przypływu myśli, czy pomysłów sięgać nie po smartfon, a właśnie brudnopis. Zanotować to co akurat mamy w głowie.

Sięgaj po notatnik nie telefon

Miałem sprawdzić właśnie jakie krzesło wybrać do domu. Czy było to najistotniejsze w tym momencie? Nie. To odezwała się moja pralka w głowie nieustannie wirująca myśli i pomysły. Teraz skupiam się na tym wpisie, więc krzesło może poczekać. Ale to krzesło jest mi potrzebne. Co mogę zrobić? Zapisać w brudnopisie lub na liście zadań - znajdź krzesło. Dzięki temu nie daję się wciągnąć w telefon. Od krzesła nie pójdę do wyszukiwarki, szukając porównań, a stamtąd na instagrama szukając porad dekoratorskich, a kończąc na zdjęciach nowego pieska znajomego z podstawówki. To działa na wielu płaszczyznach, a kończy się zazwyczaj tak samo. Warto zapisywać, po co chce się sięgnąć po telefon i potem po kilkunastu minutach zweryfikować, czy to rzeczywiście było potrzebne. Zakładam się o kawę, że w większości przypadków odpowiedź brzmi: nie.

Sesja pisania

Czas poświęcony jednej czynności to coś, co najsilniej kształtuje nawyk. Siądź i czytaj przez 20 minut. Poćwicz przez kwadrans. Konkretny czas i jedno zadanie. Tak samo z pisaniem. Poświęć czas tylko na to, by usiąść z notatnikiem i zapisywać w nim akurat to na, co masz ochotę. Rano mogą być to morning pages - swobodny strumień myśli. Wieczorem - refelksja o mijającym dniu. Jeśli nie lubisz takiej formy - podsumuj przeczytaną książkę bądź obejrzany film. Albo sprawdź zadania i zaplanuj kolejny dzień. Może to trwać pięć albo dwadzieścia pięć minut. To zależy, od czego chcesz zacząć i jak bardzo się w dany temat zaangażować.

To trzy nawyki. Wydaję mi się, że dość proste w implementacji. Szukajcie swoich sposobów, ale przede wszystkim odzyskujcie czas, który zabiera nam technologia. Nie musicie notować, może zastąpicie doomscrolling zdobywaniem wiedzy w sieci. Lub poświęcicie czas spędzany na telefonie na rozmowę z kimś bliskim. To już zależy tylko od was.

A tutaj są wpisy, o tym, po co Ci notes:

Co czytałem

Paweł Sołtys Monolok - wspomnienia fryzjera z Grochowa, które mogą być fikcyjne, ale brzmią, jakby były prawdziwe. Pięknie napisany hold dla mieszkańców i całej dzielnicy.

Justyna Hrycyk Girl Dinner - wspomnienia przez pryzmat jedzenia. Ciekawy zabieg i książka, która dużo mówi o współczesności, ale miałem po lekturze jakiś delikatny niesmak (choć być może to za duże słowo, ale pasowało do tematu książki).

George Orwell - Droga na molo w Wigan - nieprzypadkowo to jeden z klasyków reportaży. Orwell ciętym i bezpośrednim językiem opisuje realia międzywojennej Anglii.

Co czytałem

O filmach, które romantyzują życie:

The Long Take

Films for people who romanticize everyday life

Lately, I’ve been drawn to films where almost nothing happens. I notice myself relaxing into their rhythm. They remove the sense that something bigger needs to happen, and I stop waiting for a turning point. The simple passing of time starts to feel complete on its own…

Read more

5 months ago · 910 likes · 41 comments · Raphaël — The Long Take

O Technofeudalizmie:

Nowe Media

O co chodzi w “Technofeudalizmie” i co ma wspólnego z odłączeniem cyfrowym

Na święta kupiłem ojcu książkę “Technofeudalizm - co zabiło kapitalizm?”. Po dwóch miesiącach, odnosząc się do przekonań ekonomicznych autora, ze wspomnianej książki zrobiłem dobro wspólne i oddam tacie, kiedy sam skończę lekturę. Po “Technofeudalizm…

Read more

5 months ago · 13 likes · Maciej Baranowski

O tym, jak życie przeżywa Wojciech Waglewski w rozmowie na łamach Tygodnika Powszechnego.

Co oglądałem?

Rodzina Soprano - spędziłem z tym serialem ostatnie miesiące i mam przez to dość seriali, ale chcę napisać o zakończeniu, które było niezwykłym zabiegiem scenariuszowym - nie będę spoilerować, ale było wyśmienite.

Przebudzenia - film o lekarzu (Robin Williams), który trafia na oddział dla osób pogrążonych w katatonii. Dzięki eksperymentowi wybudza jedno z pacjentów (Robert De Niro). Piękne i wzruszające kino, które jest oparte na prawdziwej historii.

Oglądałem też materiał o tym, jaka gra aktorska się dziś „sprzedaje” i dlaczego:

O designie samochodów, które jest też o zmianie w stylu projektowania w ogóle:

@mateidrivesEvery new car looks like it wants to fight you, and it didn't happen by accident. Two forces pushed every designer in the same direction over twenty years. Here's what changed and why the industry figured out aggression sells harder than beauty. What are we actually buying when we buy a car now?

Tiktok failed to load.

Enable 3rd party cookies or use another browser

Co słuchałem?

Jazzowego miksu zainspirowanego książkami Haruki Murakamiego:

Dajcie znać, co ciekawego konsumowaliście ostatnio w internecie?

Są rzeczy, z których nie warto się śmiać. Więc może cofnijmy tę opowieść nieco dalej. Przypomniałem sobie mój radosny i nieskrępowany śmiech będący reakcą na słowa dziewczyny, który w pewien czerwcowy czwartek roku 2009 podeszła do mnie, gdy byłem w roli akurat DJ, mówiąc przejęta, że “Michael Jackson nie żyje i że może warto byłoby zagrać jego piosenkę”, a że nie dało się tego zweryfikować - bo to era sprzed powszechnego internetu - to odpowiedzią musiało być niedowierzanie i wspomniany śmiech. Dopiero po powrocie do domu i odpaleniu przeglądarki komputera okazało się, że kurczę jednak miała rację. Było jednak za późno. Michaela nie było. Została anegdotka z gatunku zabawno-krępujących.

Po zabawne rzeczy cofać się 17 lat do tytułu to trochę słabo.

Szukajmy nieco bliżej - ten mem z krową był zabawny. Pośród newsów odmieniających tragedię na tysiąc sposobów, książek pisanych w ramach konkursu na przymiotnik najlepiej oddający traumę, filmów, które już na poziomie koloru mają nas wprowadzać na fale październikowo-listopadowe, tylko memy mogą nas ratować.

Choć nawet one mogą być powodem do dyskusji na temat fatalnej kondycji współczesnego społeczeństwa. Tak jak ten tekst nabazgrany na przyautostradowym toitoiu, że ktoś dojedzie i zrobi. Wiadomo, co zrobi. Hehe. Ale to zaraz ktoś powie, że prymitywne.

Szukanie zabawności może więc bywać smutne. Dlatego dziś ułożyłem zabawne historie, które mogą wywołać uśmiech lub politowanie lub obie rzeczy jednocześnie.

Ten facet przychodził codziennie i codziennie pytał mnie, czy jest skrzek w puszce. Ja mu mówię, przecież to jest żabka, a nie jakiś zoologiczny.

Wchodzi ten koleś, podchodzi do pisuaru i pyta mnie jak leci.

- Zaraz — powiedział wirus do wirusa.

Beztroska nie jest możliwa bez troski, ale to w sumie nie jest śmieszne.

Są rzeczy, z których naprawdę nie można się śmiać np. lęk przed tym, że ktoś usiądzie obok ciebie w pociągu i będzie chciał rozmawiać.

Teksty do rzucania przy wywrotce pełnej piasku: sypiesz się.

Wiesz, nie mówiłem tego nikomu, ale tobie też nie powiem.

Był gość, który wchodząc do baru, rzucał od progu PPR. Co oznaczało pierwszy poranny rozruchowy, ale to znów chyba bardziej smutna historia.

Przez życie trzeba iść z podniesioną głową. Chyba że akurat idzie się pod wiatr.

Zdanie, które nie zawsze dobrze usłyszeć: jesteś śmieszny.

Będzie padać. Powiedział ktoś w sklepie i miał rację. Za chwilę padł pan Józek spod trójki, potknął się pod żabką. Potem padły trzy bramki na niekorzyść oczywiście. W końcu padła mikrofalówka, więc kolację zjadłem zimną. Jak spotkam tego przepowiadacza, to mu powiem, że ma wiać i to szybko.

Najcenniejszą lekcję ortografii udzielił mi kolega w metrze, który właśnie został porzucony po tym, jak zapytał koleżankę smsowo „łaskę robisz?”, ale spiesząc się, nie użył polskich znaków.

Jak byłem w szkole na WF-ie często słyszałem, że jestem lewy. Teraz pewnie co drugi chłopak chciałby to usłyszeć.

Chciałbym dowiedzieć się kiedyś, co robią dziś ludzie z filmików ze Śmiechu warte.

Całe życie chciałem być zabawny, a jednocześnie najbardziej jako dziecko rozśmieszał mnie Kłapouchy i Smerf Maruda.

W kwestii wiary w siebie jestem ateistą.

Śmiesznie wyszło. Chciałbym, żeby ktoś tak powiedział tuż po moim wyjściu z imprezy. Raz tylko usłyszałem wychodząc: głupio wyszło.

Do poczytania książki zabawne:

1. A.A. Milne Chatka Puchatka

2. Raphael Bob-Waksberg Ktoś, kto będzie Cię kochał w całej twej nędznej glorii

3. Paweł Sołtys Monolok

4. David Sedaris Sama radość

5. Sławomir Mrożek Opowiadania zebrane

6. Jerome K. Jerome Trzech panów w łódce (nie licząc psa)

7. Percival Everett Drzewa

8. Nick Hornby Wierność w stereo

9. Mark Twain Przygody Tomka Sawyera

10. Malcolm XD Edukacja

Bonus: Olga Drenda Słowo humoru

Właśnie ukazał się po polsku Chleb aniołów, czyli autobiograficzna powieść o życiu jednej z najciekawszych żyjących artystek. Pomimo że jej dorobek często sprowadza się jedynie do Horses (jej najbardziej znanej płyty) to powinniśmy spojrzeć na nią nieco szerzej i dostrzec jej wkład w kulturę. Słuchając jej muzyki, czytając jej teksty, patrząc na obrazy, a nawet czytając wpisy w social mediach. Zakochałem się w niej po lekturze Poniedziałkowych dzieci, w których też opisywała swoje życie jednak skupiając się głównie na relacji z Robertem Mapplethorpe’em, który był jej - jak pisze - artystą życia. Teraz dostajemy dużo szerszy obraz.

Chleb aniołów opisuje okres od dzieciństwa aż po współczesność. Po co to czytać? Biografii jest od groma, a na youtubie ktoś streści jej życie w 10 minut. Jednak ważna jest ta wspomniana we wstępie poetycka sieć, która łączy ten tekst.

Nie chciałam dorosnąć. Nie aspirowałam do członkostwa w świecie dorosłych wypełnionych niekończącymi się obowiązkami.

Być może chroniły mnie planety. Księżyc i siła miłości, bo mój pancerz wydawał się nie do przebicia.

XXI wiek nie rozpoczął się tak, jak to sobie wyobrażało moje pokolenie - nie zapanowała powszechna harmonia i pokój, nie okazywano miłosierdzia wszystkim potrzebującym

To z pozoru proste zdania. Proste historie o dorastaniu, lękach, oczekiwaniach, jednak czytając te zdania, widzę w nich jakąś magię. Staranność łączenia słów. Lekkość. Patti z codzienności potrafi wyciągnąć poezję.

Zresztą pochodzenie samego tytułu jest magiczne. W książce jest fragment o zabawie szkolnej, która kończy się atakiem szerszeni na artystkę. Pomoc ze strony znajomych przychodzi szybko.

Nieskażone wspomnienie spontanicznych gestów dobroci. Oto chleb aniołów.

Jak to rozumieć? To nie matura, więc każdy może interpretować te słowa, tak jak chce. Ja trochę na coś, czym możemy karmić nasze emocje. Wspomnienia czyste i dające uśmiech. Te, w którym wspinam się na drzewo albo gdy mały człowiek na moich rękach walczy ze snem albo gdy leżę pod zamkiem z ukochaną i patrzę w niebo. To mój chleb aniołów.

Tym chlebem wypełniona jest ta książka. Autorka karmi nas wspomnieniami. Także tymi bardzo intymnymi o stracie najbliższych jej osób. Za wcześnie opuścili ją zarówno wspomniany Mapplethorpe, jak i miłość życia - Fred Smith, a także brat Todd. Od samotności ratowali ją przyjaciele i dzieci. To dzięki namowom przyjaciół odzyskaliśmy Patti Smith na scenie i mogliśmy ją oglądać na magicznych koncertach choćby na Off festiwalu. Zresztą Polska otwiera Chleb aniołów. Na pierwszych stronach przenosimy się do Doliny Charlotty, którą w 2017 roku odwiedziła artystka. To tam echo przywołuje jej tych, których już z nią nie ma.

To, co daje lektura tej książki to z pewnością poznanie wrażliwości Patti Smith, ale także dzięki niej możemy spróbować spojrzeć na nasze życie inaczej. Zacząć tkać własną poetycką sieć łączącą nasze wspomnienia, okruchy naszego chleba. Może ta książka pomoże komuś pogodzić się ze stratą lub podejść do niej inaczej.

Po lekturze zostanie też muzyka i to nie tylko samej autorki. Pomimo że leci u mnie właśnie niemal na zapętleniu Horses, to wyjąłem też z półki z winylami Boba Dylana. Sięgnąć można po A love supreme Johna Coltrane’a, a nawet po Madame Butterfly Pucciniego. W końcu to ta opera “uratowała życie” nastoletniej Patti, o czym przeczytacie też w książce. Ścieżka dźwiękowa tej książki jest szeroka i warto nią też podążać.

Patti Smith dzieli się z nami chlebem wspomnień. Każdy okruch stanowi o jej wyjątkowości. To książka, która pasuje do zbliżającego się lata. To książka, którą warto się delektować.

Jedno zdanie mogłoby brzmieć tak: po lesie można chodzić. Byłoby prawidłowe, jednak las daje dużo więcej możliwości. Sam spacer może zamienić się w przygodę i przede wszystkim w czas, w którym odpoczywa zaerówno nasze ciało i nasz duch. Dostępność lasów jest spora. Pomimo że w Europie do zalesienia Finlandii i Szwecji jest nam daleko to poziom 30% plasuje nas w średniej europejskiej1.

Nie ukrywam - myślałem, że jest u nas nieco lepiej, ale wiadomo Lasy Państwowe dbają żeby nam te drzewa nie rozrastały się za bardzo. Pod kątem wycinki możemy się pochwalić miejscem w top 52…

Lubimy lasy tak mówią też badania. European Forest Institute3 zebrał dane, które mówią że 60% europejczyków bywa w lesie 2-3 razy w miesiącu. Wśród motywacji wymienia się kontakt z naturą, odpoczynek od codzienności, poprawę samopoczucia czy ruch i aktywność fizyczna. Kluczowe jednak są też odległości. Szwedzi, którzy mają lasów pod dostatkiem i tak narzekają na to, że mają za daleko i preferowaliby krótsze odległości. Ile to krócej? Ponad 80% badanych4 wskazuje, że najlepiej mniej niż kilometr. Wniosek? Lasy zamiast Żabek!

Wiemy więc, że mamy jeszcze lasy i że dobrze jest do nich chodzić. Co więc w nich robić?

Obserwować przyrodę. Nigdy nie nauczyłem się rozpoznawać drzew, co bardzo mnie boli. Na szczęście nie jest to dziś aż tak trudne, bo może nam w tym pomóc aplikacja, która za pomocą zdjęcia liścia wskaże nam gatunek mijanego drzewa. Zresztą niewiedza wcale nie jest problemem, bo sama obserwacja to przyjemność, a całość może ograniczać się do oceny: podoba się czy nie podoba. Las to nie tylko drzewa to też rośliny. Więc wystarczy mieć oczy i umysł należycie otwarty.

Maj to dobry czas na obserwacje ptaków albo przynajmniej ich podsłuchiwanie. Tu też wychodzi moja niewiedza, ale pomaga mi jedna z moich ulubionych aplikacji czyli Merlin5, która poprzez nagranie na bieżąco rozpoznaje ptaki. Mam cel na ten rok by uczyć się gatunków. Poza apką pomagać mi będzie nieśmiertelny atlas Jana Sokołowskiego Ptaki Polski, który właśnie wygrzebałem z piwnicy babci mojej żony. Ptasie koncerty to coś przepięknego i tak kojącego, że znów jeśli nie macie ornitologicznych zapędów możecie ograniczyć się do zwykłego słuchania. Pod kątem obserwacji polecam wyposażyć się lornetkę.

Drzewa i ptaki mogą być dobrą motywacją do rozpoczęcia przygody z field recordingiem. Nagrania terenowe można traktować ultra profesjonalnie, ale też amatorsko. Wtedy wystarczy prosty rekorder (może nawet dyktafon w telefonie, ale to da bardzo podstawy efekt). Używany reokorder Zoom H1 można kupić już za nieduże pieniądze. Ten model używam osobiście i muszę przyznać, że daje fajne efekty.

Kończąc ten wątek nazwijmy go poznawczo-obserwacyjny załóżcie notes przyrodniczy. Mnie zainspirowała do tego specjalna seria Field Notes stworzona z okazji wydania nowej książki Roberta Macfarlane6 Czy rzeka żyje?. Zapisuję teraz cechy ptaków w ramach nauki oraz rzeki i ptaki, które napotkam. Dodam tam jeszcze drzewa, a także cytaty związane z przyrodą.

“Wszystko jest żywe i wszystko przemawia”

Siddhartha Pandey

Wszystko to może być częścią shinrin-yoku czyli kąpieli leśnej. Będącej ni mniej ni więcej po prostu spacerem, ale skupionym w pełni na obcowaniu z naturą. Badania nad tym prowadził choćby profesor Yoshifumi Miyazaki. W swojej książce Walking in the Woods7 udowadnia, że obcowanie z lasem ma realny wpływ na nasze zdrowie. Proponuje także kilka aktywności, które można wykonywać podczas kąpieli leśnej.

Używanie pięciu zmysłów. Miyazaki radzi by patrzeć na kształty i kolory, poczuć otaczające aromaty, słuchać dźwięki natury, dotykać drzew i jeść na łonie natury (o tym nie pisze, ale przecież można też jeść owoce lasu takie jak jagody).

Zaleca też leżakowanie w hamaku bądź na macie, co pozwala uregulować nasz system nerwowy. Zachęca też do tworzenia - szkicowania lub rzeźbienia w drewnie. Sam pamiętam proste łódki z kory, które wykonywał mój tata (de facto kompletnie nie uzdolniony w tej materii, więc skoro on mógł to i my możemy).

Las daje sporo możliwości. Doceńmy go. Liczne eksperymenty przeprowadzone przez Miyazakiego jasno pokazują, że natura potrafi obniżyć zarówno poziom kortyzolu, jak i ciśnienie. W dzisiejszych czasach może się to okazać bezcennym źródłem zdrowia. Możecie więc w lesie robić to co proponuję, możecie też nie robić kompletnie nic, ale nie zapominajcie o nim.

Dotarły do mnie kolejne piękne notatniki. Tym razem Field Notes z serii Is a River alive? (Czy rzeka żyje?) czyli serii inspirowanej nową książką Roberta Macfarlane. W drodze do mnie są także mini notesy z IBeliveInPaper. Kolekcja więc rośnie i wiem jak urzekające mogą być notatniki. Jednak gdy już mam je w rękach pozostaje pytanie: co z nimi zrobić. Co zapisywać?

W pierwszym wpisie z tej serii polecałem wykorzystać notatnik jako:
brudnopis - do zapisywania wszystkiego
kulturalny - do podsumowywania książek, filmów, muzyki
poranne strony - do zbierania myśli
pierwsze zdania - do zapamiętywania pierwszych zdań książek
śmieciowy - do wklejania, zbierania wszystkiego, co znalezione

Mam też świeżą porcję inspiracji:

wiedza - zdobyta nauka z książek, filmów, rozmów czy szkoły. Zbieraj je w jednym miejscu. Wiele cyfrowych aplikacji reklamuje się jako drugi mózg i wiele z nich jest pomocnych (mogę opisać te które używam), ale wybudowanie analogowego drugiego mózgu może podziałać na nas lepiej. Proces ręcznego przepisania wiedzy pomaga utrwalić ją i zapamiętać na dłużej. Badania1 przeprowadzone przez Pam Mueller i Daniela Openheimera pokazały, że pisanie ręczne uruchamia części mózgu odpowiedzialne za naukę, a osoby piszące ręcznie zapamiętywały więcej słów niż osoby piszące choćby na laptopie.

szkicownik - nie wymagany jest talent. Ważny jest sam proces i zabawa. Szkicowanie, rysowanie śmiesznych postaci może odprężać i wzmacnia skupienie. Poza tym to też super zabawa. Internetowy cytat przypisywany Pablo Picasso mówi „Każde dziecko jest artystą. Problemem jest pozostać artystą, gdy się dorasta.” I coś w tym jest. Mam jeszcze moje rysunki Zorro z dzieciństwa, mam też postacie rysowane w liceum inspirowane grafikami Radiohead stworzonymi przez Stanleya Donwooda. Teraz powoli znów się odważam szkicować jakieś nieforemne bazgroły.

pomysły - najlepiej wymyśla mi się na papierze. To tam zapisują pomysły na to co napisać, co opublikować albo na cokolwiek innego. Zapisz, rozpisz, zostaw albo od razu wykorzystaj. Notesy też pomagają mi rozplanować treść, którą chcę publikować. Łatwiej mi potem zrealizować i przełożyć pomysły na realność. Zresztą, jak myślicie skąd ta lista?

słowa - obok pomysłów przydatny może być notatnik tylko na słowa. Ostatnio testuję nową aplikację Nadwyrazy, która podrzuca codziennie słowo. Dziś tłumaczy czym jest “pretekst”, a dla mnie to właśnie pretekst by polecić takie wykorzystanie notatnika. Apka może wspierać nasz notatnik. Słowa możesz jednak wyłapywać z innych źródeł. Być może chcesz uczyć się innego języka - to w takim razie też dobry sposób.

przyrodniczy - właśnie tak zamierzam wykorzystać wspomniany na początku nowy Field Notes. Notować chcę w nim usłyszane ptaki, napotkane drzewa, przebyte rzeki, a przecież są jeszcze rośliny, owady czy zwierzęta. A nawet miejsca, do których chce się wrócić. Idźcie na kąpiel leśną z notatnikiem i notujcie spostrzeżenia. Nie potrzebujecie oczywiście Field Notes, ale myślę, że inspiracją może być książka, która zainspirowała stworzenie serii czyli “Czy rzeka żyje?”. Robert Macfarlane to autor, który pięknie mówi o naturze. Jego nowa książka opowiada o rzekach i jak każda jego pozycja wręcz zmusza czytelnika do tego, by iść do lasu, na łąkę, nad rzekę lub w góry. Po prostu by złapać kontakt z przyrodą.

To, od którego pomysłu zaczniesz? A może podrzucisz swój pomysł na notatnik

Aziz Ansari to aktor i reżyser, którego pokochałem od czasu niesamowitego serialu Master of None. Opowieści o 30-latku, który szuka swojej szansy w życiu zarówno tym zawodowym jak i miłosnym. To był jeden z tych zabawno-gorzkich seriali, który mocno rezonował we mnie. Po sukcesie Aziz zabrał się za film i stworzył “Anioła Stróża”. Zebrał mocną ekipę na czele ze wspomnianym Reevesem i Sethem Rogenem. Dla fanów serialu miłym followupem była obecność ojca z serialu (a prywatnie prawdziwego Papy Ansariego). Opowieść zabiera nas do trudnej współczesności pełnej nierówności. Arj (Ansari) to gość, któremu za bardzo nie idzie w życiu, łapie się różnorakich fuch, śpi w samochodzie i coraz mocniej traci nadzieję. Gdy jest już naprawdę źle, pojawia się anioł Gabriel, którego codzienną rolą głównie jest powstrzymywanie przed smsowaniem podczas jazdy autem, ale ma ambicje ratowania dusz, więc liczy na to, że dzięki Arjowi zyska awans. Jest jeszcze Sauna Boss czyli szemrany technokrata, który przez chwilę zatrudnia Arja i szybko spektakularnie go zwalnia. Gabriel próbuje ratować sytuację i stosuje klasyczne filmowe zagranie czyli zamianę ról. Pomimo że ten schemat jest już ograny na maksa, to okazuje się, że film z tym motywem może być nadal zaskakujący i zabawny. Może dlatego, że został “zaktualizowany” - mamy tu właśnie gościa od technologii, który w sumie nie wiadomo co robi, a żyje z jakiegoś sukcesu startupu; mamy niepokój współczesnych czasów pełen rozwarstwień i gig economy czyli ekonomii fuch, która na domiar złego wypierana jest przez roboty.

Właśnie ten aspekt dał mi do myślenia. Przeczytałem nawet komentarz na Filmwebie sugerujący, że scenariusz mógłby napisać Zohran Mamdani. Coś w tym jest. Co nam naświetla ten film? Wspomniane gig economy. Termin narodził się gdzieś w okolicach kryzysu w 2008 roku. Choć praca dorywcza jako taka ma długą historię, jednak sam termin bardziej wiąże się z okresem wzrostu aplikacji oferujących usługi takie jak Airbnb czy Uber. Dziś żółte torby Glovo to niemal integralna część krajobrazu miejskiego. Można w niej szukać plusów, jak choćby fakt, że może być ucieczką dla tych, którzy nie chcą być pochłonięci biurokracją. W swoim badaniu dr. Bindiya Gupta pisze:

“Gig economy można opisać jako ekosystem, który dzięki postępowi technologicznemu umożliwia wszystkim osobom pracującym jako freelancerzy, pracownicy kontraktowi lub dostawcy wyspecjalizowanych usług pracę w dowolnym czasie i miejscu”

Powołując się tu nawet na Miltona Friedmana. Brzmi to utopijnie, bo szybko sprowadza się to do tego, by być dostępnym o dowolnej porze dnia lub nocy i w każdym miejscu. Wszystko jednak jest opakowane w piękny marketing.

“Jeździsz, kiedy chcesz - żyjesz jak chcesz”, “Ciesz się elastycznością, swobodą i korzyściami płynącymi z dostarczania przesyłek”, “ustalaj swój własny grafik i zarabiaj dodatkowe, wożąc pasażerów” - wszystko wskazuje na niezwykłą swobodę. Rzeczywistość? “Kolejnym minusem jest niemile traktowanie przez partnerów, prośby na poczekanie na zewnątrz mrozach lub deszczu. Zakaz korzystania z toalety w restauracjach”; “To jest okropne, że to co te firmy praktykują na ludziach. Dla nich to biznes i nic więcej, to kierowcy biorą na siebie największe ryzyko.”, “Zarządzający tym g... nie są ludźmi normalnymi. Tłumaczenie patolstwa algorytmem. Ale ktoś algorytmu też musi “pilnować”.”

„Nie chcemy wybierać między darmową pracą a opieką zdrowotną”

Ten ostatni cytat nie dotyczy jednak aplikacji, a pracy scenarzystów. I tu rodzi się zgrzyt, który mam po “Aniele stróżu”, bo fajnie się ogląda ten film. Fajnie jest usiąść na wygodnej kanapie, pośmiać się i pocieszyć, bo przecież wszystko dobrze się zawsze kończy. To nie jest “Nomadland”. Nie ważne, że warunki życia nie zmienią się, ale odzyskasz nadzieje, a nadzieja przecież jest najważniejszą walutą, bo jedyną, która nam pozostaje. Owszem technokraci zostali ośmieszeni, ale koniec końców to oni dyktują zasady i nawet jak po oświeceniu będą “walczyć” o lepsze prawa dla pracowników dorywczych, to z nich nie zrezygnują, bo Excel pokaże, że nie jest to możliwe. Mniej znaczy lepiej - wyśmienita książka Jason Hickela - wskazuje:

“Tym, co od­róż­nia ka­pi­ta­lizm od więk­szo­ści in­nych sys­te­mów go­spo­dar­czych wy­stę­pu­ją­cych w dzie­jach ludz­ko­ści, jest to, że je­go za­sa­dą or­ga­ni­zu­ją­cą jest im­pe­ra­tyw nie­ustan­nej eks­pan­sji, ina­czej mó­wiąc: „wzro­stu” – wiecz­ne­go wzro­stu po­zio­mu wy­do­by­cia, pro­duk­cji i kon­sump­cji”.

“Anioł stróż” to kanapowy bunt na miarę Hollywood. Oczywiście, jak potraktujemy to tylko jako rozrywkę, to będziemy bawić się wyśmienicie. Jednak za tym humorem kryje się ciężka rzeczywistość dla wielu, bo szacuje się, że kurierami jest dziś kilkadziesiąt tysięcy osób w Polsce. Nie wiem, czy im było do śmiechu. Nie piszę o tym, żeby całkowicie krytykować Ansariego, w końcu dobrze jest naświetlać nawet w ten sposób pewne problemy. Pokazywać inne barwy rzeczywistości.

Prawie 20 lat temu dostaliśmy do rąk ostateczną broń na nudę - iPhone’a. Smartfony szybko zaczęły być nieodłączne. Aplikacje, a przede wszystkim media społecznościowe zaczęły być projektowane tak, by wciągać i pokazywać treści, od których nie chce się oderwać. I tak jesteśmy w roku 2026, a na świecie jest 3 miliardów iPhone’ów. Wiem, że nie wszystkie są nadal używane, ale uwierzcie mi - nie zdążyły się jeszcze rozłożyć. Wszystkich smartfonów sprzedano ponoć dużo więcej - według przypuszczeń w ciągu ostatnich dwóch dekad na każdego mieszkańca ziemi przypadały minimum dwa urządzenia. Co ciekawe, iPhone był dziełem człowieka, któremu przypisuje się poniższe słowa.

Mocno wierzę w nudę
Steve Jobs

Wiemy jednak, że twórca Apple miał wiele twarzy i nie o wszystkich chcemy dziś pamiętać. I to on ma finalnie krew nudy na rękach.

Pandemia na nowo odkryła nudę, ale widziała w niej zagrożenie. Co bardziej pamiętliwi kronikarze Internetu pewnie kojarzą piosenkę “I’m bored in the house”, na której wybił się niejaki Curtis Roach. Jego film na TikToku zgarnął ponad 7 milionów polubień i ponad 55 milionów wyświetleń, a dźwięk wykorzystano w ponad 10 milionach klipów.

Patrząc na trendy wyszukiwania - ludzie w okolicach pandemii coraz częściej zaczęli wpisywać w Google “I’m bored”. Czego szukali? Z pewnością lekarstwa lub przynajmniej porady. Nie wiem, na ile porady były skuteczne, ale mniej więcej w połowie ubiegłego roku częściej zaczęto wpisywać “how to be offline”. W social mediach pojawiły się aparaty fotograficzne, słuchawki na kablu, notesy czy nawet aplikacje pomagające oderwać się od social mediów. Zaczeło być to modne. I dobrze.

Coraz popularniejsza staje się też nuda. Nagrania z mistrzostw w nic nie robieniu stawały się viralem w sieci.
(Choć umówmy się - jest to wszystko dziwne. Ja piszę o tym do Internetu, mistrzostwa rozniosły się w Internecie, a analogowe życie jest trendem w... No zgadliście, w Internecie).

Jak zacząć się nudzić? Instrukcja obsługi.

Nic nie rób. Koniec instrukcji.

Jednak mam dla Was całkowicie poważne ćwiczenie. Potrzebujecie siebie, odwagi i ewentualnie kartki z czymś do pisania. Znajdźcie komfortowy moment, w którym nikt nie będzie przeszkadzał. Nastawcie (najlepiej analogowy) budzik na 15 minut. Smartfon zostawcie w innym pokoju nastawiony na tryb nie przeszkadzać. Usiądźcie wygodnie. I przez kwadrans nie róbcie nic. Spisujcie na kartce to, co przyjdzie wam do głowy - krótko hasłowo, ale nie wymyślajcie nic na siłę. Po prostu to, co przelatuje wam przez głowę.

Zrobiłem to. Mój mózg, który pracuje jak pralka na wirowaniu, momentalnie zaczął wypluwać różne rzeczy:

• ten tekst - zaczął się pojawiać w głowie zarys

• zapisuj wszystko - ten warunek, który może pomóc wykorzystać nudę

• drzewo - bo widziałem je za oknem, a bardzo lubię na nie patrzeć

• złamanie zasad - czy tym myśleniem nie zabijam nudy? Zaczęły pojawiać się wątpliwości

• jak liczyć czas - nie przygotowałem się i nie miałem budzika, ale na szczęście na magnetowidzie znalazłem zegarek

• LCD Soundsystem - o tym, że może nagram o nich film

• malowanie - czemu nie spróbować czegoś stworzyć? Czemu nie? Bo nie umiem malować

• powiadomienie - czemu nie przełączyłem telefonu?!

• ból szyi - zacząłem czuć swoje ciało

• wymyślanie pomysłów - na posty i teksty

• medytacja - zacząłem zwracać uwagę na oddech

• zadanie - co dziś muszę zrobić

• telefon - zadzwonił. Najgorzej

• senność - powoli oczy stały się cięższe

• nagrania ptaków - jak fajnie byłoby to zrobić

• dźwięki - zacząłem zwracać uwagę na otoczenie

• prywatne - kilka rozkmin o rodzinie

• drzemka - jak dobrze sobie na nią pozwolić

• przyjazd brata - co można z nim porobić?
  Przerwano mi finalnie po 12 minutach. Prawie dwadzieścia różnych myśli. Jak wspomniałem mój mózg działa inaczej, ale zobaczcie, jak dynamika się zmieniała, jak z każdą minutą dostrzegałem siebie, ciało i ważniejsze rzeczy. To było ważne ćwiczenie i niezwykle odkrywcze.

Rzucam więc wyzwanie - ponudź się. Proszę tylko o 15 minut - zapisz co siedzi w głowie, a potem pomyśl, jak się z tym czujesz.

Zainspirował mnie do tego tekstu harvardzki profesor Arthur C. Brooks, który nagrał bardzo ciekawy materiał o nudzie.

Pamiętam doświadczenie doomscrollingu, gdy na platformie X niemal codziennie częstowany byłem najokropniejszymi treściami na świecie. Ludzkie tragedie były normalnym contentem. Bez cenzury. Nie jest to zjawisko nowe przecież. Od początku istnienia fotografii, a potem filmu częstowano nas okropnościami. Manipulowano nami - jak pisze Susan Sontag w “Widoku cudzego cierpienia” wiele z kanonicznych fotografii z pól bitewnych było “pozowanych” - zmieniano scenerię, by była ona bardziej klimatyczna (sic!).

“Wojna to dziś także obrazki i dźwięki w salonie”
Susan Sontag

Rozwój mediów zmuszał nas do oglądania coraz to okropniejszych obrazów. Można było tłumaczyć je nie tyle chęcią zdobywania widzów, ile potrzebą szokowania, ostrzegania przed wojną. Jednak szybko przestaliśmy się łudzić. Śmierć stała się produktem. Nagłówkiem, który szybko się deaktualizuje. Oglądanie jej już mało kogo szokuje. Zresztą odtwarzanie jej w dobie social mediów zrównało je z innym contentem. Gdy algorytm widzi, że wzbudza ona nasze emocje, podsuwa jej nam więcej. Gdy jednak widzi, że jesteśmy wobec niej obojętni to podsuwa nam inne rzeczy - polityków albo kotki. Nie ma dla niego pomiędzy nimi żadnej różnicy.

Im dłużej się więc wpatrujemy śmierć czy tragedię, tym bardziej z widoku robi się powidok, czyli bardziej zamazane wyobrażenie niż realny widok. Wyblakły, nieostry, przede wszystkim nierealny.

Gdy przeczytałem świeżo wydane w Polsce eseje Omara El Akkada, nie mogłem przestać myśleć o tym, co dzieje się na świecie i o tym, jak wobec tego jesteśmy obojętni. W “Któregoś dnia okaże się, że wszyscy od zawsze byli przeciwko” otrzymujemy gorzki i szokujący tekst o okrucieństwie na Bliskim Wschodzie. Pierwszy rozdział zaczyna się do zdania: “półtoraroczna dziewczyna z raną postrzałową głowy”. Tych zdań jest tam więcej, dużo więcej.

“Cóż nam po słowach, jeśli są kompletnie oderwane od rzeczywistości?”

Te eseje czytasz na wygodnej kanapie, popijając kawę i czekając na zamówioną pizzę. Czytasz je po prostu z perspektywy “zachodniego człowieka”, dla którego nawet sąsiadująca Ukraina wydaje się już być tak daleka, że może pozwalać sobie na nienawiść wobec osób z tego kraju. Jak więc można myśleć realnie o tym, co dzieje się w Palestynie. Ale też w Iranie czy krajach pokroju Korei Północnej, czy Chin. Mamy relacje, mamy obrazy, ale już wiemy o tym, że nie oddziałują one na nas tak, jak powinny.

“Pędzimy od szoku do szoku, od bańki do bańki, zmierzając w kierunku całkowitej zapaści środowiska naturalnego oraz przyszłości obciążonej hipoteką, której nigdy nie spłacimy”

Omar El Akkad

Wiem, że w pojedynkę nie zmienimy świata, ale tli się we mnie ta naiwność. Ponad dwadzieścia lat temu wstrząśnięty wydarzeniami w Biesłanie, gdzie po nieudanej próbie odbicia zakładników zginęło z rąk rosyjskiego wojska ponad 300 osób, z czego połowa była dziećmi, stworzyłem instalację tylko dla uczniów mojej szkoły. Naiwną i prostą. Niezauważalną z perspektywy nawet większości koleżanek i kolegów, a co dopiero kogoś odpowiedzialnego za tę tragedię. Jednak, pomimo że nie zmieniłem niczego, miałem poczucie walki o sprawę. Miałem empatię. I właśnie chyba o nią chodzi. I o te małe ruchy oporu - bojkoty konsumenckie, czytanie książek takich jak ta Omara El Akkada, wykorzystywanie swoich środków do tego, by mówić, że Izrael popełnia ludobójstwo w Strefie Gazy.

Zaledwie kilka chwil po przeczytaniu książki, Massive Attack zaprezentował swój nowy utwór. Do współpracy poza Tomem Waitsem zaprosił także Omara El Akkada, który nagrał wiadomość na ich media. Refleksję o tym, jak postrzegamy świat i jak wygodnie definiujemy dobro i zło.

Sam utwór śmiało można nazwać protest songiem na miarę trzeciej dekady XXI wieku.

Mógłbym zacząć od tego, co mi się udało, ale chyba tego nie zrobię. Głupio mi. Zostańmy więc na tym, że codziennie wypuszczam w świat materiały wideo ze swoją twarzą. Zawodowo od lat płacą mi za wymyślanie pomysłów. Jednak za tym gościem, którego mogę nazwać kreatywnym stoi autocenzor, który nie pozwala się z tego cieszyć, wskazujący błędy i mówiący “można lepiej”.

Subscribe now

Everybody makes mistakes
but i feel alright when i come undone

Wiem, że w tym uczuciu nie jestem odosobniony. Zdziwiło mnie jednak, że dotyka to nawet tych wielkich. Nawet takich jak James Murphy, założyciela wytwórni DFA, której logo mam wytatuowane na ręce. Jego zespół LCD Soundsystem otworzył moją głowę. Jego sety były niekończącą się inspiracją. Był i jest idolem. Tymczasem za jego maską kryje się porażka. Porażka, na którą sam wskazuje.

“Byłem naprawdę porażką, naprawdę, naprawdę, naprawdę, naprawdę, naprawdę, naprawdę porażką. Miałem być mądry i miałem być kreatywny, a myślę, że słysząc takie rzeczy, boisz się, że zrobisz coś głupiego albo nieciekawego, i nikt już nie będzie cię postrzegał jako mądrego ani kreatywnego. I tak wszystkie moje zasługi opierały się na tych cechach, nad którymi nie miałam kontroli. To jak z byciem wysokim. Gratulacje, że jesteś wysoki, ale to nie jest coś, czym można się ekscytować. Zdałam sobie więc sprawę, że tak bardzo bałem się porażki i wystawienia na porażkę, że nic nie robiłem i mogłem sobie rościć prawo do poczucia bezpieczeństwa w nicnierobieniu. Ale potem doszedłem do wniosku, że to żałosne i muszę przeciwstawić się wszystkim swoim instynktom i zacząć działać.” James Murphy

Mogę się podpisać pod tymi słowami. Nie zastanawiałem się w sumie nigdy, jak ja pokonałem ten silny strach. Wypuszczałem źle zmiksowane sety djskie, niesłuchalne remiksy, teksty pełne literówek (poszedł drukiem mój wywiad z literówką w tytule w słowie “nieprofesjonalny) i rolki z błędami (raz nawet przez przypadek opublikowałem niezmontowane wideo). Jednak szedłem dalej i robię to dalej. Mój sposób nie jest rozwiązaniem, raczej metodą - lekiem przeciwbólowym, a nie leczeniem. Jeśli jednak borykasz się z takim paraliżem, może ci pomogę.

One step forward
and six steps back1

Najgorsze co mogę zrobić to się zatrzymać, uruchomić kahnemanowski system drugi i analizować. Wtedy zaczynają się schody. Jeśli nagram wideo i zostawię je na kilka dni to na 90% wyląduje ono w koszu. Im więcej myślenia, poprawek, rozterek, uwag - tym gorzej. Gdy coś robię natychmiast włącza mi się Eminem “one shot or one opportunity“ (chociaż nigdy, go nie lubiłem). Publikuję i może potem usunę. Jak granat wyrzucam za siebie i lecę dalej. Podejmuję ryzyko, choć nie mam w sobie nic z ryzykanta i w sumie sam nie wiem, skąd u mnie tyle brawury. To właśnie trochę jak u Jamesa Murphy’ego oszukuje swoje instynkty i działam. Nie zawsze wychodzi to na dobre, ale porażki - jak nie zabrzmi to coachowsko - są częścią procesu. Pewnie w przypadku tej metody mogą one pojawiać częściej niż, gdy ma się odwagę na to by nad swoimi “dziełami” popracować nieco dłużej.

I losing my edge
Moja metoda - nazwijmy ją metodą grantau - ma więc swoje wady, ale ogromną zaletą jest to, że nie paraliżuje działania. Wymaga produkowania rzeczy, tu musisz mieć siłę, by twoje myśli nie okazały się blokerem. Jak wygląda proces tworzenia? Wraz z moją przyjaciółką prokrastynacją odwlekam moment startu to ostatniej prostej, a potem ruszam. Zwykle robię rzeczy od strzała - siadam i piszę tekst/ tworzę scenariusz/ nagrywam film. Potem chwila na korektę i sprawdzenie. Gdy granat jest wyrzucony nie skupiam się mocno na nim, choć jeśli nie wybuchnie mocno siedzi mi to w głowie. Wybuch ignoruje jako niemal aberrację, bo przecież to nie miało prawa się udać, a jeśli już jednak się udało to przecież mogło być to bardziej okazałe. Moją przewagą jest to, że nie brakuje mi pomysłów, co chwila coś nowego pojawia się w głowie.

Get innocuous!
Dałbym dużo, by pokonać tę cechę, choć pomocna jest już sama świadomość mechanizmu, który pcha mnie ku działaniu. By zmienić metodę granatu na coś bardziej przemyślanego, wręcz strategicznego musiałbym zmienić charakter, wygonić z głowy demony porażki. A ja jestem porażką i wiecie co? Nie jest mi z tym aż tak źle. Zaprzyjaźniłem się już dawno z prokrastynacją to i porażkę w końcu zaakceptuję. Przecież przy działaniach takich jak moje jest ona wliczona w koszty. Algorytm nie pokocha każdego filmu. Nie każdy tekst dotrze do odpowiednich osób. Pomysłu na reklamę nie kupi klient. Jeśli więc zignoruję porażkę, to bardziej mnie ona dotknie. Niczym Marek Aureliusz mogę być przygotowany i gdy nadejdzie powiedzieć “dzięki, ja już ją mam ”. Koniec końców nie wiem, dlaczego piszę ten tekst. Czy traktuję go jako próbę zrzucenia balastu? Czy łudzę się, że metoda granatu komuś pomoże?

Dobra rzucam ten granat. Odsuńcie się trochę.