Aslında kitabın amacı bize bir insanın hayatımızdan çıkmasının ne demek olduğunu anlatmak ama erkeklerin gözünden. Ben ise buna tamamen objektif yaklaşacağım.

İnsan gittiğinde yalnızca kendisini götürmüyor. Onunla birlikte bazı alışkanlıklarımız, cümlelerimiz, ihtimallerimiz de gidiyor. Bir daha söylenmeyecek kelimeler, açılmayacak şarkılar, gidilmeyecek yerler de teker teker bizi terk ediyor. Demem o ki, biri hayatımızdan çıktığında yokluğu varlığından daha çok yer kaplıyor.

Murakami'nin erkekleri de tam olarak bu noktada acı çekiyor. Mesele yalnızca bir başlarına kalmaları değil aslında. Kayıplar yaşanıyor ama ne kaybettiklerini tarif edemiyorlar.

Çünkü bazı acıların adı yoktur.

Bazen insanın içinde hiçbir şeye benzemeyen bir his vardır. Sanki bir bıçak içinizi oymuş ve o oyuk hiçbir şekilde dolmuyordur.

Çünkü o oyuk başkasına  göre yapılmamıştır.

O oyuk giden için yapılmıştır.

Yerini belli etmek,

"Ben buradaydım" demek için yapılmıştır.

Kitapta beni uzun uzun düşündürten bir başka konu da insanların aslında birbirini ne kadar az tanıyor olduğuydu.

Bir insanla yıllarca aynı yatağı paylaşabilirsiniz. Nasıl ağladığını, suskunluğunun aslında neler anlattığını, hangi nefesi huzurla aldığını bilebilirsiniz.

Ama sonra bir şey olur

   ve aslında onun hakkında ne kadar az şey bildiğinizi fark edersiniz.

Aşkın en zor yanlarından biri de budur.

Birine yaklaşmak ya da birini sevmek onu tanımaya yetmiyor. Birini sevebilirsiniz ama yine de onu anlamayabilirsiniz. Birini çok sevip onun hayatındaki en büyük yalnızlık siz olabilirsiniz.

Bir insanın tamamına hiçbir zaman sahip olamayız. Her insanın içinde kilitli olan bazı odalar vardır. Sen her odayı onunla paylaştığını sanarken sana hiç açılmamış kapılar her daim vardır.

Ve sen bir insanı kaybettiğinde sandığından daha çok şeyi kaybettiğini anlayamazsın çünkü o kapıların varlığından bile haberdar değilsindir.

Bu da yasını tuttuğun şeyi sadece yaşadıklarınla sınırlamaz, yaşayamadıklarını da ekler.

Kayıp sadece geleceğini değiştiren bir faktör olmaz. İnsan geçmişini de değiştirmeye başlar çünkü taşlar yavaş yavaş yerine oturmaya başlamıştır. Aslında o an ne demek istediğini, senden ne zaman kopmaya karar verdiğini sessizce anlamaya başlarsın.

Hiç soramadığın o soru

Anlatamadığın o his

Öğrenemediğin tavırlar ve daha fazlası bize kağıt kalem olur ve geçmişimizi tekrardan yazmaya başlarız.

Aslında sevdiğimiz insanın içinde bize ait olmayan bir ülke olduğunu ve o ülkenin ne kadar büyük olduğunu sadece kaybedince anlarız.

Kitap zamanla başka bir anlama geliyor ve ben adına itiraz ediyorum.

Kadınsız Erkekler...

Bu kitap yalnızca erkeklere ait olmamalı.

Yalnızlık cinsiyet seçmiyor, insanın en savunmasız halini seçiyor.

Mesele kadınsız olmak değil, birinin yokluğu ile yaşamayı öğrenmekti. Bize sunulan gidiş ile birlikte içimizdeki o odanın kapısını kilitlemekti.

Sonrasında da "o gittikten sonra ben kim oldum" cevabını verebilmekti.

Bu sorunun cevabını bulmak, birini geri getirmekten çok daha önemlidir.

Neden o dibi umutsuz bir yer olarak görürüz?

Orası sanki bize başarısızlığın özü gibi gelir. Herkesin senden uzaklaştığı, aynadaki yansımayı tanıyamadığın, yabancılaşıp sessizleştiğin o yer olarak görünür.

Biz hep yükselmeyi hedef alarak yükseklerin güzel olduğunu öğrendik. Daha başarılı olmak, daha güçlü görünmek... daha fazlası hep yükseklerdeydi, sanki insanın değeri ne kadar yüksekte olduğuyla ölçülüyormuş gibi.

Kaçırdığımız en önemli nokta, bir tohumun gökyüzünde filizlenemiyor oluşuydu. O tohumun filizlenmesi için en dipte, karanlıkta, yavaş yavaş benliğine kavuşmasını beklemek gerekirdi. Asıl temeli buydu o yükseklerin. Tohumunu iyi gömmeliydin ki her basamağın sağlam olmalıydı.

İlk bakışta bu bir kayıp olarak görünür. Çünkü toprağın altında olan hiçbir şey bir umut olarak görülmez. İnsan dediğin de biraz böyledir. Toprak bedenini sardıysa yeryüzü senin ulaşılmaz dünyandı. Ama unuttuğun bir şey var ki,

Sen hâlâ hayattasın.

"Ben neden hâlâ yeşeremiyorum?" dediğin noktada kök salıyorsundur ki yüksekteyken yaşadığın fırtınalar seni sarsmasın. Gelişmek her zaman yukarı doğru değildir. Kendini dipte görüyorsan, hayat sana gerçekten büyüyebileceğin bir kök salıyordur. Bu nedenle dip sandığımız yer aslında bir başlangıçtır. Kimse tohumunu yükseklere ekmez.

Mesele dibe düşmek değildir. Mesele dibe düştüğünde kendini nasıl büyüteceğindir.

Hayat pes ettiğinde bitmeyecek kadar uzun ve acı, devam ettiğinde "gerçekleştireceğim daha birçok hayalim var" dedirtecek kadar dolu doludur.

Eğer bugün dipteysen, elindeki tohumu ekmek için en uygun yerdesin ve unutma ki yavaş da olsa saldığın köklerin seni asla, hiçbir fırtınada bırakmayacaktır.

Burada belki de mesele hiçbir zaman harita değildi. İnsanlar kaybolmaktan değil, bir çözüm aramaktan korkuyordu. O yolda fazla oyalanmaktan ve hata yapmaktan korkuyordu.

Birini anlamak emek isterdi; dinlemek, acele etmemek, hüküm vermeden önce beklemek isterdi.

Peki benim noktam kör değilken, haritam yanlış değilken neden kimse beni bir kez olsun anlamak istemedi? Neden her cümlemin yarısında kararını çoktan vermiş insanlar oldu?

Ben her cümlemi tek başıma sonlandırdım çünkü elime verilen tek şey, benim ne hissettiğimi önemsemeden çizilen bir resimdi. Ben bu değildim ve benim sorunumun kapısı burada kapanmıyordu. Söyleyecek daha çok şeyim vardı.

Yanlış anlaşılmaktan değil, doğru anlaşılabilmek için çabalarken yoruldum. Daha az konuşayım ki "abartıyor" denmesin. Daha az incindiğimi yansıtayım ki "hassas" denmesin. İsteklerimi hep aza çekeyim ki "çok şey bekliyor" denmesin. Kendimi hep küçülte küçülte anlaşılmanın yolunu aradım.

Ben elimde doğru harita olmasına rağmen o yolun sonunu getiremedim çünkü kimse beni anlamak istemedi. Sorun beni yanlış tanımaları da değildi aslında. Beni tanımak istememeleriydi. Çünkü benim derdim onlara hep yüktü, onların derdi bana da dertken.

Ben bir şeyi bu kadar düşünebiliyor, anlayabiliyorsam neden aynısı bana vaat edilmiyordu?

Anlaşılmak ilaçlardan daha çok iyileştirirdi, ben kutu kutu ilaçlar arasında boğuluyordum.

Hayat ancak sevip sevildiğinde ve seni anlayan insanlarla karşılaştığında güzelleşir. Birine verebileceğiniz en büyük nimetler de bunlardır.

Ben şimdi elimde harita, bu karmaşadan çıkmaya çalışıyorum. Yolu ne zaman tamamlarım, bana ne getirir bilmiyorum ama umarım sonunda susabilecek kadar anlaşılırım.

Neden sizi ağlatan ellerin, gözyaşlarınızı silmesini istersiniz?

Bir insanın zihnine ne olur da acıyla sevgiyi karıştırmaya başlar?

Aslında yanıldığım şey acının ne olduğu değilmiş, sevginin neye benzediğiymiş. Bana göre; ben birini unutamıyorsam onu çok seviyordum. Vazgeçemiyorsam demek ki doğru kişi oydu. Acı çekiyorsam demek ki sevginin bedeli buydu.

Huzur durağanlık değildi, belirsizlik tutku, kaygı özlem, korku bağ... bunlar aynı şeyler değildi. Ben bütün bunların adına aşk dedim, ne kadar acınası.

Psikolojide travma bağı denilen bir durumdan bahsediliyor. Kulağa ağır bir kavram gibi geliyor ama özünde anlattığı şey çok tanıdık: Bazen insan, kendisini inciten kişiye rağmen değil; tam da yaşadığı iniş çıkışlar yüzünden ona bağlanıyor. Sevgi, ihmal, umut, hayal kırıklığı… Hepsi birbirine karışıyor. Beyin, düzensiz gelen sevgiyi daha değerli sanıyor. Her güzel anı, yaşanan bütün kötülükleri unutturacak kadar büyütüyor.

İşte gitmek bu yüzden bu kadar zor geliyor. Çünkü aslında terk etmeye çalıştığımız şey sadece bir insan olmuyor.

Yalan söylemeyeceğim.

Ben seni terk etmek için çok çabaladım.

Beni terk et diye çok çabaladım.

Ben sana karşı koyamıyorum, sen terk et beni diye her gece dua ettim. İnsan hiç bunun için yalvarır mı?

Yalvarışlarım boşaydı...

Bu kadar birbirimize zıtken, bu kadar anlaşılmazlık varken aramızda neden sürekli dönüp durduğumuz yer birbirimizin yanıydı hiçbir zaman anlayamadım.

Vaatlerinden çok sıkıldım. İçi boş sevgi sözcüklerinden bıktım. Sana ne diye tutunuyorum bilmiyorum ama yapabilsem o bağı söküp atardım.

Keşke tanımasaydım hiç seni. İşte o zaman sahip olduğum hiçbir rengi siyaha boyamana izin vermemiş olurdum. İşte o zaman kendimi unutma evresine gelmezdim.

Tanıyamıyordum artık kendimi.

Uzun zamandır kendi içimde iki farklı insan gibi yaşıyorum. Biri adını duyduğu anda nefret kusuyor sana, diğerinin bebeğisin.

Belki ne yaparsan yap seni sevmekten vazgeçemedim ama ilk kez kendimi senden daha az sevmemem gerektiğini anladım. Ben kendimle barışabildim. Başardım bunu. Senin yüzünden güzel hissetmediğim, değersiz hissettiğim anları aştım artık. Sevgiyi hak etmediğimi sandığım düşüncelerimden kurtuldum.

Şimdi kurtulmam gereken tek şey sensin.

Bugün acını çekiyorum çünkü kendime yaptığım saygısızlıklar bana ağır basıyor. Sana değil, bana zarar veren bir düzene bağlanmışım.

Öğrendiğim hayat derslerinden biri de insanın kendini tüketen bir alışkanlığın arkasından bile yas tutabiliyor oluşuymuş.

Bunu bir yerde okumadım. Bunu bana sen öğrettin.

Keşke senden sevgiyi öğrenseydim. Ben senden hep acıyı öğrendim. Eğer bir kalbin varsa buna ağlarsın.

Ben seni kaybetmemek uğruna kendimi terk ettim.

İnsan hiç kendini tanımama raddesine kadar gelir mi? İnsan hiç aynaya baktığında bu kim der mi? Bu noktaya kadar gelirken hiç yanlış yolda olduğunu fark etmez mi?

Etmedim.

Senin benim için iyi olmadığının ben hariç herkes farkındaydı. Bir ben toz konduramadım sana, en çok benim nefret kusmam gerekirken.

Değiştirdin beni. Tanıyamaz oldum kendimi. Kabul etmeyeceğim her şeyi kabullendirdin. Söylemeyeceğim her şeye şarkılar yazdırdın, susmayacağım her durumda da dilsizden farksız bir portre çizdirdin bana. Öyle bir oynardın ki tüm dengemle, insan senin yanında tamamen savunmasız kalırdı.

Sen beni anlamıyordun ama maalesef ki ben seni anlıyordum.

Yanlış yaptığında bile anlıyordum. Seni sevdiğim için anlayacak bir sebep buluyordum. Peki sen ne yapıyordun? Haklı olduğum hâlde beni o kadar düşündürtüyordun ki suçu kendimde aramama sebep oluyordun.

Yine de sevdim seni.

Seni sevdiğim için kendimden defalarca nefret ettim. Beni ne hâle getirdiğini unutup tüm derdimin arasında ben hep seni sevdim.

Seni severken kendimden uzaklaşıyormuşum meğer.

Ben sınırlarımı sevginin önüne koymayı ayıp sandım. Fedakârlığı sevmenin şartı zannettim. Birini kaybetmemek için kendimden ödün vermenin bir çeşit getirisi olur sandım. Belki o getiri sensindir diye düşündüm.

Sevgi, insanı kendi sesinden mahrum bırakmamalıymış.

Bunlara çok yabancısın sen. Hayatında kendinden başka kimseyi barındıramazsın. İnsan senin sevginden korkar. İnsan senden korkar da arkasına bile bakmadan kaçar.

Sevilmeyi istedin bunu fazlasıyla da aldın ama sevmeyi bilemedin. Şimdi karşımda pişmanlığınla dikilip bana sevgiden bahsedemezsin sen.

De Profundis; insanın sevdiği uğruna neleri göze alabildiği, sevginin aslında nasıl da yaralayabildiği ve acının insanı ne kadar değiştirebileceğini anlatan bir tür itiraf.

Bu kitap benim bir nevi gözümü açtı ve benim onu defalarca kez affetmeme rağmen neden her defasında daha da kötü şeyler yapmasını sorgulattı. Onunla ilişkide insan ya her şeyi ona feda etmek ya da onu feda etmek zorundaydı. Sırf onu affedebileyim diye bazı şeylerin hesabını bile soramadım, beni kaybetmemesi için bile ben çabaladım, içimde onu affetmek için ona bahaneleri bile ben buldum. Biraz kendine saygısı olan insan suratına bile bakmazdı, benimse saygımı yitireli çok oldu.

Wilde'ın satırlarında da defalarca hissettiğim şey sevginin her zaman kurtarıcı bir duygu olmadığı. Bazı insanlar bizim sevgimize rağmen değişmezler. Çünkü sevgi, bir insanı senin için iyi biri olmaya teşvik etmez. Karşındaki kişi seni görmediği sürece yapılan fedakarlıklar yalnızca tüketilen bir emek olarak kalır. Ben yine de her gün "keşke benim için daha iyi biri olabilseydin" diye dilemeden geçemezdim.

Seni affetmek bana acizlik katar. Şimdilerde seni düşünmek bile huzursuzlaştırıyor bedenimi ama mahşerde karşıma çıkarsın ve ben yine kıyamam sana korkusuyla yaşamak istemiyorum. Kendi iyiliğim için affetmeliyim seni. İnsan sürekli olarak koynunda bir yılan besleyemez, her gece kalkıp ruhunun bahçesine diken tohumları ekemez.

Yine de senin cehennemde kavrulacağına adım kadar eminim. Cehennem yoksa bile senin için yaratılırdı.

İnsana daha çok ne acı verir; fazla iyi niyet mi, esirgenmeyen sözler mi? Kalana mı yazıktır, yoksa gitmek zorunda kalana mı? İnsanı ayakta tutan şey bir dostun varlığı mıdır, yoksa kurulan küçük düşler mi? Bir kilo demir mi daha ağırdır, yoksa bir kilo pamuk mu? Bu sayfada bir kilo pamuk daha ağırdır çünkü onun can yakmayacağını düşünürsün.

Fareler ve İnsanlar yalnızca bir dönemin ekonomik sorunlarını anlatan bir eser değil aynı zamanda insanın en temel ihtiyaçlarından biri olan anlaşılma, ait olma ve sevildiğini hissetme arzusunu da anlatıyor. Kitabı bitirip rafa koyduğumda geriye yalnızca Lennie ve George’un hikâyesi değil, insan olmanın kırgınlığı da kaldı içimde.

Lennie bana, hayata gözlerini henüz birkaç dakika önce açmış; dünyanın ne olduğunu, insanların neyi neden yaptığını anlamaya çalışan bir çocuğu andırıyor. Peki George onun gerçekten şansı mıydı, yoksa kaçınılmaz sonunun habercisi mi?

Bir alıntıyla söze devam etmek istiyorum. “Bir gün Sacramento Nehri’nin kıyısında bir grup arkadaşla takılıyorduk. Kendimi çok akıllı bulduğum bir gündü. Lennie’ye dönüp ‘Atla suya,’ dedim. O da atladı. Ama suda tek bir kulaç bile atamadı. Neredeyse boğuluyordu, zar zor çıkardık onu sudan. Onu kurtardığım için bana o kadar nazik bir tavırla teşekkür etti ki. Suya atlamasını ona benim söylediğimi tamamen unutmuştu.” diyor George.

Bu satırlar, Lennie’nin saf ve koşulsuz bağlılığını bütün çıplaklığıyla ortaya koyuyor. Beni en çok etkileyen şey, Lennie’nin yaşadığı korkuyu değil, kendisini kurtaran kişiye duyduğu minnettarlığı hatırlamasıydı. Belki de hikâyenin en kırıcı yanlarından biri buydu.

Dostluk yalnızca eşit iki insan arasında mı kurulur, yoksa sorumluluk alan biri ile koşulsuz güven duyan biri arasında da var olabilir mi? Fareler ve İnsanlar, bu soruya hem evet hem hayır cevabını veriyor. Çünkü bu hikâyede kurulan bağ, aynı zamanda yıkılmaya mahkûm bir bağdı.

Lennie, George’un onu bütün kötülüklerden koruyacağına inanıyordu. Kendini en güvende hissettiği kişi, onun için aynı zamanda sonunu hazırlayan kişi oldu. Lennie en güvendiği kişi tarafından, en güvende hissettiği yerde canından oldu. Bazen insanı en çok yaralayan şey, yabancıların kötülüğü değil; güvendiği ellerin onu bırakmak zorunda kalmasıdır. İnsanı ürperten gerçeklerden biri de budur.

"Bazı insanlar sevgiyi yüksek sesle göstermez," derler. Ben de buna inanmıştım. Bana verilen ilgisizliği sevginin başka bir dili sandım çünkü insan bazen görmek istediği şeye o kadar sıkı tutunuyor ki, gerçeğin tam karşısında durmasına rağmen onu seçemiyor.

Beni sessizleştiren bir döngüye girdim. Sevildiğini düşünen bir insanın sessizliği ile, sevilmediğini fark eden bir insanın sessizliği aynı değildir. İlki umut taşır, ikincisi yas. Nerede olduğumu fark etmem çok zaman aldı. Beklemeyi sadakat, susmayı anlayış, görmezden gelinmeyi de sevginin kusurlu hâli zannettim.

Ben bir şeyleri hep zannettim ama hiçbir zaman net bir açıklamam olmadı. Var mı, yok mu? Gitti ama gelecek mi? Geldi ama gidecek mi? Sürekli bir şeylerin cevabını ararken buldum kendimi. Oysa biliyordum, birinin seni sevip sevmediğini anlamakta bu kadar zorlanıyorsan, orada eksik kalan bir şeyler vardır.

Ben sevgiyi sabretmek sandım. Oysa sevgi, insanı sürekli sabretmek zorunda bırakan bir duygu olmamalıydı. Sevgi hep kusursuz değildir belki ama en azından bu kadar yükü tek başına taşımak zorunda da bırakmaz.