[ Αρχική δημοσίευση: https://illwill.com/forbidden-deleuze

[ Απόδοση στα ελληνικά: Αλέξανδρος Γεωργίου

Πρόκειται για γενοκτονία, στην οποία όμως η φυσική εξόντωση παραμένει δευτερεύουσα σε σχέση με τη γεωγραφική εκκένωση.

— Ζιλ Ντελέζ

Αξίζει να επιστρέψουμε σε ορισμένα θεμελιώδη γραπτά [1] που ο Ζιλ Ντελέζ αφιέρωσε στο παλαιστινιακό ζήτημα μεταξύ των τελών της δεκαετίας του 1970 και των αρχών της δεκαετίας του 1980. Τα γραπτά αυτά έχουν συζητηθεί συγκριτικά λιγότερο στο πλαίσιο της πολύ ευρύτερης υποδοχής του Ντελέζ, όμως δεν είναι περιθωριακά για τη σκέψη του· αποτελούν στιγμές κατά τις οποίες η φιλοσοφία του έρχεται αντιμέτωπη με την πραγματική πολιτική με έναν ιδιαίτερα άμεσο τρόπο, όπου η φιλοσοφία της εμμένειας — ή, πιο συγκεκριμένα, μια αντίληψη της πραγματικής ζωής που αντιστέκεται σε οποιαδήποτε υπερβατικότητα του κράτους, του νόμου ή της ηθικής — έρχεται αντιμέτωπη με τη συγκεκριμένη ιστορία της αποικιοκρατίας, και όπου η οντολογία του γίγνεσθαι δοκιμάζεται ενάντια στους εγκληματικούς μηχανισμούς του κράτους. Σε αυτά τα κείμενα διαπιστώνει κανείς, ίσως περισσότερο από οπουδήποτε αλλού, μια προφητική διάγνωση της σημερινής μας κατάστασης: μια γενοκτονική συνέχεια που διατρέχει την Παλαιστίνη από το 1948 έως σήμερα, και την οποία οι λεγόμενες ανθρωπιστικές παύσεις ή εκεχειρίες χρησιμεύουν μόνο για να συγκαλύψουν.

Ο Ντελέζ δήλωσε χωρίς καμία αμφιβολία: η παλαιστινιακή τραγωδία δεν είναι μια σύρραξη, αλλά μια αρθρωτή γενοκτονία, μια μόνιμη τεχνολογία εκκένωσης. Η εξόντωση δεν μετριέται με βάση τον αριθμό των νεκρών, αλλά με βάση μια εργοστασιακού τύπου παραγωγή της απουσίας — την εκκένωση χωριών, την τοπογραφική διαγραφή, τη συμβολική εκδίωξη. Η γενοκτονία που διαπράττει το Ισραήλ δεν είναι περιστασιακή, αλλά λειτουργεί προς την αναπαραγωγή της κρατικής εξουσίας. Είναι πόλεμος μεταμφιεσμένος σε διοίκηση, που προσαρμόζει τον ρυθμό και την έντασή του ώστε να μην τελειώσει ποτέ. Όταν ο Ντελέζ μιλάει για «πολλά Οραντούρⁱ», επικαλείται το Ντεΐρ Γιασίν ως αρχέτυπο, την πρώτη μαζική σφαγή σε ένα χωριό που σβήστηκε από τον χάρτη, το πρότυπο για όλες εκείνες που ακολούθησαν. Η τρέχουσα αναστολή των μαζικών βομβαρδισμών δεν αποτελεί τέλος, αλλά μια φάση επανεδαφικοποίησης εντός του γενοκτονικού μηχανισμού, μια αναβαθμονόμηση του ισραηλινού κρατικού μηχανισμού πριν από το επόμενο κύμα.

Σε μια συνέντευξη με τον Ελίας Σανμπάρ, που περιλαμβάνεται στους «Ινδιάνους της Παλαιστίνης», ο Ντελέζ ορίζει την υποκείμενη λογική του σιωνισμού ως αποικιοκρατία της εκκένωσης. Ο στόχος δεν είναι η εκμετάλλευση της εργασίας των αυτοχθόνων, αλλά η εκκένωση της γης από τους κατοίκους της, ώστε να μετατραπεί σε καθαρό υπόστρωμα για το κεφάλαιο και τη θεολογία της ιδιοκτησίας. Πρόκειται για την ίδια διαδικασία που ίδρυσε την Αμερική — η εξάλειψη των ιθαγενών ως προϋπόθεση για τη δυνατότητα της νεωτερικότητας. Εξ ου και ο χαρακτηρισμός των Παλαιστινίων ως «των Αμερικανών Ινδιάνων των Εβραίων εποίκων στην Παλαιστίνη», ο οποίος εξόργισε τόσο πολύ τους ηθικούς φύλακες της γαλλικής ακαδημαϊκής κοινότητας. Σε ένα πρόσφατο δοκίμιο, η Μπάρμπαρα Γκλόβτσεφσκι έδειξε πώς αυτή η αναλογία ενσαρκώνεται πλέον σε μια παγκόσμια αλληλεγγύη των αυτοχθόνων λαών: από τους Σιού έως τους Μαορί, από τους Γουάρλπιρι έως τους κατοίκους της Γάζας, η αντίσταση γίνεται μια κοινή γλώσσα ενάντια στον καπιταλισμό της εξόντωσης. [2]

Ήδη το 1978, στους «Ταραχοποιούς», ο Ντελέζ υποστήριξε ότι το Ισραήλ ανέπτυσσε έναν μηχανισμό ελέγχου που μπορούσε να εξαχθεί παγκοσμίως. Ο πόλεμός του κατά των «τρομοκρατών» προανήγγειλε τον προληπτικό πόλεμο των ΗΠΑ και τον παγκόσμιο έλεγχο των σωμάτων και των ροών. Το Ισραήλ, έγραψε, «καθιερώνει ένα μοντέλο καταστολής που θα προσαρμοστεί και θα υιοθετηθεί από άλλες χώρες». Ήταν η προφητεία των κοινωνιών ελέγχου: μια συγχώνευση κράτους, μυστικών υπηρεσιών και στρατιωτικής βιομηχανίας, μαζί με τη μετατροπή κάθε «ζώνης ασφαλείας» σε μια επιτηρούμενη έρημο. Ο ισραηλινός αποικιοκρατισμός ως η τεχνική και ηθική πρωτοπορία της ασφαλειωτικής δυτικής νεωτερικότητας, μια πολιτική διοικούμενης γενοκτονίας.

Για τον Ντελέζ, ο σιωνισμός αναδύεται ως ένας θεολογικός μηχανισμός επανόρθωσης. Η Ευρώπη δεν αποπλήρωσε ποτέ το χρέος της προς τους Εβραίους· αντίθετα, ανάγκασε έναν αθώο λαό να το πληρώσει στη θέση της. Όπως γράφει, «Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη όφειλαν επανόρθωση στους Εβραίους. Και ανάγκασαν έναν λαό, για τον οποίο το λιγότερο που μπορεί να ειπωθεί είναι ότι δεν είχε καμία ανάμειξη και ήταν απολύτως αθώος όσον αφορά οποιοδήποτε ολοκαύτωμα και δεν είχε καν ακούσει γι’ αυτό, να πληρώσει αυτή την επανόρθωση».

Ο Christian Frigerio ανέλυσε αυτό το απόσπασμα σε ένα πρόσφατο άρθρο του και το μετέφερε στο παρόν: η Σοά έχει αναχθεί στο επίπεδο του Απόλυτου Κακού, μεταμορφωμένη από ιστορικό γεγονός σε μυστικιστική αρχή. [3] Με αυτόν τον τρόπο, το κακό δεν ξεπερνιέται, αλλά μεταφέρεται σε έναν άλλο λαό. Αυτή είναι η ιδρυτική πράξη της κακής συνείδησης της Ευρώπης, η οποία εξαγνίζεται από το δικό της έγκλημα μέσω της βίας που αναθέτει στο Ισραήλ. Όπως έχει παρατηρήσει ο Paolo Virno, πολύ συχνά ο κίνδυνος δεν είναι κάτι από το οποίο αναζητά κανείς προστασία, αλλά η ιδιαίτερη μορφή που παίρνει η ίδια η προστασία, μια «τρομακτική στρατηγική σωτηρίας». [4] Η αναζήτηση της ασφάλειας δημιουργεί τα δικά της τέρατα — μικρές εθνοτικές πατρίδες, κυρίαρχοι, ξενοφοβία ως απαντήσεις στην ευαλωτότητα. Το σύγχρονο κακό, επιμένει, εκφράζεται ακριβώς και αποκλειστικά ως ένα φρικτό αντίγραφο της επικινδυνότητας του κόσμου, μια επικίνδυνη αναζήτηση προστασίας.

Εφαρμόζοντάς την στην ευρωπαϊκή ιστορία, αυτή η αντίληψη εξηγεί με χειρουργική ακρίβεια αυτό που κατήγγειλε ο Ντελέζ: τη δημιουργία του κράτους του Ισραήλ ως ταυτοτικού καταφυγίου, μια φανταστική διάσωση που μεταμορφώνεται σε ένα νέο έγκλημα. Η ενοχή δεν επεξεργάζεται, αλλά μετατοπίζεται, ανατίθεται, εξωτερικεύεται. Και στο όνομα αυτού του καταφυγίου — κυρίαρχου, εθνοτικού, ταυτοτικού — τίθεται σε κίνηση η μηχανή που παράγει νέα θύματα. Το διεθνές δίκαιο, ξεκινώντας από τα ψηφίσματα του ΟΗΕ του 1947-48, δεν έχει κάνει τίποτα άλλο παρά να κωδικοποιήσει αυτή την ηθική ανάθεση: δύο κράτη, δύο λαοί, σαν η Νακμπά να μην ήταν το σημείο εκκίνησης, αλλά μια περιθωριακή υποσημείωση.

Όπως το έθεσε ο Ντελέζ, «ο σιωνισμός, και στη συνέχεια το κράτος του Ισραήλ, θα απαιτήσει από τους Παλαιστινίους να αναγνωρίσουν το δίκαιό [droit] του. Όμως, το κράτος του Ισραήλ δεν θα σταματήσει ποτέ να αρνείται την ίδια την ύπαρξη ενός παλαιστινιακού λαού». Αυτή η δήλωση αρθρώνει μια γενική αρχή: ο νόμος δεν εγγυάται απλώς την ύπαρξη, αλλά την παράγει και την ακυρώνει. Είναι πάνω σε αυτή την θεμελιώδη ασυμμετρία που το διεθνές δίκαιο έχει εδραιώσει τον κανονιστικό του ρόλο.

Τα ψηφίσματα του ΟΗΕ, καθώς και οι σημερινές εκκλήσεις του Δυτικού κόσμου για «επιστροφή στα σύνορα του 1967», δεν θέτουν υπό αμφισβήτηση το αρχικό έγκλημα του 1948. Ο νόμος δεν επαναφέρει τη ζωή· απλώς τη διαχειρίζεται. Ο ανθρωπιστικός νομικισμός, στον οποίο σήμερα γίνεται τόσο έντονη αναφορά, εξακολουθεί να λειτουργεί μέσα στη λογική της αποκατάστασης: συμφιλίωση, διαχείριση, ομαλοποίηση. Αλλά αν η δικαιοσύνη δεν διακόψει την τάξη που κατέστησε δυνατό το έγκλημα, γίνεται μέρος της ίδιας της μηχανής που το αναπαράγει.

Το 1985, ο Ντελέζ δήλωσε:

Ένας λαός δεν είναι κάτι που υπάρχει ήδη. Ένας λαός, κατά κάποιον τρόπο, είναι αυτό που λείπει... Υπήρξε ποτέ παλαιστινιακός λαός; Το Ισραήλ λέει όχι. Φυσικά και υπήρξε, αλλά δεν είναι αυτό το θέμα. Το θέμα είναι ότι, από τη στιγμή που οι Παλαιστίνιοι εκδιώχθηκαν από το έδαφός τους, τότε, στο βαθμό που αντιστέκονται, εισέρχονται στη διαδικασία συγκρότησης ενός λαού. [5]

Το παλαιστινιακό παράδοξο έγκειται ακριβώς εδώ, αλλά πρέπει να διατυπωθεί με προσοχή. Ένας παλαιστινιακός λαός πρέπει, κατά μία έννοια, να υπάρχει ήδη για να αποστερηθεί τα δικαιώματά του και να αντισταθεί στη στέρηση αυτή· ωστόσο, σύμφωνα με τη διατύπωση του Ντελέζ, είναι ακριβώς «στο βαθμό που αντιστέκονται» που οι Παλαιστίνιοι εισέρχονται «στη διαδικασία συγκρότησης ενός λαού». Αυτό που εμφανίζεται ως αντίφαση είναι, επομένως, η δομή μιας πολιτικής εξατομίκευσης. Η συλλογική ύπαρξη δεν είναι ούτε απλώς δεδομένη εκ των προτέρων, ούτε δημιουργείται εκ του μηδενός [ex nihilo]· ανασυντίθεται μέσω του αγώνα ενάντια σε έναν μηχανισμό που έχει ως στόχο να καταστήσει αυτή τη συλλογική ύπαρξη αδύνατη.

Ο όρος «λαός», εδώ, δεν μπορεί να νοηθεί ως μια κλειστή ενότητα, ούτε ως μια ταυτότητα που συγκεντρώνεται σε Ένα. Κατονομάζει μια διαδικασία συλλογικής εξατομίκευσης. Η αντίσταση δεν παράγει ένα ταυτοτικό Ένα, αλλά μια μετασταθερή συνοχή, ένα κινούμενο σύνορο, μια αρχή του συν-γίγνεσθαι ικανή να συγκρατεί αυτό που η αποικιοκρατία προσπαθεί να χωρίσει. Η παλαιστινιακή υποκειμενικότητα, επομένως, δεν μπορεί να αναχθεί ούτε σε μια προγονική ουσία ούτε σε μια καθαρά σύγχρονη εφεύρεση. Είναι μια συστατική διαδικασία στην οποία η ιστορική συνέχεια και η πολιτική δημιουργία γίνονται αδιαχώριστες.

Αυτή είναι η συντακτική πράξη της συλλογικής εξατομίκευσης των Παλαιστινίων· η αντίσταση, ταυτόχρονα, προϋποθέτει την ύπαρξη ενός λαού και δημιουργεί τις μορφές μέσα στις οποίες ο λαός αυτός μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει και να ενεργεί συλλογικά. Το παράδοξο αυτό δεν αφορά αποκλειστικά τους Παλαιστινίους. Αποκαλύπτει ένα γενικότερο πρόβλημα πολιτικής υποκειμενοποίησης: η κυριαρχία αντιμετωπίζει μια συλλογικότητα ως αντικείμενο προς διαχείριση, εκτόπιση ή εξάλειψη, ενώ η αντίσταση μπορεί να μετασχηματίσει αυτή την επιβαλλόμενη αντικειμενοποίηση σε ικανότητα να μιλά και να ενεργεί ως υποκείμενο. Ένας λαός, υπό αυτή την έννοια, δεν είναι τόσο μια ουσία όσο μια διαδικασία μέσω της οποίας ετερογενείς ζωές αποκτούν επαρκή συνοχή για να ενεργούν από κοινού χωρίς να ανάγονται σε ομοιομορφία.

Κάθε πέτρα που ρίχνεται, κάθε σπίτι που ξαναχτίζεται, κάθε επιστροφή μπορεί τότε να ερμηνευθεί ως πράξη πολιτικής μυθοπλασίας: όχι ως αναπαράσταση μιας ήδη ολοκληρωμένης ταυτότητας, αλλά ως παραγωγή μιας κοινής ύπαρξης υπό συνθήκες που έχουν σχεδιαστεί για να την εμποδίσουν. Γι’ αυτό η Παλαιστίνη δεν είναι απλώς ένα αντικείμενο στο οποίο ο Ντελέζ εφαρμόζει προϋπάρχουσες έννοιες. Είναι ένας από τους τόπους όπου η φιλοσοφία του αναγκάζεται να αντιμετωπίσει, συγκεκριμένα, το ερώτημα του πώς δημιουργείται ένας λαός. Εδώ η φιλοσοφία του γίγνεσθαι συναντά την ιστορία: η συλλογική ύπαρξη ως δημιουργία, χωρίς η ταυτότητα να δημιουργεί μια μορφή κλειστότητας· η Παλαιστίνη ως συντάσσον γεγονός και όχι ως κοινωνιολογικό δεδομένο.

Στις «Πέτρες», ο Ντελέζ γράφει: «Οι Παλαιστίνιοι ρίχνουν τις πέτρες τους, τις ζωντανές πέτρες της γης τους. Από αυτές τις πέτρες γεννιούνται οι άνθρωποι». Πρόκειται για μια οντολογική μεταφορά: από την έρημο του ελέγχου αναδύεται η ζωή του γίγνεσθαι. Αυτή η έρημος που, όπως πρότεινε στις συνομιλίες του με την Κλαιρ Παρνέ, αποτελεί τη μόνη μας ταυτότητα, το πείραμα πάνω στους εαυτούς μας. [6] Οι Παλαιστίνιοι, όπως οι Ντελεζιανοί νομάδες, κατοικούν στον λείο χώρο, έναν χώρο που αρνείται να περιοριστεί, να αριθμηθεί, να διοικηθεί. Εκεί όπου το κράτος δημιουργεί το κενό, η ζωή αρχίζει ξανά. Και σε αυτή την επανεμφάνιση κατοικεί η μόνη πολιτική αλήθεια που εξακολουθεί να είναι δυνατή σήμερα: καμία εκεχειρία χωρίς δικαιοσύνη, κανένας νόμος χωρίς μνήμη, καμία ειρήνη μέσα στο ψέμα μιας ανεσταλμένης γενοκτονίας.

Σήμερα, σε αυτή την εποχή μιας ακόμη υποκριτικής ηθικής αποκατάστασης, ο Ντελέζ επιστρέφει ως σκάνδαλο. Ωστόσο, το σκάνδαλο αυτό δεν πρέπει να περιγραφεί σαν να είχαν απλώς αποκλειστεί οι ρητά πολιτικές προκλήσεις του από ντελεζιανή ερευνητική παράδοση. Δεν έχουν αποκλειστεί. Σημαντικά ρεύματα των ντελεζιανών σπουδών, ιδίως στο πλαίσιο της αγγλόφωνης ηπειρωτικής φιλοσοφίας, έχουν υποδεχτεί και αναπτύξει τις πολιτικές του παρεμβάσεις. Το πιο συγκεκριμένο ερώτημα είναι διαφορετικό: ποια θέση έχει καταλάβει η συγκεκριμένη παλαιστινιακή σειρά μέσα σε αυτή την πρόσληψη;

Εδώ τα στοιχεία υποστηρίζουν έναν ισχυρισμό ασυμμετρίας, παρά συστηματικής καταστολής. Τα κείμενα του Ντελέζ για την Παλαιστίνη παραμένουν σχετικά παραμελημένα σε σύγκριση με την τεράστια βιβλιογραφία για το γίγνεσθαι, την απεδαφικοποίηση, τον νομαδισμό, την επιθυμία, τον κινηματογράφο ή τον «λαό που έρχεται». Αυτή η ανισορροπία δεν αποτελεί, από μόνη της, απόδειξη λογοκρισίας, και δεν πρέπει κάθε απουσία να ερμηνεύεται ως σκόπιμη. Το πιο σαφές και ρητό παράδειγμα εκδοτικής παρέμβασης είναι η τύχη του άρθρου του Ντελέζ «Το Μεγαλείο του Γιασέρ Αραφάτ», το οποίο περιλαμβανόταν στην αρχική γαλλική συλλογή Deux régimes de fous, αλλά παραλείφθηκε από την πρώτη αγγλική έκδοση του Two Regimes of Madness όταν εκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο Semiotext(e) το 2006. Η παράλειψη διορθώθηκε σε μια αναθεωρημένη έκδοση του 2007, η οποία αποκατέστησε το πλήρες κείμενο της αρχικής γαλλικής έκδοσης. Ο Ντάνιελ Γ. Σμιθ, κριτικάροντας την πρώτη έκδοση στο Teaching Philosophy το 2007, σημείωσε ότι η παράλειψη ήταν εκδοτικά σκόπιμη, με τη στενή έννοια ότι τα επόμενα δοκίμια είχαν επαναριθμηθεί, ενώ παράλληλα τόνισε ότι τρία άλλα παλαιστινιακά κείμενα παρέμειναν στη συλλογή. [7]

Το επιχείρημά μας, λοιπόν, δεν είναι ότι μια «βιομηχανία Ντελέζ» έχει εξαλείψει τον πολιτικό φιλόσοφο, ούτε ότι η πολιτικά ενεργή ντελεζιανή έρευνα αποτελεί κατά κάποιον τρόπο εξαίρεση. Αντίθετα, είναι ότι αυτή η υποδοχή υπήρξε επιλεκτική με μια πιο συνηθισμένη —και ίσως πιο αποκαλυπτική— έννοια. Το εννοιολογικό λεξιλόγιο του Ντελέζ κυκλοφορεί με εξαιρετική ευκολία στις συζητήσεις για την πολλαπλότητα, τη δημιουργικότητα, τη διαφορά και το γίγνεσθαι, ενώ τα κείμενά του για την παλαιστίνη στα οποία το λεξιλόγιο αυτό αντιμετωπίζει μια συγκεκριμένη αποικιακή κατάσταση έχουν καταλάβει μια σαφώς πιο περιφερειακή θέση. Το ζήτημα δεν είναι μια συνωμοσία σιωπής, αλλά μια ασυμμετρία στη μετατροπή σε κανόνα: ποιος Ντελέζ ταξιδεύει και ποιος Ντελέζ παραμένει δύσκολος να αφομοιωθεί;

Η Kathryn Medien έχει περιγράψει αυτό το πρόβλημα με τη φράση «επιστημική εκκένωση», έναν τρόπο ανάγνωσης στον οποίο η Παλαιστίνη μπορεί να εξαφανιστεί από το εννοιολογικό πεδίο, ακόμη και όταν οι ντελεζιανές έννοιες παραμένουν πλήρως λειτουργικές. [8] Η δύναμη της φράσης έγκειται ακριβώς στο ότι αποφεύγει την ανάγκη να αποδοθεί μια και μόνη ενιαία πρόθεση σε ολόκληρο το επιστημονικό πεδίο. Μια πρόσληψη μπορεί να είναι άνιση χωρίς να είναι κεντρικά οργανωμένη: ένας κανόνας μπορεί να αποπολιτικοποιήσει μέσω συνηθειών επιλογής, έμφασης και αφαίρεσης και όχι μέσω ρητής απαγόρευσης.

Έτσι, το ερώτημα γίνεται πιο συγκεκριμένο: όχι «γιατί οι “μαθητές” του Ντελέζ έχουν σιωπήσει ομοιόμορφα την Παλαιστίνη;», αλλά «τι συμβαίνει στην πολιτική σκέψη του Ντελέζ όταν αυτές οι παρεμβάσεις αντιμετωπίζονται ως περιστασιακές, δευτερεύουσες ή αποσπασμένες από τις έννοιες για τις οποίες έχει αναγνωριστεί ως κλασικός;» Τι είδους Ντελέζ αναδύεται όταν το γίγνεσθαι και η απεδαφικοποίηση διακινούνται πιο εύκολα από τις αποικιακές ιστορίες, έναντι των οποίων οι έννοιες αυτές μπορούν να αποκτήσουν τα πιο έντονα πολιτικά τους διακυβεύματα;

Κι όμως, ο Ντελέζ που παίρνει το μέρος της Παλαιστίνης ξεπερνά κάθε διαστρωμάτωση, ένας στοχαστής που δεν καταγράφει απλώς το πραγματικό όπως είναι, αλλά το διαπερνά, το αποδομεί, το αναγκάζει να πει αυτό που η κυρίαρχη τάξη θα προτιμούσε να παραμείνει ανείπωτο. Να τον ξαναπάρουμε στα σοβαρά σημαίνει να σπάσουμε την ειρήνη των ενόχων, την ειρήνη που ρυθμίζει τη γενοκτονία και την αποκαλεί νόμο.

Ενάντια στην τάξη των νικητών, ο Ντελέζ μας υπενθυμίζει ότι κάθε αληθινή φιλοσοφία αποτελεί πράξη ανυπακοής και ότι κανένας πολιτισμός δεν θα μπορέσει να επιβιώσει αν συνεχίσει να βασίζεται στην τέχνη της εκκένωσης της γης και της εξάλειψης όσων την κατοικούν.

Σημειώσεις:

1. Gilles Deleuze, «The Troublemakers», μετάφραση: Timothy S. Murphy, Discourse 20.3 (1998), 23-24 (δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στη Le Monde, 7 Απριλίου 1978)· «The Grandeur of Yasser Arafat», μετάφραση: Timothy S. Murphy, Discourse 20.3 (1998), 30-33 (δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο Revue d’Études Palestiniennes 10, Χειμώνας 1984· γράφτηκε το 1983)· «Wherever They Can See It», μετάφραση: Μουσταφά Καμάλ, Discourse 20.3 (1998), 34-35 (δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στην Al-Karmel, 1988)· Gilles Deleuze και Elias Sanbar, «The Indians of Palestine», μετάφραση: Timothy S. Murphy, Discourse 20.3 (1998), 25-29 (δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στην εφημερίδα Libération, 8-9 Μαΐου 1982). Το σύνολο, των παραπάνω κειμένων του Ντελέζ, που αφορούν την Παλαιστίνη, τους Παλαιστίνιους και τον παλαιστινιακό αγώνα, μεταφρασμένα στα ελληνικά, περιλαμβάνονται στα δύο παρακάτω βιβλία: Το έρημο νησί και άλλα κείμενα & Δύο καθεστώτα τρελών, σε μετάφραση Κ.Β. Μπουντά, από τις εκδόσεις Εκκρεμές. Οι τίτλοι των κειμένων αυτών, κατά σειρά: «Οι ταραχοποιοί» (The Troublemakers), «Το μεγαλείο του Γιασέρ Αραφάτ» (The Grandeur of Yasser Arafat), «Οι πέτρες» (Wherever They Can See It: ο πρωτότυπος γαλλικός τίτλος είναι: «Les pierres»), «Οι Ινδιάνοι της Παλαιστίνης» (The Indians of Palestine).

2. Barbara Glowczewski, “On Indigenous Solidarity: Deleuze and the Palestinians,” Deleuze and Guattari Studies 19.2 (2025), 205-213.

3.Christian Frigerio, “La parte del deserto: Deleuze e la questione palestinese,” L’Indiscreto (2024).

4.Paolo Virno, A Grammar of the Multitude, μετάφραση Isabella Bertoletti, James Cascaito and Andrea Casson, Semiotext(e), 2004. Στα ελληνικά: Πάολο Βίρνο, Γραμματική του Πλήθους, μεταφραση Β. Πασσας, Αλεξάνδρεια, 2007

5.Gilles Deleuze, Negotiations: 1972-1990, μετάφραση Martin Joughin, Columbia University Press, 1995.

6.Gilles Deleuze and Claire Parnet, Dialogues, μετάφραση Hugh Tomlinson and Barbara Habberjam, Columbia University Press, 1987. Στα ελληνικά: Ζιλ Ντελέζ & Κλαιρ Παρνέ, Διάλογοι, μετάφφραση Κ.Β. Μπουντάς, Εκκρεμές, 2022.

7. Gilles Deleuze, Two Regimes of Madness, μετάφραση των Ames Hodges και Mike Taormina, Semiotext(e), 2006. Μια αναθεωρημένη έκδοση που εκδόθηκε το 2007 αποκατέστησε το πλήρες κείμενο της αρχικής γαλλικής έκδοσης. Βλ. Daniel W. Smith, Review of Gilles Deleuze, Two Regimes of Madness: Texts and Interviews 1975–1995, Teaching Philosophy 30.2, (2007), 237-241. Στα ελληνικά: Ζιλ Ντελέζ, Δύο καθεστώτα τρελών, μεταφραση Κ.Β. Μπουντάς, Εκκρεμές, 2025

8.Kathryn Medien, “Palestine in Deleuze,” Theory, Culture & Society 36.5, (2019), 49-70.

Σημειώσεις hangover:

i. Πρόκειται για αναφορά στη «σφαγή του Οραντούρ-Συρ-Γκλαν (Massacre d’Oradour-sur-Glane)», δηλαδή τη βίαιη εκτέλεση και θανάτωση 642 αμάχων -ανδρών, γυναικών και παιδιών- από τη μεραρχία των SS «Das Reich» στο ομώνυμο γαλλικό χωριό, στις 10 Ιούνη 1944, σε αντίποινα για τη σύλληψη του διοικητή ενός τμήματός της από αντάρτες. Είναι η μεγαλύτερη σφαγή αμάχων που διαπράχτηκε στη Γαλλία κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής και μια από τις πιο απεχθείς κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Για να γίνει σαφής η αναλογία, αν ο Ντελέζ είχε ελληνική καταγωγή, η αναφορά θα γινόταν στο Δίστομο.

[ αρχική δημοσίευση:

[ απόδοση στα ελληνικά: Αλέξανδρος Γεωργίου

[ ο Sereptie είναι μουσικός, καλλιτέχνης, συγγραφέας και μέλος της συλλογικότητας Acid Horizon, γνωστής από το ομώνυμο podcast θεωρίας και ριζοσπαστικής φιλοσοφίας

[ Το βιβλίο “Αντι-οφθαλμός, μια φιλοσοφία της απόδρασης” των Acid Horizon κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Affect

SEREPTIE - Η απόλυτη καζινοποίηση των πάντων

Apr 13, 2026

Στο χώρο του πρώην εργοστασίου της Bethlehem Steel —που κάποτε ήταν ο μεγαλύτερος παραγωγός χάλυβα στις Ηνωμένες Πολιτείες και έκλεισε το 1995, την ίδια χρονιά που αποφοίτησα από το λύκειο—μπορείτε πλέον να περάσετε μερικές ώρες βυθισμένοι σε μια κακοφωνία από αθλητικά στοιχήματα, μπλάκ τζακ γηπέδου ή οποιοδήποτε αριθμό δημοφιλών κουλοχέρηδων με μυθολογικά θέματα, όλα τυλιγμένα στη σκιά των σκελετικών υπολειμμάτων του εργοστασίου και των σιλουετών των τεράστιων υψικαμίνων που γέννησαν μεγάλο μέρος της πρώιμης υποδομής της χώρας. Το Wind Creek Bethlehem, ένα από τα μεγαλύτερα καζίνο στις βορειοανατολικές Ηνωμένες Πολιτείες, ανήκει στους απογόνους της αυτόχθονης φυλής Creek Nation, μιας ομάδας γνωστής ως Poarch Creek Indians [1]. Το καζίνο και ο πολυχώρος εκδηλώσεών του αποτελούν μόνο ένα παράδειγμα της απόλυτης καζινοποίησης των πάντων.

Η αποβιομηχάνιση της Αμερικής είχε ήδη προχωρήσει αρκετά όταν ξεκίνησα τις σπουδές μου στο γειτονικό Northampton Community College, πριν από περισσότερα από τριάντα χρόνια, όπου πολλοί από τους πρόσφατα απολυμένους εργαζομένους της Bethlehem Steel εκμεταλλεύτηκαν τα επιδόματα επανεκπαίδευσης που τους χορηγήθηκαν ως μέρος της αποζημίωσης για την πρόωρη αποχώρησή τους. Σε αντίθεση με την εικόνα της φοιτητικής ζωής που απεικονίζεται σε ταινίες όπως το Animal House ή το Revenge of the Nerds, το φοιτητικό σώμα στο NCC ήταν μια γνήσια συρροή ετερόγενων ομάδων της κοινωνίας — ανθρώπων που αναζητούσαν μια καλύτερη οικονομική βάση ή προσπαθούσαν να βρουν τη θέση τους μέσα στην ευρύτερη ροή. Δεν ήταν ασυνήθιστο να δει κανείς την πανκ κοπέλα με το κούρεμα «pixie» που δούλευε στο Play It Again Records να κάθεται στην ίδια τάξη αναπτυξιακής ψυχολογίας με έναν σαραντάρη πρώην χειριστή μηχανών ψυχρής έλασης. Αν και τα όργανα του βιομηχανικού καπιταλισμού αποσυναρμολογούνταν συστηματικά εντός των συνόρων της Αμερικής, η υπόσχεση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης παρέμενε ζωντανή, ακόμη και όταν τα κολέγια συνέχιζαν να επιδιώκουν τα εταιρικά συμφέροντα εις βάρος αυτής της υπόσχεσης.

Η πολιτεία της Πενσυλβανίας — όπου γεννήθηκα, μεγάλωσα και κατοικώ σήμερα — έχει καταστεί το ειρωνικό επίκεντρο της πλήρους «καζινοποίησης» της Αμερικής. Η Πενσυλβανία, που κάποτε ήταν το πραγματικό καμίνι της αμερικανικής αυτοκρατορίας και το πεδίο μερικών από τους πιο αξιοσημείωτους εργατικούς αγώνες της χώρας, υπέστη τις πίκρες του μεταβιομηχανικού μετασχηματισμού τόσο σκληρά όσο οποιαδήποτε άλλη πολιτεία της Ένωσης. Με την αέναη ιδιότητά της ως πολιτεία «κλειδί» για τις εκλογές, συνέβαλε στην εκκόλαψη του κυρίαρχου Τραμπισμού, εν μέσω των μεταβαλλόμενων συναισθημάτων της περιθωριοποιημένης εργατικής τάξης και μιας εργατικής κληρονομιάς που συνθλίφθηκε κάτω από τους τροχούς της δεξιάς στροφής του Δημοκρατικού Κόμματος. Η Πενσυλβανία αποτελεί πλέον τον πρωτότυπο χαρακτήρα αυτού που έρχεται στην μετα-νεοφιλελεύθερη συγκυρία μας: τη ριζοσπαστική δημοκρατικοποίηση του τζόγου ως βάση του οικονομικού παραδείγματος.

Αν και η Πενσυλβάνια δεν αποτελεί μοναδική περίπτωση όσον αφορά την εκτεταμένη νομιμοποίηση των τυχερών παιχνιδιών, το εύρος και ο χαρακτήρας του μηχανισμού τυχερών παιχνιδιών της, καθώς και η κουλτούρα που έχει αναπτυχθεί γύρω από αυτόν, είναι αξιοσημείωτα. Σύμφωνα με το Crossing Broad, η Πενσυλβανία κατέχει τη διάκριση του να έχει το μεγαλύτερο διαδικτυακό καζίνο στις Ηνωμένες Πολιτείες, με ακαθάριστα έσοδα από διαδικτυακά τυχερά παιχνίδια ύψους 3,46 δισεκατομμυρίων δολαρίων το 2025, σημειώνοντας αύξηση 27,7% σε σχέση με το προηγούμενο έτος και αποφέροντας 1,24 δισεκατομμύρια δολάρια σε φορολογικά έσοδα για την πολιτεία [2]. Η εμβέλεια του καζίνο έχει επεκταθεί σε στάσεις φορτηγών, καφετέριες και οικογενειακά καταστήματα ψιλικών — πολλά από τα οποία διαθέτουν πλέον κουλοχέρηδες με τη μορφή των λεγόμενων «παιχνιδιών δεξιοτήτων», τα οποία καλύπτουν την συμπτωματική λογική των κουλοχέρηδων κάτω από ένα λεπτό φλοιό προκλήσεων δεξιοτήτων (σκεφτείτε μια κατώτερη έκδοση των ιαπωνικών αιθουσών πατσίνκο χωρίς τις γαμάτες μικρές μεταλλικές μπίλιες). Πρόκειται για μια εξάπλωση με τη νομοθετική ευλογία: τον Οκτώβριο του 2017, ο Νόμος 42 της Πενσυλβανίας ενέκρινε τα δορυφορικά μίνι-καζίνο, τους τερματικούς σταθμούς βιντεοπαιχνιδιών στους σταθμούς φορτηγών, τα διαδικτυακά παιχνίδια καζίνο, τα αθλητικά στοιχήματα και μια διαδικτυακή λαχειοφόρο αγορά, κατοχυρώνοντας νομικά αυτό που ήδη είχε εξαπλωθεί στην πράξη [3].

Στο Χάπι Βάλεϊ της Πενσυλβανίας, όπου κατοικώ πλέον, οι κάτοικοι έχασαν πρόσφατα μια μάχη που οδηγεί στη μετατροπή του πρώην καταστήματος-ορόσημου της Macy’s στο εμπορικό κέντρο Nittany Mall σε «Happy Valley Casino» — έναν χώρο τυχερών παιχνιδιών αξίας 120 εκατομμυρίων δολαρίων που θα ανοίξει τις πόρτες του αυτή την άνοιξη [4]. Η προσθήκη του καζίνο υπόσχεται μια επιφανειακή οικονομική ώθηση, αλλά η άφιξή του προμηνύει επίσης περαιτέρω δυσκολίες για έναν ήδη ευάλωτο εργατικό πληθυσμό που ζει στη σκιά της πλουσιότερης περιοχής του Στέιτ Κόλετζ. Οι πινακίδες αντίστασης κατά μήκος της οδού Benner Pike, εκεί όπου συμβαίνει η μετατροπή του εμπορικού κέντρου, αναγνωρίζουν την αποτυχία να αποτραπεί το έργο, εμπλέκοντας τώρα μια πιο απελπισμένη πολιτική άρνησης, προτρέποντας τα μέλη της κοινότητας να μποϊκοτάρουν τον πλέον μεταμορφωμένο χώρο.

Βρισκόμαστε πλέον σε μια φάση του ύστερου καπιταλισμού όπου οι εγκαταλελειμμένες βιομηχανικές εγκαταστάσεις και τα εμπορικά κέντρα της Αμερικής μετατρέπονται σε χώρους τυχερών παιχνιδιών — και αυτό μόλις αφού οι χώροι αυτοί γνώρισαν μια σύντομη δεύτερη ζωή ως ερείπια, διαποτισμένα από μια παράξενη μετακαπιταλιστική γοητεία. Η επιστροφή της «αύρας» σε αυτούς τους χώρους ακολουθήθηκε από μια πολιτιστική αναβίωση του εξερευνητικού φαντασιακού — κάτι που αποδεικνύεται από την αισθητική του vaporwave της δεκαετίας του 2010, αλλά που έκτοτε έχει επεκταθεί σε ένα ευρύτερο ταξίδι μέσα στο μεθοριακό ασυνείδητο της Αμερικής, το οποίο έγινε δημοφιλές στο YouTube και σε άλλα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: εκδρομές σε ερειπωμένες υποδομές, εγκαταλελειμμένα νοσοκομεία, εγκαταλελειμμένα εμπορικά κέντρα και ο έρπων τρόμος του The Backrooms, του παραδειγματικού φανταστικού μεθοριακού χώρου που διατυπώθηκε για πρώτη φορά στο 4chan και σύντομα θα εμφανιστεί σε μια επερχόμενη ταινία της A24. [5] Η συλλογική επιθυμία για έναν υψηλό αισθητικό αναπροσανατολισμό στον κόσμο μας, εν μέσω των ερειπίων του χυδαίου καταναλωτισμού, έχει κατακλυστεί από τη φωνή που ζητά την εμπορευματοποίηση της μεθοριακότητας — να της δοθούν κανονικά περιγράμματα, όπως έκανε το Stranger Things, αποικίζοντας τις συλλογικές λαχτάρες με κλισέ αποδόσεις της αισθητικής της εποχής. Ό,τι πλεόνασμα δεν μπορεί να μεταβολίσει η αγορά ως θέαμα, ωστόσο, θα το απορροφήσει τελικά με άλλη μορφή.

Στο επίπεδο του φαντασιακού, η εμπειρία του «μεθοριακού υψηλού» υπερκωδικοποιείται από το θέαμα· όσον αφορά το κέλυφος του πραγματικού —τα ερείπια του ίδιου του εμπορικού κέντρου—, αρκούν μερικές νομικές προσαρμογές για να ενσωματωθεί εκ νέου στη λογική των καζίνο, η οποία συνεχώς επεκτείνεται. Το γεγονός ότι η Πενσυλβάνια έχει ηγηθεί αυτής της επιτάχυνσης, διατηρώντας παράλληλα έναν από τους πιο αρχαϊκούς κώδικες νόμων περί ανήθικων δραστηριοτήτων που δημιουργήθηκαν στις αρχικές δεκατρείς αποικίες, αποτελεί, για να το θέσουμε ευγενικά, μια ιδιαιτερότητα.

Η Πενσυλβάνια έχει μια ιστορία γνωστή για την σεμνοτυφία της —αν όχι συχνά και για το παράλογό της— όσον αφορά τη σύγκρουση μεταξύ της ακολασίας και των κανόνων. Οι περιβόητοι «μπλε νόμοι» μας έχουν αποτελέσει κατά καιρούς θέμα άρθρων-«κλικμπέιτ», τόσο για την τυπική αυστηρότητά τους όσο και για τη χαρακτηριστική τους παλαιομοδίτικη αίσθηση. Μέχρι και σήμερα, σύμφωνα με τον Νόμο περί Οχημάτων του 1983, δεν επιτρέπεται η αγορά αυτοκινήτου την Κυριακή. Το φάντασμα της προτεσταντικής αγνότητας στοιχειώνει τον συνεχιζόμενο πολιτισμικό πόλεμο, ο οποίος κατά καιρούς έχει χρησιμοποιήσει τους μπλε νόμους ως όπλο εναντίον των μεταναστευτικών κοινοτήτων, αυτών που ασκούν λαϊκές και αποκρυφιστικές παραδόσεις, καθώς και των χώρων που θεωρούνται queer.

Τον Οκτώβριο του 2023, ο Μπεκ Ρέιβενσγουντ, ιδιοκτήτης του καταστήματος και καταφυγίου «Serpent’s Key Shoppe and Sanctuary» στο Χάνοβερ, δέχτηκε επίσκεψη από αστυνομικούς, αφού ένα άρθρο τοπικού μη κερδοσκοπικού οργανισμού ανέφερε εν παρόδω ότι προσφέρονταν αναγνώσεις ταρώ κατόπιν ραντεβού — γεγονός που ώθησε τον αρχηγό της Αστυνομίας του Δήμου Χάνοβερ να τον καλέσει και να τον προειδοποιήσει ότι τέτοιες αναγνώσεις παραβίαζαν έναν νόμο της Πενσυλβανίας που χρονολογείται από το 1861. « Το μήνυμα ήταν βασικά: «Σε παρακολουθούμε»,» θυμήθηκε ο Ravenswood. [6] Η υπόθεση έχει εξελιχθεί έκτοτε σε μια νομική μάχη σε επίπεδο πολιτείας με στόχο την πλήρη κατάργηση του νόμου. Η ειρωνεία δεν πέρασε απαρατήρητη από τον Ravenswood, ο οποίος σημείωσε στην αίτησή του ότι η ίδια πολιτεία που τον απείλησε με σύλληψη «επιτρέπει στις επιχειρήσεις να κάνουν προβλέψεις για το αποτέλεσμα του ποδοσφαιρικού αγώνα της Κυριακής και επιτρέπει στα άτομα να δίνουν χρήματα στους παρόχους προβλέψεων με τη μορφή «στοιχήματος».»[7]

Ωστόσο, οι ειρωνείες δεν λείπουν. Η υπόθεση Ravenswood αφορά τη σύγκρουση της μαντικής παράδοσης με το ωμό στοίχημα σε νομικό επίπεδο. Το ταρώ και οι συναφείς πρακτικές θεωρούνταν κάποτε ανατρεπτικές στις πρώτες δεκαετίες της αμερικανικής κουλτούρας· το φάντασμα του παγανισμού διατηρούσε ισχυρή δύναμη στο να κλονίζει την κυριαρχία της προτεσταντικών επιρροών κοινωνικοπολιτικής τάξης. Η νομιμοποίηση της μαντείας στην Πενσυλβάνια θα λειτουργούσε ως μια καθυστερημένη αποκωδικοποίηση των ανατρεπτικών ρευμάτων που κάποτε απειλούσαν αυτή την τάξη. Ωστόσο, μια βαθύτερη αντίληψη παραμένει να διερευνηθεί: η αυξανόμενη τάση στις ΗΠΑ για τον τζόγο, τα ταρώ και άλλες τυχαίες λογικές ως σύμπτωμα συστημικής κατάρρευσης. Αυτό που υπονοώ είναι ένα χαρακτηριστικό της πολιτικής οικονομίας των μεταβολών της εποχής και ο γενικός φαντασιακός χαρακτήρας της — η σκηνή του Ravenswood απεικονίζει ακριβώς τι διακυβεύεται όταν η ανατρεπτική δύναμη της προφητικής κουλτούρας περιορίζεται στη λογική πρόβλεψης του στοιχήματος.

Στο έργο του *Prophetic Culture: Recreation for Adolescents* (2021), ο Federico Campagna διακρίνει μεταξύ ανταγωνιστικών τρόπων αντίληψης του μέλλοντος στο τέλος του κόσμου. [8] Για τον Campagna, καθώς ο κυρίαρχος τρόπος λειτουργίας του δυτικού πολιτισμού πλησιάζει στο τέλος του, η μορφή «διαμόρφωσης του κόσμου» που αυτός εκφράζει εξαντλείται παράλληλα. Οι αστάθειες που επιδεινώνονται από την κατάρρευση της αυτοκρατορίας μας ωθούν να περιηγηθούμε στα ερείπια και να οραματιστούμε τον κόσμο που έρχεται. Αυτή η παρόρμηση εκφράζεται με δύο τρόπους: την πρόβλεψη και την προφητεία. Η πρόβλεψη ακολουθεί τη λογική της εσωτερικής συνέχειας — εξάγοντας συμπεράσματα από τα γεγονότα, τις προοπτικές και τις κοινωνικοπολιτικές επενδύσεις της υπάρχουσας πραγματικότητας, σε μια προσπάθεια να γνωρίσουμε τι θα ακολουθήσει στο πλαίσιο του τρέχοντος παραδείγματος. Η προφητεία, από την άλλη πλευρά, περιλαμβάνει έναν κοσμολογικό αναπροσανατολισμό που δεν μπορεί να διατυπωθεί μέσα σε μια υπάρχουσα λογική. Καταρρίπτει τη χρονολογική μας αντίληψη του χρόνου, αναδύεται από μια αιωνιοκρατία χωρίς πλέγμα από την οποία μιλάει ένα «εκτός». Η γλώσσα της προφητείας ψιθυρίζει, τραυλίζει και σπάζει κάτι συχνά παράλογο στο αυτί που έχει συνηθίσει το παρόν, εκφράζοντας ένα μέλλον για όσους θα κατοικήσουν τον κόσμο αφού ο δικός μας έχει παρέλθει.

Οι συνάδελφοι φιλόσοφοι ίσως θυμηθούν εδώ ένα λιγότερο επιτυχημένο στοίχημα στο «εκτός», όπου η πρόβλεψη εκλήφθη ως προφητεία: αυτό του επιταχυντιστή Nick Land, του οποίου η προσπάθεια να καταστήσει υπαρκτή μια μεταμαρξιστική τεχνοκαπιταλιστική μοναδικότητα [singularity] ήταν απόλυτα συνδεδεμένη με τον μηχανισμό πρόβλεψης. Ακολουθώντας τη γραμμή πτήσης του κεφαλαίου, ο Land ερωτεύτηκε τους Curtis Yarvin και Peter Thiel, είχε σύντομες σχέσεις με τους Elon Musk, Marc Andreessen, J.D. Vance και Steve Bannon, και βρέθηκε να μοιράζεται ένα αυτοκίνητο γεμάτο κλόουν με έναν αυξανόμενο κατάλογο φασιστών και συμπαθούντων του φασισμού. Από τη στιγμή που έμαθε για την υποτιθέμενη νεότερη και πιο ισχυρή πλατφόρμα τεχνητής νοημοσύνης της Anthropic, την Claude Mythos, και την προτίμησή της για τη γραμματική του acid κομμουνιστή προστατευόμενου και αντιπάλού του Mark Fisher, ο Land βράζει από δυσαρέσκεια στα κοινωνικά μέσα, έχοντας αποτύχει να γίνει ο πρίγκιπας του προγνωστικού κειμένου που τόσο επιδίωκε.

Ποιος ξέρει—ίσως κάποιος από τους καπιταλιστές επενδυτές θαυμαστές του να διαθέσει κάποια αρχική χρηματοδότηση για να προγραμματίσει ένα εξατομικευμένο NickGPT, ως ένα συμφιλιωτικό πρότζεκτ για τον παραμελημένο κακό.

Όσο για εμάς τους υπόλοιπους, η «καζινοποίηση» συνεχίζεται με μορφές τόσο διεστραμμένες που δεν μπορούν να κατανοηθούν με βάση κανένα προηγούμενο ηθικό ή δεοντολογικό πρότυπο. Η εισαγωγή του Polymarket — μιας αγοράς προβλέψεων βασισμένης στην τεχνολογία blockchain που ιδρύθηκε το 2020 και επιτρέπει στους χρήστες να στοιχηματίζουν στα αποτελέσματα πραγματικών γεγονότων, από τις προεδρικές εκλογές έως τις αποφάσεις της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ για τα επιτόκια — έχει μετατρέψει τις τεχνολογίες τυχερών παιχνιδιών σε έναν μηχανισμό που εξυπηρετεί την ιμπεριαλιστική βία και όσους διαθέτουν γνωστικό προνόμιο λόγω της εμμονής τους με την αγορά. [9] Με την υποστήριξη του Founders Fund του Peter Thiel, η πλατφόρμα έκανε τζίρο πάνω από 3 δισεκατομμύρια δολάρια σε στοιχήματα μόνο για τις προεδρικές εκλογές του 2024, με τον διευθύνοντα σύμβουλό της να τη χαρακτηρίζει ως «το πιο ακριβές εργαλείο που διαθέτουμε ως ανθρωπότητα» για την πρόβλεψη μελλοντικών γεγονότων. [10] Με αξία που ανέρχεται πλέον στα 9 δισεκατομμύρια δολάρια μετά από επένδυση 2 δισεκατομμυρίων δολαρίων από τη μητρική εταιρεία του Χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης, η Polymarket έχει εμπλακεί έκτοτε σε ένα σκάνδαλο στρατιωτικής εκμετάλλευσης εμπιστευτικών πληροφοριών, στο οποίο ένας αξιωματικός της ισραηλινής πολεμικής αεροπορίας φέρεται να κέρδισε περίπου 162.000 δολάρια στοιχηματίζοντας σε αεροπορικές επιδρομές που γνώριζε ότι επρόκειτο να πραγματοποιηθούν — μια εύστοχη απεικόνιση του τι συμβαίνει όταν το στοίχημα γίνεται η μόνη εναπομένουσα έκφραση μέσω της οποίας η εξουσία τολμά να φανταστεί το μέλλον. [11] [12] Κι αυτό χωρίς να πούμε τίποτα για τα πρόσωπα γύρω από την κυβέρνηση Τραμπ που έχουν κυριευτεί πλήρως από το δαίμονα της κερδοσκοπίας, εκμεταλλευόμενοι ό,τι απομένει από την αμερικανική ηγεμονία για να τζογάρουν με τα αποτελέσματα των πολιτικών τεχνασμάτων και της πυρηνικής ακροσφαλούς διπλωματίας. [13]

Την περασμένη εβδομάδα, η κατάσταση επιδεινώθηκε αισθητά. Μια απόφαση του Εφετείου του Τρίτου Κυκλώματος Πολιτειών ενίσχυσε τη θέση του κλάδου των αγορών προβλέψεων, εξαιρώντας τις συμβάσεις αθλητικών προβλέψεων από τους κρατικούς νόμους περί τυχερών παιχνιδιών — μια απόφαση που κερδήθηκε από την Kalshi κατά του Νιου Τζέρσεϊ, αλλά με ευρείες επιπτώσεις για την Polymarket και τους ανταγωνιστές της, οι οποίοι αντιμετωπίζουν συνεχή αντίδραση από τις πολιτείες που υποστηρίζουν ότι το στοίχημα σε αθλητικά αποτελέσματα αποτελεί τυχερό παιχνίδι υπό την κρατική δικαιοδοσία και όχι χρηματοοικονομικά παράγωγα, όπως προτιμά να το ονομάζει η ομοσπονδιακή κυβέρνηση. [14] Επίσης την περασμένη εβδομάδα, τα στοιχήματα της Polymarket άρχισαν να εμφανίζονται στο Google News παράλληλα με τις συνήθεις αναφορές για τα γεγονότα. Όταν ορισμένοι κατέγραψαν την υπέρβαση αυτού του εποχιακού ορίου — εγκαινιάζοντας έναν κόσμο στον οποίο οι σύνδεσμοι στην πρώτη σελίδα οδηγούσαν κατευθείαν σε άμεσο οικονομικό κίνδυνο για τους αναγνώστες — η Google παρενέβη, χαρακτηρίζοντας τη λειτουργία αυτή ως τεχνικό σφάλμα. [15] Λάθος ή όχι, το καζίνο γεύτηκε την ζώνη υψηλής τηλεθέασης παράλληλα με τις περιλήψεις που δημιουργούνται από τεχνητή νοημοσύνη, οι οποίες έχουν πλέον καταστεί ένα σχεδόν αναπόσπαστο στοιχείο της καθημερινής περιήγησης στο διαδίκτυο.

Με ένα νέο αποκαλυπτικό κατώφλι να εμφανίζεται και να εξαφανίζεται μπροστά μας, αναρωτιόμαστε πού βρίσκεται πραγματικά το «εκτός» — ποιοι ρυθμοί και ποιοι προσανατολισμοί απαιτούνται από εμάς, ώστε να μην καταστραφούμε στη λάμψη της προφητικής τελετής. Την περασμένη εβδομάδα, πίσω στα εμπορικά κέντρα της Αμερικής, ο Luis Javier Gallegos Jr. συνελήφθη με την κατηγορία του εμπρησμού, αφού φέρεται να έβαλε φωτιά στο κατάστημα True Religion στο Ontario Mills Mall στο Οντάριο της Καλιφόρνια. [16] Λίγο πιο κάτω, ένας εργάτης αποθήκης ονόματι Chamel Abdulkarim στάθηκε μπροστά σε ένα εργοστάσιο της Kimberly-Clark 1,2 εκατομμυρίων τετραγωνικών ποδιών – η πυρκαγιά που έβαλε εκτιμάται ότι προκάλεσε ζημιές 500 εκατομμυρίων δολαρίων – και φώναζε «το μόνο που είχατε να κάνετε ήταν να μας πληρώνετε αρκετά για να ζούμε». [17] Είτε αυτές οι πράξεις συνιστούν μια πολιτική που θα διαρκέσει είτε όχι, αποτελούν ωστόσο ένα σύμπτωμα και μια αναζήτηση.

Το μέλλον, φαίνεται, έχει γίνει μια ανυπόφορη υπόσχεση. Για όσους επιθυμούν να εγκαταλείψουν τον σημερινό κόσμο και τις κούφιες εγγυήσεις του, η φωτιά γίνεται μια πύλη προς ένα εκτός. Θα καταπιεί η φλόγα, το παγκόσμιο και θεϊκό στοιχείο του προφητικού τελετουργικού, το μέλλον στο οποίο αρνούμαστε να καταδικαστούμε; Ελλείψει αυτής της άρνησης, είναι ένα πεπρωμένο που φαίνεται εγγυημένο μέσω της επικείμενης πραγματικότητας της κλιματικής καταστροφής, της κόλασης του συνεχιζόμενου παγκόσμιου πολέμου και της απόλυτης καζινοποίησης των πάντων.

[1] “Wind Creek Bethlehem.” Wikipedia. Wikimedia Foundation. Τελευταία πρόσβαση April 12, 2026. https://en.wikipedia.org/wiki/Wind_Creek_Bethlehem.

[2] Drew Ellis, “Pennsylvania Online Casino Revenue Closes Out 2025 With Record $324.3 Million in December,” Crossing Broad, January 20, 2026, https://www.crossingbroad.com/news/casino/pennsylvania-online-casino-revenue-december-2025/.

[3] Navratil, Liz. “Wolf Signs Bills to Balance Pa. Budget with Gambling and Borrowing.” Philadelphia Inquirer, October 30, 2017. https://www.inquirer.com/philly/news/politics/state/pa-budget-gambling-borrowing-teachers-seniority-veto-20171030.html.

[4] Rushton, Geoff. “New Renderings, Operational Details Unveiled for Happy Valley Casino.” StateCollege.com, November 19, 2025. https://www.statecollege.com/articles/business/new-renderings-operational-details-unveiled-for-happy-valley-casino/.

[5] Η παρατήρηση ότι τα εγκαταλελειμμένα αμερικανικά εμπορικά κέντρα έχουν ανακτήσει την «αύρα» τους (τόσο με την έννοια που της αποδίδει ο Μπένιαμιν όσο και με την έννοια που της αποδίδει η Γενιά Ζ) ανήκει στον φίλο μου και συνάδελφο φιλόσοφο Τιμ Έλμο Φέιτεν.

[6] Tabb, Asia. “Tarot Reading Arrest Threat Sparks Legal Fight Over Pennsylvania’s Fortune-Telling Law.” WITF, December 18, 2025. https://www.witf.org/2025/12/18/tarot-reading-arrest-threat-sparks-legal-fight-over-pennsylvanias-fortune-telling-law/.

[7] Russell, Erica, and Ryan Reichard. “Pennsylvania Police ‘Threaten to Arrest’ Metaphysical Shop Owner for Reading Tarot Cards.” PopCrush, December 15, 2023. https://popcrush.com/hanover-witch-hunt-shop-owner-tarot-cards-police/.

[8] Campagna, Federico. Prophetic Culture: Recreation for Adolescents. London: Bloomsbury Academic, 2021.

[9] Manoylov, MK. “US Presidential Winner Prediction Market Crosses $3 Billion on Polymarket a Day Before the Election.” The Block, November 4, 2024. https://www.theblock.co/post/324357/us-presidential-winner-prediction-market-crosses-3-billion-on-polymarket-a-day-before-the-election.

[10] Cooper, Anderson, Aliza Chasan, Graham Messick, and Alex Ortiz. “Polymarket CEO Says His Prediction Market Is ‘the Most Accurate Thing We Have as Mankind Right Now.’” CBS News / 60 Minutes, November 30, 2025. https://www.cbsnews.com/news/polymarket-predictions-accuracy-shayne-coplan-60-minutes/.

[11] Beganski, André. “Polymarket Valued at $9 Billion After NYSE Owner Invests $2B in Prediction Market.” Decrypt, October 7, 2025. https://decrypt.co/343228/polymarket-valued-9-billion-nyse-owner-invests-2b-prediction-market.

[12] “Israeli Air Force Major Charged with Using Classified Info to Place Bets on Polymarket.” Times of Israel. Τελευταία πρόσβαση April 12, 2026. https://www.timesofisrael.com/israeli-air-force-major-charged-with-using-classified-info-to-place-bets-on-polymarket/.

[13] Associated Press. “Well-Timed Bets on Polymarket Tied to the Iran War Draw Calls for Investigations from Lawmakers.” NPR, April 10, 2026. https://www.npr.org/2026/04/10/nx-s1-5780569/betting-polymarket-iran-investigation-lawmakers.

[14] Healy, Jackson. “Third Circuit Blocks States from Regulating Kalshi Prediction Market.” Courthouse News Service, April 6, 2026. https://www.courthousenews.com/third-circuit-blocks-states-from-regulating-kalshi-prediction-market/.

[15] Landymore, Frank. “Google Says Showing Polymarket Bets on Google News Was a Mistake.” Futurism, April 9, 2026. https://futurism.com/future-society/google-news-polymarket.

[16] Matthews, Brad. “Fires Ontario California First Warehouse Mall.” The Washington Times, April 11, 2026. https://www.washingtontimes.com/news/2026/apr/11/fires-ontario-california-first-warehouse-mall/.

[17] Chavolla, Elizabeth, Jonathan Lloyd, Bill Feather, and Andrew Blankstein. “Man Faces Federal and State Charges in Ontario Warehouse Arson Fire.” NBC Los Angeles, April 9, 2026. https://www.nbclosangeles.com/news/local/man-faces-federal-and-state-charges-ontario-warehouse-arson-case/3874037/.

Μεταφραστικό σημείωμα

Αναγνωρίζουμε μέσα στους εαυτούς μας τη δυνατότητα να μετασχηματίσουμε συνολικά την ζωή. Χωρίς την παγίδα της διαλεκτικής του κυρίου και του δούλου, αποκτούμε συνείδηση του εαυτού μας: είμαστε το Απρόσμενο Υποκείμενο.

Carla Lonzi, Let’s spit on Hegel [1]

Η συλλογή αποσπασμάτων που ακολουθεί προέρχεται από την ενότητα του δεύτερου τεύχους του περιοδικού Tiqqun με τίτλο Echographie d’une puissance, το οποίο δημοσιεύτηκε το 2001, και μεταφράστηκε στα αγγλικά από το ηλεκτρονικό περιοδικό Ill Will το 2017, με τον τίτλο, Sonogram of a Potential. [2]

Το κείμενο αποτελεί ένα μη-θεραπευτικό υπερηχογράφημα. Η χρήση του από την μια στοχεύει να καταγράψει τους τρόπους που κάτι καθίσταται ορατό, κι από την άλλη, στο να στρέψει την κίνηση από την σφαίρα της πρόβλεψης ενός μέλλοντος, στην διερεύνηση μιας δυνατότητας στο παρόν. Αποσπώντας το υπερηχογράφημα από την ίδια του την τεχνολογία, οι συγγραφείς επιχειρούν να στρέψουν την λογική της πρόβλεψης και της ασφάλειας ενάντια στον εαυτό της, διερευνώντας το «όχι ακόμα» που διαπερνά το παρελθόν μας και ενεστωτικοποιεί την δράση μας. Κάπως έτσι, αυτό το κείμενο επιχειρεί να απενεργοποιήσει με τον τρόπο του, την ίδια την λογική των μηχανισμών (apparatuses) που επιχειρούν να ελέγξουν την ανθρώπινη συμπεριφορά προς μια κατεύθυνση που θεωρείται χρήσιμη, συνετή, έγκυρη ή νόμιμη. Όπως σημειώνουν από την αρχή σε σχέση με αυτό που επιχειρούν: «δεν υπάρχει καμιά συμβατική παράμετρος για την δυνατότητα που αναζητά, με τον ίδιο τρόπο που δεν υπάρχει καμία ερώτηση που να προβλέπει την πραγματοποίησης της».

Βασική εστίαση του κειμένου αποτελεί το πολιτικό και ηθικό πεδίο που ανοίχτηκε με τους ιταλικούς φεμινισμούς του ’60 και του ’70. Από το Demau μέχρι το Manifesto di Rivolta Feminile [3] και το Non credere di avere dei diritti (Don’t Believe You Ηave Rights), η συγγραφή αυτού του κειμένου επιχειρεί να διερευνήσει και να θέσει εκ νέου σε κίνηση την εκστατική δυνατότητα των ιταλικών φεμινισμών της διαφοράς. Ο λόγος που ξεκινάει από την Ιταλία του ’70 δεν είναι τυχαίος. Η γέννηση των γυναικείων ομάδων στην Ιταλία εκείνη την περίοδο, φέρνει στο προσκήνιο τη διαφορά ως μια χειρονομία ρήξης με τον κόσμο όπως είναι οργανωμένος. Αναπτύσσοντας μια φωνή που έρχεται «από το σκοτεινό παρελθόν του κόσμου», από τις σιωπές και την επικράτεια του άρρητου, οι Ιταλίδες φεμινίστριες, επιτέθηκαν στις πολιτικές της ισότητας και της ενσωμάτωσης. Καθώς δεν υπήρχε κανένας τρόπος να μιλήσουν «για τις γυναίκες» εκτός του ανδρικού συμβολικού συστήματος, οι φεμινισμοί εκείνης της περιόδου έβαλαν στο επίκεντρο την υποκειμενικότητα όχι ως δεδομένη, δοσμένη μορφή, αλλά ως ένα πεδίο διερεύνησης δυνατοτήτων.

Η Ιταλία του ’70, αποτελεί ταυτόχρονα την Ιταλία, του 1977. Εκεί που η χειρονομία της αυτονομίας ξετυλίχθηκε ως μια κίνηση ατέλειωτης λιποταξίας: από την οικογένεια, το σχολείο, το γραφείο, τους άντρες, τις γυναίκες, τους πολίτες (This is not a program). Ανατρέχοντας στις ιστορίες της φεμινιστικής οργάνωσης και δράσης, καθώς και τους τρόπους που αυτές κινήθηκαν, απέτυχαν ή διέφυγαν, το κείμενο επιχειρεί να θέσει προς νέες χρήσεις τις δυνατότητες απόσχισης από την επικράτεια του φύλου που ανοίχτηκαν εκείνη την περίοδο. «(…) η Ιταλία του ’70 παραμένει, με κάθε τρόπο, η εξεγερσιακή στιγμή, που είναι πιο κοντά σε μας. Πρέπει να ξεκινήσουμε από εκεί, όχι με σκοπό να γράψουμε την ιστορία ενός παρελθοντικού κινήματος, αλλά προκειμένου να ακονίσουμε τα όπλα για τον πόλεμο που λαμβάνει χώρα σήμερα» (This is not a program). Από μια θέση κοντινή σε αυτήν από την οποία οι Ιταλίδες φεμινίστριες το 1970 έγραφαν: «Ψάχνουμε την αυθεντικότητα της χειρονομίας της εξέγερσης», ξεκινάει κι αυτό το υπερηχογράφημα.

Στο κείμενο εισάγονται τρεις έννοιες που αποκτούν ιδιαίτερη σημασία για την στροφή που το κείμενο επιχειρεί: ο «εκστατικός φεμινισμός», η «ανθρώπινη απεργία» και η «μεικτή υπόθεση». Θα ήταν ανώφελο να μπούμε σε κάποια διαδικασία εξήγησης αυτών των εννοιών, σαν το πρόβλημα που επεξεργάζονται να αφορά την σφαίρα της «κατανόησης». Και οι τρεις έννοιες, περιγράφουν μια κίνηση. Μια κίνηση προς τα έξω. Ίσως μια κίνηση λιποταξίας, ένα σαμποτάζ ή ένα ταρακούνημα. Κάτι που σε κάθε περίπτωση «σπάει» μια συγκεκριμένη θέση οικειότητας με τον εαυτό, ξεκινώντας από το: «δεν πιστεύω πια όσα έχουν ειπωθεί για μένα». Αναπτύσσοντας μια σκέψη γύρω από τις διαδικασίες υποκειμενοποίησης και τους τρόπους που μπορούμε να παρέμβουμε σε αυτές, «παίρνοντας το πάνω χέρι» στους μηχανισμούς που μας συγκροτούν ή απλά βάζοντας τους φωτιά, το κείμενο επανέρχεται ξανά και ξανά στην ηθική χειρονομία του εκ-στατικού: την στιγμή που «πέφτεις» από την θέση σου όταν ερωτεύεσαι, την στιγμή που ξεκινάς να μιλάς για κάτι που προηγουμένως σου ήταν αδύνατο να πεις, ή τη στιγμή που κάτι σε διεμβολίζει και βρίσκεσαι εντός του ζωτικού πεδίου ενός πραγματικού ατυχήματος.

Από το 1970 και το 2001 μέχρι σήμερα πολλά πράγματα έχουν αλλάξει. Και δεν είναι μόνο η συγκυρία μας που διαφέρει —η έρημος της οποίας ίσως έχει βαθύνει περεταίρω— αλλά οι συγκεκριμένες ευαισθησίες μας και οι προσανατολισμοί τους. Νέες γραμμές υποκειμενικοποίησης άλλαξαν τους τρόπους με τους οποίους το «ανδρικό» ή το «γυναικείο» οργανώνουν το φύλο και την σεξουαλικότητα. Νέες δυνατότητες και νέοι περιορισμοί, μια σειρά από δράσεις πάνω σε άλλες δράσεις μετέβαλαν τις σχέσεις εξουσίας του φύλου. Μετέβαλαν, δηλαδή, τον ορίζοντα του πιθανού, με τρόπους απίθανους.

Όπως είπε κι ένας καλός φίλος: «όλα αυτά δεν έγιναν αναίμακτα». Η επιβολή μιας επιστημολογίας της έμφυλης διαφοράς, πάνω σε σώματα οριακά και ασύμμετρα, αποτέλεσε και αποτελεί έναν ενεργό μηχανισμό καταπίεσης και ουδετεροποίησης των επιθυμιών. «Οι άντρες και οι γυναίκες», αυτή η φαντασίωση της συμπληρωματικότητας, δεν αποτέλεσε τίποτα παραπάνω από μια φαντασίωση. Μια φαντασίωση που έβαζε τρικλοποδιά στο φαντασιακό μας.

Σήμερα, την στιγμή που ο ορίζοντας που διαγράφει τις γραμμές γύρω από το πώς θα μπορούσαμε να βιώσουμε το φύλο και την σεξουαλικότητα μετακινείται, την ίδια στιγμή «η ασθένεια των ιδιοσυγκρασιών» επεκτείνεται. Και οι τρόποι να αναλάβουμε την ενικότητά μας αιχμαλωτίζονται μέσα σε μια επεκτεινόμενη λειτουργία μηχανισμών (apparatuses) που φαίνεται να έχουν προ-καταλάβει κάθε πιθανό σημείο της συνάντησής μας. Η παρούσα μεταφραστική επιλογή αποτελεί μια προσπάθεια να παρέμβουμε στους μηχανισμούς της δικής μας υποκειμενικοποίησης, δημιουργώντας τους όρους για μια συνάντηση που δεν ξέρουμε που θα οδηγήσει.

Σημαδεύεται επομένως, από την ρωγμή με την οποία ο καθένας μας ξεκινά να βρει το άλλο.

Μέσα από μια τέτοια διαφορά, ξεκινά κι αυτό το κείμενο, να υπερηχογραφεί το σκοτάδι.

Δεν χρειάζονται περισσότερα.

Κάθε φορά που ένας νέος κόσμος γεννιέται, η δράση γίνεται απλή και θεμελιώδης.

[1] Carla Lonzi, 1977. Translated in English by Veronica Newman. Δημοσιευμένο εδώ:

https://femrad.blogspot.com/p/blog-page.html

[2] Ολόκληρο το κείμενο στα αγγλικά εδώ: https://illwill.com/print/sonogram-of-a-potential

[3] Κείμενο που κυκλοφόρησε στην Ρώμη τον Ιούλιο του 1970. Αποτελεί την πρώτη δράση της ομάδας Rivolta Feminile, η οποία θα ιδρύσει λίγους μήνες μετά τον εκδοτικό οίκο Scritti Di Rivolta Feminile. Το πρώτο Μανιφέστο ως μια απόπειρα «να διακοπεί ο μονόλογος του πατριαρχικού πολιτισμού», αρθρώνει μια κριτική στους τρόπους απήχησης που είχαν γνωρίσει εκείνη την εποχή οι λόγοι για την ισότητα και την ενσωμάτωση των γυναικών, φέρνοντας στο προσκήνιο την διαφορά της γυναικείας θέσης, έναντι της αφομοίωσης της στο ανδρικό συμβολικό σύστημα. Όπως έγραφε η Carla Lonzi στο κείμενο της, Let’s spit on Hegel: «Το να υπάρχεις ως γυναίκα δεν υπονοεί την συμμετοχή στην αντρική εξουσία, αλλά θέτει σε ερώτημα την ίδια την έννοια της εξουσίας. Είναι προκειμένου να αποφευχθεί αυτή η επίθεση, που σήμερα μας παρέχεται το δικαίωμα της συμπερίληψης στο όνομα της ισότητας. Η ισότητα είναι μια νομική αρχή. (…) Η διαφορά είναι μια υπαρξιακή». Πιο αναλυτικά για τις ιστορίες των ιταλικών φεμινισμών της διαφοράς, μπορείτε να ανατρέξετε στην αγγλική μετάφραση κειμένων από το Milan Women’s Bookstore Collective (1990), με τίτλο: Sexual Difference: A theory of Social- Symbolic Practice, από τις εκδόσεις Indiana University Press, σε μετάφραση των Patriacia Cicogna και Teresa de Lauretis.

Το υπερηχογράφημα μιας δυνατότητας

Αποσπάσματα από το Tiqqun ΙΙ

Do not despair, the hosts

surging beneath the Walls,

(no more than I) are ghosts;

do not bewail the Fall,

the scene is empty and I am alone

(…)

Μην απελπίζεστε, οι στρατιές

που συρρέουν κάτω από τα Τείχη,

(όχι περισσότερο από εμένα) είναι φαντάσματα

Μην θρηνείτε για την Πτώση,

η σκηνή είναι άδεια και είμαι μόνη

(…)

H.D, Helene In Egypt

// Θα μου άρεσε να μην χρειαζόταν να γράψω αυτό το κείμενο. Θα μου άρεσε να διέγραφα τον εαυτό μου πίσω από μια μετριοπαθή πλημμύρα λέξεων, να τύλιγα την σάρκα μου με την ιερή ουδετερότητα του λόγου, να γελοιοποιούσα τις επιθυμίες μου, ή να τις τακτοποιούσα σύμφωνα με έναν αναλυτικό πίνακα παθολογιών που θα με απέμπλεκε μόνο και μόνο για να με καθυποτάξει πιο αποτελεσματικά. Αλλά δεν το έκανα, αφού δεν πιστεύω πλέον όσα έχουν ειπωθεί για μένα. (σελ. 5).

// Έτσι, το να αναρωτηθούμε τι είμαστε, πως φτάσαμε εδώ, ποιοι είναι οι αδερφοί και οι αδερφές μας και ποιοι οι εχθροί μας, δεν είναι πλέον απλά μια ενασχόληση αναψυχής κάποιου διανοούμενου σε ένα ταξίδι ενδοσκόπησης, αλλά μια άμεση ανάγκη. «Τώρα που όλα έχουν καταστραφεί, μου έχει μείνει ένα πράγμα: ο εαυτός μου», είπε η Μήδεια. (σελ. 5).

// Αλλά η ανάγκη για ένα αφήγημα του εαυτού, προκειμένου να μην υποκύψει κανείς στην απραξία της ταυτότητας και στην παραίτηση που φέρνουν οι αποτυχίες της, στην τρέλα του να μην βλέπεις τον εαυτό σου μέσα στις ίδιες σου τις πράξεις, γεμίζει σήμερα τις τσέπες των ψυχαναλυτών. Εδώ δεν έχει μείνει τίποτα να πούμε: η εμπειρία και το αφήγημα έχουν διαχωριστεί μεταξύ τους κι ό,τι απέμεινε είναι μια ουδέτερη, αποστειρωμένη, καθησυχαστική πληροφορία — και η παθητικότητα μας ως αποδέκτες της. (σελ. 16).

// Το τι μπορούμε να πούμε ή το τι μπορούμε να κάνουμε αφορά την σχέση που έχει αυτό με τα ηθικά προφανή (évidences) που μας συγκροτούν. Το δυνατό (the possible) είναι το περιθώριο όπου η ψυχική μας ισορροπία μπορεί να ταλαντεύεται χωρίς να μας διαλύει, όπου η αποϋποκειμενοποίηση μπορεί να ξεδιπλωθεί χωρίς να μετατραπεί σε παραλήρημα. (σελ. 6).

// Το Θέαμα γίνεται όλο και περισσότερο κλινικό. (σελ. 13).

// Αυτό που επιτρέπει την ανάδυση πρακτικών ελευθερίας, δεν είναι ό,τι δεν είναι αφομοιώσιμο από την κυριαρχία, αλλά ό,τι αποδιαρθρώνει την ψυχοσωματική μας διαταραχή. (σελ. 6).

// Αυτήν η προσέγγιση είναι η προσέγγιση ενός φεμινισμού που ονομάζω εκστατικού επειδή επιχειρεί να βγει έξω από τον αγώνα του και να μολύνει τα πάντα, επειδή υπονομεύει τα ίδια τα θεμέλια που του έδωσαν ώθηση: τις κοινωνικά κατασκευασμένες ταυτότητες του άντρα και της γυναίκας και την μυθολογία του καθολικού ανθρώπου (σελ. 40).

// Η σφαίρα της πολιτικής και πολιτισμικής διαμεσολάβησης έχει αποικιστεί από τον μύθο του ανδρικού φύλου (και της λευκής φυλής). Επομένως, πρέπει να πάμε βαθιά μέσα σε αυτό που δεν έχει ειπωθεί, αυτό που βρίσκεται στην σιωπή, γιατί εκεί βρίσκεται η πρώτη λουδίτικη [1] δράση ενάντια στις τεχνολογίες του φύλου. Ο εκστατικός φεμινισμός έχει κάτι κοινό με τους εργατικούς αγώνες όταν αυτοί λειτουργούν στην σιωπή. Οι καταπιεσμένοι δεν έχουν τίποτα να συζητήσουν με την εξουσία. Η πολιτική συνδέεται στενότερα με την πρακτική παρά με τον λόγο. Η ελευθερία μπορεί και χωρίς small talk. Δεν χρειάζεται να υποδεικνύει τον στόχο της: είναι η ίδια το μέσο και ο στόχος της. (σελ. 36).

// Το 1966, δέκα χρόνια πριν την εμφάνιση του πρώτου τόμου της Ιστορίας της Σεξουαλικότητας του Michel Foucault, μια ομάδα γυναικών στην Ιταλία είχε ήδη επιτεθεί στην κατασταλτική υπόθεση. Το Demau, ένα ακρωνύμιο για την «απομυστικοποίηση του πατριαρχικού αυταρχισμού» [Demystification of patriarchal authoritarianism], δεν ήταν τόσο μια επίθεση στην ανδρική καταπίεση, αλλά μια ένδειξη ότι υπήρχε ένα πρόβλημα ανάμεσα στις γυναίκες και στην κοινωνία, και ότι δεν ήταν οι γυναίκες που ήταν το πρόβλημα («το γυναικείο ερώτημα»), αλλά η κοινωνία αποτελούσε το πρόβλημα για αυτές τις γυναίκες. Από την δική τους οπτική, η πολιτική της ενσωμάτωσης ήταν για την κατάσταση τους, ότι είναι το χαμομήλι για μια σοβαρή ασθένεια. (σελ. 18).

// Πώς κατέστη δυνατό για την εξουσία να καθυποτάξει τόσα πολλά σώματα, με τόσο διαταραγμένα ένστικτα και τόσες ποικίλες ροπές, μέσα σε μια και μοναδική νόρμα της επιθυμίας και έναν ξεκάθαρα-ορισμένο κατάλογο παρεκκλίσεων; Είναι μια ιστορία καθημερινής καταπίεσης μέσω της υποτίμησης και των μικρο-μηχανισμών, του οικογενειακού εγκλεισμού και της αποθάρρυνσης, της περιθωριοποίησης και της ποινικοποίησης. Οι «άντρες» και οι «γυναίκες» παράχθηκαν επιβάλλοντας μια ταυτοτική συνεκτικότητα πάνω σε φυσιολογίες που δεν έχουν καμία απολύτως. (σελ. 39).

// Ο στόχος είναι να καταστήσουμε ορατές τις πολιτικές τεχνολογίες που διαχειρίζονται τις επιθυμίες, τα σώματα και τις ταυτότητες, προκειμένου να τις τροποποιήσουμε ή να τις ανατινάξουμε (σελ. 36.)

// Ακόμα και σήμερα, το πιο εκπληκτικά τυφλό σημείο μιας τυπικής σκέψης παραμένει το σημείο των έμφυλων σχέσεων, ενώ η οικογένεια και η οικογενειακή λογική συνεχίζουν να τα πηγαίνουν περίφημα καθώς ανασυνθέτουν ξανά και ξανά μια ψευδή εναλλακτική στις καπιταλιστικές σχέσεις. Το παράδειγμα της οικογένειας εξακολουθεί να δομεί τις φαντασίες και τις πρακτικές που σκόπευαν σε μια ρήξη με την κοινωνία, ενσαρκώνοντας μια κατάσταση όπου η κυκλοφορία της εξουσίας δεν διαπλέκεται με την κυκλοφορία του χρήματος, και η οποία ως εκ τούτου, υποτίθεται πως είναι πιο αγνή και επαναστατική. Η λιβιδινική οικονομία, την οποία ο μαρξισμός απέτυχε τόσο θεαματικά να αναλύσει, είναι πραγματικά το πρώτο πράγμα το οποίο πρέπει να λάβουμε υπόψη, επειδή αποτελεί την τρυφερή και αθώα καρδιά όλων των συστημάτων εξουσίας, η οποία ως τέτοια, μας προσκαλεί σε μια ακαταμάχητη συνενοχή. (σελ. 47).

// Η ταξική πάλη αρχίζει να κουτσαίνει καθώς περνάει το κατώφλι του οικογενειακού σπιτιού: μια άλλη οικονομία βασιλεύει εκεί. Η συν-αισθηματική ικανοποίηση δεν έχει καμία αγοραστική δύναμη, η δουλειά της οικογενειακής προσοχής δεν χρειάζεται κανέναν συνδικαλιστή, η κλασική πολιτική ξεκινά να καταρρέει: η νόρμα έχει τον τελευταίο λόγο. (σελ. 49).

// Στις διαλέξεις του 1980-81, ο Foucault εξήγησε πως το ζήτημα της διακυβέρνησης έχει να κάνει πλέον με την διαχείριση των συμπεριφορών. Η εξουσία γίνεται έτσι βιοεξουσία, εφόσον δίνει μορφή στις ίδιες τις ζωές που διαχειρίζεται. Προκειμένου να το κάνει αυτό, πρέπει να πάρει το πάνω χέρι στο σώμα, ως αυτό που εξατομικεύει και διαχωρίζει τα όντα, και να εφαρμόσει την παρατήρηση και την στατιστική πάνω στις επιθυμίες που περιέχονται σε αυτό. Η εξουσία πάνω στην επιθυμία του άλλου είναι αυτό που πρακτικά τον καθιστά έναν αληθινό σκλάβο, επειδή καμία χειραφέτηση που δεν είναι η χειραφέτηση μιας επιθυμίας για χειραφέτηση δεν μπορεί να τον βγάλει εκτός από τους συσχετισμούς δύναμης με τους οποίους παλεύει. (σελ. 40).

// Δεν είναι δυνατή καμία ισότητα μεταξύ αντρών και γυναικών, ούτε μεταξύ αντρών και αντρών, ούτε μεταξύ γυναικών και γυναικών. Η λεία επιφάνεια της αφηρημένης αριθμητικής που διαμορφώνει την βάση για την ψευδαίσθηση της δημοκρατίας συντρίβεται συνεχώς κάτω από το βάρος των μη αναγώγιμων ηθικών διαφορών. Κάτω απ’ το βάρος της αμφίσημης φύσης των εκλεκτικών συγγενειών. Κάτω από την υποψία ότι η κυκλοφορία της εξουσίας είναι ένα ερώτημα ποιοτήτων που ενσωματώνονται, ότι εξουσία περνάει μέσα από τα σώματα. (σελ. 40).

// Δεν υφίσταται καμία αγνότητα ανάμεσα στους καταπιεσμένους και τις καταπιεσμένες, αυτές που είναι αποκλεισμένες από την ιστορία είτε είναι γυναίκες είτε μια μειονότητα είτε μια τάξη. Αντιθέτως, ο καταπιεσμένος είναι εκείνος, εκείνη ή εκείνο που δεν έχει άλλη επιλογή από το να συμμετέχει στην κυρίαρχη μηχανή. Ο καταπιεσμένος είναι πράγματι, το πιο άμεσα εξαρτημένο προϊόν της, το προϊόν με την μικρότερη δυνατότητα αυτο-καθορισμού. (σελ. 28).

// O Fitzgerlald το ονόμασε ράγισμα (crack up). Δεν πρόκειται ούτε για κοινωνική αγανάκτηση, ούτε για επιδημία, ούτε μαζική δυστυχία. Όπως κι αυτό το κείμενο, το ράγισμα αποτελεί ένα ζήτημα προσωπικό μέσα στην εποχή της μαζικής αποπροσωποποίησης. Έχει να κάνει με την ενικότητα: αποτελεί την αταξινόμητη ασθένεια των ιδιοσυγκρασιών, την αρρώστια των μορφών-ζωής ως τέτοιες, την αποτυχία μας να συνάψουμε μια σχέση συνέργειας με τον κόσμο, και το γεγονός πως έχουμε παραιτηθεί από το να την ψάχνουμε. (σελ. 38)

// Η διαφορά μεταξύ των μορφών ζωής συνδέεται αυστηρά με τις διαφορές ανάμεσα στις ρωγμές τους (σελ. 38-39).

// Θέλω να αγωνιστώ μαζί με τις γυναίκες — και τους άντρες. Δεν θέλω να εγκαταλείψουμε την πολεμική μηχανή. Θέλω να μεγαλώσουμε μαζί της, να την επιθυμούμε τόσο που να μην μπορούμε να της αντισταθούμε. Θέλω να την κάνουμε πραγματικά «μεικτή». Και διαστροφική. Και πολύμορφη. Και επιθετική. Θέλω να μην βαρεθούμε ξανά. Θέλω να ξεχάσουμε τις γυναίκες, να ξεχάσουμε τους άντρες, επειδή αυτά είναι απλά δυο ονόματα για τον ίδιο περιορισμό που οργανώνει την συσσώρευση και τις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Έξω από τον καπιταλισμό και την συσσώρευση αγαθών, έξω από τον πόλεμο που διεξάγεται για την επέκταση της εξουσίας, δεν έχουμε τίποτα να κάνουμε με τους «άντρες» και τις «γυναίκες», ούτε με τις οικογενειακές τους παθογένειες. Χεστήκαμε για την συμβατότητα με το παρόν τους. Μας αφορά το μέλλον μας. (σελ. 14).

// Για αυτό κάθε αναβλητική λογική εξυπηρετεί έναν χρόνο χωρίς παρόν: το μόνο επείγον για μας τώρα, είναι να καταστήσουμε την δυσφορία επιθετική, και να γίνουμε οι συνεργοί της. (σελ. 7).

// Δεν μπορούμε να μειώσουμε τον διαχωρισμό, ούτε και να ξεμπλοκάρουμε την δύναμη μας, εισάγοντας μηχανισμούς αυτο-καταπίεσης μέσα στο κοινωνικό σώμα, όπως ο αντι-ρατσισμός, ο αντι-φασισμός, και το αντι-μάτσο. Καμιά ελπίδα! Κάθε «όχι» ή «καλύτερα όχι» προσθέτει κάτι ακόμα στο συνονθύλευμα απαγορεύσεων που απαρτίζουν την καθεμιά από τις ζωές μας, και οι οποίες ξεκινούν με την μανούλα και τον μπαμπούλη, περνάνε στο κράτος και την κοινωνία για να καταλήξουν στην αγκαλιά της βιοεξουσίας. (σελ. 70).

// «Αυτό μας κάνει σίγουρα πιο συνειδητοποιημένες», είπε μια γυναίκα πάνω στο θέμα της αυτο-συνείδησης, «αλλά δεν μας δίνει εργαλεία, δεν μας ωθεί στην δημιουργία καμιάς συμβατικής εξουσίας που θα μεταμορφώσει το κοινωνικό: μας δίνει μόνο συνείδηση και οργή». (Don’t believe you have rights). Κι όμως, μέσα σε αυτές τις λέξεις που ανταλλάχτηκαν ανάμεσα σε γυναίκες που μέχρι εκείνη την στιγμή παρέμεναν βουβές, κάτι πήρε μορφή, κάτι που θα παρέμενε κομμάτι της φεμινιστικής παράδοσης: μια συγκεκριμένη σχέση εγγύτητας και οικειότητας με την σφαίρα της πρόσληψης (the perceptible), ένα πήγαινε-έλα ανάμεσα στο συγκεκριμένο και στο αφηρημένο που έσπασε την απαλή επιφάνεια των λόγων που νομιμοποιούν την εξουσία. (σελ. 19).

// Eίναι δύσκολο να φανταστούμε την απελευθέρωση των καταπιεσμένων, όταν η καταπίεση αποτελεί την μόνη συμφωνημένη πηγή ευχαρίστησης που είναι κοινωνικά αποδεκτή. (σελ. 46).

// «Η υφή του δέρματος ‘ανήκει’ επίσης στις γλώσσες που το αγάπησαν ή το μίσησαν, και όχι μόνο στο σώμα που το περικλείει» (Lyotard). Για τον λόγο αυτό, η φράση «αυτό το σώμα μου ανήκει» είναι μια εξαπάτηση, ένα μεγάλο ψέμα: όσο υπαρκτό είναι ένα κεντρικό αποσωματοποιημένο «εγώ», άλλο τόσο υπαρκτό είναι και το καθεστώς ιδιοκτησίας των σωμάτων. Η απόλαυση μάς «λύνει», μας βάζει στην εκστατική θέση, όπου μπερδευόμαστε με τον άλλο/τους άλλους (l’autre-les autres). Και η μοναχική ή αυτιστική απόλαυση είναι ακόμα μια μεταβλητή της κοινωνικότητας. Εάν χρειαζόμαστε μια σκέψη που να πάει πέρα από τον μονισμό ή τον δυϊσμό (την διχασμένη προσωπικότητα) και την διαλεκτική (το κόλπο για την διατήρηση της), δεν είναι επειδή βρίσκουμε την «μεικτή» υπόθεση πιο σέξυ από τις ξέχωρες συντακτικές εξουσίες (constitutions) αλλά επειδή οι επιθυμίες και οι απολαύσεις είναι σχεσιακά δημιουργήματα. Όσο λιγότερο το πεδίο της εμφυλοποίησης βαραίνει από τις νόρμες, τόσο πιο ευρύ γίνεται το παιχνίδι μεταξύ των ενικοτήτων (singularities), επεκτείνοντας περεταίρω τις κινήσεις της υποκειμενικοποίησης και της αποϋποκειμενικοποίησης, ανεβάζοντας την δύναμη (potency) των εμπλεκόμενων όντων (μικρομοριακά και συλλογικά). (σελ. 75).

// Η ενσωμάτωση των παραβάσεων και των σεξουαλικών διαστροφών μέσα στην καρδιά της κυρίαρχης ταξινόμησης δεν έχει τόσο να κάνει με τα ανοιχτά μυαλά που προέκυψαν από την «σεξουαλική επανάσταση» αλλά πιο πολύ με την ανάγκη αποικισμού περιοχών της επιθυμίας που βγαίνουν όλο και πιο συχνά προς τα έξω. Επομένως αν το ηθικό πεδίο της ομοφυλοφιλίας ήταν στο παρελθόν μια ζώνη που έπεφτε έξω από το βλέμμα της Εκκλησίας, το χέρι του Κράτους, και την αναπαραγωγή της οικογένειας, είναι σήμερα που έχει τόσο ολοκληρωτικά κατακλυστεί και αναδευτεί με το Θέαμα, που η συμβολική του ενσωμάτωση μέσα στους θεσμούς το εξανάγκασε να μπει σε πρόγραμμα. Ο έλεγχος των σωμάτων και η υπαγωγή των επιθυμιών τους από την προοδευτική αποικιοποίηση, έχει καταλήξει στο να μεταμορφώνει όλα τα ίχνη του σεξουαλικού αντι-κομφορμισμού μέσα σε ένα νέο οικοδομήσιμο πεδίο εμπορευματικής δημοσιότητας. (σελ. 78).

// Το να εγκαταλείψουμε τον τρεμάμενο φόβο του κομφορμισμού μαζί με την κοροϊδία του αντι-κομφορμισμού, αποτελεί τον μόνο δυνατό αμοραλισμό μέσα στην βιοεξουσία. (σελ. 32).

// Ίσως αυτό το κείμενο δεν ήταν ξεκάθαρο. Πού θέλει να το πάει; Μέσα σε αυτή την αβέβαιη περιοχή που είναι η καθημερινή ζωή μας, σε αυτό το έδαφος το οποίο έχει αμφισβητηθεί τόσο λίγο επειδή είναι το έδαφος πάνω στο οποίο πατάμε, και που αν ήταν να ξεκινήσουμε να το διαβρώνουμε, πρώτα από όλα: θα ήταν τόσο προφανές στον καθένα και δεύτερον: θα είμασταν σε τέτοια κατάσταση έκτακτης ανάγκης που δεν θα γράφαμε κείμενα.

Και σε κάθε περίπτωση, τι είδους κείμενο μιλάει για αυτά που όλοι βλέπουν και δεν κατονομάζει έναν συγκεκριμένο εχθρό, δεν θέτει προγραμματικά ζητήματα ή δεν εξηγεί και τίποτα ακριβώς καινούργιο;

Είναι ένα εργαλείο. Ή για την ακρίβεια, ένα όπλο για τον πόλεμο. Είναι ένα εργαλείο όταν το χρησιμοποιούμε στους εαυτούς μας, προκειμένου να καταδείξουμε τους μηχανισμούς των τεχνολογιών του φύλου που μας συγκροτούν, και είναι ένα όπλο όταν το στρέφουμε ενάντια σε αυτούς που μας εμποδίζουν από το να πάρουμε το πάνω χέρι στους μηχανισμούς αυτούς, όλους εκείνους, δηλαδή, τους συνειδητούς ή ασυνείδητους πόλους αναπαραγωγής της λογοκρισίας. Είναι το ντουφέκι του μεικτού παρτιζάνικου πολέμου που έχει ανάγκη το Φαντασιακό Κόμμα. (σελ. 79).

// Για την ώρα είμαστε όλοι πολύ κουρασμένοι. Είναι καιρός να ξεκινήσουμε μια απεργία διαρκείας. Μια ανθρώπινη απεργία, η οποία θα είναι τόσο ριζοσπαστικά καταστροφική που θα καταστρέψει μέσα στην κίνηση της τον εχθρό που είναι μέσα μας. Και μόνο τότε θα συνειδητοποιήσουμε πόσο χώρο μας πήρε και πόση επιείκεια απαίτησε από μας, πόσο χρήσιμος ήταν επίσης καθώς και πόσο συνεργάστηκε και συμμετείχε στην κατασκευή της συνοχής μας (την συνοχή του θανάτου ανάμεσα στα παιδιά της διαλεκτικής).

Η ανθρώπινη απεργία δεν ζητά —και με έναν τρόπο είναι ίσως το αντίθετο— μια σεξουαλική επανάσταση· απαιτεί μια ψυχοσωματική επανάσταση. Το επιστημολογικό ερώτημα εδώ είναι ένα συναισθηματικό ερώτημα, ένα αποφασιστικό ερώτημα που αφορά την σχέση μας με τον κόσμο· το πολιτικό ερώτημα εδώ είναι ένα υπαρξιακό ερώτημα, ένα ερώτημα που θέτει τα εν-τω-κόσμω-είναι μας (being-in-the-world) μέσα στο παιχνίδι. Η ανθρώπινη απεργία επιτίθεται στην εμπορευματική οικονομία υπονομεύοντας τις δυο βάσεις της: την ψυχική οικονομία και την λιβιδινική οικονομία.

Είναι επικίνδυνο;

Ναι, κι είναι πανέμορφο. (σελ. 80)

// «Η καταστροφή σε κρατάει νέο», έγραφε ο Μπένγιαμιν, και είχε δίκιο. (σελ. 80).

[1] Οι λουδισμός (luddism) αναφέρεται στο κίνημα υφαντουργών του 19^ο αι. στην Αγγλία, που μεταξύ του 1811-1814, εξεγέρθηκαν ενάντια στην μηχανοποίηση της παραγωγής και στις τεχνολογίες της βιομηχανικής επανάστασης.

Αναδημοσιεύουμε το editorial από την έκδοση των Tiqqun “Το πρόβλημα του κεφαλιού” (μετάφραση Ορέστης Στυλιανίδης, Έφη Χουλιαρά εκδόσεις affect) και τον συνοδευτικό βιβλιογραφικό οδηγό συμπληρωμένο και επεκταμένο.

Για την εικονογράφηση διαλέξαμε κάποιες φωτογραφίες που τραβήξαμε πριν από λίγους μήνες σε αφίσες με αποσπάσματα του Καλέσματος που κολλήθηκαν κατά μήκος της Πατησίων. Η φιγούρα του Μίκυ-Μάγου που διάλεξαν αντί υπογραφής παραπέμπει στη μακρά ιστορία αυτού του graffiti charakter που εντοπίζεται ήδη από τα μέσα των 70’s στην Νέα Υόρκη και έπειτα σε όλες τις μητροπόλεις του κόσμου. Αυτή η αλήτικη και “δρομίσια” νότα μας βρίσκει σε απόλυτη συνάφεια με τους άγνωστους σε εμάς φίλους.

Das wahre Wort: tiqqun – Αόρατη Επιτροπή– Anonymes

“Επαινούν συχνά τη γενική πρόοδο της σκυλοσύνης στο πέρασμα του χρόνου και εννοούν κατά πάσα πιθανότητα την πρόοδο της επιστήμης. Βεβαίως, η επιστήμη προοδεύει, ακάθεκτη, προοδεύει μάλιστα με διαρκώς αυξανόμενη ταχύτητα, αλλά προς τι ο έπαινος; Είναι σα να παινεύουμε κάποιον επειδή με το πέρασμα του χρόνου γερνά και πλησιάζει με τον τρόπο αυτό διαρκώς ο θάνατος. Πρόκειται για μια φυσική και επιπλέον άσχημη διαδικασία στην οποία δεν βλέπω αφορμή για επαίνους. Βλέπω μονάχα παρακμή, με το οποίο όμως δεν εννοώ ότι οι προηγούμενες γενιές ήταν ως προς τη φύση τους καλύτερες, ήταν απλώς νεότερες, αυτό ήταν το μεγάλο τους προτέρημα, η μνήμη τους δεν ήταν τόσο βεβαρυμμένη όπως η σημερινή, ήταν ακόμα ευκολότερο να τις κάνεις να μιλήσουν, και ακόμα κι αν δεν το κατόρθωσε κανείς, η πιθανότητα ήταν μεγαλύτερη […] Όχι, ό,τι και αν έχω να καταλογίσω στη δική μου εποχή, οι προηγούμενες γενιές δεν ήταν καλύτερες από τις νεότερες, κατά κάποιο τρόπο μάλιστα ήταν πολύ χειρότερες και πιο αδύναμες. Ούτε και τότε περιδιάβαιναν τα θαύματα τους δρόμους για να τα αρπάξεις, αλλά οι σκύλοι δεν ήταν, δεν μπορώ να το πω διαφορετικά, τόσο σκυλίσιοι όσο σήμερα, το σύνολο της σκυλοσύνης ήταν χαλαρό ακόμα, η αληθινή λέξη θα μπορούσε ακόμα να επέμβει, να καθορίσει τη δομή, να τη μεταλλάξει, να την ανακατευθύνει ανάλογα με τις επιθυμίες, να τη μετατρέψει στο αντίθετο της και η λέξη αυτή υπήρχε, ή τουλάχιστον βρισκόταν εκεί κοντά, αιωρούνταν στην άκρη της γλώσσας, ο καθένας μπορούσε να την μάθει, που έχει πάει σήμερα μπορεί κανείς να ψαχουλεύει στα ίδια του τα σπλάχνα χωρίς να την βρει.”

Έρευνες ενός σκύλου, Κάφκα *

Το πρόβλημα του Κεφαλιού είναι το τέταρτο κείμενο που εκδίδουμε από το σώμα γραπτών στο οποίο συνυφαίνονται εδώ και ένα τέταρτο του αιώνα, η επιθεώρηση tiqqun, το Κάλεσμα, τα βιβλία της Αόρατης Επιτροπής και ένα σύνολο άλλων κειμένων –με πιο προφανή κατάληξη, τουλάχιστον προς ώρας, το Μανιφέστο Συνωμοσίας–. Είναι το δεύτερο ως εκδόσεις affect και έρχεται ως συνέχεια του Καλέσματος, ενώ κατά την εφήμερη συνεργασία μας με άλλους εκδοτικούς, προτού σχηματισθούν οι affect, είχαμε προκαλέσει την έκδοση του Μανιφέστου Συνωμοσίας –πλήρως ανώνυμο και χωρίς καμία ένδειξη για τους συγγραφείς του– και στη συνέχεια την Κυβερνητική Υπόθεση των tiqqun.
Όταν το Φεβρουάριο του 2022 μια παρέα φίλων με μόνο πραγματικό κοινό σημείο συνάντησης την απογοήτευση που βιώναμε για το πώς η αριστερά αντιμετώπιζε τον παγκόσμιο εγκλεισμό που ο κυβερνητικός καπιταλισμός εφάρμοσε με πρόσχημα τη διάδοση του Covid και αναζητώντας μια έκφραση που να μπορεί να αποκαλύψει το προφανές, ότι η Δυτική Μεταφυσική –ο δυτικός ορθολογισμός, η βιο-ιστορία της ιατρικής, η βιοεξουσία του θεάματος, η κυβερνητική, οι μηχανισμοί (dispositifs) που με το πρόσχημα της φροντίδας μας καθιστούν ιχνηλατήσιμους και άρα κυβερνήσιμους, η ιδιότητα του πολίτη ως το πραγματικό πρόσωπο της συμμόρφωσης, η απονέκρωση της παρουσίας σε δημοκρατική αντιπροσώπευση, η κυβερνολογική της σύγχυσης και του φόβου, η κωδικοποίηση της υποκειμενικότητας σε υπολογιστικά συστήματα, η διατακτική υπαγωγή μιας έτσι κι αλλιώς φθίνουσας γλώσσας σε πληροφορία, η εκκένωση της έτσι κι αλλιώς εκπίπτουσας υποκειμενικότητας από το περίσσευμα ζωής που την κάνει λογική και όμορφη, η συμπύκνωση του πολιτικού σε ασφάλεια και του κοινωνικού σε ασφυκτική αστυνόμευση και νεκροπολιτική, η αισθητικοποίηση του καθημερινού ως μόνης θεραπείας της υπερβατολογικής ανεστιότητας των μαζών, το μακέλεμα της δημιουργικής πράξης εν γένει– είναι το πιο επίβοφο σύστημα κυριαρχίας που έχει ποτέ εμφανιστεί, πέσαμε πάνω στο Μανιφέστο Συνομωσίας. Ήταν μόλις λίγες μέρες μετά την κυκλοφορία του και πήραμε την απόφαση να προωθήσουμε την δημοσίευσή του παρά τους φόβους και τους δισταγμούς που είχαμε. Εκείνη τη στιγμή δεν γνωρίζαμε και ακόμα δεν γνωρίζουμε, πόσο μακριά θα μας πήγαινε αυτή η απόφαση.
Τα κείμενα της Αόρατης Επιτροπής, των tiqqun κλπ. μας ήταν γνωστά, όπως και σε πολύ κόσμο, και ενώ τα πάντα ήταν εκεί κάτω από τη μύτη μας, μας ήταν αδύνατο να καταλάβουμε σε τι διακρίνονται και σε τι διαφέρουν από άλλα κείμενα που ασκούσαν κριτική στις συνθήκες του Αυτοκρατορικού σχηματισμού. Ήταν μόνο μετά την αρχικά επαγγελματική μας ενασχόληση με το Μανιφέστο και τις συνακόλουθες ανάγκες της δημόσιας υπεράσπισης του, που παρασυρθήκαμε σε παραδοχές διαφορετικές από αυτές που είχαμε έως τότε.

Τι σημαίνει να μοιραστούμε μια συνωμοτική κατανόηση της εποχής ενάντια στους μηχανισμούς του φόβου και της σύγχυσης που κατασπαράσσουν την ηθική απόκριση στον κόσμο αφήνοντας μονάχα ένα ματωμένο σπάραγμα συμμόρφωσης με την περιρρέουσα ερημιά;
Τι σημαίνει να κατανοήσουμε την πολιτική ως το ασυμμόρφωτο μέρος του κόσμου, τι σημαίνει να μην δεχθούμε τους ακρωτηριασμούς του οικονομικού, του πολιτικού, του κοινωνικού που διαχωρίζουν το σύνολο της ανθρώπινης ύπαρξης, τι σημαίνει να μην δεχθούμε τον τεμαχισμό της σε κομμάτια στο χασάπικο της κυβερνησιμότητας; Τι σημαίνει να απαρνηθώ το καθεστώς του οικονομικού εκβιασμού της ανάγκης και να οργανώσω το μοίρασμα;
Τι σημαίνει να αναγνωρίσω τους μηχανισμούς εξουσίας ως το ίδιο το καθεστώς της υποκοιμενοποίησης που με καθιστά εξαρτημένο, κατατάξιμο, ιχνηλατήσιμο, ταυτοποιήσιμο, κωδικοποιήσιμο, υπόδουλο στην αυτοκρατορία μέσω της ίδιας της αυτοπεριοριστικής συνθήκης του εαυτού που εγώ ο ίδιος συμμετέχω στην κατασκευή της; Τι σημαίνει να ξεμάθω τις εξαρτήσεις μου που τόσο δεσμευτικά με εκκενώνουν από ύπαρξη αφήνοντας μόνο το απομεινάρι της γυμνής-ζωής;
Τι σημαίνει να αποσχισθώ, να δημιουργήσω ένα σχίσμα, να αναγνωρίσω την επικράτεια της Αυτοκρατορίας ως εχθρικό περιβάλλον ως διαρκή διαδικασία κρίσης, καταστροφής, ερημοποίησης; Τι σημαίνει να κατοικήσω αυτή την κατάσταση εξαίρεσης και να την κάνω βιώσιμη, τι σημαίνει να φτιάξω μια αυτόνομη υλική δύναμη; Τι σημαίνει να οργανώσω τη συνάντηση, να αναλάβω τον εμφύλιο πόλεμο και να αποδεχθώ την πολλαπλότητα των κόσμων, τη χάραξη φιλικών γραμμών και την αντιπαλότητα με τους εχθρικούς κόσμους; Τι σημαίνει να επιτεθώ στον Πολιτισμό με σκοπό να τον καταστρέψω;

Το πρώτο ζήτημα που καταλάβαμε, ή τουλάχιστον εγώ κατάλαβα, ήταν ότι δεν επρόκειτο για ένα ζήτημα πειθούς και επιχειρημάτων αλλά για το να αισθανθούμε, να αναλάβουμε δηλαδή, τις κοινές προφανείς αλήθειες που βρίσκονται ανεσταλμένες μέσα στο περιβάλλον και την εποχή της Αυτοκρατορίας. Και να αντιτάξει κανείς αυτά τα προφανή ακόμα και εναντίον ενεργειών ή στάσεων που αυτοπροβάλλονται ως αντίθετες της Αυτοκρατορίας. Επρόκειτο, κοντολογίς, για το τι σημαίνει να αποσχισθώ από την Αριστερά, να λιποτακτήσω από την ασφυξία, την αδυναμία του ακτιβισμού, τον εγκλωβισμό είτε στο επείγον μιας κατάστασης, είτε σε ένα διανοητό μέλλον πάντοτε και διαρκώς απομακρυσμένο από εμάς όπως ο πληγωμένος Ουρανός.
Κοντολογίς επρόκειτο για την κατανόηση του τώρα και τη διάνοιξη του στις άπειρες δυνατότητες του ευαίσθητου και ταραχώδους κόσμου του παιχνιδιού των μορφών ζωής.
Και ήταν αυτός ο λόγος που για να ισχυροποιήσουμε το Μανιφέστο Συνωμοσίας πήγαμε στην Κυβερνητική Υπόθεση, και από εκεί στο Κάλεσμα –που κυκλοφορούσε ήδη μυστικά και χέρι με χέρι αλλά ευτυχώς μια νέα έκδοση για ευρύτερο κοινό εμπλουτισμένη και σχολιασμένη συνέπεσε και αρπάξαμε αμέσως την ευκαιρία– και που με τη σειρά του μας οδήγησε στο Πρόβλημα του Κεφαλιού – το σχίσμα δεν νοείται χωρίς απόσχιση από τη λογική της πρωτοπορίας– που με τη σειρά του μας οδηγεί στη Θεωρία του Μπλουμ και το Αυτό δεν είναι ένα πρόγραμμα που ετοιμάζουμε αυτή την περίοδο και ποιος ξέρει τελικά που θα καταλήξει όλη αυτή η περιπέτεια. Όμως ακόμα κι έτσι, ακόμα και αν δεν πρόκειται για ένα ζήτημα πειθούς θα πρέπει να πάρουμε μερικά ζητήματα τοις μετρητοίς.Ωστόσο, πριν μιλήσουμε γι’ αυτό προέχει κάτι άλλο.

Όλοι γνωρίζουμε τις τεχνικές εξουδετέρωσης που ενεργοποιούνται ενάντια σε αυτή την «στρατηγική έκφραση» που ενίοτε παίρνει τη μορφή βιβλίων. Η πρωτοφανής υπόθεση Ταρνάκ, όπου οι απόψεις ενός βιβλίου συνιστούσαν αποδεικτικό υλικό για την εκτέλεση μιας δολιοφθοράς είναι γνωστή. Γνωστό είναι επίσης ότι η έκδοση του Μανιφέστου αντιμετωπίστηκε με μια συκοφαντική δυσφήμιση ενορχηστρωμένη από τις γαλλικές μυστικές υπηρεσίες, αν και είναι λιγότερο γνωστό ότι τελικά όλη αυτή η μηχανορραφία κατέληξε σε μια ακόμα πιο πρωτοφανή μορφή εξουδετέρωσης με την «αποδημοσίευση» του βιβλίου από τον Γάλλο εκδότη του.
Όμως ο μεγαλύτερος κίνδυνος ενάντια στο επικίνδυνο υλικό που μια ορισμένη έκφραση προσπαθεί να ενεργοποιήσει δεν προέρχεται από τις τεχνικές εξουδετέρωσης, ιδίως όταν είναι τόσο γκροτέσκες, αλλά από τις πολύ πιο αδιόρατες και συνεπώς πιο αποτελεσματικές, τεχνικές ουδετεροποίησης με την ένταξη στο ήδη γνωστό. Έτσι, λοιπόν, τα εν λόγω κείμενα ουδετεροποιήθηκαν είτε τοποθετούμενα στην καθησυχαστική απόσταση της φιλολογικής αποκατάστασης που παρέχει η διαθλασμένη απόδοση της πηγής, είτε με την κατάταξη στο θολό συνονθύλευμα, συχνά άνισο και αντιφατικό, που αποκαλείται κριτική σκέψη. Έτσι αποκαθαρμένα και εξαγνισμένα από βλαβερές ακροβασίες της διάθεσης και της παρουσίας μπορούν να εμφανιστούν με τη σειρά τους ως παραπομπές που ενισχύουν απόψεις που οι ίδιοι αναγνωρίζουν ως εχθρικές. Η Αυτοκρατορία είναι μια κοινωνία χωρίς ιδιότητες και ζει από την απομύζηση αυτού που δεν μπορεί να προσφέρει: ύφος και ήθος.

Κατ’ αρχάς, λοιπόν, θα πρέπει να πάρουμε την ανωνυμία των tiqqun τοις μετρητοίς. Το σβήσιμο του ονόματος δεν έχει να κάνει μόνο με την απάλειψη του ίχνους που είναι χρήσιμο μόνο στην αστυνομία, αλλά επίσης υποδηλώνει μια θέση, την απάρνηση του συγγραφέα, του υποκειμένου φορέα της αλήθειας που αναπόφευκτα καταλήγει στην κατασκευή μιας πραγματικότητας όχι μόνο ιχνηλατήσιμης αλλά δεσμευμένης στις διατάξεις του λόγου που συνθέτουν την Αυτοκρατορική τάξη.
Θα πρέπει να πάρουμε τοις μετρητοίς ότι το γραπτό δεν εξυπηρετεί την καταγγελία, την παρατήρηση, ίσως ακόμα και την ερμηνεία ενός κόσμου που γίνεται από μόνος του, αλλά ενεργοποιεί μια διάθεση που καθιστά την ουδετερότητα άκυρη.
Θα πρέπει να πάρουμε τοις μετρητοίς ότι το γραπτό δεν είναι μια τετελεσμένη μορφή που σχηματοποιεί ένα νόημα αλλά η ασχημάτιστη ακόμα μορφή ζωής που ανθίσταται σε κάθε μορφή παγίωσης αλήθειας που αναζητά εκπλήρωση. Και εξαιτίας αυτού γίνεται η γραπτή διατύπωσή μιας στρατηγικής έκφρασης που περισσότερο από το να ερμηνεύσει είναι προορισμένη να νικήσει ή να χάσει. Ο εννοιολογικός πόλεμος που μαίνεται δεν αλλάζει αυτό το συμπέρασμα, αλλά μάλλον το ενισχύει.
Θα πρέπει να πάρουμε τοις μετρητοίς τον μεσσιανισμό τους ως την αναγκαία συνθήκη της διάνοιξης του παρόντος στις πολλαπλές και εφικτές δυνατότητες να συσχετισθούν οι αισθητοί κόσμοι των ασυμμόρφωτων σωμάτων. Δεν αφορά την αποκατάσταση μιας εξουσίας αλλά τη συγκρότηση μιας δύναμης που βρίσκεται σε ταραχώδη σχέση με τον κόσμο. Και από αυτήν την άποψη θα πρέπει να πάρουμε τοις μετρητοίς την διάνοιξη του πολιτικού στη ηθική ως τη μόνη συνθήκη που μπορεί να μας απελευθερώσει από εκείνη την κατάσταση που η πολιτική γίνεται ζουρλομανδύας για τη λαχτάρα.
Θα πρέπει να πάρουμε τοις μετρητοίς ότι το σύνολο των δυισμών που συνθέτει τη Δυτική Μεταφυσική, είναι μέρος και αποτέλεσμα της κυριαρχίας, και ότι η γλώσσα είναι και αυτή κυριαρχημένη και εξίσου ένα πεδίο αγώνα. Η ένταση που υπάρχει εντός του γλωσσικού συστήματος της κυριαρχίας μεταξύ του παραδεκτού και του προφανούς είναι ασυμφιλίωτη. Και είναι σ’ αυτό το διάκενο μεταξύ της βιωμένης εμπειρίας και των προφανών που απορρέουν από εκεί που τα γραπτά των tiqqun εκκινούν. Είναι προφανές λοιπόν, ότι η διάκριση θεωρίας πράξης έτσι καθίσταται ανεπαρκής και εχθρική. Είναι το σύνολο των εμπειριών, των στάσεων, των νοοτροπιών, των σχέσεων, εχθρικών και φιλικών που εγγράφονται στη γλώσσα που καθιστούν το παραδεκτό απαράδεκτο και συνεπώς ανεφάρμοστο και όχι αντικαταστάσιμο με ένα άλλο πιο ριζοσπαστικό αλλά εξίσου απαράδεκτο παραδεκτό. Με μια κάπως αυθαίρετη, αν και επιτρεπτή, γενίκευση θα το διατύπωνα ως εξής: δεν μας τίθεται το πρόβλημα του Τι να κάνουμε, αλλά του Πώς να το κάνουμε.

Αυτό μας επιστρέφει στο Πρόβλημα του κεφαλιού. Νομίζω πως κάναμε φανερό ότι αυτό το κείμενο όπως και άλλα δεν γίνεται παρά να ειδωθούν ως σημεία ενός αστερισμού. Ωστόσο ένας αστερισμός δεν είναι κάτι που ακόμα υπάρχει, είναι η χάραξη των γραμμών, η δημιουργική πράξη του προσανατολισμού που τον κάνει τέτοιο και μπορούν να υπάρχουν τόσοι αστερισμοί όσες είναι και οι γραμμές φυγής που κάποιος θέλει να χαράξει. Το πρόβλημα του κεφαλιού θα μπορούσε να αφηγηθεί ότι ένα καθεστώς υποκειμενοποίησης συμπίπτει με τις διαδικασίες και τις τεχνικές διακυβέρνησης και να χαράξει μια γραμμή φυγής από το κοινωνικό, να το αναγνωρίσει ως το εχθρικό περιβάλλον εντός του οποίου είμαστε εγκλωβισμένοι. Μια άλλη αφήγηση βρίσκεται στη γραμμή που το ενώνει με την Αισθητική Κόλαση και έτσι να χαράξει μια γραμμή φυγής από την αισθητικοποίηση της καθημερινής ζωής. Παραμένει όμως το ερώτημα του πως; Αν στη ρομαντική αίσθηση της ριζικής ασυμφωνίας με τον κόσμο ανακαλύπτουμε την ανάδυση του δυτικού υποκειμένου, και αν στην προσπάθεια της avant garde να επιτύχει την άρση της αντίφασης μεταξύ βιωτικού και αισθητικού αναγνωρίζουμε ένα καθεστώς υποκειμενοποίησης που μας παρασέρνει στη γελοία πράξη μιας αυτοθεατροποίσης και τελικά μιας πράξης συμμόρφωσης με το ισχύον, τι μπορεί να απομένει στη δημιουργία ως πράξη αντίστασης;

Σε μια διάλεξη το 1987 αναφορικά με το Τι είναι η πράξη της δημιουργίας ο Ντελέζ έκλεινε με τα ακόλουθα λόγια: «Με αυτή την έννοια, η πράξη της αντίστασης, κατά τη γνώμη μου, έχει δύο όψεις: είναι ανθρώπινη, αλλά είναι και πράξη τέχνης. Μόνο η πράξη της αντίστασης ανθίσταται στο θάνατο, είτε με τη μορφή ενός έργου τέχνης, είτε με τη μορφή ενός αγώνα των ανθρώπων. Και ποια είναι η σχέση μεταξύ του αγώνα των ανθρώπων και του έργου τέχνης; Η σχέση η πιο στενή και για μένα η πιο μυστηριώδης. Ακριβώς αυτό που εννοούσε ο Paul Klee όταν έλεγε «Ξέρετε, ο λαός λείπει». Ο λαός λείπει, αλλά ταυτόχρονα δεν λείπει. Ο λαός λείπει, αυτό σημαίνει ότι –δεν είναι σαφές, δεν θα είναι ποτέ σαφές– υφίσταται αυτή η θεμελιώδης συγγένεια μεταξύ του έργου τέχνης και ενός λαού που δεν υπάρχει ακόμα.»
Μια επιστολή του Junius Frey που συνόδευε την επίσημη έκδοση της Θεωρίας του Μπλουμ των tiqqun σημείωνε πολύ πιο εμφατικά «Ο εκδοτικός ιός επιδεικνύει την αρχή της ημιτελούς μορφής και της συστατικής ανεπάρκειας που αποτελούν τη βάση του δημοσιευμένου αντικειμένου. […] τοποθετείται σταθερά στην προοπτική της δημιουργίας της κοινότητας που του λείπει: της ακόμη φαντασιακής κοινότητας των πραγματικών αναγνωστών του. Ο εκδοτικός ιός θέτει έτσι τον αναγνώστη σε μια θέση από την οποία δεν μπορεί πλέον να υποχωρήσει, ή τουλάχιστον κάνει αυτή την υποχώρηση να μην μπορεί πλέον να είναι ουδέτερη.»

Έχοντας κατά νου ένα τέτοιο συμπέρασμα ότι η πράξη της δημιουργίας είτε πρόκειται για ένα έργο τέχνης, είτε ένα βιβλίο, είτε την ανθρώπινη αντίσταση στις πωρωμένες συνθήκες του ισχύοντος, αφορά έναν αισθητό κόσμο εν τω γίγνεσθαι, την επερχόμενη κοινότητα, την κοινότητα όσων δεν έχουν κοινότητα, όσων αρνούνται να ενταχθούν σε προκατασκευασμένες και ελέγξιμες ταυτότητες, όσων ξεμαθαίνουν τα πολλαπλά ήδη εξαρτήσεων που μας ξεμαθαίνουν την επιθυμία –ιδίως και κυρίως αυτών που αφορούν την υγεία, την τροφή, τη στέγαση, την εκπαίδευση και την ασφάλεια– μπορούμε πιο εύκολα να συναισθανθούμε την ολισθηρότητα που, δια στόματος Μάλεβιτς, μια από τις πιο σαφείς συμπυκνώσεις της πρωτοποριακής λογικής περιέχει: «Η τέχνη δεν χρειάζεται ειλικρίνεια, χρειάζεται αλήθεια». Στις Έρευνες ενός σκύλου, ο ερευνητής σκύλος απογοητευμένος από την εγκατάλειψη των ερευνών για την αναζήτηση της αληθινής λέξης, διαπιστώνει με ανησυχία ότι «σε έναν ήδη συσκοτισμένο εξαιτίας άλλων κόσμο μπορούμε να οδεύουμε βιαστικά προς το θάνατο, τηρώντας σχεδόν αθώα σιωπή», μια διολίσθηση αδιόρατη για κάποιους λόγω της αφελούς πίστης ότι θα μπορούσαν να επιστρέψουν σε μια προγενέστερη κατάσταση: «δεν ήξεραν αυτό που εμείς μπορούμε να υποψιαστούμε παρατηρώντας την πορεία της ιστορίας, ότι η ψυχή αλλάζει νωρίτερα από τη ζωή». Σε ένα άλλο παράθεμα που εμφανίζεται εμμονικά στα τεύχη της επιθεώρησης tiqqun, ο Κάφκα, διαπίστωνε αντιθετικά στις παραδοχές του Μάλεβιτς ότι «απέναντι σε ένα κόσμο ψεύδους δεν χρειάζεται αλήθεια, αλλά ένας κόσμος αλήθειας». Η αναζήτηση της αληθινής λέξης στα γραπτά των tiqqun είναι αξεχώριστα και η κατασκευή ενός κόσμου αλήθειας.

Αν υπάρχει κάτι τελευταίο που, σύμφωνα με τα παραπάνω, πρέπει να πάρουμε τοις μετρητοίς είναι πως η ιδέα, ότι υπάρχει ένας θεσμός που αντιπαρατίθεται στην κοινωνία των πολιτών και άρα θα αρκούσε η αντικατάσταση ή η καταστροφή αυτού του θεσμού για να υπερασπιστούμε την κοινωνία, είναι γελοία. Στην πραγματικότητα είμαστε αναπόσπαστο μέρος του ψευδούς κόσμου και της σύγχυσής του. Δεν χρειάζεται κανείς να είναι «επιστημονικά επαρκής» για να διαπιστώσει ότι το μόνο πραγματικό υποκείμενο που δρα είναι το κεφάλαιο και ότι όσο περισσότερο ανακατασκευάζει τον κόσμο καθ’ ομοίωση του οι εκδηλώσεις του θα είναι μόνο καταστροφή. Καταστροφή πλασμάτων, κόσμων, αισθήσεων, τρόπων ύπαρξης, ευαισθησιών. Η διακυβέρνηση δια των κρίσεων είναι η προφανής πολιτική μορφή της καταστροφής. Έχουμε όμως να αντιμετωπίσουμε το εξής παράδοξο: είμαστε αντιμέτωποι με ένα σύστημα που έχει χάσει τη νομιμότητα του, καθώς το ίδιο καταστρέφει τους σκοπους της ύπαρξης του με μόνο σκοπό να διαρκέσει, χωρίς να έχει χάσει τη νομιμοποίηση του, καθώς η αφομοίωση όλων εκείνων των κανονιστικών προτύπων που κατασκευάζουν τα καθεστώτα υποκειμενοποίησης που πρόσκεινται στο σύστημα εμφανίζεται ενισχυμένη –από τη φτηνή κατανάλωση και την ψυχική υποδούλωση στην προεκταμένη πραγματικότητα διαδικτυακών εφαρμογών, την υπεράσπιση της ιδιότητας του πολίτη και της δημοκρατικής συμμετοχής, τον ακτιβισμό και τη στράτευση που ζητάει περισσότερα ή καλύτερα από αυτά, μέχρι τις φωνές για ορθολογική διακυβέρνηση όλα ανήκουν στη σφαίρα αυτής της νομιμοποίησης. Η παράνοια της ανεξέλεγκτης κυριαρχίας του γιγαντιαίου και απρόσιτου αυτοκρατορικού μηχανισμού, ο μηδενισμός του, τείνει να αντιμετωπίζει καθετί και καθέναν ως απειλή συμπαρασύροντας πολίτες και απόκληρους, χειροκροτητές και επικριτές στην ίδια κατάσταση μιας αδυνατότητας του είναι αυτό το αδιάλλακτο να μην μπορείς να μην είσαι του στρατοπέδου συγκέντρωσης. Και είναι υπό αυτή την έννοια που δεν είναι να απορεί κανείς που τα μόνα πρωτόκολλα διακυβέρνησης που τίθενται σε ισχύ είναι της αντιεξέγερσης –ακόμα κι όταν πρόκειται για μια ασήμαντη κακοκαιρία στην πόλη. Ο φόβος και η σύγχυση που διασπείρονται δεν αφήνει ανεπηρέαστο κανένα κεφάλι και πολύ περισσότερο εκείνα που σκέφτονται ότι θα ήθελαν και θα μπορούσαν να κυβερνήσουν αυτή την παράνοια όντας ενάντιά της. Αυτό ήταν πάντα το πρόβλημα του κεφαλιού.

Σε ένα κείμενο που δημοσιεύσαμε στην επιθεώρηση Hangover, που μας έστειλε ο Moses Dobruska, τιτλοφορούμενο Πώς άρχισαν όλα, οι εισαγωγικές θέσεις περιγράφουν αυτό το μηχανισμό σύγχυσης με ακρίβεια: 1. Αυτή η κοινωνία, την ώρα της εσωτερικής της κατάρρευσης, δεν έχει βρει καλύτερο χαρτί να παίξει απέναντι στους αντιπάλους της, από το να μιμηθεί τη δική τους νέα ηθική της αντικατάστασης. Στην τελική φάση του μηδενισμού, είναι λοιπόν με τους όρους της οικολογίας, του φεμινισμού και του αντι-ρατσισμού που εκφράζεται η καταπίεση. Οι φασίστες, απ’ την άλλη, έχουν την εύκολη δουλειά να παρουσιάζονται ως αληθινοί υπερασπιστές της ελευθερίας, της δημοκρατίας, των αντι-ηγεμονικών εναλλακτικών και, τελικά, της επανάστασης. 2. Τώρα είναι ο καιρός του φεμινισμού της Barbie και της αριστεράς της Pfizer, των αναρχικών υπέρ της λογοκρισίας και των αυτόνομων υπέρ του ΝΑΤΟ, της εξουσιαστικής οριζοντιότητας, της πράσινης πυρηνικής ενέργειας και του εμβολιαστικού σταλινισμού, των βομβαρδισμών για τα δικαιώματα του LGBTQIA+ και του Αντίπαπα – του Πάπα ο οποίος, όταν πρόκειται για τους μετανάστες, την οικολογία, την κριτική στον καπιταλισμό, τον πόλεμο ή την ιεραρχία, επιστρέφει τον αριστερισμό στην ανοησία του, επιστρέφοντάς τον στην καταγωγική προέλευσή του.
Αυτό μας ξεστράτισε σε ένα άλλο απόσπασμα που αν και σε μια αρκετά παλιότερη εποχή, όταν οι μηχανισμοί της αντιεξέγερσης είχαν την αθωότητα ενός coup d’état και περιορίζονταν γεωγραφικά σε μια μόνο χώρα, ο μηχανισμός της σύγχυσης είχε την ίδια ωριμότητα: «Η περίοδος που έχουμε μπροστά μας περιλαμβάνει το πιο παρδαλό μίγμα από χτυπητές αντιφάσεις: συνταγματικούς που συνωμοτούν ανοιχτά ενάντια στο σύνταγμα, επαναστάτες που ομολογούν πως είναι συνταγματικοί, μια Εθνοσυνέλευση που θέλει να είναι παντοδύναμη και που μένει πάντα κοινοβουλευτική, […] μια εκτελεστική εξουσία που βρίσκει τη δύναμη της στην ίδια της την αδυναμία και την αξιοπρέπεια της στην περιφρόνηση που προκαλεί, […] συνδυασμοί που σαν πρώτη τους ρήτρα έχουν το διχασμό, αγώνες που για κύριο νόμο έχουν την αναποφασιστικότητα, μια συγκεχυμένη και δίχως περιεχόμενο αναταραχή στο όνομα της ησυχίας, το πιο πανηγυρικό κήρυγμα της ησυχίας στο όνομα της επανάστασης, πάθη χωρίς αλήθεια, αλήθειες χωρίς πάθη, ήρωες χωρίς ηρωισμούς, ιστορία χωρίς γεγονότα, εξέλιξη που φαίνεται να έχει για μοναδική της κινητήρια δύναμη μόνο το ημερολόγιο και που καταντάει βαρετό με το να επαναλαμβάνει αδιάκοπα τις ίδιες εντάσεις και χαλαρώσεις, ανταγωνισμοί που φαίνονται πως οξύνονται από καιρό σε καιρό μόνο και μόνο για να χάσουν την οξύτητα τους και να σβήσουν χωρίς να μπορούν να βρουν καμιά λύση, προσπάθειες που τις προβάλλουν με αξιώσεις και αστικός τρόμος μπροστά στον κίνδυνο της καταστροφής του κόσμου και παράλληλα οι πιο μικροπρεπείς ραδιουργίες και αυλικές κωμωδίες που παίζονται από τους κοσμοσωτήρες, που με το laisser aller τους (αφήστε τά πράγματα να τραβούν το δρόμο τους) μας θυμίζουν λιγότερο την Ήμερα Κρίσεως απ’ ό,τι την εποχή της Φρόντ […] Αν ένα οποιοδήποτε κομμάτι της Ιστορίας ζωγραφίζονταν με γκρίζα χρώματα, πάνω σε γκρίζο φόντο, αυτό θα ήταν τούτο εδώ. Άνθρωποι και γεγονότα παρουσιάζονται σαν το αντίθετο του Σλέμιλ, σαν σκιές που έχασαν το σώμα τους». Αν παραγνωρίσουμε το μύθο του Επιμηθέα όπως αναφέρεται στον Πρωταγόρα του Πλάτωνα –όπου το γεγονός ότι ο άνθρωπος όντας γεννημένος χωρίς ιδιότητες προικίζεται από τον Προμηθέα με τη φωτιά (τεχνική) και τη σοφία (επιστήμη) που η διαχείριση τους θέτει το πρόβλημα της ηθικής δυνατότητας της πολιτικής που από τότε μέχρι σήμερα επιλύεται εις βάρος μας– θεωρούσα πάντοτε ότι ο πρώτος άνθρωπος χωρίς ιδιότητες, ο πρώτος Μπλουμ, θα μπορούσε να είναι ο Σλέμιλ. Αναγνώριζα στην απώλεια της σκιάς του, την εκκένωση της υποκειμενικότητας από το υπαρξιακό περίσσευμα που την καθιστά ανθρώπινη και στην ανταλλαγή της με το χρήμα την υποδούλωση στα υπολογιστικά συστήματα της ορθολογικότητας που ήταν ο αυθεντικός πυρήνας της επικράτησης της φιλελεύθερης υπόθεσης και της καπιταλιστικής οικονομίας. Αυτή η λεπτή μεταφυσική αύρα, η σκιά μας, θα ήταν κάτι που δεν θα έπρεπε να έχουμε παραδώσει ποτέ, όχι χωρίς να έχουμε πρώτα παλέψει με νύχια και με δόντια. Ας σταθούμε, ωστόσο, στο παράδειγμα που θέτει ο πιο πάνω συγγραφέας. Πράγματι θα μπορούσαμε να θεωρηθούμε οι σκιώδεις υπάρξεις μιας γιγαντιαίας μηχανής υποδούλωσης. Και πράγματι, μερικές φορές τα σώματα επιστρέφουν. Ωστόσο, ακόμα κι έτσι το πρόβλημα της σύγχυσης δεν θα το λύσει κανένα κεφάλι, ούτε καν αυτό του Μαρξ που είχε το θάρρος να το διαπιστώσει χωρίς να μπορεί να κάνει τίποτα γι’ αυτό.

Τα γραπτά των tiqqun, της Αόρατης Επιτροπής, το Μανιφέστο Συνωμοσίας, το Κάλεσμα κ.λπ. εκτός από ανώνυμα είναι και ακέφαλα. Δεν προσφέρουν ούτε λύσεις και συνταγές, ούτε καθηλωτικές ερμηνείες και το δέον της πράξης. Ανήκουν στην επικράτεια του δαιμονικού: έλκουν και απωθούν ταυτόχρονα. Ίσως θα έπρεπε να πάρουμε αυτή τη δαιμονονικότητα τοις μετρητοίς, ως εκείνη τη στρατηγική έκφραση που καθιστά την ουδετερότητα άφευκτη.

Τ.Δ.Α Ιανουάριος 2026

Υποσημειώσεις
* Έρευνες ενός σκύλου και άλλα διηγήματα, Φραντς Κάφκα, μτφρ. Αλεξάνδρα Ρασιδάκη, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα, Σεπτέμβριος 2016, σελ. 171-173. (ελαφρώς παραλλαγμένη)

βιβλιογραφικός οδηγός

TIQQUN 1

Συνειδητό όργανο του Φαντασιακού Κόμματος. Ασκήσεις Κριτικής Μεταφυσικής (1999)

1. Ε λοιπόν, πόλεμος!

υπό μετάφραση, επιθεώρηση Hangover

2. Τι είναι η Μεταφυσική Κριτική;

3. Θεωρία του Μπλουμ

υπό έκδοση, εκδόσεις affect

4. Φαινομενολογία της καθημερινής ζωής

1) Από τα βάθη ενός ναυαγίου

5. Θέσεις για το Φαντασιακό Κόμμα

6. Η σιωπή και πέραν αυτής

7. Περί της οικονομίας θεωρημένης ως μαύρης μαγείας μια μεταφυσική κριτική

8. Προκαταρκτικά υλικά για μια Θεωρία του νεαρού κοριτσιού υπό έκδοση, εκδόσεις affect

9. Άνθρωποι-μηχανές, οδηγίες χρήσης

10. Οι μεταφυσικοί-κριτικοί εντός του «κινήματος των ανέργων»

11. Μερικές διακεκριμένες ενέργειες του Φαντασιακού κόμματος

TIQQUN 2 (2001)

Όργανο των σχέσεων εντός του Φαντασιακού Κόμματος. Ζώνη επιθετικής αδιαφάνειας

1. Εισαγωγή στον εμφύλιο πόλεμο Ελεύθερος Τύπος, μετ, Πάνος Τσαχαγέας Δεκέμβριος 2011

• Τελική προειδοποίηση προς το Φαντασιακό Κόμμα αναφορικά με το δημόσιο χώρο

• Carex Flacca, 2ο τεύχος. Νοέμβρη 2014 / αναδημοσιεύετε στο https://sinialo.espiv.net/ διαφοροποιημένος τίτλος

• Διαδικτυακή επιθεώρηση Hangover, Σε https://hangovertheory.substack.com/p/5ea μτφρ. Μανώλης Ψ. διαφοροποιημένος τίτλος

2. Η Κυβερνητική Υπόθεση

Συνέκδοση: Periplaneta & Εκδόσεις των Συναδέλφων, μετ, Χρήστος Πάλλας, 2023

3. Θέσεις για την τρομερή κοινότητα

4. Το πρόβλημα του κεφαλιού

affect, μτφρ. Ορέστης Στυλιανίδης - Έφη Χουλιαρά Μάρτιος 2026

5. «Μια κριτική μεταφυσική μπορεί να γεννηθεί ως επιστήμη των μηχανισμών …»

6. Έκθεση προς την S.A.S. C. αναφορικά με έναν αυτοκρατορικό μηχανισμό

• Notes sur le local

Carex Flacca, 5ο τεύχος. Άνοιξη του 2018 αναδημοσιεύετε στο https://sinialo.espiv.net/tiqqun

7. Το μικρό παιχνίδι του ανθρώπου του Παλαιού Καθεστώτος

8. Υπερηχογράφημα μιας δύναμης

αποσπάσματα θα δημοσιευτούν στο Hangover

9. Αυτό δεν είναι ένα πρόγραμμα υπό έκδοση, εκδόσεις affect

10. Πως να το κάνουμε;

μτφρ. κοπερτί Απρίλιος-Μάιος 2008 Θεσσαλονίκη

Κάλεσμα

εκδόθηκε το 2003, κυκλοφόρησε χέρι με χέρι. Μεταφράστηκε και μοιράστηκε με τον ίδιο τρόπο σε δεκάδες γλώσσες σε όλο τον κόσμο. Η πρώτη ελληνική έκδοση ακολούθησε τους κανόνες δημοσιότητας της Γαλλικής. Το βιβλίο δεν περιέχει καμία αναφορά σε χρονολογία έκδοσης, μεταφραστική ομάδα κ.λπ. Εξακολουθεί να μπορεί να βρεθεί εύκολα σε αρκετούς διαδικτυακούς τόπους σε μορφή PDF.

Κάλεσμα & άλλα κείμενα και γεγονότα Anonymes (παρουσίαση Julien Coupat)

Η επανέκδοση κυκλοφόρησε στις 25 Αυγούστου 2023 από τις εκδόσεις Divergences. Η έκδοση περιλαμβάνει κριτική παρουσίαση του Ζουλιέν Κουπά και είναι επαυξημένη με τα ακόλουθα κείμενα

εκδόσεις affect, μτφρ. Μυρτώ Ράις, Δεκέμβριος 2024 σειρά schisme No 2

• I NY

• Πίσω από τον τοίχο, στο βάθος του αδιεξόδου

• Η φλυαρία που έρχεται

• Προς το κίνημα

• Προλεγόμνα σε κάθε αντιφυλακιστικό αγώνα

• Το μεγάλο παιχίδι του εμφυλίου πολέμου

• Όταν ακούω τη λέξη κουλτούρα

• Θέσεις για τη Λιλ 2004

• Η ωραία κόλαση

Το κεφάλαιο του Καλέσματος “Προλεγόμενα σε κάθε αντιφυλακιστικό αγώνα” μπορεί να βρεθεί με διαφοροποιημένο τίτλο στο https://wormhole.noblogs.org

και “Το μεγάλο παιχνίδι του εμφυλίου πολέμου” με διαφοροποιημένο τίτλο στο https://rioters.espivblogs.net

Σ’ αυτή την ενότητα επίσης προτείνουμε να δείτε την πειραματική ταινία Et la guerre est à peine commencée / Και ο Πόλεμος Μόλις Ξεκίνησε, παραγωγής 2001

• Μετάφραση και υποτιτλισμός: έπεσε σκοτάδι [ https:// hazard-light.tumblr.com/ ]

• Αναδημοσίευση μαζί με το κείμενο του σεναρίου https://hangovertheory.substack.com

Αόρατη Επιτροπή

1. Η επερχόμενη εξέγερση

εκδόθηκε το 2007 από τις εκδόσεις La Fabrique . Το βιβλίο έτυχε τριών διαφορετικών εκδόσεων

• Η εξέγερση που έρχεται

Ελεύθερος Τύπος, μτφρ. Β.Σ. - Σωτήρης Γιαννέλης Δεκέμβριος 2010

• Η εξέγερση που έρχεται

κυκλοφόρησε χέρι με χέρι και σε περιορισμένα βιβλιοπωλεία. Αναρτημένο στο voidnetwork.gr.

• Η εξέγερση που έρχεται

Opportuna, μτφρ. Μυρτώ Ράις - Ρούλα Δημοπούλου 2019

2. Διευκρίνηση κυκλοφόρησε το 2009

• παρατίθεται στην έκδοση του Ελεύθερου Τύπου

• παρατίθεται στην έκδοση της Opportuna

• στο https://wormhole.noblogs.org

3. Διαδώστε την Αναρχία, Βιώστε τον Κομμουνισμό

2011, παρέμβαση στο συνέδριο The Anarchist Turn. Συμπεριελήφθει στο ομώνυμο βιβλίο της Pluto Press, 2013 με υπογραφή Οι κατηγορούμενοι του Tarnac. Αναδη- μοσιεύτηκε με βελτιώσεις το 2015 από το Ill Will υπό την υπογραφή της Αόρατης Επιτροπής

• στο https://wormhole.noblogs.org

4. Στους Φίλους μας

εκδόθηκε το 2014 από τις εκδόσεις La Fabrique

• Opportuna, μτφρ. Μ. Ράις - Ρ. Δημοπούλου 2021

• 6ο κεφάλαιο, Fuck off Google, Kosmonaut. μτφρ. Α. Γεωργίου, Ν. Φύτρου, Moses IX, 2017

5. Συνέντευξη της Αόρατης Επιτρπής

υπό μετάφραση, επιθεώρηση Hangover. Συνέντευξη υπό τον τίτλο “Die Wut gewinnt an Boden” που δημοσιεύτηκε στις 23 Απριλίου 2015 στην εφημερίδα Die Zeit φύλλο n0 17 Στις απαντήσεις έχουν τοποθετηθεί απόσπάσματα των Μύντσερ, Κανέτι, Αντόρνο, Μπένγιαμιν, Κάφκα, Μαρξ, Μπλανκί, Αλέζι Ντελ Ούμπρια κ.α.

6. «Ποτέ δεν υπήρξαν τόσοι πολλοί ειρηνιστές σε μια επο- χή που ο πόλεμος βρίσκεται παντού» | Παρέμβαση της αόρατης επιτροπής στην Chiapas. «Nunca ha habido tantos pacifistas como en una época en que la guerra está por todas partes», 2015, παρέμβαση στο CIDECI-UniTierra (Σαν Κριστόμπαλ ντε λας Κάσας, Τσιάπας), κατά τη διάρκεια μιας παρουσίασης του Στους φίλους μας. Αναρτήθηκε στο Artillería inmanente το 2019

υπό μετάφραση επιθεώρηση Hangover

7. Τώρα

εκδόθηκε το 2017 από τις εκδόσεις La Fabrique

Opportuna, μτφρ. Μ. Ράις - Ρ. Δημοπούλου2018

8. Ωραία ωσάν μια ακάθαρτη εξέγερση

εκδόθηκε τον Φεβρουάριο του 2019 ως πρόλογος της ιταλικής έκδοσης των τριών πρώτων βιβλίων της Αόρατης Επιτροπής, που συγκεντρώθηκαν σε έναν τόμο. Το γαλλικό πρωτότυπο δημοσιεύτηκε πρώτη φορά το Φεβρουάριο του 2022 στην εξαιρετική δια- δικτυακή επιθεώρηση Entêtement.

• στο https://wormhole.noblogs.org με διαφορποιημένο τίτλο

9. Communiqué no0

κυκλοφόρησε μέσω διαδικτύου στις 7 Φεβρουαρίου του 2022, ως απάντηση στην,καθοδηγούμενη από τις μυστικές υπηρεσίες, δυσφημιστική εκστρατεία από τον Τύπο εναντίον του βιβλίου Μανιφέστο Συνωμοσίας που είχε μόλις εκδοθεί. Μια πρώτη απόδοση του κειμένου είχε γίνει για τις ανάγκες της ελληνικής έκδοσης του Μανιφέστου Συνωμοσίας. Σε νέα βελτιωμένη μετάφραση παρατίθεται στον ανά χείρας τόμο (Το πρόβλημα με το κεφάλι, εκδ. affect) και στο Hangover

στη συνέχεια

1. Μανιφέστο Συνωμοσίας Anonymes, Εκδόσεις των Συναδέλφων. μτφρ. Μνώλης Ξανθός 2022

εκδόθηκε τοn Ιανουάριο του 2022 από τις εκδόσεις Seuil. Το βιβλίο κατόπιν των πιέσεων από τον Τύπο και τις μυστικές υπηρεσίες αποδημοσιεύτηκε. Μια συνέντευξη των ανώνυμων συγγραφέων με όλη την πρωτοφανή ιστορία ετοιμάζεται στη διαδικτυακή επιθεώρηση Hangover όπως και ένα κείμενα του Entêtement για τη σύνδεση του Μανιφέστου με το Κάλεσμα.

άλλες εκδηλώσεις του Φαντασιακού Κόμματος

• Comment tout a commencé: Thèses de Strasbourg, Moses Dobruška

κυκλοφόρησε πρώτη φορά στα γερμανικά στο Νο0 της Neue Berliner Illustrierte Zeitung και στα γαλλικά αναρτήθηκε στο Entêtement το Μάρτιο του 2024. τυπώθηκε και μοιράστηκε δωρεάν από το Hangover και αναρτήθηκε το Δεκέμβριο του 2023 με τίτλο

Πως άρχισαν όλα: Θέσεις του Στρασβούργου - Moses Dobruška

•το παραπάνω κείμενο στάθηκε αφορμή για την παρουσία μας στο non-kongress Βερολίνο 2024 - Το εμείς μιας θέσης. Στο Hangover βρίσκονται μεταφρασμένα τα προκαταρκτικά κείμενα του μη-συνεδρίου Ανακοίνωση no. 01: Πρόσκληση στο non-kongress- στο Βερολίνο στις αρχές του 2024, Bulletin no. 01: Πρόλογος – Πέρα από τα χειμερινά ανάκτορα και τη μεγάλη νύχτα της απεργίας – Η αναδιοργάνωση της Αυτοκρατορίας – Η προοπτική NON (ΜΗ) – Η σπουδαία φλυαρία (palaver) Bulletin no. 02: Γιατί NON (ΜΗ) – Τα μη-κινήματα – Μη-σκέψη – Η άρνηση είναι ριζοσπαστικός ρεαλισμός Bulletin no. 03: Το σημείο καμπής: Covid-19 – Κριτική της επιστήμης – Θρησκεία – Κατάσταση έκτακτης ανάγκης, Bulletin no. 04: (No) Future: Καθεστώς οικολογικής συσσώρευσης – Χρηματοπιστωτική αγορά – Νέα παγκόσμια αταξία, Bulletin no. 04: Τι είναι πολιτική; Περί οάσεων και εδαφών. Ηθική εναντίον πολιτικής εναντίον καθολικότητας – αποσύνταξη, λιποταξία, καταστροφή.

• ένας ενδεικτικός κατάλογος διαδικτυακών τόπων είναι τα Entêtement (Γαλλία), Nigredo (Ιταλία), Ficción de la razón (Ισπανία), Artillería inmanente (Μεξικό), Ill Will (ΗΠΑ) και το Non-Kongress (Γερμανία).

• Τα βιβλία των tiqqun και της Αόρατης Επιτροπής, με εξαίρεση το Κάλεσμα (Divergences), κυκλοφορούν από τις εκδόσεις La fabrique. Στις ίδιες εκδόσεις μπορεί κανείς να δει ενδεικτικά το Premières mesures révolutionnaires ― υπογράφεται από τους Eric Hazan (ιδρυτή των εκδόσεων) και Kamo, τον συλλογικό τόμο Police με έμφαση στο κείμενο του Julien Coupat, το άρθρο Pour un processus destituant: invitation au voyage - Για αποθεσμοποιητική διαδικασία: πρόσκληση σε ταξίδι, στη Liberation (24/01/2016) που υπογράφουν ο Hazan και ο Coupat και οπωσδήποτε τον πρόλογο À un ami υπογεγραμμένο από Κάποιους πράκτορες του Φαντασιακού Κόμματος στο Maintenant il faut des armes συλλογή κειμένων του Μπλανκί. Το επίμετρο Si la lecture de Mascolo est Possible με υπογραφή Deux amis, στην πρόσφατη έκδοση μιας επιλογής από τα ημερολόγια του Dionys Mascolo μπορεί επίσης να πιστωθεί στο Φαντασιακό Κόμμα.

• Από τις δημοσιεύσεις του Μαρσέλο Τάρι στα ελληνικά δε θα ήταν άσκοπο να διαβάσει κανείς το Ένα πιάνο στα οδοφράγματα, μτφρ. Παναγιώτης Καλαμαράς, Ελευθεριακή Κουλτούρα, 2017. Το Mario Tronti: το βασίλειο, αν το θέλουμε, δημοσιευμένο στο Hangover σε μετάφραση του Ν. Χαραλαμπόπουλου μπορεί να διαβαστεί συμπληρωματικά.

• Πέρα από τα κείμενα που συμπεριλαμβάνονται στην έκδοση Κάλεσμα & άλλα κείμενα και γεγονότα για την Λιλ πολιτιστική πρωτεύουσσα 2004 το σύνολο των κειμένων γι’ αυτή την υπόθεση μπορεί να βρεθεί στη διεύθυνση http://lafeteestfinie.free.fr/sommaire.htm

• στη Γαλλία μεταξύ Μαρτίου και Απρίλιου του 2006 υπήρξε προσπάθεια της κυβέρνησης να επιβάλλει ένα Σύμφωνο Πρώτης Απασχόλης (CPE) το οποίο αποσύρθηκε λόγω των ταραχών που ξέσπασαν. Τα κείμενα της Comité d’Occupation de la Sorbonne en Exil - Εξορισμένη Επιτροπή Κατάληψη της Σορβόννης, είναι τα πλέον συναφή με τις στρατηγικές επεξεργασίες του Καλέσματος και των Τικκούν και απηχούν ότι θα είναι η Αόρατη Επιτροπή στην συνέχεια. Όλες οι Ανακοινώσεις της μπορούν ακόμα να βρεθούν στο athens. indymedia.org στις μεταφράσεις του Πριονηστήριο το Χρυσό Χέρι.

• Το La Grève Infinie ―Απεργία Επ’ Αόριστον για τις απεργίες του 2010 πάλι στη Γαλλία εντάσσεται στην ίδια λογική. Μπορεί να βρεθεί στη μετάφραση του Voidnetwork σε συνεργασία με τις εκδόσεις Κενότητα με τη συνεργασία των συγγραφέων και της κολεκτίβας The Institute for Experimental Freedom στη διεύθυνση https://docs. google.com/document/u/0/d/1TkRJ-cyPUWohPuRDHW5 AOBYmxBhdZFABT1lOmkDwOfM/pub?pli=1

• Οι Des agents destitués du Parti Imaginaire ― Αποθεσμοποιημένοι πράκτορες του Φαντασιακού Κόμματος, υπέγραψαν τα κείμενα Contribution à la rupture en cours και Rupture dans la contribution en cours κατά τη διάρκεια των ταραχών των Κίτρινων Γιλέκων.

Ένας τέτοιος οδηγός ανάγνωσης δεν μπορεί να είναι εξαντλητικός, μπορεί ωστόσο να υπηρετήσει ως πλοηγός στον αστερισμό μιας στρατηγικής σκέψης υπό διαμόρφωση. Αρκετά από αυτά τα βιβλία και τα κείμενα θα εμφανιστούν στις εκδόσεις affect και στην επιθεώρηση Hangover ξεχωριστά ή σε συνεργασία και πάντα με προσανατολισμό στο πως κατασκευάζεται ένας κόσμος-αλήθειας.

Τηλέμαχος Δουφεξής Αντωνόπουλος, Θωμας Καραγιάννης

[Η μετάφραση έγινε από την ανάρτηση του κειμένου του Ian Alan Paul στο blog: The Frozen Sea Inside.]

Εννέα θέσεις για την παρούσα και τη μέλλουσα τάξη

I. Η παρούσα τάξη του κόσμου πλέον υποχωρεί και μια νέα τάξη πασχίζει τώρα να αναδυθεί και να επικρατήσει. Η πάλη αυτή διεξάγεται ταυτόχρονα, τόσο στην κλίμακα του πλανήτη όσο και στη μικροφυσική της καθημερινής ζωής.

II. Η κλιματική και περιβαλλοντική κρίση, η κρίση της οικονομικής ανάπτυξης και του παγκόσμιου καθεστώτος των συνόρων έχουν δείξει ότι η παρούσα τάξη δεν είναι πλέον δυνατό να εγγυηθεί «την καλή ζωή» για όσους βρίσκονται στο καπιταλιστικό κέντρο· και ως τέτοια έχει χάσει πια όλη της τη νομιμότητα.

III. Το στοίχημα για τις δυνάμεις του πυρήνα είναι να μπορέσουν η στρατιωτική υποταγή στο εξωτερικό και ο ασφαλειοποιημένος τρόμος στο εσωτερικό να επιλύσουν ή έστω να αναβάλουν επ’ αόριστον αυτές τις κρίσεις. Σαν αποτέλεσμα, όλο και περισσότερο, εγκαταλείπουν κάθε ίχνος δημοκρατικής πολιτικής, κρατικής πρόνοιας και φιλελεύθερης νόρμας.

IV. Η στρατιωτικοποιήση και η ασφαλειοποίηση αυτού του είδους αντανακλάται στην υποχώρηση από το πολιτικό, οδηγώντας σε ζωές που μόνη τους έγνοια είναι η ικανότητα να μπορούν να καταναλώνουν φτηνά αγαθά και ψηφιακό περιεχόμενο χωρίς διακοπές, βιώνοντας όλο και πιο μοναχικές υπάρξεις.

V. Η στροφή προς τη γυμνή κυριαρχία, στο επίπεδο του κράτους και της οικονομίας, εμφανίζεται σε μια ιστορική στιγμή όπου τέτοιες βάναυσες μέθοδοι έχουν αποδειχθεί αυξανόμενα εύθραυστες και αναποτελεσματικές, με τα μεγάλα κράτη να δέχονται ήττες από ασύμμετρες μορφές πολέμου και εξεγέρσεις.

VI. Οι μεγάλες δυνάμεις, λοιπόν, βασίζονται όλο και πιο πολύ σε θεαματικές μορφές βίας – μορφές που μετριάζουν την αντίσταση με το να συντηρούν το παρουσιαστικό της κυριαρχίας – όπως και σε μορφές γενοκτονικής βίας που δεν αφήνουν καμία δυνατή αντίσταση αφού καμία ζωή δεν απομένει.

VII. Σε κάθε περίπτωση, η αποδοχή της στρατιωτικοποιήσης και της ασφαλειοποιήσης εξακολουθεί να εξαρτάται από ένα μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού που εξακολουθεί να ικανοποιείται με τον ρόλο του θεατή και του καταναλωτή· και συνεχίζει να φιλτράρει με συνεχιζόμενη απάθεια την καταστροφή και το θάνατο που συσσωρεύεται ολόγυρα.

VIII. Αυτή η αναδυόμενη τάξη δεν μπορεί να καταστραφεί από την πολιτική, καθώς καμιά πολιτική μορφή δεν μπορεί πια να σταματήσει μια εξουσία που έχει αποσπαστεί από τέτοιες διαδικασίες. Η αντίδραση, αντιθέτως, πρέπει να είναι ηθική, απορρίπτοντας τη φτώχεια «αυτής της ζωής», μιας ζωής της οποίας προϋπόθεση είναι η παθητική κατανάλωση ή/και η καθυπόταξη.

IX. Η ηθική απόκριση σε αυτή την τάξη πραγμάτων παρουσιάζεται αναγκαστικά σαν αναταραχή, ως αναρχία, ως αποχώρηση από «αυτή τη ζωή» και αναζήτηση μιας ζωής της οποίας προϋπόθεση είναι η απόρριψη της αδιάκοπης υποβάθμισης και υποτίμησής της· σαν μορφή της καθημερινής ζωής που βιώνεται ενάντια σε οτιδήποτε επιχειρεί να την καθυποτάξει.

Μετάφραση: Μανώλης Ψ. (Manolis Psi).

Εικόνα: Vasily Vereshchagin, The Road of the War Prisoners (1878–1879).

[ Η μετάφραση έγινε από τη δημοσίευση του κειμένου στα γαλλικά στο Entêtement. Λάβαμε, επίσης, υπόψη και το πρωτότυπο ιταλικό κείμενο που δημοσιεύτηκε στο Nigredo.

μτφρ.: Marguerite Porete | έπεσε σκοτάδι ]

1. Τίποτα δεν είναι πιο επίκαιρο στους κινηματικούς κύκλους από την κριτική της στράτευσης και το στοχασμό πάνω «στην κρίση της στράτευσης». Θα μπορούσαμε να πούμε πως η αυστηρή ή αποθαρρυμένη παραδοχή της ανάγκης να ξεπεράσουμε την ταυτότητα του αγωνιστή [militant] αναπαριστά, για τον αγωνιστή τον ίδιο, ένα φόρο τιμής στο πνεύμα των καιρών. Όπως και στους άλλους τομείς, η εναλλακτική ανάμεσα στη διαλεκτική εξάρτηση της κριτικής προς το αντικείμενό της και τη θετική ετερότητα του διαχωρισμού, είναι καθαρή και ξάστερη. Το να εγκαταλείψουμε το πεδίο της ορατότητας της πολιτικής αυτo-αξιοποίησης, σημαίνει να αλλάξουμε πεδίο, να υπάρξουμε αλλού, να μιλήσουμε μία άλλη γλώσσα σε άλλες συνομιλήτριες. Από την ριζοσπαστική συνείδηση της συμπληρωματικότητας, λοιπόν, στην επινόηση νέων μορφών.

2. Οι μόνες περιστάσεις που είναι λογικό να κάνουμε νύξη στα φαινόμενα της σύγχρονης «ριζοσπαστικής» πολιτικής και τον κόσμο του «κινήματος» είναι εκείνες που αποτελεί αναγκαιότητα να εκθέσουμε τις αλληλέγγυες επιδιώξεις τους –μέσω του διαλόγου, της πρακτικής ή της συμπεριφοράς– σε σχέση με τις διαδικασίες της αναδιάρθρωσης και του εκσυγχρονισμού της αυτοκρατορικής εξουσίας. Σε αυτήν την περίπτωση, το αντικείμενο της διακήρυξης εντοπίζεται στις ίδιες τις διαδικασίες του εκσυγχρονισμού της διακυβέρνησης ως γενικής δυναμικής. Σε καμία περίπτωση, τα πολιτικά υποκείμενα που εμπλέκονται σε αυτές τις μεταβάσεις –μεταβάσεις που πρέπει να διευθετηθούν και να αναλυθούν χωρίς να κάνουμε παραχωρήσεις– δεν συγκροτούν έναν δημόσιο στόχο στον οποίο πρέπει να απευθυνθούμε. Η πολεμική θα ήταν μία ακόμη σύγκρουση, γι’ αυτό είναι πολύ καλύτερο να πάμε πιο μακριά. Κάτι τέτοιο δεν μας εμποδίζει καθόλου να λάβουμε υπόψη με σαφήνεια τις τελευταίες εξελίξεις και τις δυνάμεις που είναι παρούσες και να επιχειρήσουμε να τοποθετηθούμε στρατηγικά σε σχέση με αυτές. Το να αδράξουμε αυτόν τον σχηματισμό δυνάμεων, σημαίνει να δράσουμε παράπλευρα ή να υποχωρήσουμε για να δούμε καλύτερα, να στοχαστούμε με προοπτική, να αναπνεύσουμε: να μην επιτεθούμε στις υπόλοιπες πολιτικές μορφές που θέλουμε να καθαιρέσουμε, αλλά να αναποδογυρίσουμε το πεδίο τους, να συγκροτήσουμε ένα άλλο σχέδιο ικανό να ανατρέψει ολοκληρωτικά τους κανόνες ενός παιχνιδιού που στρέφεται στο κενό.

«Πιστεύω πως πρέπει να πούμε πως η αντίσταση και οι εν εξελίξει αγώνες δεν έχουν πλέον την ίδια μορφή. Το ζήτημα δεν είναι πλέον να συμμετάσχουμε σε αυτά τα παιχνίδια εξουσίας ώστε η ελευθερία και τα δικαιώματά της να γίνονται σεβαστά στο έπακρο, αυτά τα παιχνίδια δεν είναι πλέον ανεκτά. Το ζήτημα δεν είναι πλέον οι αντιπαραθέσεις στο εσωτερικό των παιχνιδιών, αλλά η αντίσταση στο παιχνίδι και η άρνηση του ίδιου του παιχνιδιού. Αυτό είναι που χαρακτηρίζει ένα μεγάλο αριθμό αγώνων και μαχών.» (Michel Foucault)

2 b. Για να ξεκαθαρίσουμε κάθε παρανόηση: η ιδέα πως πρέπει να αποφύγουμε να πούμε τα πράγματα καθαρά για χάρη ευκαιριακών θεωρήσεων, εκτός του ότι είναι τρομερά δειλή, αντικατοπτρίζει πλήρως την ίδια στάσιμη υποτέλεια στις λογικές της αναπαράστασης και του πολιτικού ανταγωνισμού. Το να αμβλύνουμε την οξύτητα μίας δήλωσης για να μην ενοχλήσουμε, σημαίνει πάντοτε να αποδεχτούμε την ίδια σφαίρα διαλόγου, τους ίδιους συνομιλητές και τον ίδιο ασφυκτικό αέρα. Το να σκεφτόμαστε, επομένως, πως αυτός ο ποταπός τακτικισμός προσομοιάζει σε μία στρατηγική και πως ένα μικρό παιχνίδι πολιτικής μίμησης καταλήγει στο να κερδίσουμε συμμάχους, υποστηρικτές ή απλώς ευήκοα ώτα στο μήνυμά της, αποτελεί μία ξεπερασμένη πλάνη. Δεν είναι εφικτό παρά αρθρώνοντας προσεκτικά διακηρύξεις που σηματοδοτούν μία ποιοτική διαφορά σε ηθικό επίπεδο που μπορούμε να συναντήσουμε τους φίλους που αξίζει τον κόπο να γνωρίσουμε, τους δυσαρεστημένους, τους ανυπόμονους, αυτούς και αυτές που δεν θέλουν να λένε ψέματα. Το να πούμε πως η πολιτική οικολογία αποτελεί σήμερα λόγο των κυβερνήσεων, δεν είναι ένας τρόπος να απαλλαγούμε από τη μνησικακία μας, αλλά σχετίζεται με το να απευθυνθούμε στην αισθητότητα αυτών που βλέπουν καθαρά τη φύση του προβλήματος και που έχουν την πρόθεση να δράσουν με συνέπεια.

3. Ο ρεφορμισμός και ο ριζοσπαστισμός αποσυντίθενται ταυτόχρονα. Αυτές οι τάσεις δεν είναι παρά οι δύο όψεις του ίδιου αδιεξόδου και είναι απόλυτα αλληλοεξαρτώμενες: δεν μπορούμε να στρέψουμε τον ένα πόλο εναντίον του άλλου χωρίς να τους θωρακίσουμε και τους δύο, όπως συμβαίνει πάντοτε με τους μηχανισμούς [dispositifs]. Στην ηθικιστική κριτική απέναντι στον πολιτικό οπορτουνισμό των διαφόρων οργανώσεων ή συλλογικοτήτων του «κινήματος», που διεξάγεται χάριν μίας αδιαλλαξίας στην αναπαραγωγή των ίδιων συμβολικών πρακτικών ή μίας αυτοκαταστροφικής καθαρότητας, αντιστοιχεί η εύστροφη επίδειξη της απουσίας ενδοιασμών χωρίς την παραμικρή προοπτική. Τα δύο μονοπάτια δεν είναι απλώς γεμάτα από λακούβες και αδιέξοδα, αλλά είναι επίσης σημαδεμένα από σφάλματα που κρύβουν τους δρόμους της εξόδου. Εν αρχή υπήρxε το Κίνημα / Και τώρα;

4. Γιατί να εγκαταλείψουμε τον δημόσιο χώρο της πολιτικής; Επιχειρούμε να μην αποφύγουμε το ερώτημα. Ας συνοψίσουμε αυτό το έργο, που χαρακτηρίζεται από όρους όπως απόσχιση, λιποταξία ή διαχωρισμός, σε τέσσερα απλά σημεία: να εμβαθύνουμε μία θέση, να υφάνουμε δεσμούς, να συγκροτήσουμε μία εντοπισμένη σύσταση [localiser une consistance], να συνεισφέρουμε στην επίθεση τις στιγμές της εξέγερσης. Αυτά τα τέσσερα σημεία μπορούν επίσης να ανακεφαλαιωθούν, αδιάκριτα, στη συνωμοσία ή στο χτίσιμο του κόμματος. Το κόμμα δεν είναι μία δομή, ένα υποκείμενο ή ένας επίσημος μηχανισμός προσβάσιμος στο κοινό, αλλά ένας υπόγειος συντονισμός μορφών και αισθητών πόρων που συγκλίνουν σε συνωμοτικό επίπεδο. Το ιστορικό κόμμα, το κόμμα των αισθητών μορφών οι οποίες γίνονται στρατηγική διαίσθηση. Η υπερτροφική επέκταση του βιοπολιτικού ιστού σε όλους τους τομείς και η αναδίπλωσή του στον εαυτό του, καθιστούν την εξουσία ένα περιβάλλον [milieu] και την αντίσταση έναν άγνωστο – σε καμία περίπτωση δεν έχουμε να κάνουμε με υποκείμενα. Το να φανταστούμε τις εαυτές μας στην κεφαλή των μελλοντικών επαναστάσεων ως ένα θεωρητικό μυαλό, ως κέντρο της πολιτικής διαμεσολάβησης ή ως πεφωτισμένη πρωτοπορία, είναι απλώς γελοίο: σε αυτήν την εποχή το έργο των επαναστ(ρι)ών συνίσταται στο να θέσουν τις ιδέες τους σε κυκλοφορία, στο να προετοιμάσουν τις συναντήσεις και στο να επιτρέψουν το στρατηγικό συνδυασμό τους. Το Nigredo επιθυμεί να κάνει λόγο για την πρώτη, αρνητική φάση αυτής της μεταμόρφωσης.

«Το προλεταριάτο φέρει, από εδώ και στο εξής, εντός της ίδιας του της ύπαρξης, το άμεσο περιεχόμενο των καθηκόντων του και δεν έχει πλέον ανάγκη το επίσημο κόμμα. Δεν μπορεί να “υπάρξει” παρά σαν τον δικό του ιστορικό κόμμα» (Bériou).

5. Η εμβάθυνση μίας θέσης. Ο χώρος της σκέψης. Παρατηρούμε σε όλα τα πεδία του παρόντος όπου κάτι διακυβεύεται, μία γενική αναδιοργάνωση των εδραιωμένων μορφών και μία παρακμή όλων των σταθερών συντεταγμένων. Δεν υπάρχει ούτε πυξίδα ούτε σημαδεμένο μονοπάτι, κυρίως στις συνταγές της επαναστατικής πολιτικής. Πρέπει να ξεκινήσουμε από το λεξιλόγιο. Η σύγχυση της γλώσσας, όπως συμβαίνει συχνά, έχει ως αποτέλεσμα, οι κατηγορίες που σε προηγούμενους κύκλους θα μπορούσαν να συλλάβουν την αποφασιστικότητα της σύγκρουσης, τη στιγμή που ο εχθρός έχει μετασχηματίσει το πεδίο του αγώνα, να γίνονται εργαλεία του αντίπαλου στρατοπέδου, φορείς ειρήνευσης. Σήμερα, το δημόσιο πρόσωπο της προσταγής ενσαρκώνεται στις ηθικιστικές εντολές του προοδευτισμού –ενός προοδευτισμού που εξατομικεύεται στην ενοχή του υποκειμένου και των καθημερινών του συμπεριφορών– στο περιβαλλοντικό, πολιτισμικό, ταυτοτικό πεδίο, καθώς και στο πεδίο της έκφρασης. Όχι πλέον ο νόμος αλλά ο κανόνας, όχι πλέον η απαγόρευση αλλά ο γενικευμένος πολλαπλασιασμός των τεχνικών του εαυτού, της φροντίδας, της πολυμορφικής και εξατομικευμένης εξημέρωσης. Αυτό σημαίνει πως οι χειρονομίας της ανυποταξίας παίρνουν συχνά την ενστικτώδη μορφή του κυνισμού, της δεξιάς, της συντηρητικής αντίδρασης. Ο πραγματικός punk, σήμερα, υπερασπίζεται μία συμβολική σφαίρα που έχει εσωτερικεύσει κατά την προγενέστερη κοινωνικοποίησή του, την οποία ξαφνικά η νέα κοινωνική σύνθεση του έχει αποσπάσει. «Η εξέγερση μετατοπίζεται στα δεξιά» αποτελεί ένα καθησυχαστικό μότο ώστε να μην κινηθούμε σε βάθος και να ευθυγραμμιστούμε με την κανονικοποίηση. Το διακύβευμα συνίσταται στο να κατανοήσουμε και να περιγράψουμε αυτό το νέο πρόσωπο της εξουσίας, να εξηγήσουμε τις ενδογενείς αρθρώσεις μέσω των οποίων επενδύει και κινητοποιεί το φαντασιακό, επενδύει τη γλώσσα των υποκειμένων, αγγίζει το πραγματικό. Μέσω των οποίων, με άλλους όρους, κατασκευάζει την ψυχή.

«Αυτός που τολμά να αναλάβει την οργάνωση ενός λαού, πρέπει να αισθάνεται ικανός να μεταλλάξει, για να το πούμε έτσι, την ανθρώπινη φύση, να μεταβάλλει το κάθε άτομο, το οποίο αποτελεί καθεαυτό ένα τέλειο και αυτόνομο όλον, σε ένα τμήμα ενός μεγαλύτερου συνόλου, του οποίου το άτομο αποτελεί με κάποιο τρόπο τον αποδέκτη της ζωής και της ύπαρξης». (Rousseau)

Ο καπιταλιστικός πολιτισμός που ξεκίνησε με τη δημιουργία ενός επιστημονικού, στρατιωτικού και βιομηχανικού συμπλέγματος κλυδωνίζοντας στη ρίζα τους όλα τα θεμέλια των προγενέστερων μορφών ζωής, έχει προσεγγίσει το σημείο της απόλυτης κορύφωσής του: υπάρχει μία γραμμή που ξεκινά από την κατάφαση του υπολογιστικού λόγου και απολήγει στην εξάλειψη της εμπειρίας, περνώντας στο ενδιάμεσο από τη στατιστική, τον American way of life [Αμερικάνικος τρόπος ζωής], την πυρηνική ενέργεια, τη βιομηχανία της διασκέδασης, χωρίς να ξεχνάμε τον κοινωνικό δαρβινισμό, τη σειριοποίηση των θανάτων στις παγκόσμιες συγκρούσεις και τα αλγοριθμικά δίκτυα που λειτουργούν ως διαμεσολαβητές στις σχέσεις μας.

Τα εν λόγω σημεία συνιστούν τα στάδια μίας διαρκούς διαδικασίας αξιοποίησης και της αέναης επιβεβαίωσης αυτής της γιγαντιαίας μεταφυσικής εμπειρίας που ονομάζουμε Επιστήμη, Κεφάλαιο, Δύση. Το να αντιληφθούμε το πέρασμα αυτού του ορίου που αποτελεί τη μόνιμη καταστροφή ενός πολιτισμού, όπου κάθε εναπομείναν χώρος αναστρέφεται και συμπιέζεται στο έπακρο για να εξαχθεί και η τελευταία ρανίδα προς χάριν της οικονομίας, της διαφήμισης και της αυτο-αξιοποίησης συνεπάγεται να προβούμε σε μία επανεπεξεργασία της γλώσσας μας. Καμία από τις βασικές λέξεις του λεξιλογίου μας δεν μπορεί να παραμείνει άθικτη: επανάσταση και κοινότητα, πολιτική και ιστορία δεν σηματοδοτούν πλέον το ίδιο πράγμα. Μία επανάσταση που δε διανοίγει τα άγνωστα μονοπάτια της χειραφέτησης εντός της γραμμικής ή κυκλικής εξέλιξης της ιστορίας, αλλά επανέρχεται με μία σπειροειδή κίνηση στην επίμονη απαρχή [origine] που προσέβαλε τα όργανα της πολιτικής δράσης, ώστε εν τέλει να την καθαιρέσει, μπορεί να συνιστά μία μετάλλαξη αυτού που έχουμε, έως σήμερα, ονομάσει επανάσταση; Μία πολιτική που αποτελεί ένα κάλεσμα για να εξέλθουμε από την πόλη, για να οικοδομήσουμε μία εντασιακή εξωτερικότητα ως προς τον τρόπο ζωής που μας επιβάλλεται και ως προς τα όπλα μέσω των οποίων οι ψυχές μας κατασκευάζονται τεχνητά, αντιστοιχεί σε αυτό που έχουμε γνωρίσει υπό το όνομα της στράτευσης; Και τι συμβαίνει με την κοινότητα, στην οποία ο Λαντάουερ αφιέρωσε την Σοσιαλιστική Λίγκα εδώ και πάνω από έναν αιώνα; Τι να κάνουμε στον κόσμο του ψηφιακού και της πυρηνικής ενέργειας νέας γενιάς;

Αυτή η αλχημεία των νέων μορφών και των συνωμοσιών που βλέπουμε να κινητοποιούνται στα μη-κινήματα [i] του παρόντος, ανάμεσα σε συνωμοτικές γλώσσες, «διαγώνιες υποκειμενικότητας» [1] και εναλλακτικές αφηγήσεις, αποτελούν μία δεξαμενή ζωτικών δυνάμεων για την κατασκευή μίας πολιτικής εντασιακότητας ενάντια στην πολιτική. Και κάτι τέτοιο δεν έχει να κάνει με ένα παιχνίδι με τις λέξεις: το να μετέλθουμε σε μία πολιτική εντασιακότητα –διατηρώντας μόνο τον επιθετικό προσδιορισμό [όσον αφορά στην πολιτική, Σ.τ.Μ.]– σημαίνει να διασχίσουμε ένα όριο, πέραν του οποίου οι δυνάμεις είναι δυσδιάκριτες και διάσπαρτες, σημαίνει να τους δώσουμε συνοχή και μία μέθοδο. Σημαίνει να βάλουμε ένα στοίχημα. Αλλά κάτι τέτοιο περνάει από τη διαμόρφωση ενός φαντασιακού: αυτού που είναι περισσότερο από όλα απόν σήμερα, τη στιγμή που οι αναπαραστάσεις της επαναστατικής πολιτικής έχουν διαλυθεί, ακόμη και οι ιδεολογικές.

6. Να υφάνουμε δεσμούς. Η εποχή βρίσκεται στις απρόβλεπτες συναντήσεις και τις αναπάντεχες συνέργειες που πρέπει να τις αναζητήσουμε στην έρημο. Το να συνωμοτούμε δεν αποτελεί μία ποιητική πρόταση, είναι αντιθέτως μία πρακτική πρόταση. Οι δυνητικοί αντιφρονούντες δεν βαδίζουν πάντα με ένα σήμα στο πέτο, θα πρέπει να τους βρούμε. Αυτή η επίκληση στη συνάντηση και στους δεσμούς δεν μπορεί, ωστόσο, να αποτελέσει ένα άλλοθι για να αποφύγουμε τα ερωτήματα του επαναστατικού ορίζοντα. Η απώλεια που κληροδοτήσαμε από την αποτυχία των προγραμμάτων του ριζοσπαστικού εργατικού κινήματος θα πρέπει να γίνει αντικείμενο επεξεργασίας μέχρι τέλους: το να επαναφέρουμε την πολιτική πρόταση στην ηθική διάσταση από την οποία αναδύεται, δε συνεπάγεται να απαρνηθούμε το όριο πέραν του οποίου οι ηθικές χειρονομίες αποκτούν μία πολιτική δύναμη και εντασιακότητα. Θα πρέπει να συνάξουμε τους δεσμούς γύρω από μία αλήθεια η οποία δε μπορεί να συγκροτηθεί παρά μέσα από ερωτήματα, η οποία θα πρέπει να υποδέχεται εντός της εμπειρίας αυτό που απομένει, αυτό που τροφοδοτεί μία θέση. Βέβαια, η απώλεια αξιόπιστων επιλογών όπως μας παραδίδονται από τον πλουραλισμό της πολιτικής κληρονομιάς, από τις ιδεολογικές συνθέσεις του παρελθόντος, από τη διάρρηξη της συνέχειας των παραδόσεων, μας αφήνουν ορφανούς. Όμως αυτό που ενισχύει τη σύγχυση, είναι σίγουρα η απουσία ενός πεδίου επαλήθευσης εντός του οποίου οι εμπειρίες μπορούν να ταξινομηθούν. Επειδή ο κομμουνισμός ανήκει στην εμπειρία, τη σχέση, τη συνάντηση, πρόκειται για μία θεμελιώδη και πρωτογενή διάσταση που διαφεύγει κάθε οργανωσιακής θέλησης, ενώ η επανάσταση δεν συνιστά κάτι τέτοιο καθώς αποτελεί το προϊόν μίας στρατηγικής απόπειρας. Μέχρι πού μπορούμε να ανατρέξουμε στην αναζήτηση συντεταγμένων προσανατολισμού; Το σημείο αναφοράς για την επαλήθευση των στρατηγικών ήταν η σύγκρουση, αλλά σε τι αναφερόμαστε τη στιγμή που η ίδια η σφαίρα της πολιτικής τίθεται υπό διερώτηση ως προς το νόημα της; Από τη στιγμή που οι ιδέες της επανάστασης και της νίκης αμφισβητούνται; Το να υφάνουμε δεσμούς, σημαίνει να καλλιεργήσουμε τον κομμουνισμό διατηρώντας την ιδέα της επανάστασης στην κατάσταση μίας υπόθεσης προσωρινά ανενεργής. Ως εκ τούτου: μία αποσυντάσσουσα προοπτική θα πρέπει να στοχαστεί εκ νέου και να μην παραλείψει το στενό πέρασμα της επανάστασης –θα επανέλθουμε σε αυτό– και οι πόλοι του κομμουνισμού και της επανάστασης δεν θα πρέπει να διακριθούν οριστικά. Αντιθέτως, το παρόν είναι αυτό ενός συνωμοτικού και καταποντισμένου κομμουνισμού· αλλά όπως τη συνωμοτική φάση του εργατικού κινήματος διαδέχθηκε, διαμέσου της μπλανκικής και της πρωτοκομμουνιστικής ιστορίας των διάσπαρτων σεκτών, η πολιτική αναγέννηση εντός της συνέχειας του ιστορικού κόμματος, οι νέοι επαναστατικοί κύκλοι θα διανοιχθούν πέρα από την επιμονή κάθε φορμαλιστικής δομής. Αναμένοντας, στο βαθμό που η εποχή το επιτρέπει, η οπτική του ενιαίου θα πρέπει να διατηρηθεί είτε ολιστικά είτε θραυσματικά.

7. Να συγκροτήσουμε μία εντοπισμένη σύσταση. Το πεδίο επάνω στο οποίο το συντετριμμένο «εμείς» των επαναστατών, αν κάτι τέτοιο υφίσταται, βρίσκεται σε μεγαλύτερη υπαναχώρηση απ’ ότι στους υπόλοιπους. Σχετίζεται με το μη επιλύσιμο ζήτημα της αυτονομίας τεθειμένο πέραν των ιδεολογικών απλουστεύσεων της διαμοιρασμένης αναδίπλωσης η οποία στην περίπτωση του οργισμένου φορμαλιστικού ρεφορμισμού μετατρέπεται σε κοινό τόπο: η επανάσταση, έγραφε ο Montaldi, είναι μία δύναμη όχι μία μορφή. Εντός του χώρου που εντοπίζεται και οργανώνεται από το πλέγμα της σύγκρουσης, η ενίσχυση των υλικών δομών που επιτρέπουν μία σχετική ανεξαρτησία σε σχέση με τους πόρους του εχθρού, μας επιτρέπει να διαφύγουμε της προσταγής του κατεπείγοντος και να αναπνεύσουμε λιγάκι. Επομένως, η δημιουργία αυτών των πόρων δεν έχει κανονιστική ηθική (morale) [ii] αξία: δεν υπάρχει κλίμακα μέτρησης των μέσων διαβίωσης ή πρακτικές υλικής αναπαραγωγής οι οποίες να ταξινομούνται σύμφωνα με την αύξηση της ριζοσπαστικότητας, της καθαρότητας ή της αυτονομίας, αλλά η σχετικότητα αυτών των πόρων σε ένα τόπο εντός του οποίου είναι χρήσιμοι και δυνατοί, εντός του οποίου διανοίγουν έναν χωρο-χρόνο. Το ότι αυτοί οι χώροι της ηθικής και υλικής ενίσχυσης, της κυκλοφορίας των μέσων και των γνώσεων, μπορεί να αφορούν είτε στις δεξιότητες κρούσης είτε στη διεξαγωγή της μελέτης είναι άνευ σημασίας: σε όλους τους τομείς, η δυνατότητα μίας περιθωριακής στρατηγικής σε σχέση με τους υφιστάμενους θεσμούς αποτυγχάνει όλο και περισσότερο από τους πρακτικούς και τους ιδεολογικούς περιορισμούς που την καταδυναστεύουν. Καθίσταται ολοένα και πιο αναγκαίο να οργανωθούμε έξω και δίπλα από τους μηχανισμούς που διευθετούν τη συλλογική μας ζωή, από τους οποίους εξαρτόμαστε για την κάλυψη των καθημερινών μας αναγκών, ακριβώς επειδή αυτοί γίνονται όλο και περισσότερο ασφυκτικοί. Η συγκεκριμένη τάξη δραστηριοτήτων, ακόμη μία φορά, μπορεί να οδηγήσει στην εμπειρία του κομμουνισμού. Και σε αυτήν την περίπτωση, η διαλεκτική σχέση τίθεται ανάμεσα στο ηθικό πεδίο του byt, [iii] δηλαδή της μορφής ζωής και αυτή του επαναστατικού ορίζοντα. Αντίθετα με ό,τι έχει γραφτεί αυτά τα τελευταία χρόνια, ακόμη και από γειτονικές χώρες, η διαδικασία εκείνη που συνίσταται στο να διαχωρίσουμε τον κομμουνισμό από την επανάσταση, το ηθικό παιχνίδι και την πολιτική δύναμη, συνιστά μία εμπειρία που μπορεί να αποβεί καταστροφική. Όχι επειδή είναι λάθος το ότι ο ηγεμονικός μύθος της Επανάστασης έριξε μία διαβρωτική σκιά επάνω στη ζωτική πραγματικότητα των εντόπιων συστάσεων και την πολλαπλότητα των μειονοτικών, άμεσων και σχισματικών κομμουνισμών που διασχίζουν την ιστορία των επαναστατικών κινημάτων, αλλά επειδή η σχέση ανάμεσα σε αυτές τις δύο πτυχές είναι περισσότερο σύνθετη από ένα αντικρουόμενο, δηλαδή διαλεκτικό ζεύγος. Δύο σημεία:

a. Ο ορισμός της επανάστασης ως κάτι καθολικού, προοδευτικού και νομιμοποιημένου από μία ρήξη στη ροή της ιστορίας, παράγεται την ίδια στιγμή που αυτή η κατηγορία κωδικοποιείται –εκκινώντας από την αρχαία κοσμικο-κυκλική σημασία της που οδηγεί πίσω στην Ελλάδα– αποσυνδεδεόμενη από το σύνολο των πιο διευρυμένων πρακτικών βίαιης ανατροπής: ξεσηκωμοί, εξεγέρσεις, εμφύλιοι πόλεμοι, ξεσπάσματα χωρικών. Μετατρεπόμενη, σύμφωνα με τα λόγια του Δούκα του Liancourt που απευθύνονταν στον Λουδοβίκο ΙΣΤ’, σε κάτι διαφορετικό από τις επαναστατικές χειρονομίες, η Επανάσταση καθίσταται μία καταγωγική αρχή [origine], ένας μηχανισμός ιστορικής νομιμοποίησης. Αλλά αυτός ο μηχανισμός αντιστοιχούσε ποτέ στην πραγματικότητα των επαναστάσεων; Το να βραχυκυκλώσουμε το επαναστατικό αντικείμενο δε σημαίνει να το εγκαταλείψουμε αλλά να το αποδομήσουμε.

b. Όπως το θέτει ο Reiner Schürmann στις σελίδες που κάνει λόγο για την απόδομηση της πολιτικής, ξαναγυρνώντας στις αναφορές της Χάννα Άρεντ για να αποκαταστήσει την εγκληματική πολιτική τύφλωση του Χάιντεγγερ, οι ιστορικές στιγμές κατά τις οποίες παρατηρείται μία προσωρινή απουσία του θεμελίου στο πολιτικό πεδίο, μία καθαίρεση της αρχής του θεμελίου, ως προέλευσης και ως προσταγής, συνίστανται στα μεμονωμένα επεισόδια όπως αυτό της Κομμούνας του 1871, της εξάπλωσης των γαλλικών λαϊκών εταιρειών μεταξύ του διαστήματος του 1789 και του 1793, των αυτοδιαχειριζόμενων κοινοτήτων κατά την αρχική φάση της ίδρυσης των Ηνωμένων Πολιτειών, του κομμουναλισμού που εντοπίζουμε αρκετά νωρίς στην αίρεση των Αδελφών του Ελεύθερου Πνεύματος. Τι άλλο είναι αυτά τα συμβάντα αν όχι παραδείγματα πολιτικής δράσης; Τι είναι αυτό που τα διαφοροποιεί από την επανάσταση ως ηγεμονία; Ο Σύρμαν λέει πως η πολιτική δράση αποδομείται με το να την οδηγήσουμε στο πεδίο της παρουσίας, αποτρέποντάς την, έτσι, να αποκρυσταλλωθεί από τη νομιμοποιητική δομή του θεμελίου σε ένα παρόν που διαιωνίζεται, αποτρέποντάς την, δηλαδή, να καταστεί καθολική.

8. Να συνεισφέρουμε στην επίθεση. Μπορούν να μεταχειριστούν ατελείωτους λόγους για να μας εξηγήσουν πως οι εξεγέρσεις κινδυνεύουν να γίνουν μία άλλη κυρίαρχη αντίφαση, πως εντός του μετα-μοντέρνου πλαισίου κάθε πρακτική ισοδυναμεί με μοναδικές ηθικές χειρονομίες. Κάτι τέτοιο δεν μας ενδιαφέρει. Υπάρχουν πρακτικές και χειρονομίες που επιτρέπουν να ξεπεράσουμε αποτελεσματικά ένα επίπεδο έντασης και οι οποίες διαγαύζουν όλα τα υπόλοιπα επίπεδα υπό ένα διαφορετικό πρίσμα. Όλα τα μέτωπα της σύγκρουσης, όλες οι συγκρούσεις δεν μπορούν να θεωρηθούν ως ένας τοίχος από καουτσούκ πάνω στον οποίο θα προσκρούσουμε. Ωστόσο, είναι οι νέοι μελλοντικοί ξεσηκωμοί, τα χρόνια που έρχονται, που θα διασαφηνίσουν τις προοπτικές, που θα δώσουν μορφή στα τραυλίσματα και που θα συνθέσουν τις μεμονωμένες προσπάθειες σε μία στρατηγική. Θα πρέπει να ξεκινήσουμε από κάπου και εμείς στοιχηματίζουμε πως αυτό το σημείο αποτελεί μία στέρεα βάση.

[1] Όρος που χρησιμοποιείται από πολλούς στοχαστές, μεταξύ άλλων και της Ναόμι Κλάιν, ώστε να περιγράψει τον τρόπο με τον οποίο η συνωμοσιολογία αρνείται την επιβολή που υφίσταται το ψηφιακό υποκείμενο προσεταιριζόμενη το μελανό του σημείο, δηλαδή την ταυτοποίηση των λύσεων και των εναλλακτικών εξηγήσεων οι οποίες αποκλίνουν από την κριτική και τη χειραφετητική ορθολογικότητα. Είναι αχρείαστο να πούμε πως η συγκεκριμένη οπτική είναι εντελώς λανθασμένη.

Σημειώσεις της Μετάφρασης

[i] Όρος, τον οποίο εισήγαγε ο Αμερικανο-Ιρανός κοινωνιολόγος Asef Bayat και τον οποίο η ομάδα του περιοδικού Endnotes ανέπτυξε περαιτέρω στο κείμενο της για τις σύγχρονες εξεγέρσεις μετά το 2008, με τίτλο Εμπρός Βάρβαροι. Μία από τις βασικές θέσεις του κειμένου εντοπίζεται στην έννοια της σύγχυσης, η οποία κινητοποιεί τα πλήθη των σύγχρονων εξεγερμένων. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τους Endnotes, οι διάφορες υποκειμενικότητες ανά τον κόσμο εξεγείρονται καθώς προσεταιρίζονται μία διακριτή ταυτότητα και εκκινούν από το πεδίο της ιδιαίτερης ταυτοτικής τους καταπίεσης, την οποία όμως ταυτόχρονα επιθυμούν να υπερβούν. Η εν λόγω αντίφαση περιγράφει τη σύγχυση των σύγχρονων εξεγέρσεων, η οποία, ωστόσο, μπορεί να αποτελέσει και έναν καταλυτικό παράγοντα εντός τους διανοίγοντας μία προοπτική που θα διαρρήξει τα όρια και τους υφιστάμενους ταυτοτικούς διαχωρισμούς. Οι Endnotes υπογραμμίζουν την ετυμολογία της λέξης confusion [σύγχυση] στα αγγλικά, con-fusion, που σηματοδοτεί ταυτόχρονα τη σύγ-χυση, τη σύν-τηξη, τον συγκερασμό δηλαδή των διακριτών ταυτοτήτων.

Στα ελληνικά, Εμπρός Βάρβαροι, μτφρ. φίλες της αναταραχής / εχθροί του έθνους, 2022.

https://yfanet.espivblogs.net/files/2022/12/BARBARIANS-2022-06-26-FRIX-1.pdf

[ii] Αποδίδουμε τον όρο morale ως κανονιστική ηθική. Μεταξύ της έννοιας της ηθικής, éthique, και της κανονιστικής ηθικής, morale, υφίσταται μία θεμελιώδης διαφορά. Η πρώτη βασίζεται σε έναν τρόπο ύπαρξης, σε μία πρακτική του ζην ενώ η δεύτερη σε ένα κωδικοποιημένο σύστημα κανόνων που εγγράφονται σε ένα δόγμα. Για μία διεξοδικότερη επισκόπηση, κάποια μπορεί να ανατρέξει στο έργο του ύστερου Φουκώ ή στο έργο του Ντελέζ, Σπινόζα. Πρακτική φιλοσοφία, στο Κεφάλαιο 2.

Σύμφωνα με το περιοδικό Tiqqun: «Στο δικό μας στόμα, ο όρος «ηθική» περιγράφει καθετί που έχει σχέση με τις μορφές-της-ζωής. Ηθική του μέλλοντος ή της ευαλωτότητας, βιοηθικές ή ηθική του εμπορίου: όλες αυτές οι θεωρήσεις προτείνονται ως ανίσχυρες εναλλακτικές λύσεις υπό το καθεστώς της καθαρής αστυνομικής δύναμης και αυτοαποκαλούνται «ηθικές». Κάτι τέτοιο δεν βγάζει νόημα. Μία παγιωμένη ηθική δεν είναι εφικτή. Δεν υπάρχει παρά μόνο το παιχνίδι ανάμεσα στις μορφές-της-ζωής, και τα πρωτόκολλα πειραματισμού που σχηματοποιούν τοπικά το πλέγμα τους.» [Επίμετρο στην ιταλική έκδοση της Θεωρίας του Bloom, Μάρτιος 2004].

[iii] «Αναρίθμητοι, ανάμεσα στους μπολσεβίκους, την δεκαετία του ‘20 μιλούσαν για το novy byt –τη νέα μορφή ζωής– ως τον θεμελιώδη αγώνα που έπρεπε να κερδηθεί κατά τη διάρκεια της επαναστατικής διαδικασίας μέσω, για παράδειγμα, της δημιουργίας κομμούνων. Αυτή η μάχη χάθηκε την επόμενη δεκαετία ξεκινώντας συγκεκριμένα από την απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος, στις 29 Μαΐου του 1930, όταν ο σταλινισμός κατόρθωσε να αποκαταστήσει τις ιδεολογικές προϋποθέσεις της μικρο-αστικής μορφής ζωής και ανακήρυξε τα σχέδια που σχετίζονταν με την κατασκευή νέων μορφών ζωής ως “εξτρεμιστικά”, “άνευ θεμελίων” και “ημι-φαντασιόπληκτα”: από κάθε άποψη, τίποτα άλλο παρά κομπλιμέντα. Ο Μαγιακόφσκι είχε αυτοκτονήσει ήδη ένα μήνα πριν από αυτήν την απόφαση» [Marcello Tarì, Δεν υπάρχει μία θλιμμένη επανάσταση. Ο κομμουνισμός της αποσύνταξης, μτφρ. Carla Bottlglieri, Alice Godfoy, Auguste Kraska, éditions divergences, 2019].

Θερμές ευχαριστίες στον Ηλία Διάμεση που συμφώνησε συμπεριληφθεί η μετάφρασή του Ένας οργασμός της Ιστορίας, στην έκδοση.

Για το PDF

https://affecteditions.gr/wp-content/uploads/2025/11/homage_A3.pdf

Για τα DOCS

https://affecteditions.gr/#docs

editorial

O Gianfranco Sanguinetti πέθανε στις 3 Οκτωβρίου του 2025 στην Πράγα σε ηλικία 77 ετών. Αν υπάρχει κάτι που θα λείψει τώρα που έσβησε η φωνή του είναι η ικανότητα και η ετοιμότητα να διατυπώνει κανείς το προφανές εκείνη ακριβώς τη στιγμή που αυτό το προφανές αμφισβητείται από τους μηχανισμούς κυριαρχίας που, όντας αποφασισμένοι να διαρκέσουν με κάθε τίμημα, φτάνουν στο σημείο να παραχαράσσουν την πραγματικότητα σε μια ατέρμονη, μοναχική και αδιέξοδη πορεία από καταστροφή σε καταστροφή έως ότου να απομείνει μοναχά μια ακατοίκητη έρημος. Η φωνή του Sanguinetti θα ηχεί πάντοτε ως προειδοποίηση ενάντια στην επέκταση της ερήμου και ως κάλεσμα στις πραγματικές δυνατότητες να καταστήσουμε το εφικτό εφικτό καταστρέφοντας ό,τι μας καταστρέφει: είτε επρόκειτο για τη βόμβα στην Piazza Fontana που εγκαινίασε την false flag τρομοκρατία των μυστικών υπηρεσιών, είτε για την συγχώνευση του κράτους με το οργανωμένο έγκλημα, είτε για τον ιστορικό συμβιβασμό της αριστεράς —σήμερα μια προφανής κοινοτοπία αλλά τότε μια πρωτότυπη σύλληψη της κοινωνικής μηχανικής της αντιεξέγερσης—, είτε για το νέο αυταρχικό παράδειγμα που εγκαινίασε η πτώση του ανατολικού μπλοκ, είτε για την αποδιάρθρωση της λογικής του παγκόσμιου εγκλεισμού υπό το πρόσχημα μιας πανδημίας που του έδωσε στον Sanguinetti την δυνατότητα να ολοκληρώσει την θεώρηση του για το νέο Δυτικό Δεσποτισμό, είτε, ακόμα, επρόκειτο για τη διατύπωση στρατηγικής κατά την εμπλοκή του στην παρατεταμένη εξέγερση στην Ιταλία τη δεκαετία του ’70 και σε διάφορες άλλες μεριές της Ευρώπης, ο Sanguinetti υπήρξε μια συνεπής, έγκυρη και έγκαιρη άρθρωση, μελωδία, αντίστιξη, ουρλιαχτό ενάντια στο προφανές του ισχύοντος. Από πλευράς του υπήρξε διακινδύνευση και θάρρος, ενίοτε εκείνο το ιδιαίτερα δύσκολο είδος του θάρρους το μοναχικό, αλλά, κατά τη γνώμη μου δεν είναι αυτό το σημείο της βιογραφίας του στο οποίο θα έπρεπε κανείς να εστιάσει. Προσωπικά προτείνω εκείνη την ικανότητα να διατυπώνει με παρρησία το αυτονόητο ενάντια σε κάθε μηχανισμό ηγεμονικής πολιτικής ακόμα κι εναντίον αυτών που αυτοπροβάλλονταν ως ανταγωνιστικοί των κυρίαρχων. Ανεξάρτητα από τις επιμέρους συμφωνίες ή διαφωνίες που μπορεί κανείς να εντοπίσει σε σχέση με τα έργα και τις πράξεις του, αυτό που θα διασωθεί θα είναι η μέθοδος —να λες πάντα την αλήθεια— και η συνέπεια απέναντι στη μέθοδο —να λες πάντα την αλήθεια με κάθε κόστος—. Αυτό το σημείο, όπου η πολιτική, η θεωρία, η στράτευση μετασχηματίζονται σε ηθική, σε τρόπο ζωής, σε κατασκευή κόσμου, είναι αυτό που θα γοητεύει πάντα.

Η συλλογή που παρουσιάζουμε εδώ περιλαμβάνει ένα αρκετά αντιπροσωπευτικό μέρος κειμένων του ώστε να χαρτογραφηθεί η διαθλασμένη πορεία του μέσα στο χρόνο.

Ξεκινά με το σημαντικότερο αυτοβιογραφικό του κείμενο Ένας οργασμός της Ιστορίας. Η Ιταλία το 1977 που περιγράφει τη ζωή του την περίοδο από το 1969 —όταν ιδρύει το Ιταλικό τμήμα της Καταστασιακής Διεθνούς— μέχρι την καταστολή του 1979 μετά την εκτέλεση του Άλντο Μόρο, δίνοντας έμφαση στο παρεξηγημένο και αποσιωπημένο κίνημα του 1977. Η έκδοση αυτή η οποία μέχρι σήμερα κυκλοφορούσε μόνο στην εκτυπωμένη και εμπορεύσιμη μορφή της, περιλαμβάνεται εδώ ολόκληρη και επαυξημένη με μεταφράσεις των πέντε σημαντικών κειμένων εκείνης της περιόδου (τρία του Ιταλικού τμήματος της Καταστασιακής Διεθνούς, δύο κατά την εξέγερση του 1977 στη Ρώμη και στην Μπολόνια και επιπλέον την ανακοίνωση των εκδόσεων Champ Libre, γραμμένη από τον Debord, για την απέλαση του Sanguinetti από τη Γαλλία το 1976). Τα κείμενα αυτά αποτελούσαν εικονόγραπτο συμπλήρωμα του Ένας Οργασμός της Ιστορίας, τα οποία για τους ιταλόφωνους αναγνώστες αποτελούσαν αναγνώσιμο μέρος του βιβλίου. Στην αρχική ελληνική έκδοση, είχε παραληφθεί η ένταξή τους στην ύλη σύμφωνα με τις υποδείξεις του Sanguinetti, ώστε να μην αυξηθεί το κόστος του βιβλίου και με δεδομένο ότι τα τρία πρώτα μπορούσαν να βρεθούν στο συλλογικό τόμο Το αισθητικό και το πολιτικό των εκδόσεων Ελεύθερος Τύπος, σε μεταφράσεις του Πάνου Τσαχαγέα και Νίκου. Β. Αλεξίου και τα υπόλοιπα δύο σε συντομευμένες εκδοχές στα επίμετρα του Περί της Τρομοκρατίας και του Κράτους των εκδόσεων Ύψιλον, σε μετάφραση του Κώστα Κουρεμένου.

Ο υπόλοιπος τόμος συμπληρώνεται από τα κείμενα που μεταξύ του 2014 μέχρι τον θάνατο του ο Sanguinetti μου είχε ζητήσει να μεταφράσω και να διαδώσω σε διάφορες περιόδους της αλληλογραφίας μας. Ανάμεσα τους το κατεξοχήν σουϊφτικό Περί της Ωφελιμότητας της Τρομοκρατίας εφάμιλλο του Εγκωμίου του Εγκλήματος του Μαρξ και το πολυδιαβασμένο Ο Δυτικός Δεσποτισμός που ήταν από τα πρώτα κείμενα κατά τη διάρκεια του παγκόσμιου εγκλεισμού που αμφισβήτησαν τους λόγους εξουσίας που τον επέβαλαν και κατά κάποιο ολοκληρώνοντας απόψεις που εμφανίζονταν σποραδικά σε όλα του τα κείμενα της τελευταίας δεκαετίας και στο οποίο μελετά τους μετασχηματισμούς που επήλθαν από την συνδυασμένη κατάρρευση των σταλινικών καθεστώτων και των παραδοσιακών δυτικών δημοκρατιών που απολήγουν σε ένα καινοφανές είδος δεσποτισμού.

Παρότι πλήρης ως προς τις προθέσεις του αυτός ο τόμος δεν είναι πλήρης ως προς το περιεχόμενο.

Απουσιάζουν, σίγουρα, το Περί της Τρομοκρατίας και του Κράτους και επίσης το σκάνδαλο Censor (Κήνσορας), που από μόνο του έχει μια αξία σχεδόν μυθική όχι μόνο για την εκτέλεσή του, αλλά και για τα όσα καταγγέλλει μέσα στο βιβλίο για τις μυστικές υπηρεσίες, τις τεχνικές διακυβέρνησης και τον ιστορικό συμβιβασμό. Ευτυχώς το πρώτο είναι εύκολο να βρεθεί, ενώ κόπιες του δεύτερου υπό τον ελληνικό τίτλο Σχετικά με την Ιταλική Κρίση από την περίφημη έκδοση του 1979 των εκδόσεων Άκμων, σε μετάφραση της Ευγενίας Παπαδημητρίου – Βρεττάκου και με εισαγωγή του Ευγένιου Αρανίτση μπορούν να βρεθούν ακόμα σχετικά εύκολα.

Παρέλειψα εντελώς τα κείμενα που αφορούν στο λεγόμενο οργανωτικό ζήτημα στην Καταστασιακή Διεθνή που ξεκίνησε αμέσως μετά τη διάσκεψη της Βενετίας το 1969 και ολοκληρώθηκε το 1972 με την «αυτοδιάλυση» της οργάνωσης δημοσιεύοντας το βιβλίο Το Αληθινό Σχίσμα στη Διεθνή που συνυπέγραψαν ο Sanguinetti και ο Debord —στα ελληνικά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ελεύθερος Τύπος σε μετάφραση του Θέμη Μιχαήλ—. Η παρουσίαση της παρέμβασης του Sanguinetti δεν θα μπορούσε να γίνει χωρίς μια συνολική επισκόπηση όλων των κειμένων και θα απαιτούσε μια ξεχωριστή φροντίδα που θα υπερέβαινε τις ανάγκες αυτού του τόμου. Το Αληθινό Σχίσμα και δυο κείμενα στο επίμετρο του συλλογικού τόμου Το Ξεπέρασμα της Τέχνης των εκδόσεων Ύψιλον μια ανθολόγηση κειμένων της Καταστασιακής Διεθνούς με εξαιρετική επιμέλεια και μετάφραση του Γιάννη Δ. Ιωαννίδη είναι μια καλή εισαγωγή.

Ένα δεύτερο θέμα που παρέλειψα ήταν η συκοφάντηση του Sanguinetti από τον Debord μετά την έκδοση του Περί της Τρομοκρατίας και του Κράτους. Στην ελληνική βιβλιογραφία η υπόθεση είναι γνωστή μόνο από το βιβλίο Αντι-Σανγκουινέτι, πάλι των εκδόσεων Ελεύθερος Τύπος σε μετάφραση της Εύας Πέππα, όπου παρουσιάζονται οι επιστολές Debord – Sanguinetti μετά την απαγωγή του Άλντο Μόρο όπως δημοσιεύτηκαν στον 2o τόμο της αλληλογραφίας των εκδόσεων Champe Libre. Εκεί o Debord επιτίθεται στον Sanguinetti αναφέροντας έμμεσες πιέσεις από τον τόσο ύποπτο Δόγη για να λάβει μια υβριστική επιστολή του Sanguinetti (που παρέμεινε αδημοσίευτη) και έτσι η ήδη διαταραγμένη σχέση τους αφού ο Debord είχε αγνοήσει το κίνημα του ΄77 και μάλιστα αρνήθηκε τη βοήθειά του στον Sanguinetti για την γαλλική έκδοση ενός βιβλίου για τους Μητροπολιτάνους Ινδιάνους που θα βοηθούσε στη διάδοση των ιδεών και των πρακτικών του κινήματος εκτός της Ιταλίας, οδηγήθηκε στο τέλος της. Κατόπιν αυτού, o Debord με μια σειρά επιστολών καλλιέργησε την πεποίθηση μέσω ασαφών και ατεκμηρίωτων προτάσεων ότι ο Sanguinetti είτε είναι χειραγωγημένος είτε έχει αλλάξει στρατόπεδο και επέβαλλε στην ολλανδική, γαλλική και αγγλική έκδοση του Περί Τρομοκρατίας προλόγους που υποτιμούσαν τον συγγραφέα του βιβλίου και καμιά φορά και το ίδιο το βιβλίο γεγονός μάλλον πρωτοφανές στην ιστορία των εκδόσεων. Προφανώς θα ήταν «αφοπλισμός της ίδιας της αφέλειας», όπως θα το διατύπωναν οι καταστασιακοί να γίνει πιστευτή μια τέτοια υπόθεση. Ο Sanguinetti έσπασε τη σιωπή του γι’ αυτό το θέμα μόνο το 2012 και μόνο αφότου ο νομικός Ariberto Mignoli ή αλλιώς ο τόσο ύποπτος Δόγης είχε από καιρό πεθάνει και έτσι ήταν σίγουρο πως κανείς δεν θα κινδύνευε εφόσον αυτό που αποκάλυψε ήταν πως χωρίς την βοήθειά και τη φιλία του Δόγη το σκάνδαλο Censor δεν θα είχε πραγματοποιηθεί.

Θεώρησα σκόπιμο να αφήσω έξω από αυτή τη συλλογή το κείμενο Ο Δόγης όπως και μια επιστολή προς τον Mustapha Khayati του 2012 όπου για πρώτη φορά ξεκαθαρίζει εκείνη την υπόθεση που παραλίγο να του στοιχίσει την υπόληψη αν όχι και τη ζωή —σε μια τουλάχιστον περίπτωση εμφανίστηκαν απειλές εναντίον της ζωής του—. Μια πρώτη απόδοση αυτών των κειμένων έχει γίνει για προσωπική μου χρήση όμως χρειάζεται μια πολύ πιο εκτεταμένη τεκμηρίωση μαζί με τις επιστολές του Debord, τους προλόγους τριών ή και περισσότερων εκδόσεων, κείμενα που σε αρκετές περιπτώσεις είναι αφόρητα αφού συμβάλλουν περισσότερο στην αυτοθεατροποίηση και το καθεστώς υποκειμενοποίησης που έχουν επιλέξει οι άνθρωποι των πρωτοποριών για τους εαυτούς τους παρά στην κατανόηση μιας ορισμένης ιστορικής στιγμής και των διαμαχών που προκάλεσε. Αυτό που μάλλον διακυβεύτηκε σε αυτή την υπόθεση ήταν η επιθυμία του Debord να πιστωθεί σε αυτόν η πρωτιά και η πρωτοτυπία της καταγγελίας της false flag τρομοκρατίας. Αντιθέτως, άφησα στη συλλογή το κείμενο του Sanguinetti Σεξ, Λεφτά και Εξουσία: αναφορικά με μια ψευδή βιογραφία του Guy Debord όπου επιτίθεται στην βιογραφία του Jean-Marie Apostolidès, Debord: Le naufrageur, όχι τόσο για τη σημασία του αλλά σαν τεκμήριο της ηθικής του Sanguinetti.

Υπάρχουν επίσης όλα αυτά τα κείμενα, πρόλογοι σε βιβλία που επιμελήθηκε και προκάλεσε την έκδοσή τους, μικρά πυκνά σκληρά διαμάντια, όπως αυτός στο βιβλίο του φίλου του Gianni Giovannelli, Le Secret c’est de tout dire ! —που πολύ συχνά και εντελώς λανθασμένα το αποδίδουν στον ίδιο— ή το εξαιρετικό κείμενο που έχει γράψει για τον Leopardi, υπάρχουν επίσης, όλες αυτές οι μικρές επιφυλλίδες, πολεμικές κραυγές εναντίον οποιουδήποτε συμβιβασμού, όπως η υβριστική επιστολή που έστειλε στον πρόεδρο της Ιταλικής Δημοκρατίας για τον εορτασμό των 40 χρόνων για τα θύματα της τρομοκρατίας, η επιστολή που αρνείται να συμμετάσχει στον εορτασμό των 100 χρόνων από τη γέννηση της μητέρας του, της Teresa Mattei ένοπλη αντιφασίστρια, βουλευτίνα, αγωνίστρια εκπαιδευτικός που σημάδεψε την ιστορία της Ιταλίας με το πέρασμά της, ή ακόμα η δημόσια κοροϊδία των υποτελών που παραβρέθηκαν στην κηδεία του Σύλβιο Μπερλουσκόνι.

Και τέλος υπάρχουν οι δεκάδες συμμετοχές του σε βιβλία καλλιτεχνών με τους οποίους συνεργάστηκε στενά και σε αρκετές περιπτώσεις υπήρξε και ο εκδότης τους. Από όλα αυτά, περιλαμβάνεται εδώ Το Μουνάκι χθες και σήμερα, που σήμερα βρίσκεται στη 8η χιλιάδα κυκλοφορόντας αδιάλειπτα από το 2017. Θα ήθελα εδώ για πρώτη φορά να προσθέσω ότι η ελληνική έκδοση είναι επαυξημένη και βελτιωμένη σε σχέση με την πρώτη γαλλική και ο Sanguinetti την θεωρούσε την πλέον αγαπημένη του από όλες. Μαζί δημοσιεύουμε και τον πανέμορφο πρόλογο που έχει γράψει ειδικά για την ελληνική έκδοση.

Από τις πολλές βιογραφίες που κυκλοφόρησαν αφού πέθανε διάλεξα αυτή που επιμελήθηκε ο ίδιος και ανάρτησε στο διαδίκτυο. Με τον καιρό θα προστεθεί κάποια πιο εκτενής, η ζωή του όπως και η ζωή των γονιών του προσφέρετε για μια πιο εκτεταμένη μελέτη, ωστόσο είναι αρκετά νωρίς ακόμα για κάτι τέτοιο. Προτίμησα να παραμείνω πιστός στον κανόνα που έθεσε ο ίδιος.

Μετά το θάνατο του και όσο σχεδίαζα αυτή την τιμητική ηλεκτρονική έκδοση αναπόλησα έντονα την πρώτη φορά όταν ήμουν 19 ετών το 1991 που πρωτοδιάβασα το Σχετικά με την Ιταλική Κρίση. Είχα μείνει πραγματικά άναυδος και είναι μέσω αυτού του βιβλίου που κατόπιν βυθίστηκα στη μελέτη της Καταστασιακής Διεθνούς μια μελέτη που δεν έμεινε χωρίς επιπτώσεις στην προσωπική μου ζωή. Αν πράγματι υπάρχουν βιβλία που, όπως συνηθίζεται να λέμε, σου αλλάζουν τη ζωή το σκάνδαλο Censor ήταν για μένα ένα από αυτά. Συχνά κάποιοι φίλοι μου λένε ότι διαβάζοντας τον Sanguinetti δεν βρίσκουν τίποτα παραπάνω από αυτονόητες, προφανείς αλήθειες. Ρωτάω πάντα με τη σειρά μου, όταν η σύγχυση και ο φόβος κυριαρχούν, γιατί αυτός είναι ο τρόπος εκδήλωσης των μηχανισμών κυριαρχίας, βρίσκουμε πάντα το σθένος και την ψυχραιμία να επιτεθούμε στην κυριαρχία του ψεύδους, στο ψεύδος της κυριαρχίας; Ξαναλέω λοιπόν εδώ, ότι έγραψα ξεκινώντας: αν υπάρχει κάτι που θα λείψει, κάτι που θα μου λείψει, τώρα που έσβησε η φωνή του, είναι η ικανότητα και η ετοιμότητα να διατυπώνει κανείς το προφανές εκείνη ακριβώς τη στιγμή που αυτό το προφανές αμφισβητείται.

Τηλέμαχος Δουφεξής Αντωνόπουλος

3 Νοεμβρίου 2025

Δείγματα της γραφής και της σκέψης του μπορείτε να βρείτε παντού. Εμείς όμως οφείλουμε να σας επισημάνουμε πως, είτε στο πρώτο του βιβλίο, την Πολεμική Μηχανή, είτε στα υπόλοιπα κείμενά του, που κοσμούν προλόγους όπως αυτόν στην “Τέχνη ως Πολεμική Μηχανή” της Ντάνας Παπαχρήστου, κείμενα σε θεωρητικούς τόμους όπως στις “Αποκλίσεις και Συνηχήσεις: Εισαγωγή στο έργο του Ζιλ Ντελέζ”, τα άρθρα του στη Lifo ή άρθρα σε επιθεωρήσεις όπως το Misfit ή The Cambridge Journal of Political Affairs, είναι εντυπωσιακή η επίμονη, λεπτομερής και επιμελής εργασία του στην αναζήτηση μια πολεμικής μηχανής που θα δώσει νόημα και σχήμα στις μορφές ζωής οι οποίες συγκρούονται με την αυτοκρατορική δυστυχία της κοινωνικής μας ερήμου.

Στο πρόσφατο άρθρο που αναδημοσιεύουμε εδώ πραγματεύεται την εποχή της «πολυκρίσης», τον κυβερνητικό έλεγχο και τον Αντι-Οφθλαμό των Acid Horizon (εκδόσεις Affect)

Hangover review & affect editions

πηγή πρώτης δημοσίευσης εδώ

Στην εποχή του Οφθαλμού

ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ, βλέπουμε αλλεπάλληλες και αλληλένδετες κρίσεις (υγειονομική κρίση, πολεμικές συγκρούσεις, ενεργειακή κρίση, ακρίβεια, κλιματική κρίση, κρίση της δημοκρατίας). Αυτό έχει κάνει κάποιους να μιλήσουν για μια εποχή «permacrisis» (η λέξη της χρονιάς του λεξικού Collins για το 2022), στην οποία η κατάσταση κρίσης δεν έχει αρχή και τέλος, καθώς και «polycrisis» (Thomas Homer-Dixon, Adam Tooze), στην οποία διαφορετικές κρίσεις αλληλεπιδρούν παράγοντας ακόμα μεγαλύτερη αστάθεια. Στην Ελλάδα, η εποχή μετά την «έξοδο απ’ την κρίση» δεν έφερε νηνεμία, αλλά έναν εκθετικό πολλαπλασιασμό των κρίσεων, έτσι που κάθε επίφαση «κανονικότητας» μοιάζει να ‘χει χαθεί.

Μου φαίνεται πως μια τέτοια προσέγγιση είναι εσφαλμένη, εφόσον δεν λαμβάνει υπόψη ότι η κρίση είναι πλέον ο τρόπος λειτουργίας του κράτους και της οικονομίας και, ως εκ τούτου, προσμένει, από μια φιλελεύθερη σκοπιά, την επιστροφή στην ομαλή άσκηση της δημοκρατικής εξουσίας. Σφάλλει, με άλλα λόγια, επειδή αδυνατεί να δει την αφομοίωση της κρίσης από τη σύγχρονη διακυβέρνηση.

Tο βιβλίο «Αντι-οφθαλμός» των Acid Horizon, που κυκλοφόρησε πρόσφατα απ’ τις εκδόσεις affect σε μετάφραση Ορέστη Στυλιανίδη, εξετάζει ενδελεχώς αυτήν τη δυναμική. Στον πυρήνα του, περιγράφει τη μετάβαση από τις φιλελεύθερες κοινωνίες του 19ου και του πρώιμου 20ού αιώνα, στις οποίες οι άνθρωποι κυβερνούνταν ως υποκείμενα και οι κρίσεις απωθούνταν, στις κυβερνητικές (cybernetic) κοινωνίες του ύστερου 20ού και του 21ου αιώνα.

Αυτό το δεύτερο μοντέλο διακυβέρνησης είναι πιο ευέλικτο∙ δεν βασίζεται στη στασιμότητα αλλά στην ελεγχόμενη κυκλοφορία∙ δεν αντιμετωπίζει τα σώματα ως άτομα αλλά ως «μάζες» υπερ-εξατομικευμένων πληθυσμών με στατιστικά προβλέψιμες συμπεριφορές∙ δεν επιδιώκει σταθερότητα πρώτου βαθμού (απουσία κρίσεων) αλλά «μετασταθερότητα»: τη διοχέτευση, διαχείριση και μερική επίλυση κρίσεων περιορισμένης έντασης. Σε αυτό το πλαίσιο, οι κρίσεις γίνονται το κατεξοχήν εργαλείο διακυβέρνησης, διατηρώντας ένα επίπεδο φόβου μες στον πληθυσμό, νομιμοποιώντας μέτρα που ανακουφίζουν αυτόν τον φόβο αυξάνοντας τον έλεγχο («ασφάλεια»), και δημιουργώντας νέες ευκαιρίες για τη διοχέτευση του κεφαλαίου.

Κεντρική στη θεώρηση της μετασταθερότητας είναι η έννοια του «θερμοστάτη» που εισάγουν οι Acid Horizon. Το βασικό πρόβλημα της σύγχρονης διακυβέρνησης είναι πώς να διατηρήσει ένα ορισμένο επίπεδο θερμότητας στην κοινωνία (χαμηλής έντασης κρίσεις που επιτρέπουν την κυκλοφορία του κεφαλαίου και την ανάπτυξη του τεχνολογικού ελέγχου), χωρίς να φέρει τα πράγματα σε «σημείο (ανα)βρασμού», όπου η αγανάκτηση του κόσμου κορυφώνεται και απειλεί το σύστημα. Η λύση που έδωσε η κυβερνητική σε αυτό το «πρόβλημα πληροφορίας» συνοψίζεται στη λειτουργία του θερμοστάτη, «που δέχεται θερμότητα μέχρι το όριο του σημείου βρασμού, και, έχοντας λάβει τα ποσοτικά δεδομένα θερμότητας που αντιστοιχούν στο όριο, αποσυνδέει το θερμαντικό στοιχείο» (σ. 35). Μαθαίνοντας πότε πρέπει να «κλείσει την παραγωγή θερμότητας προτού τα πράγματα περάσουν από τον ελάχιστο κίνδυνο στον απόλυτο κίνδυνο» (από την ελεγχόμενη κρίση στην εξέγερση), η σύγχρονη διακυβέρνηση προσπαθεί να κατασκευάσει ένα αυτορρυθμιζόμενο κύκλωμα διαχείρισης ενέργειας (σ. 36).

Φυσικά, το σύστημα δεν καταφέρνει πάντα να διακρίνει το όριο ανάμεσα στο ελεγχόμενο χάος και τον κοινωνικό αναβρασμό. Ενίοτε, αποτυγχάνει να διαβάσει σωστά τη θερμοκρασία και σπρώχνει την κατάσταση πέρα απ’ τα όριά της. Παραδείγματα απ’ την ελληνική πραγματικότητα είναι η αστυνομική βία στη Νέα Σμύρνη και τα επακόλουθα «μπάχαλα» που έφεραν τη χαλάρωση του lockdown, καθώς και η συγκάλυψη των Τεμπών που παρήγαγε, δύο χρόνια μετά, τη μεγαλύτερη συγκέντρωση της μεταπολίτευσης (το βιβλίο των Acid Horizon είναι γραμμένο στον απόηχο μιας αντίστοιχης υπέρβασης του ορίου, του φόνου του Τζορτζ Φλόιντ και της εξέγερσης στη Μινεσότα). Τον περισσότερο καιρό, όμως, ο θερμοστάτης λειτουργεί, η κρίση παραμένει ελεγχόμενη και η αγανάκτηση των ανθρώπων εκφράζεται χωρίς κοινωνικές αναταραχές, με τρόπους που είναι απολύτως ενσωματωμένοι: «Εξοργισμένος απέναντι στο σύστημα, μπορεί κανείς να εκτονωθεί σε κάποια αντικαπιταλιστική σόπινγκ θέραπι, αγοράζοντας το μπλουζάκι του Τσε Γκεβάρα (ή) να ψηφίσει κάποιο κατ’ όνομα σοσιαλδημοκρατικό κόμμα» (σ. 42).

Σύμφωνα με τους Acid Horizon, προϋπόθεση του κυβερνητικού ελέγχου είναι η αναγνώριση και ταυτοποίηση των ανθρώπων, η οργάνωση, με άλλα λόγια, του πληθυσμού σε διακριτές ταυτότητες με προβλέψιμες συμπεριφορές. Αυτή η αναγνώριση/ταυτοποίηση, επιτυγχάνεται μέσα από την «οφθαλμικότητα», ένα σύνολο «πρακτικών που κατασκευάζουν υλικά, παράγουν και αστυνομεύουν τα όρια της ενσώματης ταυτότητας και τις δυνατότητες του κοινωνικού και ατομικού γίγνεσθαι» (σ. 64). Η οφθαλμικότητα αναφέρεται, με άλλα λόγια, στο «μάτι της εξουσίας», το οποίο επιβάλλει την ταυτότητα αυτού που παρατηρεί την ίδια στιγμή που το προσλαμβάνει, αντιδρώντας «σε διαταραχές στα ελεγχόμενα πρότυπα» και αναδιαμορφώνοντας τα σώματα ώστε να αποφευχθούν οι απρόβλεπτες/ανώμαλες συμπεριφορές που απειλούν τον έλεγχο και προκαλούν αναβρασμό – ακόμα και εξεγέρσεις.

Παραδείγματα αυτής της οφθαλμικής επιβολής ταυτοτήτων περιλαμβάνουν τον τρόπο με τον οποίο το διμερές φύλο εγγράφεται μέσα από βία πάνω στα intersex, και όχι μόνο, σώματα (σ. 86)∙ τον τρόπο με τον οποίο η αναπηρία ορίζεται ταυτοτικά μέσα από βαθμούς απόκλισης από το πρότυπο του αρτιμελούς κορμιού (σ. 95)∙ τον τρόπο με τον οποίο η φυλή στις ΗΠΑ κατασκευάστηκε από το ευρωπαϊκό αποικιακό ιδεώδες που έπλασε την εικόνα του «Μαύρου» ως μίας μη σκεπτόμενης ύλης προς εκμετάλλευση (σ. 104).

Ακόμα πιο στρατηγικά, η οφθαλμικότητα δομεί τις ταυτότητες «όσων αντιστέκονται» στο σύστημα, παράγοντας απεικονίσεις εσωτερικών εχθρών «με σκοπό την πρόληψή τους ή την εξουδετέρωση της εξεγερσιακής δυνατότητας» που φέρουν (σ. 65). Στη σύγχρονη Ελλάδα, για παράδειγμα, μπορούμε να δούμε τις ταυτότητες του «τράπερ-λούμπεν νεαρού» και του «επικίνδυνου εφήβου/παιδιού» οι οποίες, στον λόγο των media και του κράτους, λειτουργούν συμπληρωματικά στη φιγούρα του «αντικοινωνικού ψέκα» που δομήθηκε κατά την πανδημία. Η κατασκευή αυτών των ταυτοτήτων από την οφθαλμικότητα παράγει μια στρατηγική παγίδα, αφού, δίνοντας σε αυτούς τους ρόλους έναν ανατρεπτικό αέρα, η εξουσία τούς κάνει ελκυστικούς για όσους θέλουν να αντισταθούν. Επιθυμώντας να κοντράρουν το σύστημα, πολλοί νέοι υιοθετούν την ταυτότητα του παραβατικού τράπερ ή επικίνδυνου εφήβου και εντάσσονται στο ελεγχόμενο πεδίου του Οφθαλμού, σε μια γνωστή ταυτότητα που αστυνομεύεται διαρκώς.

Τι προτείνουν, συνεπώς, οι Acid Horizon στον αγώνα ενάντια στην οφθαλμικότητα και τον κυβερνητικό έλεγχο; Σε πρώτη φάση, απορρίπτουν τρεις πιθανές λύσεις: έναν τεχνολογικό οπτιμισμό υπέρβασης της σπάνης, ο οποίος αδυνατεί να δει ότι η τεχνολογία και ο έλεγχος είναι σχεδόν συνώνυμα σήμερα∙ μια φιλελεύθερη πολιτική αναγνώρισης απ’ το κράτος, που ξεχνά ότι η ταυτοποίηση είναι η προϋπόθεση του ελέγχου∙ τέλος, έναν ατομικό πειραματισμό με την ταυτότητα, ο οποίος, απολύτως θεμιτός καθαυτόν, δεν πλήττει την κυβερνητική, εφόσον «οι ταυτότητες δεν νοούνται πια σαν άκαμπτα καλούπια, αλλά, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, η ίδια η εναλλαγή ταυτοτήτων προβλέπεται», αρκεί το υποκείμενο να μπορεί ανά πάσα στιγμή να αναγνωριστεί από την εξουσία (Αλέξανδρος Γεωργίου, σ. 11).

Απεναντίας, οι Acid Horizon ακολουθούν το ρεύμα της «αποθεσμοποίησης» (Tiqqun, Moten και Harney, Andrew Culp), προτείνοντας μια συνωμοσία σαμποτάζ, βραχυκυκλώματος και μπλοκαρίσματος που λειτουργεί ως «η μήτρα της εξέγερσης» (σ. 65). Όταν «βρίσκουμε ο ένας την άλλη» σε μια συνωμοσία ενάντια στο υπάρχον, αποφεύγουμε το μάτι της εξουσίας, ακόμα και σε κοινή θέα, εξοκέλλοντας προς ένα πεδίο όπου οι προσδιορισμένες ταυτότητες αντικαθίστανται από απρόβλεπτα γίγνεσθαι (σ. 30). Αυτές οι μη ταυτοποιημένες, επικίνδυνες συναντήσεις δημιουργούν «θύλακες εξεγερσιακής θερμότητας», που ενδέχεται να φουντώσουν, φέρνοντας «μια ύστατη αντιπαράθεση, όπου ο έλεγχος χάνει τόσο τον εαυτό του όσο και εμάς» (σ. 58).

Απ’ όλες τις μορφές δράσης που προτείνουν οι Acid Horizon, ξεχωρίζει το μπλοκάρισμα. Εφόσον «το κεφάλαιο ή κυκλοφορεί ή πεθαίνει» κι εφόσον η κυβερνητική διακυβέρνηση βασίζεται όχι στον εγκλεισμό αλλά στην κίνηση μέσα σε ελεγχόμενα περιβάλλοντα, «το μπλοκάρισμα της κυκλοφορίας είναι βασική προεργασία για την εξασθένηση των κυκλωμάτων» (σ. 59). Οι Acid Horizon δίνουν το παράδειγμα των ανάπηρων ακτιβιστών του ADAPT οι οποίοι, αφότου η πόλη του Ντένβερ αγνόησε τις εκκλήσεις τους για πρόσβαση στις δημόσιες μεταφορές, απέκλεισαν μία διασταύρωση και ακινητοποίησαν δύο λεωφορεία (σ. 144).

Ποιες σύγχρονες πρακτικές μπλοκαρίσματος μπορούμε να φανταστούμε; Πώς θα συνομιλούσαν αυτές τόσο με τους συνδικαλιστικούς αγώνες ενάντια στην επανεκκίνηση της εφοδιαστικής αλυσίδας όσο και με τη σημερινή τάση απόσυρσης απ’ τον καταναγκασμό της διαρκούς επικοινωνίας; Πώς κρύβεται κανείς σε κοινωνίες που γίνονται όλο και πιο επιτηρούμενες, όλο και πιο οφθαλμικές; Αυτά είναι κάποια απ’ τα ερωτήματα που θέτει το κείμενο των Acid Horizon, ερωτήματα που δεν μπορούν ν’ απαντηθούν έξω από τον πειραματισμό μιας πρακτικής φιλοσοφίας – μέχρι να απενεργοποιηθεί η κυβερνητική και η ζωή να ανακαταλάβει τη δυνητικότητά της.

Το δεύτερο κείμενο της Φασματικής Λέξης, με τίτλο «Να ξεκινάς από την αρχή δεν σημαίνει να γυρίζεις πίσω. Σκέψεις γύρω από το τι θα μπορούσε να σημαίνει το Κάλεσμα, 20 χρόνια μετά», που πρώτη φορά παρουσιάστηκε στα πλαίσια της πολιτικής συζήτησης που οργάνωσαν οι εκδόσεις Κόκκινο Νήμα στο «Κινη(μα)τ(ικ)ό Βιβλιοπωλείο Κόμμον» με αφορμή την έκδοση του Καλέσματος από τις εκδόσεις affect: «Tiqqun: Το Κάλεσμα. Απόσχιση / Σαμποτάζ / Κοινότητες / Κομμουνιστικοποίηση».

docs #1: Η φασματική λέξη (pdf)

«ΝΑ ΞΕΚΙΝΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΗ ΔΕΝ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΝΑ ΓΥΡΙΖΕΙΣ ΠΙΣΩ»

Μπορεί να είναι οξύμωρο να ξεκινάς μια συζήτηση για το Κάλεσμα των Tiqqun και ποια είναι την πολιτική του χρήση – 20 χρόνια μετά τη συγγραφή του, με αφορμή την επανέκδοσή του στη Γαλλία, συμπληρωμένου με σχολιασμό και κείμενα της περιόδου 2002-2004, και τη μετάφρασή του στην Ελλάδα από τις εκδόσεις affect – με τον τρόπο που θα το κάνω εδώ, αλλά μου φαίνεται ταιριαστό - κι ίσως να συμφωνήσετε μαζί μου, αν βρείτε υπομονή μέχρι το τέλος του επιχειρήματος.

Πριν από λίγο καιρό ήμουν στην Κρακοβία και -όπως κάθε ένοχο τέκνο της ευρωπαϊκής ιστορίας- επισκέφθηκα το Άουσβιτς. Ένας φίλος δήλωσε διατεθειμένος να βάλει στοίχημα ότι θα έκανα τουλάχιστον μία αναφορά σε αυτό. Όπως καταλαβαίνετε, θα τον επιβεβαιώσω. Ένας λόγος είναι πως είναι φίλος μου: δε θα μπορούσα να τον απογοητεύσω. Πιο σημαντικός, όμως, όπως το καταλαβαίνω για τη συζήτησή μας είναι ο δεύτερος: Ένα από τα πράγματα που με συγκλόνισαν ήταν η διαβόητη πύλη με την επιγραφή «Arbeit macht frei». Δεν ξέρω πως αντιλαμβάνεται ο πολύς κόσμος το μέγεθός της, αν την έχετε δει μόνο σε φωτογραφίες. Είχα την εντύπωση ότι είναι τεράστια, επιβλητική, ακριβής αποτύπωση ενός ατελείωτου κακού, εγκατεστημένου στην καρδιά του άκαρδου πολιτισμού μας. Η αλήθεια είναι ότι οι περισσότερες φωτογραφίες που κυκλοφορούν επενδύουν σε μια τέτοια αντίληψη. Αυτό που αντίκρυσα ήταν μια μικρή αυλόπορτα. Γεμάτη καθώς ήταν με ανθισμένα λουλούδια στις δύο πλευρές, λόγω της ανοιξιάτικης ανθοφορίας, σκέφτηκα πως θα μπορούσε να είναι αυλόπορτα σπιτιού κάποιων συγγενών μου στο χωριό, μιας γηραιάς θείας στης οποίας τον κήπο παίζαμε κρυφτό και πετροπόλεμο.

Η σκέψη αυτή δεν είναι τρομακτική τόσο εξαιτίας της αποτύπωσης κοινοτοπίας του κακού, όπως διεξοδικά ανέλυσε η Άρεντ, όσο εξαιτίας της συνειδητοποίησης του πόσο κακό συνιστά η κοινοτοπία, όπως της είχε απαντήσει ο Αντόρνο. Αυτή η δεύτερη πραγματικότητα είναι που, κατά τη γνώμη μου, χαρακτηρίζει τον σημερινό κόσμο μας, όπου η γενική ισοδυναμία της πανταχού παρούσας κοινοτοπίας είναι ένα καθολικό κακό. Τόσο καθολικό που πλέον είναι κι αυτό κοινότοπο. Τίποτα δεν μπορείς να πεις γι’ αυτό, παρά μόνο αν έχεις αποφασίσει ότι από αυτό τον κόσμο δεν υπάρχει τίποτα που να αξίζει να διασωθεί.

Η εποχή μας ορίζεται από μια τριπλή στρατιωτική επιχείρηση που, όπως κάθε καλή επιχείρηση αντιεξέγερσης στον 21^ο αιώνα, κινητοποιεί ολικά τόσο τα στρατιωτικά όσο και -κυρίως- πολιτικά και κοινωνικά μέσα που διαθέτει· ιδίως τον ανθρωποτύπο του φιλελεύθερου πολίτη-υποκειμένου που με τόση συνέπεια παράγει η μηχανική της σε όλο και μεγαλύτερες ποσότητες και σε όλο το παλιό φάσμα των πολιτικών ταυτοτήτων: από την alt right δεξιά μέχρι την «αντισυστημική» αριστερά και την «πολιτική» αναρχία (ως ευφημισμό της μετάλλαξης παλιών επαναστατικών ρευμάτων σε μηχανισμούς ηθικής εκπροσώπησης της κοινωνίας των πολιτών). Είναι η επιχείρηση «Covid-Ουκρανία-Παλαιστίνη», που εκδιπλώνεται σήμερα αρχής γενομένης από το 2020. Κι όλο αυτό κάτω από τη γενική ομπρέλα της επιχείρησης «Κλίμα».

Όπως κάθε καλή επιχείρηση αντιεξέγερσης, εξάλλου, η σημερινή έχει υιοθετήσει, ενσωματώσει, τεμαχίσει και συρράψει εκ νέου, σε ένα καθολικό εγχειρίδιο disaster management, το πιο θεαματικό μέρος της γλώσσας των καλύτερων επαναστατικών παραδόσεων. Και τελικά, σαν ιδιοφυές αποτέλεσμα μιας ιστορικής ήττας: «[τ]ώρα είναι ο καιρός του φεμινισμού της Barbie και της αριστεράς της Pfizer, των αναρχικών υπέρ της λογοκρισίας και των αυτόνομων υπέρ του ΝΑΤΟ, της εξουσιαστικής οριζοντιότητας, της πράσινης πυρηνικής ενέργειας και του εμβολιαστικού σταλινισμού, των βομβαρδισμών για τα δικαιώματα του LGBTQIA+»· και του «αγωνιστή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ειρήνης και των μεταναστών» Πάπα, που σηματοδοτεί την παλινδρόμηση του αριστερισμού στην παιδική του ηλικία – χωρίς παιδικές ασθένειες πια, μόνο με γεροντικές αρρώστιες.

«O επικοινωνιακός Λεβιάθαν και η επιτακτική ιδεολογική ευθυγράμμιση που απαιτήθηκε από τους πολίτες κατά τη διάρκεια της Επιχείρησης Covid -ακολουθούμενη από την Επιχείρηση Ουκρανία, την Επιχείρηση Κλίμα και την Επιχείρηση Παλαιστίνη- αποτέλεσε αφορμή για εκείνο το είδος της εξέγερσης των μετρίων που συνοδεύει πάντα τον εκφασισμό των κοινωνιών». Αν, όμως, μιλάμε σήμερα για εκφασισμό της κοινωνίας, τότε θα πρέπει να παραδεχτούμε ότι αυτός είναι ήδη νικητής από τη στιγμή που οι πάντες παραιτήθηκαν από το να σκεφτούν το «επεισόδιο Covid».

Και συνεχίζουν, σε μια απαράμιλλη επίδειξη υποχώρησης ακόμα και της πιο στοιχειώδους απόπειρας αυτόνομης σκέψης, μηρυκάζοντας τις εκκλήσεις του ΟΗΕ για τη μεγαλύτερη και δολοφονικότερη ένοπλη επιχείρηση gentrification (πραγματικά γεωπολιτικών διαστάσεων άρα και ιστορικά πρωτόγνωρης βαρβαρότητας) που επιχειρήθηκε ποτέ στην ιστορία, πάνω σε εκατόμβες νεκρών και ακρωτηριασμένων στα εδάφη της Γάζας, ή αναμασώντας τις ανθρωπιστικές κοινοτοπίες του διεθνούς δικαίου και της «ασφάλειας για όλους και όλες», στην πιο χαρακτηριστική, βίαιη και βάρβαρη ένοπλη διαπραγμάτευση για τη σημερινή «παγκόσμια αρχιτεκτονική ασφαλείας», στα εδάφη της Ουκρανίας.

Θα χρειαστεί, λοιπόν, κάποια στιγμή να τολμήσουμε να μιλήσουμε για την άβολη υπόθεση Covid ως κέντρο για όσα πω παρακάτω. Θα κάνω τη διστακτική αρχή με μια -ας πούμε- ιστορική γενεαλογία που συμπληρώνει αυτή που διαβάσαμε στο Μανιφέστο Συνομωσίας των Anonymes. Πιστεύω ότι να δεν καταφέρουμε κάποτε να μιλήσουμε συλλογικά γι’ αυτή την εμπειρία, δε θα προχωρήσουμε παρακάτω. Και το νόημα αυτής της συζήτησης, είναι προφανώς να ψάξουμε πώς θα πάμε παρακάτω. Το ίδιο εξακολουθώ να πιστεύω, για παράδειγμα, και για το Δεκέμβρη του 2008.

Από το 1851 ως το 1938 είχαν γίνει 14 συνέδρια για τη συμφωνία και την τυποποίηση των διεθνών κανονισμών σχετικά με την καραντίνα και την υγειονομική διαχείριση της πανώλης, της χολέρας και του κίτρινου πυρετού· των, ως τότε, πιο διαδεδομένων μεταδοτικών ασθενειών με τη μορφή της επιδημίας. Τα συνέδρια αυτά και οι αποφάσεις τους (με διεθνή ισχύ από το 1892 κι έπειτα) δεν ασχολούνταν ιδιαίτερα με την μετάδοση ασθενειών από τη Δύση προς τις αποικίες, ούτε με τα επιδημικά κύματα που ξεσπούσαν στο εσωτερικό της. Ασχολούνταν κυρίως με τα ξεσπάσματα επιδημικών κυμάτων στις αποικίες, το «αχανές έξω» του τότε δυτικού κόσμου με δύο μεγάλα επίδικα: (1) να μη μεταφέρονται οι ασθένειες από τις αποικίες στο κέντρο και (2) να διακόπτεται όσο γίνεται λιγότερο το διεθνές εμπόριο – εκείνη την εποχή: η μεταφορά πρώτων υλών και εμπορευμάτων από τις αποικίες στο κέντρο και μεταξύ των αποικιών.

Ήδη, λοιπόν, από τότε, ήταν σαφές, πώς η τεράστια ανάπτυξη (με υλική βάση την καταλήστευση, την εξαθλίωση και την καταστροφή του υπόλοιπου κόσμου) της ανεπτυγμένης δύσης, τα πρώτα καθολικά συστήματα υγείας και παροχών, βασικά δίκτυα υγιεινής (αποχετευτικά συστήματα κ.α.) και η ανάπτυξη κανόνων σχετικά με αυτά, οι εξελίξεις της ιατρικής κλπ μπορούσαν να κάνουν δυνατή τη διαχείριση επιδημικών κυμάτων και μια σχετικά «ανώδυνη» επιλογή πληθυσμών στο εσωτερικό της. Άρα, το ζήτημα ήταν ο περιορισμός του προβλήματος εκεί που δεν ήταν διαχειρίσιμο: στα υπόγεια που παραγόταν το θαύμα του ακμάζοντος κόσμου της 2^ης βιομηχανικής επανάστασης: τις αποικίες. Ινδία: δυο καταστροφικά χτυπήματα λιμού και πανώλης στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα. Σρι Λάνκα (τότε Κεϋλάνη) περίπου το ίδιο διάστημα, όπου για να μη θυσιαστεί το εμπόριο τσαγιού με την Ευρώπη, καταστράφηκε συνειδητά το εμπόριο με την ηπειρωτική Ασία (κυρίως την Ινδία) οδηγώντας στο θάνατο εκατομμύρια ανθρώπους. Φιλιππίνες, Ινδοκίνα, Κίνα, Λατινική Αμερική και ο κατάλογος δεν τελειώνει.

Όμως ένα παράδειγμα ίσως πρέπει να μας προβληματίσει. Κέηπ Τάουν, Νότια Αφρική, 1901· στο μέσο περίπου του δεύτερου «πολέμου των Μπόερς». Ας θυμόμαστε πως στον πόλεμο των Μπόερς, εμφανίστηκαν τα πρώτα στρατόπεδα συγκέντρωσης (περίπου ταυτόχρονα με τα campos de concentraciones των Ισπανών στην Κούβα και λίγο πριν τα αντίστοιχα των Άγγλων στην Κίνα και των Αμερικάνων στην Ιαπωνία) ως μορφή ελέγχου και διαλογής πληθυσμών. Συμπληρωματικά, ας θυμόμαστε επίσης ότι ο μαζικός αφανισμός δύο αφρικανικών φυλών στη σημερινή Ναμίμπια, σε γερμανικά στρατόπεδα συγκέντρωσης το 1905, με την κάλυψη της βρετανικής αυτοκρατορίας, προκειμένου να μη διαταραχθεί το αποικιακό status quo, ορίστηκε αργότερα από τον ΟΗΕ ως η πρώτη γενοκτονία.

Στη Νότια Αφρική, λοιπόν, και συγκεκριμένα στο Κέηπ Τάουν, ιδρύεται το πρώτο μαζικό στρατόπεδο συγκέντρωσης για μαύρους αφρικάνικους πληθυσμούς, που απομακρύνονται από τον αστικό ιστό, με αφορμή την αντιμετώπιση της βουβωνικής πανώλης και βασική λειτουργία επιδημιολογικής διαχείρισης τον περιορισμό του «αγνώστου». Θα μπορούσαμε, λοιπόν, να πούμε ότι αν η πρώτη καταγωγή του apartheid βρίσκεται στη σφαγή στα στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Ναμίμπια, η δεύτερη βρίσκεται στα στρατόπεδα συγκέντρωσης για τη βουβωνική πανώλη στο Κέηπ Τάουν, «μόνο για μαύρους».

Κάπως, έτσι, στη Νότιο Αφρική στην αυγή του 20ου αιώνα, επιτέλους, αφήνονται κατά μέρος ο μεγάλος φιλοσοφικός πόνος για το «φορτίο του λευκού ανθρώπου» και τον «ανθρωπισμό αυτών που έχουν πολιτισμό», και ο ανθρωπισμός γίνεται αυτό που ήταν προορισμένος να γίνει, και εξακολουθεί να είναι ως και σήμερα: Η μεγάλη απολογητική μηχανή της συνάρθρωσης του πολέμου και του ρατσισμού, της φιλοσοφίας και της τεχνικής, της βιολογίας και της ανθρωπολογίας, του management και της πολιτικής, της ιατρικής και του στρατοπέδου συγκέντρωσης· η μεγάλη ορθολογική μηχανή της κυριαρχίας μέσα από τους νόμους της οικονομίας· η μεγάλη μηχανή ανύψωσης της πολιτικής οικονομίας σε αντικειμενική επιστήμη της κοινωνιολογίας. Η μηχανή που θέτει στο κέντρο τον άνθρωπο για να μετατρέψει τους ανθρώπους σε αντικείμενα υγειονομικής, παραγωγικής, αστυνομικής διαχείρισης.

Οι ΗΠΑ, ως ηγετική δύναμη του κόσμου που αναδυόταν μετά το Β’ παγκόσμιο πόλεμο, περιέγραψαν πολύ καλύτερα, με τη μορφή πρωτοκόλλου, αυτή τη de facto εγκαθίδρυση και τελειοποίηση της συνάρθρωσης μεταξύ «υγείας του πληθυσμού» και «υγείας της οικονομίας».

Στο μνημόνιο για τη συμμετοχή τους στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, αυτόν στον οποίο αναφερόμασταν σε κάθε δεύτερη φράση από το Μάρτη του 2020, μέσα στα πρακτικά της 80ης συνεδρίασης του Αμερικανικού Κογκρέσου, στις 21/3/1947, με τίτλο «Προτεινόμενη Κοινή Λύση για τη συμμετοχή των ΗΠΑ στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας» διαβάζουμε τα εξής: «[σ]το συρρικνούμενο κόσμο μας, η εξάπλωση μιας ασθένειας μέσω αεροπλάνου ή άλλης ταχείας μετακίνησης πέρα από τα εθνικά όρια αυξάνει τον πανταχού παρόντα κίνδυνο. Ως εκ τούτου, για να προστατεύσουμε τους εαυτούς μας πρέπει να εξαλείψουμε την ασθένεια παντού […] Τα αρχεία του εξωτερικού εμπορίου δείχνουν ότι χώρες με σχετικά υψηλό βιοτικό επίπεδο αγοράζουν το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής μας. Αν ο υπόλοιπος κόσμος συνεχίσει να έχει προβλήματα υγείας και απόλυτη φτώχεια, η οικονομία μας θα υποφέρει».

Ο Π.Ο.Υ., λοιπόν, συγκροτήθηκε πάνω στην εμπειρία που μεταφέρθηκε και εξειδικεύτηκε το 1948, από τα συμπεράσματα, τις αναφορές και τα πορίσματα των διεθνών συνεδρίων που είχαν γίνει από το 1851 ως το 1938, δημιουργώντας και εξελίσσοντας την τεράστια γνώση από τη διαχείριση των πανδημιών σε όλη την ιστορία του νεωτερικού κράτους· και φυσικά με το σώμα των αξιωμάτων και των αξιωματικών παραδοχών μέσα στο οποίο γεννήθηκαν. Πρώτη απ’ όλες, αυτή που ακόμα και σήμερα αρνούμαστε πεισματικά να δούμε: ότι η πολιτική οικονομία είναι μια μορφή διακυβέρνησης πληθυσμών, που μετατρέπει τα αντικειμενικά μεγέθη της παραγωγής σε προϋποθέσεις επιβίωσης - και άρα πολιτικές διαχείρισης των (έκτακτων) αναγκών. Ότι, δηλαδή, μια οικουμενική πολιτική υγείας αυτών των πληθυσμών δεν μπορεί παρά να βασίζεται στην πρωταρχικότητα της υγείας της οικονομίας ως «αντικειμενικής προϋπόθεσης» ακόμα και της ύπαρξης των ίδιων αυτών πληθυσμών.

Τι μπορεί να σημαίνει αυτό;

Ότι όποιος και όποια μιλάει για την υγεία, πρέπει πρώτα να καταλάβει πως, ό,τι κι αν πει, κουβαλάει αυτή την βαριά κληρονομιά της συναισθηματικής, ηθικής και πολιτικής πανούκλας που διασφαλίζει τον τρόπο ζωής μας.

Ότι οι ΜΕΘ, τα νοσοκομεία και τα εμβόλια δεν είναι καταρχήν «αντικειμενικές» δυνατότητες της προόδου της επιστήμης, αλλά πρωτίστως αποτέλεσμα του τρόπου που κυβερνιόμαστε και του τρόπου που ζούμε πάνω σε πτώματα σωμάτων από αόρατους πληθυσμούς. Οι δε μηχανισμοί ορατότητας, όπως επισήμανε ο Ντελέζ στις κοινωνίες του ελέγχου, σε αντίθεση με τις πειθαρχικές για τις οποίες μίλησε ο Φουκώ, είναι ψηφιακές μήτρες και όχι πίνακες θέσεων, που οι άνθρωποι διατηρούν δια βίου. Είναι κινητά όρια που καθορίζουν ρευστές και μεταβλητές ιδιότητες, που μπορεί να κερδίσεις – αλλά κυρίως να χάσεις – ανά πάσα στιγμή, με μια απλή αλλαγή κωδικού, με μια απλή αλλαγή κατάστασης, με μια απλή αλλαγή ορίου. «Οι εγκλεισμοί είναι καλούπια, ευδιάκριτα προπλάσματα, ενώ οι έλεγχοι είναι ένας μετατονισμός, σαν ένα αυτοπαραμορφούμενο πρόπλασμα που αλλάζει συνεχώς από τη μια στιγμή στην άλλη, ή σαν ένα κόσκινο του οποίου οι τρύπες διαφέρουν η μία από την άλλη». Και, τελικά, ο νευρωτικός εγκλεισμός και ο πειθαρχικός αποκλεισμός δεν είναι παρά στιγμές της σχιζοειδούς «συμπερίληψης» που υπόσχεται αυτή η κοινωνία στους υπηκόους της.

Ότι, αντίστοιχα, ο πολιτικός λόγος της πρόσβασης στα περίφημα «επιτεύγματα» της επιστήμης, δεν είναι παρά μια απολογητική -ή συναίνεση, στην καλύτερη περίπτωση- στον καθολικό λόγο της κυριαρχίας, δηλαδή της βιομηχανικής και ψηφιακής παραγωγής ευτυχίας ενός μικρού τμήματος της ανθρωπότητας πάνω στην πραγματική δυστυχία των πολλών, μια κληρονομιά που ανάγεται στη ρατσιστική, δολοφονική και βάρβαρη γενεαλογία της αστικής κοινωνίας, που κλήθηκαν να παραδεχτούν, για παράδειγμα, οι κάτοικοι του Μονάχου ή του Μπιρκενάου όταν τους έβαλαν να αντικρύσουν το Νταχάου και το Άουσβιτς.

Γιατί όμως χρειάζονται όλα αυτά; Γιατί έναν και κάτι αιώνα μετά, οι πρόσκαιρα ή φαινομενικά ορατοί/ές των μητροπολιτικών κέντρων, η μεγάλη μάζα της συναίνεσης της ομοιογενούς κοινωνίας, επιστρέφουν στις αρχικές προϋποθέσεις αυτής της μηχανής, με την ελπίδα ότι είναι τα πολύτιμα εξαρτήματά της και όχι το υλικό του κιμά της. Ότι εμείς θα είμαστε στο προνομιούχο κομμάτι της διαλογής της και όχι τα απορριπτέα υποπροϊόντα της ατελούς καύσης της. Γιατί να μην το πιστεύουμε, εξάλλου; Ως τέκνα του ανεπτυγμένου κέντρου ενός κόσμου που μόλυνε με βαρβαρότητα, πολέμους, φασισμό (και δημοκρατία), αστυνομία και στρατό, χρηματοπιστωτικά βαμπίρ και βιομηχανικές επεκτάσεις, όλο τον υπόλοιπο πλανήτη, καταστρέφοντας κάθε προηγούμενη «καθυστερημένη» (με μέτρο την ιδέα της προόδου του) κοινότητα, στο όνομα του λαμπρού μέλλοντος της «αξιοποίησης» και της ανάπτυξης, αυτός ο πληθυσμός μεγάλωσε αποκλειστικά με τα ψίχουλα από το πλεόνασμα αυτής της δραστηριότητας.

Ακόμα περισσότερο, μεγάλωσε με τη συναίνεση αρχικά -και τελικά πίστη- στην ολοκληρωτική επικράτηση αυτής της τεχνο-πολιτικής ηγεμονίας και την ανύψωσή της σε μοναδική προωθημένη μορφή του ανθρώπινου πολιτισμού. Γιατί να μην είμαστε εμείς οι κληρονόμοι αυτής της επέλασης, και τι καλύτερο θα μπορούσαμε να ψελλίσουμε ως «απελευθερωτικό πρόταγμα» από την ευχή συμπερίληψης των «υπανάπτυκτων» σε αυτό το θαύμα της ανατροφής μας, στο βαθμό που είναι «αντικειμενικό» και «δεδομένο»;

Όμως, αυτή τη φορά, έχουμε εγκλωβιστεί σε πολλές και πολύ συμπυκνωμένες οριακές στιγμές. Βλέπουμε να τελειώνει αυτός ο πολιτισμός, μέσα στη γενική δυσφορία των επιθυμιών και των αναγκών που απελευθέρωσε, και τώρα με αστυνομική ράβδο μόνο μπορεί να συμμαζέψει. Παρακολουθούμε να τελειώνει το τεχνικό θαύμα της παραγωγής και της επιστήμης, αφού πρέπει να αποδεχτεί ότι το ανώτερο σημείο της ικανότητάς του είναι η διαχείριση της δίνης του χάους που προκαλεί κάθε νέα του ρύθμιση και όχι η «ασφάλεια της αιώνιας ειρήνης» που υποσχέθηκε - σαν βάρκα που μπάζει νερό και κλείνεις μία τρύπα για να δεις την επόμενη να ανοίγει.

Το πιο τρομακτικό είναι πως συνειδητοποιούμε ότι τελειώνει η πολιτική επιστήμη ως τέχνη της διακυβέρνησης με την παρήγορη μορφή της πολιτικής οικονομίας και της «πίστης» που βρίσκεται στο κέντρο των δραστηριοτήτων της. Τώρα αναδύεται η τέχνη της διακυβέρνησης που βασίζεται στην γνώση της πληροφορίας, στην ψηφιακή διαχείριση των πληθυσμών. Στην κατάρρευση της «πίστης» οικοδομείται πλέον ο επιβλητικός πύργος της «ψηφιακής διακυβέρνησης», ο οποίος δεν χρειάζεται πια τον ταλαντευόμενο δισταγμό του Γιόζεφ Κ. για να κυβερνήσει. Η ψυχική συνθήκη του σύγχρονου υποκειμένου δεν αναγκάζεται αλλά επιθυμεί την πραγματική υπαγωγή της, μιας και δεν είναι παρά μια διαρκής απώλεια παρουσίας από τον κόσμο στο παρόν, περιφερόμενη στην ανάμνηση ενός βαριού παρελθόντος γεμάτου κατάθλιψη και στην αναμονή ενός επισφαλούς μέλλοντος γεμάτου άγχος.

Ο καπιταλισμός είναι η υποβάθμιση όλων των σχέσεων σε σχέσεις παραγωγής. Από την επιχείρηση ως την οικογένεια, ακόμα και η κατανάλωση μοιάζει με ένα ακόμα επεισόδιο μέσα στη γενική παραγωγή, μέσα στην παραγωγή κοινωνίας.

«Η ανατροπή του καπιταλισμού θα έρθει από εκείνους που θα έχουν καταφέρει να δημιουργήσουν τις συνθήκες ενός άλλου τύπου σχέσεων», λένε στο Κάλεσμα. Κομμουνισμός δεν είναι η δημιουργία νέων σχέσεων παραγωγής, αλλά η κατάργησή τους. «Να μην έχουμε στον χώρο μας ή μεταξύ μας σχέσεις παραγωγής σημαίνει: δεν αφήνουμε ποτέ η επιδίωξη αποτελέσματος να υπερισχύσει της έγνοιας για τη διαδικασία, καταργούμε κάθε μορφή αξιολόγησης μεταξύ μας, φροντίζουμε να μη διαχωρίζονται ποτέ αγάπη και συνεργασία […]

Μεριμνώ για τους κόσμους, για την ευαίσθητη διάρθρωσή τους, σημαίνει καθιστώ αδύνατη την απομόνωση αυτού που λέμε «σχέσεις παραγωγής». Στους χώρους που ανοίγουμε, γύρω από τους πόρους που μοιραζόμαστε, αυτήν ακριβώς την ευλογία αναζητάμε, αυτήν ακριβώς νιώθουμε».

Πόσο τυχαίο πιστεύουμε πως είναι το γεγονός ότι ο Μητσοτάκης, αμέσως μετά τη συγκέντρωση των Τεμπών, μια από τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις της νεοελληνικής ιστορίας, το πρώτο συμπέρασμα που ανακοίνωσε ήταν η αδήριτη ανάγκη για «γενίκευση και καθολική εφαρμογή της αξιολόγησης»; Πώς γίνεται να πιστεύουμε ότι αυτό δε σχετίζεται με την αφωνία της αριστεράς σε όλες της τις εκφράσεις, παρ’ εκτός για να καταγγείλει τους «ασφαλίτες» και τους «ταραξίες» της ειρηνικής συγκέντρωσης; Πώς γίνεται, μάλιστα, να μη θυμόμαστε την περίφημη κήρυξη πολέμου «ενάντια σε έναν αόρατο εχθρό» του ίδιου πρωθυπουργού στα δραματικά ανακοινωθέντα, του Μάρτη του 2020, ακολουθούμενη από την ίδια αφωνία της αριστεράς, παρ’ εκτός για να καταγγείλει «αντικοινωνικούς» και «κοινωνικά ανεύθυνους» «αρνητές της επιστήμης και των κοινωνικών κατακτήσεων»;

Γι’ αυτό και δεν έχει διαφορά πλέον ο πόλεμος από την ειρήνη. Η κανονικότητα από την εξαίρεση. Οι εξωτερικοί πόλεμοι από την εσωτερική ασφάλεια. Ποιος χρειάζεται «συναίνεση» όταν αυτή έχει ήδη αποσυρθεί; Γι’ αυτό, ίσως, η Κίνα είναι το νέο υπόδειγμα του «θαυμαστού καινούριου κόσμου» και οι ΗΠΑ η αυτοκρατορία του κόσμου που υποχωρεί. Η δεύτερη είναι η τέλεια αυτοκρατορική έκφραση του υποδείγματος που τελειώνει, ανοίγοντας δρόμο και έχοντας κατασκευάσει ήδη τα κοινωνικά, πολιτικά και τεχνικά εργαλεία με τα οποία η πρώτη θα ήθελε να θριαμβεύσει.

Γι’ αυτό οι κρίσεις διαδέχονται η μία την άλλη: γεωπολιτική, οικονομική, βιοπολιτική, διακυβέρνησης, υγειονομική, περιβαλλοντική. Δε βιώνουμε αντικειμενικές κρίσεις που προκαλούν μια γενική «κρίση της πίστης» στις δυνάμεις μας, αλλά το τέλος της ίδιας της πίστης ως οδηγού για το μέλλον. Ναυαγήσαμε πολλές φορές μέσα στα διλήμματα που μας άφησαν αυτές οι κρίσεις. Πιο πολύ, όμως, ακριβώς όταν η λειτουργία της «κρίσης» έφτασε ως το κόκκαλο, ως το μοριακό επίπεδο του ίδιου του ατομικού μας σώματος, με τη μορφή ενός ιού που το απειλεί, φαίνεται να ναυαγούμε οριστικά, πετώντας στα βάθη του βυθού και το τελευταίο ηθικό περιτύλιγμα του ανθρωπισμού μας, αφήνοντάς το γυμνό να φαίνεται ακριβώς όπως είναι: ο ανοιχτός τάφος της αγάπης μας για τον «πλησίον», με το πτώμα του ανθρωπισμού να κρατάει όλες τις πραγματείες δικαιολόγησης της επιβίωσής μας έναντι άλλων ανθρώπων, για των οποίων την τύχη «τίποτα δεν γνωρίζαμε».

Ξανά το Άουσβιτς αναδύεται, κανονικοποιημένο, αιτιολογημένο -κυρίως εξημερωμένο και γνώριμο- στην κλίμακα της συνείδησής μας: σαν αυλόπορτα με ανθισμένες βουκαμβίλιες κάτω από την επιγραφή που θέλει να μας εγγυηθεί πως η μόνη μας απελευθέρωση είναι η εργασία, στην πύλη του. Ιδού και η ποίηση που ζει και βασιλεύει μετά από αυτό, κυρίως μέσα στο αυτοκριτικό δράμα του ανανήψαντος φιλοσόφου, που «τίποτε το ανθρώπινο δεν του είναι ξένο» εκτός από το νούμερο 312589 που αναγραφόταν στην ταυτότητα μέλους στο NSDAP. Θα πρέπει να σκεφτούμε στα σοβαρά, το γεγονός ότι αυτός -και όχι άλλος- υπήρξε ο τελευταίος μείζων φιλόσοφος μιας δύσης που πίστευε ακόμα στο ινδιάνικο καλοκαίρι της, πριν δώσει τη θέση του στη φιλοσοφία μιας ιστορικής εποχής μεταξύ νουάρ μυθιστορήματος και ταινίας για το τέλος του κόσμου.

Αν κάτι, εξάλλου, μπορεί να συνδέει την καταστροφή των Εβραίων στα στρατόπεδα της Πολωνίας με την καταστροφή των Παλαιστίνιων στο περίκλειστο στρατόπεδο της Γάζας, πέρα από τις αναλογίες της φρίκης του ίδιου του εγκλήματος, αυτό δεν είναι ο ναζισμός ως ιδιαίτερη πολιτική έκφραση μιας παρέκκλισης του δυτικού πολιτισμού που έφτασε – ή φτάνει – στα άκρα. Με αυτό τον τρόπο θα μπορούσαμε να τα δούμε σαν μια καρκινική ασθένεια, που μπορεί να θεραπευτεί με «αλλαγή συσχετισμών». Αντιθέτως, αυτό που τα συνδέει είναι η ίδια η αυτοκρατορική κατάρρευση του δυτικού πολιτισμού, των πολιτικών σχεδίων του και των κοινωνικών του προϋποθέσεων: η ιδιαίτερη βαρβαρότητα που εξάγεται οικουμενικά σαν πανούκλα, όσο ο επερχόμενος εμφύλιος στους κόλπους της δύσης εμφανίζεται ως προληπτική, πλανητικών διαστάσεων, αντιεξέγερση απέναντι στην ίδια τη δυνατότητα της εξέγερσης. Αν θέλουμε να δούμε, με αυτό τον τρόπο, τις ηθικές και πολιτικές μας ευθύνες, πρέπει να αναρωτηθούμε με ποιον ευφάνταστο τρόπο εξακολουθούμε να αντιλαμβανόμαστε αυτό τον πόλεμο ως ειρήνη.

Ως «τελευταίοι άνθρωποι» αυτού του πολιτισμού, έχουμε, τελικά, το -μοναδικό που, στην πραγματικότητα, θα μείνει- βαρύ προνόμιο: το προνόμιο του να γνωρίζουμε.

Θα πρέπει, δηλαδή να μιλήσουμε ή να πράξουμε για όλα αυτά, χωρίς την πολυτέλεια του να μην ξέρουμε «αυτό που θα έρθει»: παγκόσμιους πολέμους, ειρηνευτικές επεμβάσεις, τα αμέτρητα θύματα, το στρατόπεδο συγκέντρωσης και θανάτωσης, τη βιομηχανική λωρίδα παραγωγής της κατανομής νεκρών/ζωντανών και «ζωών άξιων να βιωθούν»/«ζωών που υπόκεινται σε επιτήρηση και επιβίωση», τις πλανητικές κρίσεις. Η σύγχρονη μόδα της αποδόμησης, γνήσιο τέκνο της ύστερης κριτικής μας παράδοσης, επιτάσσει να αναλάβουμε το βάρος της ευθύνης με όλο το δραματικό τόνο που αντιστοιχεί στην κρισιμότητα των καιρών. Η κρισιμότητα των καιρών, βέβαια, επιτάσσει να μπορούμε να προσποιηθούμε ότι τα πράγματα «δεν είναι ακριβώς έτσι»· με τον αδυσώπητο, αλλά εξαιρετικά απλό, κανόνα της φετιχιστικής απώθησης: «ως εάν να ήταν κάτι άλλο», η ιστορία που κληρονομήσαμε - όχι δική μας ακριβώς. Ή μάλλον είναι δική μας, αλλά είναι ιστορία για την οποία «ευθύνονται άλλοι» και την οποία μπορούμε να ξεπεράσουμε αν την αποδομήσουμε: μια ρωμαλέα φιλολογία ανελέητης κριτικής για οτιδήποτε υπάρχει, που μπορεί να μην περιλαμβάνει και αυτούς που πρώτοι καταγγέλλουν, συμπληρωμένοι από μια διαρκή κινητοποίηση, μια δραστηριότητα παραγωγής θεάματος του διαχωρισμού οπουδήποτε εκτός από τις πραγματικές υλικές συνθήκες από τις οποίες εξαρτάται η καθημερινή ζωή μας.

Αν θέλουμε να μιλάμε για «απελευθερωτικές δυνατότητες» χρειάζεται πρώτα να αντιληφθούμε αυτές τις κρίσεις ως τέλος μιας εποχής (ή πολλών εποχών) και άρα τις δυνατότητες όχι ως υπολογισμούς ανάμεσα στα τραύματα που προκαλούν και τις θεραπείες τους, αλλά ως το τέλος μιας εποχής της οποίας είμαστε τα τελευταία πλάσματα.

Πρέπει όμως πρώτα να αναρωτηθούμε: πόση διάθεση έχουμε να εγκαταλείψουμε οριστικά τα διαρκώς πετσοκομμένα μικρο-προνόμια αυτής της κληρονομιάς για την αβέβαια και δραματική έκβαση ενός χαοτικού μέλλοντος; Πόσο διατεθειμένοι είμαστε να αφήσουμε το σημερινό ταξινομημένο χάος ενός αισθητικά post-apocalyptic κόσμου για το δημιουργικό χάος των πραγματικών, και καταπιεσμένων σήμερα, διαιρέσεων των μορφών ζωής. Τι άλλο θα μπορούσε να σημαίνει, από αυτή τη σκοπιά, η φράση που επαναλαμβάνεται στο Κάλεσμα «να συγκροτήσουμε μια δύναμη, μια υλική δύναμη, μια αυτόνομη υλική δύναμη εντός του παγκόσμιου εμφύλιου πολέμου»;

Θέλω να πω, ότι κριτική στην κρατική διαχείριση -της πανδημίας, της οικολογικής κρίσης, του πολέμου- δεν είναι η κριτική των κυβερνητικών επιλογών της. Δεν είναι ούτε η κριτική στις ελλείψεις της. Δεν είναι ούτε η κριτική στα κέρδη της, πολλώ δε μάλλον στην (ανα)διανομή τους. Δεν είναι, φυσικά, ούτε η κριτική στο πόσο «ασφαλή» είναι τα προϊόντα της επιστήμης της (ας πούμε, το εμβόλιο). Η συζήτηση αυτή, που σε τόσα βαλτώδη εδάφη μας έχει οδηγήσει, το ένα μετά το άλλο, εδώ και πολλά χρόνια με αυξανόμενο ρυθμό, δεν είναι μια συζήτηση μεταξύ κέρδους και ζωής, ούτε μια συζήτηση μεταξύ επιστήμης και σκοταδισμού. Είναι πριν απ’ όλα, κριτική στην κοινωνία της οποίας η ασφάλεια είναι ο θεματοφύλακας της συνείδησής της – συνείδησης που έχει για υλικό της θεμέλιο την ιδιοκτησία. Είναι, ως τώρα, μια συζήτηση μεταξύ αυτών που ζουν ασφαλείς και ανησυχούν για τη διατήρηση της ασφάλειάς τους, αυτής της «τεράστιας μικροαστικής διαζώνης που έχει εκδώσει ο καπιταλισμός», όπως έλεγε ο Γκουατταρί, του πλήθους -πιθανότατα όχι νεγκρικού (ή ίσως και ακριβώς νεγκρικού)- που αποκλείει αυτούς κι αυτές που υπάγονται με τις γυμνές τους ζωές στον τρόμο της επιβίωσης, στον εγκλεισμό της απομόνωσης, στην εξορία του αποκλεισμού από την πρόσβαση και στην στέρηση από τα πιο απλά πράγματα στον κόσμο (όπως το νερό, το φαγητό ή τη στέγη) αν και μπορεί τους επιτρέπεται το smartphone. ΄Η αποκλείει αυτούς που φέρνουν την πίτσα της παραγγελίας αλλά δεν έχουν ΑΜΚΑ ή ΑΦΜ, ή κι αν έχουν σημαίνει μόνο τον τρόμο της πειθάρχησης σε κρατικές οδηγίες. Τις διαρκώς διευρυνόμενες, τελικά, κοινωνικές κατηγορίες για τις οποίες όλα τα απαστράπτοντα επιτεύγματα, οι μικρομηχανισμοί ή μεγαμηχανισμοί των σύγχρονων κοινωνιών, δε σημαίνουν τίποτα παρά τη διαχείριση ενός στρατοπέδου: του κατεξοχήν βιοπολιτικού παραδείγματος της δύσης, όπως έλεγε ο Αγκάμπεν.

Κι όσο αποκλείει ό,τι μετατρέπει σε αόρατο περιθώριο, προορισμένο για αισθητική επεξεργασία και παραγωγή παραδείγματος προς αποφυγή, τόσο ισχυρίζεται ότι το συμπεριλαμβάνει.

Σε αυτές τις φιγούρες βουλιάζει όλο το οικοδόμημα του απαστράπτοντος πολιτισμού που καταρρέει και του εντυπωσιακού πολιτισμού που έρχεται να τον αντικαταστήσει. Όχι γιατί έρχεται απ’ έξω, αναγόμενο σε προλεταριακά σώματα χωρίς «δικαιώματα». Αλλά γιατί είναι το πιο πραγματικό μέρος ενός κόσμου εικονικής ευτυχίας, που μετά βίας πια παλινορθώνεται και επισκευάζεται από τις φαντασιώσεις της δυνατότητας διαχείρισής του. Θέλοντας και μη, οι μετανάστ(ρι)ες, οι αποκλεισμένες ζωές των γκέτο και των φαβελών, των υποβαθμισμένων συνοικιών, των ιδρυμάτων και των ασύλων, είναι η προλεταριακή συνείδηση του κόσμου, στου οποίου το χυδαίο υπερεγώ είμαστε διασωληνωμένοι. Προλεταριακή, όχι με την έννοια ότι συνιστά ένα αδιαίρετο, ρωμαλέο και ιστορικό υποκείμενο, αλλά με την έννοια ότι σε αυτήν θα παιχτούν και θα συγκρουστούν τα νέα σχέδια της υπαγωγής και της χειραφέτησης.

Η εποχή της δικής μας «κοινότητας», των δικών μας «γενιών», τελείωσε. Όσοι και όσες, πηγαίνοντας προς το μέλλον, συμμετάσχουν στις νέες μεγάλες προοπτικές της ανθρώπινης ευτυχίας, στις νέες κινήσεις του κομμουνισμού, δηλαδή στα μεγάλα αυθόρμητα και συνειδητά ρεύματα της κατάργησης της υπάρχουσας τάξης πραγμάτων, θα ακολουθήσουν -αργά ή γρήγορα- αυτή τη γλώσσα, αυτή τη ζωή, αυτές τις χειρονομίες. Και το μέλλον θα δείξει.

Οι υπόλοιποι, όσο θα μιλούν, πάντα θα μηρυκάζουν τους κανόνες της σημερινής κατάστασης πραγμάτων. Και θα το κάνουν με ευχαρίστηση μιας και το λουράκι είναι μακρύ και είναι και επίχρυσο. Τα κάγκελα αυτής της όλο και πιο παγκόσμιας φυλακής είναι από πλατίνα, και μπορούμε να τα γλύφουμε με διανοητικές ακροβασίες και λογοτεχνικές φιγούρες, με σχέδια για «το μέλλον, τη ρήξη, την ανατροπή».

Αντί συμπερασμάτων, βεβαιοτήτων ή ερμηνειών, μόνο ερωτήματα μου φαίνεται ότι θα μπορούσαν να τεθούν για μια τέτοια συζήτηση.

Ίσως πρέπει πρώτα απ’ όλα να κατανοήσουμε το γεγονός ότι ο σύγχρονος μηδενισμός είναι διαφορετικός από τα ιστορικά ρεύματα που έχουν χαραχτεί στη μνήμη μας: ο σύγχρονος μηδενισμός είναι «η υπαρξιακή έκφραση μιας τυπικής υλικής συνθήκης που συνοψίζεται στην γενική κοινωνική κατάσταση παντοειδούς εξάρτησης από τις υποδομές του Κεφαλαίου».

Ίσως επίσης, χρειάζεται να αντιληφθούμε τις ιστορικές συνθήκες της παραγωγής εξουσίας στις κοινωνίες μας. Όπως ο Φουκώ, για παράδειγμα, απέδειξε ότι ο πόλεμος δεν είναι η συνέχεια της πολιτικής με άλλα μέσα, αλλά συνιστά την ιστορική βάση των πολιτικών διαρρυθμίσεων εξουσίας, βαθιά εγγεγραμμένος στους «εν καιρώ ειρήνης» κοινωνικούς θεσμούς, έτσι κι εμείς πρέπει να πραγματώσουμε το έργο της κατανόησης του εμφυλίου πολέμου ως του πολιτικού παραδείγματος που συγκροτεί την αντι-ιστορία της διαρκούς σύγκρουσης ακριβώς με αυτούς τους μηχανισμούς της εξουσίας, μέσα στην ιστορική συνθήκη του διαρκούς κοινωνικού πολέμου. Αν δε θέλετε να αποσυνδεθείτε τελείως από την παράδοση της ήττας μας, μπορούμε να ξεκινήσουμε από την περιγραφή των Μαρξ-Ένγκελς στο κομμουνιστικό μανιφέστο.

Τότε θα μπορέσουμε να δούμε ότι οι εξεγέρσεις, που έρχονται ή πέρασαν, που περιμένουμε ή ελπίζουμε, δεν είναι στιγμές εξαίρεσης ανάμεσα στην κανονικότητα της κοινωνικής ειρήνης αλλά στιγμές συμπύκνωσης της κοινωνικής πραγματικότητας του διαρκούς εμφυλίου πολέμου, από τη σκοπιά του ρήγματος στη μιλιταριστική ρευστοποίηση του πλανήτη.

Και θα πρέπει να σκεφτούμε ότι ο εγκλωβισμός της σκέψης μας στο «κλουβί της πολιτικής οικονομίας», μας εμποδίζει να δούμε ότι αυτή δεν είναι πλέον παρά μια στιγμή στη γενική μορφή διακυβέρνησης που πλέον έχει επεκταθεί στην κυβερνητική υπόθεση. Αν η πολιτική οικονομία ήταν η κυβερνολογική σύνοψη της υποβάθμισης κάθε κοινωνικής σχέσης σε παραγωγική, η κυβερνητική επιστήμη είναι η σύνοψη της ταυτοποίησης κάθε παραγωγικής σχέσης σε μια απογυμνωμένη αλγοριθμική συσχέτιση.

Τότε ίσως μπορούμε να συλλάβουμε ότι το όριο των σημερινών μας εξεγέρσεων δεν είναι μόνο η αδυναμία να μπλοκάρουμε τις υποδομές· ένα όριο που εμφανίζεται ξανά και ξανά, όπως όταν πχ εδώ στην Ελλάδα επιμένουμε να επιτιθόμαστε στη Βουλή, τη συμβολική φιγούρα της εξουσίας και όχι στη Disneyland των logistics, των μεταφορών, των τουριστικών υποδομών και των data centers που αποικούν την αθηναϊκή μητρόπολη. Είναι και η αδυναμία μας να συγκρουστούμε με την αλγοριθμική συγκρότηση αυτής της εξουσίας, που δεν πειθαρχεί σαν σκληρός πατέρας αλλά φτιάχνει περιβάλλοντα σα φροντιστική μητέρα, σε έναν μηχανισμό διπλής άρθρωσης, φυλακής πολύ πιο αποτελεσματικής ακόμα και από το ιδανικότερο Πανοπτικόν που θα μπορούσε να φανταστεί ο κυβερνητικός νους, περιβάλλοντα από τα οποία μπορούμε και είναι ανάγκη να διαφύγουμε.

Αντιμετωπίζοντας αυτές τις διαπιστώσεις ίσως μπορεί να εμφανιστεί ένας γαλαξίας κατοικήσιμων τόπων που αφήνει πίσω της κάθε κατάσταση εξαίρεσης με την οποία έρχεται αντιμέτωπη η αυτοκρατορία - και η κοινωνία βλέπει σε αυτές, ως τώρα, μέσα από τα μάτια των κρατικών θεσμών, μόνο μια “no man’s land”. Θα παρατηρήσουμε τότε πώς οι επαναστατικές υποκειμενικότητες και συλλογικότητες γίνονται λιγότερο σαθρές, αφού σταδιακά σχηματίζουν έναν κόσμο. Αν αυτός ο κόσμος σήμερα φαντάζει έρημος και εγκαταλειμμένος είναι πιθανώς μόνο γιατί έχουμε μάθει να τον βλέπουμε μέσα από το υπερθέαμα της παγκόσμιας ερήμου που παράγει διαρκώς η καθημερινή επέλαση του κεφαλαίου ως κοινωνικής σχέσης που διαμεσολαβεί κάθε σχέση μας.

Το κάλεσμα μας λέει ότι δανείζεται από τους Μαύρους Πάνθηρες τη δύναμη εφόδου, από τη γερμανική αυτονομία τις συλλογικές κουζίνες, από τους Άγγλους νεολουδίτες τα δεντρόσπιτα και την τέχνη του σαμποτάζ, από τις ριζοσπαστικές φεμινίστριες την επιλογή των λέξεων, από την ιταλική αυτονομία τη μαζική αυτομείωση και από το κίνημα 2 Ιούνη την ένοπλη χαρά.

Χρειάζεται να σκεφτούμε τον τρόπο με τον οποίο όλα αυτά τα παραπάνω, και οι δημιουργικές, ευφάνταστες και ευφυείς παραλλαγές τους εμφανίζονται σε όλα τα τελευταία κινήματα της τελευταίας 15ετίας· κινήματα, πρακτικές και τεχνικές που δημιουργούν τους όρους της αποθεσμοποίησης, την αποσυντάσσουσα εξουσία για την οποία μίλαγε ο Τρόντι, και μιλάει και το ιστορικό ρεύμα για το οποίο συζητάμε με αφορμή το Κάλεσμα, αρχής γενομένης από την εξέγερση της Αργεντινής το μακρινό, πλέον, 2001. Ωστόσο εμφανίζονται, ξανά και ξανά, απομονωμένες και κατακερματισμένες, εκκρεμείς και περιορισμένες, θέτοντας ξανά και ξανά το ίδιο στοίχημα. Δε χρειάζεται απογοήτευση. Το μόνο που έχει μείνει όρθιο από τις επαναστατικές μας παραδόσεις είναι ο πειραματισμός. Δεν είναι στενάχωρο. Είναι το μόνο που άξιζε να διασωθεί. Και είναι υπεραρκετό. Μάλλον το πρόβλημα δεν είναι ότι αυτός ο πειραματισμός δεν έχει επαρκή καθοδήγηση. Το αντίθετο βλέπουμε: έχει, δυστυχώς, ακόμα. Και έχει, ακόμα, υπερβολική. Όπως αυτή που έσπευσε να δώσει όνομα και εκπροσώπηση στην εξέγερση στη Χιλή. Όπως αυτή που έσπευσε να δώσει «αιτήματα» στο μπλοκάρισμα της εφοδιαστικής αλυσίδας, στην Ιταλία. Όπως αυτή που εξέφρασε την αγωνία της και έκανε ό,τι είναι δυνατόν, ώστε να παρουσιάσει «συνομιλητές» στα κίτρινα γιλέκα, στη Γαλλία.

Μήπως, αντίθετα, το πρόβλημα είναι ότι αυτές δεν κατανοούνται σαν αντιπαραθετικές μορφές συγκρότησης ζωής, στο γενικευμένο κοινωνικό και παγκόσμιο εμφύλιο πόλεμο, αλλά υπολειπόμενες μορφές συμπλήρωσης των κοινωνικών λειτουργιών που καταρρέουν και που το κεφάλαιο αφήνει στην τύχης τους; Και δεν είναι, ταυτόχρονα κάτι τέτοιο, αυτό το ανοιχτό σύστημα, η πραγματική ιστορική κίνηση που καταργεί την υπάρχουσα τάξη πραγμάτων και ταυτόχρονα δημιουργεί τις γενικές προϋποθέσεις του εμφυλίου πολέμου;

Ο ρόλος του συμπλέγματος άμυνας-ασφάλειας, που είναι και η πιο σαφής υλική αποτύπωση των μοντέλων διακυβέρνησης, είναι να παράγει τάξη μέσα από το χάος, σε μια άρθρωση όπου και τα δύο διατηρούνται σε μια σχετική συμμετρία-και-ανισότητα διαχωρισμένων κοινοτήτων. Από τη μια, περιφραγμένο χάος στο οποίο οι από κάτω βιώνουν μια διαρκή κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Απ’ την άλλη, η περι-φραγμένη δημοκρατία της οποίας η ομαλότητα αναπαράγεται διαρκώς σαν πλεόνασμα της κατάστασης εξαίρεσης της άλλης μεριάς. Αυτό το μεταβλητό και παγκόσμιο apartheid, συντηρεί και την ύπαρξη της αστυνομίας. Η αστυνομία είναι ο φρουρός αυτής της συμμετρίας – είτε εμφανίζεται με τη μορφή του ΕΠΟΠ είτε με αυτή του ΜΑΤατζή, είτε απλώς με τη μορφή του ειρηνικού πολίτη.

Όμως, αυτό το σύνορο είναι κι ο νεκροθάφτης της. Το όλο και μεγαλύτερο μίσος για την αστυνομία δεν έχει να κάνει με το ρήγμα μεταξύ αυτής και της κοινωνίας αλλά με το όλο και μεγαλύτερο ρήγμα μεταξύ αυτών που ήδη τη μισούν κι αυτών που τη χρειάζονται. Μεταξύ «εχθρών» και «συνεργατών». Μήπως, πάντα αυτό δεν ήταν πάντα, στην τελική του μορφή, το υπαρξιακό διακύβευμα κάθε επαναστατικής απόπειρας;

Κάθε πρακτική συνάντηση με το όριο αυτό, δεν αφήνει, κάθε φορά, παρά ένα χάσμα «που υπάρχει, και που δε σταματά να βαθαίνει, μεταξύ των αξιοθρήνητων αιτημάτων (της εκπροσώπησής τους) και του επιπέδου της βίας και της αποφασιστικότητας του κινήματος».

Τότε θα καταλάβουμε ότι εμφύλιος πόλεμος -και αντίστοιχα η ηθική που απαιτεί από εμάς- δεν είναι η τακτική απόφαση της εφαρμογής ενός προγράμματος, που απαιτεί από τα σώματα να γίνουν υποκείμενα και από τα υποκείμενα να γίνουν υπήκοοι της επικράτειας και φαντάροι του στρατού μιας ήδη αποφασισμένης νέας κοινωνίας συμμετρικής στη σημερινή «μετατοπισμένη μόνο κάποιες μοίρες αριστερά». Θα καταλάβουμε ότι ο εμφύλιος πόλεμος είναι μια πραγματικότητα, που τελικά συνιστά ένα ερώτημα: ποια είναι η ζωή που θέλουμε να ζήσουμε, ποια η μορφή της και -άρα- ποια τα μέσα με τα οποία θα την υπερασπιστούμε άνευ όρων;

Θα καταλάβουμε, ακόμα, ότι εμφύλια διαίρεση -και αντίστοιχα η ηθική που απαιτεί από εμάς- δεν είναι αντιπαράθεση μεταξύ δύο ενικοτήτων: του κράτους και της ανθρωπότητας. Αντίθετα είναι ένας ανηλεής και ανειρήνευτος πόλεμος μεταξύ της ενικότητας του κρατικού μηχανισμού και της πολλαπλότητας της πολεμικής μηχανής. Είναι ένας πόλεμος που δεν περιμένουμε να αρχίσει. Δε σταμάτησε ποτέ - ακόμα κι ερήμην μας.

Αν δεν έχουμε επαρκή λόγια να τον περιγράψουμε, είναι γιατί μας λείπει μια τέτοια σκέψη. Τότε θα δούμε ότι οι πόλοι που συγκρατούν αυτή την αλήθεια σήμερα τείνουν σε δύο μεγάλες οντότητες που τέμνουν κάθετα και κατακερματίζουν το σώμα της αστικής κοινωνίας. Σε ένα επίπεδο εμμένειας που όμοιό του δεν έχουμε γνωρίσει στην ιστορία, κατακερματίζουν πλέον την ίδια την ψυχή του ρηγματωμένου νομαδικού σώματος που εγκαταστάθηκε πρώτα στην κοινότητα, έπειτα ενσωματώθηκε στην πόλη και σήμερα τσακίζεται στα δίκτυα της μητρόπολης, σε ένα διαρκή διπλό μηχανισμό συμπερίληψης και αποκλεισμού: Στο μέρος που θέλει, πάση θυσία, να επιστρέψει στην ασφάλειά της και σε αυτό που δεν πρόκειται να γυρίσει ποτέ πίσω.

Το πρώτο δεν έχει πολλά να σκεφτεί παρά μόνο την αγωνία που βιώνει καθημερινά, στις μικρές και μεγάλες ανεξήγητες κρίσεις πανικού που φαίνονται σα να μην έχουν αιτία ή νόημα, για το αν θα συνεχίσει να συμπεριλαμβάνεται μία ακόμα μέρα. Όσο για το δεύτερο μέρος, δεν διαθέτει ούτε θέλει να υπερασπιστεί καμία ταυτότητα. Και το μόνο που του μένει είναι συγκροτήσει μια societas μοναδικοτήτων, που δε θέλουν ούτε μπορούν να παρασταθούν σε μια σχέση που δεν υπάρχει· να δημιουργήσει τις γραμμές φυγής από μια φριχτή κοινότητα.

Για αυτό που φαίνεται σαν μια διπλή τραγωδία για την υπόθεση της επανάστασης σήμερα - από τη μια το γεγονός ότι τίποτα εποικοδομητικό δεν έχουμε να σκεφτούμε για το μετασχηματισμό του παρόντος και από την άλλη ότι τίποτα αυτοτελές δε φαίνεται να υπάρχει στην ιστορική παράδοση των αρνήσεων μας που να μην έχει ενσωματωθεί - έχω μόνο να πω ότι στην πραγματικότητα του παγκόσμιου εμφύλιου πολέμου δεν υπάρχει τίποτα μεμονωμένα θετικό που να μη συνιστά κατάφαση του κόσμου ως έχει. Αυτό που μας έχει διδάξει η αντι-ιστορία των επαναστατικών αποπειρών είναι ότι η μεγαλύτερη κατάφαση στον κόσμο σήμερα είναι η καταστροφή του σημερινού κόσμου. Θα ανακαλέσω, λοιπόν, τη φράση στο εξώφυλλο του 50^ου τεύχους της Potere Operaio, που σηματοδότησε το τέλος της εργατικής αυτονομίας και τη θεωρητική ρήξη ανάμεσα σε Τρόντι και Νέγκρι:

Ricominciare da capo non significa tornare indietro

Να ξεκινάς από την αρχή δε σημαίνει να γυρίζεις πίσω

Προχωράμε στον δεύτερο κύκλο αναρτήσεων της σειράς docs, της συνεργασίας των εκδόσεων affect και της διαδικτυακής επιθεώρησης hangover. Πρόκειται για δύο κείμενα παρεμβάσεων του Ν. Χαραλαμπόπουλου, συνεργάτη των εκδόσεων affect και μέλους του hangover. Και τα δύο κείμενα μπορείτε να τα βρείτε εδώ, μαζί με μία εισαγωγή του Τηλέμαχου Δουφεξή Αντωνόπουλου, υπό τον γενικό τίτλο «Φασματική λέξη», ο οποίος πρόκειται να είναι και ο γενικός τίτλος ανάλογων παρεμβάσεων.

Η πρώτη παρέμβαση που αναρτάται εδώ, με τίτλο «Για το ζήτημα της Αρχής: Θεολογία είναι η ιστορία όπου η Έξοδος δεν έχει γραμμές φυγής. Σκέψεις για τις γραμμές φυγής στην Έξοδο από τη θεολογία της τεχνητής νοημοσύνης», παρουσιάστηκε στη συζήτηση στρογγυλής τράπεζας με θέμα «Θεολογίες και A.I.», ως μέρος των εκδηλώσεων της έκθεσης «Ονειρεύονται τα ηλεκτρικά πρόβατα;», σε επιμέλεια Δημήτρη Τρίκα.

Θα ακολουθήσει η δεύτερη, με τίτλο «Να ξεκινάς από την αρχή δεν σημαίνει να γυρίζεις πίσω. Σκέψεις γύρω από το τι θα μπορούσε να σημαίνει το Κάλεσμα, 20 χρόνια μετά», που παρουσιάστηκε στα πλαίσια της πολιτικής συζήτησης που οργάνωσαν οι εκδόσεις Κόκκινο Νήμα στο «Κινη(μα)τ(ικ)ό Βιβλιοπωλείο Κόμμον» με αφορμή την έκδοση του Καλέσματος από τις εκδόσεις affect: «Tiqqun: Το Κάλεσμα. Απόσχιση / Σαμποτάζ / Κοινότητες / Κομμουνιστικοποίηση».

docs #1: Η φασματική λέξη (pdf)

Σκέψεις για τις γραμμές φυγής στην Έξοδο από τη θεολογία της τεχνητής νοημοσύνης

Από τη στιγμή που έμαθα ότι θα έχω την τιμή να συμμετέχω στην έκθεση με τίτλο «Ονειρεύονται τα ηλεκτρικά πρόβατα;» και ιδιαίτερα στη συζήτηση γύρω από την θεολογία και την τεχνητή νοημοσύνη, το μυαλό μου έχει κολλήσει σε μια κίνηση εκκρεμούς μεταξύ δύο άκρων της παγκόσμιας ιστορική συνείδησης.

Το ένα αποτελεί την απαρχή της καταγεγραμμένης και αρχειοθετημένης πολιτικής ιστορίας της ανθρωπότητας, σύμφωνα με μια εκφορά του Σάββα Μιχαήλ στις Μορφές του Μεσσιανικού και τη διεξοδική εργασία του Michael Walzer στο Έξοδος και Επανάσταση»: είναι η Έξοδος (με Ε κεφαλαίο, κάτι στο οποίο νιώθω ότι πρέπει να επιμείνουμε) του λαού του Ισραήλ από την Αίγυπτο. Το άλλο αποτελεί την ύστατη μορφή της κοσμολογικής διερώτησης για το τι είναι άνθρωπος, συνοψισμένη στις ανθρωπολογίες και μετα-ανθρωπολογίες που εμφανίζονται στο σημερινό κόσμο μας: την πολιτική θεολογία της τεχνητής νοημοσύνης ως μιας πιθανότητας των μορφών-ζωής ή σαν μία από αυτές.

Το θέμα είναι τεράστιο και μου είναι δύσκολο να ξεκινήσω έστω μια ελάχιστη ξενάγηση στις διαδρομές που θα μπορούσε να ανοίξει. Στον περιορισμένο χρόνο μου θα προσπαθήσω απλώς να διατυπώσω, με τη μορφή αφήγησης, κάποια περιορισμένα εισαγωγικά ερωτήματα πάνω σε αυτό που μου φαίνεται σαν το πιο παραγνωρισμένο πολιτικό καθήκον έναντι αυτού του εκκρεμούς: την τοπολογία των γραμμών φυγής που παρουσιάζονται σε οριακούς καιρούς. Και μάλλον, τέτοιος είναι και ο δικός μας· ίσως μάλιστα να είμαστε ακόμα στην αρχή του.

Για να το κάνω αυτό, θα χρησιμοποιήσω μια δική μου, αυθαίρετη εν πολλοίς, περιγραφή για το τι θα μπορούσαμε να πούμε θεολογία, ειδικά πολιτική. Σύμφωνα με αυτή, η θεολογία είναι το μετατιθέμενο πεδίο μάχης των μορφών ζωής: μετατιθέμενο γιατί πάντα θα συγκροτεί έναν μηχανισμό υπεράσπισης της κυριαρχίας· μηχανισμό εξάρθρωσης, σε ένα επέκεινα, του κύριου όρου εμφάνισης της σύγκρουσης μεταξύ επιθυμητικών και κοινωνικών μηχανών μέσα στην ανθρώπινη ιστορία: του ζητήματος της εξουσίας. Είναι ο αφηγηματικός στίβος ενός ακήρυκτου εμφυλίου σαν μοντέλο ανθρωπολογικής συνύπαρξης – ακήρυκτου γιατί υπήρξε πριν από την αρχή· μοντέλο γιατί, όπως φαίνεται, θα συνοδεύει την ανθρώπινη συνθήκη ως το τέλος της παρούσας μορφής της.

Ένας φίλος, σε μια συζήτηση σχετικά πρόσφατα γύρω από μια μετάφραση ενός κειμένου του Marcello Tari, έγραψε: «Από την Οδύσσεια μέχρι τη Βίβλο κανένα κείμενο δεν ήταν θεολογικό. Από τη Βίβλο και μετά, όλα τα κείμενα είναι θεολογικά κείμενα». Θα τολμήσω μια συνειρμική αντιστοιχία σε αυτό τον αφορισμό, λέγοντας ότι η νεωτερική συνθήκη ήταν νευρωτική μέχρι τη σφαγή του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, όμως μετά το τέλος του Δεύτερου, τη «δημιουργική» καταστροφή ενός ολόκληρου κόσμου, τη Σοά και τη φρίκη του Άουσβιτς αλλά και την ατομική βόμβα σε Χιροσίμα και Ναγκασάκι, δεν είναι παρά σχιζοειδής.

Για να το περιγράψω με τη διεσταλμένη χρήση μιας κλασσικής ψυχαναλυτικής ορολογίας: Η πραγματικότητα, το συνοριακό πέρασμα ανάμεσα στο Πραγματικό (και τον Τρόμο του) και στο Φαντασιακό (και το διαγραμμένο της επιθυμίας του), που είχε για επένδυση ένα ολόκληρο συμβολικό σύμπαν, έχει καταρρεύσει: Τώρα πια είναι ένα ανεμπόδιστο πέρασμα, μια no man’s land (όχι τόσο με την έννοια της νεκρής στρατιωτικοποιημένης ζώνης όσο με αυτή του κανενός ανθρώπου), ανάμεσα στη δυνητικότητα και την ενεργή πραγματικότητα. Ανάμεσα στους άλλους και την ανυπαρξία τους, ανάμεσα στο πλήθος και τη μοναξιά, που όλο και πιο συχνά συναντιούνται και συνυπάρχουν καθώς διαπερνούν τις τρεις μορφές του εαυτού μας: το Αυτό, το Εγώ και το Υπερεγώ – ή, με πιο «πολιτικούς όρους», όπως τουλάχιστον το καταλαβαίνω: ανάμεσα στη γυμνή ζωή, τη μορφή ζωής και τον κόσμο.

Οι νευρώσεις, η παλιού τύπου κωδίκωση με τη μορφή της λογοκρισίας (και λογοκριτή το Συμβολικό) που όριζε ηγεμονικά το πέρασμα από το Πραγματικό στο Φαντασιακό, πλέον είναι μια -όλο και πιο- μειοψηφική λειτουργία μέσα στο πλέγμα αυτού που ο Byung-Chul Han περιγράφει ως burn out. Καμιά καινούρια κωδίκωση δεν βρέθηκε να τις αντικαταστήσει με κάποια αποτελεσματικότητα. Οι ηθικές μας διαφορές δεν γίνονται πια πολιτικές, γιατί δεν φτάνουν σε τέτοια ένταση. Τίποτα πια δεν τις διαμορφώνει, ούτε τις συμπιέζει. Γι’ αυτό και δεν μπορούμε να αντιληφθούμε κάποια μορφή του κόσμου γύρω μας που πρέπει να αποδεχτούμε, να συγκολλήσουμε ή να σπάσουμε. Κι αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο είχαμε μάθει να κάνουμε πολιτική. Τώρα πια νιώθουμε μια συνεχή και επίμονη εξάντληση κολυμπώντας σε μια θάλασσα εξασθενημένων διαφορών και διαφωνιών. Όλα είναι επουσιώδη και σημαντικά ταυτόχρονα. Τι να ιεραρχήσεις με αυτές τις κλίμακες;

Η σχιζοφρενική ορμή του τεχνικού μας σύμπαντος -η συντριπτική δύναμη εκθεμελίωσης που φέρει και διαρκώς επιταχύνεται- δεν μπορεί (ακόμα) να μεταφραστεί στα υποκείμενα σαν «break through», παρά μόνο σαν «break down» (Deleuze, Δύο Καθεστώτα της Τρέλας): αντί για υπέρβαση, κατάρρευση. Αντί για έκρηξη (ex-plosion), ενδόρρηξη / εκστροφή (im-plosion). Και, μάλλον, δεν μπορεί να το κάνει με τη μορφή του γραμμικού χρόνου της συνέχειας και του μέλλοντος που προεικονίζει η πληροφορική πλημμυρίδα, κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσή της.

Ας το παραδεχτούμε: είμαστε εσωτερικά υποκείμενα της, ακόμα. Εξ ου και ο όρος «υποκείμενα» που χρησιμοποιώ, με την έννοια που περιγράφει ο Tronti, στη συνέντευξή του στον Maio Vinale, το 2008 με θέμα την αποσυντάσσουσα εξουσία, ένα θεμελιώδες πρόβλημα: την κρίση του σύγχρονου υποκειμένου, η οποία είναι ένα και το αυτό με την εξάντληση της νεωτερικότητας ως σχέδιο που βασίζεται, ακριβώς, στο υποκείμενο. «Έχουμε κολλήσει μέσα σε αυτή τη διαλεκτική μηχανισμού-υποκειμένου, εδώ και πολύ καιρό», έλεγε ο Tronti.

Αυτός ο ορμητικός ωκεανός της τεχνολογίας, που σπάει τα παλιά φράγματα, που τον έκαναν κάποτε ομαλά αξιοποιήσιμο επιβραδύνοντας τις ροές του, πνίγει πρώτα από όλους εμάς, καθώς πλημμυρίζει τον πλανήτη. Όπως λέει ο Mark Fischer στον Καπιταλιστικό Ρεαλισμό, είναι πιο εύκολο να φανταστούμε το τέλος του κόσμου παρά το τέλος του καπιταλισμού, δηλαδή του δικού μας περιορισμένου κόσμου. Κι ίσως για αυτό είναι δίκαιο που δεν αρμόζει πια στον κόσμο μας η αισθητική αποτύπωση του μέλλοντός του στη φανταστική λογοτεχνία του Ιουλίου Βερν, παρά η αγχώδη διαπίστωση του απειλητικού και αιώνιου παρόντος του στο cyberpunk.

Πληροφορία, γνώση, συναισθήματα και ορθολογικές κρίσεις - συγκρούσεις, διαφωνίες και διαφορές - ταυτότητες και απώλεια: όλα ρέουν σε ένα ομοιογενές ρεύμα· ομοιογενές γιατί όλα είναι εξίσου διαφορετικά - άρα εξίσου όμοια. Όλα μπορούν να ξεσπάσουν ανά πάσα στιγμή, αλλά αυτό δε σημαίνει τίποτα. Το ξέσπασμα, η έκρηξη είναι μια μορφή κανονικότητας ακόμη. Δε χρειάζεται να λογοκριθεί η παραγωγή της επιθυμία μας. Η λογοκρισία είναι ΗΔΗ η δομή που την παράγει. Όλα τα συμπτώματα του «νέου υποκειμένου» εμφανίζονται, κατά κύριο λόγο, γιατί εξακολουθούμε να είμαστε νευρωτικές σε ένα σύμπαν που είναι πια σχιζοειδές.

Κι ίσως είναι με αυτό τον τρόπο που μπορούμε να αναγνωρίσουμε τη λειτουργία του φετίχ, του ταμπού και της διαστροφής σε όλη αυτή τη συζήτηση γύρω από τη «φύση» της τεχνητής νοημοσύνης, όχι ως όρων ψυχιατρικοποίησης αλλά ως ενδεχόμενων κατηγοριών μιας ιστορικής κοινωνικής κίνησης. Θα το συνόψιζα στη φράση ενός πρόσφατου κειμένου, υπό το ψευδώνυμο Moses Dobruska, με τίτλο «Πώς άρχισαν όλα»: «Η παρούσα κοινωνική κατάσταση είναι μια κατάσταση παραισθητική. Οι ψυχοπαθολογικές κατηγορίες έχουν γίνει οι πιο κατάλληλες για την πολιτική ανάλυση· το μόνο που έχουμε να κάνουμε είναι να τις αναζητήσουμε οπουδήποτε αλλού εκτός από το DSM. Η πανταχού παρούσα βασιλεία του οργουελικού ψεύδους δεν είναι ένα κακό, αλλά μια κακοήθης νόσος».

Με μια τέτοια οπτική, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ο τίτλος της έκθεσης, που διερωτάται αν «ονειρεύονται τα ηλεκτρικά πρόβατα». Αμέσως έρχεται στο μυαλό - και προφανώς αυτό ήταν ο στόχος: η απόδοση ενός φόρου τιμής - ο τίτλος του μυθιστορήματος του Philip K. Dick: το ερώτημα αν «τα ανδροειδή ονειρεύονται ηλεκτρικά πρόβατα».

Θα πάρω στα σοβαρά, σε βαθμό κυριολεξίας, τη μετάθεση όρων μεταξύ των δύο τίτλων, που μοιάζει σχεδόν σα φροϋδικό γλίστρημα. Από τη μία, είναι ο τίτλος ενός εμβληματικού μυθιστορήματος που γράφτηκε το 1968, στην ακμή της εξεγερτικής πλημμυρίδας που έκλεισε τα επαναστατικά οράματα του 20^ου αιώνα και μας έδωσε την κεντρική έννοια της αυτονομίας και των εκδοχών της (Ονειρεύονται τα ανδροειδή ηλεκτρικά πρόβατα;). Από την άλλη, είναι ο τίτλος αυτής της όμορφης έκθεσης, κάπου 60 χρόνια μετά, η οποία περιστρέφεται γύρω από τα ερωτήματα για τη φύση της ανθρώπινης κατάστασης, σε μια ιστορική περίοδο που κυριαρχεί η αγωνία για την κατάσταση της ανθρώπινης φύσης ή για τους πολλαπλούς κινδύνους του τέλους των ανθρώπινων κόσμων.

Αν επιτρέπεται να συνδυάσουμε τους δύο όρους τότε θα μπορούσαμε να πούμε πως την εποχή μας τη χαρακτηρίζει η ανθρώπινη συνθήκη όπου ακόμα και τα ανδροειδή, αυτός ο σύγχρονος ευφημισμός της παρούσας ανθρώπινης κατάστασης, έχουν σταματήσει να ονειρεύονται. Η λειτουργία του ονείρου, ίδιον της εμπρόθετης δυνατότητας του ανθρώπου και τμήμα της τομής του φαντασιακού με το συμβολικό του κόσμο, μοιάζει να έχει εκχωρηθεί στις τεχνικές κατασκευές του, που στην πραγματικότητα είναι η προσομοίωση της τεχνικής παραγωγής ενός τεχνικά παραγόμενου ομοιώματος. Κάτι σαν τον «ταύρο της Πασιφάης», που περιγράφει ο Agamben σε ένα πρόσφατο κείμενό του, την απόπειρα του ανθρώπου να επανακτήσει τη ζωτικότητα της ζωώδους φύσης του, επιχειρώντας να καταπατήσει τα όρια που ο ίδιος έθεσε στον εαυτό του, ανάμεσα στο ζωώδες και το θεϊκό, χωρίς δηλαδή να σεβαστεί το γεγονός ότι ακροβατεί διαρκώς στο σινικό τείχος που έφτιαξε στην ίδια την ψυχική του συνθήκη ανάμεσα στο «φυσικό» και το «τεχνικό». Είναι όμως και εκχώρηση οτιδήποτε ανθρώπινου, που φοβόμαστε ότι πέθανε

(1) στα χαρακώματα της ανθρώπινης ιστορίας του 20^ου αιώνα, θύμα του τέλους του ανθρωπισμού ως ιδιαίτερης ιστορικής μορφής «εκτροφής» ανθρώπινων όντων από τον Πλάτωνα έως τον Χάιντεγκερ (Sloterdijk, Κανόνες για το ανθρωποπάρκο), και

(2) στις τεχνικές εξελίξεις ενός κόσμου που έχει εκχωρήσει την ίδια του την ψυχή στο κεφάλαιο, με άλλα λόγια: έχει γίνει η κεντρική ψυχική και τεχνική υποδομή του – και η παλιά προλεταριακή του σύνθεση, οι εργάτ(ρι)ες, που αποτέλεσαν το επαναστατικό υποκείμενο μιας ολόκληρης στρατηγικής αφήγησης με ιστορική αποστολή την ανακατάληψη αυτού του τεχνικού κόσμου, ο λαός του (Tiqqun, Ceci n’est pas un programme)

Τελικά, «[ο] σύγχρονος μηδενισμός είναι η υπαρξιακή έκφραση μιας τυπικής υλικής συνθήκης: μιας κατάστασης παντοειδούς εξάρτησης από τις υποδομές του Κεφαλαίου». Ίσως η πιο γκροτέσκα και ταυτόχρονα θλιβερή αποτύπωση αυτής της διαπίστωσης, είναι ο τρόπος με τον οποία εντάσσουμε στη φιλολογία της τεχνητής νοημοσύνης τα email που λαμβάνουμε από τη Smaragda from Viva, σα να μην ήταν άνθρωπος αλλά μια φιγούρα όπως η Alexa της Amazon, ή η αστεία αντίφαση να απαντάμε στον αλγόριθμο του ChatGpt, με την ευγένεια που θα αντιστοιχούσε σε έναν άγνωστό μας σοφό δάσκαλο, την ώρα που αντίστοιχοι κώδικες αυτών των αλγοριθμικών μοντέλων εφαρμόζονται από τη Frontex για την ταυτοποίηση, κατηγοριοποίηση, διαχείριση, εγκλεισμό, μετακίνηση, εξόντωση μεταναστών, ανδρών, γυναικών και παιδιών, στον πιο βίαιο και φονικό πόλεμο που διεξάγει ο δυτικός, και όχι μόνο, ανεπτυγμένος κόσμος ενάντια σε ό,τι πιο κοντινό μπορούμε να σκεφτούμε σήμερα για την προλεταριακή του σύνθεση.

Η «τεχνοφιλία» και η «τεχνοφοβία», που αναπτύσσονται διαρκώς ως κυρίαρχοι πόλοι μιας γενικευμένης και πυρετώδους συζήτησης, σχετικά με το μέλλον της ανθρωπότητας, συζήτηση που μας φέρνει εδώ να συζητάμε για το μέλλον της ανθρωπότητας σαν ιστορική προοπτική της τεχνητής νοημοσύνης, εδράζουν αυτή τη συζήτηση σε ένα καταστατικό ψεύδος, σε έναν ακόμα μεταφυσικό δυισμό, από τους τόσους πολλούς που έχει παραγάγει η δυτική σκέψη ανά τους αιώνες: ότι μπορούμε να διαχωρίσουμε τη φυσική από την τεχνική διάσταση της ανθρώπινης φύσης. Κι εδώ να θυμηθούμε ότι η κυρίαρχη αντίληψη για την κατάσταση εξαίρεσης, για παράδειγμα, που αποτελεί σήμερα παντοδύναμη υλική βάση της κυβερνολογικής της ασφάλειας και της κυβερνητικής επιστήμης του ελέγχου, δεν είναι παρά η ύστατη παραγωγή της διάκρισης μεταξύ «φυσικής και μη-φυσικής κατάστασης» των θεωριών των κοινωνικών συμβολαίων, αλλά κυρίως του Λεβιάθαν του Hobbes: ενός κειμένου που γράφτηκε για να θεμελιώσει τη δυνατότητα του νεωτερικού κράτους να μπορεί να κηρύξει τον πόλεμό του ενάντια στον εμφύλιο, δυνατότητα που έκτοτε είναι η βασική μήτρα των εργαλείων της κυριαρχίας του έναντι των υπόλοιπων κοινοτήτων.

Το πρόβλημα με το ψέμα αυτό για την ανθρώπινη φύση είναι ότι παραγνωρίζει το γεγονός ότι η φυσική κατάσταση του ανθρώπου δεν έχει σε τίποτα να κάνει με τη «φύση», όπως επιστημολογικά και αισθητικά είθισται να την αναπαριστούμε. Η σχέση του ανθρώπου με τον κόσμο, όμως, δεν προκύπτει από μια φυσική συσχέτιση· αντιθέτως είναι άθροισμα (ή γινόμενο) τεχνικών διαδικασιών. Εκτροφής, για παράδειγμα, όπως είπα για τον ανθρωπισμό προηγουμένως. Όπως γράφει και η Αόρατη επιτροπή Στους Φίλους μας: «Κάθε ανθρώπινος κόσμος είναι συνδιαμόρφωση τεχνικών […] γι’ αυτό και δεν υπάρχει γενόσημη ανθρώπινη υπόσταση (σε σχέση με την τεχνητή νοημοσύνη) παρά μόνο ιδιαίτερες τεχνικές […] και η κάθε τέτοια διαμορφώνει έναν κόσμο κάνοντας έτσι απτή μια κάποια σχέση με αυτόν, μια κάποια μορφή ζωής». Και συνεχίζει: «το εφιαλτικό με τη σημερινή εποχή δεν είναι ότι πρόκειται για την “περίοδο της τεχνικής” αλλά για την “περίοδο της τεχνολογίας”. Η τεχνολογία δεν είναι η ολοκλήρωση των τεχνικών αλλά η έξωση του ανθρώπου από τις θεμελιώδεις τεχνικές του» ή, για να το πούμε διαφορετικά, η έξωση του ανθρώπου απ’ ό,τι στοιχειωδώς τον καθιστά ανθρώπινο.

Η απαλλοτρίωση των συνόλων της μοναδικής τεχνικής αυτής φύσης των ανθρώπων, ο κατακερματισμός τους και η αποδοσή τους σε μια παραγωγική μεγαμηχανή, δεν είναι παρά η ισοπέδωση των ιδιαίτερων κόσμων και των σχέσεών τους με τον κόσμο καθ’ αυτό. Μπορούμε να το δούμε τόσο καθαρά στα social media και τον αλγόριθμό τους, όχι γιατί μόνο σε αυτά συμβαίνει κάτι τέτοιο, αλλά γιατί εδώ εμφανίζεται η απόλυτη ταυτότητα: Η ταυτότητα ανάμεσα στην απουσία και την παρουσία. Μιλάμε για, παραθέτουμε ή προτείνουμε πρακτικές που ΔΕΝ γίνονται πράξη. Κι ίσως το κάνουμε μόνο υπό αυτή την προϋπόθεση. Είμαστε μέρος του εαυτού μας που εκπροσωπεί το όλον του, μόνο στο βαθμό που δεν το κάνει. Η παρουσία μας στον κόσμο είναι τελικά αποτέλεσμα της διαρκούς απουσίας κάθε άμεσης σχέσης με αυτόν. Τι μπορεί να προμηνύει κάτι τέτοιο αν όχι τη μετατροπή του ανθρώπου σε αφηρημένη υπόσταση, ιδανική για να υπαχθεί, όχι μόνο με τυπικούς αλλά και με πραγματικούς όρους (όπως θα έλεγε ο Μαρξ στο Κεφάλαιο) στους αφηρημένους κόσμους της εμπορευματικής κυριαρχίας;

Νομίζω γνωρίζουμε αρκετά καλά το απόσπασμα του Μαρξ από την εισαγωγή της Κριτικής της Εγελειανής Φιλοσοφίας σχετικά με τη θρησκεία [1]. Θα τολμήσω να παραφράσω το κείμενο αυτό, με αφορμή τη συζήτησή μας εδώ, ζητώντας συγγνώμη για την ιεροσυλία από μαρξιστές/τριες και μη:

«Η θρησκευτική οδύνη του ξεπεράσματος του ανθρώπου από την τεχνητή νοημοσύνη είναι έκφραση της πραγματικής οδύνης για την εξάρτησή του από τους αναπαραγωγικούς μηχανισμούς και τις υπολογιστικές μηχανές του κεφαλαίου - και διαμαρτυρία ενάντια στην πραγματική αυτή οδύνη. Η ύστερη νεωτερική φαντασίωση ενός ψηφιακού κόσμου είναι ο στεναγμός του χαμένου νεωτερικού ανθρώπου, η συνείδηση ενός κόσμου που έχει για συνείδηση την κυβερνητική επιστήμη, η ψυχή συνθηκών όπου η ψυχή έχει εκχωρηθεί σε υπολογιστικούς αλγόριθμους […] Η κατάργηση της θρησκείας αυτής ως απατηλής φαντασίωσης του ανθρώπου (ότι η συνείδηση δεν είναι παρά μια έξυπνη μηχανή) σημαίνει αξίωση της ζωντανής του συνείδησης. Η κριτική της τεχνητής νοημοσύνης, λοιπόν, είναι εμβρυακά η κριτική της κοιλάδας των δακρύων του δυτικού μεταφυσικού δυισμού μεταξύ ψυχής και σώματος, που φωτοστέφανό του είναι η τεχνητή νοημοσύνη»

Είναι ερώτημα, λοιπόν, και μόνο ερώτημα, ένα ακόμα που θέτω εδώ: απέναντι στο cyborg, την απελευθερωτική μεταβιομηχανική φιγούρα των «τεχνολατρών» και ταυτόχρονα ριζικό κακό του κόσμου των «τεχνοφοβικών», θα μπορούσαμε να σκεφτούμε μια άλλη πολιτικο-θεολογική εκδοχή του, ίσως απελευθερωτική; Το Cyborg της Donna Harraway, σαν ειρωνικό πολιτικό μύθο. Ή πάλι, το cyborg του Antonio Caronia, σαν πεδίο κοινωνικής σύγκρουσης, μία από τις νέες φιγούρες στην οποία μετουσιώνεται η βιοπολιτική προοπτική. Μπορεί, με αυτό τον τρόπο, η έννοια του cyborg να αμφισβητήσει τις ουσιοκρατικές θεολογικές αφηγήσεις, προσφέροντας αντ’ αυτών μια υβριδική φιγούρα, που αψηφά τα όρια, αντιστέκεται στην κατηγοριοποίηση; Από τη μια, κοινότητα χωρίς ταυτότητα. Από την άλλη η ελευθερία σαν θεμελιώδης έκφραση του «να έχω δεσμούς», να δεσμεύομαι με αυτόν τον κόσμο, τους ανθρώπους του, τα πλάσματά του. Μια φιγούρα που μπορεί να καταστρέφει την επίπλαστη διάκριση μεταξύ ελευθερίας και επιτήρησης, μιας και – όπως θα μπορούσαμε να συνάγουμε από τον Φουκώ στη Γέννηση της Φυλακής ή τον Ντελέζ στις Κοινωνίες του ελέγχου – τόσο η ελευθερία όσο και η επιτήρηση κατέστη δυνατό να ανήκουν στο ίδιο πρότυπο διακυβέρνησης. Ακόμα περισσότερο, θα μπορούσε η έννοια του cyborg να υπερβεί τη μεταφυσική των δυαδικών διακρίσεων της δύσης, όπως δημιουργός / πλάσμα ή θεϊκό / ζωικό; Κι αλήθεια, αν όντως υποθέσουμε ότι είναι πεδίο κοινωνικών συγκρούσεων, αντί για μια νέα μορφή αναδυόμενου υποκειμένου, τι θα χρειαζόταν για να συμβεί κάτι τέτοιο, πολλώ δε μάλλον από μια απελευθερωτική σκοπιά; Μου φαίνεται ότι συνιστά ένα ερώτημα που ξεπερνά κατά πολύ το μανατζερίστικο, τελικά, ερώτημα των «αντικειμενικών δυνατοτήτων και κινδύνων», των «υπέρ και των κατά» της τεχνολογικής έρευνας και παραγωγής.

Δεν μπορώ να μπω σε λεπτομέρειες για τις ιδιαίτερες τεχνικές αντιμετώπισης αυτών των ζητημάτων, ούτε στις επιστημολογικές, αισθητικές και πρακτικές διακρίσεις τους. Μπορώ όμως να επιμείνω σε αυτό που αναγνωρίζω ως αδήριτη ανάγκη στους καιρούς μας: ότι χρειάζεται να σκεφτούμε ξανά στρατηγικά. Από την αρχή. Όπως όμως επέμενε η ιταλική αυτονομία: «Το να ξεκινάς από την αρχή, δε σημαίνει να γυρίζεις πίσω». Επιμένω, λοιπόν, στο ότι αυτό που μας λείπει είναι η επανεπίσκεψη σε μια ηθική της διαφοράς, που θα υπερκεράσει τη σημερινή ηθική μας σαν μια βασανιστική συμπτωματολογία της επανάληψης.

Είναι μια τέτοια δυνατότητα η έννοια της αποσυντάσσουσας εξουσίας ή η θεϊκή βία του Benjamin; Όχι γιατί είναι μαζική, ανεπανάληπτη και με ασύλληπτη ένταση. Ας μην μπερδευόμαστε, πιστεύω ότι δεν εννοούσε αυτό ο Benjamin στο δοκίμιό του «Προς μια κριτική της βίας» ή στις «Θέσεις για τη Φιλοσοφία της Ιστορίας», αλλά μια βία που μετασχηματίζει το ευτελές σε υψηλό – όχι με την πλατωνική απόρριψη του τετριμμένου στο όνομα του αιθέριου, αλλά με μια ιδιαίτερη εκδίπλωση: να εμφανίζεται από το πουθενά, χωρίς δικαιολογήσεις ή νόμιμες κρίσεις, εκκινώντας από τις κοινότητες ενάντια στον παρόντα κόσμο, ταυτόχρονα δίπλα μας (μέσα δηλαδή) αλλά και πέραν (έξω, με μία έννοια) – εκτελώντας το έργο που ανέθεσε στον εαυτό της: την υπεράσπιση δηλαδή της μορφής ζωής της απέναντι στη μορφή του σημερινού κόσμου που δίπλα στα εμπορεύματα παράγει διαρκώς τα υποκείμενά του ως γυμνές ζωές· βία που θα εξαφανιστεί πάλι, αφήνοντας πίσω όχι ένα πρόγραμμα, αλλά μια συνήχηση.

Αν ξεπεράσουμε τη σημερινή κατάσταση που περιορίζει τη σκέψη στο μέτρο της έκτακτης ανάγκης που κηρύσσει, θα πρέπει (όσο το δυνατόν συντομότερα) να αναλογιστούμε ένα άμεσο πλάνο για το μέλλον, το οποίο ήδη κατοικεί στους φόβους του παρόντος μας. Θα πρέπει να σκεφτούμε ένα «πλάνο σύστασης» της οργάνωσης και των μέσων της, αρχικά σαν ένα οδηγό επιβίωσης «για το τέλος του κόσμου» και τελικά σαν ένα απεδαφικοποιημένο (υπόγειο ή εναέριο) χάρτη για την «αρχή του».

Η οργάνωση ενός εξεγερμένου κόσμου δεν μπορεί να έχει τη μορφή της λειτουργίας του ιού που ξεκινάει από ένα σημείο και μολύνει όλο τον πλανήτη. Η ομοιοστατική μηχανή της δεν μπορεί να είναι μηχανισμός, όπως το κράτος που σφετερίζεται τις μορφές ζωής αναπαράγοντας ομοιόμορφα παντού μια και μοναδική μορφή προσαρμοσμένη και προσαρμοστική, ώσπου να τον καταλάβει. Η οργάνωση ενός εξεγερμένου κόσμου ίσως χρειάζεται τη μορφή της συνήχησης, τη μορφή ενός κύματος που θα ξεκινάει από κάπου κινητοποιώντας άλλα, μέσω του χαοτικού πολλαπλασιασμού και όχι της αναπαραγωγής του προτύπου.

Είναι η μόνη περίπτωση, που προσωπικά μπορώ να φανταστώ, να αποφύγουμε το δίπολο των τρόμων που περιγράφει η σύγχρονη επιστημονική φαντασία: την εξέγερση των μηχανών απέναντι στους ανθρώπους ή την εξέγερση των ανθρώπων απέναντι στις μηχανές και να φανταστούμε μια κοινή εξέγερση των κόσμων των νομαδικών μηχανών έναντι του κόσμου των μηχανισμών σφετερισμού. Είναι το πιο κοντινό που μπορώ να φανταστώ σε μια έννοια του εμφυλίου πολέμου, που να μην είναι βίαιη στρατιωτική αντιπαράθεση πολιτικών φραξιών για την κατάληψη της κρατικής μηχανής. Αυτό θα μπορούσε, ίσως, να είναι το νόημα της καταστροφής της κοινωνικής μεγαμηχανής που παράγει την κυβερνητική σαν το καλύτερο αποτέλεσμά της, έναντι της αποκαλυψιακής καταστροφής από την οποία υποτίθεται ότι μας σώζει, μέσα στα πυρετώδη διλήμματα που μας καλούν «να δράσουμε».

Κάτι τέτοιο μας τρομάζει τόσο, όχι γιατί απλά είμαστε εξαρτημένοι/ες από αυτό τον κόσμο, όχι τόσο γιατί το άγνωστο είναι τρομακτικό. Ή, μάλλον, πιο σωστά, αυτά ισχύουν και αποκαθιστούν το μέτρο της κανονικότητας, κυριαρχούν στο βαθμό που η καταστροφή είναι μια στιγμή εξαίρεσης μεταξύ κανόνων, η διαβατήρια τελετή μιας διαδικασίας ώστε να μοιάσουν ο ένας στον άλλο, να κανονικοποιηθούν, να αναπαράξουν τις ομοιότητές τους σε νέες διαφορές, δηλαδή σε νέες (σημαντικές και δευτερεύουσες) λεπτομέρειες. Δεν μπορεί να είναι το ποπ ιντερμέδιο μεταξύ ρυθμών, σαν αποχαυνωτική εναλλαγή «κουπλέ-ρεφραίν-κουπλέ». Αν με κάτι θα μπορεί να μοιάζει, είναι ίσως η τζαζ εκτέλεση ενός κομματιού, που έχει αποσυντεθεί στις μελωδίες του και καταλήγει σε ένα κρεσέντο σπασίματος οργάνων μιας πανκ εκτέλεσης.

Η καταστροφή είναι μόνο η ονομασία που δίνει αυτός ο κόσμος και ο ρυθμός του στον ρυθμό των πολλαπλών κόσμων που επιτίθονται στην επιφάνειά του, διαλύουν τους δεσμούς του και εγκαθιστούν δικούς τους, μυστικούς ή αόρατους και υπόγειους ή μακρινούς, σα να κόβουν τη μηχανική υποστήριξη μόνο για να μάθουμε ότι ο αέρας που τελικά αναπνέουμε δεν είναι μολυσμένος. Η καταστροφή είναι απλά η ελλιπής κωδικοποίηση μιας δημιουργίας που θα σκεφτούμε μόνο αν αναγκαστούμε.

Ανάμεσα στις ευθύνες που μας εγκαλούν, είναι κι αυτό μια ευθύνη: διαφορετική, όμως, από την ευθύνη που φαντασιωνόμαστε ότι υιοθετούμε. Στην πραγματικότητα αναλαμβάνουμε την ευθύνη της κατανάλωσης. Πράγμα πολύ διαφορετικό από την ευθύνη της επιθυμίας μας. Ποιος θα αναλάβει να πει ότι δεν είναι το ίδιο;

Αυτή, θεωρώ ότι θα είναι, τότε, μια πραγματικά στρατηγική διαφορά.

[1] «Η θρησκευτική οδύνη είναι έκφραση της πραγματικής οδύνης και συνάμα διαμαρτυρία ενάντια στην πραγματική οδύνη. Η θρησκεία είναι ο στεναγμός του καταπιεσμένου πλάσματος, η καρδιά ενός άκαρδου κόσμου, η ψυχή άψυχων συνθηκών. Η θρησκεία είναι το όπιο του λαού. Η κατάργηση της θρησκείας ως απατηλής ευτυχίας του λαού σημαίνει αξίωση της πραγματικής του ευτυχίας. Η αξίωση να εγκαταλειφθούν οι αυταπάτες για την υπάρχουσα κατάστασή του σημαίνει αξίωση να εγκαταλειφθεί μια κατάσταση που έχει ανάγκη τις αυταπάτες. Η κριτική της θρησκείας είναι άρα εμβρυακά η κριτική της κοιλάδας των δακρύων που φωτοστέφανό της είναι η θρησκεία»

To 2ο μέρος της παρουσίασης της Καταστροφικής Διεθνούς [Destructionist International: D.I.) - στα πλαίσια της σειράς docs (docs 0) της συνεργασίας affect και hangover. Πρόκειται για τη συνέντευξη των Andrew Culp & Thomas Dekeyser στον Ian Alan Paul, η οποία δημοσιεύτηκε στο Ill Will.

docs #0 Ενάντια στον υπολογιστή και τον κόσμο του_pdf

docs #0 Μανιφέστο για ένα καταστροφικό φίλμ_pdf

docs_affect_editions.

Ενάντια στον υπολογιστή και τον κόσμο του

Καθώς η νέα τους ταινία Breached: A Chronicle of Cargo Theft αρχίζει να προβάλλεται, ο Andrew Culp και ο Thomas Dekeyser από τη «The Destructionist International» κάθισαν με τον Ian Alan Paul για να συζητήσουν την κριτική τους για την τεχνολογία και την πολιτική, την προσέγγισή τους για το σύγχρονο ντοκιμαντέρ και το πάθος τους για τις πρακτικές της αρνητικότητας.

Ian Alan Paul (IAP)

Andrew Culp (AC)

Thomas Dekeyser (TD)

IAP: Θα ήθελα να ξεκινήσουμε τη συζήτησή μας με την ταινία Machines in Flames (2022), την πειραματική σας ταινία που αναμετράται με την ιστορία της γαλλικής επαναστατικής ομάδας CLODO, μιας συλλογικότητας που πυρπολούσε τεχνολογικές εταιρείες στις αρχές της δεκαετίας του 1980. Το έργο αρθρώνει μια κριτική του διαδικτύου ως παγκόσμιου αρχείου που υπηρετεί τα συμφέροντα της κυβερνητικής και της αστυνόμευσης, και στη λειτουργία του οποίου, όπως μαθαίνουμε στην ταινία, η ίδια η μέθοδος της έρευνάς σας καταλήγει τελικά να εμπλέκεται. Σε κάποιο σημείο, ο αφηγητής αναφέρει ότι η αναζήτηση για διαδικτυακά ίχνη των επιθέσεων της CLODO ρισκάρει την αναπαραγωγή της «ντεντεκτιβικής λογικής του ψηφιακού», θέτοντας τελικά το ερώτημα: μπορεί ποτέ μια επίθεση σε ένα αρχείο «να καταγραφεί ή να αναπαρασταθεί χωρίς να επαναλαμβάνει τη λογική του;» Αντηχώντας αυτή τη σκέψη στην ταινία, σας ρωτώ: τώρα βλέπουμε εξεγέρσεις να διεξάγονται ρητά ενάντια στην ανάπτυξη διαφόρων ψηφιακών τεχνολογιών — πολλές από τις οποίες έχουν οργανωθεί σε κάποιο βαθμό διαδικτυακά και καταλήγουν μάλιστα να κυκλοφορούν εκεί ως περιεχόμενο — ωστόσο μοιάζουν ανίκανες να ξεπεράσουν πλήρως ή τυπικά να διαφύγουν την πληροφοριακή λογική των συστημάτων που προσπαθούν να αποδομήσουν. Πώς η CLODO μας προσφέρει έναν άλλο τρόπο σκέψης για την ιστορία του διαδικτύου και τί σημαίνει να αντισταθούμε στην αρχειακή και καταπιεστική λειτουργία του στην καπιταλιστική κοινωνία;

AC: Η γοητεία της τεχνολογίας είναι ισχυρή. Αθώα υποσχέθηκε να κάνει τη ζωή ταυτόχρονα ευκολότερη και πιο ισχυρή. Η CLODO εμφανίστηκε σε μια καμπή: ο μικροϋπολογιστής μόλις εμφανιζόταν στην αγορά. Αρκεί να κοιτάξουμε το εξώφυλλο του τεύχους του εναλλακτικού περιοδικού Terminal που πρώτοδημοσίευσε τις ανακοινώσεις της CLODO. Το εξώφυλλο προειδοποιούσε ότι «Οι Μικροί Παίρνουν τον Έλεγχο από τους Μεγάλους» –προειδοποιώντας ότι οι κεντρικές μονάδες αντικαθίστανται γρήγορα από τους desktop υπολογιστές. Και όπως τώρα γνωρίζουμε, ακόμη και τα desktops θα αντικαθιστόνταν τελικά από τους νανοϋπολογιστές, αρκετά μικροί για να μεταφέρονται στις τσέπες και να ενσωματώνονται στο τοπίο μέσω αισθητήρων, καμερών και «έξυπνων» συσκευών. Η CLODO προσφέρει μια αναζωογονητική εναλλακτική στη κυρίαρχη ιστορία ότι αυτή η μετάβαση ήταν ένα φουτουριστικό παραμύθι [1] άνεσης και ενδυνάμωσης: ότι οι τεχνολογικοί οραματιστές ανέπτυξαν ολοένα και πιο χρήσιμες συσκευές που πρόθυμα υιοθετήθηκαν από μια ανθίζουσα καταναλωτική τάξη που ήθελε να επιτύχει μια νέα άνετη ζωή. Για κάποιο διάστημα, η κριτική της CLODO στην τεχνολογία ταυτίστηκε με εκείνη των Λουδητών. Υπάρχει σίγουρα κάποια συγγένεια· αλλά η κριτική των Λουδητών ήταν μια εργατίστικη αντίσταση για τις ψευδείς υποσχέσεις για ελεύθερο χρόνο. Όπως θα έγραφε αργότερα ο Μαρξ, οι καπιταλιστές εισάγουν ολοένα καλύτερη τεχνολογία για να διασφαλίσουν βραχυπρόθεσμο υπερκέρδος και να πειθαρχήσουν την εργασία –αν κάποιου η ζωή διευκολύνεται, είναι αυτή του μάνατζερ που χρησιμοποιεί τη λέξη «αποδοτικότητα» ως ευφημισμό για να επεκτείνει τον αριθμό των εργατών που επιβλέπει και διοικεί.

Η κριτική της CLODO ήταν πιο προφητική. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, έβλεπαν ήδη προς τα πού κατευθυνόταν η κιβωτός της υπολογιστικής τεχνολογίας. Από τη μία, ο υπολογιστής δεν θα απομακρυνόταν από το σημείο ανάδυσής του, την πρωτότυπη συσκευή του μεταπολεμικού στρατιωτικο-βιομηχανικού συμπλέγματος. Η αρχική τους χρήση συνδέθηκε με τις αξιολογήσεις βομβαρδισμών, την ανάπτυξη αντι-αεροπορικού πυροβολικού και το σχεδιασμό της ατομικής βόμβας. Ως ομάδα άμεσης δράσης, η CLODO στόχευε τις εταιρείες υπολογιστών που σχετίζονταν με τον στρατό, το κράτος ασφαλείας, την αστυνόμευση και τη μεγάλη βιομηχανία. Από την άλλη, ωστόσο, η CLODO είχε μια εκπληκτικά διορατική αίσθηση για το τι θα περιλάμβαναν οι μελλοντικές εξελίξεις της υπολογιστικής τεχνολογίας· ότι δηλαδή θα αποδεικνύονταν ότι είναι ζωτικής σημασίας για τη ρύθμιση όλων των πτυχών της κοινωνικής ζωής με μια λογική αστυνομικής φύσης. «Informa-flic», όπως το έθεσαν σε ένα γκράφιτι, μεταφέροντας στη γαλλική αργκό την πληροφοριο-αστυνόμευση [informa-tique/flic= πληροφοριακός/μπάτσος].

Τα πρώτα ίχνη αυτής της αστυνομικής εκστρατείας μπορεί να βρεθούν στην ειρωνική βιογραφία του Tom Vague για τη Φράξια Κόκκινος Στρατός (RAF): Televisionaries. Σε αυτή μαθαίνουμε ότι το 1971, όταν ο Herold Horst ανέλαβε την ηγεσία του Bundeskriminalamt (γερμανική υπηρεσία αντίστοιχη του FBI), μπόρεσε να εφαρμόσει τις «Οργανωτικές Αρχές για την Ηλεκτρονική Επεξεργασία Δεδομένων στις Υπηρεσίες Επιβολής του Νόμου» που είχε σκιαγραφήσει λίγα χρόνια νωρίτερα. Η επίσημη αφήγηση είναι ότι ο Herold ηγήθηκε μιας συστηματικής καταδίωξης που οδήγησε στην επιτυχή εκκαθάριση της RAF. Όμως σύμφωνα με τον Vague, ο Herold έγινε «τόσο εμμονικός με τον υπολογιστή του, που μετακόμισε στην υπηρεσία ώστε να μπορεί να είναι κοντά του όλη την ώρα». Το αποτέλεσμα αυτής της εμμονής ήταν μια βάση δεδομένων με σχεδόν πέντε εκατομμύρια ονόματα, 3100 οργανώσεις και πάνω από δύο εκατομμύρια αποτυπώματα και φωτογραφίες ως το 1979. Εν συντομία, τα πειράματα που χρησιμοποιήθηκαν για την ανάπτυξη της σύγχρονης πληροφοριο-αστυνόμευσης ξεκίνησαν με το κυνήγι πολιτικών αγωνιστών.

TD: Αυτή η συγκεκριμένη ιστορία της υπολογιστικής έθεσε μια σειρά ερωτημάτων για τον ίδιο το δικό μας ενθουσιασμό, ως ερευνητές και κινηματογραφιστές, με τη CLODO. Οι ντοκιμαντερίστες συχνά θεωρούν καθήκον τους να ρίξουν φως σε ξεχασμένες υποθέσεις, να εγκαθιδρύσουν συνδέσεις που είχαν προηγουμένως αγνοηθεί. Αλλά αυτός ο στόχος μοιάζει να είναι ανατριχιαστικά κοντά σε αυτόν των «πληροφοριο-μπάτσων» [«informa-flics»] που η CLODO γύρευε να καταδικάσει. Γι’ αυτό ακριβώς ξοδέψαμε μεγάλο μέρος των αναζητήσεων της ταινίας μας: επεκτείναμε μήπως τις πρακτικές της ταυτοποίησης, της χαρτογράφησης και της συσχέτισης που είχε ξεκινήσει η αστυνομία τη δεκαετία του 1980, όταν έφτιαχναν προφίλ της CLODO κι έκαναν παρακολουθήσεις με τα οχήματά τους έξω από εκεί που πίστευαν ότι θα είναι οι επόμενοι νυχτερινοί τους στόχοι; Θεωρήσαμε καθήκον μας να προσπαθήσουμε τουλάχιστον να αποφύγουμε την παρόρμηση να «γεμίσουμε τα κενά της ιστορίας» και -αντίθετα- να τα διευρύνουμε μέσω της στρατηγικής χρήσης της μυστικότητας και της σύγχυσης. Πέρα από τη σφαίρα της έρευνας ή του κινηματογράφου, το ζήτημα του «πυρετού του αρχείου» –ο εύστοχος όρος του Derrida για το δέλεαρ της αρχειοθέτησης –είναι κάτι που πιστεύουμε- πως η τεχνολογική πολιτική πρέπει να πάρει πιο σοβαρά. Όπως σημειώνεις, Ian, ακόμη και οι πιο ριζοσπαστικές ενέργειες συχνά καταλήγουν να γίνουν νέα ερεθίσματα που τροφοδοτούν το ψηφιακό αρχείο, συχνά συνδυάζοντας εικόνες με κάποια έκκληση για συμμετοχή και μια λίστα σαφών αιτημάτων. Βλέπουμε μια εναλλακτική κατεύθυνση στην πορεία της CLODO, την οποία περιγράφουμε στην ταινία ως μια ενσάρκωση του «αν-αρχείου»: τη χιουμοριστική συσκότιση στην καρδιά των τριών ανακοινωθέντων τους, την άρνησή τους για «στρατολογήσεις» και την αυτό-εκμηδένισή τους μετά από τρία χρόνια. Όπως η Volcano Group (Vulkangruppe) που, το 2024, έβαλε φωτιά στην ηλεκτρική τροφοδοσία του Giga factory της Tesla στο Βερολίνο, η CLODO σκιαγραφεί το περίγραμμα μιας τεχνολογικής πολιτικής που δεν είναι πια τρελαμένη με το να ταΐζει το δίκτυο με νέους πόρους, προτιμώντας αντ’ αυτού να το λιμοκτονήσει. Γνωρίζουν καλά ότι το να μιλάς με οικείες λέξεις, εικόνες και ιδέες μετατρέπεται πολύ εύκολα σε παγίωση, αν όχι επέκταση, του τεχνολογικού μας παρόντος.

IAP: Το Machines in Flames θυμίζει την εντροπική οντολογία της πληροφορίας, που απειλεί τόσο τα ψηφιακά όσο και τα αναλογικά αρχεία. Όπως διευκρινίζει η αφηγήτρια της ταινίας, το σελλιλόιντ είναι ιδιαίτερα εύφλεκτο και τα data centers διατρέχουν πάντα τον κίνδυνο υπερθέρμανσης, ανάφλεξης και τήξης σε τοξικές λίμνες πυριτίου. Στο επίπεδο του λογισμικού, η ταινία υποστηρίζει επίσης, ότι οι ιοί και η κρυπτογράφηση προσφέρουν ένα μέσο καταστροφής ήδη λογικά ενσωματωμένο στα υπολογιστικά μέσα παραγωγής και ελέγχου, όπλα που μπορούν να στρέψουν τις αλγοριθμικές μηχανές αμετάκλητα εναντίον τους. Σε άλλα σημεία της ταινίας, μια ανώνυμη κάμερα περιπλανιέται τη νύχτα ανάμεσα σε μερικούς από τους στόχους της CLODO στην Τουλούζη, παρασύροντας τον θεατή στα τεχνογεωγραφικά περιγράμματα της πόλης. Όλα φαίνονται επιβλητικά, ασφαλισμένα κι ελεγχόμενα· κι όμως, ταυτόχρονα δείχνουν απολύτως εκτεθειμένα κι ευάλωτα στις σκοτεινές συνωμοσίες που η ταινία υπονοεί ότι παραμονεύουν παντού γύρω μας. Δεν μπορούμε παρά να αναρωτηθούμε, καθώς παρακολουθούμε, αν οι εκρήξεις του παρελθόντος της CLODO θα ξεσπάσουν πάλι στις οθόνες μας στο παρόν. Σε αυτές τις μορφικές επιλογές, η δυνατότητα επίθεσης φαίνεται να αναδύεται εκ των έσω, αλλά τελικά εναντίον των τεχνολογιών που διοικούν την κοινωνία. Η υπολογιστική λειτουργία δεν παρουσιάζεται ως άλλη μία βιομηχανία που χρειάζεται ρύθμιση ή αναμόρφωση, αλλά μάλλον ως η κατεξοχήν παρούσα υποδομή κοινωνικής κυριαρχίας και, ταυτόχρονα, ως ένα ντεπόζιτο γεμάτο καταστροφικές δυνατότητες έτοιμες να πυροδοτηθούν. Θα μπορούσατε να πείτε περισσότερα για αυτό το διάγραμμα που τραβά η ταινία μεταξύ του υπολογισμού και της καταστροφής του;

TD: Έχεις δίκιο να συνδέεις τη βία της υπολογιστικής διαδικασίας με αυτήν της CLODO. Κάθε μία, με τον δικό της τρόπο, ρίχνει λάδι στις φλόγες της καταστροφής: η υπολογιστική, με την οργανικότητά της στην κατασκευή, καθοδήγηση και διαχείριση των πολεμικών μηχανών· και η CLODO με τα σπίρτα τα εκρηκτικά και τις φλόγες, με τα οποία οπλίζεται για να τις διαλύσει. Η διάθεση της CLODO να ακολουθήσει την υπολογιστική λειτουργία στο μονοπάτι της καταστροφής είναι αυτό που την ξεχωρίζει από άλλες ομάδες που ήταν ενεργές εκείνη την περίοδο και ο λόγος για τον οποίο προκάλεσε τόση οργή. Το Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα [PCF] ήταν τόσο σοκαρισμένο από την επιμονή της CLODO στην κατάργηση έναντι της μεταρρύθμισης, ώστε να γράψουν άρθρα γνώμης στις εφημερίδες, δηλώνοντας την πίστη τους στις δυνατότητες της υπολογιστικής για τον απελευθερωτικό αγώνα των εργατών. Για παράδειγμα, έγραφαν: «Τίποτα δεν δικαιολογεί το σπάσιμο των εργαλείων της δουλειάς. [Εμείς,] αντίθετα, υπογραμμίζουμε τις τεράστιες δυνατότητες που προσφέρει η πληροφορική και η μικροηλεκτρονική για την απελευθέρωση των ανθρώπων από όλες τις μορφές εκμετάλλευσης και καταπίεσης». Όπως οι σπάστες μηχανών του 19ου αιώνα, η CLODO έβλεπε τα προσχήματα της υπολογιστικής υπόσχεσης για απελευθέρωση ως ακόμα ένα μέτρο ελέγχου, ανεξαρτήτως σε ποιων τα χέρια βρίσκεται. Η καταστροφή είναι τόσο βαθιά φυτεμένη στην υπολογιστική, υποστήριζε η CLODO, οι ρίζες της τόσο μολυσμένες με αίμα (θυμηθείτε: ο πρώτος υπολογιστής –ο ENIAC– σχεδιάστηκε για να υπολογίζει τους βαλλιστικούς πίνακες στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο), που υπήρχε μόνο μία επαρκής απάντηση: να την κάψουν συθέμελα.

Θα ήταν λάθος, ωστόσο, να υποθέσουμε ότι η CLODO απλώς μιμείται την τάση για καταστροφή που βρίσκει στην υπολογιστική. Η σχέση τους δεν είναι αυτή της διαλεκτικής, όπου ο μαχητής αντιγράφει το μοντέλο, τον ορισμό και τη γραμματική αυτού που επιδιώκει να ανατρέψει. Η CLODO πήρε τα ίχνη της καταστροφής στην υπολογιστική και τα οδήγησε στην ακραία τους κατάληξη. Οι βιομηχανίες της πληροφορικής κράτησαν ό,τι σχολαστικά συντηρεί και θρέφει το κράτος και το κεφάλαιο – μορφές ιδιοκτησίας, έμμισθες σχέσεις, περιθώρια κέρδους – εκτός της καταστροφικής εμβέλειάς τους. Στα χέρια της επαναστατικής ομάδας, η καταστροφή αποκολλήθηκε από τα φρένα που την περιόριζαν, ώστε τελικά να γίνει ολοκληρωτική και πανταχού παρούσα. Η CLODO φαίνεται πώς ήλπιζε ότι θα υπονομεύσει, σε όλα τα στάδια, τις οργανωτικές μορφές, τα άκαμπτα προγράμματα και την επιθυμία για αναγνώριση και στρατολόγηση που χαρακτηρίζουν τόσο τις υπολογιστικές βιομηχανίες όσο και τους τεχνο-μεταρρυθμιστές που επιδιώκουν να τις αλλάξουν. Μια ματιά στις παιχνιδιάρικες ανακοινώσεις τους και την «αυτοσυνέντευξή» τους το καθιστά αυτό περισσότερο από εμφανές. Στο τέλος, η CLODO έφτασε να αυτό-καταργηθεί, μετά από τρία χρόνια, και να μην ακουστεί ποτέ ξανά. Αντί να διατηρήσει μια διαλεκτική άρνηση, η CLODO επιδίωξε να επιτεθεί στη λογική της σχέσης καθαυτής, περιλαμβανομένης της ουσιώδους σχέσης με τον ίδιο τον εαυτό της. Αυτή η ανυποχώρητη στάση είναι εν μέρει αυτό που μας τραβάει στη CLODO, αλλά και ο λόγος για τον οποίο τη θεωρούμε ως κάτι με συμπαντικές διαστάσεις. Ο καταργητισμός της CLODO βρίσκεται στην τροπικότητα μιας κοσμικής εντροπίας που καταπίνει ολόκληρους κόσμους, επιταχύνοντας τους δρόμους της καταστροφής τους.

AC: Και οι δύο υπονοείτε αυτό που ξεχωρίζει την CLODO από τόσους άλλους –τόσο τους εχθρούς της, το στρατιωτικό-πληροφοριακό-βιομηχανικό σύμπλεγμα, όσο και τους συντρόφους της, τη μαχητική αντιιμπεριαλιστική αριστερά – πιο συγκεκριμένα, τη μεταφυσική τους (ή κοινώς: την «κοσμοαντίληψή» τους). Προέβλεψαν πώς η πληροφορική θα βαραίνει ακόμη περισσότερο τη συλλογική μας συνείδηση από οτιδήποτε άλλο. Με άλλα λόγια, πέρα από το ρόλο που παίζουν οι υπολογιστές στην υπερθέρμανση του πλανήτη μέχρι θανάτου, η μεγαλύτερη τραγωδία της πανταχού παρούσας πληροφορικής είναι το πώς αποικίζει το ίδιο το μυαλό.

Μια από τις ιστορίες που μας βοηθά να πλαισιώσουμε την ταινία είναι αυτή της «επιχειρησιακής έρευνας». Αυτό είναι το όνομα που έδωσε ο στρατός στην «επιστήμη» του της λήψης αποφάσεων, η οποία βοήθησε να μετατραπεί ο πόλεμος σε βιομηχανική διαδικασία. Το μάνατζμεντ πήρε το εργοστασιακό μοντέλο και το εφάρμοσε στην εξόντωση. Η ποσοτικοποίηση ήταν πια o βασιλιάς. Τα logistics έγιναν ο τρόπος για να κερδηθούν οι μάχες και η μικροοικονομία βοήθησε ώστε ο πόλεμος να τρέξει σαν επιχείρηση. Η μεγάλη ειρωνεία: αυτό το πραξικόπημα του μάνατζμεντ ήταν ιδεολογική επιτυχία, αλλά συχνά οδήγησε σε φιάσκο στο πεδίο της μάχης.

Λάβε υπόψη σου μια επίσημη ταινία του Υπουργείου Πολέμου των ΗΠΑ, που κυκλοφόρησε το 1944, με τίτλο Η Υπόθεση του Τεράστιου Μικροπράγματος [The Case of Tremendous Trifle]. Παρουσιάζει μια μυθοπλασία του σχεδιασμού πίσω από το στρατηγικό βομβαρδισμό της βιομηχανίας ρουλεμάν της Γερμανίας από τις ΗΠΑ, το 1943. Μικροπράγματα, όπως οι μπίλιες των ρουλεμάν, υποστήριξαν, είναι κρίσιμα εμπόδια που αγνοούνται από όσους δε δίνουν σημασία στις εσωτερικές τεχνικές διαδικασίες της νέας βιομηχανικής προσέγγισης στον πόλεμο. Σκεπτόμενοι σαν ηλεκτρολόγοι μηχανικοί που επιθεωρούν ένα διάγραμμα κυκλώματος, οι σχεδιαστές του πολέμου δέσμευσαν πολύτιμους πόρους σε μια ριψοκίνδυνη αεροπορική επιδρομή που τους κόστισε αεροπλάνα και ζωές. Η ταινία τη διαφημίζει ως επιτυχία. Αλλά στην πραγματικότητα, η παραγωγή ρουλεμάν ήταν τόσο απλή, που η Γερμανία είχε ήδη συγκεντρώσει πολλά περισσότερα απ’ όσα θα χρειαζόταν ποτέ. Η υποτιθέμενη αποδοτική, επιστημονική προσέγγιση του πολέμου ήταν μια άσκηση σπατάλης σε άσκοπους θανάτους.

Γιατί το αναφέρω; Επειδή αποδεικνύει πώς η ψυχική συνέπεια της υπολογιστικής είναι ένα μυωπικό τεχνο-στρατηγικό στυλ σκέψης. Η κουλτούρα μας έχει κυριευτεί από τη φαντασίωση των τεχνικών λύσεων σε κοινωνικά προβλήματα, που προέρχεται από μια σχεδόν αποκρυφιστική πίστη στη δύναμη του υπολογισμού – μια υπερεκτίμηση της σημασίας εννοιών όπως η αποδοτικότητα, η προσομοίωση, η αυτόματη λήψη αποφάσεων, η ανάλυση βάσει δεδομένων και πιο γενικά, οι οικονομετρικές μέθοδοι. Η πίστη σε αυτόν είναι τόσο ισχυρή που η κοινωνική ζωή φαίνεται να κινείται από «οραματιστές» που προκαλούν φρενίτιδα για υπολογιστικές ικανότητες που ακόμα δεν υπάρχουν· και ίσως να μην υπάρξουν ποτέ. Αυτό σηματοδοτεί κάτι φριχτό: ακόμη κι αν όλοι οι ημιαγωγοί του κόσμου καταστραφούν αύριο σε μια γιγαντιαία ηλιακή καταιγίδα, ο κυρίαρχος τρόπος σκέψης δεν θα αλλάξει καθόλου.

Υπερβολικά μεγάλο μέρος της αριστεράς ήταν συνένοχο σε αυτό. Πολλοί σύντροφοι ήταν μερικώς σωστοί και τελείως λάθος, ταυτόχρονα. Η RAF και άλλες επαναστατικές ομάδες αναγνώρισαν σωστά τη βιομηχανική υπολογιστική ως κρίκο στη μεγάλη καπιταλιστική αλυσίδα της πληροφορικής. Αλλά ακόμα και την ώρα που πυρπολούσαν αυτές τις συσκευές, οι περισσότεροι έπεφταν βαθύτερα στην τεχνο-στρατηγική ανάλυση της παγκόσμιας γεωπολιτικής των εχθρών τους.

Το πιο αναζωογονητικό στοιχείο της CLODO είναι η απόρριψη, από μέρους τους, μιας τέτοιας τεχνο-στρατηγικής σκέψης. Σε αντίθεση με τους αντάρτες, δε διαμόρφωσαν τις δράσεις τους στην παραστρατιωτική γλώσσα των στρατηγικών επιχειρήσεων. Μιλώντας κυρίως μέσω γκράφιτι, ενήργησαν αποφασιστικά ενάντια στην υπολογιστική, αντί να αντικρούουν τις αρετές της. Και στα λιγοστά γραπτά που δημοσίευσαν, δεν καταδίκασαν τόσο τους υπολογιστές καθαυτούς, όσο τον κόσμο των υπολογιστών. Λένε: δεν θα νικήσουμε τον αυταρχισμό των υπολογιστών με εξυπνότερες συσκευές ή σοφότερο μάνατζμεντ (π.χ. σοσιαλιστικός ή κομμουνιστικός έλεγχος)· Ο μόνος δρόμος είναι να εντοπίσουμε και να βγούμε έξω από τον υπολογιστικό νου.

IAP: Υπάρχει μια ενδιαφέρουσα διάκριση μεταξύ της λογικής της πληροφορικής, που επιδιώκει να υπολογίσει και να οργανώσει κάθε δραστηριότητα και σχέση σε όλο τον πλανήτη, και της CLODO, που επιθυμεί να επιτεθεί σε αυτές τις υπολογιστικές μορφές με τρόπους που δε θα ενσωματωθούν μέσα τους ούτε θα αναπαράγουν τη λογική τους. Θα μπορούσες να περιγράψεις πώς η CLODO ακολουθεί έναν δρόμο κατά της αλγοριθμικής κυριαρχίας, που προσπαθεί να παρακάμψει τη στρατηγική σκέψη και τη συγκεντρωτική λογική της υπολογιστικής, χωρίς να υποχωρεί σε απομονωμένα σημεία αντίστασης, τα οποία είναι σε ένα βαθμό ήδη πάντα μοντελοποιημένα, προβλεπόμενα και ταξινομημένα από την εξουσία;

AC: Είναι μια ερώτηση που συχνά τίθεται στις ερωτοαπαντήσεις μετά την ταινία. Οι θεατές αναρωτιούνται: παρέχουν οι CLODO μια στρατηγική που θα μπορούσε να υιοθετηθεί σήμερα; Πάντα αναγκαζόμαστε να τους απογοητεύσουμε. Φαίνεται ότι οι CLODO δεν είχαν κανένα «στρατηγικό» στόχο. Στην ταινία, κάνουμε μια αναλογία μεταξύ τους και της αυθόρμητης ανάφλεξης παλιών φιλμ νιτρικής κυτταρίνης. Με έναν τρόπο, οι ενέργειές τους είναι πολύ πιο κοντά σε εξέγερση σε μια φυλακή παρά σε απεργία σ’ ένα εργοστάσιο. Ο Virilio εισήγαγε πετυχημένα την έννοια του «ολοκληρωμένου ατυχήματος», σύμφωνα με την οποία η εφεύρεση του τρένου εφηύρε επίσης και το σιδηροδρομικό ατύχημα. Εμείς το μεταφέρουμε στο κοινωνικό πεδίο: όταν άρχισαν να κατασκευάζουν υπολογιστές για το σχεδιασμό της υδρογονοβόμβας, άρχισαν επίσης να κατασκευάζουν και τους CLODO.

Οι διοργανωτές συνήθως αναστατώνονται όταν το λέμε αυτό. Δεν μπορούν να ανεχτούν την «τοπική» αντίσταση και απαιτούν να «μεγεθυνθεί». Αλλά πώς θα συνέβαινε αυτό εδώ; Κατά την εκτίμησή μας, η CLODO ήταν επιτυχημένη μόνο επειδή γνώριζαν την πόλη αρκετά καλά ώστε να σκέφτονται και να ενεργούν σαν διαρρήκτες. Η ανάμειξή τους σε φιλικά πλήθη ήταν αυτό που τους κράτησε από το να ταυτοποιηθούν ή να συλληφθούν. Υπάρχουν τρόποι για άλλους να δράσουν αλληλέγγυα ή ακόμα και να μάθουν από το παράδειγμά τους, αλλά μόνο αν το κάνουν από τη θέση ενός κρυφού πυρήνα ή ενός αυτόνομου δικτύου. Η έλλειψη ενός κέντρου είναι αυτό που καθιστά αυτές τις προσεγγίσεις πιο αποτελεσματικές: χωρίς ηγεσία, οι δυνάμεις καταστολής πρέπει να επιτεθούν σε όλα τα σημεία του δικτύου, ένα προς ένα.

IAP: Το Machines in Flames κυκλοφόρησε ως το πρώτο έργο της «Καταστροφικής Διεθνούς» (DI), μιας ομάδας της οποίας οι ιδέες εκφράζονται στο «Μανιφέστο για ένα Καταστροφικό Φιλμ», το οποίο επίσης εμφανίστηκε το 2022. Απορρίπτοντας το ντοκιμαντέρ τεκμηρίωσης [infodoc] και την εμμονή του με την έκθεση, το ψυχαγωγικό ντοκιμαντέρ [docutainment] και την τύπου TED Talk κάθαρσή του, την παρωχημένη δέσμευση της ιστορικής πρωτοπορίας στην αποστασιοποίηση, η DI, αντίθετα, αγκαλιάζει «το αρνητικό σε όλες τις μορφές του» και επιδιώκει να αναπτύξει «οπτικο-εννοιολογικά όπλα» ενάντια στον κόσμο ως όλον. Διαβάζοντας ξανά το μανιφέστο πρόσφατα, θυμήθηκα τη θέση του Γκι Ντεμπόρ ότι αυτό που χρειαζόταν δεν ήταν μια άρνηση του στυλ, αλλά ένα στυλ της άρνησης, μια προσέγγιση την οποία φαίνεται να έχει αγκαλιάσει η DI. Σε μια στιγμή όπου η κουλτούρα έχει αφοσιωθεί όλο και περισσότερο στην παραγωγή και κυκλοφορία οπτικοποιήσεων πλούσιων σε δεδομένα, συμμετοχικών διαδικτυακών πλατφορμών και εξαιρετικά επεξεργασμένων εγκληματολογικών αληθειών, πώς η στροφή της DI προς το αρνητικό μας επιτρέπει να ξανασκεφτούμε τι μπορεί να κάνει (και τι να αναιρέσει) το σινεμά, προσφέροντας ίσως όχι νέες αρχές αλλά μια στροφή προς το τέλος;

AC: Παίζονται πολλά περισσότερα στα ονόματα απ’ ό,τι φαίνεται. Υπάρχει μια ντερριντιανή έννοια – το να ονομάσεις κάτι σημαίνει να το ακινητοποιήσεις, να το προετοιμάσεις για θάνατο. Αντίθετα, τα κατάλληλα ονόματα μας επιτρέπουν να προσεγγίσουμε οτιδήποτε κάνει κάτι μοναδικό. Το όνομα «Destructionist International» δεν μας ήρθε μέχρι να εμπλακούμε βαθιά με το έργο για την CLODO. Θέσαμε στον εαυτό μας μια παρόμοια ερώτηση για αυτή όπως θέτεις εσύ για τα ονόματα: τι είναι η «ύπαρξη» μιας οντότητας που θα μπορούσε να υφίσταται μόνο υπό ειδικές συνθήκες; Αυτό που ανακαλύψαμε είναι ότι υπάρχουν σπάνιες υποκειμενικότητες που εμφανίζονται στη ζέση μιας στιγμής, αλλά όχι στον ψυχρό, σκληρό κόσμο της καθημερινής ζωής.

Υπάρχει μια μακρά παράδοση γελοιοποίησης των μικρών εκρήξεων όπως αυτές που δημιούργησε η CLODO. Οι λενινιστές κατηγορούν τους εξεγερσιακούς για παιδικό και τυχοδιωκτικό αυθορμητισμό, ενώ οι τεχνοκράτες απορρίπτουν ακαριαία οτιδήποτε αντιστέκεται να «αναπαραχθεί σε μεγάλη κλίμακα». Αλλά εμείς είμαστε πεπεισμένοι ότι η πραγματική αλλαγή δεν προέρχεται από πολιτικούς και γραφειοκράτες. Δεν είναι η οργανωτική υποδομή, αλλά τα ανατρεπτικά γεγονότα που συνιστούν τη διαφορά που κάνει τη διαφορά.

Δεν έχουμε καθόλου υπομονή με την εμμετική παρέλαση της αποκαλυπτικής δημοσιογραφίας που κρύβεται πίσω από την σημαία του «ντοκιμαντέρ». Το ένα και μοναδικό τους κόλπο είναι ο φιλελεύθερος οίκτος: η κατασκευή του προφίλ του τέλειου θύματος, του οποίου η ιστορία της αδικίας κερδίζει την οργή του θεατή. Ισχυρίζονται ότι υποκινούνται από ενσυναίσθηση. Αλλά δεν είναι αυτό που πραγματικά συμβαίνει. Είναι μια ηδονοβλεπτική, πορνογραφική παρόρμηση να πάρεις στην κατοχή σου ό,τι μπορεί να ιδωθεί.

Οι επαναστατικές δυνάμεις που θα ανατρέψουν την πατριαρχία, θα υπονομεύσουν τον καπιταλισμό και θα λύσουν την φυλετική κυριαρχία δεν χρειάζονται την λύπη μας. Είναι ισχυρές, επικίνδυνες και από τη φύση τους απειλητικές. Θα ήταν βαρύ λάθος να τις παρουσιάσουμε ως αδύναμες ή θλιβερές. Ως εκ τούτου, αρνούμαστε να αφηγηθούμε ιστορίες στις οποίες τα συστήματα εξουσίας είναι ο πρωταγωνιστής. Εναποθέτουμε τη μοίρα μας στα χέρια αυτών των δυνάμεων καταστροφής.

Για να γίνω λίγο διδακτικός, είναι οι ίδιες οι δυνάμεις της καταστροφής που αποτελούν την «Καταστροφική Διεθνή». Είναι μια διεθνής χωρίς καταστατικό, της οποίας τα μέλη σπάνια φέρουν κάρτα μέλους. Εγώ, ο Thomas, η Ντάνα, άλλοι, αποτελούμε ένα μικρό κλάσμα της διεθνούς αυτής, απαρτίζοντας μια προσωρινή επιτροπή κινηματογράφου, ένα λογοτεχνικό όργανο ή ό,τι άλλο – συνεχίζοντας τη συνεισφορά μας όσο νιώθουμε ότι υπάρχει δουλειά που πρέπει να γίνει.

IAP: Μετά το Machines in Flames και το μανιφέστο, η «DI» έχει ένα νέο κινηματογραφικό έργο που θα κυκλοφορήσει σύντομα με τίτλο Breached: A Chronicle of Cargo Theft, το οποίο προσεγγίζει τις ροές των logistics και τους συνδέσμους του παγκόσμιου κεφαλαίου από την οπτική ενός απογοητευμένου εργαζομένου. Τι σας οδήγησε να ασχοληθείτε με αυτό το νέο έργο; Πώς το τοποθετείτε σε σχέση με την προηγούμενη δουλειά σας; Τι άλλο μπορείτε να μας πείτε γι’ αυτό, καθώς αρχίζει να προβάλλεται;

TD: Όπως το Machines in Flames, το Breached ακολουθεί τα ίχνη μιας συλλογικότητας από αυτές στις οποίες συνήθως αρνούνται το στάτους του «πολιτικού υποκειμένου». Αντί για βομβιστές υπολογιστών, οι πρωταγωνιστές του Breached κάνουν πλιάτσικο. Στο Λος Άντζελες το 2021, αυτοί οι άνθρωποι εντόπισαν ένα κρίσιμο σημείο συμφόρησης στα δίκτυα του παγκόσμιου κεφαλαίου, όπου τα εμπορικά τραίνα αναγκάζονταν να σταματήσουν. Τα νέα διαδόθηκαν γρήγορα. Οργανωμένα δίκτυα άρχισαν να επισκέπτονται τις γραμμές τρένων σχεδόν κάθε βράδυ, σπάζοντας τα κοντέινερ και αδειάζοντας το περιεχόμενό τους μαζικά. Λίγο μετά, εικόνες με γραμμές τραίνων γεμάτες από άδεια χαρτοκιβώτια έγιναν viral. Οι εκπρόσωποι του κράτους, των ΜΜΕ και του κεφαλαίου κατέβηκαν στην περιοχή του Lincoln Heights, χαρακτηρίζοντας τις σκηνές σκανδαλώδεις, σαν κάτι που θα έβλεπες «σε μια τριτοκοσμική χώρα», για να χρησιμοποιήσουμε τα λόγια του κυβερνήτη της Καλιφόρνιας Newsom, και το οποίο, κατ’ επέκταση, πρέπει άμεσα να σταματήσει με οποιοδήποτε αναγκαίο μέσο.

Στην ταινία αναρωτιόμαστε: τι καθιστά το κοντέινερ τόσο ιερό και την παραβίασή του τόσο σκανδαλώδη; Γιατί οι Αμερικανοί έχουν μια ερωτική σχέση με τους ληστές τρένων στα western, ενώ καταφρονούν τους σύγχρονους κληρονόμους τους; Για να εξετάσουμε αυτές τις ερωτήσεις, ταξιδεύουμε σε τοπία logistics, υποδομών και επιτήρησης, τόσο βίαια όσο και εύθραυστα, καθοδηγούμενοι από έναν εργαζόμενο στην περιοχή, που διηγείται τις συναντήσεις του με τους ληστές και την επικίνδυνη γοητεία που του ασκούν οι πράξεις τους.

Τα πρώτα «μέλη του κοινού» που είδαν την ταινία ήταν εκείνοι που είχαν άμεσα πληγεί περισσότερο από τις κλοπές φορτίων: οι διαδικτυακοί αγοραστές των οποίων τα πακέτα δεν έφτασαν ποτέ. Είχαμε βρει τις διευθύνσεις τους πάνω στα κατεστραμμένα κουτιά της Amazon και της UPS ενώ κινηματογραφούσαμε στις γραμμές του τρένου, και τους στείλαμε στην «Τηλεφωνική Γραμμή Κλοπής Φορτίων της DI», όπου έλαβαν έναν ιδιωτικό σύνδεσμο για την ταινία. Δεν γνωρίζουμε τι σκέφτηκαν για την ταινία, ούτε καν αν την είδαν όλη. Οι αναγνώστες αυτής της συνέντευξης ίσως είναι πιο κατάλληλο κοινό. Σε εκείνους που αισθάνονται ότι μπορεί να ισχύει και θέλουν να οργανώσουν μια προβολή: σας ενθαρρύνουμε να επικοινωνήσετε μαζί μας.

[https://destructionist.international/36520178]

[1] The Jetsons: Αμερικανική σειρά κινουμένων σχεδίων (1962), όπου μια οικογένεια ζει στη χειραφετημένη αφθονία μιας φου- τουριστικής ουτοπίας.

Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στο Ill Will στις 9 Νοεμβρίου, 2024

Μετάφραση: Δήμητρα Τσιούρβα

Για το Κινηματογραφικό Μανιφέστο της Καταστροφικής Διεθνούς docs #0 μέρος 1ο

Ξεκινάμε την παρουσίαση της σειράς docs (https://affecteditions.gr/#docs), μιας συνεργασίας των εκδόσεων affect και της διαδικτυακής επιθεώρησης hangover, την οποία σχεδιάζει και επιμελείται ο Τηλέμαχος Δουφεξής Αντωνόπουλος.

Οι πρώτες δύο αναρτήσεις αφορούν τη στρατηγική δουλειά της Καταστροφικής (ή Ντιστραξιονιστικής) Διεθνούς, από τους Andrew Culp και Thomas Dekeyser. Το πρώτο κείμενο είναι το «Μανιφέστο για ένα καταστροφικό φιλμ», το οποίο παρουσιάζεται εδώ, σε μετάφραση Νίκου Χαραλαμπόπουλου. Θα ακολουθήσει αμέσως, η συνέντευξή τους στον Ian Alan Paul, για το Ill Will, με τίτλο «Ενάντια στον υπολογιστή και τον κόσμο του», σε μετάφραση Δήμητρας Τσιούρβα.

Σύμφωνα με το ίδιο το «βιογραφικό» της, αλλά και την εναρκτήρια δήλωση του μανιφέστου της: «[η] Καταστροφική Διεθνής έχει αφιερωθεί στο αρνητικό σε όλες τις μορφές του […] Οφείλει την ύπαρξή της σε ριζοσπαστικά γεγονότα, τις σπάνιες εκείνες καταστάσεις στις οποίες η κατάργηση γίνεται πραγματική». Όσα χρειάζεται να μάθετε γι’ αυτήν - και για να ξεκινήσετε το ταξίδι όπου «το μόνο πράγμα που αξίζει να αρχίσουμε είναι το τέλος» - μπορείτε να τα βρείτε εδώ.

Για τον Andrew Culp και τον Thomas Dekeyser δεν χρειάζονται ιδιαίτερες συστάσεις, τουλάχιστον για τους ανθρώπους που θεωρούν αυτό τον κόσμο μια αφόρητη έρημο συσσώρευσης μηχανισμών και ψάχνουν τρόπους να τελειώσουν μαζί του. Πέρα από τον Σκοτεινό Ντελέζ, το Guerilla Guide του Refusal και το ευρύτερο έργο του Andrew, καθώς και την πολυσχιδή δουλειά του Thomas, με εμβάθυνση στα πειραματικά φιλμ που εξερευνούν τη σύνθετη πολιτική των ψηφιακών τεχνολογιών, την άρνηση και τις ιστορίες αγώνων της, σας καλούμε να ανακαλύψετε τη συλλογική συμβολή τους στο έργο της Καταστροφικής Διεθνούς.

Κυκλοφορούν ήδη τα δύο πρώτα φιλμ: (1) Machines in Flames [2022], σε υποτιτλισμό Ν. Χαραλαμπόπουλου, και (2) Breached, a Chronicle of Cargo Theft [2024], σε υποτιτλισμό Αλέξανδρου Γεωργίου. Μπορείτε να τα δείτε στο κανάλι τους στο youtube και, φυσικά, να επικοινωνήσετε μαζί μας στο email του Hangover για προβολές και παρουσιάσεις.

Τέλος, εκτός από τις ευχαριστίες στους Andrew και Thomas, οφείλουμε να ευχαριστήσουμε επίσης τη Ντάνα Παπαχρίστου, η οποία εξάλλου, ως οργανικό μέλος της διεθνούς, είναι η αφηγήτρια στο 1^ο φιλμ και έχει ντύσει με μουσική το 2^ο.

docs #0 Ενάντια στον υπολογιστή και τον κόσμο του_pdf

docs #0 Μανιφέστο για ένα καταστροφικό φίλμ_pdf

Μανιφέστο για ένα καταστροφικό φιλμ

1. Η Καταστροφική Διεθνής [D.I. – Destructionist International] έχει αφιερωθεί στο αρνητικό σε όλες τις μορφές του. Εμπνέεται από μια κοινή κλίση: μια έλξη που μας τραβά προς το μένος της καταστροφής, μακριά από την ανιαρή υπαγωγή των καταστάσεων σε εύλογες αιτιολογήσεις. Αυτό το πάθος βοηθά την DI να διατηρεί μια στρατευμένη αδιαφορία για τα μεμονωμένα άτομα, την οργάνωση και τη θεσμοποίηση κάθε είδους. Οφείλει την ύπαρξή της σε ριζοσπαστικά γεγονότα, τις σπάνιες εκείνες καταστάσεις στις οποίες η κατάργηση γίνεται πραγματική. Το μεγαλύτερο καθήκον της κατάργησης είναι αυτό της ρήξης. Αυτό το κατάλαβε η αβανγκάρντ, της οποίας το ισχυρό μείγμα κριτικής αρνητικότητας και ουτοπικής αναπαράστασης μας έδωσε το απόσταγμα της αισθητικής σε καθαρή πολιτική. Η σημερινή πολιτική ωχριά σε σύγκριση με τους Ρώσους φουτουριστές, που επεδίωξαν να καταστρέψουν τον ορθολογισμό, να καθαιρέσουν τον χρόνο και να αιχμαλωτίσουν τον ήλιο. Δεν έχει νόημα, ωστόσο, να προσπαθήσουμε να συνεχίσουμε από εκεί που σταμάτησαν. Δε μας οδηγούν οι παλιές καλές εποχές, αλλά οι κακές νέες.

2. Για να ανταποκριθεί στο όνομά της, κάθε εναρκτήρια χειρονομία της Καταστροφικής Διεθνούς είναι αρνητική. Όχι γιατί είμαστε απελπισμένοι, αλλά γιατί απαιτούμε τα πάντα· που σημαίνει: δεν μας ενδιαφέρει να κρατήσουμε οτιδήποτε· αντίθετα προτιμούμε να μην αφήσουμε τίποτα στο πέρασμά μας. Η DI εγκαταλείπει τον γερο-τυφλοπόντικα του Μαρξ, που θάβεται κάτω από τη γη και βολικά εμφανίζεται πάνω στην ώρα για να κάνει επανάσταση. Αντίθετα, μας τραβά η ατέλειωτη πείνα της πυρκαγιάς που καθαρίζει το έδαφος μέσω της καταστροφής. Δεν έχουμε τίποτα να πούμε στο σημερινό κορεσμένο από τα μέσα ενημέρωσης κόσμο, που πνίγεται στην πληροφορία. Το καθήκον μας δεν έχει σε τίποτα να κάνει με το να βοηθήσουμε να γίνετε «ενημερωμένοι». Τα γεγονότα είναι εκείνα τα άσχημα ζιζάνια που ξεφυτρώνουν από τις πινακίδες στο μετρό, τις γιγαντοαφίσες και τις κυλιόμενες διαφημίσεις. Οι ενημερωμένοι μαζεύουν κάποια, τα φυλάνε για να τα πετάξουν στην κατάλληλη ευκαιρία – να φαίνονται συντονισμένοι. Ό,τι κι αν λέει ο καθένας, σχεδόν κανένα από τα δύσκολα προβλήματα που μας μαστίζουν δεν οφείλεται σε έλλειψη πληροφόρησης. Στην πραγματικότητα, βομβαρδιζόμαστε από συνεχείς ενημερώσεις τόσο πολύ, ώστε περισσότερο χρόνο ξοδεύουμε να πασχίζουμε να ξεχάσουμε πράγματα παρά να θυμόμαστε οτιδήποτε. Είναι γι’ αυτό το λόγο που η Κινηματογραφική Επιτροπή της DI κηρύσσει ανοιχτά τον πόλεμο στην πληροφορία. Και μαζί με αυτή, οι πρώτοι μας στόχοι είναι η «έκθεση» και η «διαφάνεια». Δηλώνουμε: αν η ριζοσπαστική ενημέρωση είναι να γίνει ξανά πολιτική, πρέπει να εγκαταλείψει τα καθιερωμένα είδη του ντοκιμαντέρ, του οποίου η θεωρία της αλλαγής είναι μια ρηχή εκδοχή διασκεδαστικής εκμάθησης. Στη θέση τους, δεν απαιτούμε τίποτα λιγότερο από το κοινό πάθος για καταστροφή, και ως τέτοιο, ένα τέλος σε όλα όσα είναι ανυπόφορα σε αυτόν τον κόσμο.

3. Το καλούπι της σημερινής μούχλας πλάστηκε από τη φιλελεύθερη δημοκρατία, που περιφρουρεί τον εαυτό της από την παραβίαση καλωσορίζοντάς την. Όταν τα πάντα μπορούν να ειπωθούν ή να συμβούν, ακόμη και η πιο εξωφρενική πολιτική αξίωση βρίσκει θέση σε αυτόν τον κόσμο. Από αυτή την οπτική, η πολιτική του δικαιώματος της έκφρασης, και κατ’ επέκταση της αναγνώρισης, επενδύεται στον ετοιμοθάνατο κόσμο μας, συντηρώντας τον ομφάλιο λώρο που θα έπρεπε να κόψουμε. Για να από-ουδετεροποιήσουμε την παραβίαση, πρέπει να έρθουμε σε ρήξη με την έκθεση ως κυρίαρχη μορφή της.

4. Η έκθεση είναι η καθοριστική συνθήκη της κοινωνικής δικτύωσης. Η ελευθερία του λόγου δεν επιτρέπεται απλώς· ζητείται ενεργά. Τι συμβαίνει; Τι έχεις στο μυαλό σου, χρήστη; Πάρε μέρος στη συζήτηση! Το αποτέλεσμα είναι ένα πεδίο μάχης σπαρμένο με απόψεις, απώλειες ενός αλγοριθμικού πολέμου για ακόμη μεγαλύτερη έκθεση. Κάθε πολίτης οπλισμένος με ένα smartphone επαινείται πλέον ως ο δημοσιογράφος που μπορεί να καταστήσει την εξουσία υπόλογη. Οι φιλελεύθεροι μπερδεύουν αυτή τη σύγκλιση απόψεων με την αλήθεια, ενώ το αντίθετο είναι πιο πιθανό: ότι ορισμένες απόψεις είναι προεπιλεγμένες από τους θεσμούς της εξουσίας για να παραχθεί συναίνεση σε σχέδια που ήδη εξελίσσονται. Η αλήθεια συγχέεται τότε με την κοινή γνώμη, αντιμετωπίζοντας την πληροφορία την ίδια σαν κύριο μοχλό σε μια θεωρία της αλλαγής. Με την πληροφορία πια να είναι απλώς ένα ακόμη όπλο στον πόλεμο των φαινομένων, η πολιτική ως απόκτηση πληροφοριών οδηγεί μόνο στην ατελείωτη λούπα της αυτό-επιβράβευσης· δηλαδή, το φιλελευθερισμό. Είναι ο ντοκιμαντερίστας αυτός που, υπενδεδυμένος σε αυτή την άπειρη επέκταση κυκλωμάτων πληροφορίας, γίνεται ο χειρότερος προπαγανδιστής της έκθεσης.

5. Προς λύπη μας, κανένα από τα είδη του ντοκιμαντέρ δε μοιάζει πρόθυμο να αντιμετωπίσει τη δική του συνενοχή. Το ντοκιμαντέρ τεκμηρίωσης [infodoc] είναι το πλέον δεκτικό της πληροφοριακής έκθεσης. Το infodoc προσποιείται ότι μοιράζεται γεγονότα, όχι απόψεις. Η πιο πρόσφατη εκστρατεία του είναι ένας ολοκληρωτικός πόλεμος κατά των fake news. Φαντασιώνονται ένα απολύτως φιλελεύθερο υποκείμενο πίσω από κάθε οθόνη, του οποίου η κύρια επιθυμία συνίσταται στο να είναι «σε θέση να ξέρει». Ακόμα χειρότερα, ορισμένα απ’ αυτά αρνούνται εντελώς την ανάλυση, οχυρωμένα πίσω από ένα προκάλυμμα αθωότητας, εξαπατημένα από την πεποίθηση ότι υπάρχει κάτι σημαντικό στο να «αποφασίζουν τα άτομα μόνα τους». Το infodoc είναι μια ακόμη φάρσα που αναβλύζει από το δημοκρατικό μότο ότι είναι καθήκον όλων να γίνουν ειδικοί στις δικές τους υποθέσεις. Ο θεατής αναλώνεται στα προνόμια της αυτό-επιβράβευσης του να είναι ένα (δια)φωτισμένο υποκείμενο, οπλισμένο με τη δική του γνώμη. Η έλξη του προς την καταστροφή έχει αντικατασταθεί από την επιθυμία να υποδυθεί τον ειδήμονα του καναπέ. Μια ολόκληρη γραμμή παραγωγής ντοκιμαντεριστών – με τον Adam Curtis επικεφαλής της – υπόσχεται να κάνει τους θεατές ειδικούς. Αν το κοινό κληθεί ποτέ να παρέμβει, το μόνο όπλο που του παρέχεται είναι μια διογκωμένη αίσθηση ανωτερότητας (αφού «έχει ερευνήσει»). Ουδετεροποιούν άθελά τους οτιδήποτε πολιτικό αγγίζουν. Ενδίδοντας με αυτοπεποίθηση στην ίδια την εγωιστική τους ανάγκη να κάνουν ατελείωτο διάλογο, αποτρέπουν τη δράση όσων είναι πρόθυμοι να ακολουθήσουν ένα κοινό αίσθημα.

6. Ο δεύτερος στόχος μας, το ψυχαγωγικό ντοκιμαντέρ [docutainment], προσαρμόζει την εμμονή του info-doc στην έκθεση σε ένα ευρύ κοινό καταναλωτών-θεατών. Το ψυχαγωγικό ντοκιμαντέρ είναι η διαφημιστικοποίηση του κινηματογράφου. Τα πρώτα ενενήντα λεπτά είναι απλώς μια διαφήμιση για να πουλήσει στο θεατή την πρόσκλησή του για δράση στο τέλος. Δεν είναι περίεργο που είναι τόσο δημοφιλή στις παρασιτικές ΜΚΟ, τις επίδοξες διασημότητες και τους αυτάρεσκους «νεωτεριστές». Η απλή, χυδαία μορφή των TED Talks είναι η έμπνευσή του. Πρώτον, ένα βαθύ κοσμοϊστορικό πρόβλημα επαναδιατυπώνεται σε διαφημιστικό σποτάκι αρκετά επιδέξιο ώστε να τραβήξει την προσοχή ακόμη και του πιο αδιάφορου θεατή. Ο μεγαλύτερος φόβος του διασκεδαστή/ντοκιμαντερίστα θα ήταν να απενεργοποιήσει τον θεατή, σε σημείο προσβολής της νοημοσύνης του.  Δεύτερον, ως το τέλος της παρουσίασης, το κοινό πληροφορείται όχι μόνο ότι θα ξέρει πώς να λύσει το πρόβλημα, αλλά πως θα έχει ήδη κάνει το χρέος του. Με αυτόν τον τρόπο, η λύση εμφανίζεται τόσο καλά πακεταρισμένη όσο και το πρόβλημα. Κεντρικός στόχος του ψυχαγωγικού ντοκιμαντέρ είναι η επιδίωξη της κάθαρσης. Ικανοποιώντας πλήρως τον θεατή, αυτός ο τύπος ντοκιμαντέρ δε δείχνει καμία ανοχή σε «προκλητικές συζητήσεις», εκτός αν προληπτικά υπόσχονται μια «εποικοδομητική εναλλακτική» προτού οτιδήποτε αρνητικό εμφανιστεί.

Η κριτική μιας αδικίας συσσωρεύεται, η πίεση εντείνεται, και στη συνέχεια εκτονώνεται μέσω μιας βοηθητικής οδού –της παρηγοριάς ενός προφανώς καλοπροαίρετου άλλου που θα βάλει τα πράγματα στη θέση τους αρκεί να του προσφέρουμε την πολιτική ή οικονομική μας στήριξη. Η συναισθηματική ανακούφιση απαλλάσσει το κοινό από κάθε περαιτέρω ανάγκη να εμπλακεί με το θέμα. «Μην ανησυχείτε», λένε, «με την υποστήριξή σας, άλλοι μπορούν να τελειώσουν τη δύσκολη δουλειά που έχετε ήδη ξεκινήσει».

7. Ένας τρίτος ένοχος, η «ιστορική αβανγκάρντ», αυτοπαρουσιάζεται ως το τέλειο αντίδοτο στην κατειρήνευση των θεατών. Η αγαπημένη μέθοδος αυτών των κινηματογραφιστών είναι αυτή της μπρεχτικής αποστασιοποίησης: υπο-αφηγήσεις, γκρεμίσματα του τέταρτου τοίχου, αναστοχαστικές ανατροπές και οπτικοακουστικές αντιπαραθέσεις που λειτουργούν η μία δίπλα στην άλλη ώστε να σοκάρουν το κοιμώμενο κοινό για να δράσει. Όπως όλα τα επαναστατικά όπλα, ωστόσο, η αποστασιοποίηση έχει ημερομηνία λήξης. Το πρόβλημα σήμερα δεν είναι ότι οι άνθρωποι στερούνται δραστηριότητας, αλλά ότι είναι όλοι τους υπερβολικά ενεργοί. Αν μη τι άλλο, οι άνθρωποι είναι υπερ-εντατικοποιημένοι και καταπονημένοι. Οι εταιρείες, οι γίγαντες των ΜΜΕ και οι πολιτικοί ακτιβιστές παλεύουν όλοι τους εξίσου για κάθε μία από τις ώρες που είμαστε ξύπνιοι, παραβιάζοντας όλο και περισσότερο τον ύπνο ενός καταπονημένου κι εξαντλημένου πληθυσμού. Χωρίς να έχει απομείνει ψυχικός χώρος για να ενεργοποιηθεί, η αποστασιοποίηση της αβανγκάρντ φτάνει σε πυρετώδη ύψη. Για να παραμείνει πιστή στην αρχική έλξη προς την καταστροφή που τροφοδότησε την ιστορική αβανγκάρντ, η μορφή της πρέπει να εξελιχθεί. Οι ημερομηνίες πώλησης έρχονται γρηγορότερα από τις ημερομηνίες λήξης, με την εμπορική διαφήμιση να επιδιώκει να εξαργυρώσει όσο μια τεχνική είναι ακόμα ισχυρή. Αυτό δεν θα εξέπληττε κανέναν από την ιστορική αβανγκάρντ. Ακόμα και οι Καταστασιακοί εγκατέλειψαν την ψυχογεωγραφία σε αναζήτηση πλακόστρωτων όταν τα πράγματα ζόρισαν. Έχοντας χάσει το μήνυμα, σημειολογικοί αντάρτες και κοινωνικοί παρεμβολείς επαναλαμβάνουν ανέμελα την καταστασιακή μέθοδο σαν οι συνθήκες της να ήταν δικές μας. Απέναντι στην ενεργοποίηση του κοινού της ιστορικής αβανγκάρντ και των θλιβερών κληρονόμων της, η Καταστροφική Διεθνής θρέφει τις παραγνωρισμένες ρίζες της, ενθαρρύνοντας το μίσος για όλα όσα υπάρχουν.

8. Η ανάγκη για καταστροφή αυτού του κόσμου συγκρούεται αναπόφευκτα με τον τέταρτο και τελευταίο στόχο μας για το ντοκιμαντέρ: τις «ταινίες που δημιουργούν κόσμους», του φουτουριστή. Η κινηματογραφική κατασκευή εναλλακτικών παρελθόντων και μελλοντικών χρόνων δε στερείται πλεονεκτημάτων.  Δεν μας ενδιαφέρει να υποτιμήσουμε τους συνεργούς που βρίσκουν αξία σε αναθεωρητικές ιστορίες και φεμινιστικές ουτοπίες ή οξύνουν τα προβλήματα εντοπίζοντάς τα εκτός της σημερινής μας οπτικής. Η ένστασή μας έγκειται στη γοητεία των προεικονιστικών πολιτικών. Να οικοδομείς ένα νέο κόσμο από τα υπάρχοντα υλικά απαιτεί υπερβολικούς συμβιβασμούς με το παρόν. Παρασυρμένη από το δέλεαρ της κατάφασης, η αναζήτηση σπόρων «άλλων» κόσμων στο παρόν καταλήγει απλώς να δημιουργεί έναν καθρέφτη αυτού που ήδη υπάρχει. Τα φιλμ που δημιουργούν κόσμους επαναλαμβάνουν το λάθος του Βάλτερ Μπένγιαμιν: θέλουν μια επανάσταση για να δημιουργήσουν έναν κόσμο σαν το δικό μας, όπου τα πάντα μετακινούνται μόνο λίγες μοίρες προς τα αριστερά. Η προεικόνιση είναι πιο πυρετώδης όσο η ελπίδα μετατρέπεται σε δικαιολογία για να διατηρείς αφόρητα στοιχεία αυτού του κόσμου. Εφήμερα φαινόμενα όχι μόνο θεωρούνται αναπόφευκτα (ρατσισμός, πατριαρχία, καπιταλισμός), αλλά αρκετά από αυτά αντιμετωπίζονται ως αναγκαία μέρη ενός «καλύτερου κόσμου». Στην καλύτερη, αυτά τα στοιχεία αντιμετωπίζονται μόνο ως «προβλήματα» που πρέπει να επιλυθούν, δηλαδή να ξεπλυθεί με θετικότητα εκείνο που πρέπει να ακυρωθεί. Αντί για έναν καλύτερο κόσμο, ή μια αποκατεστημένη σχέση με αυτόν τον κόσμο, η DI είναι ανελέητη στην επίκληση της κατάρρευσής τους: ένα καταργητικό πάθος που είναι ασυμβίβαστο με αυτόν και εναντίον του.

9. Για να καθοδηγήσει την επίθεσή της στο παρόν, η Κινηματογραφική Επιτροπή της Καταστροφικής Διεθνούς ενώνεται με άλλες σε μια σειρά από όχι. Όχι στην εύκολη, κοινή λογική, ή στην ψυχαγωγική ταινία που ικανοποιεί τον καθησυχασμό. Όχι στην κάθαρση, γιατί δεν υπάρχει χειρότερο έγκλημα από το να δίνεις στο κοινό μια αίσθηση λύσης απλώς επειδή παρακολούθησε μια ταινία. Όχι στην αποκάλυψη, της οποίας το μόνο τέχνασμα είναι η φτηνή έκθεση των τρόμων του παρόντος. Όχι στα ενημερωτικά φιλμ και στη μέριμνά τους για αντικειμενικότητα. Όχι στην πειθώ καθώς σκοπός μας δεν είναι να πείσουμε τους απρόθυμους. Όχι σε εκκλήσεις για δράση γιατί το πλήρως κινητοποιημένο κοινό είναι ήδη υπερβολικά ενεργοποιημένο. Όχι σε ψήφους εμπιστοσύνης, που με αυτές οποιοσδήποτε θα αναρριχώταν στην εξουσία με τη λανθασμένη ιδέα ότι κάποια άλλη κλίκα θα ήταν καλύτερη να κινεί τα νήματα. Όχι στο ήδη-παρόν, γιατί έχουμε χάσει την πίστη μας σε όλους τους υπάρχοντες λαούς και σκοπούς. Όχι σε αυτόν τον κόσμο, καθώς η μόνη θέση που έχει απομείνει για το φιλμ είναι αυτή που θα συμβάλει στο τέλος του.

10. Η Καταστροφική Διεθνής δηλώνει ότι «τίποτα δεν αξίζει να υπερασπιστούμε». Η υπεράσπιση προγραμμάτων, ονομάτων, υπολήψεων, κομμάτων, επικρατειών και κάθε άλλης υποβαθμισμένης μορφής εξουσίας είναι δαπανηρή και χρονοβόρα. Τέτοιες προσπάθειες είναι απαραίτητες μόνο για εκείνους που θέλουν να σώσουν το ήδη-νεκρό. Αντίθετα, συμφωνούμε με την αντίληψη της αβανγκάρντ ότι οι μόνες μορφές που αξίζει να σωθούν προέρχονται από ένα μέλλον που είναι ακόμη άγνωστό.

11. Η άρνηση της D.I. έλκεται από οποιαδήποτε δύναμη αδειάζει το περιεχόμενο από οτιδήποτε συναντά. Το αποτέλεσμα είναι η αφοσίωση σε μια πολιτική της καταστροφής για τον εαυτό της. Μη γελιέστε, δεν έχει καμία υπομονή για την πρωτοτυπία, τη φτηνή καινοτομία ή την καταθλιπτική αυτολύπηση. Η καταστροφή μας είναι τόσο σχολαστική όσο και συγκεκριμένη: μια συνέπεια του μίσους μας για αυτό τον κόσμο ως όλον. Θα ήταν αφελές να αγνοήσουμε τους αντιδραστικούς που έχουν παρόμοιες κλίσεις· οι επιθυμίες τους διακρίνονται εύκολα από τις δικές μας, μιας και αυτοί πάντα περιφρουρούν τα φασιστικά κέντρα εξουσίας μέσω των ημίμετρων του ρατσισμού ή άλλων αποκρατικοποιήσεων της ιεραρχίας. Εμείς τροφοδοτούμαστε από την ανάγκη μιας πλήρους μεταμόρφωσης. Αυτό είναι κάτι περισσότερο από επανάσταση, την οποία πάρα πολλοί αντιλαμβάνονται ως κατάληψη και αναπροσανατολισμό προϋπαρχουσών μορφών σε διαφορετικούς σκοπούς. Η εκπλήρωση της πολιτικής της καταστροφής είναι η άφιξη ενός μέλλοντος όπου τίποτα από το παρόν δε μένει όρθιο. Αυτό συμβαίνει επειδή το μόνο μέλλον που αξίζει είναι εντελώς πέρα από κάθε αναγνώριση.

12. Καλωσορίζουμε όσους μοιράζονται το πάθος μας για την καταστροφή. Οι εύκολες αντιπροσωπευτικές εικόνες αυτού του πάθους μπορεί να είναι συναρπαστικές, αλλά χάνουν το νόημα. Η Καταστροφική Διεθνής θα είναι μια επιτελεστική πρακτική που περικλείει τη δύναμη της καταστροφής, παρακινώντας και άλλους να την ενσαρκώσουν –ή θα τελειώσει με έναν άξιο θάνατο. Ο σκοπός της DI είναι να αναπτύξει οπτικά-εννοιολογικά όπλα στην υπηρεσία αυτού του πάθους. Αλλά με τον τρόπο αυτό, πρέπει επίσης να αποτινάξει δράσεις προφύλαξης-του-κοινού, το οποίο σημαίνει να γίνει αδιάφορη προς τις αρχές του ιδιοτελούς συμφέροντος, της ηθικής θεμελίωσης ή της κοινής ταυτότητας. Μόνο τότε μπορούμε να αποφύγουμε τις προσπάθειες βραχυκύκλωσης της καταστροφής, αποδυναμώνοντάς τη ή θεραπεύοντάς τη, επιστρέφοντάς τη στο σύνηθες πλέγμα πολιτικής, μειώνοντας τη δύναμή της σε μορφές πληροφορίας ή αστυνομεύοντας ποιοι έχουν πρόσβαση σε αυτήν. Η απελευθέρωση της καταστροφής απαιτεί αθέατες μορφές και πειράματα με άγνωστες μεθόδους. Να τι σημαίνει να επιτίθεσαι. Να επεκτείνεις τη σφοδρότητα της καταστροφής· αυτό είναι που επιτρέπει την εμφάνιση απροσδόκητων στιγμών. Και είναι γι’ αυτό το λόγο που, για την Ντιστραξιονιστική Διεθνή, το μόνο πράγμα που αξίζει να αρχίσουμε είναι το τέλος.

Για τη συνέντεθξη της Καταστροφικής Διεθνούς στον Ian Alan Paul docs #0 μέρος 2ο

Ο Adam Jones είναι συγγραφέας, φιλόσοφος και μέλος της συλλογικότητας Acid Horizon, γνωστοί για το ομώνυμο podcast όπου εξερευνούν ριζοσπαστικά μονοπάτια στη φιλοσοφία και την κριτική θεωρία από τη σκοπιά του κομμουνισμού της αποθέσμισης. Το βιβλίο τους “Αντι-οφθαλμός: μια φιλοσοφία της απόδρασης” πραγματεύεται τις τεχνικές της σύγχρονης κυβερνητικής διακυβέρνησης για την κατασκευή του υποκειμένου και την αντιμετώπιση της εξέγερσης, τη διαδικασία της ταυτοποίησης από την πλευρά της εξουσίας ως προϋπόθεση για την λειτουργία του ελέγχου, καθώς και διάφορες μορφές παρεκκλίνοντων υποκειμένων ως πεδίο πειραματισμού της εξουσίας για τη διαμόρφωση της “κανονικότητας”. Το βιβλίο κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις affect: https://affecteditions.gr/acid-horizon-antioculus/

Το κείμενο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε αρχικά στο New International.

Μετάφραση: Αλέξανδρος Γεωργίου

Η επονομαζόμενη «τεχνητή νοημοσύνη» —η μηχανή που είναι πιο γνωστή ως «μεγάλα γλωσσικά μοντέλα» (Large Language Models, LLM) — είναι ένα όπλο του εχθρού. Δεν έχει κερδίσει αυτή την υπόληψη κάνοντας κάτι ποιοτικά καινούργιο. Οι Ισραηλινοί γενοκτόνοι δεν χρειάστηκαν ποτέ ένα LLM για να φτιάξουν λίστες θανάτου (όπως τα αγαπημένα τους AI «Where’s Daddy?» ή «Lavender»), [1] ούτε και η αμερικανική Γκεστάπο. Η Υπηρεσία Μετανάστευσης και Τελωνείων (ICE) ήταν σε θέση να στοχεύει, να εξαφανίζει και να απελαύνει άτομα πολύ πριν από τη βοήθεια των καταλόγων που δημιουργήθηκαν από το LLM, και η δυσφήμιση του αντι-σιωνιστικού ακτιβισμού προηγήθηκε κατά πολύ της παραγωγής άρθρων που συλλέχθηκαν από τον πάτο του βαρελιού της «τεχνητής νοημοσύνης». [2]

Αυτή η βία δεν είναι καινοτομία των νεοαντιδραστικών δισεκατομμυριούχων της τεχνολογίας που έχουν συμμαχήσει με τα φασιστικά πολιτικά κινήματα, καθώς αυτές οι δυνάμεις αναρριχώνται σε εμφανή ηγεμονία. Αυτό που επιτυγχάνουν αυτές οι μηχανές είναι μια ραγδαία επιτάχυνση της διαδικασίας στόχευσης, τη δημιουργία αυτών των λιστών θανάτωσης και απέλασης, την επιτάχυνση της παραγωγής αποτελεσμάτων από σύνολα δεδομένων και, ως εκ τούτου, μια εκθετική αύξηση του αριθμού των στόχων. Το αν είναι ακριβείς ή όχι είναι δευτερεύον σε σχέση με το πιο σημαντικό σημείο: αυτές οι μηχανές παράγουν πολυάριθμες αναφορές, εικόνες και ταυτοποιήσεις από τα σύνολα δεδομένων που εισάγονται σε αυτές.

Αυτή η αύξηση των αποτελεσμάτων και των στόχων ενισχύει αυτές τις διαδικασίες αναζήτησης και εκκαθάρισης. Τα σύνολα δεδομένων παράγουν αυτοαναφορικά αντικείμενα που χρησιμεύουν ως υποστήριξη, δικαιολογία ή «αποδεικτικά στοιχεία» για να υποστηρίξουν τη βία που διαπράττει το κράτος. Τα εν λόγω αντικείμενα μπορεί να είναι λίστες ατόμων που πρόκειται να απελαθούν, να συλληφθούν ή να δολοφονηθούν, καταδικαστικά άρθρα ή αναπαραστάσεις δεδομένων που δικαιολογούν την παρακράτηση πόρων, παρουσιάζοντας πολιτικές αποφάσεις με μια υπολογισμένη, «ουδέτερη» λάμψη. Αυτές οι μηχανές διαχειρίζονται δεδομένα για λογαριασμό των ιδιοκτητών τους. Συγκεκριμένα, εξυπηρετούν τα συλλογικά συμφέροντα του τμήματος της ιδιοκτήτριας τάξης —του κεφαλαίου που ανήκει στις εταιρείες τεχνολογίας— το οποίο έχει συμμαχήσει με το κράτος και την πολιτική ηγεσία του. Όπως επεσήμανε πρόσφατα ο Gareth Watkins στο New Socialist, η επιβολή αυτών των μηχανών σε σχεδόν όλες τις υπάρχουσες διαδικτυακές υπηρεσίες, μηχανές αναζήτησης, λειτουργικά συστήματα, κυβερνητικούς θεσμούς και χώρους εργασίας, είναι θέμα ταξικής αλληλεγγύης μεταξύ της άρχουσας τάξης.

Η καπιταλιστική τάξη, στο σύνολό της, έχει στοιχηματίσει μαζικά στην τεχνητή νοημοσύνη: 1 τρισεκατομμύριο δολάρια, σύμφωνα με την Goldman Sachs — ένα ποσό που υπολογίστηκε πριν η κυβέρνηση Τραμπ δεσμεύσει επιπλέον 500 δισεκατομμύρια δολάρια για το «Project Stargate»... Δεν πρόκειται μόνο για χρησιμότητα, αλλά και για ευθυγράμμιση με την τεχνολογική βιομηχανία. [3]

Η τεχνολογική βιομηχανία είναι γεμάτη με υπερβολικές διαφημίσεις και επιστημονικές προφητείες για την αποίκιση του Άρη και ουτοπικές φαντασιώσεις. Ο Marc Andreesen, συνιδρυτής της εταιρείας Venture Capital Andreesen-Horowitz, συνοψίζει την υπόσχεση της τεχνολογικής σωτηρίας στο Τεχνο-Οπτιμιστικό Μανιφέστο του με μερικές επιλεγμένες φράσεις που έχω συγκεντρώσει εδώ:

Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να θεωρηθεί ως ένας καθολικός επιλυτής προβλημάτων.

Δώστε μας ένα πραγματικό πρόβλημα και μπορούμε να εφεύρουμε την τεχνολογία που θα το λύσει.

Πιστεύουμε ότι η τεχνο-κεφαλαιακή μηχανή των αγορών και της καινοτομίας δεν σταματά ποτέ [4].

Μην μπείτε στον πειρασμό να σκεφτείτε ότι το «εμείς» τους περιλαμβάνει και εμάς.

Οι τεχνοκαπιταλιστές —ένας τελικά περιττός όρος— πιστεύουν ότι ο μόνος δρόμος προς τα εμπρός είναι ο δικός τους. Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι αυτό συμπίπτει με τις επενδύσεις στον τομέα της τεχνολογίας, στις οποίες η τάξη των ιδιοκτητών έχει στοιχηματίσει το κεφάλαιό της. Με χαρακτηριστική υπεροψία, πιστεύουν ότι είναι αρκετά έξυπνοι για να λύσουν όλα τα προβλήματά μας, αρκεί να μην αμφισβητούμε την εξουσία τους ή να μην υποστηρίζουμε συστήματα συλλογικής ιδιοκτησίας και αλληλεγγύης που θα την απειλούσαν. [5]

Στο βαθμό που δεν διαταράσσουμε τη λειτουργία των μηχανών και δεν αμφισβητούμε την ιδιοκτησία τους, μας λένε να καθόμαστε ήσυχοι, να εμπιστευόμαστε τη διαδικασία και να τους δίνουμε τα χρήματά μας. Μπορεί να μας ζητήσουν και τα δεδομένα μας, αλλά στην πραγματικότητα δεν το χρειάζονται πια. Η Microsoft, η Apple και η Amazon είναι ηγεμονικές στην παραγωγή και την ιδιοκτησία της ψηφιακής υποδομής και στην εξάπλωση της καταναλωτικής τεχνολογίας. Οι κρατικοί μηχανισμοί έχουν καταστεί θεσμικά εξαρτημένοι από τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες, για παράδειγμα μέσω της ενσωμάτωσης των τεχνολογιών δεδομένων της Palantir στην υποδομή του αμερικανικού στρατού και του NHS. Ταυτόχρονα, κάθε φορά που χρησιμοποιούμε μια πλατφόρμα, είτε πρόκειται για την αναζήτηση Google είτε για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, παράγονται δεδομένα για αυτά τα συστήματα. Κάθε online αγορά, κάθε αλληλεπίδραση που περνάει από οποιοδήποτε κύκλωμα ψηφιακών μετρήσεων, αποθηκευμένων δεδομένων ή υπολογιστικών εγγραφών, παράγει δεδομένα ως στοιχεία ενός συνόλου που μπορεί να αγοραστεί και να πωληθεί. Ας πάρουμε ένα πρόσφατο παράδειγμα: όποιος αγοράσει την πλέον ανενεργή πλατφόρμα 23andMe θα κληρονομήσει τα δεδομένα DNA επτά εκατομμυρίων πρώην πελατών. Οι άνθρωποι εγγράφηκαν σε τέτοιες υπηρεσίες για να μάθουν από πού προέρχονται, μια φυλετική περιέργεια που δεν περιορίζεται στους χρήστες, αλλά την μοιράζονται, αρκετά ανοιχτά, οι επιχειρηματίες της τεχνολογίας και οι φασίστες.

Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα απαιτούν εκπαίδευση και για αυτό χρειάζονται τεράστια σύνολα δεδομένων: αρχεία της ψηφιοποιημένης δραστηριότητας, των κινήσεων, του ιστορικού, των αλληλεπιδράσεων, των συναλλαγών, των εικόνων και των επικοινωνιών μας. Σπάνια κατέχουμε εμείς οι ίδιοι αυτά τα δεδομένα: τα κατέχουν οι πλατφόρμες. Όσο μεγαλύτερη είναι η ψηφιοποιημένη ύπαρξή μας, τόσο μεγαλύτερος είναι ο πλούτος των ιδιοκτητών των πλατφορμών. Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη προνοητικότητα για να μαντέψουμε τι θα γίνει με αυτές τις πληροφορίες. Μπορούμε ήδη να δούμε τι σκοπεύουν να κάνουν, τι γίνεται ήδη σε πραγματικό χρόνο, μπροστά στα μάτια μας.

Τα δεδομένα βρίσκονται σε μια επισφαλή διασταύρωση μεταξύ γνώσης και εμφάνισης, ως καταγραφή ή αναπαράσταση. Αν ο Baudrillard έχει επιβεβαιωθεί από οτιδήποτε ιστορικό τον τελευταίο καιρό, είναι ότι αυτή η καταγραφή αντιμετωπίζεται συχνά από τους θεσμούς ως έχουσα μεγαλύτερη πραγματικότητα από αυτό που υποτίθεται ότι καταγράφει. Ωστόσο, δεν χρειαζόμαστε υψηλή θεωρία για να κατανοήσουμε τι διδάσκει ήδη η σκληρότητα της εμπειρίας σε όσους βρίσκονται στο στόχαστρο των σύγχρονων θεσμών μας. Ας εξετάσουμε, για παράδειγμα, τη διαδικασία υποβολής αιτήσεων για επιδόματα αναπηρίας στο Ηνωμένο Βασίλειο. Υπό την κυβέρνηση του Εργατικού Κόμματος, το Υπουργείο Εργασίας και Συντάξεων (DWP) άλλαξε τα κριτήρια αξιολόγησης, καθιστώντας σημαντικά πιο δύσκολη για τα άτομα με αναπηρία την αίτηση για το επίδομα προσωπικής ανεξαρτησίας (Personal Independence Payment). Η υλική πραγματικότητα της κατάστασης —το σώμα του ατόμου με αναπηρία— δεν έχει αλλάξει με τρόπο που να δικαιολογεί τη μείωση της στήριξης: αν μη τι άλλο, οι συνθήκες τους έχουν συχνά επιδεινωθεί υπό το σωρευτικό βάρος της συνεχιζόμενης αναπηρίας που προκαλείται από τον COVID, της αύξησης των τιμών, της κακής ποιότητας του αέρα και της αυστηρής κατάργησης των δημόσιων υπηρεσιών υγείας. Αντίθετα, είναι τα δεδομένα — οι εκθέσεις που αποδίδουν αριθμητικούς βαθμούς στην ικανότητά τους να εκτελούν καθημερινές εργασίες, όπως το ντους, το ντύσιμο και άλλες καθημερινές εργασίες— που έχουν αναπροσαρμοσθεί. Ως αποτέλεσμα, οι ίδιες συνθήκες διαβίωσης οδηγούν πλέον σε διαφορετική βαθμολογία, με αποτέλεσμα το συνολικό άθροισμα να μην τους δίνει πλέον δικαίωμα για υποστήριξη. Σύμφωνα με τα στοιχεία του DWP, αυτό θα καταδικάσει 250.000 άτομα σε απόλυτη φτώχεια. [6]

Η υλική πραγματικότητα του σώματος των ατόμων με αναπηρία δεν χρειάζεται να αλλάξει· μόνο οι σχέσεις μεταξύ εργασίας, κεφαλαίου και εκείνων των τμημάτων της εργασίας που κάποτε ήταν αρκετά οργανωμένα για να την αμφισβητήσουν. Τα δεδομένα δεν χρειάζεται να είναι γνώση, απλώς χρειάζεται να αναγνωριστούν ως μια αφηρημένη, ψηφιοποιημένη και μυθοποιημένη ποσοτικοποίηση που μπορεί να χρησιμεύσει ως δικαιολογία —αξιόπιστη ή μη— για να καλύψει την θεσμική ανάγκη για οποιαδήποτε δικαιολογία. Είναι μια άσκηση συμπλήρωσης κουτιών με γραφειοκρατική σκληρότητα.

Σήμερα, η αλληλογραφία των αιτούντων επιδόματα φαίνεται ότι καθίσταται επεξεργάσιμη από ένα LLM που ονομάζεται «Whitemail». [7] Μια κυβερνητική εφημερίδα καυχιέται ότι «η τεχνολογία τεχνητής νοημοσύνης έχει αυξήσει περαιτέρω την ταχύτητα με την οποία μπορούμε να εντοπίζουμε ευάλωτα άτομα». [8] Αυτό είναι σαφώς επιτυχημένο, αν και δεν είναι ότι το DWP χρειαζόταν βοήθεια για να δολοφονήσει κοινωνικά τα άτομα με αναπηρία: πρόκειται κυρίως για μια διαφήμιση και μια άσκηση εξοικονόμησης εργασίας. [9] Το βρετανικό κράτος βρήκε τα ευάλωτα άτομα — και τα βρήκε αδύναμα. Αυτό περιλαμβάνει όσους έχουν ήδη εντοπιστεί και τώρα υποβάλλονται σε επανεκτίμηση και συστηματική αφαίρεση των προσωπικών επιδομάτων ανεξαρτησίας. Χιλιάδες άτομα με αναπηρία θα οδηγηθούν στην ένδεια, σε γυμνό κοινωνικό φόνο. Δεν είναι υπερβολικό να πιστεύουμε ότι οι κυβερνήσεις μας θέλουν αυτές τις μηχανές για κοινωνικό έλεγχο και κοινωνικό φόνο. Πράγματι, δεδομένου ότι το Ηνωμένο Βασίλειο συμμετέχει ενεργά στη γενοκτονία του Ισραήλ από την πλευρά της συλλογής πληροφοριών και, ως εκ τούτου, της παραγωγής δεδομένων [10], αυτό μπορεί να αποτελεί μέρος της ελκυστικότητας.

Αλλά όλα αυτά έχουν ξανασυμβεί στο παρελθόν, έτσι δεν είναι; Οι σημερινές εταιρείες Palantir, Microsoft, Amazon ή Google δεν είναι παρά μια επανάληψη της χθεσινής αστικής τεχνοκαπιταλιστικής διαμόρφωσης – αναφερόμαι στην IBM και στον ρόλο της στο Ολοκαύτωμα. Πρόκειται για μια ιστορική συστάδα γεγονότων που δεν έγινε γνωστή στο ευρύ κοινό μέχρι που ο Έντγουιν Μπλακ έγραψε το βιβλίο «Η IBM και το Ολοκαύτωμα» και που συχνά παραμένει άγνωστη μέχρι και σήμερα. Σε αυτό το σημείο, αξίζει να παραθέσουμε ένα εκτενές απόσπασμα από το βιβλίο του Μπλακ:

Η IBM Γερμανίας, γνωστή εκείνη την εποχή ως Deutsche Hollerith Maschinen Gesellschaft ή Dehomag, δεν αρκέστηκε στο να πουλήσει τα μηχανήματα στο Ράιχ και να αποχωρήσει. Η θυγατρική της IBM, με τη σύμφωνη γνώμη της κεντρικής διοίκησης στη Νέα Υόρκη, σχεδίασε με ενθουσιασμό τα πολύπλοκα μηχανήματα και τις εξειδικευμένες εφαρμογές ως επίσημη εταιρική πρωτοβουλία. Η ανώτατη διοίκηση της Dehomag απαρτιζόταν από φανερά φανατικούς ναζί, οι οποίοι μετά τον πόλεμο συνελήφθησαν λόγω της ιδιότητάς τους ως μέλη του Κόμματος. Η IBM NY κατάλαβε από την αρχή, το 1933, ότι συνεργαζόταν και έκανε δουλειές με την ανώτερη ηγεσία του Ναζιστικού Κόμματος. Η εταιρεία αξιοποίησε τις συνδέσεις της με το Ναζιστικό Κόμμα για να ενισχύσει συνεχώς τις επιχειρηματικές της σχέσεις με το Ράιχ του Χίτλερ, στη Γερμανία και σε όλη την Ευρώπη που βρισκόταν υπό την κυριαρχία των Ναζί.

Η Dehomag και άλλες θυγατρικές της IBM σχεδίασαν τις εφαρμογές κατά παραγγελία. Οι τεχνικοί της έστελναν μακέτες των καρτών διάτρησης στα γραφεία του Ράιχ μέχρι να γίνουν αποδεκτές οι στήλες δεδομένων, όπως θα έκανε σήμερα οποιοσδήποτε σχεδιαστής λογισμικού. Οι διάτρητες κάρτες μπορούσαν να σχεδιαστούν, να εκτυπωθούν και να αγοραστούν μόνο από μία πηγή: την IBM. Οι μηχανές δεν πωλούνταν, αλλά εκμισθώνονταν, και συντηρούνταν και αναβαθμίζονταν τακτικά από μία μόνο πηγή: την IBM. Οι θυγατρικές της IBM εκπαίδευσαν τους ναζιστικούς αξιωματικούς και τους αντιπροσώπους τους σε όλη την Ευρώπη, ίδρυσαν υποκαταστήματα και τοπικές αντιπροσωπείες σε όλη τη ναζιστική Ευρώπη, τα οποία λειτουργούσαν με συνεχή εναλλαγή υπαλλήλων της IBM, και έψαξαν χαρτοβιομηχανίες για να παράγουν έως και 1,5 δισεκατομμύρια διάτρητες κάρτες ετησίως μόνο στη Γερμανία. Επιπλέον, οι εύθραυστες μηχανές συντηρούνταν επιτόπου περίπου μία φορά το μήνα, ακόμη και όταν ο χώρος αυτός βρισκόταν μέσα ή κοντά σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. Η έδρα της IBM Γερμανίας στο Βερολίνο διατηρούσε αντίγραφα πολλών βιβλίων κωδικών, όπως σήμερα κάθε γραφείο υπηρεσιών της IBM διατηρεί αντίγραφα ασφαλείας για τους υπολογιστές.

Με βασάνιζε μια ερώτηση, η απάντηση της οποίας έχει από καιρό ξεφύγει από τους ιστορικούς. Οι Γερμανοί είχαν πάντα τους καταλόγους με τα ονόματα των Εβραίων. Ξαφνικά, μια ομάδα SS με αυστηρές εκφράσεις εισέβαλε σε μια πλατεία της πόλης και ανάρτησε μια ανακοίνωση που απαιτούσε από όσους περιλαμβάνονταν στον κατάλογο να συγκεντρωθούν την επόμενη μέρα στο σιδηροδρομικό σταθμό για να απελαθούν προς την Ανατολή. Αλλά πώς οι Ναζί απέκτησαν τους καταλόγους; Για δεκαετίες, κανείς δεν ήξερε. Λίγοι το ρώτησαν. Η απάντηση: οι απογραφικές δραστηριότητες της IBM Γερμανίας και παρόμοιες προηγμένες τεχνολογίες καταμέτρησης και καταγραφής ατόμων. Η IBM ιδρύθηκε το 1896 από τον Γερμανό εφευρέτη Herman Hollerith ως εταιρεία καταγραφής απογραφών. Η απογραφή ήταν η δραστηριότητά της. Αλλά όταν η IBM Γερμανίας σχημάτισε τη φιλοσοφική και τεχνολογική συμμαχία της με τη ναζιστική Γερμανία, η απογραφή και η καταγραφή ανέλαβαν μια νέα αποστολή. Η IBM Γερμανίας εφηύρε την φυλετική απογραφή, καταγράφοντας όχι μόνο τη θρησκευτική ταυτότητα, αλλά και την καταγωγή που ανάγεται σε πολλές γενιές. Αυτή ήταν η δίψα των Ναζί για δεδομένα. Όχι μόνο για να μετρήσουν τους Εβραίους, αλλά και για να τους ταυτοποιήσουν.

Η καταγραφή ανθρώπων και περιουσιακών στοιχείων ήταν μόνο μία από τις πολλές χρήσεις που βρήκε η ναζιστική Γερμανία για τους υψηλής ταχύτητας ταξινομητές δεδομένων. Η κατανομή τροφίμων οργανώθηκε με βάση τράπεζες δεδομένων, επιτρέποντας στη Γερμανία να λιμοκτονήσει τους Εβραίους. Η καταναγκαστική εργασία προσδιοριζόταν, παρακολουθούνταν και διαχειριζόταν σε μεγάλο βαθμό μέσω καρτών διάτρησης. Οι κάρτες διάτρησης έκαναν ακόμη και τα τρένα να κυκλοφορούν στην ώρα τους και σημείωναν σε καταλόγους το ανθρώπινο φορτίο τους. Οι Γερμανικοί Σιδηρόδρομοι, η Reichsbahn, ο μεγαλύτερος πελάτης της Dehomag, συνεργάζονταν απευθείας με την ανώτερη διοίκηση στο Βερολίνο. Η Dehomag συντηρούσε εγκαταστάσεις καρτών διάτρησης σε αποθήκες τρένων σε όλη τη Γερμανία και τελικά σε όλη την Ευρώπη. [11]

Καθώς γράφω αυτό το κείμενο, η ICE συνεργάζεται με την Palantir για να «ολοκληρώσει την ανάλυση στόχων γνωστών πληθυσμών», δηλαδή να ενημερώσει τα εργαλεία αναζήτησης που χρησιμοποιεί για τον εντοπισμό και την απέλαση ατόμων από τις Ηνωμένες Πολιτείες. [12] Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η Palantir διευθύνεται από τον εγγονό του Όσβαλντ Μόσλεϊ, του κάποτε αριστοκρατικού ηγέτη της Βρετανικής Ένωσης Φασιστών — οι εχθροί μας είναι αποτελεσματικοί, αλλά όχι διακριτικοί. Η Palantir, παρά την αποφασιστικότητά της να ενισχύσει τις διαδικασίες κρατικής δίωξης και εξαιτίας αυτής, παραμένει συμβεβλημένη για την παροχή της υποδομής δεδομένων για την Εθνική Υπηρεσία Υγείας, η οποία δεν στερείται εμπειρίας στον τομέα του διαχωρισμού και του κοινωνικού φόνου μέσω της στέρησης της περίθαλψης. Αυτό είναι ήδη ορατό στην κατάσταση της παροχής υγειονομικής περίθαλψης στα τρανς άτομα σε αυτή τη χώρα, η οποία παραμένει διαχωρισμένη μέσω ενός συστήματος ξεχωριστών «Κλινικών Ταυτότητας Φύλου», ενώ ταυτόχρονα καταστρέφεται από την λιτότητα και τη τρανσφοβική νομοθεσία. [13]

Ωστόσο, ακόμη και εταιρείες όπως η Palantir δεν αποτελούν πραγματικά την εμπροσθοφυλακή του φασισμού. Είναι οι έμποροι φτυαριών σε μια χρυσή φρενίτιδα θεσμοθετημένης σκληρότητας. Οι σημερινές τεχνολογικές εταιρείες ετοιμάζονται να αναλάβουν τον ίδιο ρόλο που είχε η IBM στη ναζιστική Γερμανία, μαζί με παλαιότερες εταιρείες όπως η ίδια η IBM, η οποία ως εταιρεία δεν αντιμετώπισε ποτέ τη δικαιοσύνη για όσα έκανε και ίσως εξακολουθεί να κάνει.

Η τεχνολογική εντατικοποίηση της διαδικασίας σύλληψης μέσω της επεξεργασίας δεδομένων αποτελεί επιτάχυνση της δουλείας. Ας εξετάσουμε το παράδειγμα των Ηνωμένων Πολιτειών, οι οποίες, όπως είναι γνωστό, εξαιρέσαν τη δουλεία στις φυλακές από την κατάργησή της με το 13ο τροποποιητικό άρθρο του Συντάγματος και σήμερα εξάγουν σκλάβους στο Ελ Σαλβαδόρ με βάση τα δικά τους δεδομένα: οι αναφορές που έχουν δημοσιευτεί φαίνεται να υποδηλώνουν ότι κάθε μελαψός άνδρας με τατουάζ είναι πιθανό να χαρακτηριστεί μέλος συμμορίας. [14] Ακόμη και αν ήταν, αυτό θα ήταν απαράδεκτο υπό οποιεσδήποτε συνθήκες. Όπως μας διδάσκει ο Mohammed El-Kurd στο βιβλίο του Perfect Victims, οποιαδήποτε τέτοια επίκληση στην ηθική υπόσταση ενός θύματος συνιστά συνενοχή με τον καταπιεστή και τον λόγο του, τα δεδομένα του. Δεν αμφισβητούμε την αιτιολόγηση μιας καταπιεστικής πράξης στην οποία αντιτιθέμεθα κατηγορηματικά, διότι είναι η ίδια η πράξη που αμφισβητείται, και είναι ο εχθρός που κρύβεται πίσω από τον θόρυβο του «λόγου» σχετικά με τα άξια και τα ανάξια θύματα της δικής του βίας. Αυτοί οι μηχανισμοί βοηθούν τον εχθρό να εντοπίζει ταχύτερα τους στόχους του: επιταχύνοντας τη λογιστική της κοινωνικής δολοφονίας, της γενοκτονίας, της δολοφονίας, της απέλασης και της υποδούλωσης. Τι πρέπει να γίνει; Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα —ή τουλάχιστον μια υπόδειξη— μπορεί να βρεθεί στο επίπεδο της υποδομής και της πολιτικής οικονομίας των δεδομένων.

Από την εξάρτηση στην επιβράδυνση

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ένα σημαντικό μέρος της ελκυστικότητας αυτών των νέων τεχνολογιών είναι η χρησιμότητά τους ως συσκευές που «εξοικονομούν εργασία». Ωστόσο, αυτό ισχύει μόνο για αυτές τις μηχανές όπως διατίθενται στην αγορά, καθώς εμφανίζονται ως τα εμπορεύματα ή οι εμπορευματοποιημένες υπηρεσίες που παράγουν. Η λεγόμενη «τεχνητή νοημοσύνη» δεν μειώνει την εργασία, αλλά τη διασκορπίζει σε χιλιάδες μικρότερες εργασίες, τις οποίες καθιστά πρακτικά αόρατες για τον χρήστη. Τα δεδομένα είναι νεκρή εργασία, και είναι η νεκρή εργασία χιλιάδων διαχειριστών δεδομένων και «μικροεργαζομένων», οι οποίοι αμείβονται με πενιχρούς μισθούς —συχνά σε προσφυγικούς καταυλισμούς ή σε διάφορα μέρη του Νότου— για να μαρκάρουν εικόνες, να διορθώνουν λανθασμένα αποτελέσματα και να παράγουν πηγαία δεδομένα για αυτές τις μηχανές. [15]

Τα δεδομένα δημιουργούνται επίσης από όλους μας κάθε φορά που χρησιμοποιούμε μια πλατφόρμα ή κάνουμε μια κίνηση ή μια αγορά που καταγράφεται (μια κάρτα Tesco Clubcard, όπως και οποιαδήποτε άλλη κάρτα επιβράβευσης για σούπερ μάρκετ, παράγει τεράστιες ποσότητες τοπικών δεδομένων σχετικά με τα καταστήματα, τις αγορές και τη συχνότητά τους. Δεν πρόκειται για έκπτωση, αλλά για ανταμοιβή για τα δεδομένα που παράγονται). Μπορεί να μην μοιάζει με εργασία, αλλά είναι ωστόσο παραγωγική εργασία — η κατανάλωση παράγει δεδομένα και παίζει το ρόλο της στην κυκλοφορία του κεφαλαίου και των εμπορευμάτων. Αν η δουλειά σας είναι να στέλνετε email, τότε η δουλειά σας είναι κυρίως να ξοδεύετε χρήματα. Παρ’ όλα αυτά, αυτό παραμένει το πλεονέκτημα για τους ανώτερους: η αόρατη εργασία είναι φθηνότερη, αν όχι δωρεάν, και έτσι το κόστος τους μειώνεται σαν να αφαιρείται η εργασία από την εξίσωση. Αυτό σημαίνει ότι είναι όλο και πιο πιθανό —και οι εταιρείες τεχνολογίας το ελπίζουν— ότι όλο και περισσότεροι θεσμοί και εταιρείες θα εξαρτώνται από αυτές τις μηχανές, για τις οποίες θα πληρώνουν συνδρομές, οι οποίες θα πλουτίζουν τους ιδιοκτήτες αυτών των μηχανών ως «παρόχους υπηρεσιών». Αυτό μπορεί να συμβαίνει ήδη, αν παρατηρήσουμε πώς οι νέοι αμοιβαίοι δασμολογικοί συντελεστές του Τραμπ μοιάζουν, όπως ήταν αναμενόμενο, με αυτούς που δημιουργούνται από ένα LLM. [16]

Η αυξανόμενη εξάρτηση των μικρότερων επιχειρήσεων και των κυβερνητικών οργανισμών από αυτές τις μηχανές και από όσους τις κατέχουν, αντανακλά μια βαθύτερη δομική εξάρτηση. Η τεχνοκαπιταλιστική αστική τάξη έχει επενδύσει σημαντικό μέρος του κεφαλαίου της στην επιτυχία αυτών των τεχνολογιών, αυτών των μηχανών. Ο στόχος τους είναι να μεταφέρουν αυτή την εξάρτηση προς τα έξω, έτσι ώστε να γίνει αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής ζωής των συνδρομητών τους.

Η τεχνοκαπιταλιστική στρατηγική είναι η εξής: «θα τους κάνουμε να εξαρτώνται από εμάς, και τότε το κόστος για να απαλλαγούν από εμάς θα είναι πολύ υψηλό — η κατάρρευση των θεσμών και το λογιστικό χάος θα είναι το τίμημα της εξέγερσης». Πρόκειται για έναν πόλεμο υποταγής της εργασίας και διαχείρισης και εξάλειψης του πλεονάζοντος πληθυσμού. Ως ένα τεράστιο και διεθνές πρόγραμμα μείωσης του κόστους εργασίας, πρόκειται για έναν ταξικό πόλεμο. Ως διεθνής ταξικός πόλεμος, είναι επομένως ένας αποικιακός πόλεμος. Πρώτον, στο επίπεδο των πρώτων υλών, καθώς οι μηχανές τους απαιτούν πολύτιμα μέταλλα όπως o κολυμβίτης-τανταλίτης από μέρη όπως η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και ορυκτά καύσιμα που προέρχονται από τα κυκλώματα του παγκόσμιου ιμπεριαλισμού. Δεύτερον, στο επίπεδο της διεθνούς χρήσης της υπολογιστικής ισχύος για πολεμικούς σκοπούς μέσω του διαδικτύου, των συστημάτων αποθήκευσης στο cloud και της υποδομής τους. Όπως αναφέρει το AP:

Η Microsoft και η νεοσύστατη εταιρεία OpenAI με έδρα το Σαν Φρανσίσκο συγκαταλέγονται μεταξύ των πολυάριθμων αμερικανικών εταιρειών τεχνολογίας που έχουν υποστηρίξει τους πολέμους του Ισραήλ τα τελευταία χρόνια.

Η Google και η Amazon παρέχουν υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους και τεχνητής νοημοσύνης στον ισραηλινό στρατό στο πλαίσιο του «Project Nimbus», μιας σύμβασης ύψους 1,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων που υπογράφηκε το 2021, όταν το Ισραήλ δοκίμασε για πρώτη φορά τα εσωτερικά του συστήματα στόχευσης που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη. Ο στρατός έχει χρησιμοποιήσει server farms ή κέντρα δεδομένων της Cisco και της Dell. Η Red Hat, μια ανεξάρτητη θυγατρική της IBM, έχει επίσης παράσχει τεχνολογίες cloud computing στον ισραηλινό στρατό, ενώ η Palantir Technologies, συνεργάτης της Microsoft σε συμβάσεις άμυνας των ΗΠΑ, έχει μια «στρατηγική συνεργασία» για την παροχή συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης που βοηθούν τις πολεμικές προσπάθειες του Ισραήλ. [17]

Το να το ονομάζουμε «υπολογιστικό νέφος» είναι μια εξαιρετική κίνηση μάρκετινγκ. Ο συγγραφέας Dan McQuillan, του οποίου το βιβλίο Resisting AI αποτελεί βασική πηγή για την κοινωνική κριτική της πληροφορικής, διαλύει την αλαζονεία με τον ακόλουθο τρόπο:

Σε αντίθεση με τα πραγματικά σύννεφα, που μεταφέρουν τη ζωογόνο υγρασία από τη θάλασσα στη στεριά, το σύννεφο της τεχνητής νοημοσύνης απορροφά τους σπάνιους υδάτινους πόρους. Δεν θα έπρεπε να ονομάζεται «Το Σύννεφο», αλλά «Η Ξηρασία», και θα έπρεπε να λέμε «αυτό το μεγάλο γλωσσικό μοντέλο λειτουργεί στην Ξηρασία». [18]

Η υπολογιστική ξηρασία είναι μέρος του πολέμου του κεφαλαίου κατά της ίδιας της Γης: με την αποικιακή και φασιστική οικειοποίηση των πόρων, σχεδιάζει το διάγραμμα που συνδέει την εξόρυξη με την εξόντωση. Ο όρος « νέφος» κρύβει έναν ιδεαλισμό της καθομιλουμένης, σαν να ήταν όλα «εκεί πάνω» και πέρα από εμάς. Αλλά ξέρουμε πού γίνεται η υπολογιστική επεξεργασία και, χάρη στο cloud computing, η βία της αυτοκρατορικής περιφέρειας μπορεί να διοικείται, να ενημερώνεται και να κατευθύνεται από περιοχές του πυρήνα με επιταχυνόμενο τρόπο, χάρη στην υπολογιστική ισχύ που στεγάζεται εντός των ορίων των κέντρων δεδομένων.

Αυτοί οι χώροι φιλοξενούν τους διακομιστές, τα δεδομένα (ή αντίγραφα αυτών) και τη φυσική υποδομή μαζικών υπολογισμών. [19] Λόγω της λειτουργίας τους που απαιτεί την εντατικοποιημένη επεξεργασία πόρων, την πολιτική τους λειτουργία και την αξία τους ως περιουσιακού στοιχείου για τους καπιταλιστές, τα κέντρα δεδομένων μπορούν να θεωρηθούν ως τοξική υποδομή δικτύου, παρόμοια με τους αγωγούς πετρελαίου. Ως εκ τούτου, είναι ευάλωτα.

Η μαχητική δράση των εργαζομένων μπορεί να εμποδίσει την κατασκευή τους, και μάλιστα είναι κατά τη φάση της κατασκευής που είναι πιο ευάλωτα. Με τον ίδιο τρόπο που οι αποστολές όπλων και εξαρτημάτων όπλων μπορούν να διακοπούν από τους λιμενεργάτες, η κατασκευή μπορεί να εμποδιστεί από τους ίδιους τους εργάτες. Σε αντίθεση με τους αγωγούς, τα κέντρα δεδομένων συχνά κατασκευάζονται κοντά σε πυκνοκατοικημένες περιοχές και, ως εκ τούτου, πιο κοντά σε μέρη όπου οι άνθρωποι μπορούν να τα σταματήσουν. Το 2024 αναφέρθηκε ότι 72 έργα κέντρων δεδομένων επρόκειτο να κατασκευαστούν στο Ηνωμένο Βασίλειο, συμπεριλαμβανομένου του Λονδίνου και των περιχώρων του. [20] Ο εχθρός συνήθως δεν κατασκευάζει τους αγωγούς του τόσο κοντά και με τόσο λίγες θέσεις εργασίας. Πιστεύω ότι είναι στρατηγικά και πρακτικά απαραίτητο για τα εργατικά κινήματα, τα κινήματα αλληλεγγύης προς τους Παλαιστινίους, τα οικολογικά κινήματα και τους κομμουνιστές να εστιάσουν την προσοχή τους σε αυτή την υποδομή τόσο σε τοπικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Δηλαδή, πώς μπορούμε να σταματήσουμε την εξάπλωση των κέντρων δεδομένων, πώς μπορούμε να εμποδίσουμε την θεσμική σκληρότητα που εντείνεται με την λεγόμενη «τεχνητή νοημοσύνη» και πώς μπορούμε να μεταφέρουμε τον αγώνα ενάντια στη Σίλικον Βάλεϊ και στους εταίρους της στα δικά μας καπιταλιστικά κράτη; Τα κέντρα δεδομένων λειτουργούν ως ένα όλο και πιο κεντρικό μέρος του νευρικού συστήματος μιας αυτοκρατορικής, τεχνοκαπιταλιστικής τάξης. Η δημοκρατική πολιτική έχει το δικαίωμα να αμφισβητήσει την παρούσα και μελλοντική τους ύπαρξη. Οποιαδήποτε πραγματικά δημοκρατική εξουσία της εποχής μας, όπως έχω υποστηρίξει, είναι καλύτερα να λειτουργεί χωρίς αυτά.

Η διαδικασία της δημοκρατικοποίησης, για να δανειστούμε έναν όρο από τον McQuillan, είναι η αποϋπολογιστικοποίηση, είναι η άρνηση της τυραννίας της αφηρημένης κυριαρχίας και της μηχανικής υποδούλωσης στους ιδιοκτήτες της τεχνολογίας. Είναι ένα απαραίτητο μέρος οποιασδήποτε κομμουνιστικής απάντησης στην τρέχουσα συγκυρία. Βρισκόμαστε εν μέσω ενός επιταχυνόμενου ταξικού πολέμου, ο οποίος θα μας υποχρεώσει να επανεξετάσουμε παλαιότερες μαρξιστικές απόψεις σχετικά με την ιστορικά προοδευτική φύση των τεχνολογικών εξελίξεων. Πρέπει να επιστρέψουμε σε μία από τις θέσεις του Walter Benjamin, ότι «οι επαναστάσεις δεν είναι η διαδρομή με το τρένο, αλλά η ανθρωπότητα που τραβάει το χειρόφρενο έκτακτης ανάγκης». [21]

Σημειώσεις:

1. Yuval Abraham, “‘Lavender’: The AI machine directing Israel’s bombing spree in Gaza”, +972 Magazine, 2024. ↩︎

2. Thomas Maxwell, “Yale Suspends Palestine Activist After AI Article Linked Her to Terrorism”, Gizmodo, 2025. ↩︎

3. Gareth Watkins, “AI: The New Aesthetics of Fascism”, New Socialist, 2025. ↩︎

4. Marc Andreessen, “The Techno-Optimist Manifesto”, 2023. ↩︎

5. Στο ίδιο «Μανιφέστο του Τεχνο-Οπτιμιστή», ο Marc Andreesen προσδιορίζει ξεκάθαρα αυτή την απειλή: «Ο εχθρός μας είναι ο κρατισμός, ο αυταρχισμός, ο κολεκτιβισμός, ο κεντρικός σχεδιασμός, ο σοσιαλισμός». ↩︎

6. John Pring, “Labour’s cuts to PIP will drag a quarter of a million people into absolute poverty, DWP figures show”, Disability News Service, 2025. ↩︎

7. Mackenzie Ferguson, “DWP Unveils Controversial ‘White Mail’ AI: Transforming Benefit Systems at What Cost?
   ”, 2025. ↩︎

8. Mel Stride, “DWP use of artificial intelligence (AI)”, UK Department for Work & Pensions, 2023. ↩︎

9. Δείτε το άρθρο μου “Eugenic Austerity”. ↩︎

10. Iain Overton, “Britain sent over 500 spy flights to Gaza: AOAV study reveals the scale of British intelligence gathering above Gaza, raising fears of complicity in Israeli war crimes”, AOAV, 2025. ↩︎

11. Edwin Black, IBM and the Holocaust, Dialog, 2012, pp. 9-10. ↩︎

12. Joseph Cox, “ICE Just Paid Palantir Tens of Millions for ‘Complete Target Analysis of Known Populations’”, 404 Media, 2025. ↩︎

13. June, “Supreme Court attacks trans people – the fight for liberation goes on”, rs21, 2025. ↩︎

14. Karla Ostolaza, “ICE’s focus on tattoos is part of a long tradition of profiling”, MSNBC, 2025. ↩︎

15. Για περισσότερες πληροφορίες, δείτε το απόσπασμα από το βιβλίο μου The New Flesh και τις πηγές του. ↩︎

16. Alexandra Scaggs, “Reciprocal tariffs: you won’t believe how they came up with the numbers”, Financial Times, 2025. ↩︎

17. Michael Biesecker, Sam Mednick, & Garance Burke; “As Israel uses US-made AI models in war, concerns arise about tech’s role in who lives and who dies”, The Associated Press, 2025. ↩︎

18. Dan McQuillan, Twitter, 2025. ↩︎

19. Stephanie Susnjara & Ian Smalley, “What is a data center?”, IBM, 2024. ↩︎

20. Megan Pounds, “What’s driving the surge in data centre construction projects in the UK?”, 2024. ↩︎

21. Walter Benjamin, Selected Writings, 1938-1940, Harvard University Press, 2003, p. 402. ↩︎

[ Η κριτική παρουσίαση του βιβλίου του Emanuele Coccia, Η ζωή των φυτών. Μια μεταφυσική της κράσης, βασίζεται στην παρουσίαση που έλαβε χώρα στο βιβλιοπωλείο Ακυβέρνητες Πολιτείες στις 29 Μαΐου. Το κείμενο δημοσιεύτηκε επίσης στη στήλη του alterthess για το βιβλίο, alter-βιβλίο και μπορεί να βρεθεί εδώ. Το βιβλίο εκδόθηκε από τις εκδόσεις periplaneta, σε μετάφραση του Άγγελου Μουταφίδη και επιμέλεια του Χρήστου Πάλλα. Σύνολο σελίδων 160. ]

«Δωσ’ μου το χέρι σου:

Θα σου πω τώρα πώς μπήκα στο ανέκφραστο που ήταν πάντα η τυφλή και μυστική μου αναζήτηση. Πώς μπήκα σε εκείνο που υπάρχει ανάμεσα στον αριθμό ένα και στον αριθμό δύο, πώς είδα τη γραμμή του μυστηρίου και της φωτιάς, που είναι η απόκρυφη γραμμή. Ανάμεσα σε δύο νότες μουσικής υπάρχει μία νότα, ανάμεσα σε δύο γεγονότα υπάρχει ένα γεγονός, ανάμεσα σε δύο κόκκους άμμου, όσο ενωμένοι και να είναι, υπάρχει ένας ενδιάμεσος χώρος, υπάρχει μία αίσθηση που είναι ανάμεσα στις αισθήσεις, στα διάκενα της πρωταρχικής ύλης βρίσκεται η γραμμή του μυστηρίου και της φωτιάς που είναι η ανάσα του κόσμου, και η συνεχής ανάσα του κόσμου είναι αυτό που ακούμε και ονομάζουμε σιωπή».

Clarice Lispector_Κατά τα Α.Γ. Πάθη

Πιστεύω πως αν κάποιος θέλει να μιλήσει για το βιβλίο του Coccia, είναι σε πρώτο επίπεδο σημαντικό να αναφερθεί στους λόγους συγγραφής αυτού του βιβλίου. Δεν είναι μόνο πως το συγκεκριμένο βιβλίο εντάσσεται σε ένα σύγχρονο, θεωρητικό ρεύμα που επιχειρεί να αμφισβητήσει και να άρει τον επιβεβλημένο διαχωρισμό μεταξύ της Φύσης και της Κουλτούρας, ο οποίος παγιώθηκε στην πορεία της ιστορικής εξέλιξης του Δυτικού πολιτισμού· ένα ρεύμα που, γεννήθηκε εντός της αλλαγής πλεύσης που σηματοδότησε η λεγόμενη οντολογική στροφή στο πεδίο των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών και εκδηλώνεται κατά βάση στην επιστημολογική πειθαρχία της –πολιτικής– ανθρωπολογίας, με σημαίνουσες μορφές τον Philippe Descola, τον Eduardo Kohn, την Barbara Glowczewski κ.ά.

Οι λόγοι είναι πολύ περισσότεροι και σίγουρα δεν προεξοφλούνται και δεν καθορίζονται αποκλειστικά από τις απαιτήσεις ενός επιστημονικού κλάδου, ούτε, βέβαια, συμπίπτουν με την αναζήτηση ενός εκκεντρικού θέματος, της μελέτης της ζωής των φυτών.

Ας προσπαθήσουμε, από πλευράς μας, να δώσουμε μια απάντηση ανατρέχοντας σε πρώτη φάση στο εισαγωγικό μέρος του βιβλίου. Είναι προφανές πως ο Coccia θέτει στο επίκεντρο της έρευνάς του τη ζωή των φυτών. Συγκεκριμένα, ισχυρίζεται πως: «Το παρόν βιβλίο επιθυμεί να ξαναθέσει το ερώτημα του κόσμου με αφετηρία τη ζωή των φυτών» (σ. 27). Και αντίστροφα διατείνεται πως: «Δεν θα μπορέσουμε ποτέ να κατανοήσουμε ένα φυτό χωρίς να έχουμε κατανοήσει τι είναι ο κόσμος» (σ. 14).

Επομένως, το κεντρικό ζητούμενο στο βιβλίο του Coccia, αυτό που τον ωθεί στη συγγραφή του βιβλίου, είναι το να στοχαστούμε τον ίδιο τον κόσμο. Κατ’ επέκταση, και σε συμφωνία με όσα αναφέραμε παραπάνω, προσθέτει πως κάτι τέτοιο απαιτεί να στρέψουμε το βλέμμα μας στα φυτά καθώς: «Το φυτό είναι η πιο έντονη, πιο ριζική και πιο εμβληματική μορφή τού είναι-στον-κόσμο […] Ενσαρκώνει τον πιο στενό και τον πιο στοιχειώδη δεσμό που η ζωή μπορεί να συνάψει με τον κόσμο» (σ. 14).

Κόσμος

Επομένως, ο κόσμος και τα φυτά. Τα φυτά και ο κόσμος. Αλλά τι συμβαίνει γιατί είναι σημαντικό να στοχαστούμε τον κόσμο. Χρειάζεται να αναστοχαστούμε την εμπειρία μας στον κόσμο; Για ποιον λόγο; Δεν ζούμε σε αυτόν; Δεν υπάρχουμε εν-τω-κόσμω; Ο Coccia, λοιπόν, εντοπίζει έναν θεμελιώδη διαχωρισμό, μία αποδιάρθρωση μεταξύ της Ύλης και του Λόγου, μεταξύ της βιοτικής εμπειρίας και της επιστήμης, με άλλα λόγια μεταξύ ο,τιδήποτε θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε φυσικό-οργανικό-υλικό και κάθε αντικειμένου που θα ονομάζαμε πνευματικό-γνωστικό-άυλο.

Για αυτόν ακριβώς το λόγο, το βιβλίο του συνιστά τόσο μία διακήρυξη πολεμικής όσο και μία απόπειρα αποκατάστασης – η μία χειρονομία συνυπάρχει μέσα στην άλλη, όπως είναι χαρακτηριστικό με την οντολογία της κράσης. Από τη μία, η πολεμική του στρέφεται εναντίον της αποστειρωμένης εξειδίκευσης των επιστημονικών κλάδων –και ιδίως της ιστορίας της φιλοσοφίας– που έχουν διαχωριστεί από το βιοτικό τους πεδίο και προσεγγίζουν αμιγώς θετικιστικά καθετί φυσικό, όπως και κατεξοχήν ιδεαλιστικά ο,τιδήποτε προσιδιάζει στο πεδίο του Λόγου. Από την άλλη, η απόπειρα της αποκατάστασης, συνεπάγεται την εκδίπλωση της οντολογίας της κράσης, όπου «ταυτίζει κανείς φύση και κόσμο», πράγμα που σημαίνει πως «καθιστά τη φύση όχι μια διαχωρισμένη αρχή αλλά κάτι που εκδηλώνεται σε οτιδήποτε υπάρχει» (σ. 28). Κάτι τέτοιο συνεπάγεται πως ο κόσμος δεν αποτελεί ένα αφηρημένο όλον που είναι ξεκομμένο από τα ετερόκλητα στοιχεία που τον συνθέτουν, αφού δεν μπορεί ποτέ να αναχθεί σε ένα αφηρημένο επιστέγασμα, σε μια παγιωμένη οντότητα, αλλά εντοπίζεται σε κάθε ένα από τα αντικείμενα που τον απαρτίζουν, καθώς και στη μεταξύ τους σύνθεση, στην συμβίωση του ενός μέσα στο άλλο. Με άλλα λόγια, η φύση που κατά τον Coccia ταυτίζεται με τον κόσμο, δεν είναι «ένας κενός και ασυνάρτητος χώρος όλων αυτών που προηγούνται της ανάδυσης του πνεύματος» (σ. 30) –δεν είναι δηλαδή μία προϋποτιθέμενη και δοσμένη φυσικοποιημένη αρχή–, αλλά η «δύναμη που διαπερνά ο,τιδήποτε γεννιέται και μεταμορφώνεται» (σ. 28).

Οι δύο διαχωρισμένες μεταφυσικές κατηγορίες που κληροδοτήσαμε, η Φύση και το Πνεύμα, η Ύλη και ο Λόγος, η ουσία και το φαινόμενο, στην πορεία της εξέλιξής τους διαχωρίστηκαν ανεπιστρεπτί, τη στιγμή που πάντα η μία εμπεριείχε και προϋπέθετε την άλλη, τη στιγμή που η μία διαπερνά την άλλη εις το διηνεκές. Η οντολογία της κράσης, λοιπόν, δεν είναι μια επινόηση του συγγραφέα, ένα νέο εννοιολογικό branding αλλά μία χειρονομία επιστροφής στον κόσμο, και ως τέτοια, μία απόπειρα αποκατάστασής του από τη ρηγμάτωση που εδώ και αιώνες υφίσταται. Υπό αυτήν την προοπτική: «Δεν υπάρχει κανένας διαχωρισμός μεταξύ ύλης και άυλου, ιστορίας και φυσικής» (σελ. 28) & «Εκεί που υπάρχει κάποια μορφή, υπάρχει κι ένα πνεύμα που δομεί την ύλη, μ’ άλλα λόγια η ύλη υπάρχει και ζει ως πνεύμα. Η φυτική ζωή δεν είναι ποτέ ένα αμιγώς βιολογικό γεγονός: είναι ο τόπος αδιακρισίας μεταξύ βιολογικού και πολιτισμικού, υλικού και πολιτισμικού, λόγου και έκτασης» (σσ. 115-116).

Σκεφτόμαστε ενώπιον του κόσμου, μέσα στον κόσμο, από τον κόσμο και βρισκόμαστε είτε το θέλουμε είτε όχι σε αυτή τη σχέση μαζί του, και αντίστροφα.

Φυτά

Μιλήσαμε για τον κόσμο. Γιατί, όμως, χρειάζονται τα φυτά; Η απάντηση θα μπορούσε να είναι προφανής. Συλλέγοντας οργανικές ύλες και μετατρέποντας τες σε οξυγόνο διαμορφώνουν την ατμόσφαιρα, η οποία με τη σειρά της παρέχει ζωή στα ίδια αλλά και σε όλα τα έμβια όντα. Με αυτόν τον τρόπο, αποτυπώνουν εμφατικά την κοσμολογική διαδικασία της σύμμειξης ή κράσης. Περιέχονται στον κόσμο, αλλά ταυτόχρονα λόγω ακριβώς της συγκρότησης της ατμοσφαιρικής συνθήκης από πλευράς τους, περιέχουν τμήματά του και επομένως τον περιέχουν με τη σειρά τους.

Κατά τον Coccia, «τα φυτά είναι οι πραγματικοί διαμεσολαβητές: είναι τα πρώτα μάτια που εμφανίστηκαν και ανοίχτηκαν στον κόσμο, είναι το βλέμμα που μπορεί να τον συλλάβει σε όλες τις μορφές του» (σ. 31).

Θα προσθέταμε, σε αυτό το σημείο, πως ο λόγος της επιλογής των φυτών δεν είναι τόσο απλοϊκός. Αν επιλέγονταν απλώς και μόνο λόγω της έντονης και συνεχούς διάδρασής του με τα αντικείμενα που τα περιβάλλουν καθώς και τα υπόλοιπα φυσικά φαινόμενα, θα αναπαραγόταν ο επιβεβλημένος διαχωρισμός που ο Coccia επιχειρεί να διαρρήξει. Θα εστιάζαμε δηλαδή αποκλειστικά σε μία φυσιολογική-υλική τους προσέγγιση, στην προσέγγιση τους ως διακριτές, υλικές οντότητες. Τα φυτά επιλέγονται γιατί εκτός της οργανικής τους διάστασης, ενέχουν και επιτελούν μία μεταφυσική, δηλαδή οντολογική, λειτουργία. Και παραδόξως είναι με αυτόν τον τρόπο που μπορούμε να προχωρήσουμε σε μία ίσως περισσότερο πολιτική ανάγνωση των επιχειρημάτων του βιβλίου, σε μία πολιτική ανάγνωση της οντολογίας της κράσης.

Ο Coccia γράφει:

«Για τον αριστοτελισμό της Αρχαιότητας και του Μεσαίωνα, η φυτική ζωή (ψυχή τροφική) δεν ήταν απλώς μια διακριτή τάξη συγκεκριμένων μορφών ζωής ή μια ταξινομική μονάδα χωριστή από τις άλλες, αλλά ένας τόπος τον οποίο μοιράζονται όλα τα έμβια όντα ανεξαρτήτως της διάκρισης μεταξύ φυτών, ζώων και ανθρώπων. Είναι μια αρχή διαμέσου της οποίας ‘η ζωή γίνεται κτήμα όλων’» (σ. 17).

Επιχειρώντας να σχολιάσουμε το παραπάνω απόσπασμα, οφείλουμε να επισημάνουμε πως σύμφωνα με τον Αριστοτέλη αυτό που μοιράζονταν τα φυτά, τα ζώα και ο άνθρωπος –το σύνολο δηλαδή των έμβιων όντων– είναι η εμπειρία του ζην, της βιολογικής υπόστασης, αυτό που ο ίδιος ο Αριστοτέλης ονομάζει θρεπτική ή φυτική ζωή. Όπως σχολιάζει ο Giorgio Agamben, για τον Αριστοτέλη είναι απαραίτητη μία ποιοτική διάκριση της φύσης του ανθρώπου από τα άλλα έμβια όντα, ώστε στη συνέχεια να οριστεί επακριβώς το έργο του και το ιδιαίτερο πεδίο στο οποίο θα το πραγματώσει. Το ειδοποιό στοιχείο μεταξύ του ανθρώπου και των άλλων όντων, λοιπόν, είναι ο Λόγος, ή αυτό που, κατά τον Αριστοτέλη, ονομάζεται πρακτικο-λογική ζωή (Το έργο του ανθρώπου_σσ. 5-7). (Αξίζει να σημειωθεί, όπως επισημαίνει και ο Agamben, πως τα φυτά κατά τον Αριστοτέλη διέθεταν λόγο).

Σε αυτήν την κατεύθυνση, το πεδίο της πόλεως και άρα της πολιτικής, που αποτελεί το χώρο της πραγμάτωσης του έργου του ανθρώπου και άρα και της φύσης του, ορίζεται διαμέσου του αποκλεισμού αυτού που είναι κοινό σε όλα τα έμβια, της απλής εμπειρίας της ύπαρξης, της φυτικής ζωής. Συνεπώς, μπορούμε να παρατηρήσουμε πως το πεδίο της πολιτικής συγκροτείται μέσω ενός αποκλεισμού, του αποκλεισμού της φυτικής ζωής, της απλής βιολογικής υπόστασης του ανθρώπου, η οποία κρίνεται ως μη πολιτική και η οποία στη συνέχεια, ως διαχωρισμένη, επανεγγράφεται στο πολιτικό πεδίο.

Υπό αυτήν την προοπτική, τα φυτά δεν αποτελούν μία διακριτή οντότητα, ένα υποκείμενο πάνω στο οποίο ή μέσω του οποίου θα εγκαθιδρυθεί μία νέα οντολογία, η οντολογία της κράσης. Αντιθέτως προϋποθέτουν μία μεταφυσική-οντολογική λειτουργία που εξοβελίστηκε ώστε να συγκροτηθεί το πεδίο της πόλεως· και συνακόλουθα ως τέτοια απομειώθηκαν στην απογυμνωμένη εμπειρία του ζην, μετατράπηκαν σε απομονωμένα υποκείμενα, σε ξεχωριστές οντότητες – στην περίπτωση των ίδιων των φυτών σε ένα οργανικό αντικείμενο και στην περίπτωση των ανθρώπων σε ένα αποστερημένο από τις ιδιάζουσες τροπικότητές του σώμα, αυτό που ονομάζεται γυμνή ζωή.

Η εμβύθιση στη μελέτη της ζωής των φυτών αποσκοπεί στην αποκατάσταση του continuum της ζωής εντός των εμβίων. Ταυτόχρονα έχει ως στόχο να αποκαταστήσει τη χαμένη ενότητα του κόσμου, να καταδείξει πως υπάρχει ένα εγγενές νόημα στον κόσμο, πως τα πάντα είναι κατοικήσιμα, ζωντανά και πως ως τέτοια έχουν συνείδηση του εαυτού τους.

Συνεπώς, ο στοχασμός της ζωής των φυτών, προϋποθέτει τόσο την υλική όσο και την μεταφυσική τους διάσταση, γιατί τη στιγμή ακριβώς που τα μελετάμε οδηγούμαστε απευθείας σε μία θεμελιώδη αποκέντρωση, στην διαπίστωση πως κατοικούμε στον κόσμο και πως με τη σειρά του αυτός κατοικεί εντός μας.

Πολιτική

Τι σημαίνουν άραγε όλα αυτά; Ότι θα πρέπει να επιχειρήσουμε να αναδεχτούμε την οντολογία της κράσης, ώστε να κατορθώσουμε να αποσβέσουμε την ιστορική εξέλιξη αιώνων; Τα πράγματα για άλλη μία φορά δεν είναι τόσο απλά.

Σε πρώτο βαθμό, υπό την σκοπιά της κλασικής πολιτικής, αυτός ο διαχωρισμός, ο οποίος δεν είναι ένας απλώς αποκλεισμός, αλλά ένας αποκλεισμός που διαχωρίζει το συνεχές της ζωής του εμβίου σε δύο τμήματα, με το ένα, τη φυτική ζωή, να επανεισάγεται ως διαχωρισμένο εντός αυτού που θα ονομαστεί πολιτικό ζώον, οφείλει να χαρτογραφηθεί.

Σε δεύτερο βαθμό και σε αυτήν την κατεύθυνση, το ζητούμενο δεν είναι πως μόνο το πολιτικό πεδίο βασίζεται σε αυτόν τον συμπεριληπτικό αποκλεισμό. Αφού κάθε επιστημονικός και γνωστικός κλάδος ασκείται στο όνομα του ευ ζην –το κατεξοχήν έργο-του-ανθρώπου και το θεμέλιο ιδρύσεως της πόλεως– διέπεται από την ίδια ρηγμάτωση. Από κοινού με τον Coccia, μάλιστα, μπορούμε να ισχυριστούμε πως το σύνολο των πνευματικών και γνωστικών κλάδων τον καθιστά επιστημολογικό του θεμέλιο. Με άλλα λόγια, η ίδια η έννοια της αρχής ή του θεμελίου, δεν συνιστά παρά μία τομή στο πεδίο της ζωής, η οποία –η αρχή, το θεμέλιο– αποκόπτεται από το βιοτικό πεδίο και στην οποία επανεισάγεται ένα διαχωρισμένο υπόλοιπο, η εμπειρία του ζην, αυτό που καταλήγει να αποτελεί ένα απλό εμπειρικό δεδομένο. Γράφει ο Coccia:

«Εξακολουθούμε να νοούμε τον εαυτό μας υπό το πρίσμα ενός στρεβλού ριζικού μοντέλου, εξακολουθούμε να σκεφτόμαστε το έμβιο και τον πολιτισμό του μέσω μιας στρεβλής εικόνας των ριζών (καθώς απομονώνονται από όλα τα υπόλοιπα). Λες και αντί να σκεφτούμε τη ρίζα ως Λόγο, έχουμε μετατρέψει την ίδια τη σκέψη σε μια τυφλή δύναμη ρίζωσης, στην οικοδόμηση ενός κοσμικού δεσμού με τη γη» (σ. 100).

Για να μετέλθουμε τώρα στο τρίτο σημείο. Έχουμε αναφέρει πιο πάνω πως η φυτική ζωή επιτελεί μία μεταφυσική λειτουργία. Όμως και στο σημείο αυτό διαπιστώνουμε πως ακόμη και στο πεδίο της γλώσσας και της σύνταξης, λανθάνει ο παραπάνω συμπεριληπτικός αποκλεισμός. Η φυτική ζωή δεν είναι ένα υποκείμενο που πραγματώνει μία οντολογική ενέργεια, αλλά συμπυκνώνει εντός της αυτή τη μεταφυσική διάσταση. Όταν η φυτική ζωή διαχωρίστηκε και επανεγγράφηκε ως διαχωρισμένη, ο κόσμος κατακερματίστηκε σε επιμέρους διαχωρισμένες οντότητες, σε υποκείμενα και σε αντικείμενα, καθώς και σε διακριτά είδη, σε φυτά, ζώα και ανθρώπους και σε κάθε ένα από αυτά αποδόθηκαν παγιωμένες ιδιότητες και καθορισμένα έργα προς επιτέλεση τα οποία και όρισαν τη φύση τους. Ο εν λόγω διαχωρισμός με τη συνακόλουθη διανομή των σκοπών, των ρόλων και των ιδιοτήτων βρήκε το αποκορύφωμα του στο πεδίο της πόλεως.

Αυτό που η κλασική πολιτική πάντα εξοβέλιζε και που προσπαθούσε να εξορκίσει, είναι τη μεταφυσική διάσταση του κοινού. Το γεγονός πως ζούμε σε έναν κοινό κόσμο όπου αυτό που ο Coocia αποκαλεί κοσμική δύναμη διαπερνά τα πάντα, τα οποία εξαιτίας και μέσω αυτής της δύναμης αναμειγνύονται διαρκώς μεταξύ τους και που ακριβώς μέσω αυτής της ίδιας κοσμικής δύναμης διαφοροποιούνται και αποκτούν την ενικότητάς τους, τη μοναδικότητα τους. Κάτι τέτοιο συνεπάγεται πως εντός του εμβίου δεν υφίσταται καμία διάκριση μεταξύ αυτού που είναι και αυτού που πράττει. Συνεπώς, η ουσία όχι μόνο δεν μπορεί να διαχωριστεί από τη μορφή της, αλλά τα δύο αυτά στοιχεία συμπίπτουν και καμία εξωτερικότητα ή συμπληρωματικότητα δεν υφίσταται ανάμεσά τους. Δεν υφίσταται διαφοροποίηση μεταξύ του υποκειμένου και της πράξης του και συνεπώς δεν υφίσταται καμία εξωτερική σχέση μεταξύ του υποκειμένου και του αντικειμένου. Με τα λόγια του Coccia:

«Δεν μπορούμε να είμαστε σ’ έναν ρευστό χώρο χωρίς να τροποποιούμε, εξ’ αυτού του γεγονότος και μόνο, την πραγματικότητα και τη μορφή του περιβάλλοντος που μας περιστοιχίζει» (σ. 48).

«Γι’ αυτό και οι οργανισμοί δεν χρειάζεται να εξέλθουν του εαυτού τους για να αναμορφώσουν την όψη του κόσμου· δεν χρειάζεται να δράσουν, να προσχωρήσουν στο «περιβάλλον» τους ή να το προσλάβουν αντιληπτικά: μόνο και μόνο μέσω της πράξης τού είναι, μορφοποιούν ήδη τον κόσμο» (σ. 49).

Όπως είναι φυσικό, μία τέτοια διαπίστωση δεν αφήνει αλώβητο το πεδίο του χρόνου και της Ιστορίας. Υπό την προοπτική της οντολογίας της μείξης, από τη σκοπιά δηλαδή ενός κοινού κόσμου, όχι μόνο η διάσταση του χώρου αλλά και η διάσταση του χρόνου μετέρχονται σε ένα κατώφλι και συγκεράζονται ριζικά. Δεν υπάρχει πλέον η μονολιθική διάσταση του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος, οι οποίες προσλαμβάνονται ως διακριτές μεταξύ τους. «Καθετί που ζει, ζει μια φορά για πάντα» γράφει ο Gustav Landauer (Μέσω της αποχώρησης στην κοινότητα_σ.41), για αυτό και το παρελθόν διεισδύει διαρκώς στο παρόν το οποίο με σειρά του διεισδύει διαρκώς στο μέλλον, με τη συγκεκριμένη δυναμική να διαπερνά αντίστροφα, άτακτα και μη γραμμικά κάθε χρονική μονάδα. Συνεπώς, σε κάθε χρονική διάσταση ενυπάρχει ένα διαφορικό στοιχείο, μία συγκερασμένη χρονική διάσταση που υπό την προοπτική του διατεταγμένου ιστορικού χρόνου είναι αδύνατο να εντοπιστεί. «Το κλίμα», κατά τον Coccia, «[ε]ίναι η βαθύτερη όψη του κόσμου μας, αυτή που τον εμφανίζει ως την ατέρμονη κράση όλων των πραγμάτων, παροντικών, παρελθοντικών και μελλοντικών» (σ. 35).

Αυτό που παραγνώρισε η κλασική πολιτική συνθήκη –και ακόμη παραγνωρίζει με έναν ιδιάζων και παράδοξο τρόπο– είναι η ηθική (éthique), η τροπική διάσταση της ύπαρξης των όντων και του κόσμου, η σύμπτωση τρόπου και ουσίας. Αυτό, βέβαια, έγινε εφικτό με τον αποκλεισμό της φυτικής ζωής, που υπό τη σκοπιά της κλασικής πολιτικής ονομάστηκε οικονομία, από την πρακτικο-λογική ζωή η οποία και αποτέλεσε τον τόπο της θεμελίωσης της πολιτικής, την πολιτική σφαίρα.

Σε ένα κείμενο με το τίτλο Κάλεσμα που κυκλοφόρησε χέρι-με-χέρι το 2003, γράφεται:

«Πολιτική, γι’ αυτούς, είναι εκείνο που παίζεται, που λέγεται, που συμβαίνει και που αποφασίζεται μεταξύ των ανθρώπων. Η συνέλευση που τους συναθροίζει, που συναθροίζει τους ανθρώπους μη λαμβάνοντας υπόψη τον κόσμο του καθενός,
είναι η ιδανική πολιτική συνθήκη. Η οικονομία, η σφαίρα της
οικονομίας, ακολουθεί λογικά: ως αναγκαία και ακατόρθωτη
διαχείριση όσων έμειναν στο κατώφλι της συνέλευσης, όσων
άρα ορίστηκαν ως μη–πολιτικά και που στη συνέχεια έγιναν:
οικογένεια, επιχείρηση, ιδιωτική ζωή, ψυχαγωγία, έρωτες, πολιτισμός, κτλ.»

(Κάλεσμα_σσ. 20-21).

Η επιστροφή στον κόσμο και κατ’ επέκταση, η έξοδος από την κλασική πολιτική, έχει να κάνει με την εκδίπλωση μίας ηθικής χειρονομίας, με την άρθρωση μίας ζωής που δεν μπορεί να διαχωριστεί από τη μορφή της, μίας ζωής που είναι οι ηθικοί της τρόποι· και με την εκδίπλωση τρόπων που είναι ταυτόσημοι με την ίδια την εμπειρία του ζην στην οποία περιέχονται.

Πώς αλλιώς να αντιληφθούμε την έκκληση που απηύθυνε o Gustav Landauer όταν έλεγε:

«Πρέπει επιτέλους και εμείς να αντιληφθούμε ότι εμείς δεν παρατηρούμε τα κομμάτια του κόσμου, αλλά ότι είμαστε και οι ίδιοι ένα κομμάτι του. Όποιος θα μπορούσε να κατανοήσει εντελώς το λουλούδι, θα κατανοούσε τον κόσμο. Μόνο όταν επιστρέψουμε πλήρως στον εαυτό μας θα βρούμε το σύμπαν αυτούσιο». (Μέσω της αποχώρησης στην κοινότητα_σ.25).

Η έκκληση αυτή που γράφτηκε το 1900 καλούσε στην αποσκίρτηση από την κοινότητα του Κράτους και του Κεφαλαίου, με σκοπό την ανακάλυψη μίας αισθητής κοσμικής κοινότητας που βρίσκεται πάντα-και-ήδη, εδώ, της κοινότητας της κοσμικής σύμμειξης.

«Το κάλεσμα αυτό απευθύνεται σε όλους όσους το καταλαβαίνουν» (Μέσω της αποχώρησης στην κοινότητα_σ. 41), έλεγε στο τέλος της ομιλίας του ο Landauer.

Σύντομες κριτικές σκέψεις

«Ως συνήθως κινήθηκαν πολύ γρήγορα. Γνωρίζουν πλέον πως αυτό για το οποίο γίνεται λόγος δεν είναι ένας κοινωνικός πόλεμος, αλλά ένας πόλεμος μεταξύ των κόσμων.

[…]

Ο πόλεμος των τάξεων δεν είναι στην πραγματικότητα παρά ένας πόλεμος μεταξύ των ενδιαιτημάτων (milieux)».

Josep Rafanell i Orra_Fragmenter le monde

Έχοντας στο νου μας αυτήν την έκκληση για έναν κοσμολογικό αναχωρητισμό κατά τον Landauer, θα θέλαμε κλείνοντας να προβούμε σε μία σύντομη κριτική αποτίμηση της οντολογίας της κράσης, όπως την συλλαμβάνει ο Coccia.

Σε πρώτο επίπεδο, σε μία υποσημείωση σε ένα από τα κεφάλαια του βιβλίου συναντάμε την ακόλουθη φράση: «Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο τα φυτά αποτελούν σημαντική πηγή έμπνευσης για το design» (σ. 134). Το ότι η έννοια του design ενέχει μία κυβερνητική συνδήλωση που συνεπάγεται μία διατεταγμένη και διευθετημένη οργάνωση του χώρου και του χρόνου η οποία και είναι ασύμβατη με την ακανόνιστη πρακτική της αλληλοδιείσδυσης θα αποτελέσει μία δική μας υπόθεση.

Συνεπώς, μπορούμε να αναρωτηθούμε: είναι δυνατόν η οντολογία της σύμμειξης, η κοσμική πνοή να καταστεί οικειοποιήσιμη από τις δυνάμεις του Κράτους και του Κεφαλαίου και να μετατραπεί αφενός σε μία τεχνική διακυβέρνησης και αφετέρου σε μία πλήρως υπαγμένη οργανική, ανόργανη και μοριακή οντότητα; Υπάρχει ένα ιδιότυπο air-conditioning σε ρυθμισμένες συνθήκες που υπακούει σε στατιστικά μοντέλα και θερμικές μετρήσεις; Υφίσταται μήπως ένα ρυθμισμένο οικοσύστημα που καθορίζει τον μεταβολισμό και την οργανική και ανόργανη σύσταση των όντων;

Μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η πολιτική κρίση της Δύσης επιχειρήθηκε να επιλυθεί καταλύοντας αυτόν τον θεμελιώδη συμπεριληπτικό αποκλεισμό, ακριβώς μέσω της επανένωσης των δύο προαναφερθέντων πόλων, της πολιτικής και της οικονομίας, ως διαχωρισμένων. Με άλλα λόγια, η οικονομία πολιτικοποιήθηκε.

Υπό αυτή την έννοια, η φυτική ζωή ενέχει το δικό της Λόγο, αλλά η σχέση της είναι πάντοτε παραπληρωματική με κάθε της ενέργημα. Η πρακτική του ζην και ο βιοτικός της τρόπος είναι φαινομενικά ενοποιημένες, ενώ στην πραγματικότητα η μεταξύ τους σχέση δεν είναι παρά εξωτερική. Πολύ περισσότερο, η εν λόγω σχέση ρυθμίζεται από ένα σύστημα μηχανισμών που δεν συνίσταται στο να υποδεικνύει τι είναι ορθό και τι όχι, τι επιτρέπεται και τι απαγορεύεται, αλλά στο να προτάσσει έναν συγκεκριμένο τρόπο ύπαρξης, μία συγκεκριμένη ηθική.

Με τα λόγια του Michel Foucault:

«Ζητούμενο ήταν να γνωρίσει κανείς πώς μπορεί να κυβερνήσει το βίο του για να του προσφέρει την ωραιότερη δυνατή μορφή (στα μάτια των υπολοίπων, του εαυτού του, των μελλοντικών γενεών στις οποίες θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως υπόδειγμα). […] Τυχαίνει αυτές οι πρακτικές εαυτού να είναι συνυφασμένες με πολυάριθμές δομές κωδίκων, συστηματικές και εξαναγκαστικές. Τυχαίνει ακόμη και να θολώνουν ενίοτε προς όφελος αυτού του συνόλου κανόνων που εμφανίζονται τότε ως το ουσιώδες μέρος της ηθικής […] Οι πρακτικές εαυτού παίρνουν έτσι τη μορφή μιας τέχνης εαυτού, η οποία είναι σχετικά ανεξάρτητη από μια ηθική νομοθεσία (Η μέριμνα για την αλήθεια_σ. 216).

Πώς αλλιώς να ερμηνεύσουμε προτάγματα, πολιτικές και εννοιολογικές καινοτομίες, όπως πλουραλισμός, βιωσιμότητα, συμμετοχικότητα, που είναι κάποια από τα πολλά ονόματά που λαμβάνουν οι διαφορών ειδών κυβερνολογικές τεχνικές οι οποίες και παράγουν έναν ορισμένο τύπο ύπαρξης; Πώς αλλιώς να ερμηνεύσουμε την απόπειρα κατασκευής περιβαλλόντων, ρυθμιζόμενων ζωνών, οικοσυστημάτων, που το καθένα οφείλει «να αναμειγνύεται», να συνυπάρχει δίπλα στο άλλο και που το καθένα οφείλει να είναι ετερογενές, κατοικήσιμό, χωρίς να εκφεύγει ενός επίπεδου έντασης που ορίζει μία κανονιστική ατμοσφαιρική συνθήκη;

Συμπληρωματικά με όσα αναφέραμε, ο Coccia γράφει: «Η ‘διαπερατότητα’ είναι η λέξη-κλειδί» (σ. 41). Η διαπερατότητα συνιστά αυτήν την ιδιότητα που επιτρέπει σε κάθε έμβιο να αναμειγνύεται με τον κόσμο. Με άλλα λόγια, αποτελεί εκείνο το χαρακτηριστικό στοιχείο της κράσης που προϋποτίθεται ώστε η κοσμική πνοή να διαπερνά τα όντα και να τα συνδέει μεταξύ τους.

Επομένως, σύμφωνα με όσα είπαμε προηγουμένως στο βαθμό που συγκροτούνται πρακτικές της ύπαρξης, δηλαδή, ηθικοί τρόποι, δηλαδή μορφές ζωής, οι οποίες καθίστανται αντικείμενο διακυβέρνησης, αυτές θα πρέπει να επικοινωνούν και να συνδιαλέγονται μεταξύ τους. Για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο θα πρέπει να συγκροτηθεί ένα πεδίο γενικής ισοδυναμίας ανάμεσά τους, το οποίο και θα συνεπάγεται τη συμβατότητά τους. Σήμερα, το ρόλο αυτό αναλαμβάνει εκείνη η «κοσμική δύναμη» που δεν είναι άλλη από την πραγματική αφαίρεση του Κεφαλαίου. Έχοντας αποικιοποιήσει τον κόσμο μέσω της μηχανιστικής και βιομηχανικής διάστασης της παραγωγής σε πρώτο επίπεδο, πλέον στο στάδιο της πραγματικής του κυριαρχίας αντικαθιστά το σύνολο των προϋπάρχουσων κοινωνικών και φυσικών του προϋποθέσεων με τις δικές του μορφές οργάνωσης και διευθέτησης ώστε να εξυπηρετήσει τους δικού του σκοπούς και ανάγκες αξιοποίησης (Jacques Camatte_Transitions).

Με άλλα λόγια, το μοριακό, το ανόργανο και το οργανικό πεδίο της βιοτικής ύπαρξης μπορεί να συγκεράζονται αλλά πάντοτε ως διαχωρισμένα, ως συναλλάξιμα και ως διευθετημένα αντικείμενα.

Πώς αλλιώς να ερμηνεύσουμε τον ηλιοκεντρισμό του Coccia, «όταν παρά τις διαβεβαιώσεις του μας λέει πως συγκεραζόμαστε με τον κόσμο, αλλά δεν θα μπορέσουμε ποτέ να εγκατασταθούμε σ’ αυτόν;» (σ. 105). Όταν, σε συνδυασμό με τα παραπάνω, μας πληροφορεί πως θεμελιώδη πηγή της ύπαρξής μας είναι ο ουρανός» σ. 104). Μία τέτοια προσέγγιση μακράν από το εγκαταλείπει μία ορισμένη γεωμετρική διάταξη των εδαφών, θα μπορούσε να συμπυκνώσεις τις απεριόριστες δυνατότητές της στο Starlink.

Όλα αυτά θα μπορούσαν να εκφράσουν την απεδαφικοποιητική δύναμη εκείνης της πραγματικής αφαίρεσης που επεκτείνεται διαρκώς, ακόμη και στο διάστημα καθώς έχει πλήρως υπαγάγει το έμβιο το οποίο και υπακούει στη δική του λογική, στους δικούς του κανόνες και στα δικά του πρωτόκολλα. Μάλιστα, εφόσον το έχει ήδη υπαγάγει η εξάπλωσή του είναι πιθανή και εφικτή.

Με λίγα λόγια, η οντολογία της κράσης από μόνη της δεν είναι αρκετή, καθώς η οντολογία της οικονομίας, η οντολογία της διακυβέρνησης και της παραγωγής ενός καθορισμένου τρόπου ύπαρξης και μίας καθορισμένης υφής των κόσμων την έχει οικειοποιηθεί πλήρως.

Συνεπώς, θα συμπεράναμε πως στο εσωτερικό της οντολογίας της κράσης ενυπάρχουν δύο ασυμβίβαστες, αντίρροπες και ασύμμετρες προσεγγίσεις και προοπτικές για τον έμβιο κόσμο:

Η οντολογία του κοινού vs της οντολογίας της οικονομίας.

Επόμενη στάση: Αποθεσμοποίηση

Anonymous

4 Δεκεμβρίου, 2018

Νιώσαμε τη δειλή εμφάνιση μιας υπόσχεσης για εξέγερση τους τελευταίους μήνες. Υπάρχουν πολλά να γίνουν μέχρι η δειλία να γίνει μια αποφασιστική στιγμή. Αυτό που έγινε φανερό στις 28 του περασμένου μήνα, για ακόμα μια φορά, είναι ότι είμαστε φτιαγμένοι από ασυνεχείς εντάσεις του χρόνου, της εμπειρίας. Οι κόσμοι μας εφήμεροι ή απωθημένοι αναζητούν μια διέξοδο: από το σύστημα, από την αυτοκρατορία, από την καταστροφή. Ωστόσο, ακόμα μια φορά το ίδιο βασανιστικό ερώτημα, η αμηχανία μπροστά στη δύναμή μας: προς τα πού;

Ονομάζουμε αυτή την αμηχανία απουσία στρατηγικής. Είμαστε ακόμα στο στάδιο της αναγνώρισης του αντίπαλου, την αποδοχή μιας αμοιβαίας εχθρότητας. Από τη μια πλευρά η Αυτοκρατορία με τους μηχανισμούς της και από την άλλη οι κόσμοι μας και οι αφανέρωτες ακόμα δυνάμεις μας που αφθονούν. Στις 28 υπήρχαν οι σχέσεις, τα συναισθήματα και η ηθική. Δεν είναι λίγα. Είναι μόνο από ατολμία που ακόμα δεν έχουμε συνηθίσει να ποντάρουμε σε αυτά που είναι δικά μας και όχι σε κάποιο πολιτικό σχέδιο προετοιμασμένο προσεκτικά και έτοιμο να εφαρμοστεί μόλις πειθαρχήσουμε στις αναγκαιότητες του. Εμείς προσπαθούμε να ξεμάθουμε να κάνουμε πολιτική με αυτό τον τρόπο, με τις τροπικότητες της εξουσίας και της κυβερνησιμότητας. Το ερώτημά μας μάλλον ξεστρατίζει. Θέλουμε να σκεφτούμε αλλού, να σκεφτούμε αλλιώς: τι θα κάνουμε με όλα αυτά τα ασύμφωνα σώματα που συνειδητοποιούν ότι η πραγματική καταστροφή, το πραγματικό ατύχημα είναι η διακυβέρνησή τους και όχι η απουσία της; Ή η εμπρόθετη κακία της μιας ή της άλλης κυβέρνησης;. Ένα τραυματικό γεγονός, ένα ατύχημα είναι πάντα η στιγμή που η διακυβέρνησή μας ενισχύεται κάθε φορά που η δυσαρέσκεια μας, η αντίσταση μας, η ηθική μας εκβάλει στην υπηρεσία της. Δεν αναζητάμε καλύτερο κράτος, περισσότερη ασφάλεια, φυλακίσεις υπευθύνων, αλλαγή της κυβέρνησης. Θα προτιμούσαμε μια καθαρή πράξη εκδίκησης «γιατί ακόμα και οι νεκροί κινδυνεύουν αν εμείς χάσουμε και εμείς δεν έχουμε πάψει να χάνουμε». Αυτό που πρέπει να σταματήσουμε, αυτό που πρέπει να ξεμάθουμε είναι να συμμετέχουμε στην παραγωγή μας ως κυβερνήσιμα υποκείμενα. Από αυτή την εμπειρία μέχρι το επόμενο τραυματικό συμβάν, την επόμενη νεκροπολιτική απόφαση ο χρόνος είναι λιγοστός. Θα επικυρώνει διαρκώς, δυστυχώς, αυτή την απλή αλήθεια. Στη μια από τις φωτογραφίες που διαλέξαμε ένα 4χρονο παιδί κρατούσε το πλακάτ «σκοτώνω κυβερνήτες» και αυτοσχεδίαζε ένα τραγουδάκι με αυτό τον ένα και μοναδικό στίχο. Η απόφαση να πάψουμε να είμαστε κυβερνήσιμοι είναι αποκλειστικά ένα θέμα κομματικής νοημοσύνης. Οι σχέσεις, οι ευαισθησίες και οι επήρειες που θα έκαναν εφικτή μια στρατηγική υπάρχουν αν αποφασίσουμε να τις δούμε και να τις αναγνωρίσουμε ως την πραγματική δύναμή μας.

Το κείμενο που δημοσιεύουμε είναι το πρώτο μιας σειράς περίπου 20 κειμένων με θέμα την αποθεσμοποίηση. Μακράν του να είναι μια θεωρία είναι περισσότερο ένας τρόπος, η δικαιολόγηση μιας αποσυντάσσουσας εξουσίας που δρα καταστρέφοντας ό,τι μας καταστρέφει. Γράφτηκε εν θερμώ το Δεκέμβριο του 2018 και δημοσιεύτηκε στο lundimatin ακριβώς τη στιγμή που το κίνημα των κίτρινων γιλέκων πέρασε το σημείο καμπής από την διαμαρτυρία στην εξέγερση. Ίσως με κάποιο τρόπο να μπορεί να υποθάλψει σκέψεις για το δικό μας «προς τα πού;»

Η απόδοση στα ελληνικά έγινε από την αγγλική μετάφραση που δημοσιεύτηκε στο ill will, σε σύγκριση με το γαλλικό πρωτότυπο όπου κρίθηκε απαραίτητο και την πρόσφερε στο hangover η αγαπημένη φίλη μας mtrn.

Σε αντίθεση με ό, τι ακούμε, το πραγματικό μυστήριο δεν είναι ότι επαναστατήσαμε, αλλά το ότι δεν το κάναμε νωρίτερα. Αυτό που είναι περίεργο δεν είναι ότι κάνουμε τώρα, αλλά ότι ανεχτήκαμε ως τώρα. Ποιος μπορεί να αρνηθεί την χρεοκοπία, από κάθε άποψη, του συστήματος; Ποιος μπορεί ακόμη να θέλει να ξεζουμίζεται, να καταληστεύεται και να καταντά επισφαλής για το τίποτα; Ποιος θα θρηνήσει επειδή οι πλούσιες λεωφόροι του 16ου διαμερίσματος λεηλατήθηκαν από τους φτωχούς ή επειδή οι μπουρζουά βλέπουν τα γυαλιστερά τους 4χ4 να φλέγονται; Όσο για τον Μακρόν, ας σταματήσει να κλαίγεται. Αυτός ήταν που μας προσκάλεσε να. πάμε να τον συμμαζέψουμε Ένα κράτος δεν μπορεί να αντλεί τη νομιμοποίησή του αναφερόμενο στο πτώμα μιας "ένδοξης επανάστασης" και έπειτα να καταδικάζει τους ταραξίες μόλις ξεκινήσει μια επανάσταση.

Η κατάσταση είναι απλή: ο κόσμος θέλει την πτώση του συστήματος. Αλλά το σύστημα σκοπεύει να συνεχίσει να υπάρχει. Αυτό είναι που καθορίζει την κατάσταση ως εξεγερσιακή, όπως παραδέχεται πλέον ακόμη και η ίδια η αστυνομία. Ο κόσμος διαθέτει αριθμητική υπεροχή, θάρρος, χαρά, εξυπνάδα και αφέλεια. Το σύστημα έχει τον στρατό, την αστυνομία, τα μέσα ενημέρωσης, δόλο και τους φοβισμένους μπουρζουά. Από τις 17 Νοέμβρη, ο λαός καταφεύγει σε δύο συμπληρωματικά μέσα πίεσης: μπλοκάρισμα της οικονομίας και Σαββατιάτικες επιθέσεις σε κυβερνητικές συνοικίες. Αυτά είναι αλληλοσυμπληρωματικά, αφού η οικονομία είναι η πραγματικότητα του συστήματος, ενώ η κυβέρνηση είναι η συμβολική αναπαράστασή του. Για να αποδυναμώσουμε πραγματικά και τα δύο, πρέπει να επιτεθούμε και στα δύο. Αυτό ισχύει τόσο για το Παρίσι όσο και για την υπόλοιπη επικράτεια: το να κάψεις μια νομαρχία και να καταλάβεις το κυβερνητικό κτίριο των Ηλυσίων Πεδίων είναι μία και μοναδική χειρονομία. Κάθε Σάββατο από τις 17 Νοεμβρίου, οι άνθρωποι στο Παρίσι έχουν εστιάσει εμμονικά στον ίδιο στόχο: να καταλάβουν το κυβερνητικό οχυρό. Από Σάββατο σε Σάββατο, η μόνη διαφορά βρίσκεται 1)στην αυξανόμενη κτηνωδία των αστυνομικών μηχανισμών που έχουν στηθεί για να το αποτρέψουν και 2) στη συσσώρευση εμπειρίας που αποκτήθηκε από την αποτυχία του προηγούμενου Σαββάτου. Εάν αυτό το Σάββατο υπήρξαν πολύ περισσότεροι άνθρωποι με γυαλιά κολύμβησης και αντιασφυξιογόνες μάσκες, δεν είναι επειδή «οργανωμένες ομάδες ταραξιών» είχαν «διεισδύσει στη διαδήλωση», αλλά επειδή οι άνθρωποι έφαγαν τόσα πολλά χημικά την προηγούμενη εβδομάδα που κατέληξαν στο ίδιο συμπέρασμα που θα κατέληγε κάθε λογικός άνθρωπος: την επόμενη φορά καλύτερα να είσαι εξοπλισμένος. Εξάλλου, δεν μιλάμε για διαδηλώσεις, αλλά για εξέγερση.

Αν δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι εισέβαλαν στην περίμετρο του Τυλερί-Σεν Λαζάρ-Ετόιλ-Τροκαντερό, δεν οφείλεται σε μια στρατηγική παρενόχλησης που αποφασίστηκε από μερικά γκρουπούσκουλα, αλλά σε μια τακτική ευφυΐα διάχυτη στον κόσμο, ο οποίος απλώς εμποδίστηκε να πετύχει τον στόχο του από τις δυνάμεις της αστυνομίας. Η ενοχοποίηση της «ακρα-αριστεράς» για αυτή την απόπειρα εξέγερσης δεν θα ξεγελάσει κανέναν: αν η ακρα-αριστερά ήταν ικανή να οδηγήσει μπουλντόζες για να επιτεθεί στην αστυνομία ή να καταστρέψει διόδια, θα το ξέραμε. Αν ήταν τόσο πολυάριθμη, τόσο αφοπλιστική και τόσο γενναία, και αυτό θα το ξέραμε επίσης. Η λεγόμενη «ακρα-αριστερά», με τις κατά βάση ταυτοτικές ανησυχίες της, έχει περιέλθει σε βαθιά αμηχανία από την ακαθαρσία του κινήματος των Κίτρινων Γιλέκων —η αλήθεια είναι ότι δεν ξέρει που να σταθεί, βασανισμένη από τον μπουρζουά φόβο της να εκτεθεί αναμιγνυόμενη με ένα πλήθος που δεν ανήκει σε καμιά από τις κατηγοριοποιήσεις της. Όσο για την «ακρα-δεξιά», είναι παγιδευμένη ανάμεσα στα μέσα της και στους δήθεν σκοπούς της: δημιουργει αταξία με την πρόφαση της προσκόλλησης στην τάξη, επιτίθεται στην Εθνική Αστυνομία ενώ την ίδια στιγμή δηλώνει την αφοσίωσή τους στους Νόμους και το Έθνος, θέλει να αποκεφαλίσει τον δημοκρατικό μονάρχη από αγάπη για έναν ανύπαρκτο Βασιλιά. Σχετικά με αυτά, αφήνουμε το Υπουργείο Εσωτερικών στην παράλογη φλυαρία του. Δεν είναι οι ριζοσπάστες που κάνουν το κίνημα, είναι το κίνημα που ριζοσπαστικοποιεί τους ανθρώπους. Υπάρχει κανείς που πιστεύει πραγματικά ότι η κυβέρνηση μας θα σκεφτόταν να κηρύξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης για ένα μάτσο φανατικούς;

Όσοι κάνουν μισές εξεγέρσεις, σκάβουν απλώς το λάκκο τους. Στη φάση που είμαστε τώρα, και δεδομένων των σύγχρονων μέσων καταστολής, έχουμε δύο επιλογές: είτε ανατρέπουμε το σύστημα, είτε το αφήνουμε να μας συντρίψει. Θα ήταν σοβαρό λάθος να υποτιμήσουμε το επίπεδο ριζοσπαστικοποίησης αυτής της κυβέρνησης. Όποιος προσπαθήσει τις επόμενες μέρες να μεσολαβήσει μεταξύ του κόσμου και της κυβέρνησης, είναι προορισμένος να συντριβεί: κανείς από εμάς δεν θέλει να εκπροσωπηθεί, είμαστε όλοι αρκετά μεγάλοι για να εκφραστούμε και να διακρίνουμε ποιος προσπαθεί να μας καλοπιάσει ή να μας ελέγξει. Και αν τελικά η κυβέρνηση κάνει ένα βήμα πίσω, αυτό θα αποδείξει μόνο ότι είχαμε δίκιο να κάνουμε ό,τι κάναμε, ότι οι μέθοδοι μας είναι σωστές.

Αυτή η εβδομάδα, λοιπόν, θα είναι αποφασιστική: είτε θα καταφέρουμε, ολοένα και περισσότεροι, να σταματήσουμε την οικονομική μηχανή μπλοκάροντας λιμάνια, διυλιστήρια, σιδηροδρομικούς σταθμούς, κέντρα logistics κλπ, και πραγματικά να καταλάβουμε το κυβερνητικό οχυρό και τις νομαρχίες το επόμενο Σάββατο, είτε έχουμε χάσει. Οι πορείες για το κλίμα το επόμενο Σάββατο, που άλλωστε σκοπός τους είναι να καταστήσουν σαφές ότι εκείνοι που μας οδήγησαν στην τρέχουσα καταστροφή είναι ανίκανοι να μας βγάλουν από αυτήν, δεν έχουν κανένα λόγο να μην ενωθούν μαζί μας στον δρόμο.. Είμαστε ένα βήμα μακριά από τη διάλυση της κυβερνητικής μηχανής. Είτε θα καταφέρουμε τους επόμενους μήνες να εκτρέψουμε την πορεία των πραγμάτων, είτε η προαναγγελθείσα αποκάλυψη θα συνοδευτεί από μια ασφαλίτικη καταστολή για το εύρος της οποίας μπορούμε ήδη να πάρουμε μια πρόγευση από τα socialmedia.

Η ερώτηση, λοιπόν, είναι η εξής: τι σημαίνει πρακτικά να αποθεσμοποιήσουμε το σύστημα; Προφανώς, δεν μπορεί να σημαίνει την εκλογή νέων εκπροσώπων, αφού η χρεοκοπία του τρέχοντος καθεστώτος εκπορεύεται ακριβώς από την χρεοκοπία του αντιπροσωπευτικού συστήματος. Το να αποθεσμοποιήσουμε το σύστημα σημαίνει να αναλάβουμε τοπικά, καντόνι το καντόνι, την υλική και συμβολική οργάνωση της ζωής, γιατί είναι ακριβώς η τρέχουσα οργάνωση της ζωής αυτή που τέθηκε σε αμφισβήτηση, η ίδια ακριβώς που είναι η καταστροφή. Δεν πρέπει να φοβόμαστε το άγνωστο: ποτέ κανείς δεν είδε εκατομμύρια ανθρώπους να αφήνονται να πεθάνουν από την πείνα. Όπως είμαστε απόλυτα ικανοί να οργανωθούμε οριζόντια και να στήσουμε μπλόκα, έτσι έχουμε και την ικανότητα να αυτοοργανωθούμε ώστε να επανεισάγουμε μια πιο συνετή οργάνωση της ύπαρξης. Όπως η επανάσταση οργανώνεται τοπικά, έτσι θα βρεθούν και οι λύσεις μας σε τοπικό επίπεδο. Το «εθνικό» επίπεδο είναι μόνο η αντήχηση που προκύπτει από τις τοπικές πρωτοβουλίες.

Δεν μπορούμε πια να ανεχτούμε την ατέλειωτη λογιστική αυτού του κόσμου. Αν η βασιλεία της οικονομίας είναι η βασιλεία της δυστυχίας, αυτό συμβαίνει πρώτα απ' όλα γιατί είναι η βασιλεία του υπολογισμού. Η ομορφιά των μπλόκων μας, στους δρόμους, και οπουδήποτε αλλού εδώ και τρεις εβδομάδες, ήδη μια μορφή νίκης από μόνη της, βρίσκεται στο γεγονός ότι σταματήσαμε να μετράμε, τη στιγμή που αρχίσαμε να υπολογίζουμε ο ένας τον άλλον. Όταν το ζήτημα είναι η κοινή μας σωτηρία, το ζήτημα της νόμιμης ιδιοκτησίας των υποδομών της ζωής γίνεται μια απλή λεπτομέρεια. Η διαφορά μεταξύ του κόσμου και αυτών που κυβερνούν είναι ότι ο κόσμος δεν είναι ένα μάτσο ηλιθίων.

[ Το παρόν κείμενο δημοσιεύτηκε τον Μάρτιο 2024 στο The Journal of World-Systems Research και στην ιστοσελίδα counterpunch.org. Η μετάφραση του κειμένου στα ελληνικά έγινε από τον Σωκράτη Παπάζογλου. Η ελληνική μετάφραση δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο alterthess. ]

Το 1958 ο υποδιευθυντής του Γυμνασίου του Καράτσι (Πακιστάν), το οποίο ιδρύθηκε το 1848 από την Εκκλησία της Αγγλίας, διάβαζε από τη Βίβλο στην πρωινή συγκέντρωση. Το ανάγνωσμα από τις Πράξεις των Αποστόλων 17:23 αναφερόταν στη δήλωση του Απόστολου Παύλου όταν είδε στην Αθήνα το μνημείο για έναν άγνωστο Θεό. «Αυτόν που εσείς λατρεύετε χωρίς να τον γνωρίζετε, αυτόν εγώ τώρα σας αναγγέλλω». Και σε αυτό το σημείο εγώ, δεκαεπτά ετών τότε, φώναξα την απάντηση για να την ακούσουν όλοι: «Τον κομμουνισμό».

Ως παιδί τόσο της βρετανικής όσο και της αμερικανικής αυτοκρατορίας είχα καταλήξει σε αυτή την επαναστατική θέση δύο χρόνια νωρίτερα, στο Στρατιωτικό Γυμνάσιο της Φρανκφούρτης. Με βάση το Κομμουνιστικό Μανιφέστο, που μελετούσα στη βιβλιοθήκη της Λέσχης Αξιωματικών στο κτίριο της I.G. Farben, ήμουν σε θέση να απαντήσω σε αυτό το αρχαίο ζήτημα που τέθηκε στην αθηναϊκή αγορά από έναν άνδρα από την Παλαιστίνη.

Δεν προσεγγίζω τους πολέμους στην Παλαιστίνη ως ειδικός της αραβικής ή της εβραϊκής γλώσσας, ούτε και ως γνώστης άλλων μορφών ζωής στην περιοχή — της ελιάς, της αμυγδαλιάς, της συκιάς, των εσπεριδοειδών, των προβάτων, του βαμβακιού, ή δημητριακών όπως το σιτάρι. Μιλάω ως μελετητής και παντοτινός θαυμαστής των ριζοσπαστικών, καταργητικών (abolitionist) και αντινομικών (antinomian) παραδόσεων: του Ιησού και των προφητών, του Karl Marx, του Gerard Winstanley, του Thomas Spence, του Olaudah Equiano, των IWW, του Frederick Douglass, του Shunryu Suzuki, της Elizabeth Poole, της Ann Setter, του Ivan Illich, του Malcolm X, του William Blake, της Silvia Federici, του E.P. Thompson, του Robin Kelley, του Manuel Yang, της Michaela Brennan, των συλλογικοτήτων Midnight Notes, CounterPunch και Retort· και έπειτα ασχολήθηκα ως ιστορικός με όλες αυτές τις παραδόσεις, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα κοινά. Όπως είπαμε ο Marcus Rediker κι εγώ στην εισαγωγή της αραβικής μετάφρασης του βιβλίου μας Many-Headed Hydra, ο Ηρόδοτος, «ο παππούς της Ιστορίας», εξήγησε ότι η Παλαιστίνη βρισκόταν μεταξύ της Φοινίκης και της Αιγύπτου.

Όμως ο Παύλος δεν επισκέφθηκε μόνο την Αθήνα, την πατρίδα της φιλοσοφίας (philia = αγάπη, Sophia = θεά της σοφίας), αλλά βρέθηκε και σε συναθροίσεις όπου «τα είχαν όλα κοινά» (Πράξεις 4:32). Το Ιωβηλαίο ήταν κάτι ακόμα που καταλάβαινα από τη Βίβλο, γιατί μου αρέσουν οι αρχές του: επιστροφή της γης, ελευθερία τώρα, όχι εργασία, απαλλαγή από τα χρέη και ανάπαυση της σεβαστής μητέρας Γης. Όλα αυτά μου φαίνονται ένας ωραίος συνδυασμός επανάστασης και χαλάρωσης. Ο Παύλος, που ακολούθησε τον Ιησού, διώχθηκε από τη γενέτειρά του και παραλίγο να δολοφονηθεί επειδή διακήρυξε την έλευση του ιωβηλαίου τώρα. Μίλησε για ανάπαυση και συγχώρεση. Μόνο τα κοινά μπορεί να αποτελέσουν την οικονομική βάση αυτού του πράγματος. Και ο αγώνας στην Παλαιστίνη μάς βοηθάει να το διαπιστώσουμε.

Πιστεύω ότι η musha’a (καλλιεργήσιμες εκτάσεις που ανήκουν στην κοινότητα), όπως και παρόμοιες πρακτικές οπουδήποτε αλλού στον κόσμο, μπορούν να μας βοηθήσουν να κάνουμε πραγματικότητα έναν κόσμο βασισμένο σε δίκαιους όρους αμοιβαιότητας — ονομάστε τον όπως συνηθίζετε: αληθινό κομμουνισμό, συνεργατική αυτοδιαχείριση, κοινά. Η σύγχρονη σκέψη για τα κοινά γεννήθηκε από τους αγώνες ενάντια στις νέες περιφράξεις της νεοφιλελεύθερης εποχής και εμπνεύστηκε από τις πρακτικές των κοινών που εφαρμόζονται στις αυτόνομες ζαπατιστικές κοινότητες στην Τσιάπας και από την υπεράσπισή τους του εχίδο. Τα κοινά γίνονται πλέον αντιληπτά ως μια βασική εννοιολογική τομή στον προσανατολισμό των οραμάτων και των δρόμων προς ένα μετακαπιταλιστικό μέλλον. Τα κοινά σηματοδοτούν επίσης τη ριζοσπαστική διέξοδο από τις παραλυτικές αποτυχίες και κληρονομιές των μοντερνιστικών κρατικών σοσιαλισμών.¹

Πρέπει να γράψω για τη musha’a, μια μορφή κατοχής και χρήσης της γης ή κοινών στην Παλαιστίνη, την οποία οι Οθωμανοί, οι Βρετανοί και οι Ισραηλινοί προσπάθησαν να καταστρέψουν. Περιλαμβάνει συλλογική ιδιοκτησία, συνεργατική εργασία και περιοδική αναδιανομή. Αρχές που συναντώνται επίσης στην αρχαιότερη διακήρυξη της διαγραφής χρεών, της απελευθέρωσης από τη δουλεία και της αποκατάστασης του δικαιώματος κατοχής και χρήσης της γης, και οι οποίες υιοθετήθηκαν, εκτός από το ιωβηλαίο, από τον Ενμέτενα, έναν ηγεμόνα του Λαγκάς, γύρω στο 2400 π.Χ. και εξελίχθηκαν σε γενική παροχή αμνηστίας.² Η musha’a ήταν ένας θεσμός άμυνας απέναντι στο φόβο της φορολόγησης και της στρατολόγησης από τις οθωμανικές αρχές.

Η πλανητική σημασία της Παλαιστίνης είναι τριπλή: πρώτον, αφορά τη γεωγραφική της θέση στη συμβολή τριών ηπείρων, της Ασίας, της Αφρικής και της Ευρώπης, και στις μεταξύ τους θάλασσες. Δεύτερον, αφορά τα προϊόντα της γης της, όπως και του υπεδάφους της (δημητριακά, ορυκτά, πετρέλαιο και φυσικό αέριο). Και τρίτον, αφορά τη σημασία της Παλαιστίνης σε σχέση με τον Χριστιανισμό, το Ισλάμ και τον Ιουδαϊσμό. Τρεις μεγάλες θρησκείες, τρεις μεγάλες ήπειροι, και πρωτότυπες μέθοδοι στην καλλιέργεια της γης, στις εξορύξεις από τη γη και στις γεωτρήσεις, που δημιούργησαν τρόπους παραγωγής από την «εύφορη ημισέληνο» μέχρι σήμερα, με το πετρέλαιο και τις τρομερές αναταράξεις που επιφέρει σε πλανητικό επίπεδο. Ο αγώνας για την απελευθέρωση της Παλαιστίνης έχει γεωγραφικό εύρος και ιστορικό βάθος, γεγονός που εξηγεί γιατί θεωρείται «η ψυχή της ψυχής όλων των αγώνων μας». Έχει αφυπνίσει όλο τον κόσμο.

Για να γνωρίσουμε περαιτέρω το θέμα, αν και με κίνδυνο να περάσουμε από το σύγχρονο μεγαλείο στο γελοίο παρελθόν, ας δούμε μια αναφορά που παρουσιάστηκε στις 20 Ιανουαρίου 1890, στο Ινστιτούτο Βικτώρια (Victoria Institute) του Λονδίνου, από τον δόκτορα James Reid. Εξηγεί πώς στη νότια Παλαιστίνη το καλλιεργήσιμο έδαφος κατανεμήθηκε με κλήρο:

Τα άτομα που προτίθενται να καλλιεργήσουν τη γη χωρίζονται σε ομάδες, και στον αρχηγό κάθε ομάδας κληρώνεται ένα τμήμα γης ανάλογο με τον αριθμό των ατόμων της ομάδας του. Κάθε τμήμα αποτελείται από εδάφη διαφορετικής γονιμότητας και ποιότητας. Αυτά τα τμήματα στη συνέχεια υποδιαιρούνται, μετρώντας τα με μια βουκέντρα ή με ένα σκοινί που ονομάζεται habaleh, το αντίστοιχο του σκοινιού μέτρησης που αναφέρεται στη Βίβλο. Οι αγρότες, στις περιοχές που έχουν αυτό το έθιμο, προτιμούν αυτή τη μέθοδο της κομμουνιστικής μοιρασιάς παρά το δικαίωμα της εσαεί κατοχής γης (fee simple).³

Το «δικαίωμα της εσαεί κατοχής γης» είναι μια φεουδαρχική έκφραση, ένας αγγλικός νομικός όρος για την ατομική ιδιοκτησία: μπορείτε να τη χρησιμοποιήσετε ή να την κακομεταχειριστείτε, μπορείτε να την κληροδοτήσετε, μπορείτε να την μεταβιβάσετε, μπορείτε να την πουλήσετε και πάνω απ’ όλα μπορείτε να αποκλείσετε τους άλλους από αυτήν.⁴ Το ρωμαϊκό δίκαιο αναφέρεται σε fructus, abusus και usus, σε καρπούς, καταχρήσεις και χρήσεις. Η ιδέα της ατομικής, αποκλειστικής ιδιοκτησίας της γης είναι, σύμφωνα με τον ιστορικό Andro Linklater στο βιβλίο του Owning the Earth, «η πιο καταστροφική και δημιουργική δύναμη στη γραπτή ιστορία».⁵

Το Ταμείο Εξερεύνησης της Παλαιστίνης (Palestine Exploration Fund) ιδρύθηκε το 1865 και πραγματοποίησε έρευνες και εθνογραφικές μελέτες στην οθωμανική Παλαιστίνη. Ήταν ένας οργανισμός της Εκκλησίας της Αγγλίας που χρηματοδοτούσε αρχαιολόγους και κληρικούς. «Προτιθέμεθα να εφαρμόσουμε τους κανόνες της επιστήμης», δήλωσε ο Αρχιεπίσκοπος του Γιορκ στο Αβαείο του Ουέστμινστερ κατά την ίδρυσή του, «στην έρευνα των γεγονότων που αφορούν τους Αγίους Τόπους». Το Τριμηνιαίο Δελτίο του Ταμείου Εξερεύνησης της Παλαιστίνης τον Απρίλιο του 1891 περιλαμβάνει τα παρακάτω στη μελέτη του για τη γαιοκτησία και τη γεωργία στην Παλαιστίνη:

στη Νότια Παλαιστίνη και σε μερικές άλλες περιοχές, η γη κατέχεται από κοινού από όλους τους κατοίκους ενός χωριού και κατανέμεται σε καθορισμένες χρονικές περιόδους στους μεμονωμένους καλλιεργητές, ανάλογα με την ικανότητά τους να καλλιεργούν, με μέτρο τον αριθμό και τη δύναμη των βοοειδών που χρησιμοποιούνται για το όργωμα. Αυτά τα εδάφη είναι γνωστά ως musha’a.

Το 1865, εκτός από την ίδρυση του Ταμείου Εξερεύνησης της Παλαιστίνης, ευαγγελιστές χριστιανοί στην Αγγλία δημιούργησαν το Ινστιτούτο Βικτώρια για να υπερασπιστούν «τις μεγάλες αλήθειες που αποκαλύπτονται στην Αγία Γραφή… έναντι της κακώς λεγόμενης επιστήμης». Οι ηγέτες του ήταν χριστιανοί σιωνιστές. Τα κοινά και ο κομμουνισμός συνδέονταν εύκολα στο μυαλό της Εκκλησίας της Αγγλίας. Σε αντίθεση με το ιωβηλαίο και άλλα ιερά κείμενα της Βίβλου, το 38ο από τα 39 Άρθρα της Θρησκείας της αναφέρει ξεκάθαρα: «Τα πλούτη και τα αγαθά των χριστιανών δεν είναι κοινά, όσον αφορά το δικαίωμα, τον τίτλο και την κατοχή τους…». Ας το εξετάσουμε αυτό πιο προσεκτικά, λαμβάνοντας υπόψη τη musha’a και τον κομμουνισμό.

Όπως και η κοινή χρήση των βοσκοτόπων από τους Βεδουίνους, η musha’a ήταν μια άλλη εκδοχή των κοινών γαιών, που αφορούσε τις γεωργικές καλλιέργειες των χωριών. Η γη ανήκε συλλογικά στο χωριό, και τα μεμονωμένα μέλη του κατείχαν μερίδια (ahsahm) στα δικαιώματα χρήσης της. Αυτά περιλάμβαναν το δικαίωμα στη σπορά, στο όργωμα, στην καλλιέργεια, στη συγκομιδή. Το αλώνι, όπως και η γη, ήταν κοινό κτήμα. Επίσης, η musha’a επέτρεπε την εξίσωση και την αναδιανομή των ahsahm σε διάφορες οικογενειακές ομάδες ανά διαστήματα ενός έως πέντε ετών. Τα δικαιώματα αυτά μπορούσαν να κληρονομηθούν και καθορίζονταν από τις επιθυμίες και τις ανάγκες των καλλιεργητών.

Τι εννοούσε ο Τζέιμς Ριντ όταν μιλούσε για «κομμουνιστική μοιρασιά» σε αντίθεση με το δικαίωμα της εσαεί κατοχής γης; Το φάντασμα του κομμουνισμού δεν στοιχειώνει μόνο την Ευρώπη, όπως έγραψαν ο Καρλ Μαρξ και ο Φρίντριχ Ένγκελς στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο (1848), αλλά και την Παλαιστίνη, λέει ο δόκτωρ Ριντ στο Ινστιτούτο Βικτώρια. «Υπό αυτή την έννοια, η θεωρία των κομμουνιστών μπορεί να συνοψιστεί σε μία και μόνη πρόταση: Κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας». Σε ποια έννοια αναφέρονταν ο Μαρξ και ο Ένγκελς; Εννοούν την αξιοποίηση της ιδιοκτησίας ως μέσου εκμετάλλευσης άλλων, ως κεφαλαίου με άλλα λόγια. Ο Μαρξ ανέπτυξε περαιτέρω την αντίληψή του για τον κομμουνισμό χρόνια αργότερα, το 1891, όταν εκδόθηκε η Κριτική του προγράμματος της Γκότα, την ίδια χρονιά που ο Τζέιμς Ριντ διάβασε την εργασία του στους βικτωριανούς μελετητές της αυτοκρατορίας. Εδώ επανέλαβε έναν ορισμό κοινό μεταξύ των επαναστατών του 1848, ο οποίος προήλθε από τον Gracchus Babeuf κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης:⁶ «Από τον καθένα σύμφωνα με τις ικανότητές του, στον καθένα σύμφωνα με τις ανάγκες του». Η αρχή ισχύει για τη musha’a, όπου οι ικανότητες και οι ανάγκες αποφασίζονται συλλογικά. Ο κομμουνισμός και τα κοινά αρχίζουν να συμπίπτουν.

Η musha’a εξελίχθηκε επί τετρακόσια χρόνια υπό την Οθωμανική Αυτοκρατορία, η οποία κατείχε για φορολογικούς λόγους τις γαίες μιρί.⁷ Η musha’a προέκυψε στα χωριά, και όχι σε κρατικό επίπεδο, ως ένα σύστημα συλλογικής κατοχής και χρήσης της γης από τους καλλιεργητές που αποτελούσαν τη συντριπτική πλειοψηφία του πληθυσμού. Οι προσπάθειες επιβολής της ατομικής ιδιοκτησίας από την οθωμανική μεταρρύθμιση, ή τη Βρετανική Εντολή, ή τη σιωνιστική κατοχή συνάντησαν την αποφασιστική και επίμονη αντίσταση από «τα χωριά σε ολόκληρη την Παλαιστίνη όπου επικρατούσε η εξισωτική ως προς τη χρήση της γης musha’a». «Δεν υπήρχε ανάγκη για αγροτική μεταρρύθμιση, η οποία αποδείχθηκε μόνο καταστροφική για την οικονομία των φελάχων. Εκμηδένισε τα πλεονεκτήματα που ενυπήρχαν στο σύστημα και διευκόλυνε απροσδόκητα τη μεταβίβαση γης από τους Άραβες στους Εβραίους».⁸

Ο Samuel Bergheim περιέγραψε τη musha’a στο Ταμείο Εξερεύνησης της Παλαιστίνης. Γόνος μιας οικογένειας Ευρωπαίων τραπεζιτών, ο Μπέργκχαϊμ αγόρασε κτήματα στην Παλαιστίνη με τίτλους ιδιοκτησίας αναγνωρισμένους από τους Οθωμανούς:

Όταν ο αδελφός μου και εγώ αγοράσαμε τη γη ενός χωριού από τους κατοίκους του πριν από μερικά χρόνια, οι τουρκικές αρχές μάς αναγνώρισαν ως δικαιούχους και μας έδωσαν τίτλους ιδιοκτησίας, σύμφωνα με έναν νόμο περί πλήρους και αποκλειστικής κυριότητας που είχε περάσει ο εκλιπών σουλτάνος πριν από είκοσι περίπου χρόνια. Δεν συνέβη όμως το ίδιο [με] τους κατοίκους του χωριού, διότι όταν ήρθαμε να μοιράσουμε τη γη σε χωράφια για καλλιέργεια, οι χωρικοί διαμαρτυρήθηκαν και αρνήθηκαν να δεχτούν τη νέα κατάσταση. Θα ήθελαν να έχουν τη γη μόνο με musha’a.⁹

Η οικογένεια Μπέργκχαϊμ αγόρασε τη γη το 1872· το 1885 ο Πίτερ Μπέργκχαϊμ δολοφονήθηκε. Το Γκέζερ ήταν επίσης ο τόπος μιας από τις πρώτες συγκρούσεις της αποικιοκρατίας των εποίκων (το κτήμα των Μπέργκχαϊμ) και της αντίστασης των αγροτών στην επιβολή του κώδικα ιδιωτικοποίησης της γης του 1858, με τον οποίο υπονομευόταν το κοινοτικό σύστημα της musha’a. Η δολοφονία του Πίτερ Μπέργκχαϊμ —τραπεζίτη, εποίκου και ερασιτέχνη αρχαιολόγου— από τους αγρότες του Άμπου Σούσα υπογραμμίζει τη δυναμική σχέση μεταξύ της αρχαιολογίας, του πρώιμου ευρωπαϊκού γεωργικού εποικισμού και της αποστέρησης της γης από τους αγρότες.

Η Noura Alkhalili εξηγεί ότι η musha’a ήταν «κάποτε η κυρίαρχη λεβαντίνικη κουλτούρα των κοινών γαιών».¹⁰ Περιγράφει τον βασικό τρόπο με τον οποίο η musha’a του χωριού, που αφορούσε κυρίως τα αγροτικά κοινά, μεταμορφώθηκε στα αστικά περιβάλλοντα εξαιτίας της βίας της χαρτογράφησης, των τίτλων ιδιοκτησίας, της αγοράς και της πώλησης, που έστειλε τους ανθρώπους σε πόλεις και καταυλισμούς μετά την εκδίωξή τους από τη γη. Η μετάβαση ήταν καταστροφική: οι φελάχοι έγιναν πρόσφυγες και οι πρόσφυγες έγιναν προλετάριοι. Η διαδικασία υποβοηθήθηκε από τις συμφωνίες του Όσλο του 1993 και του 1995, οι οποίες βασίστηκαν στις σχέσεις ατομικής ιδιοκτησίας και αγοράς του νεοφιλελευθερισμού και στη νεοφιλελεύθερη θεωρία της «οικονομικής ανάπτυξης». Στην Παλαιστίνη, σε αντίθεση με την Αγγλία, ήταν κάτι περισσότερο από φράχτες και περιφράξεις — περιλάμβανε επίσης το τείχος δέκα μέτρων ύψους στη Δυτική Όχθη, που χτίστηκε μεταξύ 2005 και 2008 μετά τη δεύτερη Ιντιφάντα.

Πώς συνέχισε η διασπορά των φελάχων αυτές τις αντιλήψεις της αμοιβαιότητας, της δέσμευσης και της αλληλοβοήθειας, που οι ρίζες τους βρίσκονται στη musha’a και οι αξίες τους έχουν τη θέση τους στην οικογένεια, στην καρδιά της κοινότητας και στα στήθη κάθε ανθρώπου; Πώς μεταφέρονται αυτές οι αρχές από την ύπαιθρο στην πόλη; Τι κουβαλούν οι πρόσφυγες στην καρδιά τους εκτός από τα λιγοστά υπάρχοντα στο καρότσι ή το αυτοκίνητό τους; Ποιες πρακτικές τρέφουν και μεταφέρουν τη συλλογική σοφία της επιβίωσης και της αντίστασης; Η τροφή, η κατοικία, η ασφάλεια, η υγειονομική περίθαλψη και το νερό είναι άμεσες ανάγκες.

Η Νούρα Αλχαλίλι, η οποία πραγματοποίησε έρευνα πεδίου το 2013, γράφει: «Οι φελάχοι στην Παλαιστίνη δεν χρειάζονταν σύνορα για να αναγνωρίσουν τα χωράφια τους — οι συκιές και οι ελιές ήταν τα κατάλληλα ορόσημα για όλους στην κοινότητα». Εξηγεί επίσης πώς τόσο τα σπίτια όσο και τα δέντρα μπορούσαν να γίνουν ατομική ιδιοκτησία. Τα δέντρα είχαν επίσης τον ρόλο μνημονικού κανόνα ως υπενθυμίσεις, ως επιζήσαντα. Λέγεται για τον John Berger, τον κριτικό τέχνης που έτρεφε μια τολστοϊκή αγάπη για τους αγρότες, ότι «οι μουσμουλιές και οι μουριές της Ραμάλα τού θύμιζαν την εποχή πριν από τη Νάκμπα, όταν ήταν μια πόλη χαλαρότητας και ηρεμίας». «Όσο φυτρώνει χορτάρι», λένε οι ιθαγενείς από το Νησί της Χελώνας¹¹. Ο Les Levidow εξηγεί ότι μια παλαιστινιακή απάντηση στον συστηματικό ανασχεδιασμό της γης και την εκδίωξη των Αράβων από αυτήν ήταν η φύτευση ελαιόδεντρων «δίχως άδεια». Η ελιά αποτελεί βασική καλλιέργεια στην Παλαιστίνη εδώ και τουλάχιστον οκτώ χιλιάδες χρόνια.

Για την Αλχαλίλι, «η αντίσταση των φελάχων από τα κάτω, ενάντια στο βρετανικό σχέδιο περίφραξης και εμπορευματοποίησης της γης, αφορούσε τελικά την προστασία των κοινών». Σε αναφορές της από τον προσφυγικό καταυλισμό Σουαφάτ στην Ανατολική Ιερουσαλήμ επισημαίνει το γεγονός ότι Παλαιστίνιοι εργολάβοι έχτισαν ψηλά κτίρια σε γη musha’a, εμποδίζοντας τους Ισραηλινούς να τη χρησιμοποιήσουν στην κατασκευή του τείχους. Αναφέρεται στη «σιωπηλή καταπάτηση από τους απλούς ανθρώπους», δηλαδή στον ερχομό των πλανόδιων πωλητών και των αστέγων. «Οι περιφράξεις από τα κάτω είναι αυτό που συμβαίνει όταν οι ιδιοκτήτες χωρίς ιδιοκτησία καταπατούν τα κοινά». Κάνουν κι αυτοί κινήσεις για την ιδιωτικοποίηση της ιδιοκτησίας: «πρόκειται για μια διαδικασία σχηματισμού τάξης, που συνδέεται με την ατομική ιδιοποίηση της γης musha’a», και η οποία εγείρει το ερώτημα: «Μήπως είναι μάλλον μια μορφή υποταγής τόσο στο κυρίαρχο καπιταλιστικό όσο και στο αποικιακό σύστημα;» Και συνεχίζει: «Ενώ σε ορισμένα μέρη του κόσμου βλέπουμε ιθαγενικά και ακτιβιστικά κινήματα που επιδιώκουν να επαναδιεκδικήσουν τα κοινά από την ατομική ιδιοκτησία, στην Παλαιστίνη συμβαίνει το αντίθετο».

Το 1895 ο Theodor Herzl, συγγραφέας του βιβλίου Το εβραϊκό κράτος και ιδρυτής του σιωνισμού, εκμυστηρεύτηκε στο ημερολόγιό του: «Πρέπει να απαλλοτριώσουμε προσεκτικά την ανατεθείσα σε μας ατομική ιδιοκτησία…». Το 1923, στο δοκίμιό του «Το σιδερένιο τείχος», ο Jabotinsky, όπως και ο Χερτσλ, συνέκρινε το σιωνιστικό σχέδιο με τις απαλλοτριώσεις των Άγγλων και Αμερικανών αποικιοκρατών. Από το 1948 και μετά έχει αφαιρεθεί το ογδόντα τοις εκατό της γης των Αράβων. Μεταξύ των μεθόδων που χρησιμοποιούνται σε αυτή την απαλλοτρίωση είναι η εκσκαφή βαθύτερων αρτεσιανών πηγαδιών. Το ένα τρίτο της ισραηλινής προμήθειας νερού αντλείται από τη Δυτική Όχθη. Το οικιακό, δημοτικό, γεωργικό και βιομηχανικό δίκτυο ύδρευσης ελέγχεται από μία ισραηλινή εταιρεία.¹²

Η Νούρα Αλχαλίλι μεταφέρει ακριβείς και σχολαστικές μαρτυρίες σχετικά με τον αστικό μετασχηματισμό της musha’a σε συνθήκες εχθρικής κατοχής. Ο Gary Fields, από την πλευρά του, παρέχει έναν ιστορικό καθρέφτη για το συλλογισμό μας.¹³ Η μελέτη του αποτελείται από τρία μέρη: Αγγλικές περιφράξεις, κατάκτηση της ιθαγενικής Αμερικής και αποικιοκρατία στην Παλαιστίνη. Πρόκειται για τρεις «περιπτώσεις» περιφράξεων. Οι αγγλικές αντιλήψεις και πρακτικές «μεταναστεύουν» στην Αμερική· οι περιφράξεις στην Αγγλία έχουν την ίδια «καταγωγή» με αυτές στην Παλαιστίνη. Η επαναχαρτογράφηση και η χάραξη συνόρων είναι σύμφωνες με τις εκμοντερνιστικές και τις εδαφικές βλέψεις των κατόχων ιδιόκτητων εκτάσεων. «Σε κάθε μία από τις περιπτώσεις, οι παραδοσιακές μορφές γαιοκτησίας, που διαπνέονταν από συλλογικά δικαιώματα χρήσης και συνεργατικές μορφές διαχείρισης, δέχθηκαν επίθεση από τους εκμοντερνιστές». Ο Γκάρι Φιλντς αναλύει σε τρία μέρη τις περιφράξεις στην Αγγλία από τον 14ο έως τον 18ο αιώνα. Περιγράφει την κατάκτηση και τον αποκλεισμό των ιθαγενών λαών σε ειδικές περιοχές στη Βόρεια Αμερική, και τέλος περιγράφει την περίπτωση της Παλαιστίνης ή την αποικιοκρατία των εποίκων σιωνιστών. Σε μια προσπάθεια γενίκευσης των «περιπτώσεων» προτείνονται οι όροι καπιταλισμός, αποικιοκρατία και εθνικισμός. Οι χάρτες, οι νόμοι και οι φράχτες είναι οι τεχνικές αρπαγής και κατοχής. Για την Αγγλία ήταν το κέρδος, για την Αμερική η φυλή, και για την Παλαιστίνη η θρησκεία. «Αυτές οι τρεις μελέτες περιπτώσεων απαλλοτρίωσης / εκτοπισμού προσφέρουν ξεχωριστές οδούς προς τη νεωτερικότητα», γράφει, και θα μπορούσαμε κάλλιστα να πούμε ότι οι τρεις περιπτώσεις είναι τρεις λωρίδες στον ίδιο αυτοκινητόδρομο που οδηγούν προς την ίδια κατεύθυνση, προς τη «νεωτερικότητα» — ή προς την απώλεια.

Ο Φιλντς χρησιμοποιεί τον όρο του Edward Said «φαντασιακή γεωγραφία» ως ένα πρώτο βήμα στην αποικιοποίηση από το οποίο θα προκύψουν χάρτες και ένα συγκεκριμένο βλέμμα στο τοπίο. Τα δικαιώματα επί της γης είναι δικαιώματα αποκλεισμού, που οριοθετούν τα εμά από τα σα, για να χρησιμοποιήσουμε μια παλιά έκφραση. Υπό τους Οθωμανούς, οι καλλιεργητές της Παλαιστίνης δημιούργησαν «ένα μοναδικό σύστημα κοινοτικής κατοχής της γης, γνωστό ως musha’a — που επέτρεπε στους χωρικούς να έχουν τον έλεγχο των καλλιεργητικών μεθόδων και ελάττωνε τους κινδύνους της γεωργίας αυτοσυντήρησης».

Με την κατάρρευση της οθωμανικής αυτοκρατορίας στο τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, οι Βρετανοί ανέλαβαν τη διακυβέρνηση της Παλαιστίνης. Η περιβόητη Διακήρυξη Μπάλφουρ υποσχέθηκε στον τραπεζίτη Ρότσιλντ «μια εθνική πατρίδα για τον εβραϊκό λαό». Στο πλαίσιο της Βρετανικής Εντολής, στο 70% της γης των χωριών εξακολουθούσε να επικρατεί η musha’a. Η αγγλική πολιτική σχετικά με τη γη ήταν εχθρική προς τη musha’a. Ο Sir Ernest Dowson, μηχανικός και τοπογράφος, τάχθηκε υπέρ των περιφράξεων και της κατάτμησης των κοινών γαιών. Ολοκλήρωσε το πρώτο κτηματολόγιο της Παλαιστίνης. Το 1925 η «Προκαταρκτική μελέτη» του «για τη νομή της γης στην Παλαιστίνη» ήταν σε πλήρη συμφωνία με τους κλασικούς υποστηρικτές της καταστροφής των κοινών στην Αγγλία, τους Arthur Young, John Sinclair και Walter Blith.¹⁴ Οι Βρετανοί κατάφεραν να αποτυπώσουν και να δώσουν τίτλους στο 25% της Παλαιστίνης. Αυτή η αποδυνάμωση της musha’a ήταν νίκη για το σιωνιστικό κίνημα, καθώς η γη μπορούσε πλέον να αγοραστεί και να πωληθεί. Παρ’ όλα αυτά, μέχρι το 1947 οι σιωνιστές είχαν αποκτήσει με αγορά λιγότερο από το 10% της καλλιεργήσιμης παλαιστινιακής γης — το χωριό και διάφορες μορφές της musha’a εξακολουθούσαν να κυριαρχούν. Ο Έρνεστ Ντάουσον πρωταγωνίστησε στο έργο της κτηματογράφησης. Ήταν επικεφαλής των τοπογράφων που μετρούσαν τα κτήματα, ή καταχωρούσαν σε μητρώα την έκταση, την αξία και τους κατόχους των ιδιοκτησιών. Το έργο τους έστρωσε το δρόμο για τη σιωνιστική αποικιοποίηση.

Το ζήτημα επανήλθε στην Επιτροπή Peel το 1937, που αναγνώρισε ότι η musha’a ενθάρρυνε την ανυποχώρητη αντίσταση. Οι Άραβες θεωρούσαν τη musha’a «εγγύηση κατά της αλλοτρίωσης», σύμφωνα με την Επιτροπή. Αυτή η σχέση του με τη γη, όταν ήρθε αντιμέτωπος με τη Βρετανική Αυτοκρατορία, ήταν ίσως που έκανε τον φελάχο μια παγκόσμια γνωστή μορφή, η οποία εκφράζεται με την αραβική λέξη sumud, ακλόνητος.

Ο αγώνας είναι για την απελευθέρωση και όχι για ένα νέο κράτος. «Το εγχείρημα της Βρετανικής Εντολής για την τοπογράφηση, την κτηματογράφηση και τη χαρτογράφηση … επεδίωξε τη συγκέντρωση της εξουσίας και την απομάκρυνση του κέντρου λήψης αποφάσεων από τον γηγενή πληθυσμό … [Το] μεγαλύτερο εμπόδιο στο εγχείρημα αυτό ήταν η musha’a, ένα εξισωτικό σύστημα χρήσης της γης που τη διαχειρίζονταν άμεσα οι ίδιοι οι αγρότες».¹⁵ «Η musha’a χαρακτηριζόταν από την περιοδική αναδιανομή των χωραφιών μεταξύ των καλλιεργητών που είχαν δικαιώματα σε τμήματα της γης». «Η συνεχής πρακτική των διαπραγματεύσεων για την αναδιανομή της γης έδινε έμφαση στις σχέσεις, την υπευθυνότητα και τους συναισθηματικούς δεσμούς μεταξύ των χωρικών».

Ο φράχτης, ο τοίχος, η τάφρος, το συρματόπλεγμα, το αγκαθωτό συρματόπλεγμα, το τούβλο και ο τσιμεντόλιθος έγιναν τα μέσα και τα σύμβολα αυτής της απέραντης περίφραξης. Η αρχιτεκτονική αυτή συνασπίστηκε με το δίκαιο (ποινικοποίηση των εθίμων) και τη χαρτογράφηση (θεοδόλιχος, αλυσίδες μέτρησης) για να καταστρέψει τις κοινότητες που βασίζονταν στις κοινές γαίες. Στην Αγγλία ονόμαζαν αυτές τις εκτάσεις «waste» (ερημιές). Στην Αμερική τις αποκαλούσαν «wilderness» (αγριότοπους). Ή αλλιώς στη γλώσσα της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, τα λατινικά, τις ανέφεραν ως terra nullius ή vacuum domicilium. Τα παιδιά αναζητούσαν «κενές εκτάσεις» για τα αγωνίσματα και τα παιχνίδια τους. Ήταν όμως διαφορετικά με τη γλώσσα του λαού: Μια εξέχουσα και ιδιοφυής μορφή της, ο φτωχός ποιητής και βαθύς γνώστης και υπέρμαχος των κοινών John Clare, αγαπήθηκε δύο αιώνες αργότερα στην Παλαιστίνη — η οποία δεν είναι ούτε «γη κανενός» ούτε «κενό ενδιαίτημα». Η ελιά, το σύκο, το βερίκοκο, το σταφύλι, το ρόδι, τα καρύδια, τα αμύγδαλα, τα πορτοκάλια, τα λεμόνια ήταν οι καρποί της Παλαιστίνης. Το 70% της καλλιεργήσιμης γης την εποχή της Νάκμπα εξακολουθούσε να κατέχεται ως musha’a.

Το χωριό της musha’a θύμιζε το αγγλικό χωριό με τη συλλογική λήψη αποφάσεων, την κατανομή των πόρων, τους καρπούς των κοινοτικών ανοιχτών αγρών και το σύνολο των κοινών δικαιωμάτων. Η γη στην Αγγλία είχε διάφορες μορφές: λιβάδια, δάση, βάλτοι, χερσότοποι, βραχώδεις εκτάσεις, εκτάσεις με αγριόχορτα, έλη, υψίπεδα, καθώς και καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Κάθε μία από αυτές είχε ιδιαίτερα οικολογικά χαρακτηριστικά και, ως εκ τούτου, εθιμικές χρήσεις που ήταν επίσης ξεχωριστές. Ο κόσμος γνωρίζει τη διαδικασία χάρη στην αγγλική λογοτεχνία. Ο Ροβινσώνας Κρούσος (1719) είναι το κλασικό κείμενο του ατομικισμού, της περίφραξης, της κατοχής και της κατάκτησης. Ο ριζοσπάστης Άγγλος ποιητής William Blake, στο αποκορύφωμα του επαναστατικού κινήματος εναντίον όσων καταπίεζαν και περιέφρασσαν, εκείνων που επεδίωκαν στο όνομα του κέρδους και του εμπορίου («πρόοδο» το ονόμαζαν) να κλείσουν τους ανοιχτούς αγρούς, έγραψε ότι «για να δημιουργηθεί ένα μικρό λουλούδι χρειάζεται μόχθος αιώνων», και στη συνέχεια πάλι ότι «η Πρόοδος φτιάχνει ίσιους δρόμους, αλλά οι ανώμαλοι δρόμοι χωρίς την Πρόοδο είναι οι δρόμοι της Ιδιοφυΐας». Το αγγλικό «δικαίωμα στην περιπλάνηση»¹⁶ είναι συναφές με το παλαιστινιακό «δικαίωμα στην επιστροφή». Η περίφραξη προκαλεί απέχθεια γιατί ισοδυναμεί με εκτοπισμό, εξαθλίωση, ερήμωση, αναγκαστική μετανάστευση, έλλειψη, νοσταλγία, θλίψη και τραύμα. Ο φράχτης έδωσε υλική υπόσταση στην περίφραξη, όπως και ο ίσιος δρόμος.

Η musha’a θα μεταμορφωθεί μέσα από τους αγώνες. Ίχνη της αμοιβαιότητας διακρίνονται και σήμερα, ακόμη και στις πόλεις και στους προσφυγικούς καταυλισμούς τους, που προέκυψαν μετά τη βία του πολέμου, του εκτοπισμού και της ιδιωτικοποίησης της γης. Η βία συνοδεύει πάντα τον σφετερισμό. Ο Έρνεστ Ντάουσον τη συνέκρινε με τις περιφράξεις του 18ου αιώνα που έγιναν με νόμους του κοινοβουλίου. Ο Λόρδος Μπάλφουρ συνέκρινε στο ημερολόγιό του την αποικιοποίηση της Παλαιστίνης με τον εκτοπισμό του λαού των Σιού (ή Λακότα), για τον οποίο μπορούμε να μάθουμε από τον Nick Estes και το Red Nation που έχουν υψώσει την παγκόσμια κραυγή «Τη γη μας πίσω!».

Η καλλιέργεια φυτών από τους ιθαγενείς λαούς της Βόρειας Αμερικής είχε τρία αποτελέσματα: 1) το καλαμπόκι έγινε το πιο σημαντικό ανάμεσα στις «τρεις αδελφές» (καλαμπόκι, φασόλια και κολοκύθες), 2) οι γυναίκες φρόντιζαν αυτές τις καλλιέργειες, και 3) το χωριό έγινε η βασική μονάδα της κοινωνίας. Αυτά υπονομεύτηκαν από «έναν λόγο περί βελτίωσης της γης και δικαιωμάτων ιδιοκτησίας —ενισχυμένο από ρατσιστικές αντιλήψεις περί αγριότητας— ο οποίος επιβλήθηκε στο χώρο». Ένα δικτυωτό πλέγμα συνόρων δήμων και κομητειών, μέσα στο οποίο οι ιθαγενείς περιφράχτηκαν σε καταυλισμούς. «Το πιο εντυπωσιακό … εύρημα στο Enclosure, είναι η διαρκής επιρροή που ασκεί η “βελτίωση της γης” ως ιδεολογική πηγή έμπνευσης για μια ανακατασκευή της αντίληψης για το τοπίο και ως κινητήριος μοχλός για τη διαδικασία της περίφραξης και της κατοχής της γης».¹⁷ Οι χάρτες, οι νόμοι και οι φράχτες είναι οι τεχνικές της απόκτησης και της κατοχής. Για την Αγγλία, η βελτίωση της γης σήμαινε κέρδος. Τι σήμαινε «βελτίωση»;

Οι άνθρωποι των κοινών στην Αγγλία, όπως και οι γηγενείς Αμερικανοί, θεωρούνταν «άγριοι». Ως τέτοιοι ανήκαν σε μακρινά μέρη (στην Ινδία, την Αμερική, την Αφρική) σε μακρινές εποχές (προ Χριστού, στη νεολιθική εποχή, στη φεουδαρχία). Για τον Άρθουρ Γιανγκ, τον θεωρητικό και πρώτο εμβριθή χρονικογράφο των περιφράξεων, οι άνθρωποι των κοινών ήταν «οι Γότθοι και οι Βάνδαλοι των ανοιχτών αγρών». Συνδέοντας τους ανθρώπους των κοινών του μητροπολιτικού κέντρου με τους ιθαγενείς λαούς του κόσμου, τους ενέτασσε στη θεώρηση της ανθρώπινης ιστορίας που περιλάμβανε τέσσερα στάδια, τα οποία οδηγούν στον «πολιτισμό» ή τον «εκσυγχρονισμό»· και τους συνέδεε επίσης στην κοινή αντίθεσή τους στην οικονομική «πρόοδο», «βελτίωση» ή «ανάπτυξη», τις λέξεις-κλειδιά των πολιτικών και των υπευθύνων χάραξης πολιτικής σε ολόκληρο τον κόσμο.

Μια παλαιότερη μελέτη μιλούσε για «στάδια» και όχι για «περιπτώσεις». Ποια είναι η διαφορά; Ο Fields (2017) δεν γράφει για την εργασία και την αναδιοργάνωσή της στην Ευρώπη, ούτε για το χρήμα και την επένδυσή του παγκοσμίως για τη μεγιστοποίηση της υπεραξίας. Η αστική τάξη παρήγαγε θεωρίες της ιστορικής αλλαγής βασισμένες στον οικονομικό ντετερμινισμό, που παρουσιάζουν την ανθρώπινη ιστορία σε τέσσερα ή πέντε «στάδια» οικονομικής ανάπτυξης. Η Ιστορία της Αμερικής του William Roberton, που εκδόθηκε το 1777 στη διάρκεια του αμερικανικού Πολέμου της Ανεξαρτησίας, ανέπτυξε τη θεωρία των «σταδίων» της προόδου της «ανθρωπότητας» από την αγριότητα στον πολιτισμό. Σκωτσέζοι όπως ο Adam Ferguson και ο Adam Smith δημιούργησαν τις κοινωνιολογικές και οικονομικές θεωρίες για τα στάδια —πρωτόγονος κομμουνισμός, ανάπτυξη της κτηνοτροφίας, γεωργία και εμπόριο— ή, με άλλα λόγια, αγριότητα, βαρβαρότητα, φεουδαρχία και καπιταλισμός. Σε κάθε ένα από αυτά τα στάδια ήταν θεμελιώδης η τεχνολογική σχέση με τη γη, καθώς και η ταξική διαφοροποίηση και η πατριαρχία. Μάζεμα βοτάνων, κυνήγι στο δάσος, καλλιέργεια της γης, εξορύξεις — μέχρι που η ποσότητα υπερίσχυσε της ποιότητας σε μια αδιάκοπη δαιμονική συσσώρευση. Ήταν μια ισχυρή αλλά απατηλή θεωρία, η οποία υιοθετούσε τόσο τον ντετερμινισμό όσο και το αναπόφευκτο της πορείας. Η δυναμική της αλλαγής από ένα στάδιο ή τρόπο παραγωγής σε ένα άλλο εμφανιζόταν ως επανάσταση.

Το 1878 η Vera Zasulich αποπειράθηκε να δολοφονήσει τον δήμαρχο της Αγίας Πετρούπολης και εξέτισε ποινή φυλάκισης γι’ αυτό. Τρία χρόνια αργότερα, τον Μάρτιο του 1881, ο τσάρος Αλέξανδρος Β΄ δολοφονήθηκε στην Αγία Πετρούπολη. Ένα μήνα νωρίτερα η Βέρα Ζασούλιτς έθετε ένα «ερώτημα ζωής και θανάτου» στον Καρλ Μαρξ. Μπορεί η αγροτική κοινότητα (η ομπτσίνα) να αναπτυχθεί προς μια κολεκτιβιστική και σοσιαλιστική κατεύθυνση, ή είναι προορισμένη από τους νόμους της ιστορίας να εξαφανιστεί ως αρχαϊκή μορφή; Είναι απλώς μια φάση από το παρελθόν ή είναι ένας σπόρος του μέλλοντος; Η απάντηση του Μαρξ ήταν ενδιαφέρουσα. Έγραψε τέσσερα προσχέδια μιας επιστολής προς τη Ζασούλιτς. Στο τέλος τής έστειλε μια σχετικά σύντομη απάντηση, χωρίς καμία αμφιβολία στο συμπέρασμά του: «Η ειδική μελέτη που έκανα για αυτήν, συμπεριλαμβανομένου και υλικού από πρωτογενείς πηγές, με έχει πείσει ότι αυτή η κοινότητα είναι η βάση για την κοινωνική αναγέννηση της Ρωσίας». Τα προηγούμενα τέσσερα προσχέδια μας δίνουν μια ιδέα της «ειδικής μελέτης» του.

Στην επιστολή του προς τη Ζασούλιτς, ο Μαρξ παραθέτει αποσπάσματα από το Κεφάλαιο, του οποίου τον πρώτο τόμο επρόκειτο να μεταφράσει η Ζασούλιτς στα ρωσικά. Επισημαίνει ότι «η απαλλοτρίωση του παραγωγού της υπαίθρου, του αγρότη, από το έδαφος αποτελεί το θεμέλιο της συνολικής διαδικασίας». Ο Μαρξ της γράφει για «όλες τις ιστορικές ανατροπές» ή τις «φοβερές περιπέτειες» που χαρακτηρίζουν τέτοιες μεταβάσεις. Της τονίζει τη διάκριση μεταξύ της «αρχαϊκής κοινότητας», όταν η κοινοτική κατοικία ήταν κοινή, όπως στους Χοντενοσόνι ή «ανθρώπους του μακρού σπιτιού»¹⁸), όταν η συγγένεια σήμαινε σε μεγάλο βαθμό συμμετοχή στην κοινότητα και η παραγωγή ήταν συλλογική, σε αντίθεση με την αγροτική κοινότητα όπου ο ανοιχτός αγρός ήταν χωρισμένος σε ατομικά μερίδια. Η εργασία και η γη ήταν συλλογικές στην αρχαϊκή κοινότητα, ενώ στην αγροτική κοινότητα επικρατούσε ένας δυϊσμός, με κάποια στοιχεία συλλογικά και κάποια ατομικιστικά. Ο Μαρξ προειδοποιούσε τη Ζασούλιτς ότι «για να σωθεί η ρωσική κοινότητα, πρέπει να γίνει μια ρωσική επανάσταση».¹⁹ Η άποψη του Μαρξ για την ιστορία δεν είναι γραμμική, αλλά μάλλον σπειροειδής: το παρελθόν δεν έχει πεθάνει, και στην πραγματικότητα δεν έχει καν παρέλθει. Εξ ου και «η επιστροφή των σύγχρονων κοινωνιών σε μια ανώτερη μορφή του “αρχαϊκού” τύπου της συλλογικής ιδιοκτησίας και της συλλογικής παραγωγής». Συνδέει έτσι τα κοινά με την κοινότητα.

Και για εμάς αυτό είναι το δίλημμα στην Παλαιστίνη. Και πάλι τα γεγονότα μας αναγκάζουν να σκεφτούμε εναλλακτικές λύσεις στην ιδιωτικοποίηση. Και πάλι αναρωτιόμαστε τι είναι ο κομμουνισμός. Για έναν ορισμό ανατρέχουμε και πάλι στον Καρλ Μαρξ που έγραψε λίγα χρόνια νωρίτερα στη Γερμανική Ιδεολογία (1845): «Ονομάζουμε κομμουνισμό την πραγματική κίνηση που καταργεί τη σημερινή κατάσταση πραγμάτων». Βάζει την πρακτική πάνω από τη θεωρία. Και το λέει αυτό σε ένα ιστορικό πλαίσιο που η μεγάλη μάζα της ανθρωπότητας έμεινε χωρίς ιδιοκτησία, φτωχή και στερημένη. Και όμως η ύπαρξή της ήταν «κοσμοϊστορική». Χρόνια αργότερα, στην Κριτική του Προγράμματος της Γκότα, που γράφτηκε το 1875 και εκδόθηκε το 1891, επέμενε ότι «κάθε βήμα πραγματικής κίνησης είναι πιο σπουδαίο από μια ντουζίνα προγράμματα».

Οι αντιδράσεις στην ατομική ιδιοκτησία δεν ξεκίνησαν με τον Καρλ Μαρξ. Είναι διαδεδομένες σε ολόκληρο τον κόσμο και η ιστορία βρίθει από αυτές. Ακολουθούν τρία παραδείγματα. Το 1794, από την παλαιότερη αποικία της Αγγλίας, την Ιρλανδία, ο William Drennan (1754-1820), που ίδρυσε τους Ενωμένους Ιρλανδούς και επινόησε την ποιητική έκφραση [για την Ιρλανδία] «το σμαραγδένιο νησί», έγραψε ως μέρος της υπεράσπισής του στις κατηγορίες για ανταρσία:

Η απόδοση της αρχαιότερης κληρονομιάς ολόκληρου του λαού σε ορισμένα μόνο πλούσια σημεία της γης προσδίδει έναν τοπικό χαρακτήρα στην ελευθερία, ασυμβίβαστο με τη φύση της: μετατρέπει τους νομοθέτες σε γεωμέτρες και τους γεωμέτρες σε νομοθέτες· επεκτείνει τις γραμμές οριοθέτησης, από τη μία πλευρά των οποίων συσσωρεύονται τα προνόμια και από την άλλη καταπατώνται τα κοινά δικαιώματα.²⁰

Ή, την εποχή του αποικισμού της Μασαχουσέτης, ο ιθαγενής ηγέτης Μασασόιτ των Γουαμπανόαγκ, ρωτούσε:

Τι είναι αυτό που ονομάζετε ιδιοκτησία; Δεν μπορεί να είναι η Γη, διότι αυτή είναι η Μητέρα μας που τρέφει όλα τα παιδιά της, τα ζώα, τα πουλιά, τα ψάρια και όλους τους ανθρώπους. Τα δάση, τα ρέματα, τα πάντα σε αυτήν ανήκουν σε όλους και είναι για να τα χρησιμοποιούν όλοι. Πώς μπορεί ένας άνθρωπος να λέει ότι ανήκει μόνο σε αυτόν;

Και έχουμε τις ερωτήσεις του George Jackson από το εσωτερικό του αμερικανικού συστήματος²¹ μαζικού εγκλεισμού: «Ποιος έχει υποφέρει τους περισσότερους θανάτους; Ποιος έχει κάνει την περισσότερη δουλειά; Τον περισσότερο χρόνο στις φυλακές (στις υψίστης ασφαλείας); Ποιος είναι ο έσχατος σε κάθε πτυχή της κοινωνικής, πολιτικής και οικονομικής ζωής;»

Όσοι επιδιώκουν τον κοινωνικό μετασχηματισμό, συχνά επιστρέφουν στη μελέτη της ζωής στον πλανήτη πριν από την ιδιωτικοποίηση της ιδιοκτησίας ή την κυριαρχία του χρήματος και της αγοράς. Η γη είναι το αρχαίο θεμέλιο της ανθρώπινης κοινωνίας και η βάση ολόκληρου του βιόκοσμου. Ούτε το κράτος ούτε το έθνος, ούτε το imperium (κυριαρχία, πόλεμος) ούτε το dominium (σύνορα, ιδιοκτησία). Αντίθετα, omnia sunt communia [όλα είναι κοινά].

Η musha’a εξελίχθηκε με την αγροτική πολιτική των γαιών μιρί των Οθωμανών, οι οποίες περιλάμβαναν το 87-90% της γεωργικής γης της αυτοκρατορίας. Το 1914, στο τέλος της οθωμανικής αυτοκρατορίας, η musha’a ανερχόταν στο 70% της συνολικής γης. Αποτελούσε το 55% της καλλιεργούμενης γης το 1922, το 46% το 1930 και το 25% στο τέλος της Βρετανικής Εντολής. Ωστόσο, μόνο το ένα πέμπτο της συνολικής γης της Παλαιστίνης είχε διαιρεθεί σε οριοθετημένα αγροτεμάχια. Το 1947 ο εβραϊκός εποικισμός αφορούσε το 8% της επιφάνειας της γης στην Παλαιστίνη. Το 1947 μόνο το 20% της γης είχε τακτοποιηθεί με τίτλους ιδιοκτησίας. Το 2017 ο σιωνιστικός εποικισμός και οι υποδομές κάλυπταν το 85% της επικράτειας.

Οι σύγχρονοι αποικιοκράτες δεν πήραν μόνο νόμους από την παλιά ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Οι στρατιωτικές αρετές εξυμνήθηκαν — η τιμή, το σθένος, η αντοχή στον πόνο, στα τραύματα, στον ακρωτηριασμό, στην τύφλωση. Κληρονομήθηκε ένα ευρύ φάσμα δόλιων στρατιωτικών τιμωριών. Ήταν μια πατριαρχική υπόθεση, που δίδασκε στους νεαρούς άνδρες και τα αγόρια πώς να πεθαίνουν, την υπακοή στο κράτος, τον βιασμό της Μητέρας Γης και τη λευκή υπεροχή — με τις αλφικές της δυνάμεις να επιδρούν στη γλώσσα, την εικονογραφία και τις δομές της γνώσης. Η «λευκότητα» γεννήθηκε στη χρωματολογία της αλχημείας ως αλφισμός. Αυτό εννοούσε ο νεαρός Μαρξ όταν έγραφε: «Για να λάβει η ανθρωπότητα άφεση των αμαρτιών της, αρκεί να τις δηλώσει ως αυτό που είναι» (1843). Η αμαρτία εδώ είναι η κλοπή της γης. Για να συγχωρεθεί αυτή η αμαρτία πρέπει να επιστραφεί η γη. Αλλά όπως είπε ο Κάλιμπαν,

Το νησί τούτο είναι δικό μου από τη Συκόραξ τη μάνα μου,

κι εσύ μου το ’χεις πάρει.

Δεν ήταν η Συκόραξ από το Λεβάντε; Αυτά είναι κατάλοιπα της μιας ευρωπαϊκής αυτοκρατορίας στην άλλη. Αλήθεια, αλλά εξίσου βασικές είναι οι γυναίκες, που με ωδίνες γεννούν τη ζωή, αυτές που διαφυλάσσουν την κοινότητα, που προστατεύουν την εστία, οι υπεύθυνες για την αναπαραγωγή του ανθρώπου.

Όταν οι Ρωμαίοι έλεγαν για τους εν μέρει ανεξάρτητους πληβείους ότι οι προλετάριοι δεν ήταν καλοί παρά μόνο για να κάνουν μωρά, μας έδωσαν τη λέξη «προλετάριος» που είναι κατανοητή σε όλο τον κόσμο. Αναφέρεται κυρίως στις γυναίκες, στις θείες και στις «θειάδες», στις γιαγιούλες και στις γιαγιάδες, στις αδελφές και στην αδελφότητα των γυναικών, την αλληλεγγύη τους. Γι’ αυτό στη Νότια Αφρική λένε «άγγιξε τη γυναίκα, άγγιξε τον βράχο». Οι γυναίκες φτιάχνουν την ανθρώπινη κοινότητα — μαγείρεμα, ασφάλεια, φροντίδα, και μνήμη. Σε οποιοδήποτε σύστημα σε ολόκληρο τον κόσμο, είτε αυτό ονομάζεται αγριότητα, βαρβαρότητα, φεουδαρχία, καπιταλισμός —οτιδήποτε—, θα βρείτε τις γυναίκες να είναι υπεύθυνες για την αναπαραγωγή του. Αυτό αληθεύει σήμερα πιο πολύ από ποτέ. Η εκτεταμένη οικογένεια, η hamula, ήταν η βάση της κοινότητας του χωριού και της musha’a.

Ο Γκάρι Φιλντς διακρίνει το imperium από το dominium, ακολουθώντας μια διάκριση που γινόταν στο ρωμαϊκό δίκαιο, όπου το imperium αναφέρεται στην εδαφική έκταση της αυτοκρατορικής κυριαρχίας και το dominium αναφέρεται στο δικαίωμα κατοχής γης εντός των συνόρων της αυτοκρατορίας. Το ένα μπήγει μια σημαία στο έδαφος, το άλλο υψώνει έναν φράχτη. Αποτέλεσμα και των δύο το φρούριο, τα σύνορα και η βία. Το imperium και το dominium μπορεί να αντιστοιχούν στη διαφορά μεταξύ ανακάλυψης και εποικισμού. Αυτό που παραλείπεται είναι η μετάβαση από το ένα στο άλλο και τα μέσα για την πραγματοποίηση αυτής της μετάβασης: ο πόλεμος, οι αρρώστιες, ο βιασμός και η αρπαγή! Κυριαρχία με το ραβδί — σύζυγοι που δέρνουν τις συζύγους τους, γονείς που δέρνουν τα παιδιά τους, αφεντικά που δέρνουν εργάτες, αφέντες που μαστιγώνουν σκλάβους, αξιωματικοί που μαστιγώνουν ναύτες κ.λπ. Οι γηγενείς, που η «ανακάλυψή» τους τόσο υμνήθηκε από τους χριστιανούς ιεραποστόλους, είναι «απόντες», δολοφονημένοι, ή αν επιβιώσουν καταντούν σκιές του εαυτού τους, αλλοτριωμένοι, δηλητηριασμένοι από το αλκοόλ, ρεζιλεμένοι, ατιμασμένοι, βιασμένοι, προορισμένοι να πεθάνουν νέοι.

Ο χριστιανικός σιωνισμός είναι τόσο παλιός όσο και ο καπιταλισμός. Χρονολογείται από τον 16ο αιώνα. Στην Αγγλία έφτασε στο απόγειό του την εποχή του Oliver Cromwell, του στρατιωτικού και πολιτικού ηγέτη της αγγλικής αστικής επανάστασης. Ο γραμματέας του Κρόμγουελ υποστήριξε ότι οι Εβραίοι έπρεπε να πάνε στην Παλαιστίνη. Την ίδια εποχή, μετά από εκατοντάδες χρόνια αποκλεισμού, ο Κρόμγουελ επέτρεψε στους Εβραίους να επιστρέψουν στην Αγγλία. Οι σχέσεις συγγένειας και το εμπόριο συνέδεαν τους Σεφαραδίτες Εβραίους από το Άμστερνταμ μέχρι τη Μεσόγειο και τον Ατλαντικό. Ο Κρόμγουελ προέβαλε τον εαυτό του ως αυτοκρατορικό ηγεμόνα έτοιμο να ανταγωνιστεί τις άλλες αυτοκρατορικές δυνάμεις — και καμία από αυτές δεν είχε τόσο μεγάλη εμβέλεια όσο η Ολλανδία. Ο Κρόμγουελ ήταν ένας αστός ηγέτης που υπέβαλε τον λαό του στον πόλεμο. Περιόρισε τα εμπόδια για την περίφραξη της γης, εισέβαλε στην Ιρλανδία, νίκησε την Ισπανία, κατέλαβε την Τζαμάικα. Και ήταν σιωνιστής. Αυτό ήταν τζιχάντ, προτεσταντικού τύπου, που έγινε στο όνομα του Γιαχβέ.

Όταν ο Όλιβερ Κρόμγουελ έκοψε το κεφάλι του βασιλιά και εγκαθίδρυσε το καπιταλιστικό κράτος, διόρισε τον Ουόλτερ Μπλιθ τοποτηρητή των δημευμένων βασιλικών κτημάτων. Ο Μπλιθ συνόψισε τα χρόνια της δήμευσης με ένα γλωσσικό τέχνασμα αντάξιο της διπλής σκέψης του George Orwell. Το 1649 δημοσίευσε το The English Improver (Ο Άγγλος βελτιωτής) και στη συνέχεια το 1652 το The English Improver Improved (Ο Άγγλος βελτιωτής βελτιωμένος), όπου συνδέει τη δήμευση, την απροκάλυπτη ληστεία και την ιδιωτικοποίηση των κοινών με την πρόοδο του ανθρώπου. Η κλοπή της γης μετονομάζεται γεωργική βελτίωση! Επομένως, οι κραυγές ενάντια σε μια τέτοια ληστεία είναι άσκοπες. Αν αντιστέκεσαι, εναντιώνεσαι στο μέλλον. Η κλοπή της γη σου είναι για το καλό σου. Αυτό το ταχυδακτυλουργικό τέχνασμα έχει αποδειχθεί απαραίτητο για την καπιταλιστική ανάπτυξη, το δόγμα της Παγκόσμιας Τράπεζας και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Ο Γκάρι Φιλντς γράφει: «Η musha’a δεν θεωρήθηκε απλώς εμπόδιο στην τοπική αγροτική ανάπτυξη και στη σιωνιστική απόκτηση γης, αλλά συμβόλιζε μια μη παραγωγική χρήση των φυσικών πόρων που δεν συμβάδιζε με τις ευρωπαϊκές έννοιες της “βελτίωσης” και της “ανάπτυξης”».

Όπως επεσήμανε ο Μαρξ, «ο Κρόμγουελ και ο αγγλικός λαός δανείστηκαν από την Παλαιά Διαθήκη τη γλώσσα, τα πάθη και τις αυταπάτες για την αστική τους επανάσταση».²² Ορισμένοι από τους στενούς συμβούλους του Κρόμγουελ ήρθαν σε επαφή με Εβραίους που ζούσαν στην Ολλανδία και τάχθηκαν υπέρ της επανεγκατάστασης Εβραίων στην Αγγλία (είχαν εκδιωχθεί από τη χώρα από τον 13ο αιώνα). Η χιλιαστική εσχατολογία (ο μεσσίας και η Δευτέρα Παρουσία), ο ιμπεριαλιστικός εμπορικός ανταγωνισμός, το δουλεμπόριο στον Ατλαντικό και ο εποικισμός του Κόλπου της Μασαχουσέτης συνδυάστηκαν. Δύο Βαπτιστές υπέβαλαν αίτηση τον Ιανουάριο του 1649 για να επιτραπεί ξανά η είσοδος των Εβραίων: «Ότι αυτό το έθνος της Αγγλίας, μαζί με τους κατοίκους των Κάτω Χωρών, θα είναι το πρώτο και το πιο έτοιμο να μεταφέρει τους γιους και τις κόρες του Ισραήλ με τα πλοία τους στη γη για την οποία έχουν λάβει υπόσχεση αιώνιας κληρονομιάς οι πρόγονοί τους, ο Αβραάμ, ο Ισαάκ και ο Ιακώβ». Ο χριστιανικός σιωνισμός είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με το αυτοκρατορικό θηρίο, από την Αγγλική Επανάσταση μέχρι σήμερα.

Εάν συγκρίνουμε, όπως ο Φιλντς, τις τρεις περιπτώσεις με τρεις «πράξεις» ενός δράματος, χάνεται η πλοκή που τις ενοποιεί. Οι «περιπτώσεις» έχουν μια πραγματική, ιστορική σχέση μεταξύ τους: οι περιφράξεις στην Αγγλία οδήγησαν στον πόλεμο και στον αποικισμό της Ιρλανδίας, καθώς και στη δημιουργία των αποικιών της Βόρειας Αμερικής, που η καθεμία τους ήταν μια ληστρική αναζήτηση νέων εμπορευμάτων και νέων μέσων απαλλοτρίωσης και υποδούλωσης της εργασίας. Όπως στην περίπτωση της Βόρειας Αμερικής ο πλούτος που δημιουργήθηκε από την εξάλειψη των εδαφών των ιθαγενών (οι σιδηρόδρομοι, οι μεγάλες πεδιάδες) οδήγησε σε μια ακόρεστη ζήτηση για πετρέλαιο, έτσι και στη Μέση Ανατολή η δίψα για πόρους ελλοχεύει πίσω από τις αδηφάγες ορέξεις (το πετρέλαιο, οι αγωγοί, ο σιωνισμός). Αυτή ήταν η αστική επανάσταση (1649), που οι συνέπειές της είναι αντίστοιχες της γαλλικής (1789) ή της ρωσικής (1917). Δεν χρειάζεται να αντικαταστήσουμε τα «στάδια» με τις «περιπτώσεις» για να λύσουμε το πρόβλημα· αντίθετα, το ζήτημα της ερμηνείας απαιτεί την κατανόηση των περιφράξεων ως αναγκαίων στοιχείων στην επέκταση του συστήματος των καπιταλιστικών σχέσεων.

Σε θεωρητικό επίπεδο, ο καπιταλισμός, η αποικιοκρατία και ο εθνικισμός είναι αλληλένδετα, παρά το γεγονός ότι ο ιμπεριαλισμός είναι εγγενής στον καπιταλισμό, ο οποίος υπακούει στον θεμελιώδη νόμο, την κινητήρια δύναμη ολόκληρου του συστήματος: «Συσσωρεύστε, συσσωρεύστε! Αυτός είναι ο Μωυσής και οι προφήτες!» γράφει ο Μαρξ. Η εθνική απελευθέρωση είναι εγγενής στην αντίσταση στην αποικιοκρατία, αν και μπορεί εύκολα να ταιριάξει, όπως έχει εξηγήσει ο Fanon, με τον καπιταλισμό.

Να πώς δημιουργείται το προλεταριάτο. Στα μέρη της Παλαιστίνης όπου κυριαρχεί η ενοικίαση από γαιοκτήμονες «οι αγρότες καλλιεργητές είναι μια αντιπαραγωγική τάξη … και σχεδόν όλοι τους χρεωμένοι», σύμφωνα με μια αναφορά στο Ταμείο Εξερεύνησης της Παλαιστίνης το 1891. Αυτό το χρέος εξαναγκάζει τον αγρότη να παραιτηθεί από τη διεκδίκηση της γης και με τον τρόπο αυτό «γίνεται Sherîk-el-Hawa (ταίρι του ανέμου)». Ας φανταστούμε μια στιγμή πώς θα μπορούσε ένας ποιητής να εκλάβει αυτό το αραβικό σχήμα λόγου. Η Μητέρα Γη έχει εκδιώξει τους αρχαίους καλλιεργητές της, που τώρα διασκορπίζονται στον κόσμο, σαν σπόροι, για να ενωθούν με διάφορους άλλους στη διασπορά της ατμόσφαιρας. Και υπάρχουν πολλοί άνεμοι που πρέπει να προσέξουμε: ο χαρματάν, που φυσάει από τη Σαχάρα στη Δυτική Αφρική· ο El Niño, που ξεσπάει από τον Ειρηνικό Ωκεανό σε τυφώνες. Η δύναμη που έχουν αυτά τα ταίρια του ανέμου θα αποτυπώνεται ανά τους αιώνες στην αγγλική πολιτιστική παραγωγή, από τις τοιχογραφίες των εστιατορίων που θυμίζουν στους πελάτες τους την πατρίδα, μέχρι τις μεγαλειώδεις εκφράσεις του ανέμου όπως στην Τρικυμία του Shakespeare ή το Μόμπι Ντικ του Herman Melville.

Οι προλετάριοι είναι πανί με πανί. Δεν έχουν γη, δεν έχουν τις σχέσεις του χωριού, δεν έχουν μέσα επιβίωσης, δεν έχουν μισθό. Γι’ αυτό ακριβώς τα ταίρια του ανέμου είναι τόσο σημαντικά: ως προλετάριοι θα φέρουν μαζί τους ακλόνητη τη musha’a. Sumud. Ο βράχος. Το να στέκεσαι με σιγουριά, ήρεμα, σταθερά — μια λέξη συγγενής με το «όρθιος», που επίσης συνδυάζει την κοινωνική αρετή με την όρθια στάση του σώματος. Όπως και η ορθότητα, συνδέεται με την αλήθεια, την τόλμη, την ακεραιότητα και τις αξίες: ποια είναι η στάση σου; Δεν είναι παρά η μετάβαση από την απαλλοτρίωση στην εκμετάλλευση. «Το σημείο εκκίνησης», όπως το αποκαλεί ο Μαρξ, του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής. Αυτό το κομμάτιασμα, ο διαχωρισμός, ο βίαιος χωρισμός, η «ανεπανόρθωτη ρήξη» ή το «μεταβολικό ρήγμα». Σε αυτή τη μετάβαση από την απαλλοτρίωση στην εκμετάλλευση, υπάρχει μια παύση. Ο Ed Emory, αφού ταξίδεψε με μετανάστες εργάτες στην Ερυθρά Θάλασσα, παρατήρησε: «Αυτοί είναι οι άνθρωποι που περιμένουν — περιμένουν τη σειρά τους, περιμένουν στην ουρά, περιμένουν μαζεμένοι σε ομάδες, περιμένουν κοιτάζοντας ανάμεσα από τις πύλες στις αποβάθρες, περιμένουν να καταδεχτεί κάποιος αξιωματούχος να προσέξει την ύπαρξή τους. Πάντα περιμένουν». Είναι, λέει, «οι άνθρωποι της γης».²³

Επιστρέφοντας στην παρούσα στιγμή στην Παλαιστίνη, πρέπει να προσθέσουμε στον τύπο «x στο τετράγωνο» (εκμετάλλευση και απαλλοτρίωση) μια σκοτεινή πλευρά σε κάθε ένα από τα μέρη του: εκμετάλλευση + εξόντωση, απαλλοτρίωση + απόσπαση. Η γενοκτονία που διαπράττουν οι σιωνιστές στη Γάζα συνδέεται με την απόσπαση γης και την εξόρυξη πετρελαίου. Το x στο τετράγωνο γίνεται x στον κύβο με την προσθήκη των «δικαιολογιών». Ο αφανισμός, η γενοκτονία, η δηλητηρίαση και η λεηλασία που διαπράττει η άρχουσα τάξη αποσιωπώνται με μια σειρά από γνωστές δικαιολογίες: οικονομική ανάπτυξη, εκσυγχρονισμός, κοινωνική βελτίωση, προσωπική ασφάλεια και θρησκευτική σωτηρία. Κάθε μία από αυτές τις δικαιολογίες έχει τη γλώσσα της, τη στρατιωτικοποίησή της, τον ακαδημαϊκό της εξοπλισμό, τον ρατσισμό και την πολιτική της. Όπως όλες οι δικαιολογίες, εκ πρώτης όψεως φαίνονται αληθοφανείς, ακόμη και φυσιολογικές, μέχρι που ξεπροβάλλουν οι σκιές τους, όπως στον πόλεμο της Γάζας, ορατές απ’ όλο τον κόσμο. Το παγκόσμιο σύστημα της αυτοκρατορίας, του πολέμου και της υποδούλωσης έχει οδηγήσει σε ένα πλανητικό σύστημα πλημμυρών, πυρκαγιών, δηλητηρίων και ασθενειών. Δεδομένων αυτών των πολλαπλών καταστροφών, δεν έχουμε να περιμένουμε παρά μόνο τον αφανισμό των φυσικών συστημάτων της Γης.

Αν και ο προφήτης Μιχαίας υποσχέθηκε στον καθένα μας μια συκιά (Μιχαίας 4:4), ας αφήσουμε τις αρχαϊκές προφητείες και ας κλείσουμε με μια θεραπευτική ετυμολογική νότα. Η Γάζα ήταν κέντρο κλωστοϋφαντουργίας και έδωσε το όνομά της σε ένα πολύ χρήσιμο ύφασμα: τη γάζα, ένα βαμβακερό, μεταξωτό ή λινό ύφασμα με αραιή ύφανση, που χρησιμοποιείται ως επίδεσμος για πληγές χάρη στην ικανότητά της να απορροφά το αίμα και να εμποδίζει την περαιτέρω απώλειά του.

Έχουμε ξεπεράσει το σημείο χωρίς επιστροφή. Ωστόσο, βρισκόμαστε σε ένα σημείο καμπής. Οι David Graeber και David Wengrow γράφουν: «Ζούμε σε αυτό που οι Έλληνες ονόμαζαν Καιρός —η κατάλληλη στιγμή— για μια μεταμόρφωση των θεών, δηλαδή των θεμελιωδών αρχών και συμβόλων».²⁴ Αυτοί οι χρονογράφοι των πρώτων ή αρχαιότερων παγκοσμίως ανθρώπινων κοινωνικών σχηματισμών ονομάζουν αυτή τη στιγμή «κατάλληλη», τη στιγμή της μετάβασης σε έναν άλλο κοινωνικό σχηματισμό. Ο έμφυλος, ρατσιστικός, ιμπεριαλιστικός καπιταλισμός έχει καταστρέψει τα πάντα — σχεδόν τα πάντα. Ποιος, ποια ή τι ανάμεσά μας θα επιφέρει την απαιτούμενη μεταμόρφωση;

Για να απαντήσουμε σε αυτή την ερώτηση δεν χρειάζεται να επιστρέψουμε στην αυγή των πάντων. Η musha’a της Παλαιστίνης μπορεί να αποτελέσει οδηγό στη μετάβασή μας από έναν καταστροφικό κόσμο και μια καταστροφική προοπτική σε κάτι άλλο: στην κοινότητα και τα κοινά. Και η σχέση τους; Θυμόμαστε την απάντηση του Μαρξ στη Βέρα Ζασούλιτς: «Δεν πρόκειται πλέον για ένα πρόβλημα που πρέπει να λυθεί, αλλά απλώς για έναν εχθρό που πρέπει να συντριβεί».

[Ευχαριστίες: Ευχαριστώ τον Andrej Grubačić που με κάλεσε να γράψω αυτό το κείμενο για το The Journal of World-Systems Research και ευχαριστώ τον Jeff Clark, τον Joe Summers, τη May Seikaly, τη Μικαέλα Μπρέναν και τη Σίλβια Φεντερίτσι για την κριτική τους ενθάρρυνση.]

*Ο Peter Linebaugh είναι ιστορικός και μέλος της συλλογικότητας Midnight Notes. Συγγραφέας των The London Hanged (1991), The Many-Headed Hydra: the Hidden History of the Revolutionary Atlantic (2001, μαζί με τον Marcus Rediker), Magna Carta Manifesto (2008) και Red Round Globe Hot Burning (2019).

1. Gene Ray, After the Holocene, the Commons (Νέα Υόρκη: Autonomedia, 2024). Βλ. ειδικότερα, Silvia Federici, Re-Enchanting the World: Feminism and the Politics of the Commons (Όουκλαντ: PM Press, 2019).

2. Michael Hudson, The Lost Tradition of Biblical Debt Cancellation (Νέα Υόρκη, 1993).

3. Quarterly Statement – Palestine Exploration Fund (1891).

4. Βλ. Lewis Hyde, Common As Air: Revolution, Art, and Ownership (Νέα Υόρκη, 2010).

5. Andro Linklater, Owning the Earth (Λονδίνο: Bloomsbury, 2013).

6. John Bellamy Foster, The Return of Nature: Socialism and Ecology (Νέα Υόρκη: Monthly Review, 2020), σ. 113.

7. (Σ.τ.μ.) Οι κρατικές γαίες (μιρί – miri) προέρχονταν από τις κατακτήσεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αλλά τα δικαιώματα χρήσης τους ανήκαν σε χωρικούς της κάθε περιοχής.

8. Amos Nadan, “Colonial Misunderstanding of an Efficient Peasant Institution: Land Settlement and Musha’a Tenure in Mandate Palestine, 1921-1947”, Journal of Economic and Social History of the Orient, τ. 46, αρ. 3 (2003).

9. Salim Tamari, “Archaeology, Historical Memory, and Peasant Resistance: The Gezer Excavations at Abu Shusha”, Jerusalem Quarterly 91 (2022), σ. 9.

10. Noura Alkhalili, “Enclosures from Below: The Musha’a in Contemporary Palestine”, Antipode, τ. 49, αρ. 5 (2017). Ως γεωγραφικός προσδιορισμός της ανατολικής Μεσογείου, ο όρος «Λεβάντε» προέρχεται από τη γαλλική λέξη για το «σήκωμα» (την ανατολή) του ήλιου (levant), και κάποτε χαρακτήριζε επίσης στη δυτική Ευρώπη ένα δικαίωμα βόσκησης σε κοινές γαίες, μέρα και νύχτα, που ονομαζόταν «levant et couchant».

11. (Σ.τ.μ.) Νησί της Χελώνας (Turtle Island) ονομάζουν τη Βόρεια Αμερική (ή ολόκληρη τη Γη) ορισμένοι ιθαγενείς λαοί της. Το όνομα σχετίζεται με έναν κοσμογονικό μύθο, κοινό σε ιθαγενείς λαούς των βορειοανατολικών περιοχών της Βόρειας Αμερικής.

12. Les Levidow, “Holding the Green Line: Israeli Ecological Imperialism”, Midnight Notes Collective, New Enclosures (1990), σσ. 25, 26.

13. Gary Fields, Enclosure: Palestinian Landscapes in a Historical Mirror (Καλιφόρνια, 2017).

14. Ernest Dowson, An Inquiry into Land Tenure and Related Questions: Proposals for the Initiation of Reform (Λονδίνο, 1931).

15. Linda Quiquivix, “When the Carob Tree was the Border: On Autonomy and Palestinian Practices of Figuring it Out”, Capitalism Nature Socialism, τ. 24, αρ. 3 (2013).

16. (Σ.τ.μ.)Right to roam: Εθιμικό δικαίωμα στην ελεύθερη πρόσβαση σε βουνά, δάση, χερσότοπους, παραλίες και άλλες εκτάσεις δημόσιες ή ιδιωτικές, χωρίς την άδεια των ιδιοκτητών.

17. Gary Fields, Enclosure, ό.π.

18. (Σ.τ.μ.) Haudenosaunee σημαίνει «άνθρωποι του μακρού σπιτιού». Έτσι αυτοονομαζόταν ο ιθαγενής λαός που οι αποικιοκράτες αποκάλεσαν Ιροκουά.

19. Karl Marx – Vera Zasulich Correspondence 1881 [Μεταφρασμένα στα ελληνικά από τον Θανάση Γκιούρα τα προσχέδια των επιστολών και η τελική επιστολή του Μαρξ στη Βέρα Ζασούλιτς, στο περ. Ουτοπία 94 (2011), σσ. 163-214].

20. Seamus Deane κ.ά, The Field Day Anthology of Irish Writing (1991), τ. iii, σ. 323.

21. (Σ.τ.μ.) Στο πρωτότυπο: “Amerikkkan system”, μια αναφορά στην ισχυρή επιρροή της Κου Κλουξ Κλαν.

22. Karl Marx, The 18^th Brumaire of Louis Bonaparte (1852) [Η 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη, μτφρ. Φ. Φωτίου, Αθήνα: Θεμέλιο, 1986].

23. Ed Emory, “Some Photographs that I was Not Able to Take: Egypt and the Red Sea”, Midnight Notes Collective, New Enclosures (1990), σ. 28.

24. David Graeber και David Wengrow, The Dawn of Everything (2021), σ. 524 [Η αυγή των πάντων, μτφρ. Χριστόδουλος Λιθαρής, Αθήνα: Διόπτρα, 2023].

1

τζετ λαγκ από το Βερολίνο //

Ο κομμουνισμός δεν οργανώνεται. Τελεία. Η διατύπωση αυτή δεν εμπεριέχει κανένα πεσιμισμό και καμία νεφελώδη ματαιοδοξία περί ενός ρομαντικού αυθορμητισμού –ή στη γλώσσα των πολιτικών κύκλων, ριζοσπαστικού αφορμαλισμού– που θρυμματίζεται στο φως της μέρας τη στιγμή της άρθρωσής του. Ο κομμουνισμός δεν είναι παρά ένα ηθικό δια-κύβευμα. Είναι αυτό που δια-κυβεύεται, που παίζεται δηλαδή σε κάθε κατάσταση. Αποτελεί μία σχέση με ένα κομμάτι του εαυτού μας που τίθεται υπό χρήση, που μεταπλάθει και μεταπλάθεται στους κόλπους ενός ευρύτερου πλαισίου· ενός εδάφους, μίας γλώσσας, μία φιλίας, στις χειρονομίες μεταξύ των ερωτευμένων, στη διάρρηξη που συντελείται όταν δύο ή περισσότερα σώματα δεν έχουν τίποτα κοινό. Γι’ αυτό και δεν έχει ανάγκη από κανέναν επιθετικό προσδιορισμό, από κανένα όνομα, μείζον ή ελάσσον, από μπαμπά και από μαμά· δεν ξέρει παρά από μοναδικότητες που διανοίγονται στην πολλαπλότητά τους και από πολλαπλότητες που διέρχονται σε διαδικασίες μοναδικοποίησης. Ο κομμουνισμός βρίσκεται πάντα-και-ήδη, εδώ, και αναμένει να οικοδομηθεί. Με άλλα λόγια, υπάρχουν τρόποι αναδοχής του κομμουνισμού, και άρα τρόποι για να οργανωθούμε ώστε να τον αναδεχτούμε. Πράγμα που σημαίνει: ώστε να εγκαταλείψουμε τις εαυτές και εαυτούς μας στο γίγνεσαι των ποικίλων κόσμων που κατοικούμε, οι οποίοι, με τη σειρά τους, έλκονται, τέμνονται και συγκρούονται. Συνοπτικά, είτε το ξέρουμε είτε όχι δεν κάνουμε τίποτα άλλο παρά να αναζητούμε μέσα ώστε να αφεθούμε στην πειραματική διαδικασία του κομμουνισμού, ο οποίος δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα καθαρό μέσο.

Ο κομμουνισμός είναι αυτό που μας υπερβαίνει και που ταυτόχρονα εντοπίζεται σε κάθε επιμέρους σημείο και δεσμό που τον συνέχει.

Συνεπώς, ο κομμουνισμός είναι αυτό-που-έρχεται και γι’ αυτό δεν χωράει σε κανέναν ορισμό.

\

Σίγουρα προκαλεί έκπληξη το να παρατηρείς μία σειρά από ανθρώπους από διάφορες χώρες να συζητάνε σοβαρά για το αδιέξοδο που αποτελεί η Αριστερά –και όταν λέμε Αριστερά εννοούμε το σύνολο των καθιερωμένων κινηματικών πρακτικών όχι μόνο του εξω-κοινοβουλευτικού αλλά και του αντιεξουσιαστικού χώρου– και να δηλώνουν αποφασισμένες και αποφασισμένοι να τελειώνουν μαζί της. Να διαπιστώνουν πως η επαναστατική παράδοση απαιτεί τη μελέτη και την προσοχή μας, αλλά και να παραδέχονται ταυτόχρονα πως το συντακτικό και η γραμματική της δεν επαρκούν για να σταθούμε στο ύψος των διακυβευμάτων της εποχής. Να θέτουν, τέλος, στο επίκεντρο της συζήτησης την ηθική (ethics) και τη διαμόρφωση μίας γλώσσας και πρακτικής που θα εκφέρονται και θα διεξάγονται υπό αυτούς του όρους.

Ίσως είναι περίεργο το να τα συζητά κανείς όλα αυτά στην Ελλάδα. Σε αυτή τη χώρα, που όλες κάποια στιγμή έχουμε ακούσει την πομπώδη διατύπωση τού «εγώ στη συνέλευσή μου..» ή την παραδοχή «σαν πολιτικό υποκείμενο θεωρώ..» ή, τέλος, το απηυδισμένο παράπονο «να τα πεις αυτά στη συνέλευση». Πώς να κατανοήσουμε άραγε το ότι δεν χρειάζεται να ανήκουμε στην ίδια πολιτική ομάδα ή συλλογικότητα για να οργανωθούμε; Τι να σημαίνει άραγε εδώ το να μιλάμε για το εμείς μιας θέσης και όχι μιας ομάδας, ενός πολιτικού υποκειμένου. Το ότι δεν αποτελούμε παρά έναν αστερισμό, μια συν-αστρία που ο κοινός της τόπος διακλαδώνεται και εκδηλώνεται διαφοροποιημένα;

Πολλοί από εμάς έχουμε βρεθεί στις εκκωφαντικές σιωπές των (γενικών) συνελεύσεων και στις πολιτικές εκδηλώσεις όπου ο ήχος ενός αναπτήρα ή ενός λαρυγγιού που ρουφάει μπύρα διαλύει την ατέρμονη σιωπή. Στις τελετουργίες του ριζοσπαστικού posturing που σκοτώνει την επιθυμία την ίδια στιγμή που θεωρεί πως εντατικοποιεί την κυκλοφορία της. Έχουμε, ακόμη, δει την κριτική πλευρά του κινήματος να οργανώνει την κατανομή της έλλειψης και να επιχειρεί μανιωδώς να την φτιάξει (ή να φτιαχτεί;) ακόμα και όταν ευαγγελίζεται πως η επαναστατική θεωρία είναι εχθρός κάθε επαναστατικής ιδεολογίας, και το γνωρίζει.

Συνεπώς, το ζήτημα δεν είναι να καταγγείλουμε τα κακώς κείμενα ενός κινήματος. Ή να φωνάξουμε απλώς έξοδος, λιποταξία. Το ζήτημα είναι να κατανοήσουμε τη λειτουργία των μηχανισμών που το συνέχουν και το οδηγούν σε επαναλαμβανόμενα αδιέξοδα, ώστε να τα απενεργοποιήσουμε. Εν προκειμένω κάνουμε λόγο για όλα τα επίπεδα, για όλες τις στοιβάδες που το απαρτίζουν: υλικό, οργανωσιακό, συναισθηματικό, κοινωνικό, πολιτισμικό. Κάπως έτσι αντιλαμβανόμαστε την πρακτική της απόδρασης.

Αν υπάρχει μία αποσυντακτική ή αποσυντάσσουσα τάση αυτή δεν θέλει να οικειοποιηθεί, να καταλάβει, να πάρει, αλλά να θέσει υπό χρήση, να χρησιμοποιήσει. Να μετασχηματίσει και να μετασχηματιστεί. Γι’ αυτό και δεν επιθυμεί να συγκροτήσει κάτι Νέο, αλλά να κινηθεί στρατηγικά στους κόλπους της κατάστασης και να ροκανίσει τις επιφάνειες.

Πρόκειται, λοιπόν, για ένα con-juration, για έναν όρκο από κοινού που δόθηκε στο ΜΗ-Συνέδριο.

Και έτσι ξαναγυρνάμε στην αρχή.

What's the world for?

[…]

Find me involved in the world
All these fast talkers are trying to take hold of the world
Thoughtless remarks and bold suppositions
I'm sick of their mission
Stop solving the world and start listening.

θ.

Πολιτική - Μη πολιτική – Ηθική (Ethics)

Λοιπόν, η κατάσταση είναι, την ίδια ακριβώς στιγμή, απλή και καταθλιπτική : από τη μια πλευρά, βιώνουμε έναν αυταρχικό σχηματισμό δίχως προηγούμενο, την εγγύτητα του  πολέμου ως μέσου πολιτικής, μια απροσδόκητη φυλετικοποίηση και την άνοδο ενός οικολογικού καθεστώτος συσσώρευσης. Ωστόσο, δεν βιώνουμε την αντίθεση, αλλά μάλλον μια εθελοδουλία, ακόμα κι από την αριστερά, που καθιστά αυτές τις διαδικασίες κατ' αρχάς δυνατές .Σε τέτοιο βαθμό πλέον, που  καθιστούν την αριστερά ουσιαστικά ανύπαρκτη, και, σε κάθε περίπτωση, οι εξεγέρσεις και οι αντιθέσεις ενάντια στην ρημαγμένη πραγματικότητα μπορούν να βρεθούν σε εντελώς άλλα  μέρη. Σημαίνει αυτό το τέλος της πολιτικής ως προσπάθεια διαμόρφωσης της κοινωνίας και της ιστορίας; Ας μην παρεξηγηθούν οι προθέσεις μας: Δεν αντιλαμβανόμαστε αυτή την προσπάθεια με την έννοια ενός φιλελεύθερου, δημοκρατικού μοντέλου διαπραγμάτευσης. Ουδέποτε συνέβη κάτι τέτοιο. Ακόμη και η Πόλις μπορούσε να παρουσιάσει τις διαπραγματευτικές της διαδικασίες ως πολιτισμό μόνο αποκλείοντας τους βαρβάρους. Αλλά η πολιτική δεν φαίνεται  να υπάρχει πια ούτε ως ταξική πάλη, ούτε καν ως οργισμένη αντιπολίτευση εναντίον εκείνων που βρίσκονται στην εξουσία. Μόνο ως οργή ενάντια στην πραγματικότητα, ως δυστοπική εξέγερση που δεν φτάνει ποτέ στο σημείο της διακοπής. Αλλά ας μην ξεκινήσουμε με το ερώτημα ποια είναι η θέση μας σε αυτές τις εξεγέρσεις - αυτό θα ήταν ένα παλιό αριστερό ερώτημα. Απεναντίας, ας αναρωτηθούμε πού μπορούμε να βρούμε τη θέση μας στον κόσμο.

Πού θέλουμε να αγωνιστούμε;

Ως εκείνοι που ζουν στο κέντρο της εξουσίας αλλά θέλουν να την ανατρέψουν; Οι βάρβαροι ήταν οι αποκλεισμένοι μέσα στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και οι αποκλεισμένοι στα όρια της αυτοκρατορίας. Μήπως σημαίνει να αναζητήσουμε έναν από αυτούς τους τόπους, να γίνουμε βάρβαροι στην αντιπαράθεση μας με έναν πολιτισμό που είναι πιο ολοκληρωτικός από ποτέ; Αλλά πού είναι αυτοί οι τόποι; Ο τόπος μιας πολιτικής θεωρείται δεδομένος, είναι αυτοί οι τόποι όπου η εξουσία συναντά την οργή; Είναι οι τόποι της συμβολικής αντιπαράθεσης στο δρόμο, στα εργοστάσια της παγκόσμιας καταστροφής, στους τόπους της υποτιθέμενης συνωμοσίας της κυριαρχίας; Ή μήπως βρίσκουμε αυτούς τους τόπους μόνο όταν δεν αξιώνουμε  πλέον να γνωρίζουμε πού βρίσκονται και ποιοι συναντιούνται σε αυτούς; Είναι τόποι  προσβάσιμοι ή  εντελώς απρόσιτοι στην άλλη άκρη του κόσμου, και τους οποίους, ωστόσο, θα μπορούσαμε ή θα έπρεπε να τους κάνουμε δικούς μας τόπους;

Πώς θέλουμε να πολεμήσουμε;

Υπάρχουν αυτοί που δεν περιγράφουν πλέον τις μορφές αγώνα του μέλλοντος ως πολιτική, αλλά ως «ηθική της συνέπειας» (Ethik der Beständigkeit). Αυτοί που βλέπουν το επαναστατικό γίγνεσθαι στην ανάδυση μιας ηθικής που μας επιτρέπει να κάνουμε κομμάτια την εξουσία με κάθε πράξη, όσο καθημερινή κι αν είναι, και να χτίσουμε μια συνύπαρξη χωρίς εξουσία. Μια τέτοια πολιτική ηθικής θεμελίωσης, της «ανθρώπινης συνέργειας», όπως αναφέρει το Μανιφέστο Συνωμοσίας για τους Ζαπατίστας, θα μπορούσε να γίνει η αντιτιθέμενη μορφή απέναντι σε μια κυβερνητική υπερίσχυση της κυριαρχίας, η οποία μας αντιλαμβάνεται ως καθαρή πληροφορία και που επιθυμεί να επικυριαρχήσει πάνω μας μέσω της μαθηματικοποίησης, μέσω των αλγορίθμων. Μια τέτοια πολιτική μπορεί επίσης να γίνει κατανοητή ως αποθεσμοποίηση/αποσύνταξη [destitution], δηλαδή ως αποσύνταξη της εξουσίας μέσω της ανάδυσης μιας εντελώς διαφορετικής μορφής ζωής. Όμως, εδώ πρόκειται για την κατανόηση μιας μορφής ζωής που καθορίζει όλη τη ζωή και δεν θα μπορούσε σε καμία περίπτωση να περιοριστεί σε επιμέρους υπάρξεις κ.λπ. Καταστροφή και  κατασκευή συμβαδίζουν μαζί της, συμπεριλαμβανομένων των μορφών εξέγερσης. Ωστόσο, δεν πρέπει να συγχέεται με την Εξεγερσιακή πρόταση, η οποία αντιλαμβάνεται την πολιτική ως αυτοοργάνωση ομάδων συγγένειας αντιμέτωπων με ένα γεγονός. Η απόκριση των δύο αυτών προτάσεων είναι διαφορετική, ιδίως στο ζήτημα του κόμματος. Και έπειτα υπάρχουν τα μη-κινήματα, που έδωσαν το όνομά τους σε αυτό το συνέδριο.

Στρατηγικά ακόμα πιο περιορισμένα από τις δύο προαναφερθείσες μορφές εξέγερσης και επανάστασης, αποτελούν την περιγραφή ενός φαινομένου της εποχής μας. Είτε πρόκειται για τα Κίτρινα Γιλέκα, είτε για την εξέγερση στη Χιλή, είτε για τις διαδηλώσεις για τη δολοφονία του Τζορτζ Φλόιντ, οι εξεγέρσεις της εποχής μας ξεφεύγουν από κάθε λογική αντιπροσώπευσης και κλασικής οργάνωσης. Αποτελούν τον τόπο μιας ανασύνθεσης ή επανεφεύρεσης ταυτοτήτων, ατομοποιημένων από τον νεοφιλελεύθερο καπιταλισμό, αυτό που οι Endnotes αποκαλούν σύγχυση ταυτοτήτων στο κείμενό τους «Εμπρός βάρβαροι»[1]. Οι ταυτότητες αυτές συναντώνται στη βάση μιας κοινής εμπειρίας (πείνα, αστυνομική βία, αποκλεισμός, περιφρόνηση, ...) που διαρρηγνύει τα όρια των αντίστοιχων ταυτοτήτων τους, παραμένοντας εντούτοις στο δικό τους πλαίσιο αναφοράς. Με αυτή την έννοια, αναδεικνύουν την κρίση νομιμοποίησης και αντιπροσώπευσης (όπως για παράδειγμα, την παρακμή της εργατικής τάξης από τη δεκαετία του 1970, και έκτοτε, της οποίας η απουσία δυνατοτήτων ταυτοποίησης, παραπέμπει εξίσου στην παρακμή των οικονομικών σχέσεων που τη συνοδεύουν) και ταυτόχρονα τις ξεπερνούν, δίχως, την ίδια στιγμή, να είναι σε θέση να ανατρέψουν τους συσχετισμούς. Ακριβώς επειδή παραμένουν συνδεδεμένες με το πλαίσιο αναφοράς της ταυτότητας, υπόκεινται στα όριά του: παρά την εμπειρία της κοινότητας κατά τη διάρκεια του αγώνα, η ατομοποίηση δεν μπορεί να ξεπεραστεί οριστικά, και παρά την ικανότητα σχηματισμού μιας αρνητικής ενότητας ενάντια στο κράτος, ο κατακερματισμός σε άτομα αποτρέπει την ανάπτυξη μιας θετικής πολιτικής δύναμης. Το Endnotes, επισημαίνει σωστά, ότι η πολιτική επιστρέφει δυναμικά στην κλασική μορφή εχθρότητας και διαίρεσης και επομένως δεν μπορεί να είναι παρά η υποκειμενική έκφραση μιας γενικής αποδιοργάνωσης των καπιταλιστικών σχέσεων.

Τι θα μπορούσε λοιπόν να είναι η πολιτική;

Στην εποχή της κυβερνολογικής και του κυβερνητικού [cybernétique] καπιταλισμού, το ζήτημα της πολιτικής είναι επίσης το ζήτημα των υποδομών. Υποδομών της κυριαρχίας ή υποδομών της ζωής; Ζούμε σύμφωνα με την τεχνολογική αισιοδοξία της 2ης Διεθνούς [2] θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί, ότι εξακολουθούμε να ζούμε σύμφωνα με την πίστη στην πρόοδο της νεωτερικότητας. Παρά την καπιταλιστική υπεραφθονία που βιώνουμε καθημερινά, το παρόν είναι μονίμως εγκατεστημένο ενώπιον της καταστροφής. Γνωρίζουμε, λοιπόν, ότι στο μέλλον δεν μπορούμε να περιμένουμε σωτηρία από την τεχνολογία. Ωστόσο, χωρίς τεχνολογία είναι αδύνατο να ζήσουμε. Ποιες τεχνολογίες να μάθουμε, ποιες να ξεμάθουμε, ποιες να καταστρέψουμε;

Αντιμέτωποι με μια εξουσία χωρίς κυρίους, η πολιτική (αν πιστεύουμε ότι μπορούμε να σώσουμε αυτή την έννοια χωρίς να παραστρατήσουμε) είναι επίσης το ζήτημα της υποκειμενοποίησης με την ιδιότητα των δούλων. Επομένως, Επιτίθεμαι στην εξουσία, σημαίνει επίσης επιτιθέμεθα στους ίδιου μας τους εαυτούς· αλλά πώς να φέρουμε εις πέρας μια αυτό-καταστροφή δίχως να καταστρέψουμε τον εαυτό μας; Ένα πράγμα είναι βέβαιο: οποιαδήποτε μορφή πολιτικής, αντιπολιτικής ή ηθικής και αν προτείνουμε, πρέπει να απορρέει από εμάς τους ίδιους και να αποβλέπει σε εμάς τους ίδιους. Πώς μπορούμε όμως να μην πέσουμε στην παγίδα της ηθικοποίησης της πολιτικής από τη μια πλευρά, και, από την άλλη, να μην χάσουμε από τα μάτια μας τις παγκόσμιες σχέσεις εξουσίας;

Με ποιον θέλουμε να πολεμήσουμε;

Αν αντιλαμβανόμαστε την πολιτική ως μια πολιτική της ηθικής συνέπειας, ως μια κατασκευή ανθρώπινων σταθερών, ως αποσύνταξη της εξουσίας ή ως συνωμοτική εξέγερση, τότε — ακριβώς όπως για τους τόπους των αγώνων μας— τίθεται το ζήτημα των συνεργών μας στους αγώνες. Η πόλις, οι πολίτες, ποτέ δεν υπήρξαν, το κόμμα και οι παρτιζάνοι του ανήκουν στην ιστορία. Οπότε οφείλουμε να αναζητήσουμε αυτούς που δεν αντιπροσωπεύουν τίποτα, που δεν εκπροσωπούν κανέναν. Εκτός ίσως από το δικό τους θυμό, τη δική τους θέληση να αποθεσμοποιήσουν την εξουσία και τη δική τους φαντασία, τη θέλησή τους να ζήσουν. Επομένως, δεν αναζητούμε ένα οποιοδήποτε πολιτικό υποκείμενο, ούτε  το προλεταριάτο, ούτε το πρεκαριάτο. Δεν εναποθέτουμε τις ελπίδες μας στους αγώνες των μεταναστών, ούτε στη νεολαία. Ανάμεσα σε όλους αυτούς τους αγωνιστές, θα πρέπει να ποντάρουμε στη συνάντηση με εκείνους που, μέσα από τους αγώνες, θα γίνουν αυτοί που όλοι αναζητούμε. Θα είναι ένας μακρύς δρόμος.

Επανάσταση και νίκη

Αν ξεπεράσουμε τη σχέση μεταξύ συντακτικής και συντεταγμένης εξουσίας, αν δεν επιδιώκουμε να αποκτήσουμε την εξουσία —είτε με την έννοια της δικτατορίας (του προλεταριάτου) είτε της δημοκρατίας (των συμβουλίων ή της αστικής τάξης)— τι απομένει; Και αυτό με διπλή έννοια: τι απομένει να γίνει και τι απομένει από την πιθανότητα της επανάστασης; Τι σημαίνει να νικήσουμε;

Μπορεί να μας θεωρήσετε μεγαλομανείς που θέτουμε το ερώτημα της νίκης σε μια κατάσταση ιστορικής αδυναμίας. Αλλά μας φαίνεται απαραίτητο για να μπορέσουμε να κρίνουμε τι είναι σωστό να πράξουμε. Και πολύ περισσότερο επειδή θέλουμε ακόμα να νικήσουμε.

Παρ' όλα αυτά, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα πρόβλημα: «Να κοινοποιήσουμε μια επαναστατική στρατηγική και να μην μπορούμε να την εφαρμόσουμε ή να μην την αποκαλύψουμε και να περιοριστούμε απλώς στο να εκθέσουμε, αναλύσεις και ιστορίες;».[3] Δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα περισσότερο από μεθοδολογικούς προβληματισμούς ώστε να χρησιμεύσουν στη δημιουργία δυνάμεων ικανώς να αναπτύξουν, να μεταφέρουν και να εφαρμόσουν τις απαραίτητες επαναστατικές στρατηγικές. Είναι ακριβώς αυτοί οι μεθοδολογικοί προβληματισμοί που θέλουμε να μοιραστούμε μαζί σας. Για να το κάνουμε αυτό, θέλουμε πρώτα να σας μιλήσουμε για εμάς και για τον κόσμο. Χωρίς μια κοινή γλώσσα, δεν μπορεί να υπάρξουν ταραχές, εξέγερση, επανάσταση. Και χωρίς επανάσταση, δεν υπάρχει κοινή γλώσσα. Επομένως, η κατανόηση δεν μπορεί παρά να είναι μια απόπειρα, που ενδεχομένως να σκοντάφτει συνεχώς και να παραμένει περιορισμένη, στην οποία ωστόσο σας καλούμε να λάβετε μέρος.

[1] Στους παρακάτω συνδέσμους μπορείτε να βρείτε το αγγλικό πρωτότυπο και την ελληνική μετάφραση

https://endnotes.org.uk/posts/endnotes-onward-barbarians

https://yfanet.espivblogs.net/files/2022/12/BARBARIANS-2022-06-26-FRIX-1.pdf

[2] Με αυτό εννοούμε την τεχνολογική αισιοδοξία που ενυπάρχει στην πίστη στην πρόοδο - ότι η τεχνολογική πρόοδος θα μας έφερνε αναπόφευκτα πιο κοντά στην απελευθέρωση και τον κομμουνισμό - η οποία εκφράστηκε στις ιδέες της έντονα σοσιαλδημοκρατικής Δεύτερης Διεθνούς από το 1889 έως το 1914 και ήταν ο κανόνας στο εργατικό κίνημα της εποχής.

[3 ]Μανιφέστο Συνομωσίας σ. 352, της γαλλικής έκδοσης, σελ 380  της ελληνικής.

Παράρτημα κειμένων:

Moses Dobruška: Πώς άρχισαν όλα. Οι θέσεις του Στρασβρούργου

https://hangovertheory.substack.com/p/moses-dobruska

Michele Garau: The Strategy of Separation

https://illwill.com/separation#fn9

Mikkel Bolt Rasmussen: The Movement of Refusal

https://illwill.com/the-movement-of-refusal

«Κατοικείστε σε μία ήρεμη και ζωντανή οικο-γειτονιά»

Φωτογραφία που τραβήχτηκε κατά τη διάρκεια της πυρκαγιάς που ξέσπασε στο εργοστάσιο της εταιρείας Lubrizol στη Ρουέν της Γαλλίας το 2019. Η εταιρεία Lubrizol παράγει εξειδικευμένα χημικά.

Τα προηγούμενα Bulletins του Non-Kongress μπορούν να βρεθούν μεταφρασμένα στους συνδέσμους που ακολουθούν:

Ανακοίνωση no. 01 | Bulletin no. 01 | Bulletin no. 02

Bulletin no. 03

Οικολογία και οικονομία

Ειλικρινά, όποιος δεν ένιωσε τουλάχιστον ένα ψήγμα κρυφής χαράς με τη μη προγραμματισμένη παύση της παραγωγής στο εργοστάσιο της Tesla πρέπει να βρίσκεται βαθιά χωμένος σε κάποιο βούρκο της προπαγάνδας. Είτε στον σοσιαλιστικο-εργασιακό φετιχισμό που προσιδιάζει στο περιοδικό Jacobin, είτε στον πρασινο-ηλεκτρικό, ο οποίος δε θα τολμήσει να κοιτάξει στα βάθη ενός ορυχείου λίθιου, ενόσω τα ποσοστά CO2 βρίσκονται σε κατάλληλα επίπεδα. Σε κάθε περίπτωση, πολύ περισσότερο και από την έκταση της ζημίας ένα πράγμα φαίνεται αξιοθαύμαστο σε εμάς, το βάθος και η μη συμβιβασμένη φύση της επίθεσης, σε συνδυασμό με τη δημοσιευμένη ανακοίνωση. Δεν έχει να κάνει με τη διαπραγμάτευση με κάποιον φορέα σχετικά με την εξάπλωση των δυνατοτήτων της παραγωγής ή με τους περιβαλλοντικούς περιορισμούς, και επομένως δεν απαιτεί «την άσκηση πίεσης στους δρόμους» ή το να καταστούν ορατά τα αιτήματα των κινημάτων, κάτι που φαίνεται να αποτελεί το κύριο πολιτικό περιεχόμενο του κλιματικού ακτιβισμού στη Γερμανία και παγκοσμίως. Αντιθέτως, έχει να κάνει με το να καταστρέψουμε αυτό που μας καταστρέφει. Τόσο απλό και τόσο δύσκολο. Δεν πιστεύουμε πως η θεωρία μπορεί να αντικαταστήσει την πράξη. Πιστεύουμε, όμως, ότι απαιτείται μία θεωρία που θα είναι ριζοσπαστική, ασυμβίβαστη και θα έχει βάθος. Για να σκάψουμε βαθύτερα από τον πράσινο καπιταλισμό της Tesla πρέπει να ασχοληθούμε με την έννοια της οικολογίας.

Η εποχή της οικολογίας

Έχουμε την εντύπωση πως βρισκόμαστε σε μία εποχιακή καμπή. Ο κόσμος του μεταμοντέρνου ύστερου καπιταλισμού αποχαιρετά προηγούμενους κοινωνικούς σχηματισμούς και διανοίγει νέες δυνατότητες για την καπιταλιστική παραγωγή υπερ-αξίας. Έχει ήδη παρθεί η απόφαση για μία νέα εποχή; Παρά τις αδρανείς δυνάμεις του παλαιού κόσμου, υπάρχει ήδη ένας ορατός ορίζοντας που θα μπορούσε να αλλάξει το προσωπείο της υφιστάμενης πραγματικότητας; Από τη μία πλευρά, οι αναμενόμενες καταστροφές και η κατάρρευση διαφαίνονται στον ορίζοντα αλλά την ίδια στιγμή τα νέα, ακμάζοντα πεδία ενός βιώσιμου, καλλιεργημένου, πράσινου, ψηφιοποιημένου κόσμου του εκσυγχρονισμένου καπιταλισμού αναδύονται επίσης.

Αυτό που θα αντιστοιχούσε στην υπάρχουσα ορθολογικότητα σχετίζεται με το γεγονός πως αυτή η νέα εποχή θα μπορούσε να αποτελέσει την εποχή της οικολογίας – μία εποχή περιορισμού του έμβιου κόσμου και της εντατικοποιημένης αντικειμενοποίησης της φύσης. Ενώπιον της κρίσης της κερδοφορίας του νεοφιλελεύθερου καθεστώτος συσσώρευσης, η οικολογία θα μπορούσε να αποτελέσει την προτρεπτική νομιμοποίηση ώστε να εξαπλωθούν τα όρια του καπιταλισμού:

«Η πολιτική οικολογία εισάγει το ζήτημα της σκοπιμότητας ενός διακανονισμού των βιολογικών κύκλων και ισορροπιών. Γίνεται αντιληπτή ως μία συνείδηση του περιβάλλοντός μας. Την ίδια στιγμή αναγνωρίζει την αλληλοεξάρτησή μας από τα οικοσυστήματα που καταστρέφουμε. Η πολιτική χειρονομία της εν λόγω οικολογίας συνίσταται στην τάση να διαφυλάξουμε τα οικοσυστήματα. Για να το εκφράσουμε διαφορετικά, η πολιτική οικολογία αποτελεί το καταφατικό εγχείρημα μίας αλληλεγγύης και της ευθύνης μας απέναντι στον κόσμο, υπό ένα συγκεκριμένο πρίσμα ώστε να μετασχηματίσουμε τη βιόσφαιρα σε οργανισμό».[1]

Αυτή η επίκληση της ευθύνης απέναντι στον κόσμο και συνακόλουθα εντός αυτής η επιβίωση του ανθρώπινου είδους καθιστούν δυσδιάκριτη τη συνέχεια της (νεο-αποικιακής και πατριαρχικής) βίας και καταστροφής από τη μία, και από την άλλη διαμορφώνοντας τα υποκείμενα, συνεισφέρουν στην ανάδυση νέων δυνατοτήτων δημιουργίας υπερ-αξίας για το υφιστάμενο εν-κρίσει-κεφάλαιο.

Κάτι τέτοιο παράγει «την επιθυμία, αυτή τη φορά όχι μόνο να διευρύνουμε τα όρια του καπιταλισμού αλλά να τα καταργήσουμε. Να γίνουμε ανεξάρτητοι από καθετί υλικό, από τις ενεργειακές πηγές, τις πρώτες ύλες, τα σώματα, από τον ίδιο μας το σώμα, αλλά πολύ περισσότερο από τα σώματα των εκμεταλλευόμεων και των καταπιεσμένων, ιδεατά να γίνουμε ανεξάρτητοι από την ίδια τη ζωή και ολόκληρο τον κόσμο. Αυτή η επιθυμία αρθρώνεται πιο ριζικά στα προτάγματα του μετα-ανθρωπισμού (transhumanism) αλλά μπορεί επίσης να βρεθεί και στην πράσινη ιδεολογία και στην ψηφιοποίηση και την αλγοριθμοποίηση που είναι συνδεδεμένες στενά με αυτήν».[2]

Οικολογία και η σχέση ανάμεσα στον άνθρωπο και τη φύση

Ο μηχανισμός της οικολογίας δεν μπορεί να αναχθεί σε μία κοινωνική ή οικονομική προσέγγιση του περιβάλλοντος, αλλά βασίζεται στον αστικό διαχωρισμό μεταξύ του ανθρώπου και της φύσης που επικράτησε μετά τον Διαφωτισμό. «Το 1886, ο δαρβινιστής Ernst Haeckel δημιούργησε τον νεολογισμό «οικολογία» από τις ελληνικές λέξεις οίκος και λόγος για να περιγράψει το επιστημονικό πεδίο που θα ασχολούνταν με τη μελέτη των φυσικών ενδιαιτημάτων (habitats) των έμβιων όντων […] [δ]εν είναι τυχαίο πως αυτός ο νεολογισμός συγκροτήθηκε από τη ρίζα οίκος. Αν η οικονομία αποτελεί μία επιστήμη της διοίκησης και της διαχείρισης διαμέσου του υπολογισμού, η οικολογία δεν είναι απλώς αυτό που επανασυνδέει τα όντα με το περιβάλλον τους (milieu), αλλά η διαχείριση αυτού που τα συνδέει. Αυτό που διαμορφώνει την οικολογία είναι η πολιτική οικονομία […] Ο Francis Baecon όρισε ως σκοπό της επιστήμης την κυριαρχία πάνω στη φύση για την ευημερία της κοινωνίας»,[3] και για αυτό υπό την προοπτική της αποικιακής και της πατριαρχικής νεωτερικότητας η φύση δεν είναι τίποτα άλλο από μία πηγή προς εκμετάλλευση. Θα μπορούσε να ειπωθεί πως η πραγμοποίηση της φύσης εκ μέρους του Διαφωτισμού γέννησε την οικολογία ως την επιστήμη που παρείχε πρόσβαση στη φύση. Δεν ήταν παρά στο δεύτερο μισό του 20^ου αιώνα που η οικολογία εξισώθηκε ευρύτερα με την προστασία της φύσης. Με αυτόν τον τρόπο, η διαφύλαξη της φύσης και των ενδιαιτημάτων αποτέλεσε τον βασικό τρόπο νομιμοποίησης για μία νέα μετάπλαση της οικολογίας ως εκείνης «που συγκροτεί περιβάλλοντα» (η φύση και τα ανθρώπινα όντα ως τμήμα της αποτέλεσαν ένα αλληλοσχετιζόμενο κυβερνητικό σύστημα ή μηχανή), η οποία συνέχισε τη διαδικασία αντικειμενοποίησης και εκμετάλλευσης του Διαφωτισμού υπό μία νέα προοπτική. Κάτι τέτοιο συνεπάγεται πως, εν τέλει, δεν παραμένει παρά ένα πενιχρό υποκείμενο. «Η παγκόσμια κυριαρχία επί της φύσης στρέφεται ενάντια στο ίδιο το σκεπτόμενο υποκείμενο» (Max Horkheimer & Theodor W. Adorno, Διαλεκτική του Διαφωτισμού).

Καταστροφολογία

Εγγεγραμμένη στην εποχή της οικολογίας βρίσκεται η καταστοφολογία σε συνδυασμό με τον τεχνολογικό, καθοδηγητικό και πατριαρχικό λόγο, που νομιμοποιεί τις νέες μορφές κυριαρχίας που πρόθυμα θα υιοθετηθούν από τα οικολογικά υποκείμενα. Γιατί δεν μπορούμε να δεχτούμε αυτό το αναδυόμενο οικολογικό μέλλον ως υπόσχεση. Ακόμα και τα πιο δημιουργικά think tanks δεν μπορούν να αποφύγουν την προετοιμασία για νέες μορφές εξαίρεσης και για πολιτικές ασφαλείας, ενώπιον των αυξανόμενων ακυβέρνητων ζωνών και του γεωπολιτικού ανταγωνισμού για την απαραίτητη εξόρυξη των πόρων και των εναπομείναντων μη καπιταλιστικών ζωνών ζωής.

Εντός των κόλπων της καταστροφολογίας, το παρόν αποτελεί τη μετάβαση από το παρελθόν σε ένα χειρότερο μέλλον στο πλαίσιο της έκλειψης της ανθρωπότητας. Κάτι τέτοιο καθιστά τη διαιώνιση του παρόντος αναγκαία – η πιθανότητα διάρρηξης του παρόντος μοιάζει αδιανόητη με έναν τεχνολογικό φετιχισμό που θα προσφέρει λύσεις, αφού η συνέχιση του παρόντος αποτελεί την ίδια την καταστροφή.

Εντός των οριζόντων της οικολογικής καταστροφολογίας, «η πολιτική οικολογία παρουσιάζεται ως ένα εφιαλτικό “είτε-είτε”: είτε η εξαφάνιση των ειδών είτε η οικολογική ανασύνθεση. Αναφορικά με αυτό, δεν μεταδίδει ποτέ την εμπειρία της καταστροφής αλλά το φάντασμά της. Δεν βρίσκεται ποτέ ενώπιον του αντικειμένου του κινδύνου παρά αποκλειστικά ενώπιον της διακήρυξής του, της οποίας η διαμόρφωση εντός του καθεστώτος της επιτακτικότητας αποκρύπτει την απουσία του ίδιου του αντικειμένου της –καθότι δεν βρίσκεται ακόμη εκεί– υπό τη μορφή μίας αφηρημένης παρουσίας. Στην πραγματικότητα, η διακήρυξη της καταστροφής απαλείφει την καταστροφή (δεν έχει παρά να την διακηρύξει) και εντός του καθεστώτος του επείγοντος η διακήρυξη συμπλέκεται με την καταστροφή (αν και η τελευταία δεν βρίσκεται ακόμη εκεί). Η εμπειρία της καταστροφής δεν είναι παρά αυτή της διακήρυξης. Η διακήρυξη, λοιπόν, χάνει τo επιδιωκόμενο αντικείμενο. Παρ’ όλα αυτά, ο φόβος γίνεται αισθητός και θα ήταν οδυνηρό να τον αρνηθούμε».[4]

Το να αμφισβητούμε και να απορρίπτουμε την καταστροφολογία σημαίνει επίσης να αμφισβητούμε την ικανότητά μας να δρούμε και να στοχαζόμαστε αναφορικά με εκείνο το πεδίο όπου η αδυναμία μας μάς οδηγεί τόσο σε έναν ακτιβισμό της αυτό-θυσίας όσο και στο ρεφορμισμό. «Απέναντι στην κλιματική ανισορροπία, η διαρκής έκκληση να ακούσουμε τους ειδικούς και η απομόνωση της σκέψης στους θεσμούς της γνώσης μάς επιτάσσει να απεμπλακούμε από τη θεωρία για να εγκλωβιστούμε σε έναν ολοκληρωτικό ακτιβισμό ώστε να δρούμε πάντοτε πιο άμεσα ενώπιον του επείγοντος που τον υπερβαίνει».[5]

Η οικονομία της οικολογίας

Εϊτε παρατηρούμε την έρημο Atacama στο τρίγωνο κοιτασμάτων λιθίου μεταξύ της Αργεντινής, της Βολιβίας και της Χιλής ή το ορυχείο Bayan-Obo, όπου εξορύσσονται τα μέταλλα σπάνιων γαιών για την κατασκευή ανεμογεννητριών και ηλιακών συλλεκτών, το γεγονός πως η νέα μορφή του καπιταλισμού είναι πράσινη όσον αφορά στις δημόσιες σχέσεις της θεωρείται δεδομένο. Επομένως, τα πάντα παραμένουν τα ίδια ή εν τέλει κάτι αλλάζει; Τι σημαίνει πως κάθε μέρος στη γη αποτελεί ένα δυνητικό πεδίο για εγκατάσταση ηλιακών συλλεκτών (όπως στη Σαχάρα) και ανεμογεννητριών ή γεννητριών υδρογόνου (όπως στην Ουκρανία), και άραγε θα απαιτούνται πολύ περισσότερα από αυτά στο μέλλον για να καταστεί η καπιταλιστική ανάπτυξη ανανεώσιμη; Σε κάθε περίπτωση, παρατηρούμε μία εξάπλωση των εδαφικών αγώνων σε περιοχές που καταστρέφονται ώστε ο παγκόσμιος Βορράς να εξυγιανθεί και να καταστεί βιώσιμος. Και όσο και αν απεχθανόμαστε τη γεωπολιτική προσέγγιση του κόσμου, αισθανόμαστε το αποτύπωμα της αναδιευθέτησης των διεθνών σχέσεων στις ζωές μας, είτε με τη μορφή του καπιταλιστικού πολέμου είτε με τη μορφή της καπιταλιστικής ειρήνης.

Σε κάθε περίπτωση, η πράσινη μεταποίηση του καπιταλισμού μοιάζει σε εμάς να αποτελείται από κάτι περισσότερο από την ανταλλαγή ενεργειακών πόρων. Αυτό μας φέρνει εγγύτερα στη σύνδεση μεταξύ της οικολογίας και της ψηφιοποίησης. Μπορούμε ήδη να δούμε στον ορίζοντα τις πράσινες smart (έξυπνες) πόλεις που οργανώνουν τις ζωές υπό ένα οικολογικό παράδειγμα που εκκινεί από την ορθή διανομή των απορριμμάτων και φτάνει έως την αποτελεσματική οργάνωση της κυκλοφορίας. Μέχρι στιγμής, συζητήσαμε πολύ λίγο για τις βιοτεχνολογίες και για τον έλεγχο της αναπαραγωγής. Ποιος διαβεβαιώνει ότι η ανάπτυξη και το marketing των πράσινων τεχνολογιών διαδραματίζει έναν τόσο κεντρικό ρόλο, ποιος πράγματι επενδύει στις μελλοντικές τεχνολογίες για την πρόληψη του ρίσκου, με ποιον τρόπο η σχέση μεταξύ του κράτους, των high-tech εταιρειών, της χρηματιστικοποίησης και της αγοράς μεταβάλλονται;

No future?

Μήπως έχει φτάσει η ώρα να παραιτηθούμε από την απόπειρα να σώσουμε τον κόσμο από την κλιματική κατάρρευση; Κατά βάση όχι επειδή το εν λόγω εγχείρημα είναι ανέλπιδο αλλά επειδή ο προγραμματισμός αυτής της διάσωσης βασίζεται πάντοτε στην κρατική αρχή ή την τεχνολογική εξουσία. Είτε με τη μορφή της περιβαλλοντικής δικτατορίας είτε με τη φουτουριστική μορφή της γεω-μηχανικής, το μόνο πράγμα που επιχειρούν να διαφυλάξουν, συνίσταται στη συνέχιση της καταπίεσης και της εκμετάλλευσης. Επομένως, ίσως θα έπρεπε να σταματήσουμε να προσποιούμαστε πως μπορούμε ή πως οφείλουμε να σώσουμε αυτόν τον κόσμο και αντίθετα να προσπαθήσουμε να μιλήσουμε για το πώς ζούμε και αγωνιζόμαστε εντός του, όταν τα πάντα γύρω μας καταρρέουν. Ίσως το ίδιο το ερώτημα τού αν επέρχεται ένα τέλος για τον κόσμο ως όλον ή αν όχι να είναι λάθος, και ίσως να έπρεπε να στρέψουμε το βλέμμα μας στην αδυναμία προσαρμογής των καπιταλιστικών θυλάκων εν μέσω των ερημωμένων εδαφών και σε καθεμία από τις παραπάνω περιπτώσεις να αναζητήσουμε τους αναδυόμενους χώρους για τον αγώνα για ελευθερία.

Με μία τέτοια συνειδητή διάψευση των προσδοκιών μας κατορθώνουμε να αποδράσουμε από την παγίδα στην οποία η αριστερή κινητοποίηση μάς έχει τόσο συχνά οδηγήσει; Και υπό αυτήν την έννοια, με ποιον τρόπο κατορθώνουμε να αντιπαρατεθούμε σε μία καπιταλιστική (οικο-)καταστροφή που χρησιμοποιεί το σενάριο του μοιραίου τέλους για την συγκρότηση ψευδών εναλλακτικών;

[1] Ezra Riquelme, L’écologie, économie contre la vie, 2022.

[ https://entetement.com/lecologie-economie-contre-la-vie/ ]

[2] Zeit der Ökologie – Das neue Akkumulationsregime

[ https://inferno.noblogs.org/zeit-der-oekologie/ ]

[3] Ezra Riquelme, L’écologie, économie contre la vie, 2022.

[4] Mohand, Bifurcation dans la civilisation du capital II, 2023.

[ https://entetement.com/bifurcation-dans-la-civilisation-du-capital-ii/ ]

[5] Ό.π.

«Το πράσινο είναι το νέο καφέ» (κυριολεκτικά)

Στα γερμανικά, η πολιτική σήμανση του συνθήματος μπορεί να μεταφραστεί ως «το πράσινο είναι ο νέος φασισμός». Braunhemd (Brown Shirts) αποκαλούνταν τα μέλη των SA λόγω της καφέ στολής τους.

Τίποτα δεν είναι πια για συγγνώμη.  Υπάρχουν σίγουρα συμπεριφορές που μπορούν να αντέξουν, κείμενα που πρέπει να ξαναγραφτούν, και, ευτυχώς, ανάμεσα στη συντροφιά μας υπάρχουν κάποιοι αρκετά νέοι ακόμα για να ξεφεύγουν από τον κίνδυνο της απολογίας.  Απολογούνται μόνο εκείνες οι πραγματικότητες που θα ήθελαν να κάνουν την ισχύ τους να διαρκέσει, ο πολιτισμός, η αριστερά, η δημοκρατία, ο ορθολογισμός και εμείς έχουμε πάψει να αναγνωρίζουμε τους εαυτούς μας μέσα σε αυτές τις αφαιρέσεις που μας κατακρεουργούν. Αν κάτι μας συνδέει με ένα παρελθόν που θα ήθελε να αναγνωριστεί ως «κίνημα», «αντίσταση», «κριτική» είναι η επιθυμία να διαχωριστούμε όσο πιο ξεκάθαρα γίνεται απ’ αυτό. Εντός αυτής της θολής διάρκειας μπορεί κανείς να αναγνωρίσει στιγμές πάθους και ειλικρίνειας που αφού πρώτα θυσιάστηκαν στην ανημπόρια κατέληξαν να απονεκρωθούν στη ζωή του στρατευμένου, που τείνει ασυμπτωματικά προς τον ίδιο τον εχθρό που ήθελε να πολεμήσει [το να είσαι μπολσεβίκος το 17 διατηρεί μια σημασία, κυρίως ιστορική, που ακυρώνεται αυτούσια όταν σήμερα στα 17 σου δηλώνεις  λενινιστής, αριστερός, οργανωμένος και… και.. και…].  Να συγκρατήσουμε το πάθος όχι τη μέθοδο, είναι ότι μας αναλογεί αν θέλουμε να επινοήσουμε μια στρατηγική για να νικήσουμε.

Αν, λοιπόν, μια ετερόκλητη συντροφιά βρέθηκε στα τέλη Ιουνίου στο Βερολίνο για να εμπλακεί στο Non-Kongress ήταν για να επιβεβαιώσει αυτή τη στρατηγική διαχωρισμού και να ενισχύσουμε μια εσωτερική απαίτηση να γίνουμε όσο το δυνατόν πιο επιτακτικοί. Αυτό που επιχειρούμε είναι ένας εμφύλιος πόλεμος.

Είναι αδύνατον πια να είμαστε αριστεροί και λογικοί, κάτι που έχει οδηγήσει σε μια ζωή διόλου ελκυστική. Πρέπει να λιποτακτήσουμε σε ένα γίγνεσθαι-κόσμος ή να πάψουμε να υπάρχουμε. Στο Μη-Συνέδριο βρήκαμε αυτά που αναζητούσαμε: φίλους και φίλες, μορφές ζωής και συνενόχους. Δεν υπάρχει απολογισμός να γίνει —θα ήταν λάθος—. Δεν υπάρχει πολιτικό πρόγραμμα  —θα ήταν καταστροφή—. Αυτό που συνέβη εκεί δεν μπορεί να συγχέεται με τίποτα άλλο, όπως για παράδειγμα με την έκφραση μιας καταγγελίας και πολύ περισσότερο με αυτό που δικαίως αποκαλείται πολιτική. Δεν έλειψαν αυτοί που δεν κατάλαβαν, που θα ήθελαν να αναγνωριστούν μέσα σε ένα κίνημα για να αγαπηθούν για την ανεπάρκειά τους, όμως σίγουρα δεν έδωσαν τον τόνο. Αν πρέπει να επιμείνει κανείς σε ένα συμπέρασμα είναι ότι επρόκειτο για μια διαδικασία, για ένα γίγνεσθαι. Ας πούμε ότι για να καταλάβει κανείς το είδος των κειμένων που μεταφράζουμε και να φανταστεί ό,τι τα ακολούθησε θα πρέπει να έχει κατά νου ότι η απροσδιοριστία του ΜΗ- είναι ο απροϋπόθετος όρος μιας συνωμοσίας  που στοχεύει στην καταστροφή ενός κόσμου που ποτέ δεν μπόρεσε να αγαπηθεί και σήμερα μισιέται φανερά.

Θα μεταφραστεί μεγάλο μέρος των κειμένων και των εισηγήσεων του συνεδρίου. Τα συμπεράσματά μας από την εμπλοκή μας  τα επεξεργαζόμαστε ακόμα. Δεν είναι πάντα απαραίτητο να παίρνουν όλα γραπτή μορφή. Αυτό που μπορούμε με σιγουριά να διατυπώσουμε είναι ότι μια επαναστατική διαδικασία είναι ενεργή και αναζητά συνεργούς.

τ.

Τα προηγούμενα Bulletins του Non-Kongress μπορούν να βρεθούν μεταφρασμένα στους συνδέσμους που ακολουθούν:

Ανακοίνωση no. 01 | Bulletin no. 01 | Bulletin no. 02

Πρόλογος

Για πολλούς από εμάς, η αντίδραση της αριστεράς στον covid σηματοδότησε μια αποφασιστική ρήξη, η οποία έχει μόνο βαθύνει μέχρι σήμερα. Ο αποτροπιασμός για αυτή την αντίδραση, όπου η αριστερά ρίχτηκε στην αγκαλιά του κράτους χωρίς καμία ντροπή τρέμοντας για κάθε χιλιοστό αυτής της σκατένιας μικρής ζωής στη θλίψη της καπιταλιστικής κρατικής κανονικότητας, βάζοντας στην άκρη την πολιτική, όπως ακριβώς συνιστούσε το κράτος στους καλούς πολίτες του, είχε για μας κάτι αποκαλυπτικό. Αποκάλυψε τον μηδενισμό εκείνων των ανθρώπων που αυτοαποκαλούνται αριστεροί, αλλά που το ύψιστο ηθικό σημείο αναφοράς τους παραμένει η επιμονή στη γυμνή τους επιβίωση και που ως εκ τούτου δεν έχουν τίποτα να αντιτάξουν στη βιοπολιτική επίθεση στη ζωή μας. Αυτή η διαπίστωση έχει οδηγήσει σε ένα σημείο όπου ελάχιστα μπορούν να μας εκπλήξουν, ακόμη και αν πολλά μας εξοργίζουν: η σιωπή της αριστεράς για τον μιλιταρισμό και την πολεμική προπαγάνδα, όπως εκφράζεται με την αμέριστη υποστήριξη του πολέμου στην Ουκρανία, την αλληλεγγύη προς το κράτος του Ισραήλ, το οποίο ξεχνά τα βάσανα των ανθρώπων στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη, η έλλειψη αλληλεγγύης όταν το κράτος ανακηρύσσει την Daniela Klette ^[1]ως Νο 1 δημόσιο εχθρό χρησιμοποιώντας τις ίδιες σκοτεινές μεθόδους όπως πάντα, συκοφαντώντας, κυνηγώντας και τελικά παρενοχλώντας, μέσα στη φυλακή.

Όλα αυτά μας καθιστούν απαραίτητο να συναντηθούμε, να μιλήσουμε, να αμφισβητήσουμε τις βεβαιότητες και να δούμε καθαρά. Επομένως, είμαστε ευτυχείς που ο χρόνος για να συναντηθούμε τον Ιούνιο στο Non-Kongress πλησιάζει σταθερά. Χαιρόμαστε ιδιαίτερα για την εξαγγελθείσα διεθνή συμμετοχή, διότι πιστεύουμε ότι δεν θα ήταν δυνατό να ξεκαθαρίσουμε τα ερωτήματά μας εντός των γερμανικών οριζόντων. Για το λόγο αυτό, σας ζητάμε επίσης να καλέσετε όλους τους διεθνείς φίλους σας και συντρόφους σας, να έρθουν στο Βερολίνο για μια συζήτηση. Θα καταβάλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια για να βρούμε έναν λογικό τρόπο αντιμετώπισης της πολυγλωσσίας μας: Γι' αυτό σας ζητάμε όλους να γράψετε στο έντυπο εγγραφής σας ποιες γλώσσες μιλάτε και σε ποιες θα μπορούσατε να μεταφράσετε.

Στο Non Congress, μπορούμε να σας δώσουμε μόνο μερικές απαντήσεις και όχι πρακτικές προτάσεις για το τι πρέπει να συμβεί σε αυτή την περίσταση. Θέλουμε όμως ανοιχτό χώρο, για να σκεφτούμε και να συζητήσουμε γι' αυτό. Την Κυριακή το απόγευμα, όταν τελειώσουν τα προγραμματισμένα πάνελ μας, καλούνται όλοι να μείνουν, να οργανωθούν αυθόρμητα, να δικτυωθούν, να συνεχίσουν να συζητούν, να κάνουν σχέδια. Ανυπομονούμε για τις αντιδράσεις στο δελτίο μας και για το Non-Kongress μαζί με όλους και όλες εσάς!

Ποιες κοινωνικές ρήξεις και αλλαγές έφερε, εμβάθυνε και έκανε ορατές ο Covid;

Η ρήξη που προκάλεσε η τοποθέτηση απέναντι στα κυβερνητικά μέτρα της πανδημίας μέσα στην κοινωνία και στην εξωκοινοβουλευτική αριστερά, ήταν η αφετηρία που μας οδήγησε σε αυτό το συνέδριο. Τώρα που ζούμε σε μια κατάσταση στην οποία για τους περισσότερους ανθρώπους ο covid είναι ένα κρυολόγημα όπως πολλά άλλα και αποτελεί μέρος της επικρατούσας κανονικότητας, θέλουμε ακόμα να ρίξουμε ένα βλέμμα πίσω. Ακόμα και αν πολλοί άνθρωποι δεν (θέλουν να) μιλούν πλέον γι' αυτό, θεωρούμε ότι είναι σημαντικό να κοιτάξουμε πίσω και να αναρωτηθούμε τι μάθαμε για την πραγματικότητά μας, και τους τρόπους που την αντιμετωπίζουμε, μετά από όλα αυτά που έφερε στο φως η πανδημία. Θέλουμε να το κάνουμε αυτό με γνώμονα τους ακόλουθους τομείς:

Ψηφιοποίηση

Ίσως το πιο προφανές χαρακτηριστικό μιας εξέλιξης που καθόρισε o covid ήταν σίγουρα η αυξανόμενη σημασία της ψηφιοποίησης για όλους τους τομείς της ιδιωτικής και επαγγελματικής ζωής. Αυτή η αναπτυξιακή ώθηση ήταν αρκετά διαφορετική σε παγκόσμιο επίπεδο, ανάλογα με την έκταση και το επίπεδο ψηφιοποίησης. Αυτό που μπορεί να παρατηρηθεί παγκοσμίως, ωστόσο, είναι μια κατάσταση στην οποία η κοινωνική ζωή μετατοπίστηκε σχεδόν πλήρως σε μια ψηφιακή, δισδιάστατη σφαίρα, ενώ η «πραγματική ζωή» έμεινε μόνη της, στο πιο μικρό περιβάλλον των σεξουαλικών σχέσεων, στην οικογένεια και στο σπίτι. Τουλάχιστον αυτός ήταν ο κανόνας που επιβλήθηκε στα μέλη της κοινωνίας, ο οποίος υιοθετήθηκε από μεγάλα τμήματα της μεσαίας τάξης. Η ψηφιοποίηση που συνόδευσε αυτή την μεταφορά, είχε σημασία για διάφορους τομείς της ζωής: ιντερνετικές συναντήσεις με φίλους και οικογένειες, βραδιές gaming, ακόμη και τα πάρτι ή οι διαδηλώσεις μπορούσαν πλέον να πραγματοποιηθούν ψηφιακά, με την οθόνη να προσφέρει στα άτομα που κάθονταν μόνα τους στο σπίτι τους τη δυνατότητα κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Από φεμινιστική σκοπιά, θέλουμε να αναρωτηθούμε τι σημαίνει αυτό για την αντικειμενοποιημένη και υποτιμημένη σωματικότητα μας: την υλικότητα των σχέσεων που φτιάχνουμε. Πόσο μάλλον σε εποχές που ο φεμινισμός έφτασε στο υπουργείο Εξωτερικών και στις πολιτικές των πολέμων.

Μια δεύτερη πτυχή ήταν η διευκόλυνση του home office και η οριστική κατάργηση (abolition) του διαχωρισμού που κάποτε αποτελούσε συστατικό στοιχείο της αστικής κοινωνίας μεταξύ του χώρου όπου λαμβάνει χώρα η εργασία, ο οποίος υπόκειται στους κανόνες της καπιταλιστικής αποτελεσματικότητας με στόχο το κέρδος, και του σπιτιού, το οποίο είναι δομημένο σύμφωνα με εντελώς διαφορετικές αρχές ανιδιοτελούς φροντίδας: το σπίτι του πολίτη. Ακόμη και αν σε πολλές περιπτώσεις η κατάργηση αυτή ήταν προσωρινή, θέλουμε να αναρωτηθούμε για τη σημασία που αποκτά σε ό,τι αφορά την σχέση μεταξύ αυτών των δύο σφαιρών. Μήπως αυτή η κατάργηση σημαίνει απλώς ένα πρόσθετο βάρος για τις γυναίκες που είναι συνήθως υπεύθυνες για τη φροντίδα; Σημαίνει ακόμη μεγαλύτερο έλεγχο των ανδρών επί των θηλυκοτήτων  ή αυξανόμενες απαιτήσεις από τις γυναίκες να εξισορροπήσουν τη διπλή κοινωνικοποίησή τους; Ή μήπως όλα μαζί την ίδια στιγμή; Σημαίνει ιδιωτικοποίηση της δημόσιας σφαίρας ή δημοσιοποίηση της ιδιωτικής σφαίρας - ακόμη και αν πρόκειται απλώς για μια εικόνα στο background μιας  συνάντησης στο Zoom; Τι σημαίνει αυτό για την πρόσβαση του κράτους στην ιδιωτική σφαίρα; Πώς σχετίζεται αυτό επίσης με μια αναδιάρθρωση της εργασίας; Αποτελεί σημάδι μιας πιθανής μετάβασης προς την δημιουργίας αξίας ως αποτέλεσμα της ψηφιοποίησης; Είναι βέβαιο ότι η απομόνωση στην οικογενειακή σφαίρα έχει οδηγήσει σε αύξηση της ενδοοικογενειακής βίας από τους άνδρες κατά των συζύγων, των συντρόφων και των παιδιών τους. Μένει να δούμε αν πρόκειται για ένα προσωρινό φαινόμενο ή αν πρέπει να το δούμε στο πλαίσιο μιας ευρύτερης «εξαγρίωσης της πατριαρχίας» (Scholz)^[2].

Η τρίτη πτυχή αφορά το ερώτημα πώς συνδέεται η κανονικοποίηση της ψηφιοποίησης με την ταυτόχρονη κριτική της ψηφιοποίησης. Η τελευταία, αν και δεν παίζει σημαντικό ρόλο στο δημόσιο διάλογο, μοιάζει να εκφράζεται επανειλημμένα στις συναντήσεις μεταξύ διαφόρων ατόμων. Εξάλλου, υπάρχουν ήδη φωνές που προειδοποιούν για την αύξηση της ψηφιοποίησης, για παράδειγμα στο εκπαιδευτικό σύστημα. Η μείωση της αμιγώς ψηφιακής αλληλεπίδρασης «μετά τον Covid» έχει επίσης οδηγήσει σε μια γενική εκτίμηση των «πραγματικών» συναντήσεων. Με μια πρώτη ματιά και για πολλούς ανθρώπους, αν και σε καμία περίπτωση για όλους, ο κόσμος έχει επιστρέψει στην παλιά κανονικότητα, από την άποψη της άμεσης εμπειρίας. Μια τέτοια φαινομενική επανακανονικοποίηση, η οποία ωστόσο φέρει εντός της θεμελιώδεις αλλαγές και μετατοπίσεις που δεν είναι ορατές με την πρώτη ματιά, αποτελεί μια ιστορικά συνηθισμένη συνθήκη, μετά από κρίσεις και αναταραχές. Κάτι εμφανίζεται ως αποκατάσταση, αυτού που στην πραγματικότητα έχει γίνει παρελθόν.

Ωστόσο, υποθέτουμε ότι ο χειρισμός της ψηφιοποίησης την περίοδο της πανδημίας ενθάρρυνε μια εξέλιξη κατά την οποία όχι μόνο ο ψηφιακός μετασχηματισμός του καπιταλισμού απέκτησε περεταίρω κοινωνική νομιμοποίηση, αλλά και η δική μας σχέση με το σώμα, την εικονικότητα (virtuality) και την υλικότητα διήλθε μέσα από μια θεμελιώδη αλλαγή.

Επιστήμη, κριτική της επιστήμης και επιστήμη ως θρησκεία

O covid οδήγησε πολλούς στην αριστερά να θεωρούν δεδομένη την αναφορά στις τεκμηριωμένες φυσικές και κοινωνικές επιστήμες, γεγονός που κατέστησε σαφές ότι δεν υπάρχει κριτική προσέγγιση για το τι είναι η επιστήμη, ποια είναι η λειτουργία της σε μια καπιταλιστική κοινωνία και σε ποιες παραδοχές και περιορισμούς υπόκεινται τα πορίσματά της. Η κλάψα για την «επιστήμη», η οποία ήδη διαπερνούσε το κίνημα για το κλίμα, έπαιξε καθοριστικό ρόλο και στην αριστερή αναφορά στον covid. Από όλες τις επιστήμες, ήταν η ιατρική, στη νεωτερική αντίληψή της -όχι ως θεραπευτική τέχνη, αλλά ως τεχνική με τη βοήθεια της οποίας πρέπει να εξασφαλίζεται η επιβίωση στο μέτρο του δυνατού- η οποία απέκτησε δεσπόζουσα θέση.

Η εμφάνιση της σύγχρονης ιατρικής είναι βαθιά συνδεδεμένη με τις απαρχές της καπιταλιστικής νεωτερικότητας, την ειδική μορφή διαχωρισμού του σώματος από τον νου και την αντικειμενοποίηση του σώματος, όπως έχει επίσης επισημάνει η Silvia Federici. Συνδέεται με μια μορφή εργαλειακού λόγου, στην οποία, όπως έχουν ήδη καταστήσει σαφές οι Adorno και Horkheimer στη Διαλεκτική του Διαφωτισμού, ο λόγος αναδύεται ως κυριαρχία επί της φύσης. Η Κριτική του Λόγου και της επιστήμης πρέπει επομένως να προχωρήσει βαθύτερα από μια απλή κριτική της εργαλειοποίησης της επιστήμης για ορισμένα συμφέροντα του κεφαλαίου, και να αποτελέσει μια κριτική του πώς ο σύγχρονος λόγος (της επιστήμης) διαμορφώνει τον ίδιο αυτόν το κόσμο που ζούμε και τις προσβάσεις μας σε αυτόν.

Σε αυτό το σημείο, κατ' αναλογία με το  «Ο Καπιταλισμός ως θρησκεία» (Walter Benjamin) μπορείτε να αποκαλείτε και την επιστήμη θρησκεία, επίσης. Όχι πολεμικά, με την έννοια ότι οι άνθρωποι ασκούν εδώ μια παράλογη λατρεία, αλλά με μια συγκεκριμένη κριτική της θρησκείας: ότι η επιστήμη, ή ακριβέστερα οι φυσικές επιστήμες που προσανατολίζονται στα μαθηματικά μοντέλα, και κυρίως η ιατρική, αποκτούν την υπέρτατη εξουσία που κάποτε μόνο οι παραδοσιακές θρησκείες μπορούσαν να διεκδικούν για τον εαυτό τους. Πρόκειται, εδώ, για την ίδια τελική εκπλήρωση των ανθρώπινων αναγκών και πόθων. Αυτό που κάποτε αναμενόταν από τις θρησκείες. Αυτή η μορφή επιστήμης, όπως και οι παλιές θρησκείες, διεκδικεί την μόνη έγκυρη ερμηνεία του κόσμου. Μια αξίωση που, όπως  o covid έδειξε επίσης, οι περισσότερες θρησκευτικές κοινότητες έχουν τελικώς αναγνωρίσει.

Βιοπολιτική

Οι ενέργειες των περισσότερων κυβερνήσεων σε περιόδους πανδημίας έχουν ξεκάθαρα αναδυθεί ως μια μορφή διακυβέρνησης (governance) η οποία, στο επίκεντρο της θέλησης του κυρίαρχου έχει τη διαχείριση και τη ρύθμιση των διαδικασιών ζωής στο επίπεδο του πληθυσμού. Μια τέτοια μορφή εξουσίας χαρακτηρίστηκε από τον Michel Foucault ως βιοπολιτική. Αυτό που κυβερνάται πρέπει επίσης να παράγεται διαρκώς ως βιοπολιτικό σώμα. Ο Foucault το συνοψίζει ως εξής: σύγχρονος άνθρωπος είναι ένα ζώο, στην πολιτική του οποίου διακυβεύεται η ζωή του ως έμβιο ον». Η φύση και η φυσικότητα αποτελούν το όριο και τη βάση της κυβερνησιμότητας. Αυτό αλλάζει ριζικά την κατανόηση της πολιτικής, σε σχέση με το κλασικό υπόβαθρο κατανόησης της, όπως μας έχει παραδοθεί από την αρχαιότητα, με βάση το οποίο η πολιτική βρίσκεται στον δημόσιο χώρο, πέρα από την οργάνωση των αναγκών της ζωής. Τώρα, η πολιτική είναι αυτή που έχει άμεση πρόσβαση στην οργάνωση της ζωής. Η βελτίωση και η παράταση της ζωής, η οποία στην πραγματικότητα ταυτίζεται με την επιβίωση, γίνεται έτσι το σημαντικότερο περιεχόμενο της πολιτικής αντιπαράθεσης. Στους ειδικούς που μπορούν να συμβάλουν σε αυτό αποδίδεται επομένως μια κεντρική κοινωνικοπολιτική θέση. Η εποχή του covid ήταν μόνο ένα χρονικό σημείο κατά το οποίο αναδύθηκε αυτή η πολιτική, ενώ η βιοεξουσία δομεί και καθορίζει μόνιμα και θεμελιωδώς το πολιτικό πεδίο. Υποθέτουμε, λοιπόν, πως πρέπει να κατανοήσουμε τους μηχανισμούς της βιοπολιτικής κυριαρχίας, αν αποσκοπούμε σε μια αποτελεσματική αντίσταση σε αυτήν.

Κατάσταση έκτακτης ανάγκης

Ο Ιταλός στοχαστής Giorgio Agamben έχει καταστήσει σαφές ότι η θέση του κυρίαρχου, ο οποίος καθορίζει την κατάσταση έκτακτης ανάγκης (Schmitt), μπορεί σήμερα να καταληφθεί μόνο από τη γυμνή ζωή. Η πανδημία του covid το κατέστησε αυτό σαφές: ήταν δυνατή η αναστολή του κωδικοποιημένου δικαίου, συμπεριλαμβανομένων των πολιτικών δικαιωμάτων ως θεμελίων του, εφόσον αυτό γινόταν στο όνομα της προστασίας της ζωής. Η επιβίωση, η γυμνή ζωή, έχει την υψηλότερη δεσμευτική δύναμη και δικαιολογείται να αναστείλει, τις σχέσεις, την κοινωνική ζωή, τον πολιτισμό, ακόμη και το πένθος για τους νεκρούς. Όποιος, για οποιονδήποτε λόγο, διαφωνεί με αυτή την κοινωνική συναίνεση, η οποία έχει υιοθετηθεί αδιαμαρτύρητα και υπερασπίζεται επιθετικά από τη συντριπτική πλειοψηφία των αριστερών, έκανε τον εαυτό του εχθρό και τοποθετήθηκε εκτός του πλαισίου της κοινωνίας. Αυτό το σχήμα φίλος-εχθρός δεν μας εγκατέλειψε από την εποχή του covid και στη συνέχεια κυριάρχησε και στη συζήτηση για τον πόλεμο στην Ουκρανία ή τη Γάζα. Δεν είναι τυχαίο ότι ο covid τυποποιήθηκε ως η στιγμή που η κοινωνία ήταν ήδη έτοιμη για πόλεμο εναντίον του ιού. Αυτό συνεπαγόταν και τη συμβολική αναγνώριση της αναπαραγωγικής εργασίας. Το χειροκρότημα για τη φροντίδα αφορούσε την αναβάθμιση του «εσωτερικού μετώπου» που συμβαίνει σε κάθε πόλεμο.

Μέσα από την νοοτροπία φίλου-εχθρού, η πανδημία του covid πολλαπλασίασε επίσης τις αντιφάσεις που καθορίζουν αυτήν την χειρονομία της κοινωνικής κατακραυγής. Αυτός ο Everyman που καταγγέλλει και ρουφιανεύει, βρίσκεται στην υπηρεσία μιας θεμελιώδους δυαδικής αντίθεσης: υπάρχει ένα εσωτερικό της κοινωνίας όπου ζουν υπεύθυνοι, απονήρευτοι, βιοπολιτικά βελτιστοποιημένοι πολίτες και ένα εξωτερικό, μια ζώνη χάους που απειλεί αυτό το εσωτερικό. Το άτομο δέχεται μια διπλή πίεση: να διατηρήσει την υπαγωγή του στον εσωτερικό, καλό πυρήνα της κοινωνίας μέσω της ατομικής καλής συμπεριφοράς, καθώς και τη μέριμνα να διασφαλίσει ότι αυτός ο εσωτερικός πυρήνας δεν θα αξιοποιηθεί από ορκισμένους, χαοτικούς, απερίσκεπτους και ανεύθυνους ανθρώπους. Κάθε καλός πολίτης υπόκειται στην υποχρέωση να φροντίζει για την επιβίωσή του, αλλά και για την υγεία του, ώστε να μην καταστεί ο ίδιος βάρος ή και απειλή για την κοινωνία.

Πολιτική και ηθική

Στενά συνδεδεμένη με αυτή την υποκειμενικοποίηση είναι η ηθικοποίηση (moralization) της πολιτικής αλλά και της κοινωνικής ζωής. Ο κάθε άνθρωπος καλείται διαρκώς να αποδείξει την ηθική (morality) του, η οποία αντανακλάται και στην προθυμία του να ζει μερικώς ασκητικά: να φοράει μάσκα σε ένα αποπνικτικό λεωφορείο κατά του covid, να παραιτείται από την πρόσβαση στην θέρμανση, στον αγώνα κατά του Πούτιν. Το να μιλήσει κανείς για αισθήματα δυσφορίας ή προβληματισμού σε σχέση με αυτές των συμπεριφορές, δεν θεωρείται πλέον ως μια πιθανή θέση, αλλά είναι νοητή μόνο ως ανήθικη και επομένως λανθασμένη στάση. Ακόμα και τότε, ακόμα και αν πραγματοποιηθεί η υποτιθέμενη ηθικά ορθή δράση, το να μιλήσει κανείς στο επίπεδο μιας πραγματικής συζήτησης, για δυσκολίες ή προβλήματα είναι δύσκολα εφικτό. Σε κάθε περίπτωση, είναι σημαντικό για το άτομο να κάνει μια δημόσια δήλωση μέσα από λόγια και  πράξεις και στα πλαίσια μιας σωστής συμπεριφοράς, να αποδείξει δημόσια ότι βρίσκεται στη σωστή πλευρά. Η άλλη όψη της ηθικοποίησης είναι ο καταναγκασμός της υποκρισίας: Δεδομένου ότι δύσκολα κάποιος είναι σε θέση ή πρόθυμος να ανταποκριθεί στις ηθικές (moral) απαιτήσεις εντός του ατομικού του τρόπου ζωής, με το τίμημα της παραίτησης από την ευχαρίστηση ή υπομένοντας τις συγκρούσεις που συνεπάγεται η  εφαρμογή τους μαζί με κάποιους άλλους, διαρρηγνύει στις ιδιωτικές του πράξεις αυτό που ταυτόχρονα κουβαλάει δημόσια. Η ηθικοποίηση συμβαδίζει έτσι έμμεσα, με τον καταναγκασμό της εξομολόγησης: αυτό δηλαδή που εκκινεί από την προϋπόθεση ότι τα ίδια τα λόγια κάποιου μπορούν να γίνουν αναγνωρίσιμα ως αυτά ενός καλού και ηθικού υποκειμένου, και συνεχίζει να εκτυλίσσεται μετά την δημόσια αποκάλυψη των παραπτωμάτων του ως μια παραδοχή της ενοχής του. Η ηθικοποίηση καθιστά αδύνατη μια πολιτική επιχειρηματολογία που λειτουργεί σε διαφορετικά επίπεδα και αναπόφευκτα φέρνει στο φως αντιφάσεις. Σε τελική ανάλυση, εδώ περιγράφουμε μια κατάσταση όπου ένα επιχείρημα δεν είναι έγκυρο από μόνο του, αλλά απέναντι στα ηθικά (moral) κριτήρια στα οποία υπόκειται.

Περισσότερα κείμενα:

Capulcu — The covid crisis. Getting used to being governed in a state of emergency

Franco ‘Bifo’ Berardi — “Reflecting on death and accepting it is the only way out of the murderous and suicidal hysteria of the West”

Junius Frey — War, confession and morality

^[1] H Daniela Klette συνελήφθη στις 26 Φεβρουαρίου 2024 στο Βερολίνο, μετά από περίπου 30 χρόνια ζωής ως καταζητούμενη για την πολιτική της δράση ως «Τρίτη Γενιά της RAF». Κατηγορήθηκε για έξι ένοπλες ληστείες και μια απόπειρα δολοφονίας, σε διάφορες τοποθεσίες στην Γερμανία κατά το διάστημα 1999-2016.

^[2] Πρόκειται για την Roswitha Scholtz, φεμινίστρια θεωρητικό του ρεύματος της «κριτικής της αξίας» στην Γερμανία, μέλος του περιοδικού Krisis, και μετά την αποχώρηση της, μέλος της ομάδας του περιοδικού Exit! το οποίο ιδρύθηκε το 2004.

Οι συναντήσεις αποτελούν συμβάντα που έρχονται πάντα από έξω. Είναι υπερβάσεις αυτού που υπήρχε μέχρι εκείνη την στιγμή. Έτσι συναντηθήκαμε με έναν καινούργιο φίλο, και έναν παλιό, έτσι ξεκινήσαμε να συνομιλούμε και να βολτάρουμε, να ψάχνουμε κι άλλους και άλλες. Χωρίς πολλά-πολλά. Σαν να είχαμε όλο τον χρόνο του κόσμου. Αυτή η ηθική της συνάντησης καθόρισε αυτές τις μέρες και τις νύχτες του Ιούνη.

Δεν υπάρχει σήμερα κανένα μέρος που να ευνοεί την συνάντηση. Το Βερολίνο δεν αποτελεί σίγουρα εξαίρεση. Η μυθολογία που έχουν συσσωρεύσει αυτοί οι δρόμοι είναι αποπνικτική. Η φαντασμαγορία της ελευθερίας και της ένωσης έχει γίνει βρωμιά πάνω στο πεζοδρόμιο. Η διαδικασία του αργού σαπίσματος αυτών των υποσχέσεων, έχει προκαλέσει μια σειρά από αποτελέσματα που δεν είμαστε σε θέση να χαρτογραφήσουμε ακόμα επαρκώς. Ξέρουμε σίγουρα, ότι όπως και αλλού, η αίσθηση ότι αυτός ο κόσμος είναι ανυπόφορος, μεγαλώνει.

Αυτό που μπορούμε να κάνουμε, είναι να ξεκινήσουμε από αυτό ακριβώς το σημείο, αναζητώντας κάτι που δεν είμαστε σίγουροι για το πού θα συμβεί. Ξεκινάμε με ό,τι έχουμε στην διάθεση μας. Ψάχνουμε τους τρόπους να αναπνεύσουμε μαζί. Αυτή είναι η οργάνωση μας. Ψάχνουμε στα κείμενα και στα πρόσωπα, στις προθέσεις και στις πληγές. Στις ιστορίες μας. Ψάχνουμε για τα «δικά μας μέρη», σε μέρη που δεν μπορούσαμε να φανταστούμε ότι θα τα βρούμε. Οργανώνουμε από κοινού την επίθεση σε ό,τι εμποδίζει αυτήν την κίνηση.

Εδώ, οι δρόμοι είναι αρκετά μεγάλοι και τα πεζοδρόμια υπερβολικά πλατιά.  Μπαίνουμε σε αυτό το άνοιγμα και το χρησιμοποιούμε. Παίζουμε «δρασκελώντας την μια άκρη ως την άλλη». Το παιχνίδι μας καθίσταται δυνατό μόνο μέσα από μια πολιτική κατεξοχήν αντί-παιγνιώδη. Λιποτακτούμε από τους πύργους που μας καλούν επειγόντως να υπερασπιστούμε, παρατάμε τους στρατιώτες που παρατάσσονται δίπλα μας καλώντας μας στην «σωστή πλευρά» της ιστορίας, χαρίζουμε την βασίλισσα και τον βασιλιά σε όσους ζητάνε ακόμα μια παρηγοριά στην μοναξιά τους. Αφήνουμε πίσω ότι έτσι κι αλλιώς δεν ήτανε ποτέ δικό μας. Προχωράμε σε διάφορα σχήματα, βρίσκουμε μια πίσω αυλή, μια ψηλοτάβανη αίθουσα ή ένα μπαρ πίσω από μια σιδερόπορτα. Τι μας έφερε όλους εδώ; Αυτό το ερώτημα, παραμένει σχετικά δευτερεύον, τώρα, που συναντηθήκαμε.

Δεν ξέρουμε τι θα συμβεί μετά. Το σίγουρο είναι ότι αυτή η παρτίδα, δεν έχει τέλος.

π.

Ανακοίνωση no. 01

Πρόσκληση στο NON-KONGRESS (ΜΗ-ΣΥΝΔΕΡΙΟ) στο Βερολίνο στις αρχές του 2024

«Ο Σίσυφος, προλετάριος των θεών, ανίσχυρος και επαναστατημένος, γνωρίζει όλη την έκταση της άθλιας κατάστασής του: αυτήν σκέφτεται καθώς κατεβαίνει. Η διαύγεια του πνεύματός του, που θα’ πρέπε να ήταν το μαρτύριό του, ολοκληρώνει ταυτόχρονα την νίκη του. Κανένα πεπρωμένο δεν αντέχει στην περιφρόνηση». [1]   

Τον Δεκέμβριο του 2022, μιλήσαμε δημόσια για πρώτη φορά με την Ανακοίνωση no. 0. Τώρα απευθυνόμαστε ξανά σε εσάς, μετά από περαιτέρω συναντήσεις και συζητήσεις. Τα πράγματα δεν έχουν γίνει ευκολότερα τους τελευταίους μήνες, οι καπιταλιστικές μεταστάσεις συνεχίζουν να εξαπλώνονται και η φάρσα του κεφαλαίου εντείνεται. Η αναζήτηση τρόπων σε αυτή τη χώρα για να βρεθούμε και να οργανωθούμε ανταγωνιστικά σε σχέση με έναν φαινομενικά πανίσχυρο αντίπαλο δεν γίνεται ευκολότερη. Τα διάφορα ιστορικά παρακλάδια της αποτυχημένης Αριστεράς είναι σε θέση να οργανώνουν μόνο ήττες που εκ των υστέρων ερμηνεύονται ως νίκες, όπως η κινητοποίηση μετά το Lützerath ή πρόσφατα στην πορεία της Πρωτομαγιάς. Τα πάντα εξακολουθούν να απουσιάζουν. Οι σαφείς αναλύσεις, η κεφαλαιώδης πρακτική αναδιοργάνωση, η ικανότητα να σκεφτόμαστε ακόμη και στρατηγικές παρεμβάσεις. Οι πολιτικές ταυτότητες, τα άκαμπτα γλωσσικά πολιτικά παιχνίδια, με το να φυτοζωούν σε αυτο-αναφορικές φούσκες καταπνίγουν κάθε προσπάθεια αυτοκριτικής. Η ανειλικρινής στάση αναφορικά με τη μη αμφισβήτηση της ίδιας της υποστήριξης στο κατασταλτικό καθεστώς έκτακτης ανάγκης του κορωνοϊού αποτελεί το τελευταίο καρφί στο φέρετρο αυτού του ιστορικού αδιεξόδου.

«Τόσο το 1914 όσο και το 2020, η Αριστερά πρόδωσε το συμβάν και ορκίστηκε πίστη στην εξουσία. Από τη δική τους οπτική γωνία, ο κόσμος συνοψίζεται σε δύο αξιώματα, των κυβερνώντων και των κυβερνώμενων. Σήμερα, εντοπίζουμε και πάλι αυτό το παλιό κλισέ για την υπεράσπιση της εξουσίας –και οι αντισυστημικοί ριζοσπάστες βρίσκονται στην πρώτη γραμμή- με την εξύμνηση του εγκλεισμού και του εμβολιασμού, ένα διακριτό σημάδι της αφοσίωσής τους στην εξουσία με το πρόσχημα της υπεράσπισης των φτωχών, τους οποίους περιφρονούν και αντιμετωπίζουν ως ανώριμα παιδιά. Όσο περισσότερο ο κοινωνικός κόσμος διαρρηγνύεται εκ των έσω, τόσο περισσότερο η αριστερά παρακαλάει μέσα της: “Πρέπει να υπερασπιστούμε την κοινωνία”. Εν ολίγοις, να υπερασπιστούμε το ψέμα, να υπερασπιστούμε την εξουσία, να διασφαλίσουμε ότι τίποτα δεν θα συμβεί μέσα από τις διάφορες ηθικιστικές και ενοχικές τελετουργίες. Έτσι λειτουργεί το Κόμμα της Λογικής, ελπίζοντας να μας διαπαιδαγωγήσει».

Ezra Riquelme – Défaire la gauche [Καθαιρώντας την Αριστερά] [2]

Πέρα από τα χειμερινά ανάκτορα και τη μεγάλη νύχτα της απεργίας

[Συζητήθηκε και γράφτηκε πριν από τις ταραχές που προκάλεσε ο θάνατος του δεκαεφτάχρονου Nahel από πυροβολισμό της αστυνομίας και τον επακόλουθο αναβρασμό· με τα πρόσφατα γεγονότα να επιβεβαιώνουν εκ των υστέρων και πάλι τις παρακάτω γραμμές.]

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τους τελευταίους μήνες συνέβησαν στη Γαλλία πράγματα που απαιτούν την πλήρη προσοχή μας. Αλλά ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχουν τα κατάλληλα εργαλεία για να καταλάβουμε το τι πραγματικά συμβαίνει. Ας ξεχάσουμε όλες τις βαρετές συνδικαλιστικές πορείες, τη φαντασία του ενιαίου μετώπου των εργαζομένων υπό τη δια-συνδικαλιστική μορφή, όλες τις συζητήσεις για τη γενική απεργία.

Ας μην ξεχνάμε ότι η κινητοποίηση κατά της «συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης» του Μακρόν ήταν έτοιμη να καταρρεύσει χωρίς κανένα κοινωνικό αντίκτυπο, όταν ο ρεπουμπλικανός αυτοκράτορας αποφάσισε ανενδοίαστα και αυταρχικά να επιβάλει το νομοσχέδιο του με διάταγμα. Η έκρηξη που ακολούθησε στους δρόμους μάς υπενθυμίζει για άλλη μια φορά ότι οι κοινωνικές εξελίξεις δεν ακολουθούν πρωτίστως μια γραμμική και προβλέψιμη πορεία εντός του υφιστάμενου πλαισίου των σχέσεων εξουσίας, αλλά ότι οι πραγματικά σημαντικές κοινωνικές εκρήξεις τροφοδοτούνται από την οργή, την κούραση, το μίσος, την αίσθηση ότι δεν μπορείς να αναπνεύσεις, από ένα πυροτέχνημα συγκινήσεων. Αυτό είναι το αδύναμο σημείο όλων των κυβερνητικών (cybernetic) μηχανισμών ελέγχου της εξουσίας, καθώς και όλων των πολιτικών τάσεων με όλους εκείνους τους αυτόκλητους ηγέτες, οι οποίοι είναι πάντοτε έτοιμοι να οικειοποιηθούν την ενέργεια της εξέγερσης και να διοχετεύσουν την οργή της μετουσιώνοντάς την σε ένα εκσυγχρονισμένο πολιτικό σχέδιο. Είναι εκεί, λοιπόν, πέρα από κάθε καθιερωμένη δυνατότητα κατανόησης, που αναδύονται εκείνοι οι τόποι της εξέγερσης που φέρουν μέσα τους την ικανότητα για θεμελιώδη ανατροπή.

Παρ' όλα αυτά, έχει νόημα να περιγράψουμε μερικά ουσιώδη προβλήματα της εξέγερσης στη Γαλλία, επειδή πολλοί ζωτικοί στρατηγικοί περιορισμοί μπορούν να εντοπιστούν εντός τους. Πρώτον, είχαμε να κάνουμε με έναν «αγώνα υπεράσπισης» της «παλιάς εργατικής τάξης» που οργανώθηκε με παραδοσιακό τρόπο. Στην πραγματικότητα, στάσεις εργασίας πραγματοποιήθηκαν αποκλειστικά στον «δημόσιο» τομέα, όπου υπάρχει ακόμη σημαντικός βαθμός συνδικαλιστικής οργάνωσης (εργαζόμενοι στην αποκομιδή απορριμμάτων, στην παροχή ηλεκτρισμού και ενέργειας, εκπαιδευτικοί, εργαζόμενοι στο σιδηροδρομικό δίκτυο, εργαζόμενοι των τοπικών μεταφορών του Παρισιού, εργαζόμενοι σε λιμάνια κ.λπ.). Ακόμη και αν με την αποτυχία κάθε απόπειρας ενσωμάτωσης, εξαιτίας του προεδρικού διατάγματος (το οποίο κατέστησε επίσης παρωχημένες όλες τις σχετικές συνομιλίες μεταξύ των συνδικάτων και της κυβέρνησης), το κίνημα διαχύθηκε σε ένα «μη κίνημα», με μοναδικό ορίζοντα το «Ο λαός θέλει την πτώση του καθεστώτος» και την «επανάσταση» –ως συνθημάτων και όχι ως αιτημάτων-, παρόλα αυτά η ανατρεπτική λάμψη της «εφόδου στον ουρανό» που χαρακτήριζε το κίνημα των «βάρβαρων των κίτρινων γιλέκων» εξέλιπε.

Επιπλέον, η (σχεδόν) αποκλειστική δυνατότητα κινητοποίησης εντός των κόλπων της «παλιάς εργατικής τάξης» (στην οποία συμμετέχουν «πολιτικοί ακτιβιστές» όλων των χρωμάτων –από τροτσκιστές μέχρι αυτόνομους– και η εμπλοκή τους στις διαδηλώσεις, στις νυχτερινές εκτρεπόμενες πορείες [manifs sauvages], στα μπλόκα και μερικές φορές και στις γραμμές περιφρούρησης) εμπόδισε την αλληλεγγύη με το μεταναστευτικό πλεονάζον προλεταριάτο, το οποίο έχει μακρά ιστορία αγώνων (ειδικά στα banlieues [προάστια]). Μόνο λίγα τμήματα της φυλετικά περιθωριοποιημένης «μαύρης Γαλλίας» συμμετείχαν στους αγώνες, ενώ κατά τη διάρκεια του Παγκόσμιου Κυπέλλου Ποδοσφαίρου, για παράδειγμα, η «μαύρη Γαλλία» εκδηλώθηκε αρκετές φορές είτε με τη μορφή αυθόρμητων μπάχαλων είτε με συστηματικές ενέδρες και επιθέσεις στον κατασταλτικό μηχανισμό στα προάστια, ο οποίος φαίνεται να είναι σήμερα ο μόνος εγγυητής της διαιώνισης του καθεστώτος του Μακρόν.

Δεν θα έπρεπε να είχε καταστεί δυνατό να δημιουργηθούν μόνιμοι χώροι για συζήτηση και οργάνωση; Μερικές απόπειρες καταλήψεων τερματίστηκαν πολύ γρήγορα από τους μπάτσους ή βρήκαν ελάχιστη ανταπόκριση. Το ζήτημα της απαραίτητης εκπροσώπησης παρέμεινε επίσης εντελώς άλυτο. Καθώς η παλιά συνδικαλιστική ιεραρχία έχανε όλο και περισσότερο την επιρροή της κατά την εκδήλωση του κινήματος, ίσως οι δομές των συμβουλίων (με οποιαδήποτε μορφή) να είχαν προσφέρει μια πιθανή προοπτική; Αλλά ίσως όλα αυτά να είναι ακόμα παλιές φαντασιώσεις μιας απολιθωμένης Αριστεράς. Όπως και να έχει, αφού η πιθανή σύνθεση των στοιχείων που απάρτιζαν το κίνημα παρέμεινε τόσο ασαφής όσο ασαφής υπήρξε και η εμφάνισή τους, και αφού η σύγκρουση δεν επέφερε μία τέτοια κλιμάκωση ώστε εδάφη –τόποι που δεν ορίζονται καθαρά χωρικά– να μην ελέγχονται πλέον –και πλήρως– από τον εχθρό –οι οποίοι (τόποι) με τη σειρά τους θα μπορούσαν ίσως να εντοπιστούν στις αποτυχημένες καταλήψεις– το κίνημα περιορίστηκε σε περίκλειστες δομές ανταλλαγής και οργάνωσης, που αποβλέπουν κυρίως στο άμεσο μέλλον. Είναι επίσης εντυπωσιακό πως το μέγεθος και η ποιότητα των αναλυτικών συνεισφορών σχετικά με τον στρατηγικό προσανατολισμό του κινήματος ενάντια στη «μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού συστήματος» του Μακρόν δεν διέρρηξαν το πλέγμα της διαχείρισης, αν συγκρίνει κανείς τις δημοσιεύσεις που έγιναν με το εύρος και τον ριζοσπαστισμό του κινήματος.

Η κατάσταση ουσιαστικά μας καλεί αγωνιωδώς για ένα ποιοτικό άλμα, αλλά το ίδιο το κίνημα δεν έχει αρκετή επίγνωση του εαυτού του ώστε να τολμήσει και να οργανώσει την κλιμάκωση.

Η αναδιοργάνωση της Αυτοκρατορίας

Αυτός ο κόσμος αναδιοργανώνεται σήμερα ενώπιον της αταξίας που επικρατεί τόσο πάνω όσο και κάτω. Οι σημερινοί θερμοί και ψυχροί πόλεμοι είναι συμπτώματα μιας κρίσης που διαβρώνει τα θεμέλια της μακράς ειρήνης (της Pax Americana). Η συγκεκριμένη αναδιοργάνωση των συσχετισμών δυνάμεων, όπως εκδηλώνεται στον πόλεμο στην Ουκρανία, δεν έχει να κάνει με την επίθεση και την υπεράσπιση των φιλελεύθερων αξιών. Πρόκειται για την πάλη μεταξύ αντίπαλων διαχειριστών και οικονομικών μπλοκ που υπόκεινται στην κρίση του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού με τα πτωτικά ποσοστά κέρδους, τις χρηματοπιστωτικές φούσκες και το αδιέξοδο της εκμετάλλευσης. Όταν σε αυτή τη χώρα γίνονται προσπάθειες προκειμένου να δημιουργηθούν νέες αγορές με τη συγκρότηση ενός καθεστώτος πράσινης συσσώρευσης (όπως η παραγωγή υδρογόνου στην Ουκρανία και αλλού), και όταν η εν λόγω διαδικασία υποστυλώνεται μέσω μιας μαζικής ηθικής (moral) πίεσης, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός πως είναι ακριβώς αυτή η ίδια πράσινη λογική που ενθαρρύνει τον πόλεμο και τη φιλελεύθερη ρητορική του για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων διαμέσου μιας «φεμινιστικής» εξωτερικής πολιτικής. Στο συγκεκριμένο σημείο, ο αυταρχισμός και μια ηθικoλογία (morality) ολοκληρωτικής φύσεως πάνε χέρι-χέρι, κάτι που υπήρξε και ήδη αποτελεί μια συνταγή επιτυχίας για τη φιλελεύθερη κυριαρχία αναφορικά με την κλιματική κρίση και την κρίση του κορωνοϊού. Υπό αυτήν την έννοια, η προμήθεια όπλων και η προστασία των ΛΟΑΤΚΙ δικαιωμάτων πάνε προφανώς χέρι-χέρι. Ο αντιμιλταρισμός δεν μπορεί τότε παρά να είναι ένας κυνισμός χωρίς ενσυναίσθηση.

Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι ο παγκόσμιος Νότος αντιδρά πολύ διαφορετικά για τον πόλεμο στην Ουκρανία και σε μεγάλο βαθμό δεν παίρνει μέρος στη φιλελεύθερη κατακραυγή: σε κάθε περίπτωση είναι προφανές ποιος θα βγει ζημιωμένος και σε αυτή την αντιπαράθεση μεταξύ των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων της Ρωσίας, της Κίνας, της Ε.Ε., των Η.Π.Α., της Ινδίας κ.λπ.

Αν η Αριστερά σε αυτή τη χώρα τάσσεται υπέρ της θανατηφόρας λογικής της ειρήνης με την νίκη επί της Ρωσίας, καθιστά τον εαυτό της συμμέτοχη στον πόλεμο. Ξαφνικά η αριστερά είναι έτοιμη να υπερασπιστεί την πατρίδα και τις αξίες της. Μια τέτοια αριστερά έχει εκπέσει στο κατώτερο σημείο της αισχρότητας. Είναι η ίδια αισχρότητα στην οποία υπέκυψε το 1914 και το 1999. Η μόνη προοπτική που απομένει είναι αυτή της λιποταξίας από τους αυτοκρατορικούς στρατούς και από μια λογική του πολέμου που δεν είναι δική μας.

Η προοπτική NON (ΜΗ)

Δεδομένου ότι η αξιολύπητη ριζοσπαστική αριστερά έχει όλο και περισσότερο αποποιηθεί τον εαυτό της εντός του φιλελευθερισμού της, είτε αυτός σχετίζεται με τις πολιτικές για το κλίμα, την έγκριση των αυταρχικών μέτρων του κορωνοϊού και την υιοθέτηση των ίδιων μέτρων από την πλευρά των «από τα κάτω», είτε με την έλλειψη θέσης ή ακόμα και με την παροχή στήριξης για την προμήθεια πράσινων όπλων, δεν είμαστε σε θέση να συγκροτήσουμε μαζί με αυτήν μια επαναστατική επιθυμία. Αυτός δεν είναι ο μόνος λόγος για τον οποίο ένας προσανατολισμός προς τις παγκόσμιες εξεγέρσεις, οι οποίες δεν παράγονται από την παραδοσιακή αριστερά ή τα κόμματα και τα συνδικάτα της, αλλά οι οποίες πρέπει συχνά να επιβεβαιώσουν τον εαυτό τους εναντίον των προαναφερθέντων, αποτελεί τη μόνη δυνατή προοπτική για την ανταγωνιστική πολιτική στις μητροπόλεις.

«Είναι ακόμα πολύ νωρίς για να προβλέψουμε τις συνέπειες της πανδημίας, αλλά είναι αναμφίβολο πως η εποχή των διαδηλώσεων που ξεκίνησε με το οικονομικό κραχ το 2008 δεν έχει τελειώσει».

Εndnotes - Εμπρός βάρβαροι [3]

Είμαστε πεπεισμένοι ότι η αύξηση των εξεγέρσεων σε όλο τον κόσμο και συνεπώς και του αριθμού των αγωνιζόμενων που, μέσα από τις εμπειρίες τους σε αυτούς τους τόπους, όχι μόνο έχουν κατανοήσει την αναγκαιότητα της εξέγερσης και ίσως ακόμη και της επανάστασης, αλλά την έχουν σχεδόν σωματικά εσωτερικεύσει, δημιουργούν τη βάση για μια αναγκαία υπαρξιακή συζήτηση σχετικά με την υπέρβαση των συνθηκών. Φυσικά, το «να κάνεις επανάσταση» δεν μαθαίνεται και δεν μπορούμε να εμπιστευτούμε τη συλλογική μνήμη περισσότερο από όσο μπορούμε να εμπιστευτούμε τις ατομικές, υπερ-καθορισμένες αναμνήσεις μας. Παρ' όλα αυτά, η συσσώρευση των αντιγνωμιών και των ανταγωνιστικών τοποθετήσεων φαίνεται να συνεχίζει να εδραιώνεται σε πολλά μέρη του κόσμου. Όλα αυτά προετοιμάζουν το έδαφος στο οποίο θα δοθούν οι μελλοντικοί αγώνες· εκεί όπου θα συν-τηχθούν οι διαφορετικές ταυτότητες και θα γίνει ορατός ένας οικουμενισμός που υπερβαίνει τα ερείπια του εργατικού κινήματος. Ακόμη και αν υπάρχει έλλειψη συνοχής στα «μη κινήματα» και η σύγχυσή τους συχνά φαίνεται να βασίζεται σε μια προδοσία αυτού που νομίζουμε ότι είμαστε, σε κάθε περίπτωση, κάνουν δυνατή την εξέγερση ενάντια σε μια κατάσταση γενικευμένης απομόνωσης και μοναξιάς (η οποία έχει επιδεινωθεί περαιτέρω από την ψηφιακότητα και την κοινωνική αποστασιοποίηση): τα «μη-κινήματα» αποτελούν το χωνευτήρι μέσα στο οποίο γίνονται ορατοί οι μετασχηματισμοί στην αναπαραγωγή της καθημερινής ύπαρξης και συνεπώς της ανθρώπινης ζωής, οι οποίοι κατέστησαν δυνατές τις εκρήξεις στους δρόμους που είδαμε παγκοσμίως την τελευταία δεκαετία. Είναι αυτές οι μεταβολές που καθιστούν δυνατή την ανάδυση νέων υποκειμενικοτήτων, ενός λιγότερο πανικόβλητου ή νοικοκυρεμένου τύπου ανθρώπου. Επειδή, ακριβώς, τα «μη-κινήματα» αντιπροσωπεύουν την κρίση αυτού του στάσιμου καπιταλισμού και επειδή ως εκ του αποτελέσματος καθιστούν αυτήν την τελματώδη κατάσταση ακυβέρνητη, μπορούν να διανοίξουν το ρήγμα μέσα από το οποίο κάτι νέο μπορεί να εισέλθει στον ρου της ιστορίας. Γνωρίζουμε όμως και την αφομοιωτική δύναμη του καπιταλισμού, ο οποίος μπορεί να οικειοποιηθεί τις πιο όμορφες χειρονομίες, αιτήματα και τρόπους ζωής, εκτρέποντας τα, ενίοτε με ανοιχτή βία. Υπό αυτήν την έννοια, οι παγκόσμιες εξεγέρσεις μπορούν να μετατραπούν σε επαναστάσεις, αλλά μπορούν επίσης να γίνουν μέρος του γενικευμένου χάους από το οποίο ο καπιταλισμός θα αναδιαμορφωθεί.

Η σπουδαία φλυαρία (palaver)

«Η χαρά της συνωμοσίας είναι η χαρά της συνάντησης, το να ανακαλύπτουμε αδερφούς και αδερφές, ακόμη και εκεί που δεν το περιμέναμε».

Μανιφέστο συνωμοσίας [4]

Πιστεύουμε ότι είναι καιρός να κάνουμε το επόμενο βήμα. Με δεδομένη την πραγματική υπεροχή του αντιπάλου μας σε αυτή τη χώρα, με δεδομένη τη βαθιά απροθυμία να συνεχίσουμε να χάνουμε το χρόνο μας στην επόμενη καμπάνια, στην επόμενη εκδήλωση, στην επόμενη άσκοπη αναλαμπή και με δεδομένη την ανάγκη να αυτο-προσδιοριστούμε κόβοντας δεσμούς με την κρατιστική αριστερά της κατάστασης εκτάκτους ανάγκης των τελευταίων ετών, δεν βλέπουμε άλλο δρόμο από το να δημιουργήσουμε πρωτίστως ένα χώρο για πραγματικούς ανθρώπους. Έχουμε επίγνωση των πολυάριθμων παγίδων, περιμένουμε από τους (αριστερούς) αντιπάλους μας τα χειρότερα. Σχεδόν περιμένουμε τις συνήθεις δυσφημίσεις και επιπλήξεις.

Αλλά λέμε επίσης ότι, σε παγκόσμιο επίπεδο, δεν ζούμε σε εποχές επαναστάσεων αλλά σε επαναστατικές εποχές. Οι ενδο-αυτοκρατορικοί πόλεμοι και συγκρούσεις (Ουκρανία, Ταϊβάν, Αφρική,...) καθώς και οι εξεγέρσεις που έχουν εξαπλωθεί σε ολόκληρο τον πλανήτη τα τελευταία χρόνια αποτελούν απόδειξη αυτού του γεγονότος.

Υπάρχουν ελάχιστα σημάδια από αυτούς τους ξεσηκωμούς εδώ στη Γερμανία, αλλά υπάρχουν ακόμα εξεγέρσεις και θέσεις που μας ενθαρρύνουν και συνεχίζουν να μας ενθαρρύνουν. Από την εξέγερση στο κέντρο της Στουτγάρδης το καλοκαίρι του 2020 μέχρι τις ταραχές της παραμονής της Πρωτοχρονιάς πριν από λίγους μήνες στο Βερολίνο, όπου μερικές εκατοντάδες νέοι διαδήλωσαν εναντίον μιας από τις καλύτερα εξοπλισμένες και εκπαιδευμένες αστυνομικές δυνάμεις της Δυτικής Ευρώπης. Γνωρίζουμε ότι δεν υπήρξαν πολλοί που να αντιτάχθηκαν ξεκάθαρα και σε δημόσιο επίπεδο στο σύμφωνο της αριστεράς με το κράτος κατά την διάρκεια της έκτακτης ανάγκης την περίοδο της πανδημίας, αλλά ακούσαμε με προσοχή καθεμία από αυτές τις φωνές στην εξαναγκασμένη μας απομόνωση και αυτές οι φωνές μας ζέσταναν την καρδιά. Βρισκόμαστε σε ένα σημείο όπου δεν έχουμε πλέον τίποτα να χάσουμε. Όλες όσες έχουν κάποια λογική, γνωρίζουν για αυτό το ιστορικό σημείο στο οποίο βρισκόμαστε. Ακούμε από παντού για ανθρώπους που ψάχνουν, που θέλουν κάτι διαφορετικό, κάτι καινούργιο. Ελπίζουμε να σας προσεγγίσουμε όλους με αυτές τις γραμμές.

Σας προσκαλούμε όλ@ στο πρώτο NON-KONGRESS στο Βερολίνο στις αρχές του 2024!

Θα εκφραστούμε μέσω επακόλουθων ανακοινώσεων και θα σας παρέχουμε περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με το συνέδριο.

Άνθρωποι και επαφές από Wuppertal, Münster, Berlin, Düsseldorf, Frankfurt, Hamburg, Offenburg.

[1] Αλμπέρ Καμύ, Ο μύθος του Σίσυφου: Δοκίμιο για το παράλογο, μτφρ. Νίκη Καρακίτσου-Ντουζέ & Μαρία Κασμπάλογλου-Ρομπλέν, εκδόσεις Καστανιώτη, 2007.

^[2] Ezra Riquelme, Défaire la gauche, 2023.

[ https://entetement.com/defaire-la-gauche/ ]

Το ρήμα défaire συντίθεται από το αποτρεπτικό de και το ρήμα faire [κάνω] και στην πραγματικότητα σημαίνει αποσυναρμολογώ. Θεωρούμε πως η αποσυναρμολόγηση ή «αποσύνθεση» της Αριστεράς, η οποία εκφράζεται από τον γράφοντα στο γαλλικό πρωτότυπο, υπονοεί κατά βάση την καθαίρεση της λειτουργία της και του αξιώματός της ως του διακριτού στρατοπέδου της ανατροπής. Γι’ αυτό και επιλέξαμε την απόδοση του défaire στα ελληνικά με τη χρήση του ρήματος καθαιρώ.

[3] Endnotes, Εμπρός βάρβαροι, μτφρ. φίλοι της αναταραχής / εχθροί του έθνους, 2022.

Online εδώ:

[ https://yfanet.espivblogs.net/files/2022/12/BARBARIANS-2022-06-26-FRIX-1.pdf ]

[4] Μανιφέστο Συνωμοσίας, μτφρ. Μανώλης Ξανθός, εκδόσεις των Συναδέλφων, 2022.

Bulletin no. 01

Πρόλογος

Τον Ιούλιο, απευθυνθήκαμε σε εσάς και ανακοινώσαμε το ΜΗ-Συνέδριο 2024. Έκτοτε συνέβησαν πολλά. Στην Αργεντινή, οι άνθρωποι πυρπόλησαν τους δρόμους ενάντια στην εξόρυξη λιθίου, στη Νέα Υόρκη ο δυστοπικός αέρας των δασικών πυρκαγιών από τον Καναδά σάρωσε τις λεωφόρους, στη Γαλλία η νεολαία εξεγέρθηκε επειδή ένας από αυτούς, ο Ναέλ, δολοφονήθηκε. Υπήρξαν λεηλασίες και εξεγέρσεις που κατέστη εφικτό να περιοριστούν από εκείνους που βρίσκονται στην εξουσία μόνο διά της κινητοποίησης ενός γιγαντιαίου αριθμού αστυνομικών δυνάμεων. Όμως δεν είναι καν βέβαιο αν αυτές οι εξεγέρσεις δείχνουν προς κάτι καλύτερο. Το μόνο σίγουρο είναι πως, για μια στιγμή, πυροδοτούν ένα ξε-σηκωμό, μια επιθυμία για ελευθερία και αυτονομία.

Ταυτόχρονα, δεν υπάρχουν μόνο εξεγέρσεις αλλά και πόλεμοι που διεξάγονται από τους έχοντες την εξουσία. Η Ουκρανία, αποτελεί πλέον το πεδίο ενός πολέμου θέσεων, χωρίς οι εξουσιαστές να δείχνουν να κουράζονται από κάτι τέτοιο. Ακριβώς όπως οι παγκόσμιες διαστάσεις των συμφερόντων και των αναγκών της εξουσίας γίνονται έκδηλες στην προαναφερθείσα περίπτωση, άλλοι αγώνες εξαφανίζονται μέσα σε εκκωφαντική σιωπή. Υπάρχουν δεκάδες χιλιάδες ή εκατομμύρια που πρόκειται να απελαθούν από το Πακιστάν εξαιτίας της επικράτησης των Ταλιμπάν; Άλλες περιοχές βυθίζονται επίσης σε μια καταστροφική διαδικασία αναδιοργάνωσης: για άλλη μια φορά, συνειδητοποιούμε ότι η ενοχή της Γερμανίας για τη Shoah δεν θα ξεπληρωθεί ποτέ και πως η ευθύνη μας να εργαστούμε για την εξασφάλιση ασφαλών χώρων για τους Εβραίους δεν μπορεί να διαχωριστεί από την επακόλουθη ευθύνη απέναντι στον πόνο των Παλαιστινίων και το δικαίωμά τους στην ελευθερία. Salam και Shalom.

Μόνο όταν καθαιρεθεί κάθε εξουσία θα έχουμε την ευκαιρία μιας καλής ζωής για όλους και όλες. Γι' αυτόν ακριβώς το λόγο πιστεύουμε ότι απαιτείται η διεξαγωγή μιας συνωμοσίας από κοινού ώστε να συνεισφέρουμε από την πλευρά μας, ή πιο μετριοπαθώς, ώστε να εργαστούμε θεωρητικά και πρακτικά για την δημιουργία των απαραίτητων συνθηκών στη Γερμανία. Έχουμε ήδη λάβει θετικά σχόλια από άλλες ευρωπαϊκές χώρες και σύντροφοι, φίλες και συνωμότες έχουν συμφωνήσει να έρθουν. Εν τω μεταξύ, προετοιμάζοντας την κοινή μας συνάντηση για τον επόμενο χρόνο, θα θέλαμε να μοιραστούμε μαζί σας σκέψεις, κείμενα και σημειώσεις που μας ενέπνευσαν, μας συνόδευσαν, μας προσδιόρισαν θεωρητικά και στρατηγικά τα τελευταία χρόνια, τους τελευταίους μήνες και μέρες, αλλά και που μας ενθάρρυναν να αντικρούσουμε τους ίδιους τους εαυτούς μας. Με τη μορφή αυτού του δελτίου, το οποίο θα ακολουθήσουν και άλλα, θέλουμε να συγκροτήσουμε μία κοινή πνευματική βάση μαζί σας και ταυτόχρονα να καταστήσουμε διαυγείς τις ιδέες μας για το MH-Συνέδριο, έστω και αν γνωρίζουμε ότι τα δελτία δεν μπορούν, δεν θέλουν και δεν πρέπει να καλύπτουν τα πάντα.

Προτεινόμενα κείμενα:

Marcello Tarì - Γράμμα στους φίλους της ερήμου (για την ελληνική μετάφραση δείτε εδώ

Breaking the Waves — Nicolò Molinari

Alessandro Stella - À l’écoute des cris et des paroles des révoltés

Notizen zu Krieg & Ausnahmezustand

Noor Or - Η ναυτία (για την ελληνική μετάφραση δείτε εδώ)

Bulletin no. 02

Γιατί NON (ΜΗ) ;

Τα μη-κινήματα

Θα μπορούσε να έχει ξεκινήσει από το Ιράν με το «Πράσινο Κίνημα», το οποίο ακολούθησαν η επονομαζόμενη Αραβική Άνοιξη, οι εξεγέρσεις στα προάστια, τα κίτρινα γιλέκα· εξεγερσιακά κινήματα που ήταν ίσως αυθόρμητα, σίγουρα διαταρακτικά και όχι καθοδηγούμενα από τους κλασικούς πολιτικούς δρώντες –τα κόμματα, τα συνδικάτα ή τους συντονισμούς– με σκοπό να επιτευχθεί αυτός ή ο άλλος πολιτικός σκοπός ή εκείνη η ποσοστιαία αύξηση στους μισθούς, η μείωση στις ώρες εργασίας, ακόμη και αν το κόστος του ψωμιού ή του πετρελαίου αποτέλεσαν τις αιτίες τους. Επρόκειτο για την αφετηρία αυτού που ο Asef Bayat[1] θα ονόμαζε μη-κινήματα.

Η ομάδα του περιοδικού Endnotes[2] υιοθέτησε αυτόν τον όρο και τον κατανόησε ως έκφραση του καιρού μας για το Δυτικό κόσμο επίσης: προσεγγίζουν τα μη-κινήματα ως «τη συλλογική δράση διάσπαρτων και ανοργάνωτων δρώντων». Οι αγώνες τους αφορούν «πρακτικές διεκδίκησης», δηλαδή άμεσες δράσεις, οι οποίες, δεν ανταποκρίνονται σε πραγματικά πολιτικά αιτήματα. Δεν έχουν να κάνουν με την άσκηση πίεσης στις αρχές ή με τον εξαναγκασμό για παραχωρήσεις. Δεν είναι επαναστατικά, αλλά πρωτογενώς υποκειμενικές εκφράσεις της αντικειμενικής αταξίας. Οι επαναστάτριες αναδύονται από αυτά χωρίς την επανάσταση.

Οι Endnotes ισχυρίζονται πως αυτό που καθορίζει τα μη-κινήματα δεν είναι η ταξική σύνθεση, αλλά συγκεκριμένα ο ταξικός κατακερματισμός. «Έτσι σήμερα είναι ορθολογικό για τους προλετάριους, και όλο και περισσότερο και για μέλη της μεσαίας τάξης, να στρέφονται σε άλλες κατηγορίες για να ορίσουν τη θέση τους σε μια παγκόσμια τάξη πραγμάτων που καταρρέει». Θα πρέπει να σημειώσουμε πως η παγκόσμια αταξία δεν μας προσκαλεί στην αναζήτηση νέων κατηγοριών αλλά παράγει επίσης νέες κατηγορίες με πραγματικού όρους. Η φτωχή καθαρίστρια στη Χιλή –εξαιτίας του τρόπου με τον οποίο ζει, σκέφτεται και δρα– είναι κατά βάση η ανήσυχη μητέρα μίας αγωνιζόμενης μαθήτριας.

«Η τάξη παραμένει η κεντρική πηγή των διαχωρισμών μας […] όμως το ταξικό ανήκειν σήμερα διαρθρώνεται από μια πληθώρα μεταβλητών όπως η ηλικία, το φύλο, η γεωγραφία, η φυλή ή η θρησκεία, που λειτουργούν σαν δίαυλοι, αλλά και σαν πραγματικά όρια, για τους κοινωνικούς αγώνες, καθιστώντας τις πολιτικές της ταυτότητας μια πραγματική έκφραση της ταξικής πάλης». Προϊόν της νεοφιλελεύθερης υποκειμενοποίησης και την ίδια στιγμή προαπαιτούμενο για τον αγώνα εναντίον της, η εκάστοτε ταυτότητα είναι ουσιώδης και μη ουσιώδης, ενδυναμωτική και αποδυναμωτική για τα μη-κινήματα. Εντός αυτών, υπάρχει μία σύντηξη (confusion) των ταυτοτήτων, μία καθαίρεση των υπάρχουσων κατηγοριών και μία μη-υποκειμενοποίηση πέραν των ταυτοτήτων.

Επομένως, γινόμαστε μάρτυρες μίας σύγχυσης στον κόσμο, όπου η αντίσταση αυτή τη στιγμή αναζωπυρώνεται σε παγκόσμιο επίπεδο σε μέρη και περιοχές, από λαούς, άτομα και συλλογικότητες από τα οποία δεν το αναμέναμε. Οι παλαιές πολιτικές, ιδεολογικές και οικονομικές μας κατηγορίες δεν επαρκούν πλέον για να κατανοήσουμε τον κόσμο ή τους ίδιους τους ανθρώπους. Και όσο γρήγορα και εκρηκτικά αυτές οι εξεγέρσεις κάνουν την εμφάνισή τους, το ίδιο γρήγορα εξαφανίζονται ή αποτυγχάνουν. Τα μη-κινήματα, λοιπόν, μας αναγκάζουν όχι μόνο να αναλάβουμε την πρακτική αναζήτηση σε περίεργα μέρη και ανάμεσα σε περίεργους ανθρώπους, αλλά επίσης μας ωθούν σε μία θεωρητική αναζήτηση για νέες έννοιες και κατηγορίες.

Μη-σκέψη

Έχοντας ως βάση τα μη-κινήματα, θα θέλαμε να προτείνουμε την υιοθέτηση του NON (ΜΗ) ως μίας θεμελιώδους προοπτικής της σκέψης. Πράγματι, αυτό που προτείνουμε δεν είναι κάτι καινούργιο. Αντιθέτως, πρόκειται για το θεμέλιο ολόκληρης της κριτικής σκέψης και δράσης αλλά παρ’ όλα αυτά η δυνατότητα της άρνησης μοιάζει να έχει χαθεί σήμερα. Γι’ αυτό, κάθε άρνηση σήμερα είναι πάντοτε συνδεδεμένη με την εκχώρηση κάποιου συμβιβασμού προς αυτούς που βρίσκονται στην εξουσία, είναι πάντοτε συνδεδεμένη με μία προσφορά συνεργασίας προς αυτούς που υποτίθεται πως σκέφτονται προς την ίδια κατεύθυνση, με αποτέλεσμα να εκφυλίζεται σε καταφατική κριτική. Δεν απομένουν και πολλά από την άρνηση παρά μία κενή φράση. Ακόμη και σε θεωρητικό επίπεδο, κάθε υποτιθέμενη αρνητική σκέψη υπάγεται πάντοτε στη Realpolitik  (τον πολιτικό ρεαλισμό), την υποτιθέμενη έλλειψη εναλλακτικών ή αυτού που δύναται να γίνει αντιληπτό πολιτικά. Υπό αυτήν την έννοια, η μη-σκέψη αποτελεί μία απόπειρα ώστε να αποκαταστήσουμε την παράδοση της άρνησης, αλλά την ίδια στιγμή να την εγκαταλείψουμε και την οδηγήσουμε πέραν αυτής της ίδιας. Η άρνηση που παίρνει στα σοβαρά τον εαυτό της, θα πρέπει να είναι σε θέση να ασκήσει κριτική στον ίδιο της τον εαυτό.

Για εμάς, αυτό αρχικά σημαίνει να αμφισβητήσουμε τα πάντα, ρωτώντας τους εαυτούς μας αν θα μπορούσαμε να σκεφτούμε το καθετί με έναν ριζικά διαφορετικό τρόπο. Το να λέμε «όχι», ή «θα προτιμούσα να μην…» (‘I would prefer not…’) σημαίνει πρώτα απ’ όλα να βασιζόμαστε στην δική μας αντίληψη για τον κόσμο, προκειμένου να εγκαταλείψουμε τον ολοκληρωτισμό του παρόντος και τα όρια που θέτει στη σκέψη μας. Σημαίνει να βασιζόμαστε στην αντίληψη και την κρίση πως αυτός ο κόσμος είναι κακός και πως δεν υπάρχει σωστό στο λάθος. Μία φράση που λέγεται συχνά και που όμως το νόημά της μοιάζει να έχει χαθεί. Συμβαίνει, επίσης, συχνά το «Όχι» να μην ακολουθείται καν από μία εξήγηση, καθώς δεν είμαστε ακόμα έτοιμες να λεκτικοποιήσουμε την απόρριψη, καθώς μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν συνιστά κάτι περισσότερο από ένα συναίσθημα ή μία έννοια· και αυτό είναι κάτι καλό. Γιατί, αυτός που είναι «εποικοδομητικός» θα ζητήσει μία εξήγηση και θα σε προσκαλέσει στο παιχνίδι της πραγματικότητας, το οποίοι πολύ συχνά δεν καταλήγει παρά στην (αριστερή) Realpolitik. Για εμάς τους ίδιους, αυτό συνεπάγεται να αναζητήσουμε αυτή την αρνητική σκέψη τόσο στην καθημερινή μας ζωή με τους ανθρώπους που μας περιβάλλουν είτε κοντά μας είτε μακριά μας όσο και στα βιβλία.

Η άρνηση είναι ριζοσπαστικός ρεαλισμός

Αυτό είναι που η ριζοσπαστική αριστερά δεν μπορεί να αντέξει, αλλά το οποίο είναι απαραίτητο για την προσέγγιση των συνθηκών που επικρατούν παγκοσμίως: να αμφισβητήσουμε τα πάντα, ακόμη και υπό μία ιστορική προοπτική και να αρνηθούμε κάθε κατασκευή. Μαζί με τον Hendrik Wallat αρνούμαστε να συνηγορήσουμε στην παραδοχή πως η άρνηση, το NON (ΜΗ) είναι μηδενιστικό ή ηττοπαθές. Η άρνηση δεν πιστεύει πως θα πρέπει να παίξει το παιχνίδι της εξουσίας –όπως κάνουν οι προοδευτικοί– επειδή δεν υπάρχει διέξοδος. Ωστόσο, η άρνηση δεν είναι ουτοπική –για να μην αναφερθούμε στον υπερφίαλο ριζοσπαστισμό– καθώς έχει επίγνωση «της διαμεσολάβησης κάθε πρακτικής με αυτό που είναι». Και εν τέλει, δεν είναι επίσης ένας υποκειμενικός ηθικισμός που βρίσκει καταφύγιο στην ιδιωτική σφαίρα μπροστά στην πραγματικότητα, ούτε ενδίδει στο μεγαλείο της σε δωμάτια-κομμούνες με τη θρησκευτική εσωτερίκευση «της ενδοσκόπησης και της ψυχικής πλήρωσης» –που είναι γνωστές και ως αισθητικοποίηση της κυριαρχίας– ούτε και με άλλες ηττοπαθείς μεθόδους του νεοφιλελευθερισμού. Η άρνηση, το NON, αρνείται επίσης το άλλο είδος του υποκειμενικού ηθικισμού ή «βολονταρισμού», αυτού για το οποίο κατηγορούνται πολύ συχνά τα αυτόνομα κινήματα, που δεν δύναται να ανεχτεί τη μη προσαρμογή της πραγματικότητας στις αρχές του και που τότε, στη χειρότερη μορφή του, σπέρνει τον τρόμο (Ιακωβίνοι, Στάλιν).

Αντιθέτως, η άρνηση, το NON (ΜΗ), είναι ριζοσπαστικός ρεαλισμός ενώπιον των δεινών και των καταστροφών αυτού του κόσμου. «Η αρνητικότητα (negationism / négativisme)[3] δεν έχει ισχύ ούτε την εποφθαλμιά, αλλά αντιθέτως αναζητά να ανατρέψει τη λογική της. Η αρνητική (negationist / négativiste ) αντι-εξουσία δεν παύει να βλέπει τα μέσα της και τις αρχές της να συντρίβονται απέναντι στο υπάρχον. Παρ’ όλα αυτά, η εν λόγω εμπειρία δεν την καταστρέφει, όπως θα συνέβαινε με την προσαρμογή της στην πραγματικότητα. Τουναντίον, η μόνη της ελπίδα συνίσταται στη δυνατότητα, μακροπρόθεσμα, να σαμποτάρει και να ανατρέψει την εξουσία μέσω της α-δυνατότητάς της. Κανένα βραβείο τιμής δεν εκχωρείται για μία τέτοια πρακτική και τα βιβλία ιστορίας δεν μιλάνε για αυτήν παρά για να καταμετρήσουν τις ήττες της. Παραμένοντας πιστή στις ήττες της, η αρνητικότητα παρέχει την ελπίδα πως τα χρονικά της νικηφόρας εξουσίας θα αποτελέσουν κάποια στιγμή μία σελίδα του παρελθόντος. Ωστόσο, δεν μπορούμε να στοιχηματίσουμε στην εν λόγω υπόθεση, όπως επίσης μία νίκη του λόγου απέναντι στην κυριαρχία δεν μπορεί πλέον να διασώσει τα θύματα του παρελθόντος ούτε να εκτρέψει τον ρου της ιστορίας όπως εκτυλίχθηκε».[4]

Μη-συνέδριο

Εκκινώντας από την ασυμβίβαστη φύση της διαφωνίας μας, το πάθος μας για άρνηση, στο πνεύμα όλων όσων γράφτηκαν παραπάνω θα θέλαμε να συναντηθούμε μαζί σας. Όχι με σκοπό να οργανωθούμε ούτε για να αναπτύξουμε μία κοινή ατζέντα αλλά για να μοιραστούμε τα ερωτήματά μας και τις εμπειρίες μας, για να εμπλακούμε σε μία κοινή συζήτηση και να δούμε πού θα μας οδηγήσει το ταξίδι. Τι συνέβη σε εμάς, τι συνέβη στον κόσμο;

Όπου και αν κοιτάξουμε βιώνουμε διαρρήξεις περατότητας στο άπειρο του καπιταλισμού. Είτε πρόκειται για πασιφανείς διαρρήξεις, όπως είναι η κλιματική καταστροφή η οποία αποτελεί περισσότερο μία καταστροφή του τρόπου ζωής μας απ’ ότι μία καταστροφή της φύσης (η φύση απλώς είναι), είτε για τους πολέμους που έχουν ξεσπάσει και πρόκειται να ξεσπάσουν, οι οποίοι προοιωνίζουν μια αναδιοργάνωση του κόσμου, είτε για τα μη-κινήματα, τα οποία δεν είναι πλέον κοινωνικά κινήματα σύμφωνα με την κυκλική συνέχεια της άμπωτης και της παλίρροιας της αντίστασης και της κυριαρχίας αλλά αποτελούν φορείς αταξίας και ελπίδας σε αυτόν τον κόσμο, είτε, τέλος, για διαρρήξεις περατότητας στην διευθετημένη καθημερινή μας ζωή, στην οποία οι μακροχρόνιοι φίλοι γίνονται εχθροί και οι εχθροί φίλοι, η έλλειψη γίνεται πλεόνασμα και το πλεόνασμα μετατρέπεται ξαφνικά σε αδηφαγία, όπου το ενδιαφέρον οδηγεί σε αδιαφορία και η αδιαφορία οδηγεί με τη σειρά της σε νέες γνώσεις. Θα έχετε ίσως περισσότερα και διαφορετικά πράγματα να πείτε σε σχέση με αυτές τις διαρρήξεις…

Δεν εγγυώνται το αναγκαίο τέλος αυτού του κόσμου στον οποίο ζούμε, ούτε εγγυώνται ότι κάτι εντός του θα αλλάξει προς το καλύτερο. Αντιθέτως, η ιστορία έχει δείξει πως μία ακόμα πιο ολοκληρωτική εμπειρία του απείρου μπορεί να αναδυθεί από αυτές τις διαρρήξεις. Ωστόσο, μπορούν να αποτελέσουν οδοδείκτες και δασκάλους για εμάς ώστε να κατανοήσουμε και εν τέλει να επιτεθούμε στον κόσμο. Υπό αυτή την έννοια, πιστεύουμε πως πρέπει να αφήσουμε πολλά πράγματα και πολλούς ανθρώπους πίσω μας. Αυτό, επίσης, δεν αποτελεί κάτι καινούργιο. Καθώς, όπως γράφει ο Χέντρικ Γουάλατ, τα βιβλία ιστορίας είναι γεμάτα από τις ήττες μας και τα θύματα του παρελθόντος δεν μπορούν πλέον να σωθούν. Ίσως, αυτό να αποτελεί και το σημείο στο οποίο θα αποτύχουμε σε πρώτο βαθμό, αφού τα φορτία της ιστορίας μάς επιβαρύνουν υπερβολικά; Έχουμε επίγνωση του προβλήματος και για αυτό ακριβώς είμαστε πεπεισμένες ότι έτυχε σε εμάς να το αναλάβουμε: “Do it or die” [ «Κάντε το ή πεθάνετε» ].

Έως την έναρξη του Μη-Συνεδρίου θα μοιραστούμε τις τρέχουσες συζητήσεις μας για τις θεματικές του στα επόμενα δελτία:

Bulletin no. 03: Die Zeitenwende (Μία εποχιακή τεκτονική μετατόπιση). Covid-19 – Κριτική της επιστήμης – Θρησκεία – Κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Bulletin no. 04: (No) Future – Καθεστώς οικολογικής συσσώρευσης – Χρηματοπιστωτική αγορά – Νέα παγκόσμια αταξία.

Bulletin no. 05: Τι είναι πολιτική; Περί των οάσεων και των εδαφών. Ηθική (ethics) vs. πολιτικής vs. οικουμενικότητας – αποσύνταξη (destitution) , λιποταξία, καταστροφή.

Προκαταρκτικό πρόγραμμα του ΜΗ-Συνεδρίου

Παρασκευή

Καλωσόρισμα: Σχετικά με την προοπτική ΜΗ –τι είναι αυτή; Και πώς καταλήξαμε εκεί;

Αξιολόγηση και επακόλουθη συζήτηση σχετικά με την υφιστάμενη κατάσταση:

Ζούμε σε προεπαναστατικές εποχές; Τι συμβαίνει σήμερα με και εντός των εξεγέρσεων και των μη-κινημάτων; Με ποιον τρόπο η κρίση της (ριζοσπαστικής) αριστεράς σχετίζεται με αυτά; Μπορούμε ή πρέπει να διατηρούμε την οποιαδήποτε ελπίδα;

Σάββατο

Πρώτος κύκλος: Συμβολές και εν συνεχεία συζήτηση σχετικά με την «Zeitenwende» (Εποχιακή τεκτονική μετατόπιση). Covid-19 – Κριτική της επιστήμης – Θρησκεία –Κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Ο Covid ήταν απλώς μια εξαίρεση στην εξαίρεση ή έκφραση μιας κανονικοποιητικής κατάστασης έκτακτης ανάγκης; Ποιοι τρόποι υποκειμενοποίησης μπορούν να παρατηρηθούν ενόψει του τέλους του νεοφιλελευθερισμού/της μεταβολής μιας εποχής; Ποιο ρόλο παίζουν η ψηφιοποίηση και η επιστήμη στην παραγωγή μιας νέας μορφής κοινωνικής ολότητας; Η επιστήμη ως θρησκεία – ποιοι είναι οι πιστοί της; Βιο-πολιτική και νεκροπολιτική

Δεύτερος κύκλος: Συμβολές και εν συνεχεία συζήτηση σχετικά με το (No) Future – Καθεστώς οικολογικής συσσώρευσης – Χρηματοπιστωτική αγορά – Νέα παγκόσμια αταξία.

Τι συνεπάγεται η διακυβέρνηση της οικολογίας; Πού οδηγεί η αιώνια προοδευτική τυπική αφαίρεση του καπιταλισμού: στην κυριαρχία της χρηματοπιστωτικής κερδοσκοπίας, στη διάρρηξη του πεπερασμένου και στον πράσινο «φασισμό»; Ο καταστροφισμός ως ιδεολογία της ανανέωσης ή του τέλους;

Κλείσιμο: Τι είναι πολιτική; Περί των οάσεων και των εδαφών. Ηθική (ethics) vs. πολιτικής vs. οικουμενικότητας – αποσύνταξη (destitution) , λιποταξία, καταστροφή.

Γινόμαστε μάρτυρες του τέλους της πολιτικής όπως ασκείται στον δυτικό κόσμο από την αρχαιότητα, ή βιώνουμε μια νέα αρχή; Πώς διαμορφώνουμε μια νέα αρχή, ή ακόμα πιο απλά: πώς θέλουμε να αγωνιστούμε; Αν η πολιτική έχει αποτύχει, δεν μας έχει απομείνει τίποτε άλλο παρά η ηθική (ethics); Αν ο αγώνας μέσω της άμεσης αντιπαράθεσης φαίνεται μάταιος, δεν μας μένει τίποτα άλλο παρά η παραίτηση; Η «Entsetzung» [η απόθεση – (σ.τ.μ., κατά την απόδοση του Β. Μπιτσώρη)] της εξουσίας; Πού βρίσκονται οι χώροι για την καταστροφή της; Και με ποιον θέλουμε να αγωνιστούμε; Και τι σημαίνει να νικήσουμε, ακόμη και αν η νίκη είναι ακόμη πολύ μακριά;

[1] Asef Bayat, How Ordinary People Change the Middle East, Stanford University Press, 2013.

[2] Endnotes, Εμπρός βάρβαροι, μτφρ. φίλοι της αναταραχής / εχθροί του έθνους, 2022.

Online εδώ:

[ https://yfanet.espivblogs.net/files/2022/12/BARBARIANS-2022-06-26-FRIX-1.pdf ]

[3] Ο όρος αρνητικότητα (negationism / négativisme) όπως χρησιμοποιείται από τον Χένρικ Γουάλατ δεν σηματοδοτεί την άρνηση της γενοκτονίας, όπως αυτός ο όρος κατανοείται στη Γαλλία και στη Μεγάλη Βρετανία, αλλά αποτελεί έναν άλλο τρόπο για να εκφράσουμε την «άρνηση».

[4] Όλες οι παραπομπές προέρχονται από το έργο του Henrik Wallat, Das Progressive Ticket. Thesen zum affirmativen Charakter der Kritischen Theorie und dem Konformismus der Linken.

[ https://www.xn--untergrund-blttle-2qb.ch/dokumente/hendrik_wallat_das_progressive_ticket.pdf ]