Ik ben Thomas altijd blijven volgen sinds omdat ik hem één van de meest beloftevolle en interessantste stemmen van zijn generatie vond (en nog vind trouwens). Toch bleef ‘Stern’ ongelezen in de boekenkast staan.

Maar ook in de roman ‘Stern’ laat Heerma van Voss al preuve van zijn kunnen zien, zijn prille leeftijd indachtig een erg volwassen boek. Strakke compositie, geloofwaardig(e) (zij het tragisch(e)) personage(s), duidelijke en zorgvuldige stijl, voldoende diepgang (die hij er steek per steek innaait door het perspectief van heden vs verleden) en het interview door de reporter van Libelle als heerlijke uitsmijter. Maar daarvoor moet u zelf maar het boek lezen, het zal u niet berouwen.

Want, ik schreef het al eerder, het rijpen van de tijd maakt sommige boeken nog sterker. En hoewel ‘Cicero Consultants’ een overduidelijke, bijna groteske satire is op de toenmalige (politieke) tijd en zeden, is er, afgewogen tegen die van heden ten dage, helaas weinig vooruitgang te merken, sterker nog, we hebben helemaal niets geleerd sinds, wel integendeel.

Een scenario is de ondertitel van deze roman en het begint als volgt: “Jacob Daader was niet helemaal goed bij zijn hoofd, niet krankzinnig of achterlijk, of op een of andere manier psychotisch. Hij was niet goed bij zijn hoofd op zo’n manier dat degenen die met hem te maken kregen daar pas later achter kwamen. Zoals het meer mensen overkomt: soms kreeg hij een idee. Het verschil was dat hij zich liet meeslepen. Het idee was sterker dan hij.”

Kijk, dan heb je dus meteen mijn aandacht.

En Hofland stelt allerminst teleur; in een razend tempo (160 blz.) worden smakelijke karikaturen op satirische wijze geofferd aan het hoger doel: de waarheid. Uiteraard zijn deze karikaturen naar toentertijd bestaande personen gemodelleerd maar het gaat niet om de herkenning, het gaat om de afkeer van het gelul. Meesterlijk!

Anderzijds verruimt “uitgesteld lezen” je blik niet enkel op het oeuvre, maar ook op de auteur in kwestie. Althans, dat vind ik. Voel jullie vrij het niet eens te zijn.

In 2008 verschenen maakt Schröder het zich met ‘De econome’ allerminst makkelijk. Want hoewel het verhaal erg vlot, zij het wat mysterieus, start, vraagt het wel wat inspanning van de lezer, zeker in het bewust magisch-realistisch aandoend middenstuk.

Maar Schröder is een vakman, een uiterst bekwaam verhalenverteller én bovendien een uitstekend stilist, zodat de lijntjes wat mij betreft uiteindelijk toch mooi samenvallen, niettegenstaande de (soms onduidelijke) grens tussen de beleving van de hoofdpersoon en de werkelijkheid. Graag gelezen maar zijn beste werk is dit niet.

Ogenschijnlijk een rustig gedragen verhaal over rouw slaagt Kézér er schijnbaar moeiteloos in om via de zeer geloofwaardige personages (de vader-weduwnaar maar zeker ook de drie kinderen) het hele proces erg invoelbaar te maken.

De wisselende hoofdstukken (enerzijds De Bergen, over de reis die het gezin onderneemt en anderzijds De Zee, over de periode die na de dood van de moeder de reis voorafgaat) en de sobere, bijna uitgebeende stijl geven extra diepte aan de relatieve kalmte die de onderhuidse spanningen maskeert. Het schrijverschap van de vader en het belang en de kracht van verhalen vertellen zorgen, wat mij betreft, voor de extra dimensie die van een goed boek een erg goed boek maken. Vakwerk!

‘Dierbaar venijn’ verscheen in 1992 en zou wel eens één van de eerste romans met euthanasie als thema kunnen zijn. Rudolf Geel slaagt er alvast in om in deze subtiele roman op een uitgebalanceerde en toch poëtische en zelfs ontroerende wijze de verscheurende werkelijkheid van een toegediende dood te karakteriseren.

Als ik dan enkele uren na het uitlezen van dit boek de lokale kringloopwinkel binnenstap en het eerste dat ik zie liggen (in de uitverkoopbak nota bene) de verhalenbundel ‘Trage schaduwen’ van ene Rudolf Geel is, dan sterkt dat mijn overtuiging dat “Wat wij toeval noemen, het toevluchtsoord der onwetendheid is” (Spinoza).

Zo opent ‘Het gebeurde’ van Dirk Ayelt Kooiman, die op 2 oktober 2018 onverwacht overleed.

Paradoxaal (nuja) genoeg doet de niet nader benoemde hoofdpersoon in deze (niet voltooide) roman niets anders. En hij doet dat uiterst minutieus en op een erg verfijnde wijze. De vereenzelviging met de auteur ligt dan ook voor de hand.

Blijkbaar moest Dirk Ayelt Kooiman nog 5 bladzijden schrijven toen hij onverwacht overleed. Het belang van Kooiman voor de Nederlandstalige Literatuur kan, mijns inziens, niet overschat worden; het is dus van grote waarde dat de erven in samenspraak met Uitgeverij De Harmonie beslist hebben deze roman toch te publiceren.

In deze wetenschap wordt de roman op een onaffe manier toch af. Maar daarvoor moet u deze postume parel wel eerst lezen. Het zal u niet berouwen…

In prachtig geschreven en beschreven momenten op een Duits Waddeneiland krijgt de lezer het verwerkingsproces van die stukgelopen vriendschap mondjesmaat toegediend terwijl de opkomst en ondergang van de vriendschap, zeker in het begin van het boek, de nodige aandacht krijgt, zij het ook hier éénzijdig, namelijk verteld vanuit Helle’s herinnering. Meteen ook een zeer interessant en boeiend vraagstuk: Hoe betrouwbaar zijn herinneringen eigenlijk? En hoe ervaren verschillende mensen dezelfde herinnering op een later moment in hun leven? Iets waar ik zelf ook al wel eens mee worstel…

Langzaam verweven die beide delen zich en het moet gezegd, Haerens doet dat op een uiterst subtiele en bijzonder ge(s)laagde wijze. Ze zet haar tanden als het ware in de nek van de lezer en als een tijgermoeder haar welp laat ze niet meer los; sterker nog, ze slaagt er moeiteloos in om de lezer, ondanks de rauwheid van het rouwen, een troostboei aan te bieden via de poëtische symboliek en de stilistische beheersing, eigen aan de grote dichter. Vakwerk!!!

Na een ietwat uitgesponnen opening (waarin nogal kwistig met Wikipedia-achtige schaakweetjes gestrooid wordt naar mijn aanvoelen) slaagt Pam er evenwel in om de lezer het verhaal in te trekken van de tragiek en de neergang van het hoofdpersonage Victor Sanders en parallel eraan die van de schaakwereld, althans zoals hij die zelf gekend heeft. En Pam doet dat met kennis en verve, zeer vlot geschreven en met voldoende dynamiek en herkenbaarheid, zeker ook voor de niet-schaker.

Vol nostalgie en weemoed, en met een fijnzinnig cynisme is ‘De laatste schaker’ een heerlijke, vlotlezende roman voor ieder die worstelt met de onherroepelijke voortgang van de tijd en hoe zich daarin staande te houden. Erg graag gelezen!

Duyck houdt van verhalen, sterker nog, hij ademt ze. Want hoewel ‘Ooit is de weg’ ogenschijnlijk zonder veel opsmuk of tierlantijntjes verteld wordt, zit er een diepere laag van liefde, intimiteit en wanhoop onder, van een hartverscheurend zoeken en een rauwe emotie {voor mijn Nederlandse lezers zie ik wel wat parallellen met Lex Paleaux}.

Met ‘Ooit is de weg’ reikt Mathijs Duyck de lezer alvast een warme hand bij de zoektocht die het leven onherroepelijk is.

U kan het boek bestellen bij uw lokale boekhandel of hier.

Want hoewel ogenschijnlijk een eerder klassiek literair debuut over de typische thema’s van een coming-of-age roman slaagt Zantingh er wel in om de lezer (mij althans) te raken, net door wat hij niet schrijft. Een strakke compositie (5 dagen voor de begrafenis van één van de vrienden door zelfmoord) waarin duidelijk omlijnde alinea’s gedoseerd afwisselen met stijlrijke metaforen schragen de besmuiktheid van het onderwerp en de zwijgzaamheid waarin de herinneringen zich manifesteren.

“Zo mooi”, zou Nathalie zeggen.

P.S. Geweldige titel ook, maar ik laat het aan de lezer om die verder te ontdekken.

“Ruik de dag. De luiken zijn open. Het is zondag. ‘Zonderdag’ noemde ik dat vroeger bij mezelf. De enige dag die geen echte dag hoeft te zijn. Geen stoel vandaag, geen verplaatsingen. Ik moet de leidsels aan het meisje geven, zelf heb ik wat last van zinsverbijstering. Ik ben het schemerland en dit is mijn fout: ik vertelde slechts verhaaltjes.”

SCHEMERLAND is een taalbouwwerk over menselijk onvermogen. In een prachtige en poëtische stijl slaagt Spoelstra erin om de binnen­wereld weer te geven van iemand bij wie het denken uit elkaar spat en het houvast stilletjes verdwijnt.

Hulde en diepe buiging, Berthe Spoelstra!

P.S. Eenieder die in gelijke welke “jury” dit debuut over het hoofd zag zoekt best een andere hobby.

‘Tuinieren bevindt zich op de grens van overgave en controle.’ Wie tuiniert heeft geen zelfhulpboek meer nodig, zegt Entius, sterker nog, het is een vorm van levenskunst. De passages waarin ze de metamorfose van haar tuinparadijs beschrijft zijn dus een feest van herkenning voor lezers in hetzelfde schuitje maar Entius doet veel meer dan dat; ze koppelt er haar eigen ervaringen van “thuis uit” aan door te reflecteren aan haar eigen onveilige jeugd, het wonen in een kraakpand en later in een woongroep.

Op een erg kwetsbare en persoonlijke maar vooral boeiende wijze verhaalt ze haar zoektocht naar een thuis en hoe die bepaald wordt, niet door wat jij nodig hebt maar door wie jou nodig heeft.

Lijfboek!

Want dan had ik dezelfde argumentatie moeten hanteren voor ‘Het lot van de horlogemaker’ van Daniël Op de Beeck en dat gaat niet, dat wringt. En ook al krijgt dit literair kleinood het predicaat graphic novel, de som der delen is meer dan het geheel en overstijgt aldus elk genre of aanduiding ervan.

De tekeningen, de tekst, de inkleuring, de vormgeving en de sfeer zorgen samen voor een filosofische fabel die na lezing nog een hele tijd! zal nazinderen.

Deze sublieme hardcover uitgave van Uitgeverij Artisjok verdient een groter bereik en is voor de luttele som van 15 euro bij elke boekhandel te bestellen.

Zoals bijvoorbeeld hier.

Voor Facebook bezitters geef ik graag de link naar de theatrale, auditieve toelichting van de auteur zelf bij verschijnen.

Zelden las ik een nog meerlagig boek dan dit. Want zelfs in de titels van de korte hoofdstukjes waaruit deze roman is opgebouwd voegt Niedekker een subtiele extra dimensie toe die de verschillende verhaallijnen fragmentarisch in elkaar laten vloeien.

De taal waarin hij dat doet is van een buitenaardse, bijna goddelijke schoonheid, rijk en beeldend, sensitief en nostalgisch, meesterlijk in de beschrijving van de beschrijving.

Ik heb een zwak voor de schrijver die de lezer laat verdwalen.

De lezer van Reugebrinks eerdere romans en dichtbundels herkent veel in ‘Het huis van de zalmen’ : de door een auto-ongeluk omgekomen zuster, de gestorven vader, de socialistische sympathieën, de woede-aanvallen, maar ook de humor, ironisch, soms sarcastisch en natuurlijk het ritme van zijn taal, meeslepend.

Geloofwaardig en stijlvol, zonder enige klefheid maar met oprechte emotionaliteit beschrijft Reugebrink bijvoorbeeld wat er met een jonge vrouw gebeurt als haar eerste baby dood wordt geboren en van haar wordt weggedragen, de dokter zwijgend, de baby in een bebloede lap gewikkeld. Klasse drijft boven!

Een moederboek enerzijds, de achtergrond van de mores van de culinaire wereld die authenticiteit zoekt in een denkbeeldig verleden anderzijds. Zo brengt Reugebrink met ware vertellerstem de verschillende lagen van de (geweldige) titel tot een echte grand cru!

Eens gezeten trekt ze met een exquise amuse meteen alle registers open en laat deze volgen door klassieke bereidingen afgewisseld met experimentele, eigentijdse creaties, evenwel steeds verrukkelijk afgekruid en op smaak gebracht met originele ingrediënten. Van het (hoofd)gerecht dat ze brengt op twee wijzen gaan de “cloches” vanzelf zingen als ze subtiel het bord afgehaald worden. Nagerecht en dessert brengen de fijnproever in ons verder in extase.

Het moge duidelijk wezen dat de haute cuisine van de Nederlandstalige Literatuur er met Caro Van Thuyne een meesterchef bij heeft. Smakelijk!!!

Noot: Met dit razendknappe debuut won Van Thuyne in 2021 de Bronzen Uil. Het siert Uitgeverij Koppernik dat dit boek nog steeds gewoon verkrijgbaar is: Koop het boek hier (of bestel het bij je lokale boekenboer)

Dat Wagendorp kan schrijven bewees hij al, niet enkel als columnist bij de Volkskrant, maar zeker ook in het bejubelde ‘Ventoux‘, dat hier ook nog eens fijntjes komt voorbijgefietst (zo ijdel is hij wel). Maar het sterke van ‘Masser Brock’ is toch het métier dat hij schept vanuit zijn persoonlijke ervaring(en). Met vaart en in een zeer aangename stijl legt Wagendorp een interessante puzzel van waarheid, leugen en waan en hoe je daarin te verhouden zonder jezelf te verloochenen. Of toch?

Eenstemmigheid kan je haar alvast niet verwijten in haar nieuwe, begin dit jaar verschenen, roman ‘Moet Dwalen’. Want wat een feest van taligheid, ideeën, vrije meningsuiting is dit grimmig sprookje…alle vormen van maatschappelijke waanzin passeren onverbloemd de revue in dit drama in drie bedrijven.

En ook al trekt Mutsaers de lezer van in het begin meteen de geest van het “mannelijke” hoofdpersonage Isi binnen, het zou jammer zijn om deze roman weg te zetten als een louter fulmineren tegen het hedendaags feminisme. Daarvoor is deze roman veel te rijk en laat Mutsaers de lezer voortdurend resoneren in diens eigen klankkast. Met de rivier de Doubs als stimulerende metafoor en de bijna on-Hollandse, bloemrijke, eloquente en overvloedige stijl bewijst Charlotte Mutsaers dat fictie heden ten dage meer dan ooit nodig is.

De even originele als wezenlijke parallellen die de schrijver trekt tussen zaken als klimaatverandering, evolutie, pandemie en superkapitalisme zinderen nog dagenlang na, niet in het minst vanwege zijn door taalbeheersing gedreven soepel, intelligent en sensitief proza.

En hij kwam. En pakte de zaal in. Stoïcijns en met verve. Klasse op alle vlakken. We hielden, zij het zeer sporadisch, contact. En nu is hij dood.

Dus vond ik het niet meer dan gepast om onderstaande recensie als eerbetoon via deze weg de wereld in te sturen:

De geur van perenbloesem naast een rottend lijk. Een idyllische liefde te midden van onnoemelijke wreedheid. Een scherp, glashelder inzicht in een contourloze wereld. Verdwaald is een bevreemdende kluwen van achttien verhalen, een zoektocht naar de maat der dingen, waarin de Nederlandse schrijver en dichter Wiljan van den Akker (1954) grenzen neerhaalt en droom, mythe, werkelijkheid laat ineenvloeien. In de verhalen schuilt een natuurlijke orde: ze zijn cyclisch, zoals de seizoenen. Soms verwaaien ze als klanken in het voorjaar; soms blijven ze hangen als loodzware zomerhitte; even vaak doen ze je huiveren als vrieskou.

De bundel opent met een dromerige aquarel. We zien een gebochelde man met het opkomen van de zon het dorp verlaten; de ijzeren punt van zijn stok tikt helder op de klinkers. De dodenvisser is op weg naar de oever van de rivier om zijn lugubere dagtaak te vervullen. Het baart hem zorgen dat hij zijn beeldschone, leeftijdloze vrouw alleen moet achterlaten. Steeds vaker drukt hij haar op het hart het huis niet te verlaten. Vreemdelingen uit verre dorpen gapen haar al te vaak aan. Op een ochtend is ze verdwenen.

Melancholisch en mysterieus is ook ‘Een levendige handel’. Een man gaat op zoek naar zijn verdwenen dochter. Hij vreest dat ze de hand aan zichzelf geslagen heeft en onderneemt een dagenlange mars door het woud, op weg naar de dodenvisser uit het vorige verhaal. Wanneer zijn proviand opraakt, trekt de rivier hem onherroepelijk naar zich toe.

Een ongrijpbaar, etherish verhaal is ‘Het vermoeden’, dat als volgt begint: ‘Het lag er opeens. Om de hoek, half verscholen onder een struik.’ Hoe het daar is gekomen, waarom het daar is en of het gevonden wilde worden: we hebben er het raden naar. Onderhevig aan omgevingsfactoren verandert ‘het’ van vorm en inhoud. Een vermoeden rijpt pas in ‘Opgelost’, het volgende verhaal, dat begint met wat onschuldig geritsel in de tuin van een muziekschool. De conciërge haalt een bibberend, ondefinieerbaar ding binnen, met rampzalige gevolgen.

Van den Akker spiegelt een schimmig gebied voor, waar dingen en geschiedenissen tranformeren en mensen doelloos rondzwerven, zich opsplitsen of muteren, zich lijken los te maken van tijd en ruimte en, als in een luchtbel, door de werkelijkheid zweven. Ze nemen de dingen waar op de grens van die werkelijkheid, gedempt en wazig, of net scherp en afgrondelijk. In ‘Het dossier’, bijvoorbeeld, komt een vrouw er na negentien jaar huwelijk achter dat haar echtgenoot haar al die tijd bespioneerde in opdracht van de Stasi. Elk detail van haar leven ziet ze nauwgezet beschreven in drie lijvige archiefmappen. De confrontatie met haar man is visceraal, heftig als een vulkaanuitbarsting.

Volgen nog enkele boeiende tweeluiken. ‘O Jeruzalem’ / ‘Aan de andere kant’ verhaalt over de onnoemelijk wrede geschiedenis van de inname door kruisvaarders van de heilige stad, vanuit de twee kampen bekeken. In ‘De verzoening’ / ‘De grootmoeder’, worden twee versies verteld – een romantische en een realistische – van de geschiedenis van de geliefden op de brug die volgens de legende liever samen in het water sprongen dan hun verboden liefde op te geven. Twee werelden, verbonden door een brug, waar het voor iedereen verboden was om verder te gaan dan de eigen helft. ‘Het leek alsof een god de stad ooit met een machtige hand in twee gelijke delen had gesplitst door er een brede rivier neer te slingeren.’

De laatste twee verhalen vervolledigen de cyclus en leiden de lezer terug naar de bron: de schrijver-dichter. In ‘Een mond vol knikkers’ begeeft een dichter zich naar de plek waar hij een lezing zal geven over zijn jongste bundel. Het belooft een afschuwelijke avond te worden, een laatste spartelende slag in het water, net voor de verdrinkingsdood. Maar het is de schrijver, niet de dichter, die hier de touwtjes in handen heeft. Ook van deze geschiedenis is dus een alternatieve versie mogelijk.

In ‘Het vertrek’, ten slotte, doet de schrijver zichzelf uitgeleide door schijnbare tegenstellingen te verzoenen: totale verlorenheid en extreem zelfbewustzijn. Een man wordt wakker in een onbekend bed in een hotel. Hij poogt te reconstrueren wat voorafging, bekijkt zichzelf in de spiegel. Hij staat midden in een kring, getekend door het zonlicht op de donkere vloerbedekking. Op dat moment besluit hij dat hij daar, op die plek, voor altijd wil blijven. ‘Dit was de maat voor de dingen, scherp en fijn en glashelder gesneden.’ Ergo, in het eeuwige spel tussen werkelijkheid en verbeelding, is de waarheid relatief (als een verdwaalde koe, zou je bijna toevoegen).

De bundel zindert als een fata morgana. Van den Akker stuurt dolende personages langs onverwachte paden, maakt abstracties concreet om vervolgens sardonisch de lijnen weer uit te gummen. Nooit krijg je echt grip op de verhalen. Wat heerlijk om erin te verdwalen.

Met toestemming overgenomen van Elisabeth Francet, waarvoor hulde!

‘Ik haalde een pen tevoorschijn en schreef op een papieren servetje:

‘Ik ben voorgoed vertrokken’.

Wat het betekende, wist ik nog niet.’

Het ga je goed, Wiljan!