<script data-pm-proxy="intercept"></script><?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:itunes="http://www.itunes.com/dtds/podcast-1.0.dtd" xmlns:googleplay="http://www.google.com/schemas/play-podcasts/1.0"><channel><title><![CDATA[En Siberia también hace calor]]></title><description><![CDATA[Escribo para entender y viajo para escribir. ]]></description><link>https://ensiberia.substack.com</link><image><url>https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!RKgS!,w_256,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9d47a158-7b04-49ec-8b3c-5d954c1203d6_168x168.png</url><title>En Siberia también hace calor</title><link>https://ensiberia.substack.com</link></image><generator>Substack</generator><lastBuildDate>Tue, 01 Sep 2026 19:19:07 GMT</lastBuildDate><atom:link href="/__u/ensiberia.substack.com/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/><copyright><![CDATA[Carolina Reymúndez]]></copyright><language><![CDATA[es]]></language><webMaster><![CDATA[ensiberia@substack.com]]></webMaster><itunes:owner><itunes:email><![CDATA[ensiberia@substack.com]]></itunes:email><itunes:name><![CDATA[Carolina Reymúndez]]></itunes:name></itunes:owner><itunes:author><![CDATA[Carolina Reymúndez]]></itunes:author><googleplay:owner><![CDATA[ensiberia@substack.com]]></googleplay:owner><googleplay:email><![CDATA[ensiberia@substack.com]]></googleplay:email><googleplay:author><![CDATA[Carolina Reymúndez]]></googleplay:author><itunes:block><![CDATA[Yes]]></itunes:block><item><title><![CDATA[“La vida es un boomerang”]]></title><description><![CDATA[Lo que das te lo manda de vuelta.]]></description><link>https://ensiberia.substack.com/p/la-vida-es-un-boomerang</link><guid isPermaLink="false">https://ensiberia.substack.com/p/la-vida-es-un-boomerang</guid><dc:creator><![CDATA[Carolina Reymúndez]]></dc:creator><pubDate>Sat, 29 Aug 2026 12:30:31 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!BOUY!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd67f6bb1-902b-4ded-b8f7-ce055e5c15ff_421x600.webp" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<p>Un lunes de julio de 1951 Jos&#233; Mazzeo sali&#243; de la escuela como todos los d&#237;as. Al doblar hacia Av. San Mart&#237;n encontr&#243; un sobre tirado en la calle. Lo levant&#243;, lo abri&#243; y vio que adentro hab&#237;a dinero. Lo guard&#243; en el bolsillo y corri&#243; hasta la casa. Al llegar se lo entreg&#243; a la madre. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BOUY!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd67f6bb1-902b-4ded-b8f7-ce055e5c15ff_421x600.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BOUY!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd67f6bb1-902b-4ded-b8f7-ce055e5c15ff_421x600.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BOUY!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd67f6bb1-902b-4ded-b8f7-ce055e5c15ff_421x600.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BOUY!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd67f6bb1-902b-4ded-b8f7-ce055e5c15ff_421x600.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BOUY!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd67f6bb1-902b-4ded-b8f7-ce055e5c15ff_421x600.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BOUY!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd67f6bb1-902b-4ded-b8f7-ce055e5c15ff_421x600.webp" width="457" height="651.3064133016627" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/d67f6bb1-902b-4ded-b8f7-ce055e5c15ff_421x600.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:600,&quot;width&quot;:421,&quot;resizeWidth&quot;:457,&quot;bytes&quot;:48636,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/212019171?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd67f6bb1-902b-4ded-b8f7-ce055e5c15ff_421x600.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BOUY!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd67f6bb1-902b-4ded-b8f7-ce055e5c15ff_421x600.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BOUY!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd67f6bb1-902b-4ded-b8f7-ce055e5c15ff_421x600.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BOUY!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd67f6bb1-902b-4ded-b8f7-ce055e5c15ff_421x600.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BOUY!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd67f6bb1-902b-4ded-b8f7-ce055e5c15ff_421x600.webp 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Juanito remontando un barrilete, 1961.</figcaption></figure></div><p>Jos&#233; ten&#237;a 14 a&#241;os y nunca hab&#237;a visto tanto dinero junto. Su padre hab&#237;a muerto dos meses antes en un accidente en la torner&#237;a donde trabajaba. La madre cont&#243; los billetes: 720 pesos. &#8220;Este es el sueldo de de un obrero  como era tu pap&#225;. Tenemos que devolverlo&#8221;.</p><p>El sobre ten&#237;a una inscripci&#243;n: un nombre y una direcci&#243;n. Jos&#233; y su t&#237;o fueron hasta el lugar para avisar que hab&#237;an encontrado el dinero y que lo ten&#237;an en su casa. El due&#241;o se acerc&#243; a recuperarlo y dej&#243; 50 pesos en agradecimiento. </p><p>La buena acci&#243;n pas&#243; de boca en boca y lleg&#243; a o&#237;dos de un periodista que quiso saber qui&#233;n era &#8220;ese pibe de una condici&#243;n humild&#237;sima&#8221; que hab&#237;a devuelto el dinero. El periodista se acerc&#243; hasta la escuela-f&#225;brica Casal Calvi&#241;o, donde estudiaba Jos&#233;, y habl&#243; con el director. Mandaron a llamar al chico. El director lo abraz&#243; y felicit&#243;. Le hicieron una entrevista y Jos&#233; sali&#243; en el diario.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1Y-X!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feefb87c0-63b7-490b-bc79-e1cdd0f6c8c3_349x560.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1Y-X!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feefb87c0-63b7-490b-bc79-e1cdd0f6c8c3_349x560.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1Y-X!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feefb87c0-63b7-490b-bc79-e1cdd0f6c8c3_349x560.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1Y-X!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feefb87c0-63b7-490b-bc79-e1cdd0f6c8c3_349x560.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1Y-X!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feefb87c0-63b7-490b-bc79-e1cdd0f6c8c3_349x560.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1Y-X!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feefb87c0-63b7-490b-bc79-e1cdd0f6c8c3_349x560.jpeg" width="431" height="691.5759312320916" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/eefb87c0-63b7-490b-bc79-e1cdd0f6c8c3_349x560.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:560,&quot;width&quot;:349,&quot;resizeWidth&quot;:431,&quot;bytes&quot;:98172,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/212019171?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feefb87c0-63b7-490b-bc79-e1cdd0f6c8c3_349x560.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1Y-X!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feefb87c0-63b7-490b-bc79-e1cdd0f6c8c3_349x560.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1Y-X!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feefb87c0-63b7-490b-bc79-e1cdd0f6c8c3_349x560.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1Y-X!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feefb87c0-63b7-490b-bc79-e1cdd0f6c8c3_349x560.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1Y-X!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feefb87c0-63b7-490b-bc79-e1cdd0f6c8c3_349x560.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Juanito con la honda, d&#233;cada del 60.</figcaption></figure></div><p>A los pocos d&#237;as toc&#243; el timbre de su casa un cadete de la Casa de Gobierno. Tra&#237;a una nota: el presidente lo quer&#237;a conocer.</p><p>El d&#237;a indicado Jos&#233; y su mam&#225; fueron a la Casa Rosada, &#233;l con el mameluco de la escuela y, la mam&#225;, vestida &#237;ntegramente de negro. Los hicieron pasar y les ofrecieron una merienda: t&#233; con leche y medialunas. Al terminar les avisaron que el presidente los esperaba en el sal&#243;n. </p><p>Per&#243;n lo llam&#243; sonriendo: &#8220;Venga, gaucho, ac&#233;rquese&#8221;, le dijo al recibirlo. De un brazo tom&#243; al chico y del otro a su madre, mientras les contaba al resto de los pol&#237;ticos que lo acompa&#241;aban lo que hab&#237;a hecho Jos&#233;. </p><p>&#8220;Le voy a hacer un regalo&#8221;, le dijo, y trajeron una bicicleta. Al verla, la madre exclam&#243;: &#8220;&#161;Es el sue&#241;o de mi hijo!&#8221; El presidente mir&#243; a Jos&#233; y le aclar&#243;: &#8220;Este regalo tiene una condici&#243;n: que no ande en la General Paz&#8221;.</p><p>Per&#243;n se percat&#243; del luto de la madre y de Jos&#233;, que tambi&#233;n llevaba una cinta negra en el brazo. Le pregunt&#243; a la mujer cu&#225;l era su situaci&#243;n. Ella respondi&#243; que ten&#237;a trabajo &#8211;se dedicaba a coser gajos de paraguas, uno a uno, hasta armarlo&#8211; y que su marido le hab&#237;a dejado una casa. No necesitaba nada. Per&#243;n le pregunt&#243; si ya ten&#237;a la pensi&#243;n y ella respondi&#243; que estaba en tr&#225;mite. Entonces llam&#243; a un empleado y le indic&#243; que &#8220;diera curso&#8221; a ese tr&#225;mite. </p><p>Una vez zanjado lo que consider&#243; importante, el presidente quiso saber de qu&#233; parte de Italia era la madre de Jos&#233; y ella respondi&#243; de Tropea, y &#233;l nombr&#243; pueblos y paisajes y comidas. Hablaron en italiano. Antes de despedirlos, el presidente volvi&#243; a felicitar al chico y le puso un sobre en bolsillo del frente del mameluco: ten&#237;a 1.000 pesos. &#8220;Tenga cuidado que no hagan as&#237;, dijo, y con la mano hizo el gesto que acompa&#241;a a la palabra <em>chorear</em> o <em>afanar</em>.   </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rNSh!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd515c09e-d576-43dd-ae59-5b92f0996b2a_2473x3748.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rNSh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd515c09e-d576-43dd-ae59-5b92f0996b2a_2473x3748.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rNSh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd515c09e-d576-43dd-ae59-5b92f0996b2a_2473x3748.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rNSh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd515c09e-d576-43dd-ae59-5b92f0996b2a_2473x3748.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rNSh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd515c09e-d576-43dd-ae59-5b92f0996b2a_2473x3748.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rNSh!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd515c09e-d576-43dd-ae59-5b92f0996b2a_2473x3748.jpeg" width="561" height="850.3619505494505" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/d515c09e-d576-43dd-ae59-5b92f0996b2a_2473x3748.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:2207,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:561,&quot;bytes&quot;:2521755,&quot;alt&quot;:&quot;&quot;,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/212019171?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd515c09e-d576-43dd-ae59-5b92f0996b2a_2473x3748.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" title="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rNSh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd515c09e-d576-43dd-ae59-5b92f0996b2a_2473x3748.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rNSh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd515c09e-d576-43dd-ae59-5b92f0996b2a_2473x3748.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rNSh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd515c09e-d576-43dd-ae59-5b92f0996b2a_2473x3748.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rNSh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd515c09e-d576-43dd-ae59-5b92f0996b2a_2473x3748.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>Pasaron 75 a&#241;os de ese d&#237;a; pronto Jos&#233; cumplir&#225; 90. Estamos en su taller de tapicer&#237;a de Parque Chas rodeados de muebles descolados, panas de G&#233;nova de las que ya no hay y un lote de sillas a medio hacer. La claraboya desparrama luz natural en el ambiente y se ve con nitidez la foto que enmarca el recuerdo: un chico t&#237;mido, un Per&#243;n que sonr&#237;e y la bicicleta resplandeciente. </p><p>&#8211;Yo siempre le digo a mi nieta: <em>La vida es un boomerang: lo que das te lo manda de vuelta</em>. Despu&#233;s de esa vez, sab&#233;s las cosas que me pasaron, si yo te contara. </p><p>&#8211;&#191;A ra&#237;z de eso?</p><p>&#8211;No, del destino.</p><p>Seguir&#233; tapizando muebles solo para escuchar sus historias, Jos&#233; Mazzeo.</p><p></p><p>*Las obras son de <a href="https://www.cultura.gob.ar/antonio-berni-y-el-collage-de-una-vida-comprometida-9014/">Antonio Berni</a> (1905-1981), de la serie de <a href="https://www.educ.ar/recursos/131307/antonio-berni-el-mundo-prometido-a-juanito-laguna">Juanito Laguna</a>. </p><p>*La foto, de Presidencia de la Naci&#243;n. </p><p>*Gracias Marian por recomendarme a Jos&#233;. </p><p></p>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[Casabindo]]></title><description><![CDATA[El Toreo de la Vincha y un recuerdo siam&#233;s]]></description><link>https://ensiberia.substack.com/p/casabindo</link><guid isPermaLink="false">https://ensiberia.substack.com/p/casabindo</guid><dc:creator><![CDATA[Carolina Reymúndez]]></dc:creator><pubDate>Sat, 22 Aug 2026 12:32:45 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!Om2x!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff87dc3b3-578d-44fa-81f7-5c33590ad1c1_308x500.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<p>No ten&#237;a el Nokia, lo advert&#237; en Aeroparque. Era la &#233;poca de los mensajes de texto, antes de la ubicuidad y la dependencia. El avi&#243;n despegaba en una hora: no daba tiempo de volver a buscarlo. Adem&#225;s, para qu&#233;: en la Puna no hab&#237;a conexi&#243;n. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SW7T!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc6ff065f-d2a2-434e-acf0-88b422ea6d77_323x499.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SW7T!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc6ff065f-d2a2-434e-acf0-88b422ea6d77_323x499.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SW7T!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc6ff065f-d2a2-434e-acf0-88b422ea6d77_323x499.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SW7T!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc6ff065f-d2a2-434e-acf0-88b422ea6d77_323x499.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SW7T!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc6ff065f-d2a2-434e-acf0-88b422ea6d77_323x499.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SW7T!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc6ff065f-d2a2-434e-acf0-88b422ea6d77_323x499.jpeg" width="419" height="647.3095975232198" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/c6ff065f-d2a2-434e-acf0-88b422ea6d77_323x499.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:499,&quot;width&quot;:323,&quot;resizeWidth&quot;:419,&quot;bytes&quot;:81344,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/211030753?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc6ff065f-d2a2-434e-acf0-88b422ea6d77_323x499.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SW7T!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc6ff065f-d2a2-434e-acf0-88b422ea6d77_323x499.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SW7T!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc6ff065f-d2a2-434e-acf0-88b422ea6d77_323x499.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SW7T!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc6ff065f-d2a2-434e-acf0-88b422ea6d77_323x499.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SW7T!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc6ff065f-d2a2-434e-acf0-88b422ea6d77_323x499.jpeg 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>Al Toreo de la Vincha fui dos veces, la primera acompa&#241;ada y, la segunda, sola. Voy a contar de la segunda vez, sin celular, quince a&#241;os atr&#225;s. </p><p>Lo repet&#237; a espa&#241;oles, incluso a argentinos cuando el lugar apenas se conoc&#237;a: En Casabindo, un pueblo de la puna juje&#241;a, hay un toreo donde no se lastima al toro. El objetivo es arrancarle una vincha con monedas de plata que se ofrenda a la Virgen de la Asunci&#243;n cada 15 de agosto. Si corre sangre es del torero: no se permiten elementos punzantes, solo un capote y ol&#233;. </p><p>Ese d&#237;a Casabindo desborda de gente. De ciento cincuenta habitantes pasa a cuatro mil. Por eso, la primera vez que fui nos abrieron el gimnasio del pueblo y dormimos en cuchetas de estudiantes, no hab&#237;a otro lugar donde quedarse. Esa primera vez, nos colamos en la combi de los m&#250;sicos de Santa Victoria, otro pueblo de la Puna, y fuimos cantando y tocando charangos y zampo&#241;as de vuelta hacia Abra Pampa. </p><p>Lo aclar&#233; antes, voy a contar de la segunda vez. No entiendo por qu&#233; los dedos no  hacen caso, se me escapan, se van solos. Insisten en volver a la primera.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Om2x!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff87dc3b3-578d-44fa-81f7-5c33590ad1c1_308x500.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Om2x!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff87dc3b3-578d-44fa-81f7-5c33590ad1c1_308x500.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Om2x!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff87dc3b3-578d-44fa-81f7-5c33590ad1c1_308x500.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Om2x!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff87dc3b3-578d-44fa-81f7-5c33590ad1c1_308x500.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Om2x!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff87dc3b3-578d-44fa-81f7-5c33590ad1c1_308x500.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Om2x!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff87dc3b3-578d-44fa-81f7-5c33590ad1c1_308x500.jpeg" width="404" height="655.8441558441558" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/f87dc3b3-578d-44fa-81f7-5c33590ad1c1_308x500.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:500,&quot;width&quot;:308,&quot;resizeWidth&quot;:404,&quot;bytes&quot;:79443,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/211030753?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff87dc3b3-578d-44fa-81f7-5c33590ad1c1_308x500.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Om2x!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff87dc3b3-578d-44fa-81f7-5c33590ad1c1_308x500.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Om2x!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff87dc3b3-578d-44fa-81f7-5c33590ad1c1_308x500.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Om2x!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff87dc3b3-578d-44fa-81f7-5c33590ad1c1_308x500.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Om2x!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff87dc3b3-578d-44fa-81f7-5c33590ad1c1_308x500.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>La Puna es tan alta que parece que el cielo queda m&#225;s cerca, todos los d&#237;as, azul. En la Puna no llueve y se ven m&#225;s cactus que &#225;rboles. En la Puna hay menos ox&#237;geno. Altiplano: un plano en la altura, eso es. </p><p>Para llegar hay que sentir la geograf&#237;a, atravesarla, subir y subir hasta los 3.400 metros sobre el nivel del mar. Despu&#233;s de aterrizar en Jujuy, andar hasta Humahuaca y despu&#233;s hasta Abra Pampa y despu&#233;s arregl&#225;rselas para sortear los &#250;ltimos 55 kil&#243;metros de tierra hasta Casabindo. </p><p>Llegar es ir perdiendo capas de edificaciones, de lujos urbanos y tambi&#233;n capas de vegetaci&#243;n: la Puna es un territorio desnudo. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!24LQ!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F973fcba9-83b2-42cb-b052-7d2482e4a538_330x500.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!24LQ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F973fcba9-83b2-42cb-b052-7d2482e4a538_330x500.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!24LQ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F973fcba9-83b2-42cb-b052-7d2482e4a538_330x500.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!24LQ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F973fcba9-83b2-42cb-b052-7d2482e4a538_330x500.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!24LQ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F973fcba9-83b2-42cb-b052-7d2482e4a538_330x500.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!24LQ!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F973fcba9-83b2-42cb-b052-7d2482e4a538_330x500.jpeg" width="382" height="578.7878787878788" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/973fcba9-83b2-42cb-b052-7d2482e4a538_330x500.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:500,&quot;width&quot;:330,&quot;resizeWidth&quot;:382,&quot;bytes&quot;:89192,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/211030753?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F973fcba9-83b2-42cb-b052-7d2482e4a538_330x500.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!24LQ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F973fcba9-83b2-42cb-b052-7d2482e4a538_330x500.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!24LQ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F973fcba9-83b2-42cb-b052-7d2482e4a538_330x500.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!24LQ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F973fcba9-83b2-42cb-b052-7d2482e4a538_330x500.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!24LQ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F973fcba9-83b2-42cb-b052-7d2482e4a538_330x500.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>Pensar en la segunda vez me manda a la primera, debe ser por algo del origen o de la memoria que guard&#243; los dos viajes en el mismo caj&#243;n, qu&#233; ordenada, m&#225;s que yo. Las dos veces se mezclan como las aguas de esos r&#237;os que son dos hasta que se cruzan y siguen juntos como uno solo. </p><p>De la primera vez comentar&#233; que hicimos dedo esos &#250;ltimos 55 kil&#243;metros. Nos levant&#243; una pareja de jubilados optimistas y generosos que viajaba en una casa rodante. La ruta era una franja de tierra que no terminaba. En la mitad del camino paramos, apagaron el motor y era silencio puro. Silencio Puna. Sacaron unas sillas playeras y nos sentamos los cuatro a tomar mate en el p&#225;ramo. Est&#225;bamos viviendo en estado aventura, no s&#233; si lo sab&#237;amos.  </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SWiT!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F209a0b54-2dc8-41b7-b46b-67a8e70a603d_316x499.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SWiT!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F209a0b54-2dc8-41b7-b46b-67a8e70a603d_316x499.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SWiT!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F209a0b54-2dc8-41b7-b46b-67a8e70a603d_316x499.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SWiT!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F209a0b54-2dc8-41b7-b46b-67a8e70a603d_316x499.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SWiT!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F209a0b54-2dc8-41b7-b46b-67a8e70a603d_316x499.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SWiT!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F209a0b54-2dc8-41b7-b46b-67a8e70a603d_316x499.jpeg" width="366" height="577.9556962025316" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/209a0b54-2dc8-41b7-b46b-67a8e70a603d_316x499.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:499,&quot;width&quot;:316,&quot;resizeWidth&quot;:366,&quot;bytes&quot;:81707,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/211030753?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F209a0b54-2dc8-41b7-b46b-67a8e70a603d_316x499.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SWiT!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F209a0b54-2dc8-41b7-b46b-67a8e70a603d_316x499.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SWiT!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F209a0b54-2dc8-41b7-b46b-67a8e70a603d_316x499.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SWiT!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F209a0b54-2dc8-41b7-b46b-67a8e70a603d_316x499.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SWiT!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F209a0b54-2dc8-41b7-b46b-67a8e70a603d_316x499.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>Antes del toreo bailaron los <em>samilantes</em> &#8211;hombres-&#241;and&#250;es&#8211; con plumas de la cabeza a los pies, cargando patas de corderos muertos, mascando coca y haciendo sonar los cascabeles que ten&#237;an atados en los tobillos. Bailaban delante de la iglesia y adentro de la iglesia. Eso pas&#243; la primera vez y la segunda tambi&#233;n, y pasa cada 15 de agosto. Bailar es una ofrenda. </p><p>Me entrego al recuerdo y aparece doble: mezcladas las veces, unidas. Me entrego al recuerdo y nace siam&#233;s. </p><p>Bailaban los <em>samilantes</em> y el sol de la Puna alcanzaba a la piel como una lanza ardiente. Bailaban y ol&#237;a a fernet con cola. Bailaban y los espejos de los decorados festivos reflejaban m&#225;s luz. Bailaban y alguien grit&#243; que los que iban a torear se anotaran en la lista. Bailaban y el sol de la Puna esculp&#237;a llagas. Bailaban.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pD12!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0ebf463a-1073-43fa-93af-a5b096f10ce4_319x500.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pD12!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0ebf463a-1073-43fa-93af-a5b096f10ce4_319x500.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pD12!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0ebf463a-1073-43fa-93af-a5b096f10ce4_319x500.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pD12!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0ebf463a-1073-43fa-93af-a5b096f10ce4_319x500.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pD12!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0ebf463a-1073-43fa-93af-a5b096f10ce4_319x500.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pD12!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0ebf463a-1073-43fa-93af-a5b096f10ce4_319x500.jpeg" width="383" height="600.3134796238245" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/0ebf463a-1073-43fa-93af-a5b096f10ce4_319x500.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:500,&quot;width&quot;:319,&quot;resizeWidth&quot;:383,&quot;bytes&quot;:84679,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/211030753?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0ebf463a-1073-43fa-93af-a5b096f10ce4_319x500.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pD12!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0ebf463a-1073-43fa-93af-a5b096f10ce4_319x500.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pD12!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0ebf463a-1073-43fa-93af-a5b096f10ce4_319x500.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pD12!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0ebf463a-1073-43fa-93af-a5b096f10ce4_319x500.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pD12!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0ebf463a-1073-43fa-93af-a5b096f10ce4_319x500.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>La primera vez que estuve en Casabindo registr&#233; con una Olympus anal&#243;gica cuando un torero solt&#243; el capote rojo y sali&#243; disparado, y el toro negro, macizo, furioso, corri&#233;ndolo.  </p><p>La segunda vez fui un d&#237;a antes para conseguir cama en la habitaci&#243;n compartida del &#250;nico residencial. </p><p>La segunda vez hab&#237;a un sueco filmando un documental (&#191;o fue la primera?).</p><p>La segunda vez lleg&#243; al residencial un chico de Jujuy, morrudo y conversador, vestido con jogging y camiseta de f&#250;tbol. Ocup&#243; una cama frente a la m&#237;a. Cont&#243; que hab&#237;a venido a torear, lo auspiciaba una empresa de &#243;mnibus. Ten&#237;a veinte a&#241;os y dos hijos. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6CDG!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5ad8d88d-a9e9-456f-842f-e98e45782690_308x500.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6CDG!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5ad8d88d-a9e9-456f-842f-e98e45782690_308x500.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6CDG!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5ad8d88d-a9e9-456f-842f-e98e45782690_308x500.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6CDG!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5ad8d88d-a9e9-456f-842f-e98e45782690_308x500.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6CDG!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5ad8d88d-a9e9-456f-842f-e98e45782690_308x500.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6CDG!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5ad8d88d-a9e9-456f-842f-e98e45782690_308x500.jpeg" width="372" height="603.8961038961039" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/5ad8d88d-a9e9-456f-842f-e98e45782690_308x500.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:500,&quot;width&quot;:308,&quot;resizeWidth&quot;:372,&quot;bytes&quot;:104303,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/211030753?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5ad8d88d-a9e9-456f-842f-e98e45782690_308x500.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6CDG!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5ad8d88d-a9e9-456f-842f-e98e45782690_308x500.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6CDG!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5ad8d88d-a9e9-456f-842f-e98e45782690_308x500.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6CDG!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5ad8d88d-a9e9-456f-842f-e98e45782690_308x500.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6CDG!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5ad8d88d-a9e9-456f-842f-e98e45782690_308x500.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>El d&#237;a del toreo la plaza Pedro Quipildor rebalsaba de gente. Nos trepamos a los muros porque las gradas no daban abasto y quer&#237;amos ver el espect&#225;culo. El animador llevaba campera negra de cuerina, anteojos negros y un diente de oro que brillaba cuando sonre&#237;a. </p><p>Muchos toreaban borrachos, el torero de la habitaci&#243;n compartida tambi&#233;n. Entr&#243; en la plaza con coraje, lo miraba fijo al toro, cape&#243; el pa&#241;o rojo con elegancia. Estuvieron un rato en un tira y afloje que se parec&#237;a a una danza. En una, el torero le arranc&#243; la vincha, y el toro recul&#243; y volvi&#243; r&#225;pido y con br&#237;o y le dio una cornada en la panza. Lo sent&#237; como un choque entre un auto y un cami&#243;n con acoplado. El torero qued&#243; tirado en la tierra, sin sangre. Lleg&#243; una ambulancia para llevarlo a Jujuy, pero &#233;l se neg&#243;. El m&#233;dico le indic&#243; reposo. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!dKPs!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbc7626d3-7e24-442a-ac75-d5c6a47061b6_310x500.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!dKPs!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbc7626d3-7e24-442a-ac75-d5c6a47061b6_310x500.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!dKPs!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbc7626d3-7e24-442a-ac75-d5c6a47061b6_310x500.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!dKPs!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbc7626d3-7e24-442a-ac75-d5c6a47061b6_310x500.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!dKPs!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbc7626d3-7e24-442a-ac75-d5c6a47061b6_310x500.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!dKPs!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbc7626d3-7e24-442a-ac75-d5c6a47061b6_310x500.jpeg" width="362" height="583.8709677419355" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/bc7626d3-7e24-442a-ac75-d5c6a47061b6_310x500.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:500,&quot;width&quot;:310,&quot;resizeWidth&quot;:362,&quot;bytes&quot;:95440,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/211030753?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbc7626d3-7e24-442a-ac75-d5c6a47061b6_310x500.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!dKPs!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbc7626d3-7e24-442a-ac75-d5c6a47061b6_310x500.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!dKPs!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbc7626d3-7e24-442a-ac75-d5c6a47061b6_310x500.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!dKPs!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbc7626d3-7e24-442a-ac75-d5c6a47061b6_310x500.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!dKPs!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbc7626d3-7e24-442a-ac75-d5c6a47061b6_310x500.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>La segunda vez en Casabindo le prest&#233; el hombro al torero herido para que se apoyara hasta llegar al residencial. Durmi&#243; varias horas. Cuando se despert&#243; me dijo que no volvi&#243; a Jujuy porque no se quer&#237;a perder La Fiesta. &#8220;&#191;Me acompa&#241;as&#8221;, pregunt&#243; el torero cojo. Mientras pensaba formas de disuadirlo me vi caminando por las calles polvorientas hacia La Fiesta. Era una noche fr&#237;a y escandalosamente estrellada, como solo se ve en el desierto. </p><p>El torero herido cojeaba sin dejar de saludar a los que se le acercaban. Era el rey de la noche, &#191;c&#243;mo se iba a volver a Jujuy? Entramos a La Fiesta por un ventanal sin vidrio. Sonaba <em>Tirate un paso</em> de Los Wachiturros y el humo nublaba el paisaje. Hab&#237;a much&#237;sima gente saltando en esa bruta caja de cemento, casi todos hombres. El techo era bajo, si levantaba las manos lo pod&#237;a tocar. </p><p>Apareci&#243; una morocha de pelo brillante que hab&#237;a venido de Jujuy. El torero le cont&#243; que gan&#243; trofeo, ella ya lo sab&#237;a. Parec&#237;a que se conoc&#237;an de antes. Miraban para abajo y cada tanto se encontraban la mirada. De repente se meti&#243; un tipo en la conversaci&#243;n y lo increp&#243;. El torero herido le tir&#243; una mano y el otro lo mir&#243; como el toro de la plaza Quipildor miraba a los toreros. </p><p>Nos fuimos de La Fiesta por la misma ventana que entramos, antes de las trompadas. De camino al residencial, el torero par&#243; a descansar un momento, estaba dolorido. Alz&#243; la cabeza hacia las estrellas y pronunci&#243; el nombre de los hijos en la inmensidad de la Puna: &#8220;Thal&#237;a con h y Lionel&#8221;. Hablaba, y su aliento se convert&#237;a en una niebla ef&#237;mera. <br></p><p>*Los <strong>&#225;ngeles arcabuceros</strong> son obras an&#243;nimas de la escuela cuzque&#241;a, siglos XVII y XVIII. Representan &#225;ngeles, algunos cargan arcabuces. Esta serie pertenece a la iglesia San Francisco de Paula, en Uqu&#237;a. Son ocho y cada pintura tiene escrito el nombre del &#225;ngel: Gabriel, Rafael, Uriel, Salamiel, Yeriel, Eliel, Hosiel y Oziel. </p>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[Como bestias]]></title><description><![CDATA[Rumores, verdades y una autora extraordinaria: Violaine B&#233;rot.]]></description><link>https://ensiberia.substack.com/p/como-bestias</link><guid isPermaLink="false">https://ensiberia.substack.com/p/como-bestias</guid><dc:creator><![CDATA[Carolina Reymúndez]]></dc:creator><pubDate>Sat, 15 Aug 2026 12:56:58 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!cAhZ!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffb992555-8302-4617-a0c7-d058f426e476_1600x960.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<p>Giro a la izquierda y a la derecha de la nuca de adelante para seguir el discurso de <strong>Violaine B&#233;rot</strong>, la autora francesa de <em>Como bestias</em>. Es el &#250;ltimo d&#237;a de la <a href="https://feriadeeditores.com.ar/">Fed</a>, la tarde de un domingo soleado. </p><p>No llego a verla bien, pero la escucho perfectamente. Tiene la voz grave y clara. No titubea ni busca la palabra justa porque ya la encontr&#243; antes de pronunciarla. Sabe lo que va a decir. </p><p>La entrevistadora pregunta c&#243;mo describir&#237;a al personaje del libro y ella responde que no lo puede describir: </p><p>&#8211;Yo no veo a mis personajes, los escucho. Les doy voz y el lector se los imagina. <em>Je travaille &#224; l&#8217;oreille</em> (Yo trabajo de o&#237;do).</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cAhZ!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffb992555-8302-4617-a0c7-d058f426e476_1600x960.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cAhZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffb992555-8302-4617-a0c7-d058f426e476_1600x960.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cAhZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffb992555-8302-4617-a0c7-d058f426e476_1600x960.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cAhZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffb992555-8302-4617-a0c7-d058f426e476_1600x960.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cAhZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffb992555-8302-4617-a0c7-d058f426e476_1600x960.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cAhZ!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffb992555-8302-4617-a0c7-d058f426e476_1600x960.jpeg" width="727" height="436.39972527472526" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/fb992555-8302-4617-a0c7-d058f426e476_1600x960.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:874,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:727,&quot;bytes&quot;:77768,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/210596262?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffb992555-8302-4617-a0c7-d058f426e476_1600x960.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cAhZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffb992555-8302-4617-a0c7-d058f426e476_1600x960.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cAhZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffb992555-8302-4617-a0c7-d058f426e476_1600x960.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cAhZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffb992555-8302-4617-a0c7-d058f426e476_1600x960.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cAhZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffb992555-8302-4617-a0c7-d058f426e476_1600x960.jpeg 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Jacques Henri Lartigue</figcaption></figure></div><p>En<em> <a href="https://lasafueras.com/products/como-bestias-de-violaine-berot?variant=40630307881003">Como bestias</a> </em>hay un adolescente, el Oso, que vive con su madre atr&#225;s de una cima, en los Pirineos, entre rocas, abetos y pe&#241;ascos. El Oso no sabe hablar, pero puede curar animales. Tiene un don, dicen. Hay un coro de hadas chiquitas que hablan en poes&#237;a &#8220;porque esa es su forma de hablar&#8221; y viven en una cueva donde &#8211;tambi&#233;n dicen&#8211; se esconden los ni&#241;os no deseados. Las hadas los cuidan. </p><div class="pullquote"><p><em>A nosotras </em></p><p><em>las hadas</em></p><p><em>a veces</em></p><p><em>nos llegan</em></p><p><em>del mundo de ah&#237; abajo </em></p><p><em>algunas voces.</em></p></div><p>La ruralidad extrema es el escenario de un relato polif&#243;nico que se arma a partir de la voz de los pobladores que opinan, chismosean, inventan y declaran sobre un hecho que  involucra al Oso y a la polic&#237;a. </p><p>El Oso necesita espacio a su alrededor, por eso est&#225; c&#243;modo en las monta&#241;as. &#8220;Es complicado ser diferente si uno no tiene espacio&#8221;, dice B&#233;rot. </p><p>La polic&#237;a necesita un culpable. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uV1X!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2e0330d6-3243-44d1-89a7-799f1545858c_640x480.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uV1X!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2e0330d6-3243-44d1-89a7-799f1545858c_640x480.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uV1X!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2e0330d6-3243-44d1-89a7-799f1545858c_640x480.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uV1X!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2e0330d6-3243-44d1-89a7-799f1545858c_640x480.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uV1X!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2e0330d6-3243-44d1-89a7-799f1545858c_640x480.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uV1X!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2e0330d6-3243-44d1-89a7-799f1545858c_640x480.jpeg" width="630" height="472.5" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/2e0330d6-3243-44d1-89a7-799f1545858c_640x480.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:480,&quot;width&quot;:640,&quot;resizeWidth&quot;:630,&quot;bytes&quot;:15708,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/210596262?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2e0330d6-3243-44d1-89a7-799f1545858c_640x480.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uV1X!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2e0330d6-3243-44d1-89a7-799f1545858c_640x480.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uV1X!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2e0330d6-3243-44d1-89a7-799f1545858c_640x480.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uV1X!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2e0330d6-3243-44d1-89a7-799f1545858c_640x480.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uV1X!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2e0330d6-3243-44d1-89a7-799f1545858c_640x480.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>&#8211;Cuando tengo frente a m&#237; un tema que no entiendo escribo un libro. El punto de partida siempre es una pregunta, en el caso de <em>Como bestias</em>: <strong>&#191;Por qu&#233; se encierra a los ni&#241;os en hospitales psiqui&#225;tricos?</strong> </p><p>Adem&#225;s de ser escritora y fil&#243;sofa, Violaine B&#233;rot fue pastora: durante a&#241;os se dedic&#243; a criar animales &#8211;vacas, cabras, gallinas&#8211; en los Pirineos, donde vive, en una casa tomada sin luz ni agua corriente, cerca de un pueblo de setenta habitantes, un lugar en el todos pueden decir algo de su vecino.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!exAm!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F466605b4-9d1c-4a6e-a654-9cc9b8cdfed1_900x595.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!exAm!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F466605b4-9d1c-4a6e-a654-9cc9b8cdfed1_900x595.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!exAm!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F466605b4-9d1c-4a6e-a654-9cc9b8cdfed1_900x595.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!exAm!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F466605b4-9d1c-4a6e-a654-9cc9b8cdfed1_900x595.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!exAm!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F466605b4-9d1c-4a6e-a654-9cc9b8cdfed1_900x595.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!exAm!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F466605b4-9d1c-4a6e-a654-9cc9b8cdfed1_900x595.jpeg" width="667" height="440.9611111111111" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/466605b4-9d1c-4a6e-a654-9cc9b8cdfed1_900x595.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:595,&quot;width&quot;:900,&quot;resizeWidth&quot;:667,&quot;bytes&quot;:112464,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/210596262?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F466605b4-9d1c-4a6e-a654-9cc9b8cdfed1_900x595.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!exAm!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F466605b4-9d1c-4a6e-a654-9cc9b8cdfed1_900x595.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!exAm!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F466605b4-9d1c-4a6e-a654-9cc9b8cdfed1_900x595.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!exAm!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F466605b4-9d1c-4a6e-a654-9cc9b8cdfed1_900x595.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!exAm!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F466605b4-9d1c-4a6e-a654-9cc9b8cdfed1_900x595.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>&#8211;Durante un tiempo recib&#237; en mi granja a ni&#241;os de seis a diez a&#241;os con problemas psiqui&#225;tricos. Los dejaba circular entre los animales, los observaba y, a veces, suced&#237;a algo extraordinario. </p><p>Violaine B&#233;rot acerca un punto de vista sobre la relaci&#243;n entre el ser humano y los animales, un v&#237;nculo que en la ciudad queda lejos o se perdi&#243;. </p><p>&#8211;Yo conoc&#237;a bien a mis animales y cuando estaban con esos ni&#241;os no pod&#237;a reconocerlos. Me emocionaba la ternura, el afecto, el cuidado. No pens&#233; en un ni&#241;o en particular para escribir, sino en aquellos ni&#241;os que ven&#237;an a pasar el d&#237;a. </p><p><strong>Me interesa la norma. Estamos en una sociedad que quiere normar todo. &#191;Qu&#233; es normal?</strong> Se encierra o se esconde a los presos, a los viejos, a las personas con problemas psiqui&#225;tricos, a los que no son rentables para la sociedad de acuerdo a nuestras normas. El adolescente de la novela puede tener un comportamiento extra&#241;o, pero con los caballos es perfecto. Podr&#237;a ser domador de caballos. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!w24f!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fad4b7fc4-1c78-42bd-ac36-0f2563e54487_384x512.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!w24f!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fad4b7fc4-1c78-42bd-ac36-0f2563e54487_384x512.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!w24f!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fad4b7fc4-1c78-42bd-ac36-0f2563e54487_384x512.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!w24f!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fad4b7fc4-1c78-42bd-ac36-0f2563e54487_384x512.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!w24f!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fad4b7fc4-1c78-42bd-ac36-0f2563e54487_384x512.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!w24f!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fad4b7fc4-1c78-42bd-ac36-0f2563e54487_384x512.webp" width="442" height="589.3333333333334" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/ad4b7fc4-1c78-42bd-ac36-0f2563e54487_384x512.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:512,&quot;width&quot;:384,&quot;resizeWidth&quot;:442,&quot;bytes&quot;:38924,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/210596262?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fad4b7fc4-1c78-42bd-ac36-0f2563e54487_384x512.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!w24f!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fad4b7fc4-1c78-42bd-ac36-0f2563e54487_384x512.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!w24f!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fad4b7fc4-1c78-42bd-ac36-0f2563e54487_384x512.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!w24f!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fad4b7fc4-1c78-42bd-ac36-0f2563e54487_384x512.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!w24f!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fad4b7fc4-1c78-42bd-ac36-0f2563e54487_384x512.webp 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><div class="pullquote"><p>&#8220;No, nunca sospechamos que hubiese una gruta justo ah&#237;. Ni siquiera cuando nos cay&#243; encima llegamos a imaginar que ven&#237;a de una gruta abierta en la pared de la roca. No ten&#237;amos ni idea de su existencia. No est&#225; se&#241;alada en ning&#250;n mapa. Ha sido luego cuando hemos o&#237;do hablar de ella a los cazadores&#8221;. </p></div><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!jMp3!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6d3f172c-6438-4497-a0d4-32d2fd02591c_366x512.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!jMp3!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6d3f172c-6438-4497-a0d4-32d2fd02591c_366x512.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!jMp3!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6d3f172c-6438-4497-a0d4-32d2fd02591c_366x512.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!jMp3!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6d3f172c-6438-4497-a0d4-32d2fd02591c_366x512.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!jMp3!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6d3f172c-6438-4497-a0d4-32d2fd02591c_366x512.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!jMp3!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6d3f172c-6438-4497-a0d4-32d2fd02591c_366x512.webp" width="416" height="581.9453551912568" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/6d3f172c-6438-4497-a0d4-32d2fd02591c_366x512.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:512,&quot;width&quot;:366,&quot;resizeWidth&quot;:416,&quot;bytes&quot;:15024,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/210596262?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6d3f172c-6438-4497-a0d4-32d2fd02591c_366x512.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!jMp3!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6d3f172c-6438-4497-a0d4-32d2fd02591c_366x512.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!jMp3!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6d3f172c-6438-4497-a0d4-32d2fd02591c_366x512.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!jMp3!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6d3f172c-6438-4497-a0d4-32d2fd02591c_366x512.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!jMp3!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6d3f172c-6438-4497-a0d4-32d2fd02591c_366x512.webp 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>&#8211;Conozco las leyendas de mi valle de los Pirineos y dicen que en las cavernas hay hadas y ni&#241;os escondidos. Una mujer muy vieja me cont&#243; que nunca las vieron entrar a las cuevas, pero que en d&#237;as de mucho sol las hadas sacan a secar la ropita de los ni&#241;os. Yo le pregunt&#233; si realmente era as&#237; y ella solo dijo: &#8220;Observa&#8221;. </p><p></p><p>Las fotos son del fot&#243;grafo y pintor franc&#233;s <a href="https://www.lartigue.org/">Jacques Henri Lartigue</a> (1884-1986).</p>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[La cocina del cariño]]></title><description><![CDATA[Cecilia Gonz&#225;lez, Florita, los mercados y el fuego lento]]></description><link>https://ensiberia.substack.com/p/la-cocina-del-carino</link><guid isPermaLink="false">https://ensiberia.substack.com/p/la-cocina-del-carino</guid><dc:creator><![CDATA[Carolina Reymúndez]]></dc:creator><pubDate>Sat, 08 Aug 2026 12:24:10 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!B9dE!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e676ec3-b1b4-49c0-b295-3f4649d9a478_750x587.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<p>[Advertencia: este texto contiene una pizca de subjetividad.] </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B9dE!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e676ec3-b1b4-49c0-b295-3f4649d9a478_750x587.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B9dE!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e676ec3-b1b4-49c0-b295-3f4649d9a478_750x587.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B9dE!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e676ec3-b1b4-49c0-b295-3f4649d9a478_750x587.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B9dE!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e676ec3-b1b4-49c0-b295-3f4649d9a478_750x587.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B9dE!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e676ec3-b1b4-49c0-b295-3f4649d9a478_750x587.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B9dE!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e676ec3-b1b4-49c0-b295-3f4649d9a478_750x587.jpeg" width="636" height="497.776" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/9e676ec3-b1b4-49c0-b295-3f4649d9a478_750x587.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:587,&quot;width&quot;:750,&quot;resizeWidth&quot;:636,&quot;bytes&quot;:163634,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/209491535?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e676ec3-b1b4-49c0-b295-3f4649d9a478_750x587.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B9dE!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e676ec3-b1b4-49c0-b295-3f4649d9a478_750x587.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B9dE!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e676ec3-b1b4-49c0-b295-3f4649d9a478_750x587.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B9dE!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e676ec3-b1b4-49c0-b295-3f4649d9a478_750x587.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B9dE!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e676ec3-b1b4-49c0-b295-3f4649d9a478_750x587.jpeg 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Naturaleza muerta (pertenezco a Samuel Fastlicht), Frida Kahlo, 1951.</figcaption></figure></div><p>Antes de leer el libro sab&#237;a la historia, pero la palabra escrita se inscribe en un tiempo distinto, en capas de sentido. Se cocina a fuego lento podr&#237;a decir Florita la mam&#225; de <strong><a href="https://www.instagram.com/ceciazull/?hl=es">Cecilia Gonz&#225;lez</a></strong>, periodista mexicana y amiga querida que vive en Buenos Aires hace m&#225;s de veinte a&#241;os. </p><p>Sab&#237;a la historia porque <strong><a href="https://www.lacrujia.com.ar/#/detalles/399">Clase de cocina</a>,</strong> su flamante libro, cuenta tramos de la vida en los mercados callejeros y ferias de CDMX, cuando ella era una ni&#241;a y acompa&#241;aba a su mam&#225; a vender comida. La escuch&#233; en cenas y tertulias, frente a un plato de mole poblano o un arroz verde. </p><p>Antes del periodismo hubo bu&#241;uelos de rodilla con miel caliente de piloncillo (el Word lo marca como error, pero no, es as&#237;, los nombres de la cocina mexicana lo exceden). Antes del periodismo hubo tingas de pollo y tacos como para empapelar el Z&#243;calo; papas con chorizo, quesadillas y caf&#233; de olla. Antes del periodismo, Cecilia vendi&#243; comida con su mam&#225; y durante el periodismo la entrevist&#243; y cosech&#243; la voz de la cocinera de los mercados. </p><p>Adem&#225;s de los sabores complejos y maravillosos, resultado de mezclas ancestrales que le valieron el t&#237;tulo de Patrimonio Inmaterial de la Humanidad por la Unesco en 2010, la cocina mexicana son los nombres con fon&#233;ticas que provienen del n&#225;uatl, dif&#237;ciles y hermosas: huitlacoche, tlayuda, chilaquiles, pozole, tlacoyo, guacamole y chapulines. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sGT2!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdfeddf66-632e-4d81-8b50-e40dc3a8efd5_1135x519.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sGT2!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdfeddf66-632e-4d81-8b50-e40dc3a8efd5_1135x519.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sGT2!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdfeddf66-632e-4d81-8b50-e40dc3a8efd5_1135x519.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sGT2!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdfeddf66-632e-4d81-8b50-e40dc3a8efd5_1135x519.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sGT2!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdfeddf66-632e-4d81-8b50-e40dc3a8efd5_1135x519.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sGT2!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdfeddf66-632e-4d81-8b50-e40dc3a8efd5_1135x519.webp" width="686" height="313.6863436123348" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/dfeddf66-632e-4d81-8b50-e40dc3a8efd5_1135x519.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:519,&quot;width&quot;:1135,&quot;resizeWidth&quot;:686,&quot;bytes&quot;:162776,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/209491535?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdfeddf66-632e-4d81-8b50-e40dc3a8efd5_1135x519.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sGT2!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdfeddf66-632e-4d81-8b50-e40dc3a8efd5_1135x519.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sGT2!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdfeddf66-632e-4d81-8b50-e40dc3a8efd5_1135x519.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sGT2!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdfeddf66-632e-4d81-8b50-e40dc3a8efd5_1135x519.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sGT2!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdfeddf66-632e-4d81-8b50-e40dc3a8efd5_1135x519.webp 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">El autobus, 1929.</figcaption></figure></div><p>El libro cuenta una clase de cocina de las que Cecilia da en su departamento de Barracas, y mientras los participantes cortan jitomate y machacan el la palta &#8211;ella dice aguacate&#8211; en el molcajete y lavan los chiles y toman agua de jamaica, ella habla de la cocina de su pa&#237;s. Del recorrido hist&#243;rico, de los aztecas y los conquistadores, y del cari&#241;o: Florita siempre aparece en el relato; es la forma de estar cerca de ella desde que muri&#243;. <em><strong>Ay, mamacita, si me vieras ac&#225;, cocinando tan lejos</strong></em>, le dice a veces en voz alta al mirar su foto. </p><p>Y habla de las tortillas y del ma&#237;z porque <em>sin ma&#237;z no hay pa&#237;s</em>. Digresi&#243;n y confidencia: unos d&#237;as atr&#225;s Cecilia lleg&#243; a mi casa con medio kilo de ma&#237;z azul y una misi&#243;n: <em>Manita, te voy a ense&#241;ar a hacer tortillas azules</em>. La conversaci&#243;n rodaba imparable y las tortillas saltaban de una palma a la otra, como hacen las mujeres del comal en el Mercado Hidalgo, las que reci&#233;n empiezan jaja.   </p><p>Igual que en una clase presencial, en la del libro, la cocina crea el ambiente para hablar de lo que sea. De amor y de penas; de ingredientes, cantidades y consejos, como el que le dio Florita a su hija: <em>Estudia mucho, mija, para que no andes padeciendo como yo</em>. <strong>Cocinar, lo sabemos, puede incluir el mundo</strong>. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TNR3!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3dbf1152-9460-402a-8ef6-8283abd06bce_800x622.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TNR3!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3dbf1152-9460-402a-8ef6-8283abd06bce_800x622.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TNR3!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3dbf1152-9460-402a-8ef6-8283abd06bce_800x622.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TNR3!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3dbf1152-9460-402a-8ef6-8283abd06bce_800x622.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TNR3!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3dbf1152-9460-402a-8ef6-8283abd06bce_800x622.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TNR3!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3dbf1152-9460-402a-8ef6-8283abd06bce_800x622.webp" width="593" height="461.0575" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/3dbf1152-9460-402a-8ef6-8283abd06bce_800x622.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:622,&quot;width&quot;:800,&quot;resizeWidth&quot;:593,&quot;bytes&quot;:70176,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/209491535?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3dbf1152-9460-402a-8ef6-8283abd06bce_800x622.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TNR3!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3dbf1152-9460-402a-8ef6-8283abd06bce_800x622.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TNR3!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3dbf1152-9460-402a-8ef6-8283abd06bce_800x622.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TNR3!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3dbf1152-9460-402a-8ef6-8283abd06bce_800x622.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TNR3!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3dbf1152-9460-402a-8ef6-8283abd06bce_800x622.webp 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Las tunas, 1938.</figcaption></figure></div><p>Se amasa, se muele y a veces se suda: el picante atraviesa la cocina mexicana y la enciende, por eso en en el libro hay chile guajillo &#8211;el Word tampoco lo reconoce y en fondo me gusta que se le escapen las palabras&#8211;, chile de &#225;rbol, bola, pasilla y habanero, el que m&#225;s. Eres fuego, madre m&#237;a. &#8220;<strong>Sin el chile los mexicanos no creen que est&#225;n comiendo</strong><em>&#8221;</em>, constat&#243; Fray Bartolom&#233; de las Casas, y Cecilia le da la raz&#243;n. </p><p>Conoc&#237;a los <em>huevos divorciados</em> de los viajes a M&#233;xico, en el libro me enter&#233; de las <em>alegr&#237;as</em>, de la <em>hoja santa</em> y de los <em>tamales encuerados</em>, es decir, en cueros, desnudos, sin la chala que los recubre. La genialidad de la lengua popular, una vez m&#225;s. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!0iix!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9ec613e3-2706-431e-bde3-7144307881fa_1456x1087.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!0iix!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9ec613e3-2706-431e-bde3-7144307881fa_1456x1087.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!0iix!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9ec613e3-2706-431e-bde3-7144307881fa_1456x1087.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!0iix!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9ec613e3-2706-431e-bde3-7144307881fa_1456x1087.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!0iix!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9ec613e3-2706-431e-bde3-7144307881fa_1456x1087.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!0iix!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9ec613e3-2706-431e-bde3-7144307881fa_1456x1087.webp" width="637" height="475.5625" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/9ec613e3-2706-431e-bde3-7144307881fa_1456x1087.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1087,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:637,&quot;bytes&quot;:317684,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/209491535?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9ec613e3-2706-431e-bde3-7144307881fa_1456x1087.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!0iix!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9ec613e3-2706-431e-bde3-7144307881fa_1456x1087.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!0iix!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9ec613e3-2706-431e-bde3-7144307881fa_1456x1087.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!0iix!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9ec613e3-2706-431e-bde3-7144307881fa_1456x1087.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!0iix!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9ec613e3-2706-431e-bde3-7144307881fa_1456x1087.webp 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Pitahayas, 1953.</figcaption></figure></div><p>Releo <em>Clase de cocin</em>a para escribir estas l&#237;neas y escucho hablar a mi amiga. Su libro tiene esa virtud: permite verla. Es ella y son sus andares cerca de los fuegos y en los mercados, donde les gusta desayunar a los mexicanos, y en las calles. &#8220;Estamos acostumbrados a comer antojitos en la calle desde la &#233;poca prehisp&#225;nica. Tenemos tres formas de pedirlos: para comer aqu&#237;, para llevar o para <em>ir comiendo</em>. Comer y caminar es algo com&#250;n para nosotros [&#8230;]&#8221;. Segunda advertencia: este libro da hambre y ganas de tacos pastor (de m&#237;nima). De m&#225;xima: chiles en nogada y el mole de Florita (viene la receta). </p><p>Cecilia no extra&#241;a cocinar porque cocina a diario, s&#237; extra&#241;a los mercados. Unos s&#225;bados atr&#225;s fuimos juntas al de Liniers y est&#225;bamos radiantes aunque era temprano: compartimos la afici&#243;n de comprar, comer y curiosear en los pasillos rumorosos de un mercado.</p><p>En el libro aparece el <em>cantarito</em>, una de las 54 cartas de la <a href="https://sergrande-web.com/canta-loteria-con-los-54-versos-mexicanos-originales/">loter&#237;a mexicana</a>, que conoc&#237; con Ceci hace a&#241;os. Por eso advert&#237; lo de la pizca subjetiva: no puedo ni quiero despegar esta rese&#241;a de la amistad. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bkRA!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc7405e6e-5733-4cd3-9e74-7b2ead23edba_418x480.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bkRA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc7405e6e-5733-4cd3-9e74-7b2ead23edba_418x480.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bkRA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc7405e6e-5733-4cd3-9e74-7b2ead23edba_418x480.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bkRA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc7405e6e-5733-4cd3-9e74-7b2ead23edba_418x480.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bkRA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc7405e6e-5733-4cd3-9e74-7b2ead23edba_418x480.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bkRA!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc7405e6e-5733-4cd3-9e74-7b2ead23edba_418x480.jpeg" width="415" height="476.555023923445" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/c7405e6e-5733-4cd3-9e74-7b2ead23edba_418x480.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:480,&quot;width&quot;:418,&quot;resizeWidth&quot;:415,&quot;bytes&quot;:126886,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/209491535?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc7405e6e-5733-4cd3-9e74-7b2ead23edba_418x480.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bkRA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc7405e6e-5733-4cd3-9e74-7b2ead23edba_418x480.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bkRA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc7405e6e-5733-4cd3-9e74-7b2ead23edba_418x480.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bkRA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc7405e6e-5733-4cd3-9e74-7b2ead23edba_418x480.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bkRA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc7405e6e-5733-4cd3-9e74-7b2ead23edba_418x480.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">El abrazo de amor del Universo, la Tierra (M&#233;xico), yo, Diego y el se&#241;or X&#243;lotl, 1949.</figcaption></figure></div><p>Mientras los participantes guisan el <em>molito,</em> como en <a href="https://www.youtube.com/watch?v=8_qakIoYmso">la canci&#243;n de Lila Downs</a>, Cecilia les propone pensar qui&#233;n los aliment&#243; y a qui&#233;nes est&#225;n alimentando ellos hoy. Por un momento miran para adentro. Ellos en la clase de cocina y yo en casa, con el libro en la mano. </p><p></p><p>*Las obras son de <strong>Frida Kahlo</strong>, que escribi&#243; esto sobre la pitahaya o fruta del drag&#243;n: <em>&#8220;Es fucsia por fuera, pero, en su interior, oculta la sutileza de una pulpa gris blanquecina salpicada con peque&#241;os puntos negros, que son sus semillas. &#161;Es una maravilla! Las frutas son como las flores, ya que nos hablan en un idioma provocativo y ense&#241;an cosas que est&#225;n ocultas&#8221;</em><span>.</span></p>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[El árbol solo]]></title><description><![CDATA[Las afinidades naturales y la memoria]]></description><link>https://ensiberia.substack.com/p/el-arbol-solo</link><guid isPermaLink="false">https://ensiberia.substack.com/p/el-arbol-solo</guid><dc:creator><![CDATA[Carolina Reymúndez]]></dc:creator><pubDate>Sat, 01 Aug 2026 12:51:47 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!xFUv!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7f234c1a-65b0-47ca-bf65-9c4e22b217f9_1729x1276.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<p>El tema del mes en la librer&#237;a de barrio es la naturaleza. El origen de todos los temas: la madre. Un diccionario bot&#225;nico, un libro sobre el lenguaje de las flores y otro sobre plantas medicinales y la filosof&#237;a de las aves y la respiraci&#243;n de los &#225;rboles y los &#225;rboles en el arte y los &#225;rboles mitol&#243;gicos y el &#225;rbol de la vida. Muchas hojas de papel para hablar de las que tienen haz y env&#233;s.   </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ARMj!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5264bb33-db20-4e25-a070-10fa55028668_903x649.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ARMj!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5264bb33-db20-4e25-a070-10fa55028668_903x649.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ARMj!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5264bb33-db20-4e25-a070-10fa55028668_903x649.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ARMj!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5264bb33-db20-4e25-a070-10fa55028668_903x649.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ARMj!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5264bb33-db20-4e25-a070-10fa55028668_903x649.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ARMj!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5264bb33-db20-4e25-a070-10fa55028668_903x649.jpeg" width="670" height="481.5393133997785" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/5264bb33-db20-4e25-a070-10fa55028668_903x649.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:649,&quot;width&quot;:903,&quot;resizeWidth&quot;:670,&quot;bytes&quot;:441137,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/208558754?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5264bb33-db20-4e25-a070-10fa55028668_903x649.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ARMj!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5264bb33-db20-4e25-a070-10fa55028668_903x649.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ARMj!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5264bb33-db20-4e25-a070-10fa55028668_903x649.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ARMj!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5264bb33-db20-4e25-a070-10fa55028668_903x649.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ARMj!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5264bb33-db20-4e25-a070-10fa55028668_903x649.jpeg 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">El terreno plano, 2021. </figcaption></figure></div><p>Me imagino un libro sobre naturaleza y memoria. El movimiento y los viajes llenan la cabeza de paisajes que, con el paso del tiempo, se pierden entre c&#233;lulas o se arraigan con la fuerza de un embri&#243;n, y crecen y mutan y a veces parece que mueren pero reviven y se expanden como una <em><a href="https://buenosaires.gob.ar/gcaba_historico/noticias/monstera-deliciosa">Monstera deliciosa</a></em>. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xFUv!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7f234c1a-65b0-47ca-bf65-9c4e22b217f9_1729x1276.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xFUv!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7f234c1a-65b0-47ca-bf65-9c4e22b217f9_1729x1276.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xFUv!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7f234c1a-65b0-47ca-bf65-9c4e22b217f9_1729x1276.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xFUv!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7f234c1a-65b0-47ca-bf65-9c4e22b217f9_1729x1276.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xFUv!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7f234c1a-65b0-47ca-bf65-9c4e22b217f9_1729x1276.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xFUv!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7f234c1a-65b0-47ca-bf65-9c4e22b217f9_1729x1276.jpeg" width="635" height="468.83585164835165" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/7f234c1a-65b0-47ca-bf65-9c4e22b217f9_1729x1276.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1075,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:635,&quot;bytes&quot;:919990,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/208558754?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7f234c1a-65b0-47ca-bf65-9c4e22b217f9_1729x1276.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xFUv!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7f234c1a-65b0-47ca-bf65-9c4e22b217f9_1729x1276.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xFUv!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7f234c1a-65b0-47ca-bf65-9c4e22b217f9_1729x1276.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xFUv!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7f234c1a-65b0-47ca-bf65-9c4e22b217f9_1729x1276.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xFUv!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7f234c1a-65b0-47ca-bf65-9c4e22b217f9_1729x1276.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">La maloka y sus frutales, 2022. </figcaption></figure></div><p>El &#225;rbol solo estaba a una distancia prudente del monte. Cerca pero no tanto. Protector de su privacidad, como si fuera ermita&#241;o o autista. A nosotros, los que verane&#225;bamos en ese lugar nos gustaba el &#225;rbol solo m&#225;s que el el monte. &#201;ramos chicos y quer&#237;amos explorar. Cuando los padres dorm&#237;an la siesta carg&#225;bamos un viejo tordillo con mantas, botellas de agua, f&#243;sforos, recipientes de cocina, tenedores, cucharitas, huevos. Y nos &#237;bamos. Part&#237;amos hacia el &#225;rbol solo con el ansia de Ulises a &#205;taca. Al tordillo lo llev&#225;bamos de las riendas porque ten&#237;a tantas pilchas encima que no daba para montarlo. Al paso y con la mirada clavada en ese eucalipto &#8211;nosotros le dec&#237;amos eucaliptus&#8211; alto y rojizo que de tanto en tanto soltaba cortezas que serv&#237;an para iniciar un fuego.  </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!PnXr!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc33f74b0-905a-48c7-bc5c-5ddfc053adf2_1554x1543.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!PnXr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc33f74b0-905a-48c7-bc5c-5ddfc053adf2_1554x1543.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!PnXr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc33f74b0-905a-48c7-bc5c-5ddfc053adf2_1554x1543.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!PnXr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc33f74b0-905a-48c7-bc5c-5ddfc053adf2_1554x1543.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!PnXr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc33f74b0-905a-48c7-bc5c-5ddfc053adf2_1554x1543.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!PnXr!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc33f74b0-905a-48c7-bc5c-5ddfc053adf2_1554x1543.jpeg" width="573" height="569.0645604395604" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/c33f74b0-905a-48c7-bc5c-5ddfc053adf2_1554x1543.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1446,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:573,&quot;bytes&quot;:1035479,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/208558754?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc33f74b0-905a-48c7-bc5c-5ddfc053adf2_1554x1543.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!PnXr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc33f74b0-905a-48c7-bc5c-5ddfc053adf2_1554x1543.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!PnXr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc33f74b0-905a-48c7-bc5c-5ddfc053adf2_1554x1543.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!PnXr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc33f74b0-905a-48c7-bc5c-5ddfc053adf2_1554x1543.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!PnXr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc33f74b0-905a-48c7-bc5c-5ddfc053adf2_1554x1543.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">El &#225;rbol de la vida y la abundancia, 2019.</figcaption></figure></div><p>Los paisajes de la memoria cortan lazos con lo real, existen en una galaxia interior, se prenden y se apagan, son inestables, cambian detalles y conservan cierta estructura esencial: las hojas del eucalipto eran largas como los dedos de un pianista. Delicadas, igual. A veces las quebr&#225;bamos para sentir el perfume. </p><p>Guardo un archivo de memorias naturales superpuestas y desordenadas como la selva. En esa galaxias interior no hay estantes ni bibliotecarios, quiz&#225;s estas palabras sean un intento de clasificar.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EZf1!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F144f3798-e31d-432c-abb2-a4e823e125b2_1258x1232.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EZf1!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F144f3798-e31d-432c-abb2-a4e823e125b2_1258x1232.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EZf1!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F144f3798-e31d-432c-abb2-a4e823e125b2_1258x1232.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EZf1!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F144f3798-e31d-432c-abb2-a4e823e125b2_1258x1232.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EZf1!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F144f3798-e31d-432c-abb2-a4e823e125b2_1258x1232.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EZf1!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F144f3798-e31d-432c-abb2-a4e823e125b2_1258x1232.jpeg" width="566" height="554.302066772655" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/144f3798-e31d-432c-abb2-a4e823e125b2_1258x1232.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1232,&quot;width&quot;:1258,&quot;resizeWidth&quot;:566,&quot;bytes&quot;:644775,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/208558754?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F144f3798-e31d-432c-abb2-a4e823e125b2_1258x1232.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EZf1!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F144f3798-e31d-432c-abb2-a4e823e125b2_1258x1232.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EZf1!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F144f3798-e31d-432c-abb2-a4e823e125b2_1258x1232.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EZf1!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F144f3798-e31d-432c-abb2-a4e823e125b2_1258x1232.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EZf1!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F144f3798-e31d-432c-abb2-a4e823e125b2_1258x1232.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Las plantas cultivadas en la chagra, 2021. </figcaption></figure></div><p>Para llegar al &#225;rbol solo hab&#237;a que caminar unos tres kil&#243;metros entre pastizales y lagunas en las que ve&#237;amos teros, chimangos y chaj&#225;s. Si no &#237;bamos, lo mir&#225;bamos en la distancia y so&#241;&#225;bamos con ir.  </p><p>Recuerdo hacer la traves&#237;a en d&#237;as de much&#237;simo calor y el tordillo quej&#225;ndose y nosotros obstinados con la misi&#243;n, agrandados porque est&#225;bamos sin padres y &#233;ramos libres. </p><p>Una vez ah&#237; at&#225;bamos el tordillo a un alambre y levant&#225;bamos una tolder&#237;a con palos y colchas viejas. Ten&#237;amos el esp&#237;ritu de los querand&#237;es, pero &#233;ramos chicos de ciudad. La mayor&#237;a de las veces el viento derribaba la tolder&#237;a, pero alguna que otra quedaba regia, para que viniera el cacique y nos felicitara.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!CHQw!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc82ca41-2a9c-4341-a2cb-c8ed38d7ad79_827x590.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!CHQw!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc82ca41-2a9c-4341-a2cb-c8ed38d7ad79_827x590.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!CHQw!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc82ca41-2a9c-4341-a2cb-c8ed38d7ad79_827x590.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!CHQw!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc82ca41-2a9c-4341-a2cb-c8ed38d7ad79_827x590.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!CHQw!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc82ca41-2a9c-4341-a2cb-c8ed38d7ad79_827x590.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!CHQw!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc82ca41-2a9c-4341-a2cb-c8ed38d7ad79_827x590.jpeg" width="626" height="446.60217654171703" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/fc82ca41-2a9c-4341-a2cb-c8ed38d7ad79_827x590.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:590,&quot;width&quot;:827,&quot;resizeWidth&quot;:626,&quot;bytes&quot;:353391,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/208558754?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc82ca41-2a9c-4341-a2cb-c8ed38d7ad79_827x590.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!CHQw!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc82ca41-2a9c-4341-a2cb-c8ed38d7ad79_827x590.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!CHQw!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc82ca41-2a9c-4341-a2cb-c8ed38d7ad79_827x590.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!CHQw!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc82ca41-2a9c-4341-a2cb-c8ed38d7ad79_827x590.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!CHQw!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc82ca41-2a9c-4341-a2cb-c8ed38d7ad79_827x590.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">&#193;rbol natural, 2018. </figcaption></figure></div><p>Nos sent&#225;bamos alrededor del tronco grueso del eucalipto y mir&#225;bamos la llanura pampeana chata, plana, vasta. Despu&#233;s part&#237;amos los huevos y separ&#225;bamos las claras de las yemas, que iban en un recipiente aparte. Agreg&#225;bamos az&#250;car con la mayor inocencia, az&#250;car agregada, y a batir y batir con energ&#237;a hasta que quedara una crema espesa. Al final, una cucharada amarilla y dulce llenaba el paladar y la siesta se hac&#237;a fiesta.</p><p>Aparentemente en esas tardes no pasaba demasiado. Pero, en silencio, la pampa inmensa fijaba el paisaje, sentaba las bases para la imagen que veo hoy: un eucalipto  enorme y fuerte, bien plantado y contenedor, transformado por el tejido del recuerdo y la perspectiva de la distancia. Aunque se despeg&#243; de lo real, juro que lo reconocer&#237;a si lo vuelvo a ver. Larga vida al &#225;rbol solo. </p><p></p><p>*Las obras son de <strong><a href="https://www.moma.org/magazine/articles/1073">Abel Rodr&#237;guez</a></strong> (1941-2025), artista de la cuenca amaz&#243;nica. En el <a href="https://malba.org.ar/evento/abel-rodriguez-el-arbol-de-la-vida-y-la-abundancia/">Malba</a>, hasta el 23 de agosto. </p><p>*Feliz d&#237;a, Pachamama. Gracias (y perd&#243;n).  &#128154;</p><p></p><p></p><p></p>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[Mi escombro]]></title><description><![CDATA[No cualquier resto de demolici&#243;n]]></description><link>https://ensiberia.substack.com/p/mi-escombro</link><guid isPermaLink="false">https://ensiberia.substack.com/p/mi-escombro</guid><dc:creator><![CDATA[Carolina Reymúndez]]></dc:creator><pubDate>Sat, 25 Jul 2026 12:34:55 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!OAwV!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8b0ad0e7-8721-4377-9b33-c22a88e9da9b_1680x1260.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<p>Mi escombro es &#225;spero como todo escombro, y grueso. De color gris cemento con restos de pintura naranja y amarilla. </p><p>Existe hace 37 a&#241;os y es m&#237;o hace 30. </p><p>Si alguien lo viera en la vereda, pasar&#237;a de largo. Envalentonado por la &#233;poca mundialista, podr&#237;a hasta patearlo. </p><p>Si entrara un ladr&#243;n no lo robar&#237;a: mi escombro no llama la atenci&#243;n. </p><p>C&#243;mo llegu&#233; a &#233;l o &#233;l a m&#237;, en fin, c&#243;mo nos encontramos, la cosa y la persona. Para responder hacen falta dos viajes que explican 1) el origen del escombro; 2) el origen del encuentro con el escombro. El primero es un hecho hist&#243;rico, el segundo pertenece al &#225;mbito privado. Entrelazados, construyen esta memoria. </p><p>Como todo escombro, el m&#237;o fue parte de algo. Del derecho, la terminaci&#243;n es m&#225;s fina. El rev&#233;s es rugoso y con restos de material. Mide unos tres cent&#237;metros por cuatro. Dista mucho de ser un cascote y sin embargo no voy a usar diminutivo. No es un escombrito, es un escombro.  </p><p>Viaje I. Canaima, 1994. Para los distra&#237;dos geogr&#225;ficos, Canaima queda en Venezuela, cerca del Salto del &#193;ngel, el m&#225;s alto del mundo. El paisaje de Canaima se parece al que imagin&#233; al leer <em>El mundo perdido</em> de Arthur Conan Doyle. El verde ecuatorial trepado a las rocas filosas, un lago cristalino, varios saltos de agua y arena de cuarzo molido, muy blanca, perfecta para armar las carpas sobre una superficie blanda. En una, mi novio y yo; en la otra, dos alemanes. Hoy parece imposible: &#233;ramos los &#250;nicos turistas del parque. No nos conoc&#237;amos, pero mi novio se enferm&#243; y ellos nos ofrecieron alguna medicina que lo cur&#243;. Nos ba&#241;amos en el lago que se formaba con el agua de los saltos, comimos guayabas que arrancamos de un &#225;rbol y caminamos por senderos selv&#225;ticos en musculosa. Al despedirnos, le di al alem&#225;n un papelito con mi direcci&#243;n. &#8220;Podemos cartearnos&#8221;, le dije. Sin demasiado inter&#233;s tom&#243; el papel y lo guard&#243;. Se llamaba Uwe Michel y ten&#237;a 37 a&#241;os, bastantes m&#225;s que nosotros. Unos meses despu&#233;s nos escribi&#243; y empezamos a cartearnos y a contarnos cosas, trabajos, m&#250;sicas y viajes. </p><p>El escombro permaneci&#243; durante a&#241;os encerrado en una vitrina en la casa de mis padres porque nadie encontraba la llave de esa vitrina. Cada tanto me asomaba a verlo a trav&#233;s del vidrio: todo rasposo, entre platos de porcelana, un dedal de plata y un reloj franc&#233;s. Le propuse a mi madre llamar al cerrajero. Dijo que no: &#8220;Ya va a aparecer la llave&#8221;. </p><p>Viaje II. Charlottenburg, 1996. Uwe Michel, el alem&#225;n, viv&#237;a en Charlottenburg, un barrio elegante de Berl&#237;n. Dos a&#241;os despu&#233;s de encontrarnos en Venezuela lo fuimos a visitar. Nos llev&#243; a un parque en la frontera con Rep&#250;blica Checa y nos ense&#241;&#243; a reconocer hongos comestibles del bosque. La &#250;ltima noche hicimos una tortilla de papas en su casa. Ya era tarde cuando cont&#243; que el d&#237;a que cay&#243; el muro, el  9 de noviembre de 1989, fue con una maza y lo golpe&#243; con todas sus fuerzas. Hab&#237;a so&#241;ado tantas veces con destruirlo y estaba ocurriendo. Uwe re&#237;a y lloraba al mismo tiempo. Igual que &#233;l, miles de personas agarraron lo que ten&#237;an a mano y fueron a picar el muro. Los llamaron <em>mauerspechte</em>, algo as&#237; como p&#225;jaros carpinteros del muro. Trato de imaginar c&#243;mo ser&#237;a la orquesta de golpeteos con martillos, picos, cinceles, hachas, llaves, destornilladores, ganchos. Cuando termin&#243; de hablar, Uwe se levant&#243; de la silla, camin&#243; a su cuarto y volvi&#243; con el escombro que hoy es mi escombro: un trozo del Muro de Berl&#237;n.</p><p>Hace unos d&#237;as apareci&#243; la llave de la vitrina y mi madre me lo dio envuelto en una servilleta. Ya est&#225; enmarcado y colgado en una pared de casa. Memoria p&#250;blica y privada. Pedazo de historia y s&#237;mbolo. Mi escombro, un tesoro.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OAwV!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8b0ad0e7-8721-4377-9b33-c22a88e9da9b_1680x1260.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OAwV!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8b0ad0e7-8721-4377-9b33-c22a88e9da9b_1680x1260.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OAwV!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8b0ad0e7-8721-4377-9b33-c22a88e9da9b_1680x1260.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OAwV!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8b0ad0e7-8721-4377-9b33-c22a88e9da9b_1680x1260.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OAwV!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8b0ad0e7-8721-4377-9b33-c22a88e9da9b_1680x1260.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OAwV!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8b0ad0e7-8721-4377-9b33-c22a88e9da9b_1680x1260.jpeg" width="540" height="405" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/8b0ad0e7-8721-4377-9b33-c22a88e9da9b_1680x1260.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1092,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:540,&quot;bytes&quot;:702361,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/207035861?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8b0ad0e7-8721-4377-9b33-c22a88e9da9b_1680x1260.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OAwV!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8b0ad0e7-8721-4377-9b33-c22a88e9da9b_1680x1260.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OAwV!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8b0ad0e7-8721-4377-9b33-c22a88e9da9b_1680x1260.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OAwV!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8b0ad0e7-8721-4377-9b33-c22a88e9da9b_1680x1260.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OAwV!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8b0ad0e7-8721-4377-9b33-c22a88e9da9b_1680x1260.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>*Gracias <a href="https://www.instagram.com/marcosmallin/?hl=es-la">Camilo</a> por el enmarcado prolijo y amoroso. </p>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[100 % negro]]></title><description><![CDATA[Afro Brasil: afirmaci&#243;n, b&#250;squeda, belleza y memoria.]]></description><link>https://ensiberia.substack.com/p/100-negro</link><guid isPermaLink="false">https://ensiberia.substack.com/p/100-negro</guid><dc:creator><![CDATA[Carolina Reymúndez]]></dc:creator><pubDate>Sat, 18 Jul 2026 12:36:47 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!XLSU!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F537a164f-652b-4d43-98ed-25efbf1fde4c_1893x2560.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<p>En S&#227;o Paulo percib&#237; un despliegue de la negritud, en la calle y en los museos: como afirmaci&#243;n y b&#250;squeda, como potencia y belleza y celebraci&#243;n de las ra&#237;ces. Afro Brasil a pleno. Eso no borra la herida del racismo, construye sobre la memoria. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rRnN!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff031491e-c202-4d6b-9e35-429a7bc5a590_525x710.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rRnN!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff031491e-c202-4d6b-9e35-429a7bc5a590_525x710.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rRnN!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff031491e-c202-4d6b-9e35-429a7bc5a590_525x710.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rRnN!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff031491e-c202-4d6b-9e35-429a7bc5a590_525x710.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rRnN!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff031491e-c202-4d6b-9e35-429a7bc5a590_525x710.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rRnN!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff031491e-c202-4d6b-9e35-429a7bc5a590_525x710.jpeg" width="441" height="596.4" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/f031491e-c202-4d6b-9e35-429a7bc5a590_525x710.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:710,&quot;width&quot;:525,&quot;resizeWidth&quot;:441,&quot;bytes&quot;:87222,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/206360930?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff031491e-c202-4d6b-9e35-429a7bc5a590_525x710.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rRnN!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff031491e-c202-4d6b-9e35-429a7bc5a590_525x710.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rRnN!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff031491e-c202-4d6b-9e35-429a7bc5a590_525x710.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rRnN!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff031491e-c202-4d6b-9e35-429a7bc5a590_525x710.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rRnN!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff031491e-c202-4d6b-9e35-429a7bc5a590_525x710.jpeg 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Sidney Amaral</figcaption></figure></div><p>Brasil es el pa&#237;s con m&#225;s afro descendientes de Am&#233;rica: m&#225;s del 50 % de la poblaci&#243;n se identifica como negra o mestiza (<em>parda</em>). Duele el dato al contrastarlo con otro: fue el &#250;ltimo pa&#237;s de Am&#233;rica en abolir la esclavitud, en 1888. Se aboli&#243;, pero las consecuencias siguieron y la discriminaci&#243;n permaneci&#243; el tiempo suficiente para afectar y confundir a los mismos discriminados. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!XLSU!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F537a164f-652b-4d43-98ed-25efbf1fde4c_1893x2560.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!XLSU!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F537a164f-652b-4d43-98ed-25efbf1fde4c_1893x2560.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!XLSU!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F537a164f-652b-4d43-98ed-25efbf1fde4c_1893x2560.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!XLSU!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F537a164f-652b-4d43-98ed-25efbf1fde4c_1893x2560.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!XLSU!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F537a164f-652b-4d43-98ed-25efbf1fde4c_1893x2560.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!XLSU!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F537a164f-652b-4d43-98ed-25efbf1fde4c_1893x2560.jpeg" width="435" height="588.2657967032967" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/537a164f-652b-4d43-98ed-25efbf1fde4c_1893x2560.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1969,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:435,&quot;bytes&quot;:715648,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/206360930?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F537a164f-652b-4d43-98ed-25efbf1fde4c_1893x2560.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!XLSU!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F537a164f-652b-4d43-98ed-25efbf1fde4c_1893x2560.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!XLSU!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F537a164f-652b-4d43-98ed-25efbf1fde4c_1893x2560.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!XLSU!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F537a164f-652b-4d43-98ed-25efbf1fde4c_1893x2560.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!XLSU!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F537a164f-652b-4d43-98ed-25efbf1fde4c_1893x2560.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Sin t&#237;tulo, 2016.</figcaption></figure></div><p>En la librer&#237;a <a href="https://gatosemrabo.com.br/">Gato sem rabo</a> compro <em><strong><a href="https://gatosemrabo.com.br/produto/negras-maneiras-de-vestir/">Negras maneiras de vestir</a></strong></em><strong>, </strong>un texto de reciente publicaci&#243;n que rescata la moda negra a partir de una caja de fotos familiares que la autora, Hanayr&#225; Negreiros, encuentra en la casa de su madre. </p><p>Como un punto de costura, el relato atraviesa generaciones, &#8220;mucha veces silenciadas, muchas veces invisibilizadas, pero nunca inexistentes&#8221;. Basta escarbar hacia atr&#225;s en cualquier familia negra para llegar a la esclavitud. </p><p>En su caso, Negreiros fue el apellido de Francisco de Assis Negreiros, el <em>fazendeiro</em> dedicado a la trata que esclaviz&#243; a uno de sus antepasados. No se cambiaron el apellido en memoria de la abuela Terezinha. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!63jz!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6e5e7b35-948d-41e0-aab1-78ccf3cdc97f_471x600.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!63jz!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6e5e7b35-948d-41e0-aab1-78ccf3cdc97f_471x600.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!63jz!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6e5e7b35-948d-41e0-aab1-78ccf3cdc97f_471x600.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!63jz!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6e5e7b35-948d-41e0-aab1-78ccf3cdc97f_471x600.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!63jz!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6e5e7b35-948d-41e0-aab1-78ccf3cdc97f_471x600.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!63jz!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6e5e7b35-948d-41e0-aab1-78ccf3cdc97f_471x600.jpeg" width="397" height="505.73248407643314" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/6e5e7b35-948d-41e0-aab1-78ccf3cdc97f_471x600.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:600,&quot;width&quot;:471,&quot;resizeWidth&quot;:397,&quot;bytes&quot;:21834,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/206360930?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6e5e7b35-948d-41e0-aab1-78ccf3cdc97f_471x600.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!63jz!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6e5e7b35-948d-41e0-aab1-78ccf3cdc97f_471x600.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!63jz!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6e5e7b35-948d-41e0-aab1-78ccf3cdc97f_471x600.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!63jz!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6e5e7b35-948d-41e0-aab1-78ccf3cdc97f_471x600.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!63jz!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6e5e7b35-948d-41e0-aab1-78ccf3cdc97f_471x600.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">La oveja y yo, 2017. </figcaption></figure></div><p>En un edificio de Oscar Niemeyer dentro del Parque Ibirapuera, el <strong><a href="https://museuafrobrasil.org.br/">Museo Afro Brasil  </a></strong>est&#225; dedicado al universo cultural de los negros con obras de artistas de Brasil y del mundo. Parado frente a un cuadro de Sidney Amaral en el que un hombre se dispone a limpiar una oveja, un hombre le dice a su hijo: </p><p>&#8211;Brasil no se va a librar de la historia del racismo, es una herida abierta, pero estar aqu&#237; ayuda.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ZnR4!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc652d94-90d0-44f4-81b6-6b288c6c428f_1822x2560.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ZnR4!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc652d94-90d0-44f4-81b6-6b288c6c428f_1822x2560.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ZnR4!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc652d94-90d0-44f4-81b6-6b288c6c428f_1822x2560.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ZnR4!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc652d94-90d0-44f4-81b6-6b288c6c428f_1822x2560.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ZnR4!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc652d94-90d0-44f4-81b6-6b288c6c428f_1822x2560.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ZnR4!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc652d94-90d0-44f4-81b6-6b288c6c428f_1822x2560.jpeg" width="437" height="614.0810439560439" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/fc652d94-90d0-44f4-81b6-6b288c6c428f_1822x2560.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:2046,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:437,&quot;bytes&quot;:502084,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/206360930?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc652d94-90d0-44f4-81b6-6b288c6c428f_1822x2560.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ZnR4!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc652d94-90d0-44f4-81b6-6b288c6c428f_1822x2560.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ZnR4!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc652d94-90d0-44f4-81b6-6b288c6c428f_1822x2560.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ZnR4!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc652d94-90d0-44f4-81b6-6b288c6c428f_1822x2560.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ZnR4!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc652d94-90d0-44f4-81b6-6b288c6c428f_1822x2560.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Estudio para <em>El &#225;ngel</em>, 2016. </figcaption></figure></div><p>Este resurgir brioso me recuerda el <strong><a href="https://www.nps.gov/mlkm/index.htm">Memorial de Martin Luther King</a></strong> de Washington, cerca del lugar donde el l&#237;der negro pronunci&#243; su discurso: &#8220;Tengo un sue&#241;o&#8221;, el 28 de agosto de 1963, en La Marcha de Washington por el trabajo y la libertad.</p><p>&#8220;La oscuridad no puede deshacer la oscuridad, s&#243;lo la luz puede hacer eso. El odio no puede terminar con el odio, s&#243;lo el amor puede hacerlo&#8221;.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!WXqa!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa47ab7bc-b995-4ff9-812c-0c34306cdd61_700x918.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!WXqa!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa47ab7bc-b995-4ff9-812c-0c34306cdd61_700x918.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!WXqa!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa47ab7bc-b995-4ff9-812c-0c34306cdd61_700x918.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!WXqa!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa47ab7bc-b995-4ff9-812c-0c34306cdd61_700x918.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!WXqa!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa47ab7bc-b995-4ff9-812c-0c34306cdd61_700x918.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!WXqa!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa47ab7bc-b995-4ff9-812c-0c34306cdd61_700x918.jpeg" width="470" height="616.3714285714286" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/a47ab7bc-b995-4ff9-812c-0c34306cdd61_700x918.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:918,&quot;width&quot;:700,&quot;resizeWidth&quot;:470,&quot;bytes&quot;:103791,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/206360930?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa47ab7bc-b995-4ff9-812c-0c34306cdd61_700x918.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!WXqa!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa47ab7bc-b995-4ff9-812c-0c34306cdd61_700x918.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!WXqa!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa47ab7bc-b995-4ff9-812c-0c34306cdd61_700x918.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!WXqa!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa47ab7bc-b995-4ff9-812c-0c34306cdd61_700x918.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!WXqa!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa47ab7bc-b995-4ff9-812c-0c34306cdd61_700x918.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Canto para Ogum, 2012.</figcaption></figure></div><p>En ese viaje conoc&#237; el <a href="https://nmaahc.si.edu/">Museo Nacional de Historia y Cultura Afroamericana</a> inaugurado por Obama antes de terminar su mandato. Cuatro pisos que comienzan en un s&#243;tano penumbroso donde se conocen los horrores del tiempo en que los africanos esclavizados se transformaron en la primera <em>commodity</em> en el intercambio entre Europa, Am&#233;rica y &#193;frica. </p><p>Sucedi&#243; hace 500 a&#241;os, a partir de 1600, dur&#243; m&#225;s de 200 y dej&#243; cicatrices que duelen hasta hoy.</p><p>A medida que se sube en el museo, aparece la luz y la efervescencia de la cultura negra, la misma que vi en las calles paulistas. Todav&#237;a falta porque el racismo es estructural, pero se dan pasos: desde 2023 los actos de racismo son cr&#237;menes graves en Brasil. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Eq9D!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F62b96546-73bf-4905-bbd2-50eb58d6612c_700x895.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Eq9D!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F62b96546-73bf-4905-bbd2-50eb58d6612c_700x895.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Eq9D!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F62b96546-73bf-4905-bbd2-50eb58d6612c_700x895.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Eq9D!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F62b96546-73bf-4905-bbd2-50eb58d6612c_700x895.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Eq9D!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F62b96546-73bf-4905-bbd2-50eb58d6612c_700x895.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Eq9D!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F62b96546-73bf-4905-bbd2-50eb58d6612c_700x895.jpeg" width="474" height="606.0428571428571" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/62b96546-73bf-4905-bbd2-50eb58d6612c_700x895.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:895,&quot;width&quot;:700,&quot;resizeWidth&quot;:474,&quot;bytes&quot;:32160,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/206360930?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F62b96546-73bf-4905-bbd2-50eb58d6612c_700x895.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Eq9D!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F62b96546-73bf-4905-bbd2-50eb58d6612c_700x895.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Eq9D!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F62b96546-73bf-4905-bbd2-50eb58d6612c_700x895.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Eq9D!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F62b96546-73bf-4905-bbd2-50eb58d6612c_700x895.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Eq9D!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F62b96546-73bf-4905-bbd2-50eb58d6612c_700x895.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Meu cora&#231;&#227;o brasileiro, 2012.</figcaption></figure></div><p><strong>&#191;Qu&#233; es Brasil? &#191;De qu&#233; estamos hechos? &#191;C&#243;mo pensar la raza y el racismo para fortalecer la identidad? </strong></p><p>Volver a hacerse preguntas, como se las hicieron Tarsila do Amaral y los modernistas en los a&#241;os 30 y 40 del siglo pasado. Como se las hace la joven autora de <em>Negras maneiras de vestir</em> a trav&#233;s de una narrativa amorosa que rescata la memoria familiar.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!yzdT!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbc9b3264-c894-4ed2-bce3-85197b49e6d8_482x289.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!yzdT!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbc9b3264-c894-4ed2-bce3-85197b49e6d8_482x289.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!yzdT!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbc9b3264-c894-4ed2-bce3-85197b49e6d8_482x289.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!yzdT!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbc9b3264-c894-4ed2-bce3-85197b49e6d8_482x289.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!yzdT!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbc9b3264-c894-4ed2-bce3-85197b49e6d8_482x289.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!yzdT!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbc9b3264-c894-4ed2-bce3-85197b49e6d8_482x289.jpeg" width="620" height="371.7427385892116" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/bc9b3264-c894-4ed2-bce3-85197b49e6d8_482x289.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:289,&quot;width&quot;:482,&quot;resizeWidth&quot;:620,&quot;bytes&quot;:25307,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/206360930?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbc9b3264-c894-4ed2-bce3-85197b49e6d8_482x289.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!yzdT!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbc9b3264-c894-4ed2-bce3-85197b49e6d8_482x289.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!yzdT!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbc9b3264-c894-4ed2-bce3-85197b49e6d8_482x289.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!yzdT!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbc9b3264-c894-4ed2-bce3-85197b49e6d8_482x289.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!yzdT!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbc9b3264-c894-4ed2-bce3-85197b49e6d8_482x289.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Las chinelas de Marta, 2001. </figcaption></figure></div><p><span>En el </span><strong><a href="https://ims.com.br/"><span>Instituto Moreira Salles</span></a></strong><span> de la Av Paulista, vi la muestra </span><em><span>Zumv&#237; Arquivo Afro Fotogr&#225;fico</span></em><span> con m&#225;s de 400 im&#225;genes del colectivo Zumv&#237;, que registr&#243; la lucha del movimiento negro, las fiestas populares, los quilombos, la m&#250;sica y la cultura en los 80 y 90.</span></p><p><span>Zumb&#237; dos Palmares fue l&#237;der de los esclavos del nordeste. Vivi&#243; en el siglo XVII, tan valiente que algunos creen que hasta pod&#237;a volar. Se convirti&#243; en mito y est&#237;mulo para la reivindicaci&#243;n de los derechos de los negros.</span></p><p><span>En la primera foto de la muestra un hombre en primer plano mira a c&#225;mara con una remera blanca con la inscripci&#243;n: </span><em><span>100 % negro</span></em><span>.</span></p><p>Mientras escribo esto pienso en la palabra acervo. Viene del lat&#237;n <em>acervus</em> y quiere decir &#8220;acumulaci&#243;n de cosas&#8221;. Con el tiempo, el significado se ampli&#243; al patrimonio no solo material, sino moral, cultural, hist&#243;rico y ling&#252;&#237;stico de una comunidad.<em> </em>La herencia colectiva de la mayor&#237;a negra de Brasil se hace ver. Y brilla. </p><p></p><p>*Las obras son del artista paulistano <a href="https://almeidaedale.com.br/artistas/sidney-amaral/">Sidney Amaral</a> (1973-2017).</p>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[A beleza da lingua]]></title><description><![CDATA[Homenaje a la palabra en portugu&#233;s.]]></description><link>https://ensiberia.substack.com/p/a-beleza-da-lingua</link><guid isPermaLink="false">https://ensiberia.substack.com/p/a-beleza-da-lingua</guid><dc:creator><![CDATA[Carolina Reymúndez]]></dc:creator><pubDate>Sat, 11 Jul 2026 12:02:58 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!RUp1!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0b524679-438d-45eb-831a-6f6e56197ce2_2000x1662.webp" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<p>Aprend&#237; portugu&#233;s en un viaje por el Amazonas. Mientras el barco avanzaba por el r&#237;o barroso, dos nenas de catorce nos ense&#241;aron, a mi hermano y a m&#237;, que ten&#237;amos veinte, verbos, sustantivos, palabras, que all&#225; son p<em>alavras</em>. </p><p>Hasta ese momento hablaba <em>portu&#241;ol</em> ara&#241;ado, intuitivo, desesperado. Sacaba de apuro y daba verg&#252;enza. A la noche, en las hamacas, practic&#225;bamos. Y el barco navegaba y, en las orillas, la selva se volv&#237;a m&#225;s misteriosa.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!RUp1!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0b524679-438d-45eb-831a-6f6e56197ce2_2000x1662.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!RUp1!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0b524679-438d-45eb-831a-6f6e56197ce2_2000x1662.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!RUp1!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0b524679-438d-45eb-831a-6f6e56197ce2_2000x1662.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!RUp1!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0b524679-438d-45eb-831a-6f6e56197ce2_2000x1662.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!RUp1!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0b524679-438d-45eb-831a-6f6e56197ce2_2000x1662.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!RUp1!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0b524679-438d-45eb-831a-6f6e56197ce2_2000x1662.webp" width="555" height="461.2293956043956" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/0b524679-438d-45eb-831a-6f6e56197ce2_2000x1662.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1210,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:555,&quot;bytes&quot;:542870,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/205636480?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0b524679-438d-45eb-831a-6f6e56197ce2_2000x1662.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!RUp1!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0b524679-438d-45eb-831a-6f6e56197ce2_2000x1662.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!RUp1!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0b524679-438d-45eb-831a-6f6e56197ce2_2000x1662.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!RUp1!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0b524679-438d-45eb-831a-6f6e56197ce2_2000x1662.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!RUp1!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0b524679-438d-45eb-831a-6f6e56197ce2_2000x1662.webp 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Maracujola, 2020, de Beatriz Milhazes.</figcaption></figure></div><p>Todav&#237;a guardo el cuaderno, escrito a mano con lapicera de tinta: <em>Eu voc&#234; ele. Louro e preto.</em> <em>Jantarei as oito horas. Abaixo e acima. N&#243;s voc&#234;s eles. Eu quero fazer uma liga&#231;&#227;o a cobrar pra Buenos Aires. Ontem e hoje. </em></p><p>Aprend&#237; portugu&#233;s de Brasil, m&#225;s abierto que el de Portugal, como si necesitara toda la boca para expresarse, para decir <em>viagem</em>, para decir &#161;<em>Nossa</em>!, para decir <em>saudade. </em>Portugu&#233;s del nuevo mundo. Para decir para decir <em>floresta</em> y <em>bicho pregui&#231;a</em>. Para decir <em>naquela esta&#231;&#227;o y cheia de gra&#231;a</em>. Portugu&#233;s <em>brasileiro</em>. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B8VZ!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5b036821-ba0e-44b4-b25e-9d3466b922a8_1263x918.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B8VZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5b036821-ba0e-44b4-b25e-9d3466b922a8_1263x918.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B8VZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5b036821-ba0e-44b4-b25e-9d3466b922a8_1263x918.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B8VZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5b036821-ba0e-44b4-b25e-9d3466b922a8_1263x918.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B8VZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5b036821-ba0e-44b4-b25e-9d3466b922a8_1263x918.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B8VZ!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5b036821-ba0e-44b4-b25e-9d3466b922a8_1263x918.jpeg" width="663" height="481.895486935867" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/5b036821-ba0e-44b4-b25e-9d3466b922a8_1263x918.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:918,&quot;width&quot;:1263,&quot;resizeWidth&quot;:663,&quot;bytes&quot;:250566,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/205636480?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5b036821-ba0e-44b4-b25e-9d3466b922a8_1263x918.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B8VZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5b036821-ba0e-44b4-b25e-9d3466b922a8_1263x918.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B8VZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5b036821-ba0e-44b4-b25e-9d3466b922a8_1263x918.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B8VZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5b036821-ba0e-44b4-b25e-9d3466b922a8_1263x918.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B8VZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5b036821-ba0e-44b4-b25e-9d3466b922a8_1263x918.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Retrato azul, 2019. </figcaption></figure></div><p>Aprend&#237; portugu&#233;s escuchando a Cazuza y a Legi&#227;o Urbana y a Rita Lee y a Adriana Calcanhoto y a Gilberto Gil y a Caetano. Tantas veces repet&#237;<em> Ipiranga e Avenida S&#227;o Jo&#227;o</em> y el otro d&#237;a estuve ah&#237;, la cruc&#233; y cant&#233;: <em><a href="https://www.youtube.com/watch?v=qeDqXLkXvr4">Alguna coisa acontece no meu cora&#231;&#227;o</a></em>.</p><p>Pens&#233; en las miles de personas que llegan del interior a S&#227;o Paulo y en la idea de naci&#243;n en un pa&#237;s desbordante como la selva, como el tr&#243;pico. El educador Paulo Freire dijo que la lectura del mundo precede a la lectura de la palabra. Qu&#233; alfabetos leer&#225;n esos miles al llegar a la gran ciudad. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vNsr!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83515069-7c03-44fa-9089-a184418f754c_1155x1080.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vNsr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83515069-7c03-44fa-9089-a184418f754c_1155x1080.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vNsr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83515069-7c03-44fa-9089-a184418f754c_1155x1080.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vNsr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83515069-7c03-44fa-9089-a184418f754c_1155x1080.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vNsr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83515069-7c03-44fa-9089-a184418f754c_1155x1080.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vNsr!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83515069-7c03-44fa-9089-a184418f754c_1155x1080.jpeg" width="629" height="588.1558441558442" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/83515069-7c03-44fa-9089-a184418f754c_1155x1080.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1080,&quot;width&quot;:1155,&quot;resizeWidth&quot;:629,&quot;bytes&quot;:579325,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/205636480?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83515069-7c03-44fa-9089-a184418f754c_1155x1080.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vNsr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83515069-7c03-44fa-9089-a184418f754c_1155x1080.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vNsr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83515069-7c03-44fa-9089-a184418f754c_1155x1080.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vNsr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83515069-7c03-44fa-9089-a184418f754c_1155x1080.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vNsr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83515069-7c03-44fa-9089-a184418f754c_1155x1080.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Banho de r&#237;o, 2017. </figcaption></figure></div><p>Aprend&#237; portugu&#233;s en un viaje por el Nordeste y en otro por el pantanal y en una traves&#237;a en barco por el r&#237;o Madeira hacia Manaos. No hab&#237;a turistas, hab&#237;a  <em>garimpeiros</em> &#8211;buscadores de oro&#8211; que miraban torcido y apenas hablaban. </p><p>La lengua es identidad en movimiento. En el <a href="https://www.museudalinguaportuguesa.org.br/">Museo da Lingua Portuguesa</a> creen que el pilar de lo nacional es la comunicaci&#243;n: la lengua como una argamasa que une. </p><p>Despu&#233;s de recorrer la muestra de <em>falares </em>de cada regi&#243;n y <em>sotaques</em> &#8211;acentos&#8211; estuve en un planetario de palabras. Las palabras se proyectaban sobre el techo c&#243;ncavo de una sala oscura como estrellas de la constelaci&#243;n humana que tiene el superpoder del habla. </p><p>Palabras y frases de Ant&#244;nio Gon&#231;alves Dias, Machado de Assis, Clarice Lispector y Monteiro Lobato, que escribi&#243; esa poes&#237;a de que la vida es un parpadeo: </p><p><em>Piscar e abrir &#233; fechar os olhos &#8211;e a vida e isso. [&#8230;] &#201; un dorme e acorda, dorme e acorda at&#233; que dorme e n&#227;o acorda mais</em>. [Parpadear es abrir y cerrar los ojos &#8211;y la vida es eso. Un duerme y despierta, duerme y despierta hasta que duerme y no despierta m&#225;s].</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DFhS!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F504918d5-f65b-43c5-98c8-f07b4ef087eb_1607x1080.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DFhS!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F504918d5-f65b-43c5-98c8-f07b4ef087eb_1607x1080.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DFhS!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F504918d5-f65b-43c5-98c8-f07b4ef087eb_1607x1080.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DFhS!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F504918d5-f65b-43c5-98c8-f07b4ef087eb_1607x1080.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DFhS!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F504918d5-f65b-43c5-98c8-f07b4ef087eb_1607x1080.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DFhS!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F504918d5-f65b-43c5-98c8-f07b4ef087eb_1607x1080.jpeg" width="693" height="465.96634615384613" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/504918d5-f65b-43c5-98c8-f07b4ef087eb_1607x1080.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:979,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:693,&quot;bytes&quot;:425437,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/205636480?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F504918d5-f65b-43c5-98c8-f07b4ef087eb_1607x1080.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DFhS!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F504918d5-f65b-43c5-98c8-f07b4ef087eb_1607x1080.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DFhS!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F504918d5-f65b-43c5-98c8-f07b4ef087eb_1607x1080.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DFhS!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F504918d5-f65b-43c5-98c8-f07b4ef087eb_1607x1080.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DFhS!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F504918d5-f65b-43c5-98c8-f07b4ef087eb_1607x1080.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Estaciones de Gamboa, 2010. </figcaption></figure></div><p>Aprend&#237; el portugu&#233;s de un pa&#237;s potente, cadencioso y desmesurado, que ama andar en Havaianas y comer <em>coixinhas de frango e catupiry</em>. Aprend&#237; el portugu&#233;s de la boca abierta: para decir <em>coragem</em> y <em>paisagem. Para decir jeito y jeitinho</em>.<em> </em>Para decir<em> obrigada </em>y <em>tudo bem.</em> </p><p></p><p>*Las obras son de la artista carioca <a href="https://beatrizmilhazes.com/">Beatriz Milhazes </a>que expone en la sede Julio Prestes de la <a href="https://pinacoteca.org.br/es/programacao/exposicoes/beatriz-milhazes/">Pinacoteca de S&#227;o Paulo</a> hasta marzo del 2027.</p>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[Hilo conductor]]></title><description><![CDATA[El &#237;ndice Uber y la ciudad]]></description><link>https://ensiberia.substack.com/p/hilo-conductor</link><guid isPermaLink="false">https://ensiberia.substack.com/p/hilo-conductor</guid><dc:creator><![CDATA[Carolina Reymúndez]]></dc:creator><pubDate>Sat, 04 Jul 2026 12:57:12 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!grxB!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F20f30bca-7f6f-425e-8635-4da249af4c4d_781x464.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<p><span>En ocho d&#237;as en S&#227;o Paulo tom&#233; veinte Uber y dos taxis. Las charlas con los conductores podr&#237;an funcionar como eje de un relato coral de la ciudad que ellos ven pasar por la ventanilla, con las manos aferradas al volante, y paciencia. </span></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!grxB!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F20f30bca-7f6f-425e-8635-4da249af4c4d_781x464.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!grxB!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F20f30bca-7f6f-425e-8635-4da249af4c4d_781x464.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!grxB!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F20f30bca-7f6f-425e-8635-4da249af4c4d_781x464.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!grxB!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F20f30bca-7f6f-425e-8635-4da249af4c4d_781x464.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!grxB!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F20f30bca-7f6f-425e-8635-4da249af4c4d_781x464.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!grxB!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F20f30bca-7f6f-425e-8635-4da249af4c4d_781x464.jpeg" width="697" height="414.09475032010243" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/20f30bca-7f6f-425e-8635-4da249af4c4d_781x464.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:464,&quot;width&quot;:781,&quot;resizeWidth&quot;:697,&quot;bytes&quot;:101232,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/204094354?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F20f30bca-7f6f-425e-8635-4da249af4c4d_781x464.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!grxB!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F20f30bca-7f6f-425e-8635-4da249af4c4d_781x464.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!grxB!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F20f30bca-7f6f-425e-8635-4da249af4c4d_781x464.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!grxB!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F20f30bca-7f6f-425e-8635-4da249af4c4d_781x464.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!grxB!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F20f30bca-7f6f-425e-8635-4da249af4c4d_781x464.jpeg 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Obra del artista mexicano Dami&#225;n Ortega, con muestra en el MASP hasta el 23/8. </figcaption></figure></div><p><span>Geraldo Antonio dos Santos me llev&#243; hasta el Museo do Ipiranga. En el camino cont&#243; que cuando lleg&#243; a la ciudad, en 1977, en su pueblo del interior de Bah&#237;a no hab&#237;a luz el&#233;ctrica. Con el tiempo se acostumbr&#243; a Sampa, aunque reniega del tr&#225;nsito porque </span><em><span>muito carro e poca rua</span></em><span>. </span></p><p><span>Cleyson comparti&#243; un notici&#243;n: la noche anterior se hab&#237;a enterado de que ser&#225; padre, lo dijo y subi&#243; el volumen del </span><em><span>pagode</span></em><span>: </span><em><span>Deixe de lado esse baixo astral/Erga a cabe&#231;a, enfrente o mal/Que agindo assim ser&#225; vital/Para o seu cora&#231;&#227;o.</span></em></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!GgRA!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3eba5a12-b496-4d67-a128-9bafceb081d5_1488x1046.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!GgRA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3eba5a12-b496-4d67-a128-9bafceb081d5_1488x1046.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!GgRA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3eba5a12-b496-4d67-a128-9bafceb081d5_1488x1046.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!GgRA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3eba5a12-b496-4d67-a128-9bafceb081d5_1488x1046.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!GgRA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3eba5a12-b496-4d67-a128-9bafceb081d5_1488x1046.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!GgRA!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3eba5a12-b496-4d67-a128-9bafceb081d5_1488x1046.png" width="638" height="448.7032967032967" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/3eba5a12-b496-4d67-a128-9bafceb081d5_1488x1046.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1024,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:638,&quot;bytes&quot;:358557,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/204094354?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3eba5a12-b496-4d67-a128-9bafceb081d5_1488x1046.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!GgRA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3eba5a12-b496-4d67-a128-9bafceb081d5_1488x1046.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!GgRA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3eba5a12-b496-4d67-a128-9bafceb081d5_1488x1046.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!GgRA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3eba5a12-b496-4d67-a128-9bafceb081d5_1488x1046.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!GgRA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3eba5a12-b496-4d67-a128-9bafceb081d5_1488x1046.png 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p><span>El consejo del cantante reson&#243; en el interior del auto, mientras el centro pasaba con los viaductos, el modernismo, los parques y los </span><em><span>moradores de rua</span></em><span>, gente en situaci&#243;n de calle: m&#225;s de cien mil. El conductor los vio y dijo que ellos no quieren ir a los refugios, que muchos son adictos o lo fueron y quedaron da&#241;ados. </span></p><p><span>Desbordar es un verbo que le sienta bien a una ciudad con habitantes que resisten en </span><em><span>favelas</span></em><span> gigantes con nombres como, vaya iron&#237;a, Parais&#243;polis. </span></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!l-nJ!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e5d03fa-ac38-4ba3-b36e-085c83bd1a27_1080x811.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!l-nJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e5d03fa-ac38-4ba3-b36e-085c83bd1a27_1080x811.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!l-nJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e5d03fa-ac38-4ba3-b36e-085c83bd1a27_1080x811.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!l-nJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e5d03fa-ac38-4ba3-b36e-085c83bd1a27_1080x811.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!l-nJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e5d03fa-ac38-4ba3-b36e-085c83bd1a27_1080x811.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!l-nJ!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e5d03fa-ac38-4ba3-b36e-085c83bd1a27_1080x811.webp" width="680" height="510.6296296296296" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/9e5d03fa-ac38-4ba3-b36e-085c83bd1a27_1080x811.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:811,&quot;width&quot;:1080,&quot;resizeWidth&quot;:680,&quot;bytes&quot;:135490,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/204094354?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e5d03fa-ac38-4ba3-b36e-085c83bd1a27_1080x811.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!l-nJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e5d03fa-ac38-4ba3-b36e-085c83bd1a27_1080x811.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!l-nJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e5d03fa-ac38-4ba3-b36e-085c83bd1a27_1080x811.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!l-nJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e5d03fa-ac38-4ba3-b36e-085c83bd1a27_1080x811.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!l-nJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e5d03fa-ac38-4ba3-b36e-085c83bd1a27_1080x811.webp 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p><em><span>&#8211;</span></em><span>Qu&#233; ganas de comer una </span><em><span>coixinha</span></em><span> toda crocante.&#161;</span><em><span>Nossa</span></em><span>!&#8211; dijo Paulo, que me llev&#243; un mediod&#237;a a la Pra&#231;a da Luz. La</span><em><span> coixinha de frango y catupir&#237;, el bolinho</span></em><span> de </span><em><span>bacalhau</span></em><span> y el resto de los </span><em><span>salgados</span></em><span> que vi exhibidos en los </span><em><span>lanchonettes</span></em><span> forman parte de la identidad brasile&#241;a. Ese pa&#237;s ama las croquetas. </span></p><p><span>Con Donizete hicimos la cuenta, con calculadora y todo, de cu&#225;nto ganaba por mes: 2.300 d&#243;lares. Trabaja 12 horas por d&#237;a, auto y casa propios. Tuvo dos hijos, pero viven en el exterior: uno en Portugal y otro en Irlanda. &#191;Ir a verlos? No, que vengan ellos. </span></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!v5cG!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcaf115f2-b3b0-4041-9c88-907d45969c2a_1987x1325.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!v5cG!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcaf115f2-b3b0-4041-9c88-907d45969c2a_1987x1325.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!v5cG!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcaf115f2-b3b0-4041-9c88-907d45969c2a_1987x1325.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!v5cG!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcaf115f2-b3b0-4041-9c88-907d45969c2a_1987x1325.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!v5cG!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcaf115f2-b3b0-4041-9c88-907d45969c2a_1987x1325.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!v5cG!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcaf115f2-b3b0-4041-9c88-907d45969c2a_1987x1325.jpeg" width="693" height="462.15865384615387" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/caf115f2-b3b0-4041-9c88-907d45969c2a_1987x1325.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:971,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:693,&quot;bytes&quot;:759733,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/204094354?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcaf115f2-b3b0-4041-9c88-907d45969c2a_1987x1325.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!v5cG!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcaf115f2-b3b0-4041-9c88-907d45969c2a_1987x1325.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!v5cG!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcaf115f2-b3b0-4041-9c88-907d45969c2a_1987x1325.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!v5cG!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcaf115f2-b3b0-4041-9c88-907d45969c2a_1987x1325.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!v5cG!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcaf115f2-b3b0-4041-9c88-907d45969c2a_1987x1325.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>Lo de Jefferson lo tom&#233; con pinzas, material de <em>fact checker</em>. El tipo era tan grandote que el pelo rozaba el techo del auto. Dijo que trabaja en seguridad nocturna de un complejo de edificios de lujo, con departamentos de 600 metros cuadros y siete cocheras para cada propietario. &#191;Siete? No puede ser, se habr&#225; equivocado o ser&#225; verso. Chequeado con IA: el complejo Bellini Ibirapuera existe y es, como dicen all&#225;, de<em> alt&#237;simo padr&#227;o</em>. Los datos son correctos y tambi&#233;n que en SP hay 20.000 millonarios. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!53oh!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc9c9ecf1-3933-4070-9e6d-7b9fa99e7f5d_942x646.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!53oh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc9c9ecf1-3933-4070-9e6d-7b9fa99e7f5d_942x646.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!53oh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc9c9ecf1-3933-4070-9e6d-7b9fa99e7f5d_942x646.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!53oh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc9c9ecf1-3933-4070-9e6d-7b9fa99e7f5d_942x646.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!53oh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc9c9ecf1-3933-4070-9e6d-7b9fa99e7f5d_942x646.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!53oh!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc9c9ecf1-3933-4070-9e6d-7b9fa99e7f5d_942x646.jpeg" width="942" height="646" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/c9c9ecf1-3933-4070-9e6d-7b9fa99e7f5d_942x646.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:646,&quot;width&quot;:942,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:249257,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/204094354?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc9c9ecf1-3933-4070-9e6d-7b9fa99e7f5d_942x646.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!53oh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc9c9ecf1-3933-4070-9e6d-7b9fa99e7f5d_942x646.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!53oh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc9c9ecf1-3933-4070-9e6d-7b9fa99e7f5d_942x646.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!53oh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc9c9ecf1-3933-4070-9e6d-7b9fa99e7f5d_942x646.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!53oh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc9c9ecf1-3933-4070-9e6d-7b9fa99e7f5d_942x646.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>A veces hablamos del clima o del tr&#225;nsito y siempre, en alg&#250;n momento, de Lula y Eduardo Bolsonaro, los principales candidatos de las elecciones presidenciales del pr&#243;ximo 4 de octubre. &#8220;Lula es mi ladr&#243;n preferido. Rob&#243; y a&#250;n as&#237; es mejor que Flavio, lo voy a votar&#8221;, &#8220;No me gusta Lula, hay inseguridad&#8221;, cada uno con sus teor&#237;as y argumentos. Seg&#250;n mi encuesta casera gana Lula. Ser&#237;a su cuarto mandato y el &#250;ltimo; porque, aunque quisiera, no le dar&#237;a la vida para otro. </p><p>Hay otro dato dif&#237;cil de chequear. &#191;C&#243;mo se llamaba el chofer-fuente? Williams. Mientras me llevaba a la feria Benedicto Calixto, en Pinheiros, dijo que cada tanto, de madrugada, abren el shopping Iguatem&#237; &#8211;de lujo&#8211; para que vayan a comprar los futbolistas, como Neymar o Vinicius. Tan bonito que sale de la boca y se hace mito.</p><p><span>En el lateral de un edificio c&#233;ntrico vi un mural de un Jes&#250;s enorme con manto naranja, amarillo y aureola verde brillante. Jes&#250;s del Tr&#243;pico. Me record&#243; a otro conductor Erivaldo Pereira, que hablaba poco y nada. Pero antes de bajarme me dio tantas bendiciones que me sent&#237; protegida para el resto del viaje y de la vida: era evang&#233;lico, uno de los 47 millones de evang&#233;licos de Brasil. Los n&#250;meros de S&#227;o Paulo son exuberantes como la naturaleza, como la ciudad misma.</span></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!mygV!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0306f740-01ef-46ae-8f17-60c53d417395_1479x1848.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!mygV!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0306f740-01ef-46ae-8f17-60c53d417395_1479x1848.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!mygV!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0306f740-01ef-46ae-8f17-60c53d417395_1479x1848.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!mygV!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0306f740-01ef-46ae-8f17-60c53d417395_1479x1848.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!mygV!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0306f740-01ef-46ae-8f17-60c53d417395_1479x1848.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!mygV!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0306f740-01ef-46ae-8f17-60c53d417395_1479x1848.jpeg" width="573" height="715.8564560439561" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/0306f740-01ef-46ae-8f17-60c53d417395_1479x1848.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1819,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:573,&quot;bytes&quot;:411445,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/204094354?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0306f740-01ef-46ae-8f17-60c53d417395_1479x1848.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!mygV!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0306f740-01ef-46ae-8f17-60c53d417395_1479x1848.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!mygV!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0306f740-01ef-46ae-8f17-60c53d417395_1479x1848.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!mygV!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0306f740-01ef-46ae-8f17-60c53d417395_1479x1848.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!mygV!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0306f740-01ef-46ae-8f17-60c53d417395_1479x1848.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>Hubo un conductor de los veinte que hizo una triqui&#241;uela: no cerr&#243; el viaje y eso gener&#243; una peque&#241;a deuda que me toc&#243; pagar en el viaje siguiente. Luego me contaron que es una pr&#225;ctica com&#250;n. </p><p>Me qued&#233; pensando en eso de cerrar un viaje antes de empezar otro en un sentido m&#225;s amplio, metaf&#243;rico, y lo tom&#233; como un aprendizaje. Pedagog&#237;a din&#225;mica, expr&#233;s, gracias Uber, quiz&#225;s lo dejo en comentarios. </p><p></p><p>*El artista mexicano Dami&#225;n Ortega expone <em>Materia y energ&#237;a</em> en el MASP hasta finales de agosto. </p>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[Japón en Brasil]]></title><description><![CDATA[Elogio de la fusi&#243;n.]]></description><link>https://ensiberia.substack.com/p/japon-en-brasil</link><guid isPermaLink="false">https://ensiberia.substack.com/p/japon-en-brasil</guid><dc:creator><![CDATA[Carolina Reymúndez]]></dc:creator><pubDate>Sat, 27 Jun 2026 12:44:44 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!nZIf!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fae00e2af-8e06-4ede-9603-f81185712883_825x386.webp" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<p>El Kasato Maru fue el primer barco que llev&#243; japoneses a Brasil, en 1908. Eran 781 inmigrantes de Hokkaido, Okinawa, Kumamoto y otras regiones. Viajaban con un contrato para trabajar en las plantaciones de caf&#233;. Zarparon del puerto de K&#333;be y tardaron 52 d&#237;as en llegar a Santos, el puerto m&#225;s importante de un pa&#237;s desconocido. </p><p>Hac&#237;a poco que se hab&#237;a abolido la esclavitud en Brasil &#8211;1888&#8211; y las <em>fazendas</em> necesitaban mano de obra. La nueva rep&#250;blica federativa estaba en expansi&#243;n.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!09RO!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F05bda0d2-15e5-4857-ab70-9cb751ba9626_4928x3264.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!09RO!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F05bda0d2-15e5-4857-ab70-9cb751ba9626_4928x3264.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!09RO!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F05bda0d2-15e5-4857-ab70-9cb751ba9626_4928x3264.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!09RO!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F05bda0d2-15e5-4857-ab70-9cb751ba9626_4928x3264.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!09RO!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F05bda0d2-15e5-4857-ab70-9cb751ba9626_4928x3264.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!09RO!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F05bda0d2-15e5-4857-ab70-9cb751ba9626_4928x3264.jpeg" width="644" height="426.38461538461536" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/05bda0d2-15e5-4857-ab70-9cb751ba9626_4928x3264.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:964,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:644,&quot;bytes&quot;:2506815,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/203483649?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F05bda0d2-15e5-4857-ab70-9cb751ba9626_4928x3264.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!09RO!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F05bda0d2-15e5-4857-ab70-9cb751ba9626_4928x3264.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!09RO!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F05bda0d2-15e5-4857-ab70-9cb751ba9626_4928x3264.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!09RO!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F05bda0d2-15e5-4857-ab70-9cb751ba9626_4928x3264.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!09RO!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F05bda0d2-15e5-4857-ab70-9cb751ba9626_4928x3264.jpeg 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Escultura de la artista Tomie Othake en la Avenida Paulista</figcaption></figure></div><p>Tenemos varios platos de sushi delante, pero hablamos del caf&#233;; debe ser por el <a href="https://saopaulosecreto.com/es/festival-del-cafe-de-sao-paulo-2026-barista-degustacion/">S&#227;o Paulo Coffee Festival</a>, que est&#225; en cartel.</p><p>&#8211;Que yo haya nacido ac&#225; tiene que ver con el caf&#233;. Mis abuelos vinieron a trabajar en las plantaciones de caf&#233;&#8211;dice la chef <a href="https://www.instagram.com/telmashiraishi/">Telma Shimizu</a>, referente de la gastronom&#237;a y la cultura japonesa en la ciudad. </p><p>Estamos en su restaurante <a href="https://www.aizome.com.br/site/">Aizom&#234;</a> de la Japan House. Es domingo y el lugar est&#225; repleto de gente. Nos sentamos del mismo lado, cerca del ventanal, y conversamos. El mozo trae platos para probar: sashimi de at&#250;n y pesca blanca, niguiris, makis, donburi de anguila, setto de anchoas chilenas marinadas en miso.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!G7T1!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F60c5b79f-f004-44a5-8114-57411a1b36f9_457x570.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!G7T1!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F60c5b79f-f004-44a5-8114-57411a1b36f9_457x570.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!G7T1!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F60c5b79f-f004-44a5-8114-57411a1b36f9_457x570.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!G7T1!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F60c5b79f-f004-44a5-8114-57411a1b36f9_457x570.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!G7T1!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F60c5b79f-f004-44a5-8114-57411a1b36f9_457x570.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!G7T1!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F60c5b79f-f004-44a5-8114-57411a1b36f9_457x570.jpeg" width="435" height="542.5601750547046" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/60c5b79f-f004-44a5-8114-57411a1b36f9_457x570.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:570,&quot;width&quot;:457,&quot;resizeWidth&quot;:435,&quot;bytes&quot;:57462,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/203483649?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F60c5b79f-f004-44a5-8114-57411a1b36f9_457x570.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!G7T1!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F60c5b79f-f004-44a5-8114-57411a1b36f9_457x570.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!G7T1!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F60c5b79f-f004-44a5-8114-57411a1b36f9_457x570.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!G7T1!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F60c5b79f-f004-44a5-8114-57411a1b36f9_457x570.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!G7T1!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F60c5b79f-f004-44a5-8114-57411a1b36f9_457x570.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p><a href="https://www.japanhouse.jp/sp/what/saopaulo.html">Japan House</a> es un centro cultural que impuls&#243; el gobierno japon&#233;s en el pa&#237;s con m&#225;s japoneses afuera de Jap&#243;n: dos millones. </p><p>Es una construcci&#243;n que parece artesanal y hasta fr&#225;gil entre las torres modernistas o espejadas de la Avenida Paulista. El dise&#241;o es del  arquitecto japon&#233;s <a href="https://kkaa.co.jp/en/">Kengo Kuma</a>, que us&#243; la estructura de un banco antiguo y la recubri&#243; con una celos&#237;a de madera de cipr&#233;s (<em>hinoki</em>) y, en el interior, paneles de papel artesanal (<em>washi</em>). </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!7wFy!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4139e6e-6f39-43d0-adae-8c8fb7930e52_2000x1442.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!7wFy!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4139e6e-6f39-43d0-adae-8c8fb7930e52_2000x1442.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!7wFy!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4139e6e-6f39-43d0-adae-8c8fb7930e52_2000x1442.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!7wFy!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4139e6e-6f39-43d0-adae-8c8fb7930e52_2000x1442.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!7wFy!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4139e6e-6f39-43d0-adae-8c8fb7930e52_2000x1442.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!7wFy!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4139e6e-6f39-43d0-adae-8c8fb7930e52_2000x1442.webp" width="601" height="433.41346153846155" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/d4139e6e-6f39-43d0-adae-8c8fb7930e52_2000x1442.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1050,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:601,&quot;bytes&quot;:175444,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/203483649?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4139e6e-6f39-43d0-adae-8c8fb7930e52_2000x1442.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!7wFy!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4139e6e-6f39-43d0-adae-8c8fb7930e52_2000x1442.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!7wFy!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4139e6e-6f39-43d0-adae-8c8fb7930e52_2000x1442.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!7wFy!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4139e6e-6f39-43d0-adae-8c8fb7930e52_2000x1442.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!7wFy!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4139e6e-6f39-43d0-adae-8c8fb7930e52_2000x1442.webp 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>&#8211;&#191;Sab&#237;as que en Tokio todav&#237;a existe el Caf&#233; Paulista? Es el m&#225;s antiguo de la ciudad.</p><p>No sab&#237;a. Lo fund&#243; Ryo Mizuno, el empresario que organiz&#243; el primer viaje de japoneses a Brasil a principios del siglo pasado. El gobierno de S&#227;o Paulo le dio toneladas de granos de caf&#233; en agradecimiento por la emigraci&#243;n japonesa y ese fue el origen de la primera casa de caf&#233; o <em>kissaten</em> en Tokio. </p><p>&#8211;Jap&#243;n est&#225; lleno de peque&#241;os rituales. Al llegar al caf&#233; se elige el m&#233;todo de extracci&#243;n y la taza, que suele ser antigua, de loza inglesa o francesa. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5Azs!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc6f2a9bc-b374-489c-bb1d-c54fb206bdd5_2274x1432.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5Azs!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc6f2a9bc-b374-489c-bb1d-c54fb206bdd5_2274x1432.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5Azs!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc6f2a9bc-b374-489c-bb1d-c54fb206bdd5_2274x1432.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5Azs!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc6f2a9bc-b374-489c-bb1d-c54fb206bdd5_2274x1432.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5Azs!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc6f2a9bc-b374-489c-bb1d-c54fb206bdd5_2274x1432.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5Azs!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc6f2a9bc-b374-489c-bb1d-c54fb206bdd5_2274x1432.webp" width="646" height="406.8557692307692" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/c6f2a9bc-b374-489c-bb1d-c54fb206bdd5_2274x1432.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:917,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:646,&quot;bytes&quot;:47020,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/203483649?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc6f2a9bc-b374-489c-bb1d-c54fb206bdd5_2274x1432.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5Azs!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc6f2a9bc-b374-489c-bb1d-c54fb206bdd5_2274x1432.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5Azs!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc6f2a9bc-b374-489c-bb1d-c54fb206bdd5_2274x1432.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5Azs!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc6f2a9bc-b374-489c-bb1d-c54fb206bdd5_2274x1432.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5Azs!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc6f2a9bc-b374-489c-bb1d-c54fb206bdd5_2274x1432.webp 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">En el puerto de Santos</figcaption></figure></div><p>Telma pas&#243; los sesenta y apenas tiene marcas en la piel. Es elegante en los gestos y en la forma de hablar. Hace pausas, incluye el silencio en la conversaci&#243;n, mira a los ojos y cuenta sobre sus or&#237;genes. </p><p>&#8211;En un comienzo en mi restaurante reproduc&#237;a los platos japoneses al detalle hasta que me di cuenta de que algo no me cerraba. Yo soy brasile&#241;a y, muchas veces, cuando voy a otros estados me preguntan de d&#243;nde soy y les extra&#241;a que hable portugu&#233;s. Necesitaba entender y bucear en las ra&#237;ces. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6igM!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24777baa-4d9f-4bc5-ba42-b25796c7a6d7_1000x1228.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6igM!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24777baa-4d9f-4bc5-ba42-b25796c7a6d7_1000x1228.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6igM!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24777baa-4d9f-4bc5-ba42-b25796c7a6d7_1000x1228.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6igM!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24777baa-4d9f-4bc5-ba42-b25796c7a6d7_1000x1228.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6igM!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24777baa-4d9f-4bc5-ba42-b25796c7a6d7_1000x1228.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6igM!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24777baa-4d9f-4bc5-ba42-b25796c7a6d7_1000x1228.jpeg" width="515" height="632.42" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/24777baa-4d9f-4bc5-ba42-b25796c7a6d7_1000x1228.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1228,&quot;width&quot;:1000,&quot;resizeWidth&quot;:515,&quot;bytes&quot;:328090,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/203483649?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24777baa-4d9f-4bc5-ba42-b25796c7a6d7_1000x1228.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6igM!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24777baa-4d9f-4bc5-ba42-b25796c7a6d7_1000x1228.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6igM!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24777baa-4d9f-4bc5-ba42-b25796c7a6d7_1000x1228.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6igM!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24777baa-4d9f-4bc5-ba42-b25796c7a6d7_1000x1228.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6igM!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24777baa-4d9f-4bc5-ba42-b25796c7a6d7_1000x1228.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>Aunque en los papeles ya no hab&#237;a esclavitud, las condiciones de trabajo y el trato que recibieron los japoneses al llegar a las plantaciones eran penosos. Aguantaron, sufrieron, se quedaron, se callaron. </p><p>Hoy se habla de quinta y sexta generaci&#243;n. M&#225;s de un mill&#243;n vive en S&#227;o Paulo y varios miles en el interior del estado; tambi&#233;n en Paran&#225; y en Par&#225;, en el Amazonas, la colonia de Tom&#233; A&#231;u se dedica, desde 1929, al cultivo de pimienta negra. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!RLjP!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F02fe4916-0177-4cc6-b856-3bef16f4b9ea_1920x1363.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!RLjP!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F02fe4916-0177-4cc6-b856-3bef16f4b9ea_1920x1363.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!RLjP!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F02fe4916-0177-4cc6-b856-3bef16f4b9ea_1920x1363.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!RLjP!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F02fe4916-0177-4cc6-b856-3bef16f4b9ea_1920x1363.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!RLjP!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F02fe4916-0177-4cc6-b856-3bef16f4b9ea_1920x1363.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!RLjP!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F02fe4916-0177-4cc6-b856-3bef16f4b9ea_1920x1363.webp" width="618" height="438.88186813186815" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/02fe4916-0177-4cc6-b856-3bef16f4b9ea_1920x1363.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1034,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:618,&quot;bytes&quot;:117134,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/203483649?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F02fe4916-0177-4cc6-b856-3bef16f4b9ea_1920x1363.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!RLjP!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F02fe4916-0177-4cc6-b856-3bef16f4b9ea_1920x1363.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!RLjP!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F02fe4916-0177-4cc6-b856-3bef16f4b9ea_1920x1363.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!RLjP!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F02fe4916-0177-4cc6-b856-3bef16f4b9ea_1920x1363.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!RLjP!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F02fe4916-0177-4cc6-b856-3bef16f4b9ea_1920x1363.webp 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">En Santo Andr&#233;, en el ABC paulista</figcaption></figure></div><p>La chef mir&#243; para atr&#225;s, repas&#243; su historia, lleg&#243; hasta la ra&#237;z. Supo que sus abuelos estuvieron presos durante la Segunda Guerra Mundial, cuando Brasil rompi&#243; relaciones con Jap&#243;n. Los <em>nikkei en Brasil</em> sufrieron persecuciones, no pod&#237;an juntarse ni hablar japon&#233;s; cerraron las escuelas y los diarios. Por eso Telma no habla japon&#233;s fluido porque ante el miedo sus padres no lo fomentaron. </p><p>&#8211;Esa &#233;poca todav&#237;a es tab&#250;. Conocer la historia me hizo valorizar la cocina <em>nipo-brasileira</em>, nikkei. Honrar esa mezcla, valorizar los ingredientes locales y usarlos para sustituir los que no se consiguen es una cuesti&#243;n de coherencia. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nZIf!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fae00e2af-8e06-4ede-9603-f81185712883_825x386.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nZIf!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fae00e2af-8e06-4ede-9603-f81185712883_825x386.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nZIf!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fae00e2af-8e06-4ede-9603-f81185712883_825x386.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nZIf!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fae00e2af-8e06-4ede-9603-f81185712883_825x386.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nZIf!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fae00e2af-8e06-4ede-9603-f81185712883_825x386.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nZIf!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fae00e2af-8e06-4ede-9603-f81185712883_825x386.webp" width="683" height="319.5612121212121" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/ae00e2af-8e06-4ede-9603-f81185712883_825x386.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:386,&quot;width&quot;:825,&quot;resizeWidth&quot;:683,&quot;bytes&quot;:24108,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/203483649?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fae00e2af-8e06-4ede-9603-f81185712883_825x386.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nZIf!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fae00e2af-8e06-4ede-9603-f81185712883_825x386.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nZIf!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fae00e2af-8e06-4ede-9603-f81185712883_825x386.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nZIf!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fae00e2af-8e06-4ede-9603-f81185712883_825x386.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nZIf!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fae00e2af-8e06-4ede-9603-f81185712883_825x386.webp 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Instalada en el 80&#186; aniversario de la inmigraci&#243;n japonesa, en 1988; Av. 23 de Mayo. </figcaption></figure></div><p>Telma Shimizu viaj&#243; al Amazonas para ver c&#243;mo cocinan en la colonia japonesa de Tom&#233; A&#231;u, para poder hablar de la inmigraci&#243;n a trav&#233;s de las recetas. </p><p>&#8211;La cultura japonesa se basa en la escasez: hacer lo mejor con poco. En Brasil se parte de la abundancia. Ese contraste est&#225; en mi cocina. </p><p>En la historia de Telma y de los inmigrantes japoneses en Brasil, fusi&#243;n es una palabra clave que contiene dos lugares distantes y distintos que se acercan y dialogan y se unen por las personas que los transitan. La fusi&#243;n suma. </p><p></p><p>*Las obras son de la artista visual y escultora <a href="https://revistapesquisa.fapesp.br/es/tomie-ohtake-3/">Tomie Othake</a>. Naci&#243; en Kioto en 1913 y muri&#243; en S&#227;o Paulo en 2015, a los 101 a&#241;os. En 1968 se nacionaliz&#243; brasile&#241;a para representar a Brasil en la Bienal de Arte de Venecia. </p>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[Agenda Sampa]]></title><description><![CDATA[Al rescate de la calidad humana.]]></description><link>https://ensiberia.substack.com/p/agenda-sampa</link><guid isPermaLink="false">https://ensiberia.substack.com/p/agenda-sampa</guid><dc:creator><![CDATA[Carolina Reymúndez]]></dc:creator><pubDate>Sat, 20 Jun 2026 12:02:51 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!LNir!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2c8a880-f190-414e-bd93-b99427cefd4b_1422x1116.webp" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<p>Hubiera sido m&#225;s f&#225;cil pedirle al chat GPT o a Claude que armaran la agenda de S&#227;o Paulo, d&#237;a por d&#237;a. Qu&#233; novedades hay en la ciudad m&#225;s grande de Am&#233;rica Latina, cu&#225;les son los barrios que <em>descolan</em>, qu&#233; ferias, bares, paseos, centros culturales, <em>ruas</em>, librer&#237;as, restaurantes. Por d&#243;nde se mueve la urbe inmensa, fren&#233;tica, monstruosa.  </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!LNir!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2c8a880-f190-414e-bd93-b99427cefd4b_1422x1116.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!LNir!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2c8a880-f190-414e-bd93-b99427cefd4b_1422x1116.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!LNir!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2c8a880-f190-414e-bd93-b99427cefd4b_1422x1116.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!LNir!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2c8a880-f190-414e-bd93-b99427cefd4b_1422x1116.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!LNir!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2c8a880-f190-414e-bd93-b99427cefd4b_1422x1116.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!LNir!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2c8a880-f190-414e-bd93-b99427cefd4b_1422x1116.webp" width="624" height="489.72151898734177" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/d2c8a880-f190-414e-bd93-b99427cefd4b_1422x1116.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1116,&quot;width&quot;:1422,&quot;resizeWidth&quot;:624,&quot;bytes&quot;:278262,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/201325101?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2c8a880-f190-414e-bd93-b99427cefd4b_1422x1116.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!LNir!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2c8a880-f190-414e-bd93-b99427cefd4b_1422x1116.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!LNir!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2c8a880-f190-414e-bd93-b99427cefd4b_1422x1116.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!LNir!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2c8a880-f190-414e-bd93-b99427cefd4b_1422x1116.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!LNir!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2c8a880-f190-414e-bd93-b99427cefd4b_1422x1116.webp 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">MASP, proyectado por Lina Bo Bardi. </figcaption></figure></div><p>Reconociendo la imperfecci&#243;n, lentitud y posibles inexactitudes, le doy el <em>prompt</em> a un grupo de humanos. O bueno, les pregunto su top 5, esquina preferida, un japon&#233;s del barrio Liberdade para sentirme cerca del Jap&#243;n que no conozco, una plaza, un <em>bairro pra</em> <em>happy hour</em>, una plaza, un museo. </p><p>Lanzo correos a contactos nuevos y viejos: le escribo a un periodista del &#250;ltimo viaje de prensa y a la amiga que novia con un paulistano, y le pregunto a la compa&#241;era brasile&#241;a de pilates mientras hacemos bicicleta en el aire. Espero. </p><p>Esperar: un verbo que la IA puede usar y explicar pero no dimensionar.  </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_j-Z!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24ebe930-8be4-49b0-9c6c-3e88ba9772a9_750x535.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_j-Z!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24ebe930-8be4-49b0-9c6c-3e88ba9772a9_750x535.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_j-Z!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24ebe930-8be4-49b0-9c6c-3e88ba9772a9_750x535.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_j-Z!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24ebe930-8be4-49b0-9c6c-3e88ba9772a9_750x535.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_j-Z!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24ebe930-8be4-49b0-9c6c-3e88ba9772a9_750x535.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_j-Z!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24ebe930-8be4-49b0-9c6c-3e88ba9772a9_750x535.jpeg" width="540" height="385.2" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/24ebe930-8be4-49b0-9c6c-3e88ba9772a9_750x535.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:535,&quot;width&quot;:750,&quot;resizeWidth&quot;:540,&quot;bytes&quot;:126030,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/201325101?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24ebe930-8be4-49b0-9c6c-3e88ba9772a9_750x535.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_j-Z!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24ebe930-8be4-49b0-9c6c-3e88ba9772a9_750x535.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_j-Z!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24ebe930-8be4-49b0-9c6c-3e88ba9772a9_750x535.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_j-Z!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24ebe930-8be4-49b0-9c6c-3e88ba9772a9_750x535.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_j-Z!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24ebe930-8be4-49b0-9c6c-3e88ba9772a9_750x535.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Edificio Cop&#225;n. Foto: copansp.com.br</figcaption></figure></div><p>Los primeros d&#237;as, nada. Esta red no se parece a la que tejen las ara&#241;as a una velocidad sorprendente. A prop&#243;sito, ara&#241;a me recuerda un t&#233;rmino en portugu&#233;s que me gusta y lo top&#233; leyendo sobre los rascacielos paulistas: <em>arranha c&#233;us</em>. No rascan los cielos, los ara&#241;an. Desesperados, tal vez, en busca de un aire m&#225;s puro.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!L9zo!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F46c20e15-c02e-4540-a87a-886da8814716_499x335.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!L9zo!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F46c20e15-c02e-4540-a87a-886da8814716_499x335.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!L9zo!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F46c20e15-c02e-4540-a87a-886da8814716_499x335.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!L9zo!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F46c20e15-c02e-4540-a87a-886da8814716_499x335.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!L9zo!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F46c20e15-c02e-4540-a87a-886da8814716_499x335.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!L9zo!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F46c20e15-c02e-4540-a87a-886da8814716_499x335.jpeg" width="627" height="420.9318637274549" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/46c20e15-c02e-4540-a87a-886da8814716_499x335.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:335,&quot;width&quot;:499,&quot;resizeWidth&quot;:627,&quot;bytes&quot;:39425,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/201325101?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F46c20e15-c02e-4540-a87a-886da8814716_499x335.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!L9zo!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F46c20e15-c02e-4540-a87a-886da8814716_499x335.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!L9zo!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F46c20e15-c02e-4540-a87a-886da8814716_499x335.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!L9zo!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F46c20e15-c02e-4540-a87a-886da8814716_499x335.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!L9zo!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F46c20e15-c02e-4540-a87a-886da8814716_499x335.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>Ojo: no me siento a esperar y punto. Es una espera activa: mientras tanto leo, escucho, busco, rastrillo. Junto datos, uno por uno, como si fueran piezas de una colecci&#243;n. Inauguro una hoja A4 y los anoto la cosecha con varios colores y flechas.</p><p>Le&#237; que el edificio Cop&#225;n, s&#237;mbolo de la arquitectura moderna que Niemeyer plant&#243; en el centro de Sampa, cumple 60 este a&#241;o. Un edificio con forma de ola para mostrar la fluidez de Brasil. Una ciudad vertical con 38 plantas, 1.060 departamentos y &#161;5.000! residentes. Un predio que exalta la curva.</p><p>Oscar Niemeyer: &#8220;No es el &#225;ngulo recto lo que me atrae, ni la l&#237;nea recta, dura, inflexible, creada por el hombre. Lo que me atrae es la curva libre y sensual, la curva que encuentro en las monta&#241;as de mi pa&#237;s, en el curso sinuoso de sus r&#237;os, en las olas del mar, en el cuerpo de la mujer preferida. De curvas est&#225; hecho todo el universo, el universo curvo de Einstein&#8221;.</p><p>Escribo en la que ser&#225; la libreta de viaje cuatro nombres: Lina Bo Bardi, Vilanova Artigas, Paulo Mendes da Rocha y me pregunto c&#243;mo se inserta la suavidad del Cop&#225;n en una ciudad dominada por los &#225;ngulos rectos y el brutalismo de la escuela paulista. No escribo Niemeyer porque viaja conmigo. </p><p>Al documental <a href="https://www.youtube.com/watch?v=nQzu3cKF6UM">Cop&#225;n 60</a> horas se sum&#243; otro, estrenado hace unas semanas. Anoto en la agenda: buscar un cine para ver <em><a href="https://www.youtube.com/watch?v=4SyXl2KFSDI">Cop&#225;n</a></em>. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5fMA!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F20a71532-51d3-4369-8397-02b7745af89d_750x750.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5fMA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F20a71532-51d3-4369-8397-02b7745af89d_750x750.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5fMA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F20a71532-51d3-4369-8397-02b7745af89d_750x750.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5fMA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F20a71532-51d3-4369-8397-02b7745af89d_750x750.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5fMA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F20a71532-51d3-4369-8397-02b7745af89d_750x750.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5fMA!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F20a71532-51d3-4369-8397-02b7745af89d_750x750.jpeg" width="561" height="561" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/20a71532-51d3-4369-8397-02b7745af89d_750x750.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:750,&quot;width&quot;:750,&quot;resizeWidth&quot;:561,&quot;bytes&quot;:152620,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/201325101?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F20a71532-51d3-4369-8397-02b7745af89d_750x750.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5fMA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F20a71532-51d3-4369-8397-02b7745af89d_750x750.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5fMA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F20a71532-51d3-4369-8397-02b7745af89d_750x750.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5fMA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F20a71532-51d3-4369-8397-02b7745af89d_750x750.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5fMA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F20a71532-51d3-4369-8397-02b7745af89d_750x750.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Museo de Arte Contempor&#225;neo MAC; foto: Manuel S&#225;. </figcaption></figure></div><p>La informaci&#243;n llega lento y sin detenerse, como una canilla que gotea:</p><p>&#8211;Le habl&#233; de vos a Marcelo A., &#233;l tiene muchos datos de la ciudad, escribile.</p><p>&#8211;Abajo del Cop&#225;n abri&#243; la librer&#237;a <a href="https://www.instagram.com/livrariamegafauna/?hl=es">Megafauna</a> y, no muy lejos, la selecci&#243;n de la librer&#237;a feminista <a href="https://gatosemrabo.com.br/">Gato sem rabo</a> vale una visita.</p><p>&#8211;Date una vuelta por alg&#250;n <a href="https://www.sescsp.org.br/">SESC</a>, la programaci&#243;n es buen&#237;sima y hay shows gratuitos.</p><p>&#8211;Anot&#225; la Casa de Vidrio de la arquitecta Lina Bo Bardi. </p><p>&#8211;El Museo da Lingua Portuguesa es uno de los m&#225;s innovadores de Brasil.</p><p>&#8211;&#191;Tendr&#225;s tiempo de vida nocturna?</p><p>&#8211;Si quer&#233;s una bikini barata and&#225; a la rua Jose Paulinho, en Bom Retiro. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!feeh!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F886c0480-6003-4e7f-aa2b-112e533ab9f5_750x563.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!feeh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F886c0480-6003-4e7f-aa2b-112e533ab9f5_750x563.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!feeh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F886c0480-6003-4e7f-aa2b-112e533ab9f5_750x563.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!feeh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F886c0480-6003-4e7f-aa2b-112e533ab9f5_750x563.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!feeh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F886c0480-6003-4e7f-aa2b-112e533ab9f5_750x563.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!feeh!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F886c0480-6003-4e7f-aa2b-112e533ab9f5_750x563.jpeg" width="657" height="493.188" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/886c0480-6003-4e7f-aa2b-112e533ab9f5_750x563.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:563,&quot;width&quot;:750,&quot;resizeWidth&quot;:657,&quot;bytes&quot;:250979,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/201325101?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F886c0480-6003-4e7f-aa2b-112e533ab9f5_750x563.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!feeh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F886c0480-6003-4e7f-aa2b-112e533ab9f5_750x563.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!feeh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F886c0480-6003-4e7f-aa2b-112e533ab9f5_750x563.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!feeh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F886c0480-6003-4e7f-aa2b-112e533ab9f5_750x563.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!feeh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F886c0480-6003-4e7f-aa2b-112e533ab9f5_750x563.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Casa de Vidrio, foto Flickr: Maira Martines.</figcaption></figure></div><p>Encuentro en mi biblioteca un libro gr&#225;fico que una vez me regalaron: <em><a href="https://lote42.com.br/project/guia-fantastico-de-sao-paulo/">Guia fant&#225;stico de Sao Paulo</a></em>. Lo miro despacio y veo c&#243;mo la vegetaci&#243;n &#8211;&#191;brutalista?&#8211; aparece en las calles dibujadas y a orillas de los dos r&#237;os y canales paulistas. </p><p>Pienso enfoques y recorridos con algo viejo como el cerebro, el m&#237;o y el de otros humanos: cerebros en yunta, inteligencia colectiva: IC. </p><p>Miro el mapa, me muevo por calles que no conozco, <em>abro</em> los lugares, acerco y alejo: estoy sin estar.</p><p>Tambi&#233;n anoto: Tarsila, Portinari, Kobra y Lasar Segall, un pintor lituano brasile&#241;o expresionista; lo agrego con el entusiasmo de quien se prepara para conocer un pa&#237;s nuevo.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!14NN!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa92fe0f6-7208-4bd0-801d-60f53761cd16_800x800.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!14NN!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa92fe0f6-7208-4bd0-801d-60f53761cd16_800x800.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!14NN!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa92fe0f6-7208-4bd0-801d-60f53761cd16_800x800.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!14NN!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa92fe0f6-7208-4bd0-801d-60f53761cd16_800x800.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!14NN!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa92fe0f6-7208-4bd0-801d-60f53761cd16_800x800.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!14NN!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa92fe0f6-7208-4bd0-801d-60f53761cd16_800x800.webp" width="572" height="572" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/a92fe0f6-7208-4bd0-801d-60f53761cd16_800x800.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:800,&quot;width&quot;:800,&quot;resizeWidth&quot;:572,&quot;bytes&quot;:81904,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/201325101?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa92fe0f6-7208-4bd0-801d-60f53761cd16_800x800.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!14NN!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa92fe0f6-7208-4bd0-801d-60f53761cd16_800x800.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!14NN!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa92fe0f6-7208-4bd0-801d-60f53761cd16_800x800.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!14NN!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa92fe0f6-7208-4bd0-801d-60f53761cd16_800x800.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!14NN!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa92fe0f6-7208-4bd0-801d-60f53761cd16_800x800.webp 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Edificio del Sesc Pompeia, proyectado por Lina Bo Bardi. </figcaption></figure></div><p>Siguen llegando datos. Un periodista de viajes dice que su lugar preferido es la Pra&#231;a <em>P&#244;r do Sol</em> y recomienda pasear por el barrio Higien&#243;polis. </p><p>Una amiga escribe: <em>C&#243;mo no voy a amar una ciudad con lugares que se llaman Higien&#243;polis y Parais&#243;polis</em>. </p><p>La informaci&#243;n desborda la libreta y pienso que este viaje ser&#225; una cosquilla, un chasquido de dedos en la inmensidad paulista. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!MGRa!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7c7a8663-f87c-40d5-9b02-f8c0071be1de_2048x1365.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!MGRa!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7c7a8663-f87c-40d5-9b02-f8c0071be1de_2048x1365.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!MGRa!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7c7a8663-f87c-40d5-9b02-f8c0071be1de_2048x1365.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!MGRa!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7c7a8663-f87c-40d5-9b02-f8c0071be1de_2048x1365.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!MGRa!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7c7a8663-f87c-40d5-9b02-f8c0071be1de_2048x1365.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!MGRa!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7c7a8663-f87c-40d5-9b02-f8c0071be1de_2048x1365.jpeg" width="662" height="441.0302197802198" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/7c7a8663-f87c-40d5-9b02-f8c0071be1de_2048x1365.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:970,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:662,&quot;bytes&quot;:584522,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/201325101?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7c7a8663-f87c-40d5-9b02-f8c0071be1de_2048x1365.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!MGRa!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7c7a8663-f87c-40d5-9b02-f8c0071be1de_2048x1365.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!MGRa!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7c7a8663-f87c-40d5-9b02-f8c0071be1de_2048x1365.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!MGRa!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7c7a8663-f87c-40d5-9b02-f8c0071be1de_2048x1365.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!MGRa!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7c7a8663-f87c-40d5-9b02-f8c0071be1de_2048x1365.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Niemeyer seg&#250;n Kobra, en la Av. Paulista.</figcaption></figure></div><p>A la tarde, en pilates, una compa&#241;era que trabaja en marketing pregunta mientras trabajamos fuerza de brazos: <em>&#191;C&#243;mo integr&#225;s tu trabajo con la IA? &#191;Qu&#233; l&#237;nea te baja tu revista? </em></p><p>Trato de garabatear algo en el aire sobre la recolecci&#243;n artesanal y esta red que se teje lento con el boca a boca y las notas a mano, pero desisto para no quedar como una campesina anal&#243;gica. Digo que s&#237;, claro que usamos la IA, c&#243;mo no.   </p>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[Preso en mi ciudad]]></title><description><![CDATA[La noche del Parque Sarmiento.]]></description><link>https://ensiberia.substack.com/p/preso-en-mi-ciudad</link><guid isPermaLink="false">https://ensiberia.substack.com/p/preso-en-mi-ciudad</guid><dc:creator><![CDATA[Carolina Reymúndez]]></dc:creator><pubDate>Sat, 13 Jun 2026 12:32:24 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!ibeM!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9d31268d-6217-4ea3-aa4a-11cfb2642567_600x448.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<p>Recordar es m&#225;s simple con la mirada en un punto fijo: la taza de caf&#233;, el respaldo de una silla, la punta de un l&#225;piz habilitan la entrada en el pasado. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ibeM!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9d31268d-6217-4ea3-aa4a-11cfb2642567_600x448.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ibeM!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9d31268d-6217-4ea3-aa4a-11cfb2642567_600x448.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ibeM!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9d31268d-6217-4ea3-aa4a-11cfb2642567_600x448.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ibeM!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9d31268d-6217-4ea3-aa4a-11cfb2642567_600x448.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ibeM!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9d31268d-6217-4ea3-aa4a-11cfb2642567_600x448.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ibeM!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9d31268d-6217-4ea3-aa4a-11cfb2642567_600x448.jpeg" width="564" height="421.12" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/9d31268d-6217-4ea3-aa4a-11cfb2642567_600x448.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:448,&quot;width&quot;:600,&quot;resizeWidth&quot;:564,&quot;bytes&quot;:41282,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/200880886?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9d31268d-6217-4ea3-aa4a-11cfb2642567_600x448.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ibeM!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9d31268d-6217-4ea3-aa4a-11cfb2642567_600x448.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ibeM!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9d31268d-6217-4ea3-aa4a-11cfb2642567_600x448.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ibeM!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9d31268d-6217-4ea3-aa4a-11cfb2642567_600x448.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ibeM!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9d31268d-6217-4ea3-aa4a-11cfb2642567_600x448.jpeg 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>Fue la noche del 8 de junio de 1990. O quiz&#225;s la del 9 porque Patricio Rey y sus Redonditos de Ricota tocaron dos veces en el Estadio Cubierto del Parque Sarmiento, y el recuerdo no agend&#243; el d&#237;a.</p><p>La banda presentaba &#161;<em>Bang! &#161;Bang!&#8230; Est&#225;s liquidado</em> y fui a verla con dos compa&#241;eras de la facultad: Sandra Rojo y Mariana Cambre. Nos colamos por una reja. No era complicado colarse en aquellos a&#241;os sin c&#243;digo QR. Bastaba una sonrisa al de la puerta, a veces hab&#237;a que nombrar a alguien conocido aunque no lo conoci&#233;ramos, incluso suplicar o escurrirse por una reja blanda.   </p><p><em>Hola Sandri. Hoy pens&#233; en vos. &#191;Te acord&#225;s de cuando fuimos al recital de Los Redondos en el Parque Sarmiento y terminamos en la comisar&#237;a?</em></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9TiJ!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F06076212-5a9f-4b84-a6e1-beedcdca7739_480x480.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9TiJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F06076212-5a9f-4b84-a6e1-beedcdca7739_480x480.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9TiJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F06076212-5a9f-4b84-a6e1-beedcdca7739_480x480.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9TiJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F06076212-5a9f-4b84-a6e1-beedcdca7739_480x480.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9TiJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F06076212-5a9f-4b84-a6e1-beedcdca7739_480x480.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9TiJ!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F06076212-5a9f-4b84-a6e1-beedcdca7739_480x480.jpeg" width="456" height="456" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/06076212-5a9f-4b84-a6e1-beedcdca7739_480x480.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:480,&quot;width&quot;:480,&quot;resizeWidth&quot;:456,&quot;bytes&quot;:110164,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/200880886?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F06076212-5a9f-4b84-a6e1-beedcdca7739_480x480.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9TiJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F06076212-5a9f-4b84-a6e1-beedcdca7739_480x480.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9TiJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F06076212-5a9f-4b84-a6e1-beedcdca7739_480x480.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9TiJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F06076212-5a9f-4b84-a6e1-beedcdca7739_480x480.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9TiJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F06076212-5a9f-4b84-a6e1-beedcdca7739_480x480.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>Walter Bulacio, el pibe que mat&#243; la polic&#237;a en una razzia ilegal antes de un recital de Los Redondos en 1991, todav&#237;a estaba vivo. Por ricotero es probable que estuviera esa noche en el Parque Sarmiento. Era m&#225;s chico que yo: ten&#237;a 16 a&#241;os en 1990. Quiz&#225;s saltamos juntos.</p><p><em>&#191;Puede alguien decirme<br>Me voy a comer tu dolor<br>Y repetirme<br>Te voy a salvar esta noche?</em></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6Qlt!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1cca1c50-979c-4860-97f6-f35a5419f045_624x589.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6Qlt!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1cca1c50-979c-4860-97f6-f35a5419f045_624x589.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6Qlt!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1cca1c50-979c-4860-97f6-f35a5419f045_624x589.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6Qlt!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1cca1c50-979c-4860-97f6-f35a5419f045_624x589.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6Qlt!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1cca1c50-979c-4860-97f6-f35a5419f045_624x589.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6Qlt!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1cca1c50-979c-4860-97f6-f35a5419f045_624x589.jpeg" width="538" height="507.82371794871796" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/1cca1c50-979c-4860-97f6-f35a5419f045_624x589.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:589,&quot;width&quot;:624,&quot;resizeWidth&quot;:538,&quot;bytes&quot;:56841,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/200880886?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1cca1c50-979c-4860-97f6-f35a5419f045_624x589.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6Qlt!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1cca1c50-979c-4860-97f6-f35a5419f045_624x589.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6Qlt!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1cca1c50-979c-4860-97f6-f35a5419f045_624x589.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6Qlt!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1cca1c50-979c-4860-97f6-f35a5419f045_624x589.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6Qlt!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1cca1c50-979c-4860-97f6-f35a5419f045_624x589.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>Recordar es una decisi&#243;n y un esfuerzo. Si lo del punto fijo no funciona, ayuda cerrar los ojos: aparece el colectivo 41 demasiado lleno de gente y despu&#233;s, una pared de azulejos blancos manchados de sangre.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JG_o!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F248048ef-a9ad-4a30-bcb6-5e83371397f4_635x910.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JG_o!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F248048ef-a9ad-4a30-bcb6-5e83371397f4_635x910.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JG_o!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F248048ef-a9ad-4a30-bcb6-5e83371397f4_635x910.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JG_o!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F248048ef-a9ad-4a30-bcb6-5e83371397f4_635x910.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JG_o!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F248048ef-a9ad-4a30-bcb6-5e83371397f4_635x910.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JG_o!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F248048ef-a9ad-4a30-bcb6-5e83371397f4_635x910.jpeg" width="457" height="654.9133858267717" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/248048ef-a9ad-4a30-bcb6-5e83371397f4_635x910.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:910,&quot;width&quot;:635,&quot;resizeWidth&quot;:457,&quot;bytes&quot;:290249,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/200880886?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F248048ef-a9ad-4a30-bcb6-5e83371397f4_635x910.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JG_o!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F248048ef-a9ad-4a30-bcb6-5e83371397f4_635x910.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JG_o!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F248048ef-a9ad-4a30-bcb6-5e83371397f4_635x910.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JG_o!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F248048ef-a9ad-4a30-bcb6-5e83371397f4_635x910.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JG_o!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F248048ef-a9ad-4a30-bcb6-5e83371397f4_635x910.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p><em>Hola Carol. Obvio que me recontra acord&#233; de vos. Y te voy a decir algo: cuando salimos del recital subimos a un bondi, yo te digo la historia que tengo en mi memoria, a ver cu&#225;l ten&#233;s vos. Nosotras est&#225;bamos sentadas en los primeros asientos, el de adelante y el de atr&#225;s, y un flaco que estaba bastante pasado empez&#243; a caminar como por arriba de las cabezas agarr&#225;ndose de los pasamanos, el colectivo estaba hasta las manos, y el flaco no s&#233; c&#243;mo hizo pero rompi&#243; una ventanilla y ponele que pasaron diez cuadras como mucho y un cana nos par&#243; en una comisar&#237;a</em>. </p><p>No escuchaba la voz de Sandra hac&#237;a quince o veinte a&#241;os, no volvimos a vernos despu&#233;s de la facultad. El audio hizo temblar mi memoria, la activ&#243;, la dej&#243; erizada y sedienta de preguntas. Con ganas de peinar el recuerdo y guardarlo m&#225;s prolijo. Quise ordenarlo como si fuera el caj&#243;n de las medias. Y llegu&#233; hasta ac&#225;. </p><p>En mi memoria, cuando el pibe rompi&#243; la ventanilla, el chofer manej&#243; hacia la polic&#237;a. Recuerdo encontrar a Jota, otro compa&#241;ero de la facultad, que tambi&#233;n estaba arriba del bondi a la comisar&#237;a o a Finisterre. Me alivi&#243; verlo en la noche incierta y fr&#237;a. <em><br>&#161;Esta noche!</em></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!031a!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fde0b7ce5-a94a-400b-96ec-6f6e1526c24b_667x1024.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!031a!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fde0b7ce5-a94a-400b-96ec-6f6e1526c24b_667x1024.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!031a!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fde0b7ce5-a94a-400b-96ec-6f6e1526c24b_667x1024.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!031a!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fde0b7ce5-a94a-400b-96ec-6f6e1526c24b_667x1024.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!031a!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fde0b7ce5-a94a-400b-96ec-6f6e1526c24b_667x1024.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!031a!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fde0b7ce5-a94a-400b-96ec-6f6e1526c24b_667x1024.jpeg" width="413" height="634.0509745127437" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/de0b7ce5-a94a-400b-96ec-6f6e1526c24b_667x1024.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1024,&quot;width&quot;:667,&quot;resizeWidth&quot;:413,&quot;bytes&quot;:69551,&quot;alt&quot;:&quot;&quot;,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/200880886?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fde0b7ce5-a94a-400b-96ec-6f6e1526c24b_667x1024.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" title="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!031a!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fde0b7ce5-a94a-400b-96ec-6f6e1526c24b_667x1024.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!031a!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fde0b7ce5-a94a-400b-96ec-6f6e1526c24b_667x1024.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!031a!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fde0b7ce5-a94a-400b-96ec-6f6e1526c24b_667x1024.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!031a!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fde0b7ce5-a94a-400b-96ec-6f6e1526c24b_667x1024.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>En la comisar&#237;a nos dividieron: los menores adelante, los mayores atr&#225;s. Las mujeres por un lado, los hombres por otro. Nosotras ya &#233;ramos mayores. </p><p>La declaraci&#243;n jurada la tom&#243; un agente en un pupitre de escuela en el patio. Ten&#237;a el pelo oscuro con gomina, escrib&#237;a con dos dedos en una m&#225;quina de escribir. Me pidi&#243; que relatara c&#243;mo hab&#237;an sucedido los hechos. </p><p><em> &#191;Te acord&#225;s que nos tomaron las huellas digitales? Tocamos el pianito, como dec&#237;a la empleada p&#250;blica de Gasalla en ese sketch de la &#233;poca, Conmigo el cana se hizo el canchero, dijo que antes &#233;l ten&#237;a el pelo largo y hab&#237;a ido a ver a Pappo. </em></p><p>Est&#225;bamos vestidas de negro. &#201;ramos rebeldes y busc&#225;bamos el poder de la m&#250;sica. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!f5G-!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2b9bf6c-cc7a-4606-8fae-0bbc598b7900_1036x690.avif" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!f5G-!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2b9bf6c-cc7a-4606-8fae-0bbc598b7900_1036x690.avif 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!f5G-!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2b9bf6c-cc7a-4606-8fae-0bbc598b7900_1036x690.avif 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!f5G-!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2b9bf6c-cc7a-4606-8fae-0bbc598b7900_1036x690.avif 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!f5G-!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2b9bf6c-cc7a-4606-8fae-0bbc598b7900_1036x690.avif 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!f5G-!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2b9bf6c-cc7a-4606-8fae-0bbc598b7900_1036x690.avif" width="615" height="409.6042471042471" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/d2b9bf6c-cc7a-4606-8fae-0bbc598b7900_1036x690.avif&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:690,&quot;width&quot;:1036,&quot;resizeWidth&quot;:615,&quot;bytes&quot;:237313,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/avif&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/200880886?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2b9bf6c-cc7a-4606-8fae-0bbc598b7900_1036x690.avif&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!f5G-!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2b9bf6c-cc7a-4606-8fae-0bbc598b7900_1036x690.avif 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!f5G-!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2b9bf6c-cc7a-4606-8fae-0bbc598b7900_1036x690.avif 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!f5G-!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2b9bf6c-cc7a-4606-8fae-0bbc598b7900_1036x690.avif 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!f5G-!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2b9bf6c-cc7a-4606-8fae-0bbc598b7900_1036x690.avif 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p><em>Adentro de la comisar&#237;a estuvimos en un cuartucho y hab&#237;a un pibe todo golpeado en la cabeza, lo hab&#237;an cagado a palos, ten&#237;a gasas sobre el cuero cabelludo y vos le dijiste: Ten&#233;s sangre, &#191;qu&#233; te pas&#243;? y le tocaste la cabeza. </em></p><p>No recuerdo haber hablado con el chico de las vendas, pero no olvido las manchas de sangre fresca sobre los azulejos brillantes. &#191;Era un ba&#241;o de la comisar&#237;a? &#191;Otro ambiente, <em>una dependencia</em>? &#191;Qu&#233; hab&#237;a pasado? Yo tambi&#233;n quer&#237;a explicaciones. Agente: relate c&#243;mo sucedieron los hechos, de qui&#233;n es esa sangre, qu&#233; le pas&#243; al chico de las vendas. </p><p>Recordar es un viento blanco que organiza y limpia la informaci&#243;n. </p><p><em>Me lo tra&#233;s y me viene el compa&#241;ero de la facultad, Jota. Era bajo como yo y ten&#237;a el pelo largo, rubio. &#201;l nos cont&#243; que antes de soltarlo lo mandaron a limpiar la comisar&#237;a. La alegr&#237;a que me da reconstruir juntas este momento &#233;pico de nuestras vidas. Te mando un beso enorme</em>. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!UHmD!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd0b5d17a-d0b7-446f-a96f-55936b4fcf99_300x239.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!UHmD!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd0b5d17a-d0b7-446f-a96f-55936b4fcf99_300x239.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!UHmD!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd0b5d17a-d0b7-446f-a96f-55936b4fcf99_300x239.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!UHmD!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd0b5d17a-d0b7-446f-a96f-55936b4fcf99_300x239.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!UHmD!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd0b5d17a-d0b7-446f-a96f-55936b4fcf99_300x239.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!UHmD!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd0b5d17a-d0b7-446f-a96f-55936b4fcf99_300x239.jpeg" width="504" height="401.52" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/d0b5d17a-d0b7-446f-a96f-55936b4fcf99_300x239.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:239,&quot;width&quot;:300,&quot;resizeWidth&quot;:504,&quot;bytes&quot;:50453,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/200880886?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd0b5d17a-d0b7-446f-a96f-55936b4fcf99_300x239.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!UHmD!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd0b5d17a-d0b7-446f-a96f-55936b4fcf99_300x239.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!UHmD!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd0b5d17a-d0b7-446f-a96f-55936b4fcf99_300x239.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!UHmD!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd0b5d17a-d0b7-446f-a96f-55936b4fcf99_300x239.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!UHmD!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd0b5d17a-d0b7-446f-a96f-55936b4fcf99_300x239.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>A la madrugada nos dejaron ir. Sandra fue a dormir a lo de Mariana y yo llegu&#233; a casa caminando cerca de las seis. Encontr&#233; a mi hermano menor despierto: fumaba y jugaba al p&#243;ker con amigos. Mis viejos se hab&#237;an ido el fin de semana, no supieron de esa noche hasta mucho tiempo despu&#233;s. </p><p>Del recital recuerdo cantar los temas de memoria y alzar el pu&#241;o entre la gente. El brazo quebrando el aire. Y nada m&#225;s. </p><p><em>Buena suerte y<br>M&#225;s que suerte<br>Sin alarma<br>Me voy corriendo a ver<br>Qu&#233; escribe en mi pared<br>La tribu de mi calle</em></p><p></p><p>*Las ilustraciones son de <a href="https://www.instagram.com/untalrocambole/">Rocambole</a>, Ricardo Cohen, artista y creador de la identidad gr&#225;fica de Los Redondos. </p>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[El príncipe de Nanawa]]></title><description><![CDATA[El paso a la adultez de &#193;ngel Stegmayer, un chico de frontera.]]></description><link>https://ensiberia.substack.com/p/el-principe-de-nanawa</link><guid isPermaLink="false">https://ensiberia.substack.com/p/el-principe-de-nanawa</guid><dc:creator><![CDATA[Carolina Reymúndez]]></dc:creator><pubDate>Sat, 06 Jun 2026 12:45:28 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!-OtU!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4bee5bfa-8385-46fe-a597-33f6f1a6133a_828x1000.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<p>La primera vez que le&#237; Nanawa pens&#233; en Jap&#243;n. Imagin&#233; un lugar antiguo con templos y ceremonia del t&#233;. Nada que ver: Nanawa queda en Paraguay. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-OtU!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4bee5bfa-8385-46fe-a597-33f6f1a6133a_828x1000.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-OtU!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4bee5bfa-8385-46fe-a597-33f6f1a6133a_828x1000.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-OtU!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4bee5bfa-8385-46fe-a597-33f6f1a6133a_828x1000.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-OtU!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4bee5bfa-8385-46fe-a597-33f6f1a6133a_828x1000.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-OtU!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4bee5bfa-8385-46fe-a597-33f6f1a6133a_828x1000.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-OtU!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4bee5bfa-8385-46fe-a597-33f6f1a6133a_828x1000.jpeg" width="510" height="615.9420289855072" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/4bee5bfa-8385-46fe-a597-33f6f1a6133a_828x1000.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1000,&quot;width&quot;:828,&quot;resizeWidth&quot;:510,&quot;bytes&quot;:111232,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/199263189?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4bee5bfa-8385-46fe-a597-33f6f1a6133a_828x1000.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-OtU!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4bee5bfa-8385-46fe-a597-33f6f1a6133a_828x1000.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-OtU!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4bee5bfa-8385-46fe-a597-33f6f1a6133a_828x1000.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-OtU!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4bee5bfa-8385-46fe-a597-33f6f1a6133a_828x1000.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-OtU!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4bee5bfa-8385-46fe-a597-33f6f1a6133a_828x1000.jpeg 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Beb&#233; reci&#233;n nacido en las manos, de Otto Dix, 1927.</figcaption></figure></div><p>Antes se llamaba Puerto Elsa y unas d&#233;cadas atr&#225;s recuperaron el nombre Fort&#237;n Nanawa de una batalla en la Guerra del Chaco (1932-1935) donde el ej&#233;rcito paraguayo venci&#243; al boliviano.</p><p>Del otro lado de Nanawa est&#225; Clorinda, Formosa, Argentina. De ambos lados: paisaje de r&#237;o y banda sonora en guaran&#237;; contrabando hormiga y precariedad; inundaciones repetidas y lo turbio y ambiguo de tantas fronteras latinoamericanas. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FbST!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F98310e53-149f-476d-b83f-bc202dec3721_800x1168.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FbST!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F98310e53-149f-476d-b83f-bc202dec3721_800x1168.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FbST!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F98310e53-149f-476d-b83f-bc202dec3721_800x1168.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FbST!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F98310e53-149f-476d-b83f-bc202dec3721_800x1168.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FbST!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F98310e53-149f-476d-b83f-bc202dec3721_800x1168.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FbST!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F98310e53-149f-476d-b83f-bc202dec3721_800x1168.webp" width="433" height="632.18" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/98310e53-149f-476d-b83f-bc202dec3721_800x1168.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1168,&quot;width&quot;:800,&quot;resizeWidth&quot;:433,&quot;bytes&quot;:196718,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/199263189?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F98310e53-149f-476d-b83f-bc202dec3721_800x1168.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FbST!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F98310e53-149f-476d-b83f-bc202dec3721_800x1168.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FbST!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F98310e53-149f-476d-b83f-bc202dec3721_800x1168.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FbST!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F98310e53-149f-476d-b83f-bc202dec3721_800x1168.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FbST!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F98310e53-149f-476d-b83f-bc202dec3721_800x1168.webp 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Ni&#241;a. </figcaption></figure></div><p>En ese escenario Clarisa Navas, directora del documental <em>El pr&#237;ncipe de Nanawa</em>, conoce a un chico rubio de ojos claros con &#225;nimo de hablar frente a la c&#225;mara y un carisma arrollador. El chico no entiende por qu&#233; en la escuela no lo dejan hablar guaran&#237;, si lo hablan en su casa, en el pueblo. En la frontera la gente est&#225; mezclada: &#8220;Yo soy paraguayo, pero tengo sangre argentina&#8221;, &#8220;Yo quiero ser veterinario y hacer una guarder&#237;a para todos los animales del mundo&#8221;. El chico se llama &#193;ngel Stegmayer y tiene siete a&#241;os. Tanto habla y habla que alguien lo mira y le dice: <em>Y vos qui&#233;n te cre&#233;s que sos, &#191;el pr&#237;ncipe de Nanawa?</em> </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8Fkd!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83e6f1a0-55a2-436b-ae94-df13e546514d_1440x1800.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8Fkd!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83e6f1a0-55a2-436b-ae94-df13e546514d_1440x1800.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8Fkd!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83e6f1a0-55a2-436b-ae94-df13e546514d_1440x1800.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8Fkd!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83e6f1a0-55a2-436b-ae94-df13e546514d_1440x1800.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8Fkd!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83e6f1a0-55a2-436b-ae94-df13e546514d_1440x1800.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8Fkd!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83e6f1a0-55a2-436b-ae94-df13e546514d_1440x1800.webp" width="524" height="655" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/83e6f1a0-55a2-436b-ae94-df13e546514d_1440x1800.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1800,&quot;width&quot;:1440,&quot;resizeWidth&quot;:524,&quot;bytes&quot;:489774,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/199263189?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83e6f1a0-55a2-436b-ae94-df13e546514d_1440x1800.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8Fkd!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83e6f1a0-55a2-436b-ae94-df13e546514d_1440x1800.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8Fkd!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83e6f1a0-55a2-436b-ae94-df13e546514d_1440x1800.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8Fkd!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83e6f1a0-55a2-436b-ae94-df13e546514d_1440x1800.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8Fkd!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83e6f1a0-55a2-436b-ae94-df13e546514d_1440x1800.webp 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Dos ni&#241;os, 1921. </figcaption></figure></div><p>Un a&#241;o m&#225;s tarde, la directora &#8211;que no hab&#237;a visto <em><a href="https://www.youtube.com/watch?v=khIt84A9zUk">Boyhood</a></em>&#8211; vuelve y le pide permiso a la madre de &#193;ngel para filmar la vida del chico. La madre acepta. </p><p>La pel&#237;cula empieza y me pregunto por la &#233;tica. &#191;Van a apropiarse de la historia de un ni&#241;o de un entorno vulnerable, un nene que trabaja a los diez y juega con armas reales en el fondo de un negocio? El concepto de extractivismo cultural sobrevuela un rato la sala, pero a medida que transcurre la historia hay indicios del compromiso humano de los directores, que dejan ver sus dudas, conflictos y terminan amigos del protagonista. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pXuu!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F51ec4955-cde9-4b01-82b4-3e62b76d65d6_1366x768.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pXuu!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F51ec4955-cde9-4b01-82b4-3e62b76d65d6_1366x768.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pXuu!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F51ec4955-cde9-4b01-82b4-3e62b76d65d6_1366x768.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pXuu!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F51ec4955-cde9-4b01-82b4-3e62b76d65d6_1366x768.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pXuu!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F51ec4955-cde9-4b01-82b4-3e62b76d65d6_1366x768.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pXuu!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F51ec4955-cde9-4b01-82b4-3e62b76d65d6_1366x768.webp" width="679" height="381.7510980966325" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/51ec4955-cde9-4b01-82b4-3e62b76d65d6_1366x768.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:768,&quot;width&quot;:1366,&quot;resizeWidth&quot;:679,&quot;bytes&quot;:427250,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/199263189?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F51ec4955-cde9-4b01-82b4-3e62b76d65d6_1366x768.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pXuu!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F51ec4955-cde9-4b01-82b4-3e62b76d65d6_1366x768.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pXuu!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F51ec4955-cde9-4b01-82b4-3e62b76d65d6_1366x768.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pXuu!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F51ec4955-cde9-4b01-82b4-3e62b76d65d6_1366x768.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pXuu!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F51ec4955-cde9-4b01-82b4-3e62b76d65d6_1366x768.webp 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Inv&#225;lidos de guerra jugando a las cartas, 1921. </figcaption></figure></div><p>Antes de irse de la frontera, Clarisa le deja &#193;ngel una c&#225;mara para que &#233;l mismo, con 9 a&#241;os, filme su mirada del mundo: <em>lo que te parezca hermoso, lo que quisieras cambiar, tus amigos, tu familia</em>. La directora y el realizador Lucas Olivares, registran la vida de &#193;ngel durante diez a&#241;os y se convierten, ellos mismos, en personajes de la pel&#237;cula. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Y3Ds!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9553611c-76c8-448a-92e6-15b0c8a7c9e5_1440x1151.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Y3Ds!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9553611c-76c8-448a-92e6-15b0c8a7c9e5_1440x1151.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Y3Ds!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9553611c-76c8-448a-92e6-15b0c8a7c9e5_1440x1151.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Y3Ds!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9553611c-76c8-448a-92e6-15b0c8a7c9e5_1440x1151.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Y3Ds!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9553611c-76c8-448a-92e6-15b0c8a7c9e5_1440x1151.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Y3Ds!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9553611c-76c8-448a-92e6-15b0c8a7c9e5_1440x1151.jpeg" width="635" height="507.55902777777777" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/9553611c-76c8-448a-92e6-15b0c8a7c9e5_1440x1151.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1151,&quot;width&quot;:1440,&quot;resizeWidth&quot;:635,&quot;bytes&quot;:198256,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/199263189?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9553611c-76c8-448a-92e6-15b0c8a7c9e5_1440x1151.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Y3Ds!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9553611c-76c8-448a-92e6-15b0c8a7c9e5_1440x1151.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Y3Ds!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9553611c-76c8-448a-92e6-15b0c8a7c9e5_1440x1151.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Y3Ds!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9553611c-76c8-448a-92e6-15b0c8a7c9e5_1440x1151.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Y3Ds!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9553611c-76c8-448a-92e6-15b0c8a7c9e5_1440x1151.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption"><strong>Hugo Erfurth con perro, 1926.</strong></figcaption></figure></div><p>El pr&#237;ncipe de Nanawa dura tres horas y media y se divide en dos partes. Para qu&#233; dejar escenas parecidas, torcidas o desprolijas filmadas por un ni&#241;o, por qu&#233; no editar m&#225;s o mejor, las preguntas irrumpen despu&#233;s de acomodarme para un lado y para otro en la butaca. <em>Quiz&#225;s me voy antes de que termine</em>, dice mi amiga al volver del intervalo. </p><p>Si la primera parte hace foco en la ternura del ni&#241;o, la segunda muestra c&#243;mo se pueden estrellar los sue&#241;os de las personas en un lugar atravesado por la pobreza estructural. &#193;ngel se hace grande con nosotros en la sala.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-EDy!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7e5711db-ca81-4832-9240-a33d8def13d1_499x720.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-EDy!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7e5711db-ca81-4832-9240-a33d8def13d1_499x720.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-EDy!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7e5711db-ca81-4832-9240-a33d8def13d1_499x720.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-EDy!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7e5711db-ca81-4832-9240-a33d8def13d1_499x720.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-EDy!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7e5711db-ca81-4832-9240-a33d8def13d1_499x720.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-EDy!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7e5711db-ca81-4832-9240-a33d8def13d1_499x720.jpeg" width="445" height="642.0841683366733" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/7e5711db-ca81-4832-9240-a33d8def13d1_499x720.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:720,&quot;width&quot;:499,&quot;resizeWidth&quot;:445,&quot;bytes&quot;:75351,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/199263189?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7e5711db-ca81-4832-9240-a33d8def13d1_499x720.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-EDy!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7e5711db-ca81-4832-9240-a33d8def13d1_499x720.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-EDy!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7e5711db-ca81-4832-9240-a33d8def13d1_499x720.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-EDy!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7e5711db-ca81-4832-9240-a33d8def13d1_499x720.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-EDy!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7e5711db-ca81-4832-9240-a33d8def13d1_499x720.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Retrato de la periodista Sylvia Harden, 1926.</figcaption></figure></div><p>Mi amiga no huye en el intervalo y, al d&#237;a siguiente, me escribe para decir que se amig&#243; con la pel&#237;cula, &#8220;no con las tres horas y media&#8221;. Le respondo que creo que entiendo la duraci&#243;n: las tres horas y media logran una experiencia inmersiva. Como esas realidades simuladas y envolventes que buscan a trav&#233;s de entornos interactivos y tecnol&#243;gicos que uno se sienta en Egipto o un cuadro de Van Gogh. </p><p>En <em>El pr&#237;ncipe de Nanawa</em> lo inmersivo resulta de una confluencia de tiempos: el tiempo de filmaci&#243;n, esos diez a&#241;os con &#193;ngel, y el tiempo de proyecci&#243;n: las tres horas y media pegados a su vida al punto de querer ser sus amigos, aconsejarlo, abrazarlo. Esas tres horas y media son la forma m&#225;s aut&#233;ntica verlo hacer cosas, aburrirse, trabajar, soplar velitas, enamorarse, frustrarse, andar en moto o en bote si crece el r&#237;o, hacer dormir a su hijo, re&#237;r y llorar. La pel&#237;cula no est&#225; estirada porque no es ficci&#243;n. Ser testigos de un pedazo de la vida de alguien requiere tiempo transcurrido. No hubiera sido lo mismo con una hora menos.</p><p>Segu&#237; cerca de &#193;ngel al salir del cine. Lo google&#233;. A la pel&#237;cula le fue bien y gan&#243; premios y menciones, y &#193;ngel fue a Suiza, Espa&#241;a, Per&#250;. Lo imagin&#233; viajando. </p><p></p><p><em>*El principe de Nanawa</em> se proyecta los domingos de junio <a href="https://malba.org.ar/evento/202508102000/">en el Malba</a>, a las 20. </p><p>*Las obras son del pintor alem&#225;n <a href="https://historia-arte.com/artistas/otto-dix">Otto Dix</a>, 1891-1969.</p><p></p>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[La dimensión física]]></title><description><![CDATA[Quiero estrujarlas, morderlas, deformarlas:]]></description><link>https://ensiberia.substack.com/p/la-dimension-fisica</link><guid isPermaLink="false">https://ensiberia.substack.com/p/la-dimension-fisica</guid><dc:creator><![CDATA[Carolina Reymúndez]]></dc:creator><pubDate>Sat, 30 May 2026 13:25:27 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!9In4!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca5f94e1-5eaa-4561-b5ac-cf3e998480cf_526x639.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9In4!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca5f94e1-5eaa-4561-b5ac-cf3e998480cf_526x639.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9In4!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca5f94e1-5eaa-4561-b5ac-cf3e998480cf_526x639.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9In4!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca5f94e1-5eaa-4561-b5ac-cf3e998480cf_526x639.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9In4!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca5f94e1-5eaa-4561-b5ac-cf3e998480cf_526x639.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9In4!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca5f94e1-5eaa-4561-b5ac-cf3e998480cf_526x639.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9In4!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca5f94e1-5eaa-4561-b5ac-cf3e998480cf_526x639.jpeg" width="456" height="553.9619771863117" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/ca5f94e1-5eaa-4561-b5ac-cf3e998480cf_526x639.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:639,&quot;width&quot;:526,&quot;resizeWidth&quot;:456,&quot;bytes&quot;:164201,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/198914287?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca5f94e1-5eaa-4561-b5ac-cf3e998480cf_526x639.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9In4!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca5f94e1-5eaa-4561-b5ac-cf3e998480cf_526x639.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9In4!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca5f94e1-5eaa-4561-b5ac-cf3e998480cf_526x639.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9In4!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca5f94e1-5eaa-4561-b5ac-cf3e998480cf_526x639.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9In4!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca5f94e1-5eaa-4561-b5ac-cf3e998480cf_526x639.jpeg 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>Quiero estrujarlas, morderlas, deformarlas: </p><p>a las palabras,</p><p>y hacer un ovillo redondo como una trufa.</p><p>Acariciarlas, borrarlas y verlas volver, a todo lo ancho. </p><p>Subrayarlas, juntarlas y plantarlas </p><p>en una p&#225;gina herida.</p><p>Voy inundarlas y secarlas al sol, como la yerba en la canci&#243;n.</p><p>Estirar la eme de membrillo con plancha y almid&#243;n</p><p>membrillo sin m: embrillo, en brillo, brillar.</p><p>Voy a unir las puntas de la s de Sahara hasta ver un 8. </p><p>De letras a n&#250;meros, &#191;es una reducci&#243;n?</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NwVs!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fea7557a0-a103-4d34-bbdb-93b8b61df9a1_516x516.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NwVs!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fea7557a0-a103-4d34-bbdb-93b8b61df9a1_516x516.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NwVs!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fea7557a0-a103-4d34-bbdb-93b8b61df9a1_516x516.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NwVs!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fea7557a0-a103-4d34-bbdb-93b8b61df9a1_516x516.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NwVs!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fea7557a0-a103-4d34-bbdb-93b8b61df9a1_516x516.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NwVs!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fea7557a0-a103-4d34-bbdb-93b8b61df9a1_516x516.png" width="468" height="468" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/ea7557a0-a103-4d34-bbdb-93b8b61df9a1_516x516.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:516,&quot;width&quot;:516,&quot;resizeWidth&quot;:468,&quot;bytes&quot;:189950,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/198914287?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fea7557a0-a103-4d34-bbdb-93b8b61df9a1_516x516.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NwVs!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fea7557a0-a103-4d34-bbdb-93b8b61df9a1_516x516.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NwVs!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fea7557a0-a103-4d34-bbdb-93b8b61df9a1_516x516.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NwVs!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fea7557a0-a103-4d34-bbdb-93b8b61df9a1_516x516.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NwVs!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fea7557a0-a103-4d34-bbdb-93b8b61df9a1_516x516.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>Quiero vaciarlas de sentido, a las palabras, darlas vuelta </p><p>como un bolsillo en un centro comercial.</p><p>Anagrama incompleto de palabra: alabar </p><p>y balar&#225; una oveja en la colina vasta.</p><p>Hundo los dedos en las palabras</p><p>presiono, amaso, extiendo como en una clase de cer&#225;mica</p><p>rubor /ombligo/ jarra</p><p>Distingo una forma, por fin, y horno a 950 grados.</p><p>Aparto el cerebro para ver el cuerpo:</p><p>no sint&#225;ctico no fon&#233;tico no sem&#225;ntico,</p><p>busco a tientas la dimensi&#243;n f&#237;sica de las palabras.</p><p>Escribo a mano, dibujo cada letra </p><p>soy un copista esmerado</p><p>tacho <s> muerte </s>con la sa&#241;a del machete que arranca la mala hierba</p><p>No alcanza.</p><p>Escribo encima: canta el zorzal com&#250;n. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tTxb!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F84f52e9d-9889-458f-b864-1bae18a8be09_383x500.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tTxb!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F84f52e9d-9889-458f-b864-1bae18a8be09_383x500.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tTxb!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F84f52e9d-9889-458f-b864-1bae18a8be09_383x500.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tTxb!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F84f52e9d-9889-458f-b864-1bae18a8be09_383x500.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tTxb!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F84f52e9d-9889-458f-b864-1bae18a8be09_383x500.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tTxb!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F84f52e9d-9889-458f-b864-1bae18a8be09_383x500.webp" width="421" height="549.6083550913838" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/84f52e9d-9889-458f-b864-1bae18a8be09_383x500.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:500,&quot;width&quot;:383,&quot;resizeWidth&quot;:421,&quot;bytes&quot;:66818,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/198914287?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F84f52e9d-9889-458f-b864-1bae18a8be09_383x500.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tTxb!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F84f52e9d-9889-458f-b864-1bae18a8be09_383x500.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tTxb!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F84f52e9d-9889-458f-b864-1bae18a8be09_383x500.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tTxb!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F84f52e9d-9889-458f-b864-1bae18a8be09_383x500.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tTxb!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F84f52e9d-9889-458f-b864-1bae18a8be09_383x500.webp 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>*A mi pap&#225;, <em>in memoriam</em>. </p><p>*Las obras son de <a href="https://leonferrari.com.ar/">Le&#243;n Ferrari</a>.</p>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[Crujir de témpanos]]></title><description><![CDATA[Cien veces en la Ant&#225;rtida.]]></description><link>https://ensiberia.substack.com/p/crujir-de-tempanos</link><guid isPermaLink="false">https://ensiberia.substack.com/p/crujir-de-tempanos</guid><dc:creator><![CDATA[Carolina Reymúndez]]></dc:creator><pubDate>Sat, 23 May 2026 12:46:09 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!ment!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fae316f5b-7bba-48c2-833d-173593d5fd17_768x497.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<p>A Fede le hubiera gustado ser explorador, me lo confes&#243; en una caminata pand&#233;mica. De esos que se embarcaban sin fecha de vuelta en veleros de madera resistente y compet&#237;an por llegar al Polo Sur a finales del XIX y principios del XX. La Carrera Ant&#225;rtica, la Edad Heroica. Iban abrigados hasta el pelo: gabardina, lana y, al final, piel de foca. Quiz&#225;s hubiera fumado pipa o tomado ron. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ykyx!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2d0ba62a-7b3a-4cfd-bbfe-992dffb87c29_439x683.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ykyx!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2d0ba62a-7b3a-4cfd-bbfe-992dffb87c29_439x683.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ykyx!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2d0ba62a-7b3a-4cfd-bbfe-992dffb87c29_439x683.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ykyx!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2d0ba62a-7b3a-4cfd-bbfe-992dffb87c29_439x683.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ykyx!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2d0ba62a-7b3a-4cfd-bbfe-992dffb87c29_439x683.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ykyx!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2d0ba62a-7b3a-4cfd-bbfe-992dffb87c29_439x683.webp" width="465" height="723.4510250569476" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/2d0ba62a-7b3a-4cfd-bbfe-992dffb87c29_439x683.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:683,&quot;width&quot;:439,&quot;resizeWidth&quot;:465,&quot;bytes&quot;:65682,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/197782624?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2d0ba62a-7b3a-4cfd-bbfe-992dffb87c29_439x683.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ykyx!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2d0ba62a-7b3a-4cfd-bbfe-992dffb87c29_439x683.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ykyx!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2d0ba62a-7b3a-4cfd-bbfe-992dffb87c29_439x683.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ykyx!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2d0ba62a-7b3a-4cfd-bbfe-992dffb87c29_439x683.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ykyx!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2d0ba62a-7b3a-4cfd-bbfe-992dffb87c29_439x683.webp 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>Conoce ampliamente la historia ant&#225;rtica: sabe que el alf&#233;rez Jos&#233; Mar&#237;a Sobral fue el primer argentino que pis&#243; el continente blanco en la expedici&#243;n de 1902 de Otto Nordenskj&#246;ld y que, cuando naufragaron, Sobral pas&#243; dos inviernos en el hielo y logr&#243; sobrevivir y viajar a Suecia a estudiar geolog&#237;a. Sabe que el noruego Roald Amundsen logr&#243; alcanzar el Polo Sur antes que nadie, y que le gan&#243; al irland&#233;s <em>sir</em> Ernest Shackleton, capit&#225;n del <em>Endurance</em>, el barco que en 1915 qued&#243; atrapado en el hielo por 497 d&#237;as hasta que rescataron vivos a los 27 tripulantes. </p><p>Fede sabe de la dureza de aquellas expediciones, igual elige esa &#233;poca de mapas incompletos y bit&#225;coras con tapas de cuero, escritas a mano.   </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!svQZ!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe562f670-4327-4fae-a0ae-5d419b8f0045_457x700.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!svQZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe562f670-4327-4fae-a0ae-5d419b8f0045_457x700.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!svQZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe562f670-4327-4fae-a0ae-5d419b8f0045_457x700.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!svQZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe562f670-4327-4fae-a0ae-5d419b8f0045_457x700.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!svQZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe562f670-4327-4fae-a0ae-5d419b8f0045_457x700.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!svQZ!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe562f670-4327-4fae-a0ae-5d419b8f0045_457x700.jpeg" width="457" height="700" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/e562f670-4327-4fae-a0ae-5d419b8f0045_457x700.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:700,&quot;width&quot;:457,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:50673,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/197782624?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe562f670-4327-4fae-a0ae-5d419b8f0045_457x700.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!svQZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe562f670-4327-4fae-a0ae-5d419b8f0045_457x700.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!svQZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe562f670-4327-4fae-a0ae-5d419b8f0045_457x700.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!svQZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe562f670-4327-4fae-a0ae-5d419b8f0045_457x700.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!svQZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe562f670-4327-4fae-a0ae-5d419b8f0045_457x700.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>Fede es <a href="https://wayfinderadventures.com/about-us/federico-gargiulo/">Federico Ezequiel Gargiulo</a>, gu&#237;a de expedici&#243;n en cruceros a la Ant&#225;rtida y al &#193;rtico. Pasa dos o tres meses en cada uno de esos territorios blancos y, el resto del a&#241;o, lo reparte entre Ushuaia y Buenos Aires. En Ushuaia vende pasajes a la Ant&#225;rtida y, en Buenos Aires, baila tango y se encarga de <a href="https://sudpol.com/">S&#252;dPol</a>, su editorial de viajes y aventura. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!X2QS!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdafcdd94-838f-4019-b0e8-2aba47089236_706x800.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!X2QS!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdafcdd94-838f-4019-b0e8-2aba47089236_706x800.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!X2QS!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdafcdd94-838f-4019-b0e8-2aba47089236_706x800.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!X2QS!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdafcdd94-838f-4019-b0e8-2aba47089236_706x800.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!X2QS!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdafcdd94-838f-4019-b0e8-2aba47089236_706x800.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!X2QS!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdafcdd94-838f-4019-b0e8-2aba47089236_706x800.jpeg" width="534" height="605.099150141643" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/dafcdd94-838f-4019-b0e8-2aba47089236_706x800.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:800,&quot;width&quot;:706,&quot;resizeWidth&quot;:534,&quot;bytes&quot;:127490,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/197782624?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdafcdd94-838f-4019-b0e8-2aba47089236_706x800.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!X2QS!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdafcdd94-838f-4019-b0e8-2aba47089236_706x800.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!X2QS!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdafcdd94-838f-4019-b0e8-2aba47089236_706x800.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!X2QS!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdafcdd94-838f-4019-b0e8-2aba47089236_706x800.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!X2QS!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdafcdd94-838f-4019-b0e8-2aba47089236_706x800.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>A Fede me lo present&#243; la monta&#241;ista, periodista y fot&#243;grafa <a href="https://www.eltribuno.com/nota/2022-10-15-23-57-0-griselda-moreno-la-mujer-montana-reconocida-por-su-pluma-y-fotografia">Griselda Moreno</a> hace  m&#225;s de una d&#233;cada, cuando me encontraba en un momento similar al actual: con un libro terminado en la computadora.</p><p>Ella nos contact&#243; por correo, a &#233;l le interes&#243; el libro, quedamos en vernos en un bar de Palermo. Fede se iba al d&#237;a siguiente a Holanda y, luego, segu&#237;a al &#193;rtico. Tomamos un caf&#233;, hablamos de viajes y le entregu&#233; el manuscrito anillado de <em>El mejor trabajo del mundo</em>. </p><p>Me lo leo en el avi&#243;n, me dijo, y nos despedimos. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ment!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fae316f5b-7bba-48c2-833d-173593d5fd17_768x497.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ment!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fae316f5b-7bba-48c2-833d-173593d5fd17_768x497.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ment!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fae316f5b-7bba-48c2-833d-173593d5fd17_768x497.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ment!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fae316f5b-7bba-48c2-833d-173593d5fd17_768x497.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ment!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fae316f5b-7bba-48c2-833d-173593d5fd17_768x497.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ment!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fae316f5b-7bba-48c2-833d-173593d5fd17_768x497.jpeg" width="681" height="440.69921875" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/ae316f5b-7bba-48c2-833d-173593d5fd17_768x497.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:497,&quot;width&quot;:768,&quot;resizeWidth&quot;:681,&quot;bytes&quot;:55639,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/197782624?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fae316f5b-7bba-48c2-833d-173593d5fd17_768x497.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ment!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fae316f5b-7bba-48c2-833d-173593d5fd17_768x497.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ment!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fae316f5b-7bba-48c2-833d-173593d5fd17_768x497.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ment!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fae316f5b-7bba-48c2-833d-173593d5fd17_768x497.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ment!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fae316f5b-7bba-48c2-833d-173593d5fd17_768x497.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>Cuando pocos hablaban de Pen&#237;nsula Mitre, &#233;l le dio una vuelta y otra, tres completas y m&#225;s de diez por el sur, y <a href="https://sudpol.com/tienda/los-caballeros-de-mitre/">escribi&#243; un libro</a> y arm&#243; una agencia de viajes para llevar turistas. Tanto lo escuch&#233; que propuse escribir un art&#237;culo solo para ir a conocerla.</p><p>Pen&#237;nsula Mitre fue uno de mis mejores viajes. Camin&#233; nueve d&#237;as sin senderos por terrenos escarpados, entre &#225;rboles bandera, acantilados p&#225;lidos, toros salvajes, viento y un faro antiguo, parecido a los que dibuja Liniers. Acampamos sobre la playa y vimos ballenas jorobadas y lobitos de mar jugando con las olas. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Zs_E!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F59f3574c-c507-4d37-afb9-e9db7de1f8de_960x621.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Zs_E!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F59f3574c-c507-4d37-afb9-e9db7de1f8de_960x621.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Zs_E!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F59f3574c-c507-4d37-afb9-e9db7de1f8de_960x621.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Zs_E!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F59f3574c-c507-4d37-afb9-e9db7de1f8de_960x621.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Zs_E!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F59f3574c-c507-4d37-afb9-e9db7de1f8de_960x621.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Zs_E!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F59f3574c-c507-4d37-afb9-e9db7de1f8de_960x621.jpeg" width="695" height="449.578125" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/59f3574c-c507-4d37-afb9-e9db7de1f8de_960x621.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:621,&quot;width&quot;:960,&quot;resizeWidth&quot;:695,&quot;bytes&quot;:79216,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/197782624?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F59f3574c-c507-4d37-afb9-e9db7de1f8de_960x621.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Zs_E!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F59f3574c-c507-4d37-afb9-e9db7de1f8de_960x621.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Zs_E!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F59f3574c-c507-4d37-afb9-e9db7de1f8de_960x621.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Zs_E!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F59f3574c-c507-4d37-afb9-e9db7de1f8de_960x621.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Zs_E!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F59f3574c-c507-4d37-afb9-e9db7de1f8de_960x621.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>Pueden pasar meses y no s&#233; nada de Fede. Entonces le mando un mensaje. No le escribo &#191;c&#243;mo est&#225;s?, sino &#191;por d&#243;nde and&#225;s? Como a otros les pasa conmigo, siempre tengo la impresi&#243;n de que Fede est&#225; en otra parte. </p><p>Una vez lo pesqu&#233; en las <a href="https://gov.gs/">Georgias del Sur</a>: hab&#237;a caminado entre ping&#252;inos. En Saint Andrews y Salisbury Plain hay colonias de hasta 300.000 ping&#252;inos. Te picotean las botas, me dijo. Y ah&#237; nom&#225;s mand&#243; un par de fotos que ensancharon la tarde gris de la ciudad. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!n6GF!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc98d9d69-e241-46e2-806a-3f45b801972d_960x615.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!n6GF!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc98d9d69-e241-46e2-806a-3f45b801972d_960x615.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!n6GF!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc98d9d69-e241-46e2-806a-3f45b801972d_960x615.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!n6GF!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc98d9d69-e241-46e2-806a-3f45b801972d_960x615.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!n6GF!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc98d9d69-e241-46e2-806a-3f45b801972d_960x615.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!n6GF!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc98d9d69-e241-46e2-806a-3f45b801972d_960x615.jpeg" width="663" height="424.734375" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/c98d9d69-e241-46e2-806a-3f45b801972d_960x615.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:615,&quot;width&quot;:960,&quot;resizeWidth&quot;:663,&quot;bytes&quot;:141897,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/197782624?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc98d9d69-e241-46e2-806a-3f45b801972d_960x615.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!n6GF!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc98d9d69-e241-46e2-806a-3f45b801972d_960x615.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!n6GF!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc98d9d69-e241-46e2-806a-3f45b801972d_960x615.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!n6GF!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc98d9d69-e241-46e2-806a-3f45b801972d_960x615.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!n6GF!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc98d9d69-e241-46e2-806a-3f45b801972d_960x615.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>El primer viaje que hizo a la Ant&#225;rtida fue por trabajo, en un velero holand&#233;s de tres m&#225;stiles. El segundo, porque gan&#243; un concurso literario en Ushuaia con un cuento  que se llamaba <em>Papeles de tierra y mar</em>. De eso hace m&#225;s de veinte a&#241;os y ya viaj&#243; cien viajes a la Ant&#225;rtida. Se dice que ahora ir&#225; menos porque est&#225; de novio. No m&#225;s un amor en cada puerto, marinero. </p><p>En esa caminata pand&#233;mica en la que confes&#243; que le hubiera gustado ser explorador lo acompa&#241;&#233; a un departamento por Caballito a buscar una plancha de Acciones ordinarias de la Compa&#241;&#237;a Argentina de Pesca que, entre 1904 y 1960, se dedic&#243; a la caza de ballenas en las islas Georgias del Sur.  Las compr&#243; por Mercado Libre y forman parte de su memorabilia ant&#225;rtica. Eran de color rosa claro y estaban firmadas a mano. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-xjJ!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5bfd1181-4cbb-4d69-baf6-83c66053c3a3_1482x830.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-xjJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5bfd1181-4cbb-4d69-baf6-83c66053c3a3_1482x830.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-xjJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5bfd1181-4cbb-4d69-baf6-83c66053c3a3_1482x830.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-xjJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5bfd1181-4cbb-4d69-baf6-83c66053c3a3_1482x830.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-xjJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5bfd1181-4cbb-4d69-baf6-83c66053c3a3_1482x830.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-xjJ!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5bfd1181-4cbb-4d69-baf6-83c66053c3a3_1482x830.jpeg" width="642" height="359.3612637362637" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/5bfd1181-4cbb-4d69-baf6-83c66053c3a3_1482x830.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:815,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:642,&quot;bytes&quot;:229598,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/197782624?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5bfd1181-4cbb-4d69-baf6-83c66053c3a3_1482x830.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-xjJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5bfd1181-4cbb-4d69-baf6-83c66053c3a3_1482x830.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-xjJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5bfd1181-4cbb-4d69-baf6-83c66053c3a3_1482x830.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-xjJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5bfd1181-4cbb-4d69-baf6-83c66053c3a3_1482x830.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-xjJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5bfd1181-4cbb-4d69-baf6-83c66053c3a3_1482x830.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">El primero de la izquierda, con su&#233;ter blanco ,es Mart&#237;n Gusinde.</figcaption></figure></div><p>Cuando lleg&#243; a Holanda, Fede me mand&#243; un correo: hab&#237;a le&#237;do el libro en el avi&#243;n y lo quer&#237;a publicar. La primera edici&#243;n de <a href="https://sudpol.com/tienda/el-mejor-trabajo-del-mundo/">El mejor trabajo del mundo</a> sali&#243; en S&#252;dPol, en 2013. Con el tiempo, las idas y vueltas de la edici&#243;n, la vida y las caminatas nos hicimos amigos. </p><p>El otro d&#237;a me cont&#243; que est&#225; en conversaciones con los descendientes de Jos&#233; Luis Moneta para conseguir los derechos de <em>Cuatro a&#241;os en las Orcadas del Sur, </em>best seller de los a&#241;os 40 del siglo pasado. El libro que visibiliz&#243; la Ant&#225;rtida en el mapa argentino. Termin&#233; de hablar con Fede y qued&#233; tan entusiasmada que compr&#233; una edici&#243;n de 1943 por ML. </p><p>Fui a buscar el libro a una librer&#237;a de viejo en Almagro, lo ol&#237;, toqu&#233; la tipograf&#237;a, recorr&#237; el interlineado apenas espaciado y mir&#233; las fotos en blanco y negro. Ya lo estoy leyendo. Otro rescate, uno que da fr&#237;o. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!h80D!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F44c67e33-4e61-4ac4-a84e-8da4d101fb22_697x800.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!h80D!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F44c67e33-4e61-4ac4-a84e-8da4d101fb22_697x800.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!h80D!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F44c67e33-4e61-4ac4-a84e-8da4d101fb22_697x800.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!h80D!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F44c67e33-4e61-4ac4-a84e-8da4d101fb22_697x800.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!h80D!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F44c67e33-4e61-4ac4-a84e-8da4d101fb22_697x800.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!h80D!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F44c67e33-4e61-4ac4-a84e-8da4d101fb22_697x800.jpeg" width="529" height="607.1736011477761" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/44c67e33-4e61-4ac4-a84e-8da4d101fb22_697x800.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:800,&quot;width&quot;:697,&quot;resizeWidth&quot;:529,&quot;bytes&quot;:143365,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/197782624?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F44c67e33-4e61-4ac4-a84e-8da4d101fb22_697x800.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!h80D!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F44c67e33-4e61-4ac4-a84e-8da4d101fb22_697x800.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!h80D!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F44c67e33-4e61-4ac4-a84e-8da4d101fb22_697x800.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!h80D!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F44c67e33-4e61-4ac4-a84e-8da4d101fb22_697x800.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!h80D!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F44c67e33-4e61-4ac4-a84e-8da4d101fb22_697x800.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>En los cruceros, adem&#225;s de dar charlas de historia, lleva turistas en zodiac al terreno. Para eso toma cursos y rinde ex&#225;menes: se puede encontrar de frente con una <a href="https://cma.sarem.org.ar/sites/default/files/pdf_fichas/Hydrurga%20leptonyx.pdf">foca leopardo</a> que retoza sobre un bloque de hielo o tiene que maniobrar porque una ballena est&#225; pasando debajo del gom&#243;n. Ve atardeceres de colores fant&#225;sticos y escucha el crujir de t&#233;mpanos en el silencio vasto. </p><p>Una vez me mand&#243; una receta del pan de banana de su mam&#225; y en el audio se escucha <em>glaciado</em> en lugar de glaseado. Super l&#243;gico: para &#233;l las palabras pasan por un tamiz glacial, ant&#225;rtico. </p><p></p><p>*Las fotograf&#237;as son del etn&#243;logo y misionero polaco Mart&#237;n Gusinde que, entre 1918 y 1924 hizo un trabajo en profundidad de las sociedades selk&#8217;nam, y&#225;mana, and kaw&#233;sqar. </p><p></p>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[Escrituras en el borde]]></title><description><![CDATA[El material narrativo y la fragilidad.]]></description><link>https://ensiberia.substack.com/p/escrituras-en-el-borde</link><guid isPermaLink="false">https://ensiberia.substack.com/p/escrituras-en-el-borde</guid><dc:creator><![CDATA[Carolina Reymúndez]]></dc:creator><pubDate>Sat, 16 May 2026 12:52:32 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!1orf!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff2f7314e-17e7-4d1b-8a0a-d9363e47c927_560x774.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<p>Voy al di&#225;logo de escritores porque me atrae el juego de palabras y expresiones del t&#237;tulo: <em>Experiencias al l&#237;mite y el l&#237;mite de la experiencia</em>. (Tambi&#233;n voy porque tengo que hacer tiempo). </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Qflq!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08d5bcbc-7096-4ed8-a6b3-43dbae665cc9_1280x1280.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Qflq!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08d5bcbc-7096-4ed8-a6b3-43dbae665cc9_1280x1280.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Qflq!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08d5bcbc-7096-4ed8-a6b3-43dbae665cc9_1280x1280.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Qflq!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08d5bcbc-7096-4ed8-a6b3-43dbae665cc9_1280x1280.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Qflq!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08d5bcbc-7096-4ed8-a6b3-43dbae665cc9_1280x1280.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Qflq!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08d5bcbc-7096-4ed8-a6b3-43dbae665cc9_1280x1280.jpeg" width="571" height="571" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/08d5bcbc-7096-4ed8-a6b3-43dbae665cc9_1280x1280.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1280,&quot;width&quot;:1280,&quot;resizeWidth&quot;:571,&quot;bytes&quot;:603575,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/196959725?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08d5bcbc-7096-4ed8-a6b3-43dbae665cc9_1280x1280.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Qflq!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08d5bcbc-7096-4ed8-a6b3-43dbae665cc9_1280x1280.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Qflq!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08d5bcbc-7096-4ed8-a6b3-43dbae665cc9_1280x1280.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Qflq!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08d5bcbc-7096-4ed8-a6b3-43dbae665cc9_1280x1280.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Qflq!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08d5bcbc-7096-4ed8-a6b3-43dbae665cc9_1280x1280.jpeg 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">De la serie Afronautas, 2011. </figcaption></figure></div><p>Llego unos minutos tarde, abro la puerta de la sala Alfonsina Storni, en la Feria del Libro. Poca gente, a pesar de que los expositores son conocidos: H&#233;ctor Abad Faciolince (Colombia), Jerem&#237;as Gamboa (Per&#250;), Federico Jeanmaire (Argentina) y Lalo Barrubia (Uruguay). </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!kyE0!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f67cfb8-7a86-4c42-890c-c351733bb1a4_1600x2133.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!kyE0!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f67cfb8-7a86-4c42-890c-c351733bb1a4_1600x2133.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!kyE0!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f67cfb8-7a86-4c42-890c-c351733bb1a4_1600x2133.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!kyE0!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f67cfb8-7a86-4c42-890c-c351733bb1a4_1600x2133.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!kyE0!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f67cfb8-7a86-4c42-890c-c351733bb1a4_1600x2133.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!kyE0!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f67cfb8-7a86-4c42-890c-c351733bb1a4_1600x2133.webp" width="516" height="687.8818681318681" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/9f67cfb8-7a86-4c42-890c-c351733bb1a4_1600x2133.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1941,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:516,&quot;bytes&quot;:496353,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/196959725?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f67cfb8-7a86-4c42-890c-c351733bb1a4_1600x2133.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!kyE0!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f67cfb8-7a86-4c42-890c-c351733bb1a4_1600x2133.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!kyE0!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f67cfb8-7a86-4c42-890c-c351733bb1a4_1600x2133.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!kyE0!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f67cfb8-7a86-4c42-890c-c351733bb1a4_1600x2133.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!kyE0!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f67cfb8-7a86-4c42-890c-c351733bb1a4_1600x2133.webp 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>No voy porque haya le&#237;do los libros que presentan. Voy, quiz&#225;s, porque en una caminata, escuch&#233; una entrevista a Federico Jeanmaire y me gust&#243; el tono, cierta lentitud, algunas an&#233;cdotas tiernas en el marco de una enfermedad irreversible.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hreE!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3ee0ccf8-001e-4f61-8f6a-c92d69a1b5f8_1600x1200.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hreE!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3ee0ccf8-001e-4f61-8f6a-c92d69a1b5f8_1600x1200.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hreE!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3ee0ccf8-001e-4f61-8f6a-c92d69a1b5f8_1600x1200.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hreE!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3ee0ccf8-001e-4f61-8f6a-c92d69a1b5f8_1600x1200.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hreE!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3ee0ccf8-001e-4f61-8f6a-c92d69a1b5f8_1600x1200.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hreE!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3ee0ccf8-001e-4f61-8f6a-c92d69a1b5f8_1600x1200.webp" width="655" height="491.25" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/3ee0ccf8-001e-4f61-8f6a-c92d69a1b5f8_1600x1200.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1092,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:655,&quot;bytes&quot;:101571,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/196959725?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3ee0ccf8-001e-4f61-8f6a-c92d69a1b5f8_1600x1200.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hreE!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3ee0ccf8-001e-4f61-8f6a-c92d69a1b5f8_1600x1200.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hreE!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3ee0ccf8-001e-4f61-8f6a-c92d69a1b5f8_1600x1200.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hreE!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3ee0ccf8-001e-4f61-8f6a-c92d69a1b5f8_1600x1200.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hreE!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3ee0ccf8-001e-4f61-8f6a-c92d69a1b5f8_1600x1200.webp 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption"><em><strong>Una piedra en el camino,</strong></em><strong> de la serie </strong><em><strong>Journey to the Center</strong></em><strong>, 2021</strong></figcaption></figure></div><p>Justamente habla &#233;l en este momento. Sostiene el micr&#243;fono lejos de la boca, como si alguien le hubiera pedido hablar en voz baja. Dice que su madre muri&#243; esta semana, y que igual quiso venir. No le avisan que se escucha poco y nada: paramos la oreja.  </p><p>La moderadora elogia <em>Bali</em>, el libro que Jeanmaire escribi&#243; a partir de la enfermedad de su madre, que es la misma de mi padre: Alzheimer. Seguramente tambi&#233;n vengo por ese pesar compartido. Seg&#250;n el escritor todos los que estamos en la sala la padeceremos antes o despu&#233;s porque vivimos m&#225;s y es la enfermedad de la &#233;poca. Quiero salir corriendo. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!MIER!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8db09a2d-f71f-4b4a-b345-4d285451741f_1000x1000.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!MIER!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8db09a2d-f71f-4b4a-b345-4d285451741f_1000x1000.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!MIER!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8db09a2d-f71f-4b4a-b345-4d285451741f_1000x1000.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!MIER!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8db09a2d-f71f-4b4a-b345-4d285451741f_1000x1000.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!MIER!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8db09a2d-f71f-4b4a-b345-4d285451741f_1000x1000.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!MIER!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8db09a2d-f71f-4b4a-b345-4d285451741f_1000x1000.webp" width="585" height="585" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/8db09a2d-f71f-4b4a-b345-4d285451741f_1000x1000.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1000,&quot;width&quot;:1000,&quot;resizeWidth&quot;:585,&quot;bytes&quot;:122410,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/196959725?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8db09a2d-f71f-4b4a-b345-4d285451741f_1000x1000.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!MIER!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8db09a2d-f71f-4b4a-b345-4d285451741f_1000x1000.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!MIER!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8db09a2d-f71f-4b4a-b345-4d285451741f_1000x1000.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!MIER!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8db09a2d-f71f-4b4a-b345-4d285451741f_1000x1000.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!MIER!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8db09a2d-f71f-4b4a-b345-4d285451741f_1000x1000.webp 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">De la serie Afronautas, 2011. </figcaption></figure></div><p>&#191;C&#243;mo escribir a partir de una experiencia l&#237;mite como material narrativo? &#191;Desde qu&#233; lugar? &#191;Con qu&#233; palabras? &#191;En qu&#233; momento la ficci&#243;n se devora la experiencia? &#191;Qu&#233; estructura sostiene la fragilidad?</p><p>En <em>Bali,</em> Federico Jeanmaire escribe desde una primera persona femenina, una mujer de setenta a&#241;os que cuida a su madre y vive con ella en una burbuja de enfermedad que parece flotar entre el tedio y la tristeza, y fantas&#237;as disparatadas y hermosas que la hija saca de la galera y la madre le sigue el tren para seguir viviendo o para sobrevivir. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!WirR!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F629eeb31-f085-4949-ad58-dada7418613a_1600x1984.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!WirR!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F629eeb31-f085-4949-ad58-dada7418613a_1600x1984.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!WirR!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F629eeb31-f085-4949-ad58-dada7418613a_1600x1984.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!WirR!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F629eeb31-f085-4949-ad58-dada7418613a_1600x1984.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!WirR!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F629eeb31-f085-4949-ad58-dada7418613a_1600x1984.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!WirR!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F629eeb31-f085-4949-ad58-dada7418613a_1600x1984.webp" width="564" height="699.1895604395604" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/629eeb31-f085-4949-ad58-dada7418613a_1600x1984.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1805,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:564,&quot;bytes&quot;:326392,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/196959725?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F629eeb31-f085-4949-ad58-dada7418613a_1600x1984.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!WirR!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F629eeb31-f085-4949-ad58-dada7418613a_1600x1984.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!WirR!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F629eeb31-f085-4949-ad58-dada7418613a_1600x1984.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!WirR!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F629eeb31-f085-4949-ad58-dada7418613a_1600x1984.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!WirR!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F629eeb31-f085-4949-ad58-dada7418613a_1600x1984.webp 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption"><em><strong>La que se fue,</strong></em><strong> de la serie </strong><em><strong>Journey to the Center</strong></em><strong>, 2021.</strong></figcaption></figure></div><p>Jerem&#237;as Gamboa presenta <em><a href="https://www.youtube.com/watch?v=9_knu44rxLg">El principio del mundo</a></em><a href="https://www.penguinlibros.com/ar/55804-jeremias-gamboa?srsltid=AfmBOooY8Bm93sADne-Pat50EbOzyvPCWXifp4PF0Abs6bLDXdtl3gYi">,</a> un libro de m&#225;s de 900 p&#225;ginas sobre su madre, la educaci&#243;n, el asunto colonial y, si seguimos, la historia de Per&#250;. Antes de exponer, lo mira a H&#233;ctor Abad Faciolince, que est&#225; al lado, y le dice que lo de &#233;l s&#237; que fue una experiencia al l&#237;mite. No s&#233; qu&#233; le pas&#243; y no lo voy a googlear mientras hablan. Me aguanto la intriga, paciencia. </p><p>Gamboa explora, tambi&#233;n, el l&#237;mite del lenguaje. Su madre lleg&#243; analfabeta de Ayacucho a Lima, donde logr&#243; estudiar. Cuando nacieron sus hijos, el quechua quedaba reservado a la intimidad del matrimonio. Para la madre esa lengua no era progreso. Entonces, cenaban y conversaban en castellano, y luego &#233;l escuchaba que, en la habitaci&#243;n, sus padres hablaban algo distinto. En la casa sonaba jazz y no huaynos (m&#250;sica popular andina). Como si quisieran borrar su <em>cholitud</em>. El protagonista de la novela es cholo, un cholo herido. &#191;Lo cholearon? &#191;Chole&#243;? El racismo atraviesa la novela.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!utXK!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F86b68348-b782-401e-a3e8-9f5d1cb9a158_1200x900.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!utXK!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F86b68348-b782-401e-a3e8-9f5d1cb9a158_1200x900.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!utXK!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F86b68348-b782-401e-a3e8-9f5d1cb9a158_1200x900.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!utXK!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F86b68348-b782-401e-a3e8-9f5d1cb9a158_1200x900.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!utXK!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F86b68348-b782-401e-a3e8-9f5d1cb9a158_1200x900.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!utXK!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F86b68348-b782-401e-a3e8-9f5d1cb9a158_1200x900.jpeg" width="675" height="506.25" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/86b68348-b782-401e-a3e8-9f5d1cb9a158_1200x900.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:900,&quot;width&quot;:1200,&quot;resizeWidth&quot;:675,&quot;bytes&quot;:173523,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/196959725?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F86b68348-b782-401e-a3e8-9f5d1cb9a158_1200x900.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!utXK!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F86b68348-b782-401e-a3e8-9f5d1cb9a158_1200x900.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!utXK!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F86b68348-b782-401e-a3e8-9f5d1cb9a158_1200x900.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!utXK!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F86b68348-b782-401e-a3e8-9f5d1cb9a158_1200x900.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!utXK!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F86b68348-b782-401e-a3e8-9f5d1cb9a158_1200x900.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">The Fragrance of Trelawny, febrero 2025.</figcaption></figure></div><p>Faciolince toma el micr&#243;fono para contar, en un p&#225;rrafo largo, una historia al l&#237;mite. Lo invitaron a Ucrania, a un festival literario. All&#225;, la joven escritora Victoria Amelina, de la edad de su hija, dijo &#233;l, llev&#243; a un grupo de escritores a conocer sitios alcanzados por la guerra. En un momento fueron a una pizzer&#237;a, en Kramatorsk. Se sentaron y Faciolince cambi&#243; el asiento que le hab&#237;a tocado con la joven escritora y gu&#237;a. Unos minutos despu&#233;s, un misil ruso impact&#243; en el lugar donde estaba sentada Victoria Amelina &#8211;y antes &#233;l&#8211; y la mat&#243;. </p><p>El resultado es <em><a href="https://www.penguinlibros.com/ar/literatura-contemporanea/487325-libro-ahora-y-en-la-hora-9786313012800?srsltid=AfmBOoqTvvEzWtv-MX2mnxRXd4Im78B5-iotAkOlNRldbbplpHxLi8ht">Ahora y en la hora</a></em>, un libro que entrelaza realidad y ficci&#243;n para hablar de la culpa del sobreviviente, la violencia de la guerra, y de sobrevivir. &#191;Es posible reinventarse a partir de una experiencia l&#237;mite? </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1orf!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff2f7314e-17e7-4d1b-8a0a-d9363e47c927_560x774.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1orf!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff2f7314e-17e7-4d1b-8a0a-d9363e47c927_560x774.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1orf!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff2f7314e-17e7-4d1b-8a0a-d9363e47c927_560x774.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1orf!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff2f7314e-17e7-4d1b-8a0a-d9363e47c927_560x774.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1orf!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff2f7314e-17e7-4d1b-8a0a-d9363e47c927_560x774.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1orf!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff2f7314e-17e7-4d1b-8a0a-d9363e47c927_560x774.jpeg" width="508" height="702.1285714285714" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/f2f7314e-17e7-4d1b-8a0a-d9363e47c927_560x774.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:774,&quot;width&quot;:560,&quot;resizeWidth&quot;:508,&quot;bytes&quot;:140020,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/196959725?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff2f7314e-17e7-4d1b-8a0a-d9363e47c927_560x774.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1orf!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff2f7314e-17e7-4d1b-8a0a-d9363e47c927_560x774.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1orf!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff2f7314e-17e7-4d1b-8a0a-d9363e47c927_560x774.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1orf!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff2f7314e-17e7-4d1b-8a0a-d9363e47c927_560x774.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1orf!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff2f7314e-17e7-4d1b-8a0a-d9363e47c927_560x774.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">De la serie Boa Noite Povo. </figcaption></figure></div><p>La maestra jubilada que comparte la vida con su madre con Alzheimer en <em>Bali</em> descubre una faceta desconocida de s&#237; misma cuando al morir la madre decide escribirle a su hermano, que vive en Barcelona, lejos en kil&#243;metros y en el afecto. Le escribe correos electr&#243;nicos, uno detr&#225;s de otro. Sobre los &#250;ltimos a&#241;os al cuidado de la madre, sobre las visitas al cementerio, sobre su d&#237;a a d&#237;a. Las palabras salen de su casilla y, sin embargo, son para ella. </p><p>Escribe y hace el duelo. Escribe y ordena pensamientos. Escribe y recuerda cuando eran chicos y la mam&#225; compr&#243; la enciclopedia <em>Lo s&#233; todo</em>. Escribe, aunque el hermano no responda. Escribe y se r&#237;e de las ocurrencias ins&#243;litas que compart&#237;a con la madre, como los viajes por medio mundo que hicieron en el comedor diario: Atenas, Bora Bora, Senegal, mercados, jirafas y tambores. Escribe para conciliar el adentro y el afuera. Escribe y llora porque la extra&#241;a.  Escribe para no olvidar. Escribe y mira el limonero del patio. Escribe y sana.  </p><p></p><p>*Las fotos son de <a href="https://www.magnumphotos.com/photographer/cristina-de-middel/">Cristina de Midde</a>l, fot&#243;grafa espa&#241;ola, directora de <a href="http://magnumphotos.com">Magnum Photos</a>. Hasta hoy se expone <em>Sue&#241;os y culpas</em>, la primera en Argentina, en <a href="https://artexarte.com.ar/suenos-y-culpas/">Arte x Arte</a>. Gracias Mariana Eliano por present&#225;rmela. </p>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[Barullo infernal]]></title><description><![CDATA[Cardumen de impresiones raras y luminosas en la Feria del Libro]]></description><link>https://ensiberia.substack.com/p/barullo-infernal</link><guid isPermaLink="false">https://ensiberia.substack.com/p/barullo-infernal</guid><dc:creator><![CDATA[Carolina Reymúndez]]></dc:creator><pubDate>Sat, 09 May 2026 13:22:56 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!iLHe!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fed6e53b3-9ad7-434b-942f-da9435b44e66_330x384.webp" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<p>&#191;Encontraste algo? Le pregunto a una amiga que ya fue a la Feria del Libro. Responde: &#161;S&#237;! <em>Barullo infernal</em>, n&#250;mero de stand cuatrocientos y pico, son varias editoriales juntas. And&#225;. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!keYL!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5bd3b9e5-602a-42e5-ace4-afa07495b020_421x570.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!keYL!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5bd3b9e5-602a-42e5-ace4-afa07495b020_421x570.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!keYL!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5bd3b9e5-602a-42e5-ace4-afa07495b020_421x570.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!keYL!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5bd3b9e5-602a-42e5-ace4-afa07495b020_421x570.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!keYL!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5bd3b9e5-602a-42e5-ace4-afa07495b020_421x570.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!keYL!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5bd3b9e5-602a-42e5-ace4-afa07495b020_421x570.jpeg" width="467" height="632.2802850356295" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/5bd3b9e5-602a-42e5-ace4-afa07495b020_421x570.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:570,&quot;width&quot;:421,&quot;resizeWidth&quot;:467,&quot;bytes&quot;:232141,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/185418397?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5bd3b9e5-602a-42e5-ace4-afa07495b020_421x570.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!keYL!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5bd3b9e5-602a-42e5-ace4-afa07495b020_421x570.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!keYL!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5bd3b9e5-602a-42e5-ace4-afa07495b020_421x570.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!keYL!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5bd3b9e5-602a-42e5-ace4-afa07495b020_421x570.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!keYL!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5bd3b9e5-602a-42e5-ace4-afa07495b020_421x570.jpeg 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Bailarinas africanas, de Ben Enwonwu, 1990.</figcaption></figure></div><p>Llego un feriado y es como caminar por Ramblas en julio o agosto. La gente se comporta igual que la masa tur&#237;stica: un bloque en movimiento lento; hace fila, para, sigue, anda como atontado. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xaxr!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9417d0fe-7715-4a09-8189-317180086863_416x570.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xaxr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9417d0fe-7715-4a09-8189-317180086863_416x570.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xaxr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9417d0fe-7715-4a09-8189-317180086863_416x570.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xaxr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9417d0fe-7715-4a09-8189-317180086863_416x570.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xaxr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9417d0fe-7715-4a09-8189-317180086863_416x570.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xaxr!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9417d0fe-7715-4a09-8189-317180086863_416x570.webp" width="448" height="613.8461538461538" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/9417d0fe-7715-4a09-8189-317180086863_416x570.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:570,&quot;width&quot;:416,&quot;resizeWidth&quot;:448,&quot;bytes&quot;:57072,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/185418397?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9417d0fe-7715-4a09-8189-317180086863_416x570.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xaxr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9417d0fe-7715-4a09-8189-317180086863_416x570.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xaxr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9417d0fe-7715-4a09-8189-317180086863_416x570.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xaxr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9417d0fe-7715-4a09-8189-317180086863_416x570.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xaxr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9417d0fe-7715-4a09-8189-317180086863_416x570.webp 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Bailar&#237;n, 1951. </figcaption></figure></div><p>Despu&#233;s de una vuelta general a los codazos y algunas compras con descuento, busco el dato: est&#225; en un sector de peque&#241;as editoriales independientes; el stand empapelado con un p&#243;ster que dice <em>Barullo infernal</em> en letras rojas legibles e invertidas, para leer frente al espejo. </p><p>Se acerca una chica &#8211;chica con canas, de mi generaci&#243;n&#8211; a contarme de qu&#233; va. &#8220;Somos seis editoriales: <em>Buchwald, Le&#237; Bailemos, Charco, industria m&#237;nima, Kalos y Volc&#225;n de Agua</em>, hacemos ediciones artesanales, limitadas, en muchos casos, numeradas. </p><p>Saca de un estante <em><a href="https://charcoeditora.empretienda.com.ar/libros-objeto/el-pabellon-de-las-rosas">Pabell&#243;n de las rosas</a></em>, un libro textil basado en fotos del Registro Municipal de Prostitutas de Coronel Dorrego tomadas entre 1921 y 1937. Las autoras usaron los documentos, los nombres y fotos de esas mujeres. &#191;Cu&#225;l fue su historia? No la conocen, pero la imaginan e hilvanan desde lo incierto y lo que falta se convierte en una flor blanca sobre fondo negro.  </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nWLx!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdea623e2-4379-489a-b05a-edd39051837c_1200x1807.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nWLx!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdea623e2-4379-489a-b05a-edd39051837c_1200x1807.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nWLx!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdea623e2-4379-489a-b05a-edd39051837c_1200x1807.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nWLx!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdea623e2-4379-489a-b05a-edd39051837c_1200x1807.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nWLx!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdea623e2-4379-489a-b05a-edd39051837c_1200x1807.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nWLx!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdea623e2-4379-489a-b05a-edd39051837c_1200x1807.jpeg" width="462" height="695.695" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/dea623e2-4379-489a-b05a-edd39051837c_1200x1807.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1807,&quot;width&quot;:1200,&quot;resizeWidth&quot;:462,&quot;bytes&quot;:821505,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/185418397?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdea623e2-4379-489a-b05a-edd39051837c_1200x1807.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nWLx!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdea623e2-4379-489a-b05a-edd39051837c_1200x1807.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nWLx!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdea623e2-4379-489a-b05a-edd39051837c_1200x1807.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nWLx!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdea623e2-4379-489a-b05a-edd39051837c_1200x1807.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nWLx!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdea623e2-4379-489a-b05a-edd39051837c_1200x1807.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Danzas africanas, 1962.</figcaption></figure></div><p>La chica con canas se llama Julieta Benedetto y, su editorial, <a href="https://www.instagram.com/lei_bailemos_ediciones/">L</a><em><a href="https://www.instagram.com/lei_bailemos_ediciones/">e&#237; Baliemos</a>. </em>En esta feria presenta <em>Macuna&#237;ma. El h&#233;roe sin ning&#250;n car&#225;cter</em>, &#8220;una rapsodia&#8221; del escritor brasile&#241;o <a href="https://www.escritores.org/biografias/181-mario-de-andrade">Mario de Andrade</a> que se public&#243; por primera vez en 1926. Ella seleccion&#243; siete leyendas, las tradujo y adapt&#243; para grandes y chicos.  </p><p>Encuentro unas p&#225;ginas de Georg Simmel sobre la filosof&#237;a del paisaje escrita en 1932 y publicada por <em><a href="https://www.buchwaldeditorial.com/">Buchwald</a></em>. Eso hacen las editoriales de <em>Barullo infernal</em>: rescates de textos perdidos para republicarlos con mirada de autor. </p><p>Las grandes editoriales son belugas y morenas y, a veces, jaur&#237;as de tiburones, y este stand resiste como un cardumen de peces raros de, colores brillantes, parecidos a los que vi una vez en <a href="https://www.tourismthailand.org/Destinations/Provinces/Ko-Phi-Phi/359">Koh Pipi</a>. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!iLHe!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fed6e53b3-9ad7-434b-942f-da9435b44e66_330x384.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!iLHe!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fed6e53b3-9ad7-434b-942f-da9435b44e66_330x384.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!iLHe!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fed6e53b3-9ad7-434b-942f-da9435b44e66_330x384.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!iLHe!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fed6e53b3-9ad7-434b-942f-da9435b44e66_330x384.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!iLHe!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fed6e53b3-9ad7-434b-942f-da9435b44e66_330x384.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!iLHe!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fed6e53b3-9ad7-434b-942f-da9435b44e66_330x384.webp" width="344" height="400.2909090909091" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/ed6e53b3-9ad7-434b-942f-da9435b44e66_330x384.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:384,&quot;width&quot;:330,&quot;resizeWidth&quot;:344,&quot;bytes&quot;:20676,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/185418397?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fed6e53b3-9ad7-434b-942f-da9435b44e66_330x384.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!iLHe!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fed6e53b3-9ad7-434b-942f-da9435b44e66_330x384.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!iLHe!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fed6e53b3-9ad7-434b-942f-da9435b44e66_330x384.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!iLHe!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fed6e53b3-9ad7-434b-942f-da9435b44e66_330x384.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!iLHe!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fed6e53b3-9ad7-434b-942f-da9435b44e66_330x384.webp 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Atlas, circa 1980. </figcaption></figure></div><p>Seguimos dando la vuelta al stand m&#237;nimo y ya llevamos casi una hora. Mir&#225; este, dice, son solo 50 ejemplares en restos de papel Arjomari de 80 gramos, numerados a mano en l&#225;piz negro. </p><p>Hojas antiguas, celeste oscuro, de una suavidad extrema. Tipograf&#237;as Ronaldson 12 y Aster 10. No est&#225; cosido, apenas dobladas. Es una traducci&#243;n de Mar&#237;a Negroni del poema <em>Cuestiones de viaje,</em> de <a href="https://thelondonmagazine.org/article/elizabeth-bishop-art-from-life-and-life-itself/">Elizabeth Bishop</a>, y una nota de la traductora. Tiene 14 p&#225;ginas y est&#225; editado por <a href="https://www.edicioneskalos.com/">Kalos</a>. Mi mam&#225; dir&#237;a: Eso no es un libro. </p><p>Y no, no es un libro. Quiz&#225;s, un marco impreso para un <a href="https://allpoetry.com/Questions-of-Travel">poema</a> hermoso: <em>Piensa en el largo viaje a casa. /Deber&#237;amos haber permanecido all&#237; y pensado en este sitio?</em>/ <em>&#191;En d&#243;nde deber&#237;amos estar?</em></p><p>Este verso, perd&#243;n, &#191;lo escribi&#243; para m&#237;?:<em> &#191;Qu&#233; infantilismo es este que mientras/ un soplo de vida hay/ en nuestros cuerpos, insistimos en correr para ver el sol del otro lado? </em></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TURZ!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb7d0c285-e5f8-41b8-bf55-4d804973a399_350x558.avif" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TURZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb7d0c285-e5f8-41b8-bf55-4d804973a399_350x558.avif 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TURZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb7d0c285-e5f8-41b8-bf55-4d804973a399_350x558.avif 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TURZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb7d0c285-e5f8-41b8-bf55-4d804973a399_350x558.avif 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TURZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb7d0c285-e5f8-41b8-bf55-4d804973a399_350x558.avif 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TURZ!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb7d0c285-e5f8-41b8-bf55-4d804973a399_350x558.avif" width="396" height="631.3371428571429" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/b7d0c285-e5f8-41b8-bf55-4d804973a399_350x558.avif&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:558,&quot;width&quot;:350,&quot;resizeWidth&quot;:396,&quot;bytes&quot;:31590,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/avif&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/185418397?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb7d0c285-e5f8-41b8-bf55-4d804973a399_350x558.avif&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TURZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb7d0c285-e5f8-41b8-bf55-4d804973a399_350x558.avif 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TURZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb7d0c285-e5f8-41b8-bf55-4d804973a399_350x558.avif 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TURZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb7d0c285-e5f8-41b8-bf55-4d804973a399_350x558.avif 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TURZ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb7d0c285-e5f8-41b8-bf55-4d804973a399_350x558.avif 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Espalda con espalda, 1972. </figcaption></figure></div><p>Julieta Benedetto cuenta que est&#225; en proceso de traducci&#243;n de otras obras de Mario de Andrade, entre ellas <em>El turista aprendiz</em>: notas, cr&#243;nicas, un diario de viaje y ensayos de cuando viaj&#243; por los r&#237;os Madeira y Amazonas y hasta Belem do Par&#225;, en 1927. Hace poco lo reedit&#243; <a href="https://www.tintadachina.com.br/">Tinta da China</a>. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_7dF!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feb23cf11-5ea6-4b11-a1b8-f733b9348edb_375x570.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_7dF!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feb23cf11-5ea6-4b11-a1b8-f733b9348edb_375x570.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_7dF!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feb23cf11-5ea6-4b11-a1b8-f733b9348edb_375x570.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_7dF!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feb23cf11-5ea6-4b11-a1b8-f733b9348edb_375x570.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_7dF!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feb23cf11-5ea6-4b11-a1b8-f733b9348edb_375x570.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_7dF!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feb23cf11-5ea6-4b11-a1b8-f733b9348edb_375x570.webp" width="445" height="676.4" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/eb23cf11-5ea6-4b11-a1b8-f733b9348edb_375x570.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:570,&quot;width&quot;:375,&quot;resizeWidth&quot;:445,&quot;bytes&quot;:56826,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/185418397?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feb23cf11-5ea6-4b11-a1b8-f733b9348edb_375x570.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_7dF!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feb23cf11-5ea6-4b11-a1b8-f733b9348edb_375x570.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_7dF!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feb23cf11-5ea6-4b11-a1b8-f733b9348edb_375x570.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_7dF!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feb23cf11-5ea6-4b11-a1b8-f733b9348edb_375x570.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_7dF!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feb23cf11-5ea6-4b11-a1b8-f733b9348edb_375x570.webp 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>Quiero salir corriendo a Brasil a buscar ese libro y lanzarme a leerlo en portugu&#233;s.        <em>O aprendiz de turista: </em>Nuevamente, un rescate, y esto ya parece un centro de ayuda con tanto salvamento en curso. </p><p>Opci&#243;n dos: ped&#237;rselo a mi querida amiga M., que casualmente est&#225; en R&#237;o. Si me animo a mandarle un mensaje y ella puede traerlo, lo ver&#237;a, tocar&#237;a, empezar&#237;a a leer en unos d&#237;as. Prometo contar sobre ese viaje selv&#225;tico en el que Andrade escribi&#243; cosas como esta: &#8220;<em>En Belem, el calor intenso dilata los esqueletos y mi cuerpo se volvi&#243; exactamente del tama&#241;o de mi alma&#8221;</em>.</p><p>Los viajes de Andrade y quiz&#225;s tambi&#233;n los m&#237;os propios me llevan otra vez al poema de Bishop, que va y viene entre viajar y quedarse en casa: <em>Pero, sin duda, hubiera sido un error/no haber visto a los &#225;rboles/flanqueando esta calle,/exageradamente bellos,/no haberlos visto hacer gestos/como arlequines nobles, vestidos de rosa/ No haberse detenido en una gasolinera/ y escuchado/ una melod&#237;a triste de madera y en dos notas/ dos zuecos disparatados/zapateando distra&#237;dos sobre/ un piso de estaci&#243;n sucio de grasa</em>. </p><p><em>Oh, &#191;debemos so&#241;ar nuestros sue&#241;os/ y poseerlos tambi&#233;n?</em></p><p>Cu&#225;nto barullo en unas estrofas, gracias por el desorden. </p><p></p><p>*Las pinturas son de <a href="https://benenwonwufoundation.org/ben-enwonwu/">Benedict Chukwukadibia Enwonwu</a> (1917-1974), icono del modernismo nigeriano. Por estos d&#237;as se expone una retrospectiva de su obra en la <a href="https://www.tate.org.uk/whats-on/tate-modern/nigerian-modernism">Tate Modern.</a>  </p><p>*Gracias Aneti por la recomendac&#237;on. </p>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[Los francesitos]]></title><description><![CDATA[Una historia con notas afrutadas, acidez controlada y migraciones inesperadas.]]></description><link>https://ensiberia.substack.com/p/los-francesitos</link><guid isPermaLink="false">https://ensiberia.substack.com/p/los-francesitos</guid><dc:creator><![CDATA[Carolina Reymúndez]]></dc:creator><pubDate>Sat, 02 May 2026 12:37:30 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!_BqJ!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fea57e39b-863e-44d5-80f1-1290c030733b_500x383.webp" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<p>Susana y Carlos entraron a cenar en un restaurante de Beaune, un pueblo del sur de Francia, despu&#233;s de un d&#237;a de andar y andar. Ellos siempre andaban. Intentaban descifrar un plato del men&#250; cuando una chica muy joven se acerc&#243; para ayudarlos. Ella estudiaba espa&#241;ol y quer&#237;a practicarlo, Susana estudiaba franc&#233;s y quer&#237;a practicarlo. Se  entendieron, se rieron. Carlos los invit&#243; a compartir la mesa y pidi&#243; una botella de vino. Se hicieron amigos.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_BqJ!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fea57e39b-863e-44d5-80f1-1290c030733b_500x383.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_BqJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fea57e39b-863e-44d5-80f1-1290c030733b_500x383.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_BqJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fea57e39b-863e-44d5-80f1-1290c030733b_500x383.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_BqJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fea57e39b-863e-44d5-80f1-1290c030733b_500x383.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_BqJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fea57e39b-863e-44d5-80f1-1290c030733b_500x383.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_BqJ!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fea57e39b-863e-44d5-80f1-1290c030733b_500x383.webp" width="670" height="513.22" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/ea57e39b-863e-44d5-80f1-1290c030733b_500x383.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:383,&quot;width&quot;:500,&quot;resizeWidth&quot;:670,&quot;bytes&quot;:45372,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/195824690?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fea57e39b-863e-44d5-80f1-1290c030733b_500x383.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_BqJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fea57e39b-863e-44d5-80f1-1290c030733b_500x383.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_BqJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fea57e39b-863e-44d5-80f1-1290c030733b_500x383.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_BqJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fea57e39b-863e-44d5-80f1-1290c030733b_500x383.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_BqJ!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fea57e39b-863e-44d5-80f1-1290c030733b_500x383.webp 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">La comida, 1891, Paul Gauguin.</figcaption></figure></div><p>Antes de despedirse intercambiaron direcciones. Las escribieron en un papel porque era una &#233;poca vieja, sin celulares. Quedaron en cartearse (qu&#233; verbo de antes). Susana y Carlos tendr&#237;an sesenti, Angelique y Thibaut, a gatas, veinte.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1fHz!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcf519da4-abd9-4598-9dd7-a77310f6d8e6_1359x764.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1fHz!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcf519da4-abd9-4598-9dd7-a77310f6d8e6_1359x764.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1fHz!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcf519da4-abd9-4598-9dd7-a77310f6d8e6_1359x764.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1fHz!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcf519da4-abd9-4598-9dd7-a77310f6d8e6_1359x764.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1fHz!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcf519da4-abd9-4598-9dd7-a77310f6d8e6_1359x764.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1fHz!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcf519da4-abd9-4598-9dd7-a77310f6d8e6_1359x764.webp" width="1359" height="764" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/cf519da4-abd9-4598-9dd7-a77310f6d8e6_1359x764.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:764,&quot;width&quot;:1359,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:295430,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/195824690?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcf519da4-abd9-4598-9dd7-a77310f6d8e6_1359x764.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1fHz!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcf519da4-abd9-4598-9dd7-a77310f6d8e6_1359x764.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1fHz!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcf519da4-abd9-4598-9dd7-a77310f6d8e6_1359x764.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1fHz!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcf519da4-abd9-4598-9dd7-a77310f6d8e6_1359x764.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1fHz!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcf519da4-abd9-4598-9dd7-a77310f6d8e6_1359x764.webp 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Mata Mua, 1891.</figcaption></figure></div><p>Un d&#237;a recibieron una carta de Angelique donde les contaba que quer&#237;an conocer Argentina, dec&#237;a que ya ten&#237;an pasaje, llegar&#237;an en un mes. Ella quer&#237;a ense&#241;ar franc&#233;s y Thibaut, que trabajaba en un vi&#241;edo, le ten&#237;a ganas a Mendoza. Carlos y Susana respondieron enseguida: &#8220;Los esperamos, tenemos lugar para hospedarlos&#8221;. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FYdr!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc74996d2-b751-4fb3-bd69-9c8ad816d591_1601x1834.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FYdr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc74996d2-b751-4fb3-bd69-9c8ad816d591_1601x1834.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FYdr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc74996d2-b751-4fb3-bd69-9c8ad816d591_1601x1834.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FYdr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc74996d2-b751-4fb3-bd69-9c8ad816d591_1601x1834.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FYdr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc74996d2-b751-4fb3-bd69-9c8ad816d591_1601x1834.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FYdr!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc74996d2-b751-4fb3-bd69-9c8ad816d591_1601x1834.jpeg" width="520" height="595.7142857142857" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/c74996d2-b751-4fb3-bd69-9c8ad816d591_1601x1834.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1668,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:520,&quot;bytes&quot;:3730643,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/195824690?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc74996d2-b751-4fb3-bd69-9c8ad816d591_1601x1834.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FYdr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc74996d2-b751-4fb3-bd69-9c8ad816d591_1601x1834.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FYdr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc74996d2-b751-4fb3-bd69-9c8ad816d591_1601x1834.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FYdr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc74996d2-b751-4fb3-bd69-9c8ad816d591_1601x1834.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FYdr!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc74996d2-b751-4fb3-bd69-9c8ad816d591_1601x1834.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Retrato de una mujer joven (Jeanne Goupil), 1896.</figcaption></figure></div><p>Lleg&#243; el d&#237;a. Susana y Carlos estaban radiantes: sus hijos se hab&#237;an ido hac&#237;a rato y la casa volv&#237;a a estar animada con los nuevos hu&#233;spedes. Los llevaron a La Boca y a escuchar tango y a una parrilla de mala muerte para que supieran que ac&#225; se come buena carne en cualquier lado. Les mostraron el Obelisco y el r&#237;o, San Telmo y la Costanera. Carlos les dec&#237;a <em>los francesitos</em>. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cYaS!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F51ae979a-4420-41b2-8a2b-1621703cd6f2_1181x868.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cYaS!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F51ae979a-4420-41b2-8a2b-1621703cd6f2_1181x868.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cYaS!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F51ae979a-4420-41b2-8a2b-1621703cd6f2_1181x868.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cYaS!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F51ae979a-4420-41b2-8a2b-1621703cd6f2_1181x868.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cYaS!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F51ae979a-4420-41b2-8a2b-1621703cd6f2_1181x868.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cYaS!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F51ae979a-4420-41b2-8a2b-1621703cd6f2_1181x868.jpeg" width="692" height="508.59949195596954" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/51ae979a-4420-41b2-8a2b-1621703cd6f2_1181x868.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:868,&quot;width&quot;:1181,&quot;resizeWidth&quot;:692,&quot;bytes&quot;:331986,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/195824690?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F51ae979a-4420-41b2-8a2b-1621703cd6f2_1181x868.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cYaS!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F51ae979a-4420-41b2-8a2b-1621703cd6f2_1181x868.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cYaS!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F51ae979a-4420-41b2-8a2b-1621703cd6f2_1181x868.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cYaS!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F51ae979a-4420-41b2-8a2b-1621703cd6f2_1181x868.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cYaS!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F51ae979a-4420-41b2-8a2b-1621703cd6f2_1181x868.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Parau Api (&#191;Qu&#233; hay de nuevo?), 1892. </figcaption></figure></div><p>Un d&#237;a, los francesitos se fueron a Mendoza, trabajaron como cosechadores, viajaron por el pa&#237;s con mochila, conocieron gente, se hicieron m&#225;s amigos. Meses m&#225;s tarde volvieron a Buenos Aires y despu&#233;s, a Francia (con Argentina en el coraz&#243;n). Al tiempo decidieron volver a vivir a Salta: Angelique buscar&#237;a trabajo en la Alianza Francesa y Thibaut en una bodega. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!3092!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4b3ebff1-bcfe-4d3f-8a01-14b800096107_3176x2527.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!3092!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4b3ebff1-bcfe-4d3f-8a01-14b800096107_3176x2527.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!3092!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4b3ebff1-bcfe-4d3f-8a01-14b800096107_3176x2527.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!3092!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4b3ebff1-bcfe-4d3f-8a01-14b800096107_3176x2527.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!3092!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4b3ebff1-bcfe-4d3f-8a01-14b800096107_3176x2527.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!3092!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4b3ebff1-bcfe-4d3f-8a01-14b800096107_3176x2527.jpeg" width="655" height="520.940934065934" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/4b3ebff1-bcfe-4d3f-8a01-14b800096107_3176x2527.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1158,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:655,&quot;bytes&quot;:717413,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/195824690?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4b3ebff1-bcfe-4d3f-8a01-14b800096107_3176x2527.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!3092!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4b3ebff1-bcfe-4d3f-8a01-14b800096107_3176x2527.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!3092!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4b3ebff1-bcfe-4d3f-8a01-14b800096107_3176x2527.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!3092!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4b3ebff1-bcfe-4d3f-8a01-14b800096107_3176x2527.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!3092!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4b3ebff1-bcfe-4d3f-8a01-14b800096107_3176x2527.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Jinetes en la playa, 1902.</figcaption></figure></div><p>&#201;l dej&#243; un CV en una bodega exclusiva, inaugurada poco antes, biodin&#225;mica, establecida en varios pa&#237;ses. La prueba para entrar fue una cata a ciegas con el due&#241;o, que no era argentino. Hab&#237;a que anotar en una libreta la cepa, notas de cata y a&#241;ada. Sin saberlo, Thibaut y el due&#241;o escribieron las mismas impresiones. Empez&#243; a trabajar ah&#237;, en lo alto de los Valles Calchaqu&#237;es.</p><p>La vida sigui&#243;. Los francesitos ya no eran tan j&#243;venes. Ella se fue a vivir a M&#233;xico, ense&#241;&#243; franc&#233;s por all&#225; y despu&#233;s volvi&#243; a Francia y tuvo muchos hijos con otro franc&#233;s. &#201;l se encerr&#243; en los valles como un oso rubio guardado en una cueva. Experiment&#243; cepas y <em>blends</em>, catas verticales y peque&#241;as parcelas de altura. </p><p>Algunos se preguntan c&#243;mo hizo, sin salir de su cueva, para enamorarse. Quiz&#225;s entr&#243; ella con una canasta de empanadas salte&#241;as y lo conquist&#243;, la cosa es que a&#241;os m&#225;s tarde se casaron y tuvieron hijos. Thibaut sigui&#243; probando, gan&#243; premios y hoy no s&#243;lo hace su vino <em>Thibaut</em>, tambi&#233;n cre&#243; su propia marca, <em>Familia Delmotte, </em>desarrollada en una finca de altura de Payogasta.<em> </em></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cL-U!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc1c7acb1-7cc1-42ac-a5c9-c3ba36f59ee1_1000x791.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cL-U!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc1c7acb1-7cc1-42ac-a5c9-c3ba36f59ee1_1000x791.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cL-U!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc1c7acb1-7cc1-42ac-a5c9-c3ba36f59ee1_1000x791.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cL-U!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc1c7acb1-7cc1-42ac-a5c9-c3ba36f59ee1_1000x791.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cL-U!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc1c7acb1-7cc1-42ac-a5c9-c3ba36f59ee1_1000x791.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cL-U!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc1c7acb1-7cc1-42ac-a5c9-c3ba36f59ee1_1000x791.jpeg" width="1000" height="791" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/c1c7acb1-7cc1-42ac-a5c9-c3ba36f59ee1_1000x791.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:791,&quot;width&quot;:1000,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:197541,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/195824690?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc1c7acb1-7cc1-42ac-a5c9-c3ba36f59ee1_1000x791.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cL-U!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc1c7acb1-7cc1-42ac-a5c9-c3ba36f59ee1_1000x791.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cL-U!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc1c7acb1-7cc1-42ac-a5c9-c3ba36f59ee1_1000x791.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cL-U!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc1c7acb1-7cc1-42ac-a5c9-c3ba36f59ee1_1000x791.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cL-U!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc1c7acb1-7cc1-42ac-a5c9-c3ba36f59ee1_1000x791.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Ararea (El perro rojo), 1892.</figcaption></figure></div><p>Los record&#233; porque en mi casa siempre los recordamos. Por las vueltas de la vida y de los viajes. Por los amigos nuevos y las migraciones inesperadas. &#191;Sab&#233;s algo de Angelique y Thibaut? Los guardamos en bloque aunque ellos no se hayan vuelto a ver. Contamos la historia y la volvemos a contar. Porque fuimos juntos al Chino de Pompeya a escuchar tango y porque durmieron en mi cuarto. Porque pronto vendr&#225;n unos amigos a quedarse en casa y porque en eso s&#237; me parezco a Susana y Carlos, que son mis padres.  </p><p></p><p>*Las pinturas son de <a href="https://www.museothyssen.org/coleccion/artistas/gauguin-paul">Paul Gauguin</a> (1848-1903), de sus a&#241;os en Tahit&#237; y las Islas Marquesas, en la Polinesia francesa. </p>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[Hacer durar lo efímero ]]></title><description><![CDATA[Memoria, rescate y homenaje en un documental sobre El Corte.]]></description><link>https://ensiberia.substack.com/p/hacer-durar-lo-efimero</link><guid isPermaLink="false">https://ensiberia.substack.com/p/hacer-durar-lo-efimero</guid><dc:creator><![CDATA[Carolina Reymúndez]]></dc:creator><pubDate>Sat, 25 Apr 2026 12:21:47 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!QFZb!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4c433ae1-6233-4261-bb00-93e3fd449183_1500x1174.webp" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<p>Cuando la pel&#237;cula termin&#243;, los cuatro integrantes vivos de la exbanda subieron al escenario. Faltaba uno, muerto hace m&#225;s de treinta a&#241;os durante una salida en lancha en la costa de J&#225;vea, en Espa&#241;a. Algunos le dicen el &#193;ngel; su mam&#225;, el &#193;ngel del mar. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4rTm!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9edd3ed2-d0ba-4d30-9bd7-2583f5834910_1332x1854.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4rTm!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9edd3ed2-d0ba-4d30-9bd7-2583f5834910_1332x1854.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4rTm!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9edd3ed2-d0ba-4d30-9bd7-2583f5834910_1332x1854.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4rTm!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9edd3ed2-d0ba-4d30-9bd7-2583f5834910_1332x1854.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4rTm!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9edd3ed2-d0ba-4d30-9bd7-2583f5834910_1332x1854.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4rTm!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9edd3ed2-d0ba-4d30-9bd7-2583f5834910_1332x1854.webp" width="554" height="771.1081081081081" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/9edd3ed2-d0ba-4d30-9bd7-2583f5834910_1332x1854.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1854,&quot;width&quot;:1332,&quot;resizeWidth&quot;:554,&quot;bytes&quot;:202624,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/194832565?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9edd3ed2-d0ba-4d30-9bd7-2583f5834910_1332x1854.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4rTm!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9edd3ed2-d0ba-4d30-9bd7-2583f5834910_1332x1854.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4rTm!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9edd3ed2-d0ba-4d30-9bd7-2583f5834910_1332x1854.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4rTm!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9edd3ed2-d0ba-4d30-9bd7-2583f5834910_1332x1854.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4rTm!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9edd3ed2-d0ba-4d30-9bd7-2583f5834910_1332x1854.webp 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Muchacha en la ventana, Dal&#237;, 1925.</figcaption></figure></div><p>Se llamaban <em>El Corte</em> y solo lanzaron dos discos: <em>El Corte</em> y <em>El camino contrario</em>, los primeros vinilos que Daniel Flores, uno de los realizadores junto a Mart&#237;n Wain, compr&#243; en su vida, a los 13 a&#241;os. Y no par&#243; de escucharlos, a&#250;n cuando la banda ya no exist&#237;a. A&#250;n la semana pasada, quiz&#225;s tambi&#233;n hace un rato. </p><p>Ese hecho y la tragedia de una muerte joven dispararon <em><a href="https://youtu.be/knvgCOUcBFE">El camino contrario</a></em>, el documental sobre una banda de culto del under porte&#241;o estrenado hace unos d&#237;as en el <a href="https://bafici.org/">Bafici</a>.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!oJPR!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0159cd87-5255-4a4e-9a50-c651bdcc1846_1024x680.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!oJPR!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0159cd87-5255-4a4e-9a50-c651bdcc1846_1024x680.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!oJPR!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0159cd87-5255-4a4e-9a50-c651bdcc1846_1024x680.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!oJPR!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0159cd87-5255-4a4e-9a50-c651bdcc1846_1024x680.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!oJPR!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0159cd87-5255-4a4e-9a50-c651bdcc1846_1024x680.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!oJPR!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0159cd87-5255-4a4e-9a50-c651bdcc1846_1024x680.jpeg" width="694" height="460.859375" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/0159cd87-5255-4a4e-9a50-c651bdcc1846_1024x680.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:680,&quot;width&quot;:1024,&quot;resizeWidth&quot;:694,&quot;bytes&quot;:128737,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/194832565?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0159cd87-5255-4a4e-9a50-c651bdcc1846_1024x680.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!oJPR!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0159cd87-5255-4a4e-9a50-c651bdcc1846_1024x680.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!oJPR!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0159cd87-5255-4a4e-9a50-c651bdcc1846_1024x680.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!oJPR!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0159cd87-5255-4a4e-9a50-c651bdcc1846_1024x680.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!oJPR!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0159cd87-5255-4a4e-9a50-c651bdcc1846_1024x680.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">La persistencia de la memoria, 1931.</figcaption></figure></div><p>Los cuatro integrantes que subieron al escenario eran: Javier Calamaro, Federico Oldenburg, Pablo Martin y Leo Ramella. Faltaba Hern&#225;n Darwin Reyna, el cantante y compositor que qued&#243; para siempre en el Mediterr&#225;neo, a los 30 a&#241;os.</p><p><em>Llevaba puesta una campera pesada y no se la pod&#237;amos sacar, &#233;l no nadaba bien y las olas eran tan altas que se nos fue, no lo pudimos sostener m&#225;s</em>, eso dice en la pel&#237;cula Sol, la novia de aquel momento, que sobrevivi&#243; al naufragio.  </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QFZb!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4c433ae1-6233-4261-bb00-93e3fd449183_1500x1174.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QFZb!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4c433ae1-6233-4261-bb00-93e3fd449183_1500x1174.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QFZb!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4c433ae1-6233-4261-bb00-93e3fd449183_1500x1174.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QFZb!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4c433ae1-6233-4261-bb00-93e3fd449183_1500x1174.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QFZb!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4c433ae1-6233-4261-bb00-93e3fd449183_1500x1174.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QFZb!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4c433ae1-6233-4261-bb00-93e3fd449183_1500x1174.webp" width="676" height="529.2857142857143" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/4c433ae1-6233-4261-bb00-93e3fd449183_1500x1174.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1140,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:676,&quot;bytes&quot;:264620,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/194832565?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4c433ae1-6233-4261-bb00-93e3fd449183_1500x1174.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QFZb!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4c433ae1-6233-4261-bb00-93e3fd449183_1500x1174.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QFZb!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4c433ae1-6233-4261-bb00-93e3fd449183_1500x1174.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QFZb!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4c433ae1-6233-4261-bb00-93e3fd449183_1500x1174.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QFZb!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4c433ae1-6233-4261-bb00-93e3fd449183_1500x1174.webp 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Cabeza de Medusa, 1962. </figcaption></figure></div><p>La pel&#237;cula se hizo de a cachitos, escarbando en archivos anal&#243;gicos, uniendo cabos, tendiendo redes, contactando a amigos de amigos. Encontraron fotos, cartas que aportaron la madre y la hermana de Hern&#225;n; llevaron a los integrantes vivos al dep&#243;sito espectacular de Aguas Sanitarias de Devoto, donde <em>El Corte </em>grab&#243; el video clip del tema <em>Ansia Negra. </em>Buscaron rastros, como detectives o como sabuesos. Entrevistaron a las novias de Hern&#225;n: Sol volvi&#243; en lancha al lugar de los hechos. Aqu&#237; fue, aqu&#237; se qued&#243;, dijo y mir&#243; las olas que flameaban ariscas en un d&#237;a nublado. </p><p>Entonces, ah&#237; arriba del escenario, despu&#233;s de la pel&#237;cula, Pablo Martin dijo que la banda no hab&#237;a tenido demasiados seguidores, ser&#237;an unos 300, dijo, pero para esos 300 signific&#243; much&#237;simo. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-1Ef!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1eeae4fd-c383-4129-b3ca-30fe1a60ae27_798x1024.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-1Ef!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1eeae4fd-c383-4129-b3ca-30fe1a60ae27_798x1024.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-1Ef!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1eeae4fd-c383-4129-b3ca-30fe1a60ae27_798x1024.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-1Ef!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1eeae4fd-c383-4129-b3ca-30fe1a60ae27_798x1024.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-1Ef!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1eeae4fd-c383-4129-b3ca-30fe1a60ae27_798x1024.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-1Ef!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1eeae4fd-c383-4129-b3ca-30fe1a60ae27_798x1024.jpeg" width="532" height="682.6666666666666" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/1eeae4fd-c383-4129-b3ca-30fe1a60ae27_798x1024.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1024,&quot;width&quot;:798,&quot;resizeWidth&quot;:532,&quot;bytes&quot;:333176,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/194832565?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1eeae4fd-c383-4129-b3ca-30fe1a60ae27_798x1024.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-1Ef!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1eeae4fd-c383-4129-b3ca-30fe1a60ae27_798x1024.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-1Ef!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1eeae4fd-c383-4129-b3ca-30fe1a60ae27_798x1024.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-1Ef!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1eeae4fd-c383-4129-b3ca-30fe1a60ae27_798x1024.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-1Ef!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1eeae4fd-c383-4129-b3ca-30fe1a60ae27_798x1024.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Sue&#241;o causado por el vuelo de una abeja alrededor de una granada un segundo antes de despertar, Dal&#237;, 1944.</figcaption></figure></div><p>Como suele suceder en los estrenos del Bafici, se habilit&#243; una ronda de preguntas. Levant&#243; la mano un hombre con poco pelo, le pasaron el micr&#243;fono y, como si hubiera esperado el momento para decirlo, lanz&#243;: &#8220;Yo soy uno de esos 300&#8221;. </p><p>Despu&#233;s pidi&#243; el micr&#243;fono uno de una fila en la mitad de la sala; usaba gorra y ten&#237;a algunas canas en la barba: &#8220;Yo soy otro de esos 300&#8221;. </p><p>Al final, habl&#243; alguien m&#225;s joven &#8211;con abundante pelo&#8211; y aclar&#243; que &#233;l no era uno de los 300. Que integraba el Bafici, que vio la pel&#237;cula por trabajo y se qued&#243; conmovido con la historia y enganchado por el magnetismo de Hern&#225;n Reyna.</p><p>No hay registro de la voz de Hern&#225;n, salvo cantando. En documental aparece en fotos y grabaciones, hasta hay una filmaci&#243;n en Super 8. Se lo ve muy joven, flaco, sensual, de rasgos finos y corte moderno. Hace caras y morisquetas para la c&#225;mara o mira fijo con los ojos delineados o se r&#237;e con con Sol en la playa o camina en un bosque o canta de espaldas al p&#250;blico. Su presencia tiene un aspecto et&#233;reo, casi fantasmal. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!niMA!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3d669bc0-f0ce-4687-b298-c8652aeced8d_1500x1194.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!niMA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3d669bc0-f0ce-4687-b298-c8652aeced8d_1500x1194.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!niMA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3d669bc0-f0ce-4687-b298-c8652aeced8d_1500x1194.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!niMA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3d669bc0-f0ce-4687-b298-c8652aeced8d_1500x1194.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!niMA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3d669bc0-f0ce-4687-b298-c8652aeced8d_1500x1194.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!niMA!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3d669bc0-f0ce-4687-b298-c8652aeced8d_1500x1194.webp" width="648" height="515.8186813186813" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/3d669bc0-f0ce-4687-b298-c8652aeced8d_1500x1194.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1159,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:648,&quot;bytes&quot;:83298,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/194832565?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3d669bc0-f0ce-4687-b298-c8652aeced8d_1500x1194.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!niMA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3d669bc0-f0ce-4687-b298-c8652aeced8d_1500x1194.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!niMA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3d669bc0-f0ce-4687-b298-c8652aeced8d_1500x1194.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!niMA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3d669bc0-f0ce-4687-b298-c8652aeced8d_1500x1194.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!niMA!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3d669bc0-f0ce-4687-b298-c8652aeced8d_1500x1194.webp 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Los elefantes caminan con sus piernas largas, delgadas y fr&#225;giles, 1948. </figcaption></figure></div><p>El que no era de los 300, y ni siquiera conoc&#237;a la banda antes de la pel&#237;cula, volvi&#243; al estreno para verla en pantalla grande. El documental crec&#237;a con las preguntas y comentarios de los espectadores. </p><p>Camino a casa pens&#233; en el verbo rescatar &#8211;y en los que rescatan (&#191;rescatistas?)&#8211;  y en este rescate en particular, como b&#250;squeda y homenaje, como reconstrucci&#243;n. Antes, El Corte eran los discos y una serie de im&#225;genes &#8211;borrosas, posiblemente&#8211; en la mente de esos 300, ahora existe una historia con la voz de los que la vivieron. Entre todos &#8211;y el gran montaje de Eliane Katz, que uni&#243; las partes, y el sonido maestro de Esteban Descalzo&#8211; materializaron la memoria: la volvieron una cosa, un documental, para 300 y m&#225;s. </p><p></p><p>*Ronda esta historia algo de la dualidad del mundo acu&#225;tico: las profundidades oscuras y tenebrosas y, a la vez, la libertad de movimiento y los gestos fluidos del agua, por eso eleg&#237; a Salvador Dal&#237;. En internet circulan <a href="https://www.clarin.com/espectaculos/musica/corte--mito-rengo-rock-argentino-psicodelia--drogas--naufragio-mortal-sobrevida-inesperada_0_SJfBirWK2.html">notas</a> y fotos de <em>El Corte</em>, de Hern&#225;n Reyna. Y, la m&#250;sica. </p>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[ Az-zuqâq]]></title><description><![CDATA[La calle sin salida y las posibilidades.]]></description><link>https://ensiberia.substack.com/p/az-zuqaq</link><guid isPermaLink="false">https://ensiberia.substack.com/p/az-zuqaq</guid><dc:creator><![CDATA[Carolina Reymúndez]]></dc:creator><pubDate>Sat, 18 Apr 2026 12:37:55 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!wb5Z!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4a30ed7-ab6e-4698-bae6-ab14f2ff0642_1024x847.webp" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<p>Por ah&#237;, no. Lo puede marcar una se&#241;al de tr&#225;nsito, la vida misma o el trazado urbano de un barrio &#225;rabe a trav&#233;s de una <em>az-zuq&#226;q</em>, calle sin salida.  </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EjJq!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6d1d78e4-9615-4acb-9f0d-a23e1841daf4_768x566.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EjJq!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6d1d78e4-9615-4acb-9f0d-a23e1841daf4_768x566.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EjJq!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6d1d78e4-9615-4acb-9f0d-a23e1841daf4_768x566.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EjJq!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6d1d78e4-9615-4acb-9f0d-a23e1841daf4_768x566.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EjJq!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6d1d78e4-9615-4acb-9f0d-a23e1841daf4_768x566.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EjJq!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6d1d78e4-9615-4acb-9f0d-a23e1841daf4_768x566.jpeg" width="616" height="453.9791666666667" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/6d1d78e4-9615-4acb-9f0d-a23e1841daf4_768x566.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:566,&quot;width&quot;:768,&quot;resizeWidth&quot;:616,&quot;bytes&quot;:88615,&quot;alt&quot;:&quot;&quot;,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/193610872?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6d1d78e4-9615-4acb-9f0d-a23e1841daf4_768x566.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" title="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EjJq!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6d1d78e4-9615-4acb-9f0d-a23e1841daf4_768x566.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EjJq!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6d1d78e4-9615-4acb-9f0d-a23e1841daf4_768x566.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EjJq!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6d1d78e4-9615-4acb-9f0d-a23e1841daf4_768x566.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EjJq!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6d1d78e4-9615-4acb-9f0d-a23e1841daf4_768x566.jpeg 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Carrera libre de caballos, hacia 1817.</figcaption></figure></div><p>Hace algunas semanas estuve en Chelva, un pueblo chico del interior de la comunidad valenciana que, como tantos en Espa&#241;a, antes fue &#225;rabe. Camin&#233; por el barrio de Benacacira, con calles angostas, fuentes p&#250;blicas y plantas que escapan de ventanas donde da la impresi&#243;n de que alguien mira. De que siempre hay ojos escondidos como c&#225;maras atentas. Pintado de azul-celeste, el barrio &#225;rabe recuerda a la medina de Chefchaouen, en Marruecos. </p><p>En un cruce, la calle se divid&#237;a en dos y la gu&#237;a pregunt&#243;: &#191;para d&#243;nde ir&#237;as? Antes de escuchar la respuesta agreg&#243;: &#8220;Hacia un lado hay salida; hacia el otro, no&#8221;.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uoiz!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcc7a9d4e-05d4-4300-bf66-af72f2486288_1005x640.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uoiz!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcc7a9d4e-05d4-4300-bf66-af72f2486288_1005x640.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uoiz!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcc7a9d4e-05d4-4300-bf66-af72f2486288_1005x640.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uoiz!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcc7a9d4e-05d4-4300-bf66-af72f2486288_1005x640.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uoiz!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcc7a9d4e-05d4-4300-bf66-af72f2486288_1005x640.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uoiz!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcc7a9d4e-05d4-4300-bf66-af72f2486288_1005x640.webp" width="658" height="419.02487562189054" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/cc7a9d4e-05d4-4300-bf66-af72f2486288_1005x640.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:640,&quot;width&quot;:1005,&quot;resizeWidth&quot;:658,&quot;bytes&quot;:100020,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/193610872?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcc7a9d4e-05d4-4300-bf66-af72f2486288_1005x640.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uoiz!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcc7a9d4e-05d4-4300-bf66-af72f2486288_1005x640.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uoiz!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcc7a9d4e-05d4-4300-bf66-af72f2486288_1005x640.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uoiz!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcc7a9d4e-05d4-4300-bf66-af72f2486288_1005x640.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uoiz!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcc7a9d4e-05d4-4300-bf66-af72f2486288_1005x640.webp 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Dos caballos, 1809.</figcaption></figure></div><p>Cont&#243; que las <em>az-zuq&#226;q</em> &#8211;<em>atzucac</em>, en valenciano&#8211; fueron cuidadosamente planificadas porque ayudaban a la defensa en caso de invasi&#243;n y, en el &#225;mbito urbano, funcionaban como un espacio semiprivado para las familias que viv&#237;an ah&#237;. </p><p>Ese d&#237;a eleg&#237; la ruta que no desembocaba en un <em>cul-de- sac.</em> &#191;La ruta corrercta?<em> </em>A la noche, al repasar el recorrido, volvi&#243; la imagen de la calle sin salida y me pregunt&#233; por la actitud que uno toma ante la imposibilidad de paso. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!eDOW!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca84d14d-605c-4ce9-8e57-c54a7cd1df76_500x652.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!eDOW!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca84d14d-605c-4ce9-8e57-c54a7cd1df76_500x652.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!eDOW!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca84d14d-605c-4ce9-8e57-c54a7cd1df76_500x652.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!eDOW!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca84d14d-605c-4ce9-8e57-c54a7cd1df76_500x652.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!eDOW!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca84d14d-605c-4ce9-8e57-c54a7cd1df76_500x652.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!eDOW!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca84d14d-605c-4ce9-8e57-c54a7cd1df76_500x652.jpeg" width="468" height="610.272" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/ca84d14d-605c-4ce9-8e57-c54a7cd1df76_500x652.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:652,&quot;width&quot;:500,&quot;resizeWidth&quot;:468,&quot;bytes&quot;:105068,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/193610872?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca84d14d-605c-4ce9-8e57-c54a7cd1df76_500x652.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!eDOW!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca84d14d-605c-4ce9-8e57-c54a7cd1df76_500x652.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!eDOW!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca84d14d-605c-4ce9-8e57-c54a7cd1df76_500x652.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!eDOW!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca84d14d-605c-4ce9-8e57-c54a7cd1df76_500x652.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!eDOW!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca84d14d-605c-4ce9-8e57-c54a7cd1df76_500x652.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Oficial de cazadores a la carga, 1812.</figcaption></figure></div><p>El caballo rampante de G&#233;ricault no parece aceptar una negativa. <em>Oficial de cazadores de la guardia imperial a la carga</em>, una de sus obras m&#225;s famosas. Por ac&#225;, no. Reconozco el br&#237;o y el drama, incluso la ferocidad y el deseo de romper la pared a mazazos hasta volverla una calle con salida. </p><p>Caballos y caballeros, sobre esa tensi&#243;n trabaj&#243; el pintor franc&#233;s que se cay&#243; varias veces de su caballo. Hasta lo llamaron indomable. Amaba la libertad y la tragedia que encarn&#243; el caballo en una &#233;poca de guerras cuerpo a cuerpo. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wb5Z!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4a30ed7-ab6e-4698-bae6-ab14f2ff0642_1024x847.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wb5Z!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4a30ed7-ab6e-4698-bae6-ab14f2ff0642_1024x847.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wb5Z!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4a30ed7-ab6e-4698-bae6-ab14f2ff0642_1024x847.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wb5Z!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4a30ed7-ab6e-4698-bae6-ab14f2ff0642_1024x847.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wb5Z!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4a30ed7-ab6e-4698-bae6-ab14f2ff0642_1024x847.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wb5Z!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4a30ed7-ab6e-4698-bae6-ab14f2ff0642_1024x847.webp" width="620" height="512.83203125" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/d4a30ed7-ab6e-4698-bae6-ab14f2ff0642_1024x847.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:847,&quot;width&quot;:1024,&quot;resizeWidth&quot;:620,&quot;bytes&quot;:71264,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/193610872?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4a30ed7-ab6e-4698-bae6-ab14f2ff0642_1024x847.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wb5Z!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4a30ed7-ab6e-4698-bae6-ab14f2ff0642_1024x847.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wb5Z!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4a30ed7-ab6e-4698-bae6-ab14f2ff0642_1024x847.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wb5Z!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4a30ed7-ab6e-4698-bae6-ab14f2ff0642_1024x847.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wb5Z!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4a30ed7-ab6e-4698-bae6-ab14f2ff0642_1024x847.webp 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Cinco caballos vistos desde atr&#225;s, hacia 1820. </figcaption></figure></div><p>Quiz&#225;s porque no tenemos pasado &#225;rabe, no hay demasiadas calles sin salida en Buenos Aires. De las <em>az-zuq&#226;q</em> no literales, las que marca la vida, est&#225; lleno en todas partes. C&#243;mo pararse, si no es en dos patas. Entonces surge la necesidad de darle una vuelta y otra m&#225;s hasta encontrar un camino alternativo, y reservar el br&#237;o y el pensamiento para esa b&#250;squeda. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VKuh!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7b68297e-8fa8-424a-b88e-65299fbff4cc_506x600.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VKuh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7b68297e-8fa8-424a-b88e-65299fbff4cc_506x600.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VKuh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7b68297e-8fa8-424a-b88e-65299fbff4cc_506x600.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VKuh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7b68297e-8fa8-424a-b88e-65299fbff4cc_506x600.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VKuh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_webp, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7b68297e-8fa8-424a-b88e-65299fbff4cc_506x600.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VKuh!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7b68297e-8fa8-424a-b88e-65299fbff4cc_506x600.jpeg" width="476" height="564.4268774703557" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/7b68297e-8fa8-424a-b88e-65299fbff4cc_506x600.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:600,&quot;width&quot;:506,&quot;resizeWidth&quot;:476,&quot;bytes&quot;:41422,&quot;alt&quot;:&quot;&quot;,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://ensiberia.substack.com/i/193610872?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7b68297e-8fa8-424a-b88e-65299fbff4cc_506x600.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" title="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VKuh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_424, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7b68297e-8fa8-424a-b88e-65299fbff4cc_506x600.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VKuh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_848, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7b68297e-8fa8-424a-b88e-65299fbff4cc_506x600.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VKuh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1272, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7b68297e-8fa8-424a-b88e-65299fbff4cc_506x600.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VKuh!, /__u/ensiberia.substack.com/w_1456, /__u/ensiberia.substack.com/c_limit, /__u/ensiberia.substack.com/f_auto, /__u/ensiberia.substack.com/q_auto:good, /__u/ensiberia.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7b68297e-8fa8-424a-b88e-65299fbff4cc_506x600.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Cabeza de caballo blanco, 1815. </figcaption></figure></div><p>Y aparece tambi&#233;n la posibilidad de abandonarse a la pausa. De acomodarse junto a la <em>az-zuq&#226;q</em> y respirar ah&#237; hasta convertirla en un cuarto propio y descorrer otras cortinas para que ese espacio no tenga l&#237;mites. Calle sin salida: aunque haya una preposici&#243;n que quita, mirar lo que da, sin corcoveos ni cabriolas, con la nobleza de un tordillo manso. </p><p></p><p>*Los caballos son de <a href="https://www.museothyssen.org/coleccion/artistas/gericault-theodore">Th&#233;odore G&#233;ricault</a>, un pintor precoz, rom&#225;ntico que naci&#243; en Ruan, en 1791, y muri&#243; en Par&#237;s, en 1824, a los 33 a&#241;os. </p>]]></content:encoded></item></channel></rss>