Bir kun jizzaki. Boshqa kuni osmonda uchasiz. Baʼzan hayot goʻzal koʻrinib ketsa. Baʼzida esa sababsiz tushkunlik, depressiyaga tushib qolasizmi?

Bu shunchaki kayfiyat oʻzgarishi emas. Bu oʻsha zerikarli biologiya darslarida tashlab oʻtib ketilgan mavzuga aloqador.

Xullas, gapni choʻzmaylik. Ayol-qizlarda 28 kun davom etadigan davr (цикл) bor. Inglizchada bu "The Menstural Cycle" deb ataladi. Oʻzbekcha aniq tarjimasi yoʻq-ku. "Hayz davri" deya qolamiz.

Har oy 4 xil fazani boshdan kechirasiz. Shunga koʻra kayfiyatingiz oʻynab turadi. Bular:

- Follicular phase

- Ovulation

- Luteal phase

- Menstruation

Endi bir chekkadan odamchasiga soddaroq qilib tushuntiray. Boʻlmasa biologiya darslaridek zerikarli boʻlib qolib, esnashni boshlamang yana :)

FOLIKULYAR FAZA

Bu davrda eng motivatsiyaga toʻlgan, togʻni talqon qiladigan energiyada boʻlasiz. Kuningiz produktiv oʻtadi. Kayfiyat zoʻr. Hayotga pushti koʻzoynakda qaray boshlaysiz. Sababi tanangizdagi ayollik garmoni — estrogen koʻtarilgan boʻladi.

Tashqaridan nima boʻlishini bildik. Endi ichkarida nima sodir boʻladi?

Tuxumdonda tuxum hujayralari rivojlanadi. Bachadon devori qisqaradi. Homilador boʻlish ehtimoli eng yuqori boʻlgan davr.

OVULYASIYA

Endi bu davr ham baxtli kunlaringiz davomi. Kayfiyat zoʻr. Estrogen (ayollik garmoni) koʻtarilgani hisobiga, koʻchada oʻtgan ketgan yigit koʻzingizga chiroyli koʻrinadi. Munosabatlar istab qolasiz. Oʻzingizga muhabbatingiz oshadi. Makiyajlar oʻxshab chiqadi. Yuz tiniq boʻladi.

Tanamizda esa boshqa moʻjizalar sodir boʻladi. Tuxum hujaylari urugʻlanishga tayyor boʻlib, tashqariga chiqadi. Oʻzi tuxum hujayralari 24 soat atrofida yashasa-da, erkak hujayralarining yashovchanligi sababli 5 kun ichida homilador boʻlish ehtimoli juda yuqori boʻladi.

LUTEAL FAZASI

Bu siqilish faslining boshlanishi. Yolgʻiz qolgingiz kelib qoladi. Kun boʻyi kayfiyatsiz, tushkun yurasiz. Sal narsaga taʼsirlanib, arzimagan narsaga yigʻlab yuborasiz. Kechasi uxlolmay, bir narsalarni oʻylab chiqasiz. Gʻamxoʻrlikka juda-juda muhtoj boʻlgan davringiz.

Tanangiz harorati koʻtariladi. Lekin bu isitma emas. Koʻkrak yoki boʻgʻimlar ogʻrishi mumkin. Oydek yuzingizga toshmalar, husnbuzarlar toshadi. Hayz kunlaridan oldingi xafalik hukmron boʻladi.

MENSTURATSIYA (HAYZ KUNLARI)

9-13 yoshlar atrofida balogʻatga yetgan qizlarda kuzatiladigan holat. 2-7 kun davom etadi. Boshingizdan oʻtgandir? Qoʻrqmaganmisiz?

Qoʻpol qilib aytganda, tanangiz homilador boʻla olmagani uchun jahl qilib, tashqariga qon chiqaradi.

Bu kunlarda bel va qorindan pastki qismlarda ogʻriq his qilasiz. Hech narsa qilmay charchaysiz. Umuman energiya, motivatsiya boʻlmaydi. Tez xafa boʻladigan, arazchi, asabiy boʻlib qolasiz. Hech narsa yoqmay qoladi. Kuni boʻyi choʻzilib, issiq koʻrpaga oʻralib yotgingiz keladi. Tushkunlik bilan apoq-chapoq boʻlib oladigan davringiz.

Mana, mavzuchamiz ham tugay deb qoldi. Endi erkaklar bilan farqlarni koʻrib chiqsak boʻldi.

Biz ayol-qizlarda 28 kunlik davr boʻlsa, erkaklarda 24 soatlik.

Biz bir oyda har xil fazalarni boshdan kechiramiz. Erkaklarda esa unday emas. Ularda erkaklik gormoni — testesteron ertalab koʻtarilib, kechqurun tushadi xolos. Yaʼni ertalab motivatsiyaga toʻlib uygʻonishadi. Tushlik vaqtida ham kayfiyatlari joyida boʻladi. Faqat tunda tushkunlik girdobiga oʻzlarini otishadi.

Xoʻsh, menimcha hech narsa qolib ketmadi.

Aslida fazalar mavzusini erkaklar ham bilishi kerak. Eng kamida ayol zotini tushunish, oʻsha kunlarda tirgak boʻlish uchun. Emotsional qoʻllab quvvatlash uchun. Zaruriy gigiyenik vositalar olib kelib, gʻamxoʻrlik qilish uchun. Lekin afsuski koʻp hollarda hayz ham erkaklardan sir tutiladi. Xuddi buni aytish ayb yoki uyatli narsadek koʻriladi.

Hali ham bu mavzu erkaklarga ochiqlanmasligi kerak deb hisoblasangiz bir ishonchli misol keltiray.

Saodat asri davrida Hazrati Oisha roziyallohu anho Vido Xaji paytida Makkaga yaqin Sarrif degan joyda hayz koʻrib qolganlar. Oisha onamiz bu holatni koʻrib yigʻlaydilar, chunki boshqalar kabi barcha ibodatlarni toʻliq bajara olmay qolishdan xafa boʻlgandilar. Va Paygʻambarimiz ﷺ onamiz nega yigʻlayotganlarini soʻraydilar. Xayz koʻrganlarini aytgach, Sarvari Koinot ﷺ suyukli rafiqalarini ovutib shunday deydilar:

«Bu Alloh taolo Odam alayhissalomning qizlariga yozib qoʻygan bir ishdir. Hojilar qiladigan barcha ishlarni qilavering, faqat pok boʻlmaguningizcha Ka'bani tavof qilmang».

Qarang, onamiz yashirmadilar. Aytishga uyalmadilar. Nabiy ﷺ ham tortinmay, dalda boʻldilar. Goʻzal emasmi?

Ha mayli, hayz kunlari shirinlikdan koʻp-koʻp yeb issiq koʻrpaga oʻralib, limon choydan bosib-bosib ichib, oʻzingizga gʻamxoʻrlik qilishni unutmang. Hoʻpmi azizam? Keyin xayz kunlarini kalendarga belgilamay, alohida ilovadan foydalaning. Rasmlarini qoldiraman. Chunki ular oldindan hayz kunlaringiz qachon kelishini aniqlay oladi.

Oʻzingizni avaylang. Ota-ona, boʻlajak er, farzand uchun emas. Oʻzingiz uchun...

Ha aytganday, shunga oʻxshash ilmiy lekin kerakli mavzular qiziqmi oʻzi? Yoki tuygʻular, kechinmalar, jamiyatdagi muammolar haqida yozaveraylikmi? Har bir taklif yangi matnning tugʻilishi boʻlishi mumkin. Choy damlab olib, izohlaringizni intiqib kutyapman :)

"Mahramiyat" soʻzini eshitmaganlar qoʻlini koʻtarsin. Koʻpchilik ekanmiz. Xoʻsh, mahramiyat tarbiyasi — bolalikdan shaxsiy chegaralarini bilishni, oʻz tanasini hurmat qilib, himoya qilishni oʻrgatuvchi tarbiya turi. Mahram, nomahram masalalari ham bunga kiradi. Bu bolaga yoshlikdan iffat, hayo kabi tushunchalarni singdirishda yordam beradi.

Bu tarbiyani siz-u bizga berishgan faqat nomlashmagan ekan. Aniqroq tasavvur qilishingiz uchun, ota-onaning xonasiga taqillatib kirish. Qiz bola va oʻgʻil bola alohida xonada kiyinishi. 10 yoshdan keyin yotadigan joyning ajratilishi kabilar.

Gender tengligi haqida koʻzingizni ogʻritib uzundan uzoq yozib oʻtirmaymiz. Oʻzingiz yaxshiroq bilasiz-ku. Loʻnda qilib aytganda, erkak va ayolning imkoniyat va huquq jihatdan teng ekani

Endi nega bu qarama-qarshi tushunchalarni bir joyga jamladik? Sababi, "gender tengligi" bahonasida "mahramiyat" oyoq osti qilina boshladi.

Keling, oʻzingiz ham guvohi boʻlgan bir nechta kundalik hayotdagi voqealarni koʻrib chiqamiz:

AVTOBUSDA

Tasavvur qiling, biror erkak ahli oilangizdan boʻlgan ayolga shilqimlik, tegajog'lik qilsa yoki shahvat bilan boshdan oyoq "skaner" qilsa maʼqulmi? Koʻzingiz qonga toʻlib, oʻldirib qoʻyishga tayyor holga kelasiz-a?! Agar u hali voyaga yetmagan qiz bola boʻlsachi? Oʻzini himoya qila olmay, nima boʻlayotganini anglamay, qotib turaversachi? Alloh asrasin. Lekin juda koʻp guvoh boʻldik va kerak boʻlsa boshdan oʻtkazganmiz ham.

Baraka topgur, Samarqandlik avtobus haydovchisi erkak va ayollarning kirish eshigini ajratgan edi. Shu islohot ham uzoqqa bormay, darrov tagiga olib ketdi.

METRODA

Yana oʻsha holatlar. Faqat bu safar tiqilinch. Hamma bir birini itargan. Presslanib qolib, yopishgan. Bir-biriga tana aʼzolari tekkan. (Baʼzi) Erkaklar pinagini buzmaydi ham. Bu yerda ayollar yer tagiga kirib ketay deb turadi. Ayol erkakka orqa oʻgirib turib olsin. Tekin tomosha boshlanadi. Achinarli holat. Joy berish haqida indamay qoʻya qolamiz. Buyogʻi tarbiya va vijdonning ishi.

Mayli, oʻrindiqlarni olaylik. Eʼtibor bersangiz, ayollar erkaklar tarafga oʻtirishga yuragi chopmaydi. Erkak oldiga oʻtirib olsa, sekin, ayollar tarafga surilib oʻtib oladi. Yoki butunlay turib ketadi. Sal farosati bor erkak boʻlsa, ayolga noqulaylik tugʻdirmaslik uchun oldiga oʻtirmaydi yoki eshik tarafda tikka tura qoladi. Ayollar bilan toʻlgan oʻrindiqning qoq oʻrtasiga joylashib olmaydi ham.

"Qadrli" gender tengligi sharofati bilan xotirjam aralash-quralash oʻtirish odatiy holga aylanib ulgurdi.

Shuni ham qaysidir jonkuyar davlat xodimi oʻylab, hukumat ayollar uchun alohida vagon qilib berishmoqchi edi. Oʻsha laʼnati "gender tengligi"ni deb yana oʻxshamadi. Nima emish, ayollar va erkaklar teng huquqli. Agar vagonni ajratsak, ayollar yerga urilgan boʻlar emish. Bisotingdagi bor haqoratomuz soʻzlarni yogʻdirsang-da.

SPORT ZALDA

Ayollar fitness zalimiz binoning quyi qavatida (podvolda) joylashgan. Konditsioner, ventilyator boʻlsa ham havo yaxshi aylanmaydi. Shuning uchun eshik ochib qoʻyiladi. Deraza ham. Musiqa qoʻyilib mashgʻulotlar boshlanishi bilan tekin tomoshabinlar yigʻiladi. Kimligini topgandirsiz? Albatta erkak zoti. Birrovga chalgʻisang, derazadan teshib yuborgudek tikilib turgan boʻlishadi. Yoki qiziquvchanlik ustun kelsa eshik ortidan ham erinmay kuzatib oʻtiradigan bekorchilar ham topiladi. Popkorn bersang boʻldi. Mashgʻulot tugaguncha tomoshaga shay. Endi umumiy fitness zallarini tasavvur qilavering. Ayollar erkin nafas ololmasa ham kerak. Bu yashirin nazarlardan qochaman deb.

Bular haqida yozishga ham xijolat boʻlasan kishi. Lekin yozilmadi degani bu vaziyat jamiyatda kuzatilmayapti degani emas. Oʻzi asl haqiqatlar doim aytilmay, yozilmay qolganlari boʻladi.

XIZMAT KOʻRSATISH

Doʻkon, ot minish, kamondan oʻq otish, attraksion, shifoxona, uyga usta chaqirish, hiking umuman har qanday yordam koʻrsatilishi kerak boʻlgan joylarda ham ayol ham erkak xodim boʻlishi shart aslida. Ya'ni teginish kerak boʻlgan joylarda mahramiyat butunlay unutilib ketgan.

Sotuvchi pulingni qaytarayotganda qoʻlingga tegib ketsa noqulay. Kamondan oʻq otishni erkak senga teginib oʻrgatsa butunlay xijolatli holat. Hikingda nomahram erkak tana aʼzolaringga teginib qoyalardan oʻtib olishga yordam bersa, sharmandagarchilik. Shifoxonada ayol shifokor yoʻqligidan erkakka tananing sogʻlig'ini tekshirtirish eng yomoni. Bundan holatlar sanasa tugatib boʻlmaydi.

Mana shu tikanli ogʻriqlarni gender tengligi bilan tekislab yuborishmoqchi. Bu xuddi notekis yoʻlga asfalt yotqizish oʻrniga qum sepib qoʻyishga oʻxshaydi. Vaqtinchalik ishonchsiz yechim. Yomgʻir yogʻsa yoki mashinalar, odamlar bir necha kun yursa, darrov eski holiga qaytib qoladi. Mahramiyat tarbiyasi esa asfalt. Doimiy yechim.

Huquqlar teng degani, qizil chegara yoʻq degani emas. Chegara esa uni xatlab oʻtish uchun oʻrnatilmagan.

Zino qarz deyishadi. Nojoʻya qarash, teginish, shilqimlik, sharmandali hayollar hamma-hammasi zinoga kiradi. Yaqiningiz, farzandingizdan qaytmasligi uchun ham oʻzimizga toʻgʻri boʻlib yashash burchimiz.

Bekorga erkaklar "hijobi" birinchi boʻlib Nur surasining 30-oyatida nozil boʻlmagan.

Keyin esa ayollarga oʻsha suraning 31-oyati tushirildi.

Ayolning hayosi goʻzal. Ammo erkakning hayosi goʻzalroq.

Yana oʻsha Nubuvvat davridan misol keltirmasak, maqola toʻliq boʻlmaydi. Avvalo, Oisha roziyallohu anhuning huzurlariga biror masala boʻyicha savol soʻrab kelgan erkaklarga parda ortidan javob berganlar. Qolaversa, Nabiy ﷺ ham ilm majlislarini erkaklarga alohida, ayollar ham ilmdan quruq qolmaslik uchun alohida xos kunlarni ajratib ilm ulashganlar.

Majsid Nabaviyga ham eʼtibor bersangiz ayollarning va erkaklarning ziyorat qilish uchun alohida darvoza va eshiklari bor. Bir eshikdan hamma yopirilib kirmaydi. Asl mahramiyat timsoli shular emasmi?!

Gender tengligi 19-asr propagandasi. Mahramiyat esa 14 asrlik mukammal tarbiya. Asalni sunʼiy shakarga almashib yubormaymiz-ku?!

"Erkinlik" va "tenglik" degan balandparvoz soʻzlar ortiga yashirinib, xavfsizligimizni qurbon qilyapmiz. Asfalt yotqizishdan oldin yerni mustahkamlash kerak. Mahramiyat — shu yer. U yoʻq joyda har qanday sun'iy "tenglik" oxir-oqibat balchiqqa botib ketaveradi.

Allohning hadlari buzilgan yurtda fisq-u fasod tarqalaveradi. Biz huquqlarimizni tenglashtiramiz deb, aslida qadrimizni arzon qilib qoʻymadikmik? Unutmang: qafasning eshigini ochib, sher va kiyikni bir maydonga qoʻyib yuborish — tenglik emas, qatliomdir. Ayol va erkakni bir qolipga tiqish ham huquqlar tengligini emas, himoya devorlarining qulashini anglatadi. Devorlar qulagan joyda esa, birinchi boʻlib doim zaiflar tosh ostida qoladi.

Alloh azza va jala hayo va iffatimizni ziyoda qilsin. Barokallohu fiykum!

Subscribe now

Leave a comment

Matn oʻta subyektiv fikrlardan iborat va kuzatuvlarga asoslangan.

QAYNONA

Oʻzbek seriallarida qaynona — barchaning halovatini yutib yuboruvchi ajdarho sifatida koʻrsatiladi. Boʻlsa bordir. Boʻrttirib yuborishgan boʻlsachi?! Bu seriallar boʻlajak qaynonalar uchun namuna, yoʻriqnoma boʻlib qolishi qoʻrqinchili, aslida.

"Brainrot" videolar koʻrib ulgʻayayotgan yosh avlod bizni qanchalik tashvishga solsa, bu kabi seriallarni qoldirmay koʻradigan qaynonalar ham shunchalik xavotirga solishi kerak.

Hozir jamiyatimizda asosan 2 xil qaynonalarga duch keldik:

Biri "biz ham chidaganmiz, sen ham chidaysan" deb sovuniga kir yuvdiradiganlar. Ular oʻz qaynonasidan zulm koʻraverib, kelinidan alamini oladi. Ona suti ogʻzidan ketmagan qizdan 20 yillik kelin tajribasini kutadi. Hukmronlikni qo'liga olib, hammaning boshida yongʻoq chaqadi. Tirnoq ichidan kir qidirib, mayda ayblarni roʻkach qilaveradi. Qisqasi, ona ilohiylashtirilgan, matriarxat oila.

Ikkinchisi, "meni boshimga tushgan kunlar, senikiga tushmasin" deb yengillik beruvchilar. Ha, ular ham qaynonasidan zulm koʻrgan. Biroq, holatidan toʻgʻri xulosa chiqara olgan onalarimiz. Ular aybingizni koʻrmaganga oladi. Kerak boʻlsa berkitadi. Zulmni keyingi avlodning yelkasiga yuklamaydigan qaynonalar.

Shunday qaynonalarni koʻrdikki, oʻzi qiz topib, toʻydan keyin oʻgʻlini qizgʻongan. Keyin er-xotin orasiga sovuqchilik tushirib, ajrashtirib yuborgan.

Yana shunday ona oʻrnidagi onalarni ham koʻrdikki, ayollar namozxonasida, kelini bilan arab tilidan uy vazifa tayyorlab oʻtirishibdi. Birga oʻsib, birga rivojlanib, birga ibodat qilishyapti. Bir biriga dars topshiryapti. Ajoyib emasmi? Orzu-ku bu.

Xullas, tubanlashganlar battar jaholatga ketyapti. Ilm olgan, vaziyatdan toʻgʻri xulosa chiqarganlar rivojlanyapti. Shukrki, oʻsayotgan taraf koʻproq.

Oʻzi oilalar nega buzilib ketyapti? Asosan, uchinchi shaxs aralashuvi tufayli. Bu faqat qaynona emas. Balki, shuning uchun oxirgi paytlar, alohida yashash urf boʻlayotgandir. Chunki, bir uyning faqatgina bitta bekasi boʻladi.

Ammo alohida yashash bilan baʼzi narsalarni koʻzdan qochiramiz. Ilk kelin boʻlib kelgan kunlarda qizlar tabiiyki, dovdiraydi. Nima qayerda turadi? Kim qanday ovqat yaxshi koʻradi? Mehmon qanday kutiladi? Uyning tartib qoidasi qanday? Mana bularni qaynona tanishtirishi lozim. Xoʻsh, bu bosqichdan oʻtib ketdik deylik. Farzandli boʻlgach, bobo, buvisining tarbiyasini olgan, nabiraning xulqi baribir ajralib turadi.

Sanasak, foydasi koʻp, biroq baribir oila qoʻrgʻoni ikki yosh orasida mustaqil "brick by brick" qurilgani maʼqul. Shunda masʼuliyat hissi kuchliroq va ajrashib ketish ehtimoli kamroq boʻladi.

Aytganday, umr yoʻldosh tanlayotganda, siz faqat oʻsha inson bilan oila qurmaysiz. Uning butun oilasiga turmushga chiqayotgan boʻlasiz. Ularning xarakteriga, injiqlik, istaklariga, fe'l atvoriga ham. Shu sababli, ilk uchrashuvda nafaqat boʻlajak nomzod bilan balki, boʻlajak qaynona bilan ham chuqur muzokara olib borish kerak. Turmush oʻrtogʻing zoʻr boʻlsa-yu, oilasi bilan chiqisha olmasang, baxting toʻkis boʻlmaydi.

SARPO

Qachondan inson qadri, qanchalik toʻkis sarpo qilganiga bogʻliq boʻlib qoldi? Axir, hamma oʻz sharoitidan kelib chiqib, dilbandiga eng yaxshisini ravo koʻrmaydimi? Yaqinda bir ayanchli voqea haqida oʻqib qoldim. Qaynonaning koʻnglidagidek sarpo qilinmagani sababli, kelinni yuziga solaverishgan. Bu ta'na dashnomlardan toʻyib ketgan qiz, totuv turmushini tashlab ota uyiga qaytib kelgan. Endi aytingchi, materialistik narsalar ustiga qurilgan oilada baxtga joy bormi?

Quruq safsata sotmaslik uchun ajrimlar statistikasini koʻtarib keldim.

Bu yilning oʻzida 70.5 ming kishi sudga ajrim boʻyicha ariza topshirgan. Hali yilning yarmidamiz yaxshilanishdan esa darak yoʻq.

Mayli, yangi kelin-kuyovga yordam boʻlsin deb qilinadi bu sarpo deganlari. Lekin oshirib yubormadikmi? Bir chekkada chang bosib yotadigan sandiq. Faqat mehmon kelsa, solinadigan koʻrpacha. Yana kelin ishlatmaydigan idish-tovoq. Didiga mos kelmaydigan, chetda sargʻayib yotadigan, yaltir-yultir kiyim-kechak. Yuziga tushmaydigan kosmetika. Kimga kerak?

Dur-u zarlarga oʻrab tashlasang-u baxtdan, ichki xotirjamlikdan maxrum qilsang, nima foyda? Nahotki, ikki insonning taqdir rishtalari bogʻlanishi shuncha ovvoragarchilik bilan qimmatga tushsa? Siz mebel, sarposi bilan oila quryapsizmi yoki inson bilan?

Keling, yaxshisi tarixdan ibratlanamiz. Ikki olam sarvari Nabiiy ﷺ ning sevimli gul-u rayhonlari Fotima onamizning sarpolari esingizdami?

- Bitta oddiy to'shak;

- Daraxt po'stlog'i bilan to'ldirilgan charm yostiq;

- Un chiqarish uchun qo'l tegirmoni;

- Suv saqlanadigan xum yoki mesh;

- Ikkita loydan yasalgan idish.

Boʻldi. Jannat Sayyidasining sarposi edi bu. Barchasi eng minimal ehtiyojlar uchun. Mehmon uchun, xoʻja koʻrsinga, mahalla koʻy nima deydi, odamlar orasida kim degan odam boʻlamiz uchun emas.

"U zamon boshqa edi. Odamlar oʻzgardi" deya koʻrmang. Asosiy ehtiyojlar oʻsha-oʻsha. Kutuvlar osmonoʻpar boʻlib ketdi xolos.

Ilmi bor inson bu kabi isrofgarchilikka yoʻl qoʻymaydi. Va narigi taraf ham johil boʻlmasa buni toʻgʻri qabul qilib, qoʻllaydi. Chunki ularga mahalladagi obroʻsi emas, qurilajak oilaning totuvligi muhim.

"Sarpoying ilm boʻlsin" deb bekorga aytishmaydi. Sababi, xulq, taqvo va ilm har qanday mol-mulkdan ustun. Modadan qolmaydi, qadri tushmaydi, yoʻqotib ham boʻlmaydi.

MAHR

"Mahrga shuncha-shuncha kitob soʻrayman. Hazratning kitoblarini soʻrayman" degan gaplar tez-tez quloqqa chalinyapti. Ilmga, kitoblarga ragʻbat oshgani yaxshi xabar albatta. Qachonlardir oʻzimiz ham shunday mahr soʻrash niyatida yurganmiz. Ilmsizlikdan.

Keyin bilsak, mahr umuman boshqa narsa ekan. Bu koʻngling tusagan qimmat buyum emas. Mabodo, Xudo koʻrsatmasin, biror koʻngilsizlik (masalan, ajrim, oila boshiga biror falokat yetishi, oʻlim holati) boʻlib qolsa, seni oʻsha mahrga soʻragan narsangni sotib, oyoqqa turib olish uchun mulk ekan.

Avvalo, yaxshi niyat qilaveraylik. Lekin bilib qoʻyish ham foydadan holi boʻlmas edi. Kitobni sotsa boʻladimi? Ha. Lekin shuncha kitob doʻkonlari turganda, tanlov imkoniyati koʻp boʻlsa, ikkinchi qoʻl kitoblarni olisharmikin?

Shu sababli, asosan qadri tushmaydigan, bozorda ehtiyoj bor boʻlgan — tilla, koʻchmas mulk kabilarni soʻragan maʼqulroq ekan. Shu payt, "bekorga qizlar qandaydir Gelik, uy soʻrashmas ekan-da" degan hayol ham oʻtdi. Bu narigi tomonni iloji boricha qiynash emas, oʻz kelajagi, farzandlari xavfsizligini taʼminlash ekan.

Mahrning eng kami — 4,25 gramm tilla. Koʻpi esa cheklanmagan. Mahrni istalgan vaqtda bersa boʻladi. Lekin er oʻlimi oldidan zimmasidagi xaqni ado etgan boʻlishi kerak.

Aslida mahr ham Islomning goʻzalligidan. Ayollarni qanchalik qadri baland ekanidan darak. Hech qaysi din yoki madaniyatda oila qurgani uchun ayolga bunday imtiyoz berilmagan. Baʼzi gʻarblik ayollar ham mana shu ustunlikdan xabar topgach iymon keltirganlari ham bor gap. Bunday adolatli, fitratimizga toʻgʻri keluvchi din bilan rizqlantirgan Allohga hamdlar boʻlsin.

Oxiri yoʻqdek koʻringan, bahsli mavzuyimizga yakun yasasak ham boʻlar.

Qaynona ertaklaridagi zaharli gaplar bilan olov purkovchi ajdarho emas. U ham inson. Faqat qachondir fikri eshitilmagan. Haqlari poymol qilingan. Yuqori avlod tomonidan ezilgan. Endi bu ogʻriq alamidan yo zolimga aylangan yoki ilm olib oyoqqa turib, rahm-shafqat yoʻlini tanlagan. Sizni kelin emas, qizim degan ona.

Qaynona aslida sizdan qimmatbaho sarpo kutmaydi. Shuncha paytdan beri, yelkasida yolgʻiz koʻtarib yurgan roʻzgʻor, majburiyatlar yukini boʻlishishni istaydi, xolos. Chiroyli xulqini, xush muomalasini, fahm-farosatini sarpo qilib kelgan qizning ayblari ham yopilib ketsa ajabmas.

Mahr esa otangga oldira olmagan, qimmatbaho ashyo emas, kelajaging xavfsizligini taʼminlovchi vositang boʻlsin.

Senga toʻkis baxtlarni, oilaviy ofiyat va yonida qalbing orom topadigan juftni tilab qolaman. Barokallohu fiykum!

Ogohlantirish! Hech qanday psixolog emasman. Shunchaki, oʻrganganimni siz bilan boʻlishgim keldi...

Darrov mavzuga shoʻngʻimay, keling kichik test qilib koʻramiz.

Savol: Yangi orttirgan tanishingiz sizga ruhan yaqinlashmoqchi boʻlsa, siz haqingizda chuqurroq bilmoqchi boʻlsa, nima qilasiz?

A) Bunga normal qarayman va oʻzim haqimda bemalol aytaveraman. Oson yaqin boʻlib ketaman.

B) Biroz qoʻrqaman lekin baribir ochilaman. (Faqat u inson doim men bilan oxirigacha birga qolsa)

C) Endi tanishgan odamim bilan masofa saqlayman. Ishonchimni oqlamaguncha yopiq kitobligimcha qolaman.

D) Yaqindan tanishishni juda xohlasam ham xavfsizligimni ustun qoʻyib deyarli hech narsa aytmayman.

Tanladingizmi? Endi javoblarni oʻqiymiz. Bu savolni bejizga soʻramadik. Har bir javob ostida bolalikda sizga qanday munosabatda boʻlishgani yotibdi. Aksiga olib, bolalikda qanday sevilgan boʻlsangiz, ulgʻaygach bu munosabatlarga ham taʼsir qiladi.

A — "Xavfsiz bogʻlanish" (Secure attachment)

Siz sogʻlom muhitda oʻsgansiz. Ota-onangiz sizni yetarlicha sevishgan. Oʻz vaqtida eʼtibor berib, davomiy gʻamxoʻrlik qilishgan. Shu sababli siz, munosabatlarda oʻzingizni erkin his qilasiz. Va boshqalarga qiyinchiliksiz ishona olasiz.

Doʻst, turmush oʻrtoq bilan hissiy yaqinlikdan qochmaysiz. Lekin birovga bogʻlanib qolishni ham yoqtirmaysiz. Oʻz erkinligingizni qadrlaysiz. Muammo chiqqanda, sogʻlom muloqot bilan hal qila olasiz.

B — "Xavotirli bogʻlanish" (Anxious attachment)

Bu degani bolalikda ota-onangiz eʼtibori beqaror boʻlgan. Baʼzan mehribon, baʼzan sovuqqon. Baʼzan yaqin, baʼzida band boʻlishgan. Qachon mehr olishni bilmaganingiz uchun doimiy hushyorlikda yashaysiz.

Odamlarga tez bogʻlanib qolasiz. Va tashlab ketilishdan qoʻrqasiz. Doimiy xavotir, shubha ichida yashaysiz. "Meni yaxshi koʻrmay qoʻyishgan boʻlsachi? Kerak emasmanmi?" Kabi savollarni oʻzingizga koʻp berasiz. Sizga doimiy sevishlarini, kerakli ekaningizni eslatib turish kerak.

C — "Qochuvchi bogʻlanish" (Avoidant attachment)

Bu bogʻlanish egalari uchun mustaqillik, ichki xotirjamlik birinchi oʻrinda. Hissiy yaqinlikni xavfli deb oʻylaysiz. Chunki oʻtmishda sizga yaxshigina saboq berishgan.

Bolaligingizda hissiyotlaringizni koʻrsatsangiz, rad qilingansiz. Yoki masxara qilishgan. Yigʻlab jahl qilganingizda, ota-onangiz buni eʼtiborsiz qoldirgan. Oxirida "Baribir hech kim yordam bermaydi. Oʻzimni oʻzim himoya qilishim kerak" degan xulosaga kelgansiz.

Munosabatlarda yaqinlashmoqchi boʻlishsa, oʻzingizdan itarasiz. Muammo paydo boʻlsa, qobiqqa oʻralib olib, hissiy oʻchib qolasiz. Ichki xotirjamlikni buzadigan hamma narsani hayotingizdan chiqarib tashlaysiz. Koʻpchilik sizni sovuqqon, toshbag'ir deb oʻylaydi. Aslida bu himoya mexanizmi.

D — "Tartibsiz bogʻlanish" (Disorganized attachment)

Siz qadrdonim, "Tartibsiz bogʻlanish" (Disorganized attachment) egasi boʻlasiz. Bu eng murakkabi. Chunki yuqoridagi 2 xil bogʻlanish ham sizda bor.

Bolalikda sizga gʻamxoʻrlik qilishi kerak boʻlgan inson, qoʻrquv manbayiga aylangan. Nosogʻlom oilaviy muhitda oʻsgansiz. Himoya izlab boradigan insoningizdan qoʻrqqaningiz uchun sizda "yaqinlik = xavf" degan formula bor.

Biror inson yaqinlashmoqchi boʻlsa, ichingizda "Men yaqinlikni xohlayman. Lekin yaqinlashsang, menga azob berishingdan qoʻrqaman" deysiz.

Munosabatlarda yaqinlashishsa, qochasiz. Jiddiylashganda, ichki qoʻrquv bilan hammasini uzasiz. Tuygʻularingizni boshqarish qiyin.

Test tugadi. Mavzu ham. Ichingizdan nima oʻtayotganini taxmin qilay:

- Demak shuning uchun shunaqa ekanman-da. Bekorga bunday reaksiya qilmas ekanman. Hammasi bolaligimga borib taqaladimi, shunda?!

- Ha, chirogʻim. Hammasi bolalikka borib taqaladi. Lekin bu bogʻlanish turi umrbod oʻzgarmas qoladi degani emas. Bularni bir kunda davolab boʻlmaydi ham. Yagona yoʻli — munosabatlardagi triggerlar ustida ishlab, ichki xavfsizlikni shakllantirish orqali "Xavfsiz bogʻlanish" usuliga oʻtish kerak boʻladi.

Faqat eng qiyini — oʻz boʻynimizda. U ham boʻlsa, odamlarga boʻlgan ishonchni qayta tiklash. Bilaman, qachondir aldashgan. Sindirishgan. Ishonchingizni ezg'ilab tashlashgan. Qaytib ishonmaydigan qilib...

Lekin na iloj... Yer oʻz oʻqi atrofida hech narsa boʻlmagandek aylanib yuribdi. Odamlar ham oʻsha-oʻsha. Davom etishdan boshqa yoʻl yoʻq. Faqat kichik o'zgarish qilib. Bot-bot takrorlangan boʻlsa-da oʻsha eski usul bilan. Muhitni filtrlash.

Sogʻlom munosabat qiluvchilar safiga qoʻshilib, eski tanish boʻlsa ham toksik (nosogʻlom munosabatda) boʻlganlardan uziling. "Menga zarari tegmayapti-ku, faqat salom-alik qilamiz. Tanish boʻlib qolsak boʻlar" degan gaplarni marhamat qilib yigʻishtiring.

Bu xuddi tozalanmagan guruchdan qilingan ovqatni yeyishga oʻxshaydi. Ishtaha bilan chaynab turganingizda, "qirt" etib kurmak chiqib keladi. Va endi taom mazali emasdek... Ishtaha yoʻqoladi.

Mazali taom uchun guruchni kurmakdan tozalang. Sifatli munosabatlar, qalin doʻstlik uchun hayotingiz ta'mini buzuvchi "kurmakli" insonlarni chiqarib tashlang...

(Tonggi 3 da yozilgan post. Xato va kamchiliklari uchun avf etgaysiz)

Qaysi bogʻlanish turi sizga mos kelgani qiziq?

Tan olaylik. Oʻzimizga shunchaki his qilishga ruxsat bermay qoʻydik. Qachon hissiyot odamidan, sovuqqon tahlilchiga aylanishga ulgura qoldik?

Jamiyat bizga nima deb uqtirardi?

- Faqat qizlar yigʻlaydi. Latta boʻlma.

- Sen kuchli qizsanku, buni ham yengib oʻtishga kuching yetadi.

- Shunga ham siqilib oʻtiribsanmi?

- Erkaligingni uyingdagilarga qilasan. Bu feʼlingni yigʻishtir."

Atrofingdagilar shunday deb turgan bir paytda ichki ovozingni oʻchirib qoʻyib, faqat aqlga quloq solishdan oʻzga chora qolmaydi ham. Qachondan tuygʻularni boricha, vaqtida his qilish jinoyatga aylandi? Axir, qalb, his qila olish, tuygʻularimizni ifodalay olish bizni boshqa jonzotlardan ajratib turmaydimi?

Asosiy mavzudan chalgʻimaylik. Bilasizmi, hech narsani boricha qabul qila olmay qolgandekmiz. Barcha voqealarning ortidan qandaydir sirli maʼno izlaymiz. Shunchaki nimadir sodir boʻlishi mumkin emasdek.

Tush koʻrib, ta’birini oʻqiymiz. Ovqatlanib, kaloriyasini oʻlchaymiz. Suhbat quramiz. Suhbatdoshning soʻzlari ortidagi yashirin maʼnoni ilgʻab olishga urinamiz. Kimdir sizga yozgan xabar qandaydir gʻalati ohangda yozilgan. Bu nimani anglatishini kun boʻyi oʻylaymiz. Bir narsalar his qilib, ularga ilmiy nom berishga harakat qilamiz. Psixologiyadan holatimizga mos atamalar qidirib qolamiz. Atrofdagi har bir voqea hodisalardan qandaydir belgi ishora kutib yashaymiz.

Tushunyapsizmi? Barchasi biror maʼno anglatishini istaymiz. Izoh talab qilamiz. Oddiy kundalik voqeadan ham falsafiy ibrat axtaramiz. Juda gʻalati. Xuddiki, shunchaki mavjud boʻlishdan rohatlanib yashay olmay qolgandek.

Ha, yaratilishimiz bejiz emas. Shunchaki, hayotdan lazzatlanish uchun dunyoga kelmadik. Robbimiz bu haqida shunday deydi:

"Biz osmonu zaminni va ular orasidagi narsalarni oʻyin-kulgi uchun yaratganimiz yoʻq." (Anbiyo surasi, 16-oyat)

Inkor etmaymiz. Masala shundaki, his qilish kerak boʻlgan onlarda, aqlga erk bermaylik. Yigʻlash kerakmi? Koʻz yoshni tutish uchun sabab axtarmang. Doim purviqor togʻdek tik turishga majbur emassiz. Yiqiling. Yigʻlang. Yoriling. His etish baxtini tuying. Depressiyaga tushib qolganda, fandagi ilmiy nomni axtarmang. Oʻsha hisni vaqtida yashab oʻting.

Biroz qoʻpolroq oʻxshatish boʻlsa-da, tushkun hislarimiz axlatga oʻxshaydi. Agar uni qalbimiz uyida yigʻib yuraversak, ichkaridan badboʻy hidlar kela boshlaydi. Baraka yoʻqoladi. Uyimizni hasharotlar egallay boshlaydi.

Hislar ham xuddi shunday. Sabr kosamiz toʻlganda hislarni tashqariga chiqarib turmasak, kasallik koʻrinishida hayotimiz ta'mini buza boshlaydi. Yashash lazzatini o'g'irlaydi.

Inson ekansiz har bir hisni yashab oʻting. "Boshqotirma" ("Inside out") multfilmi ham bunga ajoyib misol. Quvonch Raylini baxtli qilmoqchi boʻladi. Barcha xotiralarini quvonchli onlarga aylantirishni istaydi. Ammo, alaloqibat, oʻz xatosini tushunadi.

Inson masqarabozdek doim kulib turuvchi mashina emas. U yigʻlaydi. Sinadi. Qalbi darz ketadi. Umid qiladi. Sevadi. Kutadi. Gʻazablanadi. Aslida mana shu tuygʻular insonni barhayot ushlab turadigan unsurlardir.

Nozik tuygʻularning bari aziz va mukarram insonda mujassam. Endi mana shu nozik xilqatli qalbingiz vazifasini aql deb atalmish hissiz a'zoga ayirboshlaysizmi? Baxtli onlarni his etib yashab, baxtsiz kunlarni tahlil qilib oʻtirish qanchalik adolatdan...

Tanganing ikkinchi tomoni ham qolib ketmasin. Hissiyotni yigʻishtirib qoʻyib, faqat aqlga tayaniladigan qarorlar ham bor. Bu yerda qalb amri foydasiz. Ammo, uning vazifasini aqlga yuklab qoʻyib, oʻzimizga ruhiy bosim qilmaylik. Toʻgʻri qarorlar hissiy barqaror boʻlgan insondan chiqadi.

Oʻxshashi yoʻq, paradokslarga toʻla bebaho qalbingizni ehtiyot qiling. Hislaringizga erk berishni unutmang. Dunyodagi eng aqlli hissiz inson boʻlgandan koʻra, ongli hissiy yetuk inson boʻlish ming chandon afzal...

Isteʼmol qilish — faqat taom bilan cheklanib qolmasligini bilgan onimizda ulgʻaygan edik.

Kuniga nimalarni isteʼmol qilmaymiz-a? Kimningdir fikrlari, mish-mishlar-u gʻiybatlar , video, rasm, matn, qoʻshiq, yangilik, kontent va yana allanimalar.

Qabul qilayotgan ozuqamiz va axborotimizni taroziga solib koʻrsak, bizga umuman kerak boʻlmagan maʼlumotlar taraf ogʻir keladi.

Shu oʻrinda, Chingiz Aytmatovning soʻzlarini keltirishga ijozat bergaysiz:

Oshqozon miyyadan ko'ra aqlliroq bo'ladi. Chunki oshqozon yeganini qayt qila oladi. Miyya bo'lsa har qanday najosatni hazm qilib yuboradi.

Agar miyya ham qayt qila olganda, qanchalik teran fikrlay olgan boʻlardik? Yoki "dirty mindset" (hayoli buzuqlik) dan qutulish oson kechardi.

Endi isteʼmolchi kim? Qoʻpol qilib aytganda, oldiga qoʻyilganni yamlamay yutuvchi. Yaʼni koʻpincha filtrsiz maʼlumot qabul qiluvchi. Xuddiki, faqat nafsi qonishi uchun ovqatlangandek

Kontent yaratuvchi kimligi esa aniq. Isteʼmol qilinadigan taom yoxud axborotni tayyorlovchi oshpaz. U ovqatni maromiga yetkazib tayyorlashi ham sezdirmay zahar aralashtirib yuborishi ham mumkin. Tanlov uniki.

Maromiga yetkazilgan taom odatda, saviyali kontent koʻrinishida namoyon boʻladi. Sezilmas zaharli yegulik esa yashirin propagandaga to'yintirilgan video va yangiliklar.

Marketing sohasiga bosh suqib koʻrgach, bularni oʻrganish qimmatga tushdi. Marketing odami boʻlish xuddiki, sahnadagi dekoratsiyani koʻrish va sahna ortidagi tartibsizlikdan ham xabardor bo'lishdek gap.

Mijozga qirmizi, yangi uzilgan, shirali olma koʻrsatiladi. Kadrning orqa tomonidagi olmaning qurtlagan, chirigan tishlangan boshqa tomoni boʻlsa, qolib ketaveradi.

Nega baʼzi kichik biznes egalarining ishi yurishmaydi deb oʻylaysiz?! Yolgʻon aralashgan reklama. Maqtoviga arzimaydigan mahsulot. Soxta tavsiyalar. Mijozni aldab chaqirish. LID (boʻlajak mijoz) yigʻish uchun ishlatilgan hiylalar. Bari savdodagi barakani uchiradi. Qanchalik kontenti topga chiqsa ham ishi teskari ketaveradi.

"Sotsak boʻldi" degan shior ostida ishlaydigan jamoalar ham yoʻq emas. Vijdonini nonushtaga yeb yuborgan biznes egalari. Ularning mijozning ogʻrigʻi, ehtiyojlari bilan ishi yoʻq. Soqqa tagida qolsa boʻldi. Bularning umri qisqa. Yulduzdek bir porlaydiyu soʻnadi.

Bularni aytishdan nima foyda dersiz? Ogoh etish. Hushyorlikka chaqirish. Ustingizga bir chelak muzdek suv sepib, uygʻotib yuborish. (Hali ham gʻira-shira uyquda boʻla turib, yozyapman)

Nima "yeyapsiz" qarang. Luqmangizga hushyor turing. Shirin ekan deb 5-6 ta tabletkani yutib yubormaymizku?!

• Har bir qayta eshitilgan musiqa = miyaga yangi dastur

• Har bir koʻrilgan video = takrorlab koʻrishga undovchi kuch

• Yangilik = kayfiyatni buzishning eng oson usuli

• Har bir oʻqilgan sahifa = ong uchun tozalov va yangi jihozlov

Biz nima qabul qilsak, oʻshamiz. Kimligingizni bilmoqchimisiz, nima tanovul qilayotganingizga qarang. Qanday videolarni algoritmingiz sizga yoqishini bilib tavsiya qilyapti. Qaysi yangiliklarni ongsiz ravishda yamlamay yutyapmiz? Oʻzimizni taftish qilmasak, qaysi qahramon jarligimizdan chiqarib oladi? Oʻziga toʻgʻri doʻstingizmi? U ham oʻzi bilan ovora. Ha doʻstlar, oʻzing uchun oʻl yetim.

Yana oʻtlab ketibmiz. Isteʼmol qiluvchimisiz? Cheklang. Hissiyotni, xohishlarni, obunalarni. Yaratuvchimisiz? Vijdonni pullamang. Kontent yaratuvchi choʻpon kabi. Qancha obunachisi, kuzatuvchisi boʻlsa, shuncha suruvi bor. Va ularga masʼul va gʻamxoʻrlik qilishga majbur.

Alaloqibat, biz isteʼmol qilgan narsalarimizdan iboratmiz. Agar aqlimizni axlatxonaga aylantirsak, qalbimizda hech qachon saroy barpo boʻlmaydi...

Hamma narsani bir vaqtda xohlab, oxiri hech narsasiz qolish haqida

Bolalikdagi "Oltin baliq" ertagining oxirini eslaysizmi? Kampir shunchalik koʻp talab qoʻyganidan, oxiri eski togʻora eski tos bilan hech vaqosiz qolib ketgandi... Hayot qoidalari ham aksiga olib shunday boʻlib chiqdi.

Qizlarga ,shu jumladan, oʻzimga ham ogʻir botsa-da, standartlarni qanday koʻtarishni emas, epaqa keltirish haqida suhbatlashamiz.

Standartlarni oʻzi nima shakllantiryapti? Ijtimoiy tarmoq, romanlar, dark romance kitoblar, k-doramalar, kutovlar va yuqori avlodning travmalari.

Har biriga batafsil toʻxtalib oʻtirishni joiz topmadik. Lekin natijasini aytmasak boʻlmas:

Ijtimoiy tarmoq ideal munosabat sahnalarini koʻrsatadi. Romanlar yoʻqolib borayotgan "vintage love" ya'ni sof muhabbatni eslatadi. Dark romance kitoblari toxic munosabatni romantizatsiya qiladi. K-doramalar boʻlsa, hech qanday kamchiliklari yoʻq erkaklari bilan koʻzni qamashtirasi. Kutovlar allaqachon oila qurgan insonlar tajribasini eshitib yuksaladi. Bizdan oldingi avlodning travmalarini eshitish esa, qizlarni feministga aylantiradi.

Nega standartni oshirishda davom etmay, jilovlashga qaror qildim? Bunga bir suhbat sabab boʻldi.

Avvaldan kutovlarimni roʻyxat qilib borar edim. 2 oy oʻtar oʻtmas, 10 betli talabnoma paydo boʻldi, qoldi. Bu roʻyxat qanday shakllangani qiziqdir? Kimdadir yaxshi fazilat koʻrsam, darrov roʻyxatga qoʻshib, illat koʻrsam "shunday boʻlmasin" qabilida yozib borgan edim :)

Yaʼni 10 kishini uchratsam, 10 xil xislat roʻyxatga koʻchardi. Qizigʻ-a?!

"Oʻzing shunga loyiqmisan? Bunaqasi bormikan? Juda ham koʻp narsa soʻrayapsan" kabi gaplarga parvo qilmay, "Alloh xohlasa hammasi boʻladi, nasib" soʻzlarining himoyasida shirin hayollar bilan yashadim. Va oʻsha kun keldi.

Oʻsha suhbat. Oʻsha tarsakidek savol: "Kutovlaringizni kim shakllantirgan? Ijtimoiy tarmoqmi, kitoblarmi yo otangizmi?"

Savolning ogʻirligi meni xarsang toshdek bosib qolgan boʻlsa-da, oʻylab oʻtirmay "Otam" deb javob berdim. Aslida ham shunday, ammo bu haqida chuqur oʻylab koʻrmagan edim.

Aksiga olib, kutovlarimni oʻqigach, "Yolgʻiz oʻtmasangiz boʻldi" degan javob ham yangilik emasdi.

Chunki bu tashxisni juda koʻp eshitganimdan odatiy holdek tuyula boshlagan edi. Yaʼni oʻsha baland dorga osila olmaydiganlarning gapidek.

"Yuqori kutovlar baxtsizlikni kafolatlaydi" kabi gaplar ham kor qilmadi. Haqiqatni eshitishga quloqlarim kar, koʻzlarim soʻqir holga kelgandi. Balki, haq boʻlishga haddan tashqari chiranish tufaylidir?

Soʻng yana bir bor oʻsha reallikdan uzoq roʻyxatga koʻz yugurtirdim. Bu safar boshqa nuqtai nazar bilan... Va ne koʻz bilan koʻrayki, bu odatiy insonning sifatlari emasdi. Bu qaysidir ayol yozuvchining romanidagi erkak bosh qahramonga juda mos kitobiy obraz edi.

Yuqori kutovlar xuddiki, baliqdan ham suza olishni, ham ucha olishni, ham yugurib, daraxtga tirmashib chiqa olishni kutishdek gap. Standart kerak, agar sogʻlom kutovlar boʻlsa. Ammo meʼyor ham kerak, axir reallikdan yuz oʻgirib boʻlmasa…

Idealizmdan reallikda qaytishning ayni vaqti. Bu gap bilan standartlar roʻyxatingizni yirtib tashlang demaymiz. Aksincha, "sifatlar roʻyxati" dan "qadriyatlar roʻyxatiga" oʻtishimiz bizga foydaliroq. Sababi, qadriyatlar atrofida xulq oʻz oʻzida shakllanadi.

- Sifat — sport bilan shugʻullansin, mushaklari boʻlsin (bu tashqi va oʻzgaruvchan)

- Qadriyat — sogʻlom turmush tarziga rioya qiladi (bu asosli va barqaror)

Yanada aniqroq tushuntirsak ikki xil kategoriga bor: "must have", "nice to have"

"Must have" ya'ni boʻlishi shart boʻlgan poydevor. Fundamental jihatlar. Taqvo, moliyaviy xavfsizlik, hissiy yetuklik kabi.

Va "Nice to have" boʻlsa, bezak uchun qoʻshimcha ustunliklar. Tort ustidagi bezak kabi. Pishirishni bilish, qoʻshimcha qobilyatlar kabi. Asosiysi, poydevorni gʻishtga almashib yubormang!

Anglashning erta kechi boʻlmaydi. Muhimi, nohaq ekanini tan olishga yetarlicha jasorat. Qadriyatlarimizni mustahkam qilsak, barqaror oila barpo etishimiz mumkin. Tanlovda Robbimiz adashtirmasin. Haqni haq, botilni botil koʻrishni oson qilsin. Barokallohu fiykum!

(Tan olaman, matn muqovasi uchun rasm doim AI’da yasalgan, matnni esa siz tekshirib koʻring)

Sezgan boʻlsangiz, butun hayotimizni sunʼiy-idrokka qoʻsh qoʻllab topshirib qoʻya qoldik.

Uy vazifa bajarish? AI.

Reja tuzib berish? AI.

Google qidiruv? Yoʻq AI tezroq.

Maslahatchi? AI.

Dardkash psixolog? AI.

Miyyani ishlatish? Yoʻq AI mendan aqlliroq. Aqlimni muhimroq topshiriqlarga ishlataman...

Hayotimiz osonlashdimi? Ha. Fikrlashimiz oʻsdimi? Yoʻq.

Asosiy mavzudan oʻtlab ketmaylik. Avvallari odamlar qandaydir rasm haqiqiy emasdek koʻrinsa "Photoshop qilingan" derdi. Hozir biror hayratlanarli kontent koʻrishi bilan "Bu aniq AI". Insonning qoʻli bormi, AI yasaganmi bu — ikkinchi darajali masala. Bu nimaga olib kelishi asosiy masala? Ishonch inqiroziga.

Bu haqida ajoyib qisqa rolik ham chiqarishibdi: (Matnni oʻqib boʻlgach, koʻrasiz. Hozir chalgʻimang)

https://youtu.be/mEVl0NS0vu8?si=rMRH-UcvmJCT1l5M

Tire ishlatilgan matn koʻrdimi, aniq chatgpt yozib bergan. Imlo qoidalarini tushungan odam ham tire ishlata oladi. Ajoyib montaj qilingan video koʻrsa, sunʼiy intellektda yasalgan. Balki, video muallifi montajchidir. Kelajakdagi umr yoʻldoshini AI bilan "yasab olish" ham urfda. Balki qiziqdir, ammo sunʼiy intellekt bashoratchi emasku...

Bizda AI kontentga immunitet shakllanayotgani — foydali. Butun mediani AI kontent egallab olib, insonlar yaratgan mediani siqib chiqarishi esa — xavfli.

AI kontentdan butunlay voz kechish endi ilojsiz. Qisman isteʼmolchiga aylanib ulgurdik. Bizning qoʻlimizdan keladigani: haqiqiy insonlarning nomukammal ijodini qoʻllab-quvvatlash boʻlardi.

Endi, sunʼiy intellektning kasbimizni tortib olishi haqida ham eslab oʻtsak. AI kasbimizni tortib olishi qoʻrqinchli emas, fikrlash qobilyatimizdan mosuvo qilishi vahimali. Biror savol tugʻilsa, oʻzimiz oʻylab ham ko'rmay, gpt'ga qoʻl yugurtirish xatarli.

Xoʻsh, qanday kasb egasi edik? Hozircha ahamiyatsiz. AI serverda bor maʼlumotnigina tahlil qiladi. Inson esa yaratuvchan mavjudod. AI masalaning kichik bir qismini koʻradi. Odam esa butun tasvirni. Sunʼiy idrok insondek qalbini, ruhini qorishtirib, matnlar sheʼrlar bita olmaydi. AI'da kuchli xotira bor, qalb yoʻq. Baribir sunʼiylik, soxtalik hidi kelib qoladi. Xatolarga boy boʻlsa ham samimiy yozilgan matnlarni qadrlaydigan zamonga kelib qolibmiz. Qisqasi, AI'ga buyruq kerak. Insonga esa xohish iroda yetarli.

Oxirgi savol: Kelajak sunʼiy idroknikimi? Kelgusida 2 xil odamlar boʻladi: AI tilini tushunadiganlar. Yaʼni oʻziga kerakli natija olish uchun toʻgʻri "prompt" kirgiza oladiganlar. Va AI'ni ishlata olmaydiganlar. Birgina toʻgʻri javobni olish uchun 5-6 martalab gpt'ni boshini ogʻritadiganlar.

Shuning uchun, imkon boʻlishi bilan chet tillari bilan birgalikda AI tilini ham oʻrganib qoʻyish foyda boʻlsa boʻladi-ki, zarari boʻlmaydi.

Yuqoridagi qisqa videoni tomosha qilish yodingizdan chiqmasin :)

Oxirgacha oʻqigan yaxshilar, qani aytingchi matnni kim yozgan? Malol kelmasa, oʻzingiz ishlatgan eng yaxshi AI tool’ni ham nomini aytib tavsiya qiling?

"Sahifa egasini emas, sahifaning oʻzini kuzating" mazmunidagi eslatmaga koʻzingiz tushgandir? Buning maʼnosini sharhlab oʻtirmay dangal mavzuga oʻtsak...

Qizlar aziyat chekuvchi bir toifa yigitlar bor. Bular ijtimoiy tarmoqdagi profil, stories, kanal, postlaringiz, fikrlaringizga koʻra sizni baholab, oshiq boʻlib qoʻya qoladi. Garchi "faceless brand" yuritsangiz ham... Afsuski ular barmoq bilan sanarli emas, yaxshigina koʻp. (Bu holat shunchalik koʻp kuzatilganidan oxiri post yozishga majbur boʻldik)

Hoh ishoning hoh ishonmang, har bir qizning block listida shu kabi online xaridor yigitlardan koʻplab topiladi. Koʻplari uy egalarining raqamini soʻrash bilan suhbatni boshlash ilinjida... Bilishmaydiki, haqiqiy oriyatli erkak bunday behayolik qilib qizning nafsoniyatiga tegmaydi. Oʻsha inson peshonasiga yozilgan boʻlsa, ilohiy iroda bilan hayotda uchratasiz. Yoʻq ular online qizni band qilib qoʻyishi kerak...

"Ha kitob oʻqir ekan, fikrlashi teran, dindan xabari bor, ooo til ham bilar ekan aynan menga mos" Mayli, yigit tarafga qiz maʼqul ekan, qizga yigit mos boʻlmasachi?! Rad javobi olgach ham tinch qoʻymaydiganlar alohida mavzu. Baʼzan javob bermaslikning oʻzi — javob.

Hammasi ham ijtimoiy tarmoqda koʻringanidek emas. Hech qachon. Kimgadir virtual oshiq-u beqaror boʻlishdan avval oʻylab koʻringchi: Balki uning ijtimoiy tarmoqdagi versiyasiga koʻngil qoʻygandirsiz. Real hayotda balki umuman sizga toʻgʻri kelmaydigan inson boʻlib chiqsachi? Bu kabi yigitlar real insonni emas, o'zlari yaratib olgan "mukammal obraz"ni yaxshi ko'rib qoladi.

Chunki ijtimoiy tarmoqqa doimiy ishlatadigan gap-soʻzlarimiz yozilmaydi. Tafakkur chig'irig'idan oʻtgan, sayqallangan fikrlar joylanadi. Oʻsha yuzi bilan ommaga tanish boʻlgan blogerlar ham hayotining eng goʻzal lahzalarini filtr, effektlar bilan ulashadi. Yaʼni hayotda jamiyat qabul qiladigan niqobdan, online hayotda eng intelektual niqobdan foydalanamiz. Buni tan olmay iloj yoʻq.

Yigitning moliyaviy holatini tan olishi, oilasining muhitini aytib oʻtishi yaxshi albatta. Lekin hech qanday moliyaviy barqarorlik boʻlmagan joyda, hali hayotda hech narsaga erishmay turib, boshqa insonni boqish masʼuliyatini zimmasiga olish mantiqqa toʻgʻri keladimi? Nikohdan soʻng erkakning rizqiga baraka berilishi rost. Ammo "hozir hech narsam yoʻq, kelsang birga rivojlanamiz" degan gap ortiqcha. Bu xuddi gulni suvsiz qoldirib, quyosh va tuproq va'da qilishdek gap. Sababi qizlarning turmushga chiqishining asosiy sababi, moliyaviy va ruhiy xavfsizlikdir.

Qizlar sharaf bilan tugʻiladi va turmushgacha uni asrab qolish uchun iffatini saqlaydi. Yigitlar hech narsasiz dunyoga kelib, sharafini jamiyatga foyda keltirib, obroʻ hurmat qozonib topadi. Farq katta. Iltimos, qizlarni sharafini toʻkadigan takliflar bilan bezovta qilmang!

Jiddiy niyatli inson ijtimoiy tarmoqning "direct"idan emas, hayotning mas'uliyatli eshiklaridan kirib keladi. Ijtimoiy tarmoq faqat vitrina, hayot esa o'sha vitrina ortidagi mashaqqatli mehnatdir

Endi odamlarga nima kerak? Shaxsiy fikringiz qiziq. Xuddi kitob javoningizni koʻzdan kechirgandek, yozgan postlaringiz, bloglaringizga koʻz yugurtirib chiqishadi. Agar pichoqqa ilingulik fikr topishsa, kuzatishni boshlashadi.

Bu qaysidir maʼnoda saviya koʻtarilganidan darak. Kimningdir ijtimoiy tarmoqqa joylayotgan hayotini emas, fikrlarini muhokama qilish qiziqroq.

Ruzvelt bu haqida shunday degan edi:

“Kuchli idroklar g'oyalarni muhokama qiladi. O'rta idroklar voqealarni muhokama qiladi. Zaif idroklar odamlarni muhokama qiladi”

Hayotingizning kichik qismini boʻlsa ham, ijtimoiy tarmoqqa joylar ekansiz, halovatingiz ham garovga qoʻyiladi. Sirlilik yoʻqoladi. Istalgan payt qayerda nima qilayotganingiz ommaga maʼlum.

Fikrlar hayolotdan klaviaturaga koʻchgach, butunlay boshqa narsa sodir boʻladi. Uzuq yuluq oʻylar tiniqlashadi. Fikrdoshlar topiladi. Omma sizni fikrlaringiz orqali taniydi. Qarashlaringizni qayta tahlil qilish uchun kerak boʻlsa qarshi fikrlar ham chiqib keladi.

Balki, ijtimoiy tarmoqning asl maqsadi avval boshidan shu boʻlgandir? Ijtimoiylashuv. Fikriy hamjihatlik. Yangi dunyoqarashli insonlarni kashf etish. Uzoqdagi ustozlarning ilmini birgina bosh barmoq harakati bilan oʻqiy olish.

Ijtimoiy tarmoqlar biz uchun yo shaxsiyatimizni maydalab sotadigan rastaga, yo tafakkurimizni charxlaydigan minbarga aylandi. Hayotini ochiqlagan odam eʼtiborning asiriga aylanadi, fikrini ochiqlagan odam esa hamfikrlarining yetakchisiga. Isteʼmolchi boʻlish qulay, ammo ijodkor boʻlish jasorat talab qiladi. Biz yo oʻzgalar hayotining tomoshabini boʻlib qolamiz yoki oʻz gʻoyalarimiz bilan yangi jamiyat quramiz.

Lekin eng qizigʻi endi boshlanadi. Yildan-yilga koʻproq kitob oʻqib borar ekansan, endi "bu yil shuncha kitob oʻqidim" deyish uchun, taqriz yozish, iqtibos topish uchun oʻqimay qoʻyasan. Sababi, aksar kitoblar seni qoniqtirmay qoʻyadi. Koʻpining voqealar rivoji tanish, gʻoyalar oʻsha-oʻsha, dialoglar biroz jimjimador. Shaxsiy rivojlanish boʻyicha kitoblardan ham deyarli yangilik ololmay qolasan. Sababi avvaldan bilganlaringni boshqacharoq usulda yetkazayotgan boʻladi.

Boʻshliq hissi paydo boʻladi. Sening kitoblarga muhabbating, ilmga ishtiyoqing so'nmagan. Lekin qiziqishlaringni yetarlicha qondira oladigan, "vauv" effektli kitoblar juda kam. Oldinlari har oy kitob doʻkoniga chopqillab, xarid qilgan boʻlsang, endilikda 2-3 oyda bir, imkon topilganda borib turasan. Avval filtrab oʻqirmiding, endi chertib-chertib oʻqiysan. Bu shunday jarayonki, bir oyda 5 ta 10 talab kitobni varaqlab oʻqib koʻrib, hech birini tugatmasliging mumkin. Yilning oxiriga borib esa avvaliga 100 talab kitob oʻqigan sen, endilikda yiliga 20-30 ta kitobni oʻqigan boʻlasan. Bu xuddi choʻqqini zabt etib, pastga qulayotgandek tuyulishi mumkin. Aslida unday emas. Va bu butunlay normal.

Aksincha, avval arzon garov xomashyodan qurilayotgan uying endi, pishiq g'isht bilan qad rostayotgan boʻladi.

Sizga qaysi kitob “vauv” effektini bergan? Yoxud mutolaaga qaytargan?