Ezgi bir futbolcu. İstanbul’un üç büyük kulübünden birinde, yetiştiği altyapının A takımında oynuyor. Ezgi alt yaş gruplarında takımında genellikle lider rol üstlenmiş ve çoğu yaş grubunda kaptanlık yapmış. Yeteneği sebebiyle de 4 sene önce 19 yaşındayken genç bir oyuncu olarak A takıma çıkmış.

Bu sene başında takıma katılan, Ezgi’yle aynı mevkiyi paylaşan bir oyuncu daha var. Antrenör sezon başında ilk 11’de bu oyuncuyla başlıyor ve Ezgi çok uzun zaman sonra ilk kez yedek kulübesinde zaman geçirmeye başlıyor. Takımın iyi oynadığını görüyor ama yine de kendisine haksızlık edildiğini düşünüyor ve antrenörüne kızgın olduğu için antrenmanlarda aralarında bir soğukluk oluşuyor.

Sezonun ilerleyen bölümlerinde Ezgi tekrar süre bulmaya başlıyor, fakat bu sefer de performansı kendi seviyesinin altında ve bu hem takım hem de antrenörü tarafından fark ediliyor. Oynadığı son üç maçta da ikinci yarıda oyuna girip istediği performansı gösteremeyince, sonraki iki maçta yedekten de oyuna giremiyor. Performansının düşüşünden, onu formdayken oynatmayan antrenörünü sorumlu tutuyor ve öfkesi daha da artıyor. Takımın kaybettiği bir maç sonrasında antrenörüyle sözlü bir kavga ediyor. Bu durum futboldan aldığı keyfi de azaltıyor. Ezgi kendini antrenmanlara zorla sürükler bir halde buluyor ve yakın arkadaşının tavsiyesi üzerine bir spor psikoloğu ile görüşmeye başlıyor.

Ezgi ilk görüşmelerde hâlâ çok kızgın ve ilk seanslarda çoğunlukla antrenörüne olan öfkesi üzerine konuşuyoruz. Takımın liderlerinden biri olduğunu, bu yüzden de kenardan oyuna girip istediği performansı gösterememesinde şaşılacak bir şey olmadığını söylüyor. “Lider oyuncuyu kulübede bekletirsen, ikinci yarıda yarım saatlik sürede de en iyi oyununu görmeyi bekleyemezsin. Lider dediğin sahada takımla birlikte olmalı.”

Yedek kulübesindeyken bir şeyleri kaçırdığını ve olaylardan geri kaldığını hissettiğini söylüyor. Böyle hissettiği için de oyuna sonradan girdiğinde gergin ve kaçırdığı süreyi telafi edecek kadar iyi oynaması gerektiğini düşünüyor. “Antrenör beni çok iyi tanıyor, böyle hissedeceğimi biliyor ve buna rağmen beni kenarda bekletiyor. En çok da buna kızıyorum.” diyor.

İlerleyen süreçte biraz lider olmanın anlamı ve liderliğin onun için ne ifade ettiği üzerine konuşmaya başlıyoruz. Sorumluluğun, iletişimin, yardımlaşmanın öneminden bahsediyor ve geçen sezon, işler kötüye gitmeden önce takım arkadaşlarıyla olan ilişkilerini anlatıyor. Biraz daha konuştuktan sonra birlikte fark ediyoruz ki, yedekte oturan takım arkadaşlarına kendisine veremediği desteği sağlamaktan hiçbir zaman geri durmamış.

Geçen sene bir hazırlık kampında süre bulamamakla ilgili kötü hisseden genç bir takım arkadaşına az da olsa dakika bulmanın çok değerli bir fırsat olduğunu, her zaman kenarda hazır bekleyerek takımda çok önemli bir role sahip olduğunu ve işlerin ne zaman nasıl değişeceğinin asla bilinemeyeceğini üzerine bir konuşma yaptığını hatırlıyor. “Bir ihtimal bu söylediklerin senin için de geçerli olamaz mı?” diye soruyorum. Bu sefer biraz da tereddüt ederek “Ama ben yapı olarak yedek kalmaya uygun bir oyuncu değilim ki.” diyor.

İlk defa bu noktadan sonra bir insanın yapısının ne demek olduğu, Ezgi’nin yapısının neye benzediği, hangi olaylar ve hangi düşünceler üzerine şekillendiği üzerine konuşmaya başlıyoruz. Yavaş yavaş bu yapının esnekliğini, ve bazı değerlerin kendisine bile mantıklı gelmeyen birtakım düşünceler üzerine şekillendiğini fark ediyoruz. Görüyoruz ki takım arkadaşlarına sunduğu destek kendisine yardımcı olamıyor, çünkü onun kendine kurduğu yapıda destek verilebilecek biri olmaya yer yok.

Hiç farkında olmadığı inançlarını fark etmek, zaman içinde yapısında esnekliği engelleyen kısımları tanımasını sağlıyor. Bu tabii ki de çalışmanın ilk adımı, ama Ezgi süreçteki asıl kırılma noktasının yedek kalması değil, oyuna sonradan girmeye karşı aldığı katı tavır olduğunu fark ediyor. Antrenörüne yönelttiği kızgınlığın, kendini sindirmesi daha zor bir durumdan koruduğunu görüyor. Öfke olarak kendini gösteren duygunun altında, onun için işleri zorlaştıran asıl duygu olan utancı tanımaya ve onun üzerinde çalışmaya başlıyoruz.

Böyle bir farkındalık, bizi yüzeysel bir çalışma yapmaktan ve ilk gördüğümüz semptoma tutunmaktan kurtarıyor. Ezgi’yle öfkesini yönetmek üzerine odaklansaydık belki de kısa vadede antrenör ile yaşadığı gerginliği çözecek ve bir süre sonra, kızgın hissettiği zamanlarda kullanabileceği birkaç zihin egzersiziyle birlikte çalışmayı sonlandıracaktık. Utanç yerine öfkesiyle çalışmak ikimiz için de çok daha konforlu bir süreç olacaktı, ama nasıl bir fırsata temas etmenin kıyısından döndüğümüzü bilemeyecektik.

Bu yüzden, önce fark etmek, derinleşmek ve anlamak için zaman tanımak zihinsel süreçler üzerinde çalışırken çok kıymetli. Aynı şekilde Ezgi’nin güçlü yanlarından biri olan liderlik üzerinden konuşuyor olmamız, belki de Ezgi’ye iyi yaptıklarının yanında zamanla hassas noktalarını da konuşabilmek, benden önce kendisine söyleyebilmek için bir alan açtı.

Podcast bölümü:

Oyunu duruma göre hayati ya da lüzumsuz ilan etmekten çok, oyunun gerçekten ne olduğunu hatırlamak ve yeri geldiğinde bu iki sıfatı da üzerinde sırıtmadan taşıyabildiğini görmek ilgi çekicidir. Nihayetinde, çocukluğumuzun herhangi bir gününde akşam yemeğine yetişmek için sokakta yarım bıraktığımız oyunla, bu sene millî takım Dünya Kupası'nda art arda iki kötü maç oynadığı için hayatımıza bir ay boyunca içimiz buruk devam ettiğimiz oyun pratikte çok farklı değildir.

Başka bir yazıda sporun anlamsızlığı üzerine kafa yormuştum. Aslında kastettiğim oyuna dair olanın yalnızca oyun içinde bir anlama sahip olduğu ve bağlamından koparıldığında hiçbir şey ifade etmediğiydi.

Bu kısmı biraz açmak gerekirse, uzun boyu sebebiyle yaşıtları arasında alay konusu olan ve sosyal açıdan zorlanan bir kız çocuğu için Türkiye’nin kadın voleybolunda bir ekol haline gelişini izlemek hayat değiştirici bir anlama sahip olabilir. Bunu takiben voleybol dünyasına adım atmayı seçerse, patlayıcılık, yükseğe sıçrama ya da blok tekniği gibi beceriler de onun için anlam kazanabilir. Ama üzerine koymak ve istikrarla sergilemek için binlerce saat harcanan bu becerilerin, serçe parmağı ucundan sıyıran bir topun ya da fileye temas eden bir dirseğin yine de “voleybol oyunu” dışında hiçbir anlamı yoktur. Bütün bunlar yalnızca bir voleybol maçı bağlamında bir şeyler ifade eder.

Fakat şu da bir gerçek ki, oyunun anlamsızlığı ya da lüzumsuzluğu onun değerinden hiçbir şey eksiltmez. Belki de onu değerli yapan şeylerden biri tam olarak budur demek bile abartı sayılmaz.

Doğduğumuz andan itibaren oyuna çekiliriz, bebeklikten yaşlılığa hayatımızın her evresinde oyun vardır (Yan yana bir çocuk parkı ve bir kıraathane fotoğrafı bu söylediklerimi kelimelerden çok daha iyi anlatırdı).

Oyun bazen anlamak, bazen unutmak için; bazen ait olmak, bazen ayrışmak için; bazen zamanı geçirmek, bazen de zamanı durdurmak için oynanır. Ama amacı ne olursa olsun, oyuncu günlük hayatından çıkıp başka bir gerçekliğe belirli bir süreliğine adım atar. Simülasyonun tekinde bir satırda aynı rakamdan iki tane olması yasaktır. Başka bir simülasyonda sadece farklı renk forma giyen oyuncu topa elle dokunabilir. Bir simülasyonda eldivenin giyilmesi dövüş anlamına gelirken, ötekinde eldivenlerin çıkarılıp yere atılması aynı anlama gelir.

Tüm bu simülasyonların ortak özelliği ise belirsizliği geçici bir süreliğine ortadan kaldırmaları ya da ciddi ölçüde azaltmalarıdır. Başlangıç ve bitiş bellidir. Yapmanız gerekenler ve yapmanıza izin verilmeyenler nettir. Bu katı kuralların gardiyanları çoğunlukla oyun alanında sizinle birlikte bulunur. Kazanmak kesin bir sonuçtur ve iyi hissettirir. Kaybettiğinizde ise bir sonraki maç/yarış/oyun vardır. Oyuna dair tüm bu özellikler, başka birçok benzerliğe sahip olmasına rağmen, onu hayatın tam karşısına koyar.

Kısacası, oyun bizi hayattan kurtarır. Koca bir belirsizlik olan, sonu bilinmez, kurallarının ucu açık ve sadece bir tur “oynanan” insanlık deneyiminden çıkarıp nefes aldırır. Belki de bu yüzden bir oyunda kazanma deneyimi, bağımlılıkların en büyükleriyle boy ölçüşebilecek niteliktedir.

Oyunun ve kazanmanın büyüsüne rağmen yine de insanlık hali o kadar üstümüze yapışır ki, ona dair olanı simülasyonun kapısında geçici süreliğine bile olsa bırakmakta zorlanırız. Onun belirsizliğini, muğlaklığını, karmaşıklığını ve kaygısını farkında bile olmadan oyunun içine sürükleriz.

Peki gerçekten o eşikten çırılçıplak geçebilsek, oyun oynamak nasıl bir şey olurdu?

Murakami’nin “Koşmasaydım Yazamazdım” kitabı da bende direkt olarak bu merakı cezbetmişti. Aylık antrenman mesafelerine kadar detaylarla bir koşu günlüğü gibi gözüken, koşunun çevresinde bir hayat hikâyesi anlatan ve edebi yolculuğunda koşmanın yerini tartışan bir deneme kitabı bulmak, beklentimi fazla fazla karşılamış oldu.

Anladığım kadarıyla bir işe girişti mi, ona tüm hücreleriyle kendini adayanlardan Murakami, sevdiğim bir podcastte tabir edileceği şekliyle ayarı kaçanlardan. Bir bar işletmecisiyken aklına roman yazma fikri düşüyor ve birkaç yüreklendirici gelişme sonrasında tüm enerjisini bu işe vermeye karar veriyor. Bu noktada pek hareket etmeyen, sabaha karşı yatıp öğle vakti uyanan, günde 3 paket sigara içen ve bardan eve gelip günün ilk ışıklarıyla yatağa gittiği ana kadarki aralıkta yazmaya çalışan biri.

Kitabın isminden de tahmin edebileceğiniz gibi, hayat tarzında sağlam bir değişikliğe gidiyor ve bu değişikliğin merkezine de koşuyu koyuyor. Yazdığı denemeler 2006’dan, abimizin şu an form durumu nedir, bilmiyorum. Ama o zamanlar 20 yıldır hemen her gün koştuğundan ve bu sürede 20 maraton tamamladığından bahsetmiş. 100 kilometrelik bir ultramaraton hikayesi ve 350 kilometreyi bulan antrenman aylarının kayıtları da var günlüklerde. Baya koşuyor yani.

Beni asıl etkileyen kısmı, özünde bu değişikliği daha iyi bir koşucu değil, daha iyi bir roman yazarı olmak için yapmış olması. Ona uzun süre odaklanacak zihinsel netliği ve masa başında oturur pozisyonda durmasını sağlayacak fiziksel kondisyonu sağladığı için. Tıpkı daha uzun süreler meditasyonda oturabilmek için yoga yapan Budist keşişler gibi.

Odaklanma becerisini, edebi dehaya sahip olmak ve istikrarla birlikte “Roman Yazmanın 3 Şartı” listesine koyuyor. Odaklanma biraz daha farklı bir yerde diğerlerinden. Hatta sadece roman yazmak için değil, odaklanma becerisi geliştirilmeden hayatta önemli hiçbir şeyin yapılamayacağını söylüyor.

Murakami şanslı da bir yandan. Sabahları masasında geçirdiği 3-4 saati kayda alıp 1 dakikalık bir video çıkarmasının belki de ona fayda sağlayacağını düşünmek zorunda kalmayan son nesil sanatçılardan. Bir şeyi yaparken aynı zamanda göstermenin bir karşılığı olmadığı, aksine o işi yapmanın zaten onu göstermenin tek yolu olduğu son yıllarda “Nasıl daha iyi odaklanırım?” sorusuna cevap aramış biri.

Sağlam bir odaklanma becerisi olmadan dişe dokunur hiçbir iş yapılamayacağı, hatta dehanın da gün geçtikçe sönüp gideceği zamansız bir gerçek bence. Buna rağmen, sanki bilim “Odaklanmak o kadar da önemli değilmiş” sonucuna ulaşmış da günlük hayatımızı bu yeni gerçeğe adapte ediyormuşuz gibi hissediyorum. Kitap okuyamaz, film izleyemez, hatta durup 10 dakika bölünmeden tek bir konu üzerine düşünemez hâlâ gelmek, pek de dirençle karşılaşmadan “zamanın ruhu” olarak kabul görmüş sanki.

Yanlış anlaşılmasın, yalnızca ötekine yaptığım bir eleştiri değil bu. En çok da kendimden gözlemlediğim noktalara dokunmasa, bu kitapla ilgili eminim başka bir konu üzerine düşünüyor ve yazıyor olurdum. Bir yanda Murakami’nin daha iyi bir roman yazarı olmak için yaptığı “odaklanma antrenmanı” yan etkisi olarak bir maraton koşucusuna dönüşmesi… Diğer yanda ise günün 4-5 saatini “odaklanmama antrenmanı” yapmakla geçirmenin yeni normale dönüşmesi…

Bu kitapla birlikte üzerine düşündüğüm ve çok değer verdiğim bir olguya parmak basıp onu bir nebze de olsa kelimelere dökebildim. Yürümek istediğin yolu savaşarak, düşe kalka, gerekirse sürüne sürüne yürümek adanmışlık istiyor. Ama asıl cesaret gerektiren, bu yüzden belki daha da değerli olan, kendini o yolda hakkıyla yürüyebilecek haline doğru değiştirme yürekliliğini gösterebilmek. Benim “ne gerekiyorsa yapmak” denince anladığım şey, hiç kuşkusuz ikincisi.

Basınç ve sıcaklık Avustralya maçı sonrasında milli takım için hiç olmadığı kadar yüksek. Maçta süre alan yaşı en büyük oyuncumuz Hakan Çalhanoğlu, Türkiye’nin bir önceki Dünya Kupası maçında 8 yaşında bir çocuktu. Belki de sadece bizim değil, tüm dünyanın gözlerinin en çok üzerinde olduğu ikili Arda Güler ve Kenan Yıldız ise bahsettiğim maçtan neredeyse 3 yaş küçükler.

Yine de tecrübeyi bir kenara bırakırsak, 5 büyük ligin takipçilerinin de yakından tanıdığı isimlere sahibiz. Türkiye sadece maçın değil, grubun favorisi olarak ilk maçına çıktı. Avustralya’nın bireysel yetenek yerine sistem ve fiziksellik üzerinden bir yapı kurması sürpriz değildi. Buna karşılık Türkiye’nin evdeki hesabı tam olarak neydi bilmiyorum ama, çarşıya uymadığını söylemek yerinde olur sanırım. 2006’dan beri kupadan hiç uzak kalmayan rakibimizin planı tıkır tıkır işledi, yaratıcılıklarını zorlamaya pek de gerek duymadan maçı almayı başardılar.

Alkışlanıyorsanız eleştirilirsiniz de, bu denklemde bir absürtlük yok. Ben teknik-taktik eleştiriye fazla girmeden filmi ileriye sarıyorum, beni sonrasındaki tutum ve işin duygusal boyutu daha çok ilgilendiriyor.

Henüz maçın dumanı tüterken taktikle, oyuncu tercihleriyle başlayan yorumlar çok hızlı bir şekilde kişiselleşmeye başladı. Saçlar, sakallar ve oyuncuların futbol dışı kimlikleri birer hedef haline geldi. Başta destek ve motivasyon gibi gözüken kaynaklar, bir anda sorumluluğu yerine getirememiş olmanın ortaya çıkarması gereken utancın pekişmesine kanalize oldu. Milli takım sadece kendi yetenek ve potansiyeline değil, Türk taraftarına ve sokakta futbol oynayan çocuklara ihanet etmiş bir konumda buldu kendini. Tek bir grup maçıyla…

Belki de oyuncularımızdan bazıları genç yaşına rağmen böyle bir şeyle karşılaşmaya hazırdır. Desteğin, ilginin ve hayranlığın koşulluluğu ve geçiciliği üzerine daha önceden düşünmüş, planını daha stabil kaynaklardan beslenmek üzerine yapmıştır. Kazanma geleneği olmayan bir ülkenin umut vadeden jenerasyonunun bir parçası olmanın zorluklarını ve yaratacağı fırsatları ölçüp biçmiştir.

Ama belki de bazıları değildir. İçinde yetiştikleri kültür esneklik yerine sağlamlığın altını çizmiş, böyle yaparak da kırılganlığı beslemiştir. Belki de bütün planlar kaybetmemek üzerine yapılmış ve ilk günden tepe taklak olmuştur. Gurur, milliyetçilik, aidiyet, sorumluluk gibi kavramların utanç ve suçluluğa dönüşebileceği hiç akıllarına gelmemiş ve bu konuda uyarılmamışlardır. Belki de kendilerini ifade etmek ya da kendilerini anlamaya çalışmak çevrelerinde hep zayıflık olarak görülmüştür.

Takımda bir psikolog olmamasının sorgulanması bir yandan hoşuma gitti. Diğer yandan da, tek bir turnuva için alınacak bir mental desteğin -hiç olmamasından çok daha iyi olmakla- asıl çözüm olmadığını düşündüm. Milli takım futbolunun doğası, hiç altyapısı olmayan bir mental hazırlığa pek de alan açmıyor. Senede yalnızca birkaç kez bir araya gelen bir takım, bambaşka rollerle kısa sürede işler hale gelmesi beklenen bir yapı içinde bulunuyor. Psikolojik çalışmanın süreci ise belirsiz, oldukça yavaş ve inişli-çıkışlı. Milli takımda böyle bir çalışmanın değer üretmesi ve havada kalmaması için öncelikle altyapı ve kulüp takımlarında sistematik bir çalışmanın olması gerektiğini düşünüyorum. Küçük yaştan itibaren mental süreçlerin varlığından haberdar, zorluklarda yalnız bırakılmayan, korku yerine merakla güdülenen ve kendi kendine kapanlar inşa etmeyen sporcular yetiştirmenin ön koşulu spor psikolojisinin büyük turnuvaların değil, günlük yaşamlarının bir parçası haline gelmesi.

Başka birçok sporun sosyokültürel yapıları gereği bu tartışmalar yeni değil. Ama sokak dilimiz futbolda, psikoloji hem var hem yok. İsmi orada ama içinde neler olup bitiyor, ne kadar sistematik, ne kadar erişilebilir ve kültürün içine ne kadar entegre? Bu soruların pek bir karşılığı yok.

Yarın bütün bu sorunların ve beraberinde getirdiği gelişime gebe tartışmaların hiçbir önemi kalmayabilir. İyi futbol ve 3 puanla sonuçlanan bir Paraguay maçı hafızamıza sünger çekebilir ve ülkecek “Dün çok gece kötü bir kabus gördüm ama detayları hatırlamıyorum.” moduna geçebiliriz. Sosyal medyada sevgi gösterisi başlayabilir, bizim çocuklar tekrardan medyadan çekinmez hale gelebilir ve Montella, kriz yönetmenin getirdiği övgülerle yüceltilebilir. Hal böyle olsa bile bence bazıları yaşadıkları stresi ve hissettikleri baskıyı hatırlayacak, onlar üzerine düşünecek ve onları dönüştürecek. Dünya Kupası tecrübesi denilen şey, bazıları için tam da bu olacak.

Baskının bir ayrıcalık olduğu, elmasları baskının yarattığı spor dünyasının klişeleşmiş ifadelerinden. Ama saf karbondan elmasa giden yolun yerin yüz binlerce kilometre altında, karanlıkta gerçekleştiğini de unutmamak lazım. Ayrıca aynı yoğun baskı ve yüksek sıcaklık elmasın formunu kaybetmesine ve mantoda çözünüp gitmesine de sebep olabilir. Belki de yüzeyde, devasa stadyumlarda ve spot ışıkları altında gelişen tepkimelere başka açılardan da bakmak lazımdır. Yeraltından uzun mesafler katedip buraya kadar geldiklerine göre belki oluşumlarını tamamlamışlardır ve sadece iyi korunmaya ihtiyaç duyuyorlardır.

Geçtiğimiz hafta João Fonseca, Roland Garros 3. turunda eşik atlama başvurusunu yaptı. 4 saat 53 dakika süren maç sonrasında, 2 set de geriden gelerek, Novak Djokovic’i turnuva dışına itti. Bunu yapan 19 yaşındaki Fonseca yerine Sinner ya da Alcaraz olsa, ya da 39 yaşındaki Djokovic herhangi bir sakatlık, yorgunluk sebebiyle maçın sonunu ittirerek getirmiş olsa, bu yazıyı muhtemelen yazmazdım. Ama durum bundan farklı.

Baskı altında oynamak diyince, tenis tarihi boyunca Novak’ın yanına yazabileceğimiz isimlerin sayısı bir elin parmağını geçmez. Tam da bu yüzden Fonseca’nın onunla bir mental savaş hazırlığı yaptığını sanmıyorum. Korttaki mental savaşı çoğunlukla, sanılanın aksine, rakibinizle değil kendinizle yaparsınız. Amaç pes etmek, inancını kaybetmek, iyi gitmeyene tepki vermek ve ona kapılmak isteyen zihni tekrar tekrar sıfır noktasına çekmektir. Öyle bir duruma gelmek istersiniz ki skorun, rakibin ya da çevresel faktörlerin bir sonraki puana hiçbir etkisi olmasın. Kendinizle yaptığınız mental savaşın tek bir hedefi olur: her set, her oyun, her puan ve her vuruşta mümkün olan en iyi tenisi oynamak.

Fonseca’yı izlerken hissettiklerim doğru savaşı vermiş olmayı seçmesiydi. Zihninin ona karşı eli de epey güçlüydü aslında. Sinner ve Alcaraz’ın olmadığı bir Grand Slam’de karşında 25. zaferini isteyen bir Djokovic var. Üstelik bu adam ilk Grand Slam’ini kazandığında henüz 2 yaşında bile değildin. Onu izleyerek büyüdün ve onunla daha önce hiç karşılaşmadın. Philippe Chatrier’de (Roland Garros merkez kortu) hiç bulunmadın. Bu da yetmezmiş gibi ilk 2 seti de kaybettin.

João’nun planına sadık kaldığını gösteren şey puanları ve oyunları alması değildi benim için. Gerideyken de, baskı altındayken de, maçtan kopup gitmenin kıyısındayken de kendi oyununu oynamaya devam etmesiydi. Çizgilere vurmaktan vazgeçmedi, basit hataların sonrasında söylenmedi, hoşuna giden sayılarını kutlamaktan sırf geride olduğu için taviz vermedi. Karar setine servisini kırdırarak başladığında bile aklının skora gittiğini hissetmedim.

Maçı hakkıyla yansıtan kısımlardan biri de sonuydu. João maçın son oyununda servis kırdırma sayısını gösterdikten hemen sonra ardarda 3 ace atarak kapattı maçı. Maç bittikten sonra bağırmadı, zıplamadı ya da kendini yere bırakmadı çünkü bence hâlâ odak seviyesini koruyordu. Gardını o kadar hızlı indiremedi. Geride bıraktığı 5 saatin ne ifade ettiğini idrak etmesi biraz daha sürmüştür diye tahmin ediyorum.

Maçın hemen ardından ona gelen ilk soru “Novak’a karşı 2-0 gerideyken nasıl inanmaya devam ettin?” oldu. Buna karşılık Fonseca aslında hiçbir zaman inanmadığını, tüm maç boyunca kortta kalmaya devam etmeyi düşündüğünü söyledi. Maç içindeyken kazandığı bir son düşünse, belki de büyü bozulacaktı.

João çeyrek finalde turnuvaya veda etti. İzlettiklerinin tadı şimdilik damakta kaldı. Bu maçın bir peri masalının sonu mu, yoksa başka türden bir hikâyenin başlangıcı mı olduğunu da zaman gösterecek.

Özellikle de son 2 yıldır, sporumla ilişkimi daha iyi anlamak için tuttuğum günlüklerim var. Bu günlüklere antrenmanların içeriğini, tırmandığım rotaları, zorlandığım noktaları ve normalden farklı, o gün gözüme çarpan ne varsa not ediyorum. Bugün defterleri karıştırırken sürekli tekrar ettiğim, altını çizdiğim, yuvarlak içine aldığım ve başına sonuna ünlemler koyduğum bir kelimeyi fark ettim: beklentiler.

Beklentilerim dediğimde, içimdeki ağzı sulanmış, vermeden almak isteyen, hırslı ve aynı zamanda kırılgan taraftan bahsediyorum.

“…hava tam istediğim gibi olsun ve tutamaklar çok iyi hissettirsin ve daha önce çıkmadığım zorluktaki bu rotayı tırmanayım ve hiç zorlanmadan tırmanayım ve bir an için bile yorgunlukla şüpheye düşmeyeyim…”

“…tüm ilk servislerim içeride olsun ve uzun rallilerin hepsini alayım ve winnerlarım hep çizgilere düşsün ve hep setlerde önde olayım ve hiç basit hata yapmayayım…”

“…yarıştan önceki gece çok rahat uyuyayım ve yarış öncesi stres hissetmeyeyim ve rakiplerim o gün kötü yüzsün ve yarış boyunca rakiplerimden hep önde olayım ve her yarışımda yeni bir best time yapayım…”

Bu beklentilerle ipe girdiğinizi, korta çıktığınızı ya da depar taşına doğru yürümeye başladığınızı düşünün. Hayal kırıklığına uğramamak, öfkelenmemek ya da üzülmemek ihtimaller dahilinde değil. Olabilecek en iyi fiziksel senaryonun bu olması, olması gerekenin ya da “hak ettiğinizin” bu olduğu anlamına gelmiyor. Oyun bu beklentilerin birinin, birkaçının ya da tamamının sallantıda olduğunu kabul ettiğinizde ve adaptasyonunuz gerektiğinde başlıyor.

Bu bilinmezlik, öngörülmezlik ve değişkenlik oyunu zorlaştıran dışsal faktörlerden değil, oyunun ta kendisi.

Ama günün ilginç tenis bilgisi bu değil.

İngilizcede puanlar sayılırken 0 için aşk, sevgi anlamlarına gelen “love” kelimesi kullanılır. Yani 15-0=fifteen-love, 0-40=love-forty, oyun-0=love game. Kesin olmamakla birlikte bu kullanımın da, henüz hanesine puan yazdırmamış tarafın o ana kadar yalnızca oyuna olan sevgisi adına oynamış olmasından geldiği söylenir. Yani sıfıra karşı kaybettiğiniz bir oyunda elinizde tek kalanın puanlar oynanırken tenisten aldığınız zevk olduğuna yapılan bir vurgu.

Tam da kaybetmek üzerine düşünürken, bir önceki yazı Kaybetme Sanatı’nı paylaştığımın ertesi günü, sevdiğim bir tırmanış bülteninden “A Game Worth Losing - Kaybetmeye Değecek Bir Oyun” isimli bir mail aldım. Netflix tarzı spor belgesellerindeki “Ne olursa olsun kazanmak için buradayım.” ya da “İkincileri kimse hatırlamaz.” tarzı yaklaşımların defalarca kez derinleşmeksizin tekrarlanmasını eleştiriyordu.

Sürekli böyle bir baskı altında keyif almak, özdeğerini performansına bağlamamak, sürecin içinde kalabilmek ya da kendini gözlemleyebilmek mümkün müydü? Kendi tırmanış deneyimime döndüm ve hem en tepelerde hem de en dipteki duygularıma uzaktan bakmaya çalıştım.

Benim yaptığım sporda ortalama 30 metrelik bir kaya hattına tırmanıyorsunuz. Bu duvar bazen dümdüz, bazen de yukarı ve arkaya doğru tırmanmanızı gerektirecek şekilde negatif eğimli oluyor. Kaya tırmanışı için “kazanmak” demek, ipe hiç ağırlığını vermeden tamamen yüzeyin girinti-çıkıntılarını kullanarak hattın sonuna ulaşmak demek. Eğer benim için zorlu bir rotayı tırmanıyorsam, bu süreç ancak milimetrelerle ölçülebilecek tutamakları, aralarındaki sekansı ve vücut pozisyonlarını tüm nüanslarıyla ezberlemek anlamına geliyor.

Limitinde tırmanmanın keyfinin verdiği hafiflik ve rotayı bitirme beklentisinin yarattığı ağırlığı gözlemlemenin birçok yolu var. Hele de tanıdığınız birisinin mimiklerini, nefes alışverişlerini, hareketlerinin akıcılığını rahatlıkla bir teraziye koyup tartabilirsiniz.

Bende kusursuz çalışan turnusol ise, düşüşe verdiğim tepki. 3 saniyelik uzun ve çevreyi inleten bir AAAAAA sesi. O kadar hızlı oluşmuş olamayacağını bildiğim şiddetteki öfkeyi, belli ki rotanın o noktasına kadar taşımış, içimde tutmak için efor harcamış ve performans bittiğinde koyuvermişim. Aynı yorucu bir ralliden çıkan bir tenisçinin raketi defalarca yere vuracak gücü kendinde bulması gibi. Bu enerji başka bir yere kanalize olabilirdi…

Bu deneyimin diğer tarafında ise düşüşe verdiğim bir diğer tepki var: VOOOHHOO. Benim tarafımda merak, tatmin ve heyecanın sesi. Sonuç birebir aynı ama kendimde düşme hakkını gördüğüm, bir sonraki deneme için iştahımın kabardığı bir ruh halindeyim.

Dışarıdan bakıldığında, iki senaryoda da kaybediyorum. Ama bunlardan biri kaybetmek gibi hissettirmiyor. Bu tek deneyim o günün devamını, haftaları ve hatta yılları etkileyebiliyor. Yaptığım işe ve kendimi tanımaya olan ilgimi artırıyor. Antrenman motivasyonumu ve kendimi zorlamaya karşı duyduğum isteği besliyor.

Tüm bunlar “kazanmanın” formülünü yazarken dışarıda bırakılamayacak kadar değerli değiller mi?

Kazanmak istiyoruz. Kazanmak için oynuyor, antrenman yapıyor, strateji geliştiriyor ve bütün bunları bazen dakikalar, bazen de saniyelere sığdırmaya çalışıyoruz. Ama öyle bir paradoks ki, sporcu kazanmayı ne kadar çok isterse, ondan o derecede uzaklaşabiliyor. Çünkü her ne kadar ayrılmaz bir ikili gibi görünseler de, oyun ve kazanmak/kaybetmek asla yan yana durmuyor. Sonuç her zaman oyunu takip ediyor.

Peki, gecesini gündüzünü bir hedef çevresinde şekillendirmiş sporcu nasıl olur da sanatını icra ederken kazanmayı kafasında bir kenara kaldırabilir?

Sanırım denklemin anahtarını yukarıda verdim ama tekrar üzerinden geçmekte bir zarar yok. Oyun ve kazanmak aynı anda var olabilen bir ikili değil. Oyun süreç ise, kazanmak bir sonuç olabilir. Kazananın olduğu yerde oyun bitmiştir; oyunun olduğu yerde ise bir kazanan/kaybeden yoktur.

-önde olmakla kazanmanın bambaşka şeyler olduğunun da altını çizelim-

Madem kazanmak oyuna dair değil ve onu düşünmek beni oyunun kendisinden uzaklaştırıp oyunun bittiği ana aceleyle taşımaya yarıyor, acaba kazanmanın içinde olmadığı bir düşünce deneyi beni oyunuma yakınlaştırır mıydı?

Kaybetmenin bin türlü yolu var. Ne olursa olsun, kazanamayacağım bir oyun oynuyor olsam, nasıl kaybetmek isterdim? Bir yarışa çıkarken birinci olamayacağımı bilsem, o yarış yine de koşmaya değer mi? Birinci olmadığım binlerce senaryo ve sıralama arasından hangisinin gerçeğe dönüştüğü benim için bir fark yaratır mı?

En önemlisi de, en iyi kaybeden olmak için yaptığım planda nasıl bir performans sergiliyorum? Kazanmanın baskısı olmadığında bu plana sadık kalmak benim için daha mı zor olurdu, yoksa çok daha kolay mı? Kazanmak için yaptığım planla olabilecek en iyi kaybeden olmak için yaptığım plan arasında nasıl bir fark var?

Kaybetme sanatı diyince aklıma bu sorular geliyor, bugün için bu sorulara kendi cevaplarımı vermeden oldukları şekliyle bırakıyorum. Bir sonraki yazıda da benim için bu düşünce deneyinin nasıl kapılar açtığından bahsedeceğim.

Kapaktaki adam Sarunas Jasikevicius, Litvanyalı basketbol koçu. Geçtiğimiz sezon Fenerbahçe’yle Euroleague şampiyonluğu kazanarak hem oyuncu hem de koç olarak bu kupayı kazanan ilk kişi olmuştu. Aynı zamanda disipliniyle, talepkarlığıyla ve oyuncularıyla kurduğu sert iletişimle tanınan bir koç. Böyle bir karakterden oyuncu yetiştirmekle ve gençlerle ilgili bir şeyler duymayı bekledim ve sağ olsun röportajı yapan Caner Eler de konuyu atlamamış.

Kendisinin hem oyuncu hem de koç olarak birçok farklı takım içinde bulunmuş olmasının yanında Saras’ın altyapı kültürüne dair yakından gözlem yaptığı üçüncü bir kanal da var: sporcu velisi olmak. Onunla birlikte Türkiye’ye taşınan oğlu da şu an Fenerbahçe altyapısında oynuyor. Bu durum üzerinden de İspanya ve Türkiye’deki oyuncu yetiştirme yaklaşımlarını karşılaştırıyor.

Ona göre Türkiye’deki altyapı sisteminin ciddi şekilde değişmesi gerekiyor, hatta bu konuyu federasyona bile taşımış. Mevcut sistemde çocukların taktik bilgi bombardımanına tutulduğunu, çok erken yaştan itibaren en üst seviye basketbolda bile pek kullanılmayan taktiklerin denendiğini ve çocukların “boğulduğunu” söylüyor. Saras’a göre en az 15-16 yaşına kadar en büyük öncelik çocukların antrenmanlara mutlu gelmesi, basketboldan keyif alması ve oyunun çevresinde eğlenmesi.

Disiplin adı altında Sarunas’ın bahsettiği keyif ve mutluluk çok erken yaşta çocukların elinden alınıyor. Biz yetişkinlerin, performans uğruna bir işten alınan keyfin bir kenara bırakılması gerektiği fikrini, çok erken yaştan itibaren çocuklara empoze etmesi bu. Antrenörlerin küçük yaş gruplarındaki kazanma hırsı, çocukların bireysel gelişiminin önüne geçiyor ve yetenekli, oyunu seven çocuklar erken yaşlarda spordan uzaklaşıyor. Bu sadece basketbol için değil, birçok branş için geçerli.

“İş” olanın zorla, istemeye istemeye ve ne pahasına olursa olsun yapılması zamanın ruhuna çok aykırı değilmiş gibi geliyor kulağa. Bu yüzden de alanında en iyisi olmak isteyen çocukların da bu kurala tâbi olması gerektiğine ikna oluyoruz. Ama Avrupa’nın en sert, en disiplinli ve aynı zamanda başarılı koçlarından birinin sporcu yetiştirmeye dair bu yorumları bize aksini söyler mi?

Gözden atladığımız nasıl bir nokta var ki bu adam “Her şeyden önce çocuğun her gün basketbol oynamaya, antrenmana, maça gelirken mutlu olmasını sağlamalısınız.” diyor?

Spordan hikayeleri çıkarabilsek geriye anlamsız hareketler için harcanan inanılmaz çabalardan başka bir şey kalmazdı her halde. Oyun çevresinde gelişen hayatlara tanık olmak bizi büyülüyor, ekranlara, stadyumlara ve o rahatsız plastik koltuklara tekrar tekrar çekiyor. Bir yandan da spor izleyicisi aksiyonun merkezinden uzakta, hikayeyi yalnızca tüketen tarafta değil. Bu tiyatrodan etkilenen, onu etkileyen, hikayeye dahil olan ve tek bir maçın çevresinde kimi zaman milyonlarca yeni hikaye üreten bir tarafı da var.

Geçtiğimiz hafta sonu ailemle bir 1. lig voleybol maçını canlı izlerken kimi noktalarda gözlerimin dolduğunu fark ettim. Spor salonunun uğultusu, oyuncuların mimikleri ve bir olayın çevresinde toplanmış yüzlerce insan olmanın ilkel hissiyatı, eminim, katkıda bulunmuştur ama beni duygulandıran tam olarak neydi emin değilim. Bir yandan da tam karşımdaki “Filenin Askerleri” isimli taraftar grubunun maç boyu yaptığı tezahuratları ve bir dakika bile oturmamış olmalarına gözüm takıldı. Yüzlerini seçebildiğim bazılarının bir günlerini zihnimde canlandırmaya çalıştım. En sevdiğim aktivitelerden biridir. Maçtan nostaljik bir hoşnutluk hissiyle ayrıldım. Bu vesileyle küçüklüğümden bu yana spor izleyicisi olmanın, taraftar olmanın ve tribünde olmanın hikayemdeki yerini ve benim için anlamını düşündüm.

En başlarda maç izlemek benim için bir araçtı. Normalde alınmayan cipsler maç bahanesiyle eve girerdi, ben de ilk 10 dakika pakete yumulup cips bittikten sonra maça olan ilgimi kaybederdim.

İzlediğim ilk canlı spor müsabakaları eski evimizin hemen üstündeki Yeşilköy Stadyumu’nda oynanan maçlardı. Yetişkinlerin oynadığı futbolun teneffüslerde oynadığımızdan ne kadar daha sert olduğunu o zaman fark etmiştim. O kadar mesafeden bile birbirine çarpan omuzların sesinin, kaval kemiklerinin ve topun çıkardığı gürültünün üzerimde yarattığı şaşkınlığı hatırlıyorum. Kalecilerin bu toplara gönüllü bir şekilde atlıyor olmasına hayret etmiştim, sonra ben de kaleci oldum.

14 yaşında evden ayrılıp Kadıköy Anadolu yatakhanesinde yaşamaya başladıktan sonra futbolun hayatımda kapladığı alan o zamana kadar hiç olmadığı ve belki de bir daha hiç olmayacağı kadar büyüdü. Öğle aralarında yatılı-gündüzlü maçlarında kaleyi koruyor, başka dönemlerin maçlarında zıplamaktan izleyemediğim ve sesim kısılana kadar ezberletilmiş marşları bağırdığım bir 40 dakika için yemekhanedeki öğle yemeğini kaçırıyor, akşamları TV odasında izlenecek maçlar için üst dönem abilere yer tutup karşılaşmayı ikinci dakikasından itibaren arka sıralardan takip ediyor, izlenecek bir maç olmadığı akşamlar okulun kapalı spor salonunda yine futbol oynuyor ve tüm bunların arasında telefonuma indirdiğim “Best Saves of Gianluigi Buffon” videosunu tekrar tekrar izliyordum.

Üniversitede kaya tırmanışı yapmaya başladıktan ve hiç fena sayılmayacak bir roman okuru haline geldikten sonra futbolun, özellikle de çevremdeki futbolun hikayelerine olan ilgim azaldı. Hayatımdan tamamen çıkmadı tabii ama “spor=futbol” denklemi işlevini yitirdi benim için. Öğrenilmiş sahte bir agresyonun sürekli tekrarı ve dünyada oynananın çok altında bir kalitedeki futbol, yeni hikayelerin önüne set çekiyor ve merakımı köreltiyordu.

“Bu insanlar ne düşünüyor, ne hissediyor, kafalarının içi nasıl bir yer?” sorularıyla yeniden meraklanmak sporla ilişkimde yeni bir sayfanın başlangıcı oldu. Rekabetçi ne varsa izlemekten keyif alıyor (curling hariç, o bir türlü olmadı) ve daha önce hiç farkına bile varmadığım detaylarla heyecanlanıyordum. Tenis, yüzme, koşu, voleybol, dart, snooker, bisiklet, satranç… Bambaşka dünyaların kapısını bu sorulara cevap arayarak sporla tekrardan bir ilişki kurmak aralamıştı.

Sanırım tam da bu yüzden canlı bir maç ya da yarış izlemenin deneyimi de başka bir noktaya geldi. Tiyatro izlemek ya da canlı bir müzik dinlemek gibi: bütünüyle ve tutkuyla elindeki işe odaklanan, kabul ettiği birtakım kurallara kendini sorgusuz sualsiz adayan insanlarla aynı havayı solumak ve fiziksel/zihinsel eforlarına tanık olmak.

İki Alıntı

1. Oyuncular, ayaklarıyla, tribünlerde ve ekranları başında yürekleri kabarmış, binlerce ya da milyonlarca meraklıya hitap eden bir gösteride yer alırlar. Bu oyunun yazarı kimdir? Teknik direktör mü? Yapıt çoktan aşmıştır yazarını. Oyunun gelişimi oyuncuların moraline ve yeteneklerine bağlıdır. Belirleyici olan şanstır ve rüzgar gibi ne yöne eseceği belli olmaz. Bu yüzden oyunun sonu hem seyirciler hem de oyuncular açısından tam bir bilmecedir.

Gölgede ve Güneşte Futbol / Eduardo Galeano

2. Maçı kimin kazandığını boşverin. Hayatımız boyunca izlediğimiz filmlerin ve maçların, okuduğumuz kitapların yüzde kaçını hatırlıyoruz ki zaten? Mesele hissettiklerimiz. Ve o hisleri paylaştığımız insanlar. Spor bu yüzden var.

Bulutlarda Bir Ömür (Socrates Dergi sayı:98) / İnan Özdemir

Üç Soru

1. Bir performans izlerken hangi detaylar duygularımı harekete geçirir?

2. İşini iyi yapan biri bende nasıl bir his uyandırır?

3. Bir hikayede neye tanık olmak o hikayeye karşı merakımı söndürür?

2026 Kış Olimpiyatları’yla ilgili en çok dikkat çeken şeylerden biri Çinli serbest kayakçı Eileen Gu’nun katıldığı bir basın toplantısı oldu. O noktada 2 gümüş madalya almış olan Gu’ya bunu bir başarı mı, yoksa kaybedilen 2 altın madalya mı olarak gördüğü soruldu. Gu da sorunun gülünçlüğüne dikkat çekip branşında tarihin en çok olimpik madalya alan kadın sporcusu olarak böyle bir bakış açısını neden saçma bulduğunu anlattı. Konuyu tartıştığım kısa bir video da paylaştım.

Sonrasında asıl ilgimi çeken benim paylaştığım videonun ve basın toplantısından alınan kesitlerin altına gelen yorumlar oldu. Muhabirin sorusunu ilk duyduğumda “Gerçekten böyle düşünmüyordur, duygusal yükü yüksek bir cevap alabilmek için bilinçli bir şekilde sormuştur mutlaka” diye düşünmüştüm. Ama gördüm ki birçok insan da hiç çekinmeden olimpiyat gümüşü ve başarısızlık arasında bağlantı kurmuş. Madalya dediğinin ancak altın olduğunu, ya da böyle sorularla muhattap olmamanın tek yolunun altın madalya kazanmak olduğunu düşünenler var.

Olimpik sporcu için dahi başarı standardını böyle bir çizgide tutan birinin kendini bir alanda yeterli hissetmesi mümkün mü? Yaptığı işin en tepesinde oturmayan birinin başarısını kutlarken, içten içe küçümsüyorlar mı karşılarındakini? Altın madalya bir kişiyi yeterlilik sorgulamalarından ne kadar süre muaf tutmaya yeter - 1 ömür, 1 kariyer süresince, 4 yıl?

Amacım övgüye hiç de ihtiyacı olmayan birini övmek değil, bariz bir konunun ortaya çıkardığı fikir ayrılığı üzerinden performans dünyasının günlük hayatlarımıza yüklediği bir ağırlığa dikkat çekmek.

Hiçbir şey hiçbir zaman yeterli değil. Hep eksiğiz, hep daha iyisi olabiliriz, hep daha iyileri var. Durup küçük kazanımların tadını çıkarmanın ya da olduğumuz hali kutlamanın yeri-zamanı yok. Yarış devam ediyor ve soluklanan geride kalıyor.

İki Alıntı

1.

Durum dağdan aşağı koşan bir adamın gidişatına benzer; adam durmaya çalışırsa düşer, ayakta kalmanın tek yoluysa koşmaya devam etmektir.

Dünyanın Istırabı Üzerine / Arthur Schopenhauer

2.

En anlamadığım şey ise özgürlüğün ne olduğu ve onu nasıl elde edeceğimdi. Özgürlüğün yalnızca düğmeleri çözmek, rahatlamak olduğunu sanıyordum, meğer aslında -senin çok iyi bildiğin gibi- özgürlük, yaratılış yasalarına kayıtsız şartsız uymanın ve bunda ustalaşmanın hanemize yazdığı karmış.

Diğer Ev / Rachel Cusk

Üç Soru

1. Benim için başarı nedir?

2. Başkalarının beni başarılı bulduğu ama benim başarısız hissettiğim anlar oldu mu?

3. Başkalarının beni başarısız bulduğu ama benim başarılı hissettiğim anlar oldu mu?

Akış Açısı: ⁠https://www.instagram.com/akis.acisi/⁠

Seren Akıncı: ⁠https://www.instagram.com/dr.serenakinci/⁠

Sporcu Ebeveyn Akademisi: ⁠https://www.instagram.com/sporcu.ebeveyn.akademisi/

Bundan birkaç hafta önce birlikte çalıştığım bir sporcuyla konuşurken, onu en çok rahatsız eden düşüncenin spor kariyerinin bitmesi fikri olduğundan bahsetti. Performans, sakatlık ya da başka bir sebeple yaptığı işten geri dönmemek üzere uzaklaşma fikrinin nasıl zaman zaman aklına geldiğini ve onu gözü kapalı nasıl savuşturduğunu anlattı. “Düşünmek bile istemiyorum.”

Aklıma gelen ilk düşünceler ortada onları çağıran hiçbir tehdit yokken nereden çıktıkları oldu. Bu sporcu kendine çok dikkat eden, yediği-içtiği konusunda son derece titiz, uykusundan taviz vermeyen, antrenman atladığı görülmemiş ve hiçbir koşulda ısınma-soğuma rutininden çıkmayan biriydi. Önce içimden tüm bunları sırasıyla masaya döküp savuşturma işinde ona katılmak geldi. Tam listeyi aklımdan geçirmeye başlamışken tek bir cümle daha geldi aklıma: “Ama gerçekten de kariyerin bir noktada bitecek.” Bir sebeple bu cümle ağır bastı; ben de onun gösterdiği yolu takip ettim.

“Sen her şeyi doğru yapsan da, gerçekten de bu kariyer belki 5 gün, belki 5 yıl, belki de 15 yıl sonra sona erecek. Üstelik belki sonun gelişini görebileceksin, belki de tamamen sürpiz olacak. Ne zaman gelirse gelsin, eminim, başarmak, tamamlamak istediğin şeyler yarım kalacak. Antrenmanların, maçların yerini alan maddi/manevi boşlukla ne yapacağına karar vermek zorunda olacaksın. Bitişe gidene kadar bilinmezliklerle döşeli yolun şimdiden kestirebildiğimiz tek bir noktası varsa, o da bir sona sahip olduğu. Üstelik bu spora ilk başladığın anda üstü kapalı bir şekilde sen de bunu kabul etmiş oldun. Bütün bunları bilmek nasıl hissettiriyor?” Buradan sonra yönümüz o bilinmez sona değil de sona gidene kadar olan sürece döndü kendiliğinden.

Felaket senaryoları üzerinden anlamsızca evhamlara sürüklenelim demiyorum. Ama düşünmek bile istemediklerimiz, zihnimizin kapılarından tekme tokat kovduklarımız tekrar tekrar aynı kapılara dayanıyorlarsa belki de bir müsaade etmek lazımdır. Eminim, seslerini duyurmak için mücadele etmekten onlar da yorulmuşlardır. Belki bir sakinleyip kafalarındakileri anlatsalar, kendi kendilerine çıkacaklardır. Kelimeleri tükenene kadar konuştuktan sonra söyledikleri hâlâ anlamsız geliyorsa, en sonunda “hadi abi” diyip temelli vedalaşabiliriz bu sayede.

İki Alıntı

1.

“İnsanların hep onları bir yerlerde bekleyen çatlakları vardır, sadece onlara ait, DNA’ları kadar eşsiz ve kişisel bir çatlak. Ve insanların çoğu hayatlarını hiç onlara denk gelmeden geçirseler de, senin gibi küçük talihlilerin bir sabah kendi çatlaklarıyla burun buruna geliverdiği, düşünmeye başladığı ve her şeyi sorguladığı, aniden yanıt bulması gereken soruları sonunda kendine sormaya başladığı görülür, bu yanıtların gezegenin öte yanında, fırtınalı bir okyanusun ortasında rüzgarların dövdüğü bir adanın üzerindeki viranede olmasının da hiçbir önemi yoktur. Her yıl gerçekleşen ve aydınlığa kavuşturulamayan tüm o kayboluşların nedenini hiç kendi kendine sormamışsındır. Çatlaklar, ahbap, daha uzakta aramamak gerek: Çatlaklar.”

Çatlak / Jean-Paul Didierlaurent

2.

Üzgün olduğumuzda ve hayata katlanamadığımızda bir ağaç şöyle konuşabilir bizimle: Sus! Bak bana! Yaşamak kolay değil, yaşamak zor değil. Bunlar çocuksu düşünceler. Bırak konuşsun içindeki Tanrı, o zaman susacaklar. Yolun seni anandan ve babandan uzaklaştırdığı için endişelisin. Ama attığın her adım, her gün seni yeni anana yaklaştırır. Orası ya da şurası değildir yurdun. Yurt ya içindedir ya da hiçbir yerde.

Ağaçlar / Hermann Hesse

Üç Soru

1. Hayatımda hiç bitmesin istediklerim neler? Bitecekler mi?

2. Hangi sonları düşünmek bile istemem?

3. Bir şeyin sonlu/sınırlı oluşu, onunla ilişkimi nasıl etkiler?

Akış Açısı: https://www.instagram.com/akis.acisi/

Seren Akıncı: https://www.instagram.com/dr.serenakinci/

Sporcu Ebeveyn Akademisi: https://www.instagram.com/sporcu.ebeveyn.akademisi/

Geçtiğimiz cuma son yılların en hikayeli tenis günlerinden bir tanesi oldu. Final maçını muhtemelen çok kısa süre sonra hatırlamayacağım 2026 Avustralya Açık’ın erkek yarı finallerinin oynandığı gün: 30 Ocak 2026

Gün Alcaraz-Zverev maçıyla Türkiye için erken bir saatte başladı. Ben de dürüst olmak gerekirse bir sonraki maçı beklerken hem zaman geçirmek hem de moda girmek için televizyonun karşısına kuruldum. Tam da tahmin ettiğim gibi maç hızlı bir şekilde 2-0’a geldi: Alcaraz gülücükler saçarak oynadığı her sayının tadını çıkarırken Zverev bir kez daha büyük bir sahnede kritik anlarda risk almaktan kaçıyor ve kaçınılmazı hızlandırıyordu.

Alcaraz artık 3. seti de kapatmaya yaklaşmışken Zverev’e piyango çıktı. Carlos bir anda yaşadığı kramplar sebebiyle hareket edememeye başladı, üstelik bu durumu da 30-40 dakika kadar sürdü. Bu sayede Zverev ilk setini rahat bir tie-break oynayarak, ikincisini de Alcaraz’ın hareketliliğini iyiden iyiye geri kazanmasına rağmen elde ettiği momentumu devam ettirerek aldı.

Böyle durumlarda ne olursa olsun geriden gelenin psikolojik bir üstünlüğü olur. Her ne kadar Zverev istikrarlı bir şekilde kendini son maçlara taşıyıp bu maçları kaybetmesiyle, ve Alcaraz sanki skor diye bir şeyin varlığından habersiz oyunuyla daha bu yaştan inanması güç geri dönüşlere imza atmasıyla bilinse bile… Rüzgar şimdilik 1.98’lik Alman raketin arkasındaydı.

Zverev belki de kariyerinin en iyi tenisini oynuyordu bu noktada. Geri çizgiden çok daha net vuruşlar yapıyor, fileye geliyor ve bir şekilde Alcaraz’ın her sözüne verecek bir cevabı varmış gibi gözüküyordu. Son sete servis kırarak başladı ve skoru 5-3’e getirdikten sonra maçı bitirebilecek servisleri atmak üzere çizgide yerini aldı. Zaten ne olduysa da o andan sonra oldu.

Hulk’tan Bruce Banner’a istemsizce geri dönmüş bir süper kahraman gibi en ihtiyacı olan anda Zverev neredeyse oyundan çekildi. Maçtan çekilmedi tabii ama henüz elde etmediği potansiyel bir galibiyeti koruma moduna geçti. Toplar daha yumuşak ve köşelerden ziyade kortun ortasına gitmeye başladı. Takip eden 4 oyunda turun en iyi servisçilerinden olan Zverev iki kere servis kırdırırken Alcaraz da servislerine tutundu.

5-4, 5-5, 5-6 ve 5-7.

Maça konuk yorumcu olarak gelen Altuğ çok yerinde bir yorum yaptı durumla ilgili: “Kendini bu seviyelere en istikrarlı şekilde atan oyunculardan birisi Sasha ve aynı zamanda bu yarattığı fırsatlardan da en istikrarlı şekilde yararlanamayan oyuncu.”

Zverev’in fiziksel özellikleri açısından rakiplerinden geri kalan bir yanı olduğunu düşünmüyorum. Güçlü servislere, hızlı ayaklara ve üst düzey bir vuruş kalitesine sahip. Oyun çeşitliliği açısından her zaman tartışmalara açık tabii ki ama öncekilerde olduğu gibi bu maçın kilidini açan da tamamen bir tavır meselesiydi bence. Kazanma ihtimali ete kemiğe bürünüp karşısında dikildiği anda tekrardan kendini kabuğuna çekti. Bunu fark etmek için sıkı bir tenis izleyicisi olmanıza bile gerek yok.

Akış Açısı Podcast’in son bölümünde Soren Kierkegaard’ın “leap of faith” kavramından bahsetmiştim, Türkçe’si iman sıçraması. Arada hatrı sayılır boşluk olan bir mesafeden karşıya geçmek istediğinizi düşünün. Bunu tehlikeli bulabilir ve atlamamayı tercih edebilir ya da olan gücünüzle koşarak zıplayıp bu sıçramanın yeterli olmasını dileyebilirsiniz. Ama böyle bir ikilemdeyseniz “yarım adım” diye üçüncü bir şansınız olmaz. Yavaşlayarak ya da aşağı bakarak adımlamak bir olasılık değildir.

Zverev bir kez daha son adımında yavaşladı, tereddüt etti, belki de aradaki mesafeyi sorguladı. Bu kez bu “imansızlığın” sonuçlarını izlemek benim de içimi cız ettirdi. Bir sonraki atlayışı izlemeyi iple çekeceğim ve kendi çapımda yine yüreklendiren tarafta yer alacağım. Zverev’e üstüne alınmayı tercih ederse en yerinde mesajı hemen maçın ardından rakibi kameraya yazdı.

İki Alıntı

1.

Bir insanın olgunluğu, küçük bir çocukken oyunlar oynadığında sahip olduğu ciddiyeti yeniden bulmasına bağlıdır.

İyinin ve Kötünün Ötesinde / Friedrich Nietzsche

2.

Yürümek, insan faaliyetleri arasında en faydalı olanıdır. Bu şekilde mekanlarımızı oluşturur ve bütün dünyaya uyum sağlarız. Bu, yinelemenin -bir ayağı sürekli diğerinin önüne atmanın- gerçekte kişinin anlam ifade edecek bir gelişim göstermesini sağladığının canlı örneğidir. Ebeveynlerin çocuklarının ilk adımlarını kutlamaları tesadüf değildir. İlk ve belki de en büyük adımlar bağımsızlığa işarettir.

Nietzsche ile Yürümek / John Kaag

Üç Soru

1.

Tehlikeli bulduğunuz ve atlamayı göze alamadığınız uçurumlar neler?

2.

Kendinizden emin, sonunu düşünmeden olan gücünüzle kendinizi karşıya attığınız uçurumlar neler?

3.

Kararsızlıkla ve endişeyle yaklaşıp, “yarım adım”la geçmeye çalıştığınız uçurumlar neler?

"Spora felsefi bir açıdan bakmak yaptığımız işle bağımızı ve direkt olarak deneyimin kendisini etkiler mi?" sorusuna cevap aradığım serinin ilk bölümü. Psikoloji, spor psikolojisi ve varoluşçu felsefenin temas noktalarını tartışıyorum bu bölümde.

Instagram: @akis.acisi

Substack: https://substack.com/@gorkembilenoglu?utm_campaign=profile&utm_medium=profile-page

Düşünce deneylerini çok ilginç buluyorum. Vardığınız sonuçtan çok cevaba giden yolda kendinize dair bir şeyler ortaya koyduğunuz, ikilemlerinizle yüzleştiğiniz küçük “deneyimimsiler”. Akla ilk gelen meşhur tramvay problemi mesela: Tramvayın 5 kişiyi ezmesine göz mü yumacaksınız yoksa tamamen güvenli konumunuzdan rayları değiştirerek tramvayı paraleldeki 1 kişinin üzerine mi göndereceksiniz?

Bu kişilerin nasıl insanlar olduğunu bilebilir miyim? Hiçbir şey yapmasam da karar vermiş sayılır mıyım? 5 kişiden ben sorumlu değildim ama yolu değiştirirsem 1 kişiyi öldüren “ben” mi olurum? Doğru bir cevap yok ya da cevabınızın çok bir önemi yok. Buna benzer sorular kafanızı kurcalayabildiyse deney başarıya ulaşmış demektir.

Zihnimi son zamanlarda en güzel şekilde meşgul eden düşünce deneyi 1800’lerin Almanyası’ndan: Nietszche’nin “Ağırlıkların En Büyüğü” dediği kısacık simülasyonu. Geçen haftanın alıntılarında bengi dönüşe dair kısa bir alıntıya yer vermiştim ama kesinlikle yetmediğini bu yazı için bilgisayara oturunca farkettim.

Sıradan bir günlük işle uğraşırken ya da tam yatmaya hazırlanırken bir iblis yanınızda beliriyor ve size şöyle bir haber veriyor: “Şimdiye kadar yaşadığın hayatı bütün küçük detaylarıyla sonsuza kadar yaşayacaksın. Bu hayatlarda hiçbir şey değişmeyecek; yaşadığın, hissettiğin, konuştuğun her şeyi tüm nüanslarıyla baştan yaşayacaksın. Benimle yaptığın bu konuşma da dahil. Her seferinde kum saati yeniden baş aşağı döndürelecek ve döngü baştan başlayacak.”

Bu iblis size bir seçenek sunmuyor, işin deney kısmı ise şurada: Bu haberi büyük bir üzüntüyle ve mahkumiyet hissiyle karşılayıp iblise lanet mi ederdiniz? Yoksa hayatta alıp alabileceğiniz en iyi haber olduğunu düşünüp bu durumu kutlar mıydınız?

Nietzsche’ye göre eğer bunu bir lütuftan ziyade bir lanet olarak görüyorsanız hayatınızı kendi değerlerinizle uyum içinde yaşamıyorsunuz demektir. “Bir sonraki hayatında yapmak istemeyeceğin bir şeyi bu hayatında neden yapıyorsun?” diye sorar.

Deneyin en sevdiğim kısmı da şu: Bu deneyimi yaşayan kişinin ilk aklına gelecek zaman dilimi geçmiş olacak doğal olarak. Şimdiye kadar neler oldu ve neler sonsuza kadar devam edecek? Ama bu iblisi henüz konuk etmemiş okuyucu için ikincil bir soru da ortaya çıkıyor. Gelecekte böyle bir ziyaret gerçekleşirse bundan mutluluk duymak için yarın ne yapabilirim?

Lafı uzatmadan Nietszche’nin iblisiyle aranızdan çekiliyorum ve sizi ağırlıkların en büyüğüyle baş başa bırakıyorum.

İki Alıntı

1.

Top, parlayarak ve gülücükler dağıtarak gelir. O topu indirir uyutur, ona güzel sözler söyler ve onunla dans eder. Bunları seyreden hayranları henüz doğmamış torunlarına sırf bu gördüklerini göremeyecekleri için acımaktan kendilerini alamazlar.

Yıldızların yıldızlıkları ne yazık ki pek az sürer. Ölümlüler için sonsuzluk yoktur. Altın ayakları durduğunda yıldızın parıltısı da söner. Bedeninde bir palyaço giysisi kadar çok yama vardır. Felç geçirmiş bir cambaz gibidir. Ona artık bir sanatçı değil, bir hayvan gözüyle bakılır.

Gölgede ve Güneşte Futbol / Eduardo Galeano

2.

Mezarları seyredince düşündüm: Kimler çekip gitmemişti ki bu dünyadan? Yan yana uçan kuş çiftleri gibi, dalları iç içe geçmiş ağaçlar gibi birbirine sonsuza dek aşk sözü vermiş olan erkek ve kadınlar bile günü geldiğinde birbirinden bu şekilde ayrılıyordu. Böyle düşününce kelimeler boğazımda düğümlendi.

Kuzeye Giden İnce Yol / Matsuo Başo

Üç Soru

1. Şuan sahip olduğunuz hayattan yalnızca bir tane olması ve bundan sonsuz tane daha olması arasındaki en belirgin fark ne?

2. Bengi dönüş fikri sizi hangi açılardan rahatlatır?

3. Bengi dönüş fikri sizi hangi açılardan dehşete düşürür?

Bu hafta eskiden okuduğum klasik bir spor psikolojisi kitabına geri döndüm: The Inner Game of Tennis, Türkçesi “Tenis’in İçsel Oyunu”. Yazara ve kitabın içeriğine dair uzun uzadıya ayrıntıya girmeyeceğim ama şu kadarını söyleyebilirim, teknik bir tenis kitabı değil. Bu sebeple de ilginizi çekmesi için tenisten anlamanıza gerek yok. Öğrenme, uygulama ve rekabet süreçlerine dair çok net mesajlar veren, bu mesajlar çevresinde bir de sistem kuran, 1974 yılında Harvard mezunu bir tenis oyuncusunun elinden çıkan kişisel bir metin.

Çoğu zaman, seviye farketmeksizin, otomatik olarak devreye giren zihinsel süreçlerin nasıl performans üzerinde bir yük oluşturduğundan bahsediyor. Hem de bu zihinsel süreçlerin yegane amacı performansı iyileştirmekken… Yazarın gözlemlediği nokta tam da bu paradoks.

Paradoksun gerilimini yaratan iki çeşit zihinsel süreçten bahsediyor: Benlik1 ve Benlik2. Benlik1 analitik, bilinçli karar verilmesi gereken süreçlerden sorumlu. Zihnin titiz, talimatlar veren ve kontrolcü tarafı. Benlik2 ise otomatik ve bilinçaltı süreçleri yürüten taraf. Halihazırda öğrenilmiş ya da içgüdü ile yönetilen becerilerin sürdürülmesinden sorumlu. Karmaşık bir matematik problemi çözerken Benlik1, bisiklet kullanırken ise Benlik2’nin direksiyonda olmasını beklerim örneğin.

Zihinsel süreçlerin performansa yük oluşu, Benlik1 dediğimiz sürecin açgözlü güç istenciyle ortaya çıkıyor. Matematik problemini çözdüğü gibi, bisikleti de o sürmek istiyor. Kendi haline bırakılsa Zihin2’nin pürüzsüzce yönetebileceği süreçleri direktifler vererek, hem de bunu sert bir dille yaparak, sekteye uğratıyor. Gallwey’e göre en önemli zihinsel beceri, Benlik1’e geri çekileceği zamanları öğretmek ve Benlik2’nin işini yapmasına izin vermek.

Avustralya Açık başlıyor, tenis izleme alışkanlığınız yoksa bile belki de bu yazı sizi meraklandırmıştır ve tenisçilerin beden dilini gözlemlemek istersiniz. Profesyonel oyuncular için bile Benlik1 ve Benlik2’nin devrede olduğu zamanları gözlemlemek çok zor değil. Yumuşak bakışlarla eforsuz bir şekilde oyunda kalan, bedeni zihniyle uyum içinde hareket eden bir tenisçiye gördüğünüzde tanırsınız. Aynı zamanda Zihin1’in yağdırdığı hakaretler ve direktifler altında oyun oynamaya çalışan, çevresini ve içinde bulunduğu durumu fazlasıyla farkında olan gergin bir tenisçiyi de ayırt edebilirsiniz.

Böylesi farklar sadece tenis kortlarına mı ait yoksa sizin de günlük hayatınıza dair bir yerlere temas ediyor mu?

İki Alıntı

1.

Bazen çılgına dönerdim: “… ya bunca insanın önünde çift hata yapıp servis kırdırırsam?… bunu düşünme… evet ama eğer bilinçli olarak bunu düşünmemeye çalışıyorsam, neyi düşünmemem gerektiğini anımsamak için bir yanımla bunu düşünüyor olmam gerekmez mi?… Kapa çeneni, bırak bunları ve kullan şu lanet servisi… ama düşünmeyeceğimi söylediğim şeyin farkında olmasam, kendime onu düşünmememi söyleyebilir miyim?” Böyle uzayıp giderdi. Dağılır, felç olurdum. Büyük sporcu olmayan birçokları gibi. Donakalır, tıkanırdım. Odağımı kaybederdim. Özfarkındalığım artardı. İsteklerim, seçimlerim ve hareketlerimle anı yaşayamaz hale gelirdim.

Sicim Teorisi / David Foster Wallace

2.

Nietzsche’nin tavizsiz düşüncesi şudur; hayatınızı yeniden yaşamak istemiyorsanız, o zaman doğru yaşamıyorsunuz demektir. Size sorar, “Öteki hayatında bu işi tekrar yapmak istemiyorsan, neden şimdi yapıyorsun?”

Nasıl Varoluşçu Olunur? / Gary Cox

Üç Soru

1. Benim hayatımda Benlik1’in en iyi yaptığı işler, en iyi yürüttüğü süreçler neler?

2. Benlik2’nin en iyi yaptığı, en iyi yürüttüğü süreçler neler?

3. Benlik1’in Benlik2’ye müdahil olduğu, yaptığım işin daha zor ve keyifsiz hale geldiği süreçler neler?

Günlük hayatımızın ne kadarı kıyaslama yaparak geçiyor? Yüzde 20? Yüzde 50? Belki yüzde 80?

Hava soğuk dediğimde geçtiğimiz birkaç günün sıcaklığıyla ya da önceki yıllarda aynı tarihlerdeki anılarımla bir karşılaştırma yapıyorum. Lezzetli bir yemek, daha önce duyumsadığım tatlar arasında hatrı sayılır bir sırada konumlanabildiği için lezzetli. Böylesi bir mekanizma başka birçok süreçte ben farkında bile olmadan devrede ve bana ciddi bir enerji tasarrufu sağlıyor. Maruz kaldığım her an sıcağı-soğuğu, tatlıyı-tuzluyu en baştan keşfetmek biraz yorucu olurdu.

Fakat bu karşılaştırma makinesi mola vermediği gibi her zaman da yararıma çalışmıyor. Boyundan büyük işlere kalkışıp daha karmaşık ve ancak bir bütün olarak anlaşılabilecek yapıları da parçalayıp filtresinden geçiriyor. İlişkileri, başarıyı, hikayeleri ve hatta “iyiliği” bile kıyaslıyor. Hedefleri, hayal kırıklıklarını, üzüntüleri ve zaafları da başkalarıyla karşılaştırıyor. En başından usulsüzce yapılan bu kıyastan yapılan çıkarımlar da tahmin edersiniz ki yalnızca can sıkıyor. Aynı çocuğunun günlüğünü gizlice okuyup, yazanları görünce nasihat ve azarlarla çocuğun burnundan getiren bir ebeveyn gibi.

Geçtiğimiz hafta birlikte çalıştığım bir sporcuyla bir süredir sahip olduğu sayısal bir hedefin bir anda artık anlamsız gelmesi üzerine konuştuk. O hedefe dair yorumunun değişmesinin tek sebebi de rakibi olarak gördüğü başka bir sporcunun o hedefin üstüne çıkmış olmasıydı. Tamamen onun dışında gelişen bir olay sahip olduğu hedefi, geçmişteki başarılarını ve şimdiki performansını yepyeni bir filtreyle görmesine sebep olmuştu. İki farklı romanı yanyana koymuş, ikisinde de 50. sayfayı açmış ve o iki sayfada okuduklarıyla bu iki romanı kıyaslamaya karar vermişti.

Rekabet içinde olmayı ayrıcalık olarak görüyorum, ötekinin yokmuş gibi davranıldığı ya da hiç olmadığı bir spor anlayışı beni pek heyecanlandırmazdı sanırım. Ama bu ayrıcalığın önünde birçok tuzak da var. İşin can alıcı kısmı da bu tuzakların herkes için farklı oluşu ve kişinin zaaflarına özel olarak tasarlanıyor olması.

Rekabet kelimesi Arapça’daki “rqb” kökünden geliyor. Anlamı da “denetim, kontrol, gözetmek, dikkat etmek, gözünü ayırmamak”. Bu durumda rakip de denetim altında tutulan, gözetlenen demek oluyor. Ama rakibime dair tam olarak neleri gözetliyorum? Taraflı ve kısıtlı bir gözetimle ona dair ne kadar çok şey bilebilirim? Diyelim ki ona dair her şeyi bir şekilde denetim altında tuttum, bu neye yarar? Ve belki de en önemlisi, rakibimden gözümü ayırmazken kendi tarafımda neleri kaçırıyorum?

İki Alıntı

1.

Yolunu kaybettiğinde daha hızlı koşmak, insanoğlunun eski ve ironik bir alışkanlığıdır.

Aşk ve İrade / Rollo May

2.

Küçük çocukken kuyuya düşme tehlikesi geçirmiştim. Büyüyünce de “sonsuzluk” sözcüğünün içine düşme tehlikesiyle karşılaştım ve birkaç başka sözcüğün içine daha: “Aşk”, “umut”, “anayurt” ve “Tanrı”. Her yıl kurtulup ilerlediğimi sanıyordum. İlerlemiyor, yalnızca sözcük değiştiriyor ve buna “kurtuluş” diyordum.

Zorba / Nikos Kazancakis

Üç Soru

1.

Bana dair neleri başkalarıyla kıyaslamaktan haz alırım?

2.

Bana dair neleri başkalarıyla kıyaslamak bana acı verir?

3.

Bana dair kıyaslanacak bir formata dökemediğim ne var?