Trudno to opisać, ale spróbuję. Osoby ze skłonnością do uzależnień mają problem z regulowaniem emocji i często uspokajają się, koją zachowaniami, które im szkodzą. Gdy osoba (nazwijmy ją tu roboczo) zdrowa decyduje się na coś i to coś robi jej jakąkolwiek krzywdę oraz powoduje dyskomfort, to porzuca to zachowanie. My, ćpuny, jednak próbujemy raz jeden i następny tak długo, aż zapomnimy, że pod tym zachowaniem i cierpieniem jest ktoś. Myślimy, że bolało i było nieprzyjemnie, to trzeba spróbować jeszcze raz i jeszcze raz, aż przestaje mieć znaczenie powrót do stanu przed rozpoczęciem tej czynności. Nie ma sensu robić czegokolwiek. Nie ma dla kogo.

Uzależnienie (określane w klasyfikacjach diagnostycznych jako zaburzenie używania substancji) jest przewlekłą, nawracającą chorobą ośrodkowego układu nerwowego. Charakteryzuje się kompulsywnym poszukiwaniem i przyjmowaniem substancji (bądź powtarzaniem określonych zachowań) pomimo doświadczania dotkliwych, negatywnych konsekwencji zdrowotnych, społecznych oraz psychologicznych. (American Psychiatric Association 2013, 483)

W czynnym byłam 10 lat i mogę z perspektywy 5 lat abstynencji powiedzieć, że wydaje mi się dziś niemożliwe, że mogłam tak żyć, nawiązywać relacje, chodzić do pracy i na uczelnię. Do dziś wiele osób mówi mi, że nie zauważyło nic wielkiego. Wiadomo, w Polsce łatwiej być kobietą-wariatką niż osobą, która od pełnoletności nie otrzymuje odpowiedniego leczenia i wsparcia. Czy to wina moja czy innych ludzi? Myślę, że musiało się tak stać, żebym mogła się obudzić. I to akurat w momencie, gdy na całym świecie podnoszona jest tematyka uzależnienia jako choroby znormalizowanej, która utrzymuje współczesne systemy polityczne, staje się jednocześnie marchewką i straszakiem. Kapitalizm lubi ludzi uszkodzonych, zabiedzonych, zagonionych do roboty, z wyrzutami sumienia, ze związkami jak z koszmarów i kilkoma maskotkami, którym się udaje.

Kiedy przestrzeń w sieci buduje czynnie uzależniony twórca, który nie radzi sobie z własnymi emocjami, skutki są destrukcyjne zarówno dla niego, jak i dla całej jego widowni. W pogoni za popularnością – która szybko staje się kolejnym, obok używek, źródłem łatwej dopaminy – taki YouTuber bez oporów przesuwa granice intymności, bezpieczeństwa i przyzwoitości. Zaczyna handlować własnym upadkiem: upublicznia prywatne dramaty, prowokuje konflikty lub dokonuje samoponiżenia, doskonale wiedząc, że algorytmy bezlitośnie nagradzają skrajności. Dla samego twórcy to równia pochyła w stronę jeszcze głębszego nałogu, maskowanego jako „twórczość” czy „autentyczność”. Znacznie gorsze są jednak konsekwencje dla widzów uwikłanych z nim w relację paraspołeczną. Zamiast tworzyć obiecane, bezpieczne miejsce w sieci, taki twórca buduje toksyczne środowisko oparte na mechanizmach współuzależnienia. Normalizuje patologiczne, nierzadko przemocowe wzorce radzenia sobie z napięciem i wysyła jasny sygnał, że przekraczanie granic drugiego człowieka oraz całkowity brak szacunku do samego siebie to po prostu najzwyklejsza, opłacalna waluta, za którą w cyfrowym kapitalizmie kupuje się uwagę. Psychologia mediów dowodzi zresztą, że w przeciwieństwie do tradycyjnej telewizji promującej bierny kult celebrytów, media interaktywne budują tzw. horyzontalne relacje paraspołeczne – zmniejszają dystans, rozbijają iluzję wyższości nadawcy i znacznie skuteczniej stymulują realne zaangażowanie prospołeczne wewnątrz wspólnoty.

Jak dowodzą badania nad atrybutami paraspołecznymi (Ferchaud et al., 2018), twórcy na YouTubie – w przeciwieństwie do tradycyjnych celebrytów z telewizji – celowo i stale przełamują czwartą ścianę. Robią to, mówiąc bezpośrednio do kamery i na bieżąco dzieląc się intymnymi szczegółami z życia prywatnego, co u widzów drastycznie potęguje iluzję prawdziwej, obustronnej przyjaźni i buduje poczucie głębokiej fizycznej i społecznej bliskości.

Jestem nadal tą osobą w ekipie, która mówi: „Lol, to wszystko wina ćpania”; gdyby nie ćpanie, i to głównie wśród elit, to byłoby inaczej, lepiej. Bo ja nie mam pretensji do zwykłych ludzi, że sobie dają. Mam pretensje do elit, że w ramach swojej poważnej choroby psychicznej organizują biznesy, pracę i media i utrzymują patologiczne wzorce. Część społeczeństwa gardzi w tej chwili mediami, nie robi tego, co jej szkodzi. Część wchodzi w relacje paraspołeczne z celebrytami, oparte na schematach ze współuzależnienia. Jak mówiłam, na narkomana z parku najłatwiej wszystko zrzucić. Nie na narkomana w telefonie, który udaje trzeźwego i gada bzdury, nie kończy projektów, angażuje się w dziwne akcje i ma zarzuty o molestowanie. Klasyk polskiej pieśni.

Jestem nadal tą osobą w ekipie, która mówi: „Lol, to wszystko wina ćpania”; gdyby nie ćpanie, i to głównie wśród elit, to byłoby inaczej, lepiej. Bo ja nie mam pretensji do zwykłych ludzi, że sobie dają. Mam pretensje do elit, że w ramach swojej poważnej choroby psychicznej organizują biznesy, pracę i media i utrzymują patologiczne wzorce. Część społeczeństwa gardzi w tej chwili mediami, nie robi tego, co jej szkodzi. Część wchodzi w relacje paraspołeczne z celebrytami, oparte na schematach ze współuzależnienia. Jak mówiłam, na narkomana z parku najłatwiej wszystko zrzucić. Nie na narkomana w telefonie, który udaje trzeźwego i gada bzdury, nie kończy projektów, angażuje się w dziwne akcje i ma zarzuty o molestowanie. Klasyk polskiej pieśni.

Dodajmy do tego ten mały procent osób, które mieszają narkotyki i antyspołeczne zachowania, które nie są zdolne do empatii i pchają się po sławę, władzę i hajs. I znów w Polsce mamy oddane to pole. Kilku ludziom z prawa, z lewa i TVN-u, gdzie wszystko omawiane jest przy wódce. Przecież kiedyś zmienimy świat na lepsze? Kiedyś będę miała dość i skończę z wciąganiem. Ale jeszcze nie teraz. Nie mogę, bo jeszcze muszę jutro spotkać się z tym i tamtym, a tak w ogóle…

Psychologia biznesu i kryminologia od lat badają zjawisko tzw. „ciemnej triady” osobowości (psychopatia, makiawelizm, narcyzm) w strukturach władzy.

Choć osoby wykazujące cechy psychopatyczne – całkowicie pozbawione empatii, manipulacyjne i pasożytnicze – stanowią zaledwie około 1% ogółu społeczeństwa, ich odsetek na wyższych stanowiskach kierowniczych i w elitach rośnie kilkukrotnie, osiągając w niektórych sektorach (np. mediach czy finansach) nawet 4% lub więcej (Babiak et al. 2010, 174-193).

Wynika to wprost z mechanizmów ustrojowych. Współczesny kapitalizm ze swoją obsesją na punkcie nieustannego wzrostu absolutnie nie płaci za empatię, wrażliwość czy współpracę. System systemowo nagradza, monetyzuje bezwzględność, zdolność do wyzysku drugiego człowieka i drapieżność. Ludzie antyspołeczni, narcystyczni, często maskujący swoje deficyty stymulantami, sytuacjami koleżeńskimi z alkoholem (bo to są wstanie naśladować) z łatwością pną się na szczyt, ponieważ ich chorobliwa potrzeba dominacji i brak hamulców moralnych idealnie wpisują się w to, czego wymaga współczesny rynek.

Życie na swoich zasadach

Jestem przekonana, że my – narkomani, ćpuny, alkoholicy, uzależnieni – wyznajemy jedną prostą prawdę: ponad wszystko chcemy się uwolnić. Wolności szukamy nie w tych miejscach, co trzeba, później walczymy, żeby z tych kajdan używki się uwolnić, a następnie już w zdrowieniu szukamy usilnie swojego własnego sposobu na zdrowienie i, jak Boga kocham, każda osoba ma chyba takie doświadczenie, że nie chciała ani na terapię grupową, ani na miting, ciągle wierzgając nogami, że jest inna niż wszystkie. Najbardziej na świecie chcemy wolności i jesteśmy na różnych etapach choroby gotowi zrobić dużo, żeby tę wolność osiągnąć. Dlatego tu podkreślam udział czynnych uzależnionych w budowaniu życia publicznego, bo ono nie jest wtedy budowane po to, żeby ogólnie żyło się lepiej, tylko żeby ta jedna osoba miała lepiej, mogła więcej, miała mniej problemów. Każdy czynny powie, że robi to, bo to lubi. Ja nie miałam pod koniec już żadnego wstydu i opowiadałam rodzicom, jak wciągam, częstowałam znajomych i nieznajomych, żeby nie ćpać samej. Wchodziłam w relacje, gdzie te używki są, i zawsze traktowałam je jako coś osobnego od przemocy, kapitalizmu. Nie traktowałam też mojego zachowania jako chorobowego, tylko to było wtedy logiczne, uzależnienie to było coś wymyślonego, a my jesteśmy inni, wolni, wrażliwi, inteligentni, my możemy więcej i powinniśmy móc dwa tygodnie po prostu ćpać, pić od rana i spać, kiedy się zachce. Nas zasady nie dotyczą. Możemy je łamać, pisać prawa, organizować wydarzenia, uprawiać sztukę, robić dzieci i promować w mediach określone tematy, bo my jesteśmy użytkownikami i każdy tak robi… Otóż nie, jakoś w 2021 odkrywałam, że nie każdy

Osoby uzależnione dzielą ze sobą przejmujące przekonanie o byciu „innym, wolnym, wrażliwszym i inteligentniejszym” oraz wynikający z niego furiacki opór przed identyfikacją z resztą uzależnionych ma swoją ścisłą nazwę: to syndrom skrajnej wyjątkowości (ang. terminal uniqueness). Jest to jeden z głównych poznawczych mechanizmów obronnych nałogu. Współczesne badania kliniczne nad korelacją zaburzeń używania substancji z cechami narcystycznymi udowadniają, że chory mózg celowo generuje poczucie wyższości i bycia „ponad prawem” („nas zasady nie dotyczą”), aby za wszelką cenę utrzymać iluzję kontroli nad nałogiem. Racjonalizowanie destrukcji jako przejawu buntu, wybitnej wolności czy wrażliwości pozwala uchronić ego przed przerażającą konfrontacją z faktem, że własna choroba jest w rzeczywistości boleśnie schematyczna i powtarzalna, a sam uzależniony jest w niej bezsilny (Sliedrecht et al. 2019, 125-126).

Istnieją w Polsce ludzie bez skłonności do uzależnień i stanowią większość. Natomiast ci „ciągle na haju” stanowią 10–15 proc. populacji. I trochę jak we współczesnym kapitalizmie – to mniejszość ciągnie, zjada ten czubek piramidki. I nie, nie są to ludzie lepsi od kogolwiek. Nie mówię, że elity to źli uzależnieni, a reszta to albo zdrowi, albo dobrzy uzależnieni. Mówię, że część osób nie działa publicznie jako influ, dziennikarze, politycy czy celebryci, bo tak bardzo ciągnie ich pasja, tylko dlatego, że tam jest łatwiej. Łatwiej ukryć ten sposób na życie, łatwiej go też przez media społecznościowe zmaterializować i dostawać codziennie zapewnienia z relacji paraspołecznych, że wszystko jest OK.

Od zdrowienia zmieniła się przestrzeń i perspektywa. Myśli i emocje mogą dłużej sobie pędzić to tu, to tam. Nie muszę mieć jednego zdania na jeden temat. Mogę mieć określone wartości, trzymać się ich i budować przemyślenia o świecie, które nie wpisują się w jeden binarny pokaz siły. Może i o tych celebrytach nie mam wcale racji, ale jest to moja myśl w lipcowy wieczór, po przeczytaniu kolejnych newsów ze świata.

A gdyby w mediach nie było osób, które czynnie zażywają substancje lub nadużywają zachowań? Gdyby nie oddawać pola budowania przestrzeni publicznej pod tolerancję dla pijanego i naćpanego dziennikarza, bo dobrze pisze, ale budować ścieżki komunikacyjne pod osoby niepełnosprawne, jakby były większością społeczeństwa, a reszta sobie poradzi, bo przecież nie ma problemu z chodzeniem? Kumacie?

Może zamiast mówienia, że aktorka jadąca po pijaku to wielki wkład do społeczności, a naćpany celebryta performuje upadek społeczny, może byśmy pozwolili, żeby tematy do telewizji zgłaszali widzowie, a telewizja była bardziej hiperłączliwa oraz interaktywna. Może zachęcilibyśmy ludzi do budowania fajnych, społecznie ciekawych kanałów na YouTubie, zamiast tych gadających głów, chłopców z trzema rodzajami supli na ladzie. Może byśmy się zajęli bardziej Innymi niż sobą. Uwolnili społeczność od swoich wyobrażeń i ról. Co Wy na to?

Możesz dołączyć do mojej społeczności i finansować mi dobre samopoczucie, że te teksty się komuś podobają:

Postaw kawę HMZ

Bibliografia

• American Psychiatric Association (2013), Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (DSM-5), American Psychiatric Publishing: Washington.

• Babiak, Paul et al. (2010), “Corporate psychopathy: Talking the walk”, Behavioral Sciences & the Law, 28, pp. 174-193.

• Ferchaud, Ariadne et al. (2018), “Parasocial attributes and YouTube personalities: Exploring content trends across the most subscribed YouTube channels”, Computers in Human Behavior, 80, pp. 88-96.

• Sliedrecht, Willem et al. (2019), “Alcohol use disorder and personality: The role of narcissism and psychopathy”, Journal of Substance Abuse Treatment, 99, pp. 123-130.

• Wood, Evan, Elliott, Michael (2020), “Social class, gender, and the stigma of opioid addiction”, Substance Use & Misuse, 55, pp. 1-10.

Żebyśmy mieli jasność co do skali: The Tonight Show przyciąga regularnie średnio 1,3–1,4 miliona widzów w telewizji, a wycinki z samego programu w sieci potrafią wygenerować kilkadziesiąt milionów zasięgu. I na oczach tej gigantycznej publiczności jego przerwana „kariera” potraktowana została po prostu jak jakaś zwykła przerwa w karierze na załatwienie prywatnych spraw, a teraz czas na wielki powrót! Oniemiałam z wrażenia. W tym negatywnym sensie.

No cóż, przecież to „normalne”, że „rucha się baby na ostro” i że „same tego chcą”, a potem wymyślają to wszystko, żeby zdobyć hajs i uwagę. Przecież tak właśnie jest, co nie? Całe to gadanie o nadużyciach – przecież to wszystko to tylko fałszywe oskarżenia. Wiadomo, kobieta, kiedy mówi „nie”, tak naprawdę myśli „tak”. Ba, tak serio to one przecież wszystkie potajemnie fantazjują o gwałcie…

Otóż nie. To nasz system wykorzystuje przemoc do utrzymywania duża część społeczeństwa w chorobach, słabości i braku decyzyjności. Gwałt czyli robienie z człowiekiem czegoś czego nie chce, na co nie wyraża ochoczo zgody, co przyjmuje z cierpieniem i uległ to część systemu, nie jego patologia i widać to właśnie na przykładzie hasła z bajki, że tyłu dobrych facetów zmarnowało się przez kobiety, a tylu dobrych chłopaków straciło dobre życie przez "fałszywe oskarżenia".

Mówimy tu o człowieku, na którego koncie ciąży ponad 20 różnych zarzutów kryminalnych. Mówimy o kimś, wobec którego w 2024 roku irlandzka ława przysięgłych orzekła winę za napaść na tle seksualnym na Nikitę Hand. Ratowniczka medyczna zeznała pod przysięgą, iż w całej swojej karierze nie widziała u pacjenta tak potężnych siniaków. Mówimy również o facecie oskarżonym o to, że podczas Finałów NBA w 2023 roku wciągnął kobietę do toalety i zmusił do seksu oralnego. Mówimy o kimś kto regularnie zarzucał kobiety nudesami. Ale no co Wy. Któraby nie chciała? No może faktycznie, słabe ale pewnie był zrobiony czymś to tak serio nic.

McGregor – jak zresztą znakomita większość osób stosujących przemoc – wcale nie zaprzecza samym faktom, że do tych zdarzeń fizycznie doszło. On zaprzecza jedynie ich interpretacji. Cała jego linia obrony w mediach i na salach sądowych opiera się na jednym filarze: przecież to wszystko było za „obopólną zgodą”, a kobiety po prostu kłamią.

Jak pisałam już wielokrotnie: prawdziwy problem z przemocą wcale nie polega na mitycznej pladze "fałszywych oskarżeń". Problem polega na tym, że osoby stosujące przemoc regularnie i z pełnym przekonaniem nie widzą w swoich czynach absolutnie żadnego przestępstwa. A co robi z tym system? System z uśmiechem na ustach przykłada ich sobie do piersi i chętnie przypisuje te drastyczne zachowania do uroczej kategorii "wybryków". Traktuje przemoc jako zachowania wręcz odpowiednie dla "ludzi sukcesu", wyrazistych gwiazd, czy szerzej – po prostu mężczyzn, którzy, no cóż, "są jak wszyscy" i czasem przecież muszą się wyszumieć.

Główna różnicą między fałszywym a prawdziwym oskarżeniem jest to czy sprawca naruszenia się przyzna. Bo jak się nie przyzna to zawsze jest dla niego fałszywe oskarżenie i dla kogoś z jego otoczenia. Nawet jeśli zostanie prawomocnie skazany.

Sprawcy przemocy wcale nie zaprzeczają samym faktom. Oni zaprzeczają jedynie prawnej i moralnej interpretacji tych zdarzeń. W sprawach sądowych chętnie przyznają się do pewnych zachowań, bo w systemie ich wartości tak się buduje męskie ego. "Mają partnerki", potrafią postawić na swoim, wziąć to, na co mają ochotę i być po prostu stanowczym facetem. Przyznają się do wymuszenia, użycia siły czy "zdobywania", ale nigdy w życiu nie przyznają się do tego, że to, co zrobili, to przestępstwo.

W badaniu opublikowanym w czasopiśmie naukowym Violence and Gender, badacze zadali studentom konkretne pytania. Kiedy zapytano ich, czy "użyliby siły, by zmusić kobietę do stosunku", aż 32% badanych wprost przyznało, że tak. Jednak gdy w ankiecie użyto słowa-klucza i zapytano dokładnie tych samych mężczyzn, czy "zgwałciliby kobietę", odsetek ten drastycznie spadł do 14%.

Potwierdzają to również analizy psychologiczne – sprawcy wykazują tzw. bezduszne postawy seksualne, w których użycie siły w celu odbycia stosunku jest dla nich po prostu akceptowanym wyrazem dominacji i męskości, a w żadnym wypadku gwałtem. Z kolei ze słynnych badań Davida Lisaka i Paula Millera nad zjawiskiem tzw. "niewykrytych gwałcicieli" (z ang. undetected rapists) jasno wynika, że sprawcy bardzo często popełniają czyny całkowicie spełniające prawną definicję gwałtu lub usiłowania gwałtu (mając na koncie średnio blisko 6 ofiar jako recydywiści), a mimo to funkcjonują w społeczeństwie bezkarnie.

Bo jeśli sprawca uważa, że "tylko postawił na swoim" i nie zrobił nic złego, to w jego własnej głowie – i w umysłach jego potakujących kumpli – każde oskarżenie rzucone przez kobietę z automatu staje się wymysłem i "fałszywym oskarżeniem". I ta wspaniała solidarność w negowaniu rzeczywistości trwa w najlepsze. Nawet jeśli na koniec dnia sprawca zostanie prawomocnie skazany przez sąd.

Błąd logiczny polega na tym, że sprawcy często uważają swoje działania za uzasadnione i trudno się dziwić. Krzysztof Stanowski zarabia w Polsce fortunę na wywiadach z przemocowcami, oszustami a nawet skazanymi mordercami. Fallon, za którym przed chwilą staliśmy wszyscy żeby nie szkalował go Trump.wlasnie śmiał się z żartów skazanego gwałciciela na wizji jakby to była kawa w sobotę.

Istnieje w nauce coś takiego jak kryminologia ewolucyjna. W telegraficznym skrócie: to gałąź badawcza zakładająca, że ludzie uciekają się do przestępstw i przemocy nie dlatego, że „upadli moralnie”, ale po to, by brutalnie poprawić swoją sytuację ewolucyjną – zyskać dominację, zasoby i status. Brzmi z sensem jeśli zauważymy podobieństwa w tym o czym właśnie gadamy, a co na co dzień obserwujemy w mediach i polityce.

Kevin Beaver z zespołem (2014) próbował już udowodnić, że męska agresja nie wzięła się z nikąd. Wyewoluowała jako narzędzie do bezwzględnego negocjowania statusu w drabinie społecznej, budowania hierarchii i eliminowania rywali. Nie jest więc, jak niektórzy podkasterzy mówią, odpowiedzią na opuszczenie przez kobiety i systemową zmianę relacji społecznych po 1968 roku.

Z kolei Russell Durrant i Tony Ward w swojej książce Evolutionary Criminology: Towards a Comprehensive Explanation of Crime (2015) mówią prosto z mostu, że łamanie norm społecznych, wyzysk i przemoc to chłodno kalkulowane taktyki adaptacyjne, służące przejmowaniu władzy.

Klasyczna już koncepcja Young Male Syndrome (M. Wilson, M. Daly) tłumaczy, że w walce o szczyt hierarchii to właśnie mężczyźni traktują skrajne ryzyko, bezkompromisowość i fizyczną siłę jako przepustkę do "sukcesu".

W dzisiejszym mariażu patriarchatu, dzikiego kapitalizmu i nowych, przypudrowanych wersji faszyzmu to wszystko gotuje się jak dobra zupa. Przemoc, siła i totalna bezkompromisowość przestały być traktowane jak patologia – stały się pożądanymi wartościami, które pozwalają wspinać się po szczeblach społecznej drabiny. Kobiety mają być uległe i zapłodnione, a mężczyźni znajdujący się niżej w hierarchii (tak zwane "beciaki") mają po prostu trzymać mordy w kubeł i potulnie walczyć w imieniu swoich "samców alfa".

Cała ta narracja o "prawie silniejszego", z której robi się dziś styl życia, ma imo jeden główny cel. Służy wyłącznie ochronie kapitału i wpływów faszyzujących elit pokroju Donalda Trumpa, Elona Muska, Władimira Putina, a na naszym krajowym podwórku – polityków w typie Sławomira Mentzena. Sprzedają masom bajkę o pierwotnej walce o przetrwanie, żeby nikt przypadkiem nie zauważył, kto tak naprawdę bezpiecznie trzyma rękę na kasie. Straszą chłopaków fałszywymi oskarżeniami, gdy wróg jest zupełnie gdzieś indziej. Życie wszystkich niszczy taki system, nie kobieta jedna z drugą

Nie trzeba gwałcić ludzi, nie trzeba nimi gardzić, nie trzeba tłumaczyć przemocy. Możemy zdrowieć.

Tak dla mnie wszystko jest połączone, a przemoc w dziejących czasach to wybór. Czasem co prawda choroba jak uzależnienie od zakupów i hazardu. Behawioralna przypadłość z której można zdrowieć, ale też promowana skłonność, której ulegają głównie mężczyźni. Dlaczego mają się buntować?

Wymyślają teorie o fałszywych oskarżeniach i słabych dowodach, żeby móc powiedzieć cokolwiek. To właśnie grupy które nie chcą nic zmieniać tworzą godziny podkastow i materiałów żeby chronić nawet nie kolegów tylko siebie, system który im dał tyle sukcesu i zasobów, żeby nie chciało się stać po stronie tych którzy mają mniej.

Chcesz więcej podobnych tekstów? Ukryty Porządek pasuje do Ciebie? Możesz wesprzeć działania bloga na kilka sposób. Tu dwa najważniejsze:

Share

Wesprzyj finansowo

Bibliografia:

Bibliografia

Daly, Martin, Wilson, Margo (1985), Competitiveness, risk taking, and violence: The young male syndrome, „Evolution and Human Behavior”, nr 6, s. 59-73, [online] https://www.martindaly.ca/uploads/2/3/7/0/23707972/wilson___daly_1985_young_male_syndrome.pdf [dostęp: 24.06.2026].

Durrant, Russell, Ward, Tony (2015), Evolutionary Criminology: Towards a Comprehensive Explanation of Crime, Academic Press: Londyn.

Edwards, S. R. et al. (2014), Declining Rape but Endorsing Force: Exploring Differences Among Men Who Admit to Sexual Assault, „Violence and Gender”, [online] https://www.liebertpub.com/doi/10.1089/vio.2014.0022 [dostęp: 24.06.2026].

Lisak, David, Miller, Paul M. (2002), Repeat Rape and Multiple Offending Among Undetected Rapists, „Violence and Victims”, nr 17, s. 73-84, [online] https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11991158/ [dostęp: 24.06.2026].

Prezydent RP Karol Nawrocki podjął decyzję o odebraniu prezydentowi Ukrainy Wołodymyrowi Zełenskiemu Orderu Orła Białego, czyli najwyższego polskiego odznaczenia państwowego. Odznaczenie to zostało nadane ukraińskiemu przywódcy w 2023 roku przez ówczesnego prezydenta Andrzeja Dudę.

Bezpośrednim powodem tej bezprecedensowej w najnowszej historii decyzji była zgoda Kijowa na nadanie jednej z jednostek wojskowych Sił Zbrojnych Ukrainy nazwy odwołującej się do „Bohaterów UPA” (Ukraińskiej Powstańczej Armii). W oficjalnym stanowisku prezydent Nawrocki argumentował, że gloryfikacja formacji odpowiedzialnej za ludobójstwo na Polakach jest uderzeniem w pamięć historyczną i godzi we wzajemne zaufanie. Czy to serio powód robienia gnoju w polityce? Każdego dziecko wie, że UPA podobnie jak AK i inne formacje wojenne ma różne odcienie i coś chyba nie lewicowe myślenie za tym idzie ale właśnie nacjonalizm i militaryzm obecny w prawicowej konserwatywnej myśli politycznej, której sama nie jestem zwolennikiem. Także ja przepraszam bardzo, ale chyba to są światopoglądowe tożsamościowe fochy zamiast polityki rozumu. Załatwiajcie to w domu, nie ma ulicy. Tak, dla mnie to fochy.

W ponad 300-letniej historii Orderu Orła Białego udokumentowano wcześniej zaledwie jeden przypadek oficjalnego pozbawienia tego odznaczenia.

Trzykrotny premier II RP oraz wybitny działacz ruchu ludowego utracił Order Orła Białego w wyniku prawomocnego wyroku w pokazowym procesie brzeskim, wytoczonym przez obóz sanacyjny. Karą dodatkową w procesie była utrata części praw publicznych oraz odznaczeń państwowych. Wincenty Witos Polski bohater narodowy też został pozbawiony tego odznaczenia i też NA POKAZ.

Pozbawienie Witosa orderu wywołało głęboki sprzeciw społeczny. Został on formalnie zwrócony ludowcowi w 1939 roku, gdy prezydent na uchodźstwie Władysław Raczkiewicz przywrócił mu prawa obywatelskie. Sam wyrok brzeski został ostatecznie unieważniony przez Sąd Najwyższy dopiero w 2023 roku.

Aż dziw bierze, że człowiek tyle lat w IPNie i nie wie. A może właśnie wie?

Eksperci od stosunków międzynarodowych, tacy jak chociażby dr Janusz Sibora, analizują sytuację właśnie przez pryzmat relacji z Donaldem Trumpem. Pamiętamy że Nawrocki lata do Trumpa częściej niż chodzi do kościoła?
Eksperci wprost sugerują, że w tym konflikcie Ukraina jest tylko elementem w szerszej grze. Wskazują na niedawny list Wołodymyra Zełenskiego do Donalda Trumpa – eksperci oceniają, że radykalnym i bezkompromisowym krokiem Nawrocki punktuje u Trumpa, dzięki czemu będzie mógł pozwolić sobie na więcej w polityce.

Świat płonie, ludzie giną, Polska działaczka humanitarna jest przetrzymywana w Libii, od początku roku zginęło 46 kobiet z rąk bliskich, a im cieplej to i nastolatki zażynaja byle dziewczyny i koleżanki z klasy. Ale co tam. Ważne że kolejny chłop z ambicjami idzie po swoje kosztem zwykłych ludzi, którzy nie mieli tak dobrze jak on i nie dostali w którymś momencie pracy przez kolegów.
Myślę, że w tej sytuacji pomoże nam tylko kolejny podkast o tym, że równość to jest wykluczenie mężczyzn, bo oni nie mają okresu, duh. Kolejna okladka z łysym typem, że kobiety go pomówiły o gwałcenie dzieci, a w sumie to krzywdzenie, a w sumie to nie pomówienie bo faktycznie ma swoimi filmami na młodzież ALE baby rozsiewały plotki na DMach nie znając człowieka i za to powinna być cela. Bo dobre chłopaki później kupują noże sprężynowe, przez pomówienia o alkoholizm, narkomanię i złe zachowanie i mordują matki swoich dzieci, a później siebie. Czy słyszałaś że w Polsce co chwilę jakiś mężczyzna odbiera sobie życie?

116 123 - infolinia dla osób w kryzysie

Odbieranie raz nadanych odznaczeń jest łatwe, ale niepoważne, szczególnie kiedy rosyjscy zabójcy na zlecenie (podobno) mordują w Polsce opozycjonistów. Narasta walka propagandowa w sieci, ataki dywersyjne na linie kolejowe i podpalenia.

W nocy z 9 na 10 września 2025 roku doszło do gigantycznego naruszenia polskiej przestrzeni powietrznej. Nad terytorium Polski wleciało około 20 rosyjskich dronów. Oczywiście prawica snuła teorie że to Ukraincy...
W lutym 2026 roku ukraińscy dziennikarze śledczy ujawnili dowody, że nie był to żaden „wypadek przy pracy”. Rosjanie celowo testowali białoruską infrastrukturę w celu znalezienia luk i zakłócania w przyszłości zachodnich dostaw uzbrojenia jadących przez Polskę do Ukrainy.

16 listopada 2025 na strategicznej linii kolejowej Warszawa–Lublin–Hrubieszów (kluczowej dla transportów w stronę Ukrainy) doszło do fizycznego ataku. W okolicach miejscowości Mika eksplodował improwizowany ładunek wybuchowy (IED) stworzony z C-4, uszkadzając tory i podwozie przejeżdżającego pociągu towarowego. Polska prawica znów snuła wyjaśnienia w fantazjach o migrantach i Ukraińcach.

Rosyjskie służby przypuściły największy od lat atak cybernetyczny, ale tym razem zmieniły cel. Zamiast uderzać wyłącznie w wielkie elektrownie, zaatakowano jedną z elektrociepłowni i rozsiane po kraju mniejsze źródła odnawialne (OZE). Kiedy informował o tym Krzysztof Gawkowski był grudzień 2025.

Prawdziwym zagrożeniem jest Putin. Nie Żełeński i historia sprzed 80 lat. Cierpimy tu i teraz.
Czuję się bezpieczniej z Ukraińcem niż Putinem. Czy możemy nie odrzucać tysiąca lat mądrości w tym temacie. Ukraińcy to nasi bracia z krwi idąc chłopskim rozumem.  A Ruski car to nasz wróg i trzymajmy się tego.

Czy Ukraińcy zaprzeczają, że Wołyń był? Nie. Czy się z nami aferują w tej kwestii? Nie. Czy Żelenski opiera się naszym polskim zakusom na wspólne z Trumpem rozbiory gospodarcze tego co od lat bronią własną krwią? Tak i słusznie. Odpowiedzialny Prezydent broni palnej siły kraju, skarbu państwa, ziemi, surowców, fabryk, mieszkań.

Tak działa wolny rynek? Jako mieszkanka kraju posiadającego jednak granicę z Rosją to wolałabym na chwilę odejść od fantazjowaniu że to gra planszowa i za chwilę wuja Trump odda nam Lwów, a skupiła się na solidarnym wspieraniu wroga mojego wroga.

Na lepszej polityce migracyjnej wspierającej integrację, dociśnięcia reżimu Łukaszenki zamiast dręczenia ludzi na granicy, poruszenia gospodarki działaniami publicznymi: budowa mieszkań socjalnych, komunalnych, szkół.

Skoro do Polski uciekają ludzie, pozwolić im się rozwijać i zyskiwać na tym rozwoju. Co to. Polski Pan Chłop pierwszy do zakładania “medium opinii” na youtubie, ostatni do realnej pracy. Pierwszy do AdSensa i szczucia swoim małym rozumkiem, a nie pomyśli, że mógłby ten cały ruch i pasje włożyć w umacnianie państwa.

Politycy Prawicy Mentzen, Braun, Bosak to chociaż widać po nich. Mają interes w upadku Polski jaka jest, zbudowania nowej pod ruskim butem. Tak się dogadali. Taka jest ich oczywista ścieżka.
Ale Ty chłopie? Ale Tobie po co temu ulegac? Myśl samodzielnie, odpowiedzialnie, odważnie. Szykuj się. Bo się dzieje. Zamiast memlać coś pod nosem i narzekać. 

Jeśli podobał Ci się ten tekst i chcesz więcej Ukrytego Porządku podaj go dalej do znajomych lub wesprzyj monetą przez www.buycoffee.to/hmzagulska

Udostępnij

Słyszałam, że zostałeś pomówiony, że ona oskarża Cię o najgorsze przestępstwa, że nie wiesz ale ona gada wszystkim jakieś dziwne historie, więc sprawdźmy wspolnie i upewnijmy się, czy tak jest w rzeczywistości, bo może ona tylko tak gada dla zwrócenia na siebie uwagi.

Kiedy uprawiałeś z nią seks, była pijana?

Czy uprawiałeś z nią seks, gdy była naćpana?

Czy tamtej nocy prosiłeś ją o seks wielokrotnie?

Czy zawahała się choć trochę, kiedy poprosiłeś ją o seks?

Czy nie angażowała się w seks z entuzjazmem?

Czy kazała ci przestać, a ty tego nie zrobiłeś?

Czy spróbowałeś na niej czegoś nowego, o co cię nie prosiła?

Czy nie miała możliwości wycofać się, zostawić Cię bez konsekwencji?

Jeśli odpowiedziałeś “tak”na którekolwiek z tych pytań, to ją zgwałciłeś.

Nie zostałeś niesłusznie oskarżony. Jesteś gwałcicielem. Masz bardzo wąskie pojęcie o zgodzie i dlatego nawet nie wiedziałeś, że ją zgwałciłeś, jebany idioto.

A jeśli zamierzasz wejść w moją sekcję komentarzy i kłócić się ze mną o to, że nie mam racji, to znaczy, że nie wziąłeś odpowiedzialności za żadne z popełnionych przez siebie czynów. A gwałciciele, którzy wolą obwiniać swoje ofiary zamiast wziąć odpowiedzialność za swoje czyny, są bardziej skłonni do recydywy. I zgwałcisz kolejną kobietę, a później następna.

Zostaniesz ukarany i zniszczysz sobie życie, bo świat się zmienia i już nie przyjdzie mama, koleżanka od serca, następna kobieta chronić Cie przed dorosłością.

Zostaniesz ukarany, to jest nieuchronne.

Zostaniesz ukarany, bo są na świecie ludzie, którzy nie spoczną póki przemoc seksualna nie przestanie być codziennością.

Zostaniesz ukarany, bo to co dzisiaj zabrałeś zostanie Ci odebrane po stokroć.

Jesteś złym człowiekiem, nawet jeśli nie wziąłeś jej siłą.

Nie myl miłości z podstępem.

Idź na policję. Zgłoś się.

I nie pisz do niej. Już daj jej spokój.

To że ją zgwałciłeś to nie jest Wasz wspólny problem. Zgwałcona osoba nie jest od tego żeby słuchać jak Tobie ciężko.

Wyślij ten tekst mężczyźnie, który został fałszywie oskarżony.

Infolinia dla osób w kryzysie: 116 123

Dodatkowo: wiem o publikowaniu na temat świadków obrony prześmiewczych stprisow i Krzysztofa Gonciarza i chociaż spodziewam się po nim zawsze więcej to nie zaskoczył nikogo kto był na sali i widział przebieg postępowania. Kiedy coś nie idzie po jego myśli zaczyna się działanie odwetowe i próba odzyskiwania kontroli nad narracja i osobami zaangazowania w narzędziach takich jak media społecznościowe. Z mojej strony: poszło bardzo dobrze. Ja oceniam postępowanie i świadków jako merytorycznych i obiektywnych. Powołałam nawet świadka, o którym spodziewałam się że będzie wypowiadał się o mnie bardzo negatywnie, bo zależy mi nie na opiniach ale jak największej ilości faktów. Opinie macie poniżej.

I nie tylko ja płacę. Ja to tylko komentuję przemoc i jej przejawy w mediach, staję po stronie osób, które tej pomocy potrzebują i tak się nie ruszam nigdzie. Bez względu na to czy lubię, czy nie lubię, czy są lubiane, czy nie, czy są jakieś sławne, czy nie. Nie oczekuję niczego, nie wymagam, bo co? Odpowiadam tylko za swoje decyzje. A co mają powiedzieć ludzie, którzy boją się o swoją przyszłość, życie, o dzieci i bliskich? A co mają powiedzieć ludzie, prawdziwi, którzy w dupie mają celebrytów, influencerów i media społecznościowe, projekty i współprace, tylko chcą mieć spokój?

To ja czuję od lat wewnętrzną potrzebę być może z powodu uszkodzonego fragmentu mózgu, o czym już Fifi wspominał z 20 lat temu. Koleżka mój bardzo dla mnie ważny kiedy wzrastałam miał takie powiedzenie apropo mojego wpadania w przemocowe pojebane związki i dramy: “coś Ci się nie wytworzyło w korze mózgowej” a ja napisałam z tego kiedyś wiersz. Bo nie chodziło, że ja jestem wariatką, tylko, że jak dziecko widzę ludzi lepszych i chcę dla nich lepiej. Wiele razy ta wrażliwość działa na plus. W czynnym skręciła (jak wszystko z dobrymi intencjami i kreskami) w formę współuzależnienia. Znajomośś ze mną jest irytująca dla ludzi, którym na mnie zależy, bo zawsze jak mam kasę to ją komuś oddam. Jak wszyscy widzą, że osoba zachowuje sie kiepsko i jej będą unikać zanim zrobi się drama to ja głowa w chmurach i nie wiem jak to możliwe, przecież taki był piękny, amerykański.

Przypomniało mi się, że napisałam ten wiersz jeszcze przed moim wielkim wejściem na lewicowe prawicowe i każde ćpuńskie salony. Zrobiłam aborcję i pomogli mi znajomi ze szkoły i studiów. Nikt nie wiedział co nam za to grozi i jak to załatwić. Chłopak z którym zaszłam w ciąże wysłał mi połowę kasy z dopiskiem “wszystko co czynicie na chwałę bożą czyńcie”. Ja byłam wtedy widocznie neokato i płakałam w kościele u franciszkanów (mój wiadomo ulubiony z reguł klasztornych), że zostałam ekskomunikowana automatem i moi znajomi pomocni razem ze mną. Za zrobienie czegoś słusznego. Nie czułam wyrzutów sumienia za przerwanie ciąży i przedmałżeński seks na gazie. Czułam, że dostaję karę niewspółmierną i jeszcze spuszczam ją na innych, a to musiało zostać zrobione. To był dobry i słyszny, z serca wybór.

Wtedy, żeby radzić sobie z moim pełnym umysłem siadałam w kosciele i słuchałam czytań, katehez itp. Jego oblicze ujrzą ludzie prawi1 i nie będziemy pierdolić o tym ego katolickich wykrętaczy, ale o tym, że słowa, proste słowa zawsze były dla mnie najlepszym spokojem. Nie uważałam się za kogoś prawego i pogodziłam się, że nie zobaczę boga jeśli takie jest prawo. Ale uważałam, że jestem “człowiekiem prawym”. Pełnym współczucia, odważnym, pełnym pasji.

I w roku 2021 (minęło 8 lat, papież Franciszek zmienił podejscie może nie do samej aborcji ale do podejścia do osób, które na aborcję się zdecydowały będąc osobami wierzącymi) zostałam rozgrzeszona i przyjęta do Wspólnoty Kościoła ponownie po prawie 2h rozmowy na temat moich wyborów życiowych i wartości. Dla mnie to ważne, chociaż jestem lewakiem queerem komunistą i może nie jest modnie i może nienawidzę pisać o tym publicznie jak inne typy publicznie wypowiadające się o Kościele, Bogu i duchowości; ale też obok mnie jest kilka osób, które mnie zrozumieją (Aleks, W. to o Was)

Lewica próżniacza

Idąc dalej do skojarzeń, do wspomnień rozmów z chłopakami, którzy byli dla mnie ważni. Mój ukochany Bierut wspólnie ze mną po ćpaniu cenił sobie zaraz pracę. Nakurwianie po 16h na kogoś. Pisanie tekstów, projektów, wystawianie kampanii, spektakli, doradzanie, angażowanie, planowanie. Bycie wyrobnikiem na hasło: “trzeba to zrobić” i ja dam radę to zrobić, bo jestem z biedy, bo zacząłem pracować wcześnie kiedy bogaty kolega, któremu zazdrościłem, za pieniądze taty w mieszkaniu po babci pierdolił coś o poezji, Mao Tse Tungu i wolnej miłości. Bo kiedy oni chodzili oglądać performace o myciu dupy w misce, ja przychodziłam dopiero na after i to do tego z komputerem bo o 4 musiałam wysłać depeszę, a później spotkania, mocny mejkap i 20 000 znaków dziennie. Zarabianie raz mało, raz za dużo. Płakanie w rękaw, że tamtym się więcej należy, że nie znają pracy a na koniec dostają to o co ja myślałam, że jak nie poproszę, ale wypracuję to dostanę. Bo oni dziedziczą miejsce publiczne, a ja mogę co najwyżej podziękować za chwilowe udostępnienie. Bo mnie wyrzuci się po jednym sezonie do śmieci, bo ja jak tylko zapachnę alko to wyląduję na czarnej liście, bo ja nie mogę o nikim nic złego powiedzieć, bo ja nie mam głosu. Bez względu ile włożę pracy, wiedzy i kreatywności w siebie. I ja i Bierut mieliśmy nawet równolegle jakąś wielką potrzebę żeby coś było fajne, lewackie, jeszcze słuszne, jeszcze trochę z kasą, ale nie za bardzo o sobie. Jakbyśmy wierzyli w kapitalistyczne obietnice na lewackim gruncie. Nic z tego nie było prawdą. Lewica w klasie średnej i wyższej to darcie łacha o sobie. Zasięgi, zero pomysłu na coś więcej ponad osobiste posiadanie osobistych plusów i tego wyimaginowanego szacunku “bo mnie wszyscy lubią” no chłopie, wyszczy jeśli w ogóle istnieją to wiedzą, że jak dobrze do Ciebie zagadać to im coś dasz, a najlepiej to za darmo temat, a ja nie chciałam nic, no może oprócz narkotyków za darmo, bo dziś muszę przyznać, że narkotyki byly dla mnie tak cenne, że nie lubiłam na nie wydawać hajsu, heh. Inne rzeczy? Ja wiedziałam, że ja tymi rękoma mogę pójść i zrobić, a Twoimi rękoma jest to nazwisko które możesz połączyć z kimś i zaproszenie do TV lub jakaś publikacja książka i Ty to komuś załatwisz, ale co w tym z kreacji? Nawet w czynnym kiedy ja co prawda też szukałam relacji i mi imponowali, a Bierut mówił uważaj, uważaj na Warszawę, lewicę próżniaczą. After od 5 dni. Performance w domu i teatrze. Układy, wypominanie i straty, bo komuś coś. Też chciałam być i bywać. Dotarłam gdzie chciałam i okazało się, że tam nie ma nic. Nie było po co iść. Też że nic się nie zmieni i nie wydarzy. Ten system chwilę wydaje się do zmiany, żeby zmusić takich jak ja do uległości. Cpając, chlejąc i puszczając się nie byłam specjalnie skłonna do tego, żeby cokolwiek więcej chcieć. Po dekadzie takiego życia pożerał mnie nihilizm, urazy, doświadczenia przemocy i jak pisałam wielokrotnie ciągle myślałam o tym jak przestać życ. Organizowałam największe w Poznaniu demonstracje, robiłam publiczne walki i poświęcałam wszystko jak myślałam, czyli po prostu czas a po godzinach czułam taką pustkę, że raz weszłam na dwópasmówkę a rok pożniej rozpędziłam się na szosie i zamknęłam oczy. Byłam pusta.

Szukałam rozwiązania, kolejne kilka lat przeżyłam dotrwałam i znazłam.

Odkąd zdrowieję z uzależnienia to mój ukochany utwór. 2022-10-28 z jego tekstem jest związany mój kolejny wierszyk. Bo jak przestałam brać do ryja to mi się ryj otworzył do kłapania dziobem, że mi się nie podoba to w czym latami żyłam. Bo nie chcę, żeby ktokolwiek wpadł na ten sam pomysł co ja . Bo nie chcę, żeby też tam umierał. A tym bardziej nie próbował zakładać lewackiej rodziny, że snów w oparach seksu z młodymi dupami, kolegami co wrzucają 6 kwasów na jednej bibce i wrzucania grzybów na podkład z wódki i kresek, a później zdziwienie, że pies rozgryzł palce kolezance.

Żeby była jasność to prawica też wali, też leci w chuja ze swoimi wartościami, a nawet szczerze? Uważam, że jakiś polski półpubliczny podział przynależności publicznej do świata politycznego to gruba imba, kłamstwo i pomyłka, bo wiecej mam wspólnego z chłopakiem, który nienawidzi migrantów, ale musi liczyć sam na siebie nie z wyboru. Niż z lewakim kolegą synem profesorów, dyrektorów. Pardon my french, ale w Polsce świadomość klasowa to coś czego zaraz po wiedzy na temat życia bez substancji i krzywdzących zachowań powinniśmy się masowo uczyć.

Nie boję się prawicowego (niby), konserwatywnego rapu, agresywnych tekstów poetów z betonowych chodników lub bloków. Dla mnie lewackiego queera niebinarnego to głos ptaków o 5 rano. Mam prawo słuchać i czytać, co mi siedzi.

Palimy celebrytów

No i ja nie mam obawy przed autorytetami. Kolejnością dziobania. Za kogo się uważam? Za kogoś kto może jednego dnia czyścić komuś kibel, robić projekt na 150 k, robić doradztwo i jeszcze napisać coś ciekawego, posprzątać u zwierząt.

W wieku 35 lat po 5 latach abstynencji i 8 latach terapii zauważyłam, że owszem boję się, gdy ktoś mi grozi, ale wierz mi. Moje poczucie własnej wartości, godności, praw jest tak stałe, że nie wiem. Często dziwię się i widzę też zdziwienie po drugiej stronie, że jak to Ciebie, takiego polityka, PRowca nie obchdzi opinia? Nie zmieniasz poglądów, bo ktoś cisnie? Nie ratujesz siebie? Nie mordo, bo to świadczy o Tobie, Twoich wartosciach. Ja jestem wielką osobą. Mam 90 kg żywej wagi. Mam tyle doświadczenia i blizn i taką kondycję, taką wrażliwość, że gdzie Ty a gdzie ja.

Oczywiście, czuję emocje, silne. Mam załamki, ale to wnętrzne, ten środek jest litym drewnem, co powoli narosło i jako całość może i czasem się trochę dostosuję, ale nie pęknę.

Jak już minie kilka dni to śpiewam i tańczę boso na ogrodzie i czuję, że jestem dokładnie tym i dokładnie w tym miejscu. Wracam do siebie.

I wiem, że mi zazdrościsz bo bez tabsa nie umiesz do tego wskoczyć. Bo zwiększasz, zmniejszasz kombinujesz. Jesteś dorosły, pusty w środku beze mnie i tych wiecznych połajanek nie masz co ze sobą robić. Bo się wysmykłam. Nie golę nóg, gadam co chcę komu, nie chcę Twoich pieniędzy, zaproszeń, lajków. Bo powoli zaczynają w mediach gadać że jak najpierw piguła później seks to gwałt. Bo nie jesteś jednak taki jak sobie obiecałeś. W sumie to jesteś żaden. Nigdy więcej nie dotkniesz mojej pięknej skory, a zbliżyć się do mnie możesz na tyle na ile spotkasz się z chłopakami kolejne lata chlać i narzekasz, że ta pierdolona Zagulska. Trzeba wszystkim powiedzieć, że nie powinni się z nią znać.

Nie chodzi miśku o Zagulską, zawsze chodzi i chodziło o Ciebie.

Ja już wygrałam.

PS. Nic co czytacie o mnie w sieci publikowane przez Jana Kapelę, Pawła Fomiczewskiego, Krzysztofa Gonciarza, Jędrzeja Kucznerowicza nie jest prawdą. Tak tylko przypomnę, gdyby komuś się zapomniało, jakie mam stanowisko w sprawach, które Panowie lubią poruszać u siebie, a które dotyczą mnie. Nie cieszę się, że po tylu latach stanowię tak ogromną część ich życia oraz publikacji publicznych. Natomiast wierzę, że przyjdzie czas i przyjdzie rada na to wszystko.

Hanna Maria Zagulska

Tym krótkim wstępem zacznijmy dziś gadać o robieniu ofiary z typa. Sakralnym wręcz doznaniu medialnym roku 2026.

Patriarchat i kapitalizm broni się sam

Za każdym razem, gdy do głosu na Twoim wallu przebijają się postulaty dotyczące równouprawnienia, praw kobiet czy osób queerowych, następuje gwałtowne przebiegunowanie. Cyk. Baba poleciała w kosmos? Zajęła miejsce chłopu co marzył o tym od dziecka (zdjęcie dziecka). Na czołówkach portali i w telewizyjnych pasmach forsowany jest nowy, niechciany, przemilczany, a znacznie pilniejszy temat niż jakieś tam PMOSy PCOSY i porwania rodzicielskie. Trwa w najlepsze przecież dyskryminacja mężczyzn. Algorytm działa tak jak natura prawicy chciała.

System całkiem sprawnie puszcza w ruch perpetuum mobile, "idealną ofiarę" z grupy społecznej, która historycznie i strukturalnie dzierży największe przywileje. Ofiarę, dzięki której nic się nie zmieni, a system nadal odcinał kupony.

Chyba nie chcesz, żeby z Ciebie też się śmiali

Czy kobiety mogą trzymać władze? Przecież to oczywiste, że nie! Mówi nam tak telewizor i telefon.

Kobiety są stawiane pod sciany i rozliczane z wyglądu kolan, dłoni, a szczególnie czoła i ust.

Oceniamy jak Kuba Wojewódzki w Idolu, a lewica i progresywni nawet tak racjonalnie coś dołożą jak Sztaba, coś o “nadmiernej emocjonalności" czy niepotrzebnych zupełnie aferach. Z dobrego serca.

Zrób jeden błont albo przeklnij i już do końca świata będziesz chodziła przeklęta. Wyrośnie ci ogon, a szansa dla każdej kobiety po tobie przepadnie. Nie będzie queerowej rewolucji przeciez tamci nie są normalni.

Gdy błędy (nierzadko o znacznie większym ciężarze gatunkowym) popełniają mężczyźni, natychmiast uruchamia się machina zaprzeczeń, empatii, taryf ulgowych i usprawiedliwień. Bo to w sumie jego prywatna sprawa jaki on jest, a skoro coś mu się udaje i jest kimś to jak widać to nie może mieć znaczenia. Czyż nie?

Gdy jedna z posłanek opozycji (lub rządu) używa podczas debaty sejmowej podniesionego tonu w obronie praw reprodukcyjnych, w mediach społecznościowych i telewizjach informacyjnych przez tydzień analizuje się jej "histerię", a publicyści pokazują machając rękoma "brak dyplomatycznego obycia". Do Sztumu z nią niech już się nie pokazuje.

Marcelina Zawisza u Jaśkowiaka zrobila “szum”, “krzyki”, “widowisko”, ale już Jaśkowiak wyzywający ludzi i pozujący w rękawicach bokserskich to dobry pan. Wlodarz, przedsiebiorca.

Gdy znani politycy płci męskiej uciekają się do agresji słownej w wywiadach na żywo lub wulgarnych wpisach w internecie, te same media i komentatorzy puszczają śpiewkę o "wyrazistym stylu", "politycznym temperamencie", a nierzadko jeszcze otoczą współczuciem, tłumacząc ich zachowanie "przemęczeniem" trudami kampanii czy presją. Męska agresja zyskuje w Polsce status strategii, kobieca asertywność to powód do diagnozy psychiatrycznej. I proszę samxi widzicie tyle byście miałx tyle byście moglx ALE PRZEZ TAKIE WLASNIE KOBIETY /QUEERY ludzie nic Wam nie dadzą.

Brak nam sił na męskie panele

A kto to przemawia dzień i noc o prawach mniejszości na youtubie i w TV? Zamiast pytać osoby, których dany problem dotyczy bezpośrednio, polskie telewizje, internetowe kanały commentary wciąż hołdują tradycji "męskich paneli", gdzie to mężczyźni w dobrze skrojonych garniturach, w poczuciu pełnego autorytetu moralnego, pochylają się nad ciałami i prawami kobiet, Mazurek znów opowiada o aborcji, a Revo mówi że jego tamta wersja dziewczyn nie przekonuje.

To mężczyzni opowiadają za kobiety. Przecież nawet chcą dobrze. Tak dobrze, że dla koleżanek nie zostawia nawet miejsca.

I można się kłócić, że nie trzeba oglądać, że dziś mamy wybór. Ale czy serio? Największe kanały wiodą prym, a taki dobór gości, opinii i bardziej autorów niż autorek narzuca społeczeństwu podprogowy komunikat: o prawach kobiet mogą decydować tylko rzekomo racjonalni mężczyźni, a ostra, męska debata o cudzym ciele jest po prostu "politycznym kompromisem". Chłopy wiedzą lepiej i te kilka racjonalnych koleżanek, którym ktoś pozwolił.

Koleżanka po latach wyznała, że ją źle traktowałem? Obieramy to wszystko w żart do kamer, bo ja jestem coraz przystojniejszy, a ona coraz brzydsza. Dziś nie jest cool, to nie jest spoko publicznie, tak medialnie cisnąć typom.

Tatowie alienowany co czasem trzasną

Nie pytajcie mnie co czułam czytając relacje ze Strajku Ojców w Warszawie. Na sztandarach tatowie wyklęci nieśli walkę z rzekomą systemową dyskryminacją mężczyzn w sądach oraz postulat ukrócenia tak zwanej "alienacji rodzicielskiej". Wystarczy jednak trochę poklikać, a dla fanów, przejść się po organizacjach i wydziałach rodzinnych i zderzyć te hasła z twardymi danymi Ministerstwa Sprawiedliwości, bo ponad 90% ojców, którzy formalnie wnoszą o powierzenie im opieki nad dzieckiem, faktycznie ją otrzymuje o to głównie w formie pieczy naprzemiennej. Gdzie zatem leży problem? W tym, że odsetek mężczyzn, którzy w ogóle decydują się prawnie ubiegać o bezpośrednią opiekę, jest w Polsce po prostu marginalny.

Raporty organizacji pomocowych (m.in. Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę) oraz specjaliści od prawa rodzinnego wyciągają na światło dzienne znacznie mroczniejszą prawdę. W wielu głośnych przypadkach rzekomo "alienowani" ojcowie to w rzeczywistości sprawcy z udokumentowaną historią przemocy domowej.

Pamiętacie z zeszłego roku głośny skandal w polskim parlamencie? W posiedzeniu Parlamentarnego Zespołu ds. Ochrony Dzieci w Procesie Rozstania Rodziców, obradującym pod przewodnictwem posła Marcina Józefaciuka, wzięły udział organizacje walczące o prawa ojców. To z ich rekomendacji do głosu dopuszczono mężczyznę prawomocnie skazanego za wykorzystanie seksualne własnego dziecka, widniejącego w rejestrze pedofilów i posiadającego aktywny zakaz zbliżania się do ofiary. Tego typu zespoły obradują, wykluczając z debaty perspektywę owych rzekomo "złych i manipulujących matek", dając w zamian platformę faktycznym sprawcom przemocy. Nasuwa się więc proste, retoryczne pytanie: skoro środowiska ojcowskie tak głośno żądają równości, to dlaczego tej elementarnej równości – i bezpieczeństwa – brakuje na komisji, która ma rzekomo działać w interesie dzieci???

Ludzie nie są zasobami. Matki nie grają dziecmi w standardzie. Często zdesperowany tzw. Rodzic chroniący podejmuje próbę obrony i ucieczki przed agresorem. Systematyczne wmawianie społeczeństwu, że ofiary ratujące swoje zdrowie i życie to bezwzględne, systemowe oprawczynie, jest absolutnym triumfem dezinformacji. A co lepsze.

Choć nie posiadam stopnia naukowego, jako osoba obserwująca rzeczywistość społeczną zauważam błąd w narracji dr. Michała Gulczyńskiego przy okazji promocji jego nowej książki.

Skoro Pan Doktor posługuje się warsztatem naukowym, powinien rozumieć, że nie można stawiać znaku równości między skutkiem a przyczyną.

Teoria "alienacji rodzicielskiej" opiera się na skrajnie wadliwym założeniu, że kobiety masowo manipulują statusem ofiary, by karać ojców poprzez dzieci. To nie tylko niebezpieczny mit, ale przede wszystkim projekcja mentalności opartej na władzy i własności. Jeśli ktoś postrzega drugiego człowieka (partnerkę lub dziecko) jako swoją domenę, to każdą próbę odzyskania podmiotowości i bezpieczeństwa przez te podległe mu podmiotu zinterpretuje jako "atak" lub "alienowanie".

Ale czy Super Tata traktuje swoje dziecko podobnie jak nieruchomość do podziału po rozwodzie?

Zamiast legitymizować pojęcia stworzone dla ojców pedofilów powinniśmy najpierw zająć się źródłem problemu: strukturą przemocy interpersonalnej i patriarchalnym poczuciem posiadania drugiego człowieka, władzy i zysku poprzez slabszego. Gulczyński jeździ po powierzchni, utrwala schematy. Ale czy ja się dziwię? Ledwo 8 lat feminizm jest trochę bardziej cool, a już w Polsce zamieszanie, zawracanie rzeki kijem, larum i trwoga.

Michale, nauka powinna służyć ochronie najsłabszych, a nie dostarczaniu elokwentnych argumentów tym, którzy odmawiają zaprzestania krzywdzących zachowań.

Architektura status quo – komu służy polski skansen?

Mamy więc medialne współczucie dla męskich błędów, męskie panele decydujące o kobietach i pseudonaukową obronę sprawców przemocy domowej pod płaszczykiem "walki o prawa ojców" to wpadamy ślizgiem na pytanie: komu takie sytuacje odpowiadają?

Ten mechanizm sprzyja tym, którzy czerpią zyski z kapitalizmu i patriarchatu.

Mężczyznom tradycjonalistom i prawicowym politykom, dla których kobieta niezależna stanowi zagrożenie dla ich ustalonej hierarchii władzy, dla nich samych.

Homofobom i radykałom, którym łatwiej zrzeszać elektorat strasząc wyimaginowanym wrogiem w postaci osób LGBT+ i feministkami klamczyniami.

Polska od 30 lat pozostaje krajem przesiąkniętym prawicowym konserwatyzmem, miejscami skręcającym w stronę autorytaryzmu, odległym nawet od standardów zachodniej chrześcijańskiej demokracji. Mimo ponad dwóch dekad w Unii Europejskiej, nie zapewniamy obywatelom podstawowych praw człowieka. Kobiety są zmuszane do rodzenia, a pary jednopłciowe nie mogą sformalizować swojego związku. Osoby spod parasola trans są skazane na samopomoc i szukania wsparcia w sektorze prywatnej opieki medycznej czy prawnej, bo co jest normalne to nasz kraj nie ogarnia.

Dlaczego w Polsce nie możemy po prostu wziąć głębokiego oddechu, wyluzować i przyznać każdemu równych praw? Zunifikować przepisy i ułatwić nam wszystkim życia? Po co się tak rzucac?

Bo znacznie wygodniej jest podtrzymywać fałszywą legendę o rzekomo dyskryminowanym, oblężonym, polskim mężczyźnie. Bo wtedy mamy powód, by ciągle się bać. Bo tak ustalili w latach 90., że tak będzie dobrze, tylko że nie jest.

Pułapka "bycia zrozumianym"

Żyjemy w społeczeństwie tak głęboko zakorzenionym w prawicowym i konserwatywnym światopoglądzie, że zniekształca to nawet optykę osób o poglądach progresywnych. Jest na to kolejne mądre słowo, nazywamy to internalizacją oraz hegemonią kulturową. Polega ona na tym, że dyskurs większości staje się tak dominujący, tak bardzo, że nawet jego przeciwnicy zaczynają myśleć i mówić w określonych z góry ramach. I tak dążąc do bycia po prostu zrozumianym przez “zwyklego” odbiorcę, politycy, lewicowi publicyści wpadają w pułapkę. Zaczynają operować pojęciami, w których sami zostali wychowani, nieświadomie legitymizując ten sam konserwatywny przekaz, z którym rzekomo walczą. Ulegają fałszywemu przekonaniu, że obywatele nawet ci oddający głos na lewicę; wciąż oczekują od nich prawicowej retoryki. No nie oczekują.

Zacieranie granic między tymi porządkami, brak realnie szerokiego środowiska opinii progresywnych, nie służy wymianie myśli a rozmywaniu postulatów. Regularnie widzę lewicowych podkasterów, którzy goszczą w prawicowych kanałach i jazda - tłumaczą się jak na maturze ze swoich. Defensywa. Nuda

Mamy progresywnych filozofów piszących eseje dla katolickich magazynów w naiwnym poszukiwaniu "mostów porozumienia". Zamiast budować silne, niezależne ośrodki myśli – pozostawiając przestrzeń prawicową dla prawicy, a progresywną dla lewicy – po to, by dopiero później spotkać się na równej stopie na wspólnej agorze i tam prowadzić rzetelną debatę, polska scena ulega całkowitej dyfuzji. W efekcie w dzisiejszej Polsce mamy niemal wyłącznie partie o profilu konserwatywnym i tak myślę tu też o Lewicy i Razem. A cała nasza lewicowość to związek zawodowy i podatek z mieszkaniem komunalnym na dojściu do własności. I tyle, a lewica to ogromnie dużo.

Oduczanie się uprzedzeń a absurd debaty o człowieczeństwie

Mając dziś 35 lat, doskonale wiem, że wyzbycie się zinternalizowanej mizoginii czy seksizmu to proces wymagający czasu, samoświadomości i społecznej edukacji. Nikt nie rodzi się z uprzedzeniami, są one w nas wtłaczane, wypalane na skórze. Jeśli jednak jako społeczeństwo i klasa polityczna nie wykonamy tej pracy z własnej woli, będziemy nadal tkwić w systemie, w którym podstawowe prawa człowieka traktuje się jak radykalną ideologię. I będzie nas to boleć.

Każdy człowiek ma niezbywalne prawo do bezpieczeństwa, miłości i budowania wspólnoty rodzinnej ze swoimi bliskimi niezależnie od tego, czy jest kobietą, mężczyzną, osobą niebinarną, trans czy homoseksualną.

Ucieczka od wolności

Dlaczego więc w obliczu tak drastycznych braków w prawach człowieka polskie media chętnie i uporczywie podbijają "temat męski"? Zdecydowanie wygodniej jest wpisać się w konserwatywny sentyment i pochylić nad rzekomo uciśnionym mężczyzną, niż zmierzyć się z twardymi, niewygodnymi faktami o realnych ofiarach.

Dziennikarze pompują te tematy, uciekając od racjonalnego nazwania rzeczy po imieniu. Gdybyśmy zeszli na ziemię i oparli się na liczbach – na przykład na regularnych raportach Najwyższej Izby Kontroli (NIK) dotyczących przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz statystykach policji debata wyglądałaby zupełnie inaczej. Dane te rokrocznie, kawa na ławe pokazują, że za przytłaczającą większość aktów przemocy (wobec kobiet, dzieci, osób starszych, ale także wobec samych mężczyzn) odpowiadają właśnie mężczyźni. Jasne i głośne stwierdzenie tego faktu, wskazanie kto w Polsce jest sprawcą, a kto realną ofiarą, nie jest żadnym ideologicznym atakiem. Jest stwierdzeniem faktu, od którego polska prawicowa debata panicznie ucieka.

Przemoc nie jest argumentem. Przemoc jest faktem

Jeżeli przemoc stanowi tak ogromny problem w naszym społeczeństwie, naszym absolutnym obowiązkiem jest działać, aby wyeliminować to zagrożenie. Na tym opiera się fundament współczesnej demokracji i istota państwa. Zgodnie z teorią umowy społecznej, obywatele zgadzają się na istnienie władzy i wybierają polityków po to, aby ci zarządzali administracją w jednym, nadrzędnym celu: żebyśmy żyli w społeczeństwie zdrowszym, szczęśliwszym i przede wszystkim bezpieczniejszym. Do tego sprowadza się rola państwa.

Zamiast jednak dbać o bezpieczeństwo i zwalczać realną przemoc, polski system polityczno-medialny woli uciekać się do stygmatyzacji. W mediach, szkołach i debacie publicznej nieustannie zarzuca się kobietom, że są zbyt emocjonalne, kłamliwe, manipulujące i skłonne do pomówień.

Kobieta pasuje do roli kozła ofiarnego, na którym można bezpiecznie wyładować społeczne frustracje i z którego zawsze można się pośmiać.

Niezależnie od strony sceny politycznej, kobiety są traktowane z bezwzględnością, jakiej nie doświadczają mężczyźni. Kiedy Agnieszka Dziemianowicz-Bąk opuszczała partię Razem, w przestrzeni publicznej i kuluarach natychmiast uderzono w nią seksistowskimi i umniejszającymi plotkami, sugerując, że "sprzedała się za milion złotych" innemu politykowi.

Gdy spojrzymy na byłe premierki – Ewę Kopacz z Platformy Obywatelskiej czy Beatę Szydło z Prawa i Sprawiedliwości – obie były obiektem niewybrednych drwin wykraczających daleko poza merytoryczną krytykę ich rządów. Podobnie polskie pierwsze damy: ich aktywność publiczna często bywa redukowana do obśmiewania doboru ubrań, butów czy znajomości języka angielskiego.

Ja osobiście lubię historię Joanny Schmidt. Byłej posłanki z mojej rodzinnej Wielkopolski. Po słynnym wyjeździe na Maderę to ona zapłaciła najwyższą polityczną cenę i została de facto wykluczona z polityki. Tymczasem Ryszard Petru, współbohater tamtego skandalu, po okresie wyciszenia gładko wrócił do mediów jako ekspert ekonomiczny i podjął skuteczną próbę powrotu do Sejmu. Joanna dziś już Petru może za to poczekać na cichą rolę pierwszej damy.

Medialne odwracanie proporcji i statystyki zza krat

No i trud crime, czyli taktowanie cudzych tragedii do robienia zasięgów i tyle. Bez żadnej zmiany, inspiracji do działania, widzenia zrodel.

Powstają co chwila programy i czasopisma w całości skupione na zbrodniach popełnianych przez kobiety (np. na innych kobietach czy dzieciach). Choć to jednostkowe, tragiczne przypadki, ale ich nadreprezentacja w mediach wykrzywia rzeczywistość i stworzyć wrażenie, że kobiety są równie, jeśli nie bardziej, niebezpieczne co mężczyźni.

Na portalach streamujacych znajdziesz tone filmów i dokumentów o nastoletnich morderczyniach, kiedy to dosłownie ułamek ułamka wszystkich przestępstw.

Niedawno wiceministra sprawiedliwości (odpowiedzialna za więziennictwo Maria Ejchart) podzieliła się w mediach społecznościowych i wywiadach danymi o polskich zakładach karnych. Fakty są nieubłagane: kobiety stanowią zaledwie około 4-5% wszystkich osadzonych w Polsce. To mężczyźni w przytłaczającej większości popełniają przestępstwa i odbywają kary więzienia.

Patriarchat w ostatecznym rozrachunku krzywdzi wszystkich. To on socjalizuje mężczyzn do tłumienia emocji, wchodzenia w ryzykowne zachowania, co częściej pcha ich w uzależnienia i działalność kryminalną.

Reakcja opinii publicznej na słowa wiceministry była jednak typowa dla oblężonej twierdzy polskiej męskości. Kiedy tylko zaczęła ona mówić o różnicach biologicznych i higienicznych oraz o tym, że więzienia w Polsce zostały zbudowane "przez mężczyzn dla mężczyzn", przez co nie odpowiadają na podstawowe potrzeby osadzonych kobiet, w internecie wylała się fala hejtu. Natychmiast podniosło się larum, że kobiety znowu domagają się "specjalnego traktowania" i przywilejów. Niemiła Ministra, niech się uśmiechnie!

Należy to po raz setny i z całych piersi krzyknąć komu trzeba prosto do ucha: kobietom, ani osobom queerowym, nie są potrzebne żadne "specjalne" czy "inne" prawa. Standardy bezpieczeństwa, którymi od zawsze dysponują heteronormatywni mężczyźni to nie są jakieś przywileje. Dlaczego jedni mają z nich korzystać, a inni z samego faktu płci mają się dostosować do zasad, które są skrojone pod zupełnie kogoś innego? O co kaman?

Monopol na bycie ofiarą i solidarność sprawców

Doszliśmy do momentu, w którym ofiarami rzekomej nagonki stają się uprzywilejowani mężczyźni, a każda próba obrony granic jest traktowana jak atak. Każdy typ krzyczy o pomówieniach, bo nie dostał wyroku za gwalt. No, kochanx brak wyroku nie świadczy o tym, że ktoś nie jest gwałcicielem. Każdy typ dzisiaj może o byłej napisać wszystko i niewiele osób będzie to w ogóle poprawiać. Bo nie ma siły, czasu i JEST KWAS. Niestety ten zwrot widać również w wypowiedziach za granicą. Nice guy odchodzi w przeszłość. Bezlitosny 40latek robi sobie żarty na jachcie z histerii bab. CHLOPY WPEDZONE W DZIECI. Szalone baby manipulujà, w przede wszystkim nie chcą się po prostu ruchać. Tylko dają akurat wtedy gdy czegoś chcą. Hm? Słyszałxs?

Chcę formaty, w których kobiety mogłyby swobodnie i z humorem rozliczać toksyczne zachowania byłych partnerów – natychmiast ucisza się nas zarzutem o "mizandrię". Zamiast tego, w głównym nurcie brylują artykuły alarmujące, że "TikTok manipuluje kobietami", bo te zaczęły masowo dzielić się wiedzą psychologiczną, rozpoznawać czerwone flagi i nazywać narcystyczne zachowania po imieniu.

Kobieca solidarność i edukacja są w mediach sprowadzane do rangi histerycznego spisku wymierzonego w mężczyzn. Za chwilę kolejny będzie pisał do koleżanek swojej byłej a one pojadą z nim na wakacje BO NIE JEST JEDNAK TAKI ZLY. On nic złego o niej nie mówi to ona na niego wylewa szambo. Brak klasy i w ogóle nie fair.

Jeszcze bardziej przedaza mnie poziom przyzwolenia na przemoc w środowiskach opiniotwórczych. Tylko w Polsce, w kraju o tak słabej lewicowej myśli w głównym nurcie, celebryci i elity kulturalne potrafią bezwstydnie solidaryzować się z kolegami oskarżanymi o przemoc domową czy pedofilię. Kiedy wybuchają afery na miarę "Pandora Gate" albo wracają sprawy prominentnych artystów oskarżanych o wykorzystywanie seksualne, natychmiast uruchamia się machina relatywizmu. W telewizjach śniadaniowych i wywiadach padają skandaliczne tłumaczenia: "przecież ona miała już 16 czy 18 lat", "w sumie to sama chciała", "była dojrzała jak na swój wiek". Mężczyźnie wolno wszystko, "hulaj dusza, piekła nie ma", jego nałogi i przekroczenia traktuje się jako fascynujący, mroczny element biografii ("to jego prywatna sprawa"). Kobieta natomiast musi być krystalicznie czysta, a za bycie ofiarą obwinia się ją samą. Jeśli tylko wrzuci coś komicznego, słabego, agresywnego do sieci traci NASZE wsparcie.

Prowincjonalizm mediów: Epstein jako mem, Trump jako autorytet

Choć w maju 2023 roku amerykański sąd federalny uznał Donalda Trumpa za winnego nadużycia seksualnego wobec E. Jean Carroll (co sędzia wprost określił mianem gwałtu w potocznym rozumieniu), w polskiej debacie ten fakt w ogóle nie rezonuje. Trump pozostaje dla wielu polskich publicystów mężem stanu i autorytetem.

Brak silnego, progresywnego ośrodka opinii sprawia, że polska debata publiczna tkwi w szczelnej, informacyjnej bańce. Światowe wydarzenia docierają do nas przefiltrowane przez grubą warstwę prawicowego i patriarchalnego sentymentu.

Najlepiej obnaża to sposób, w jaki relacjonujemy globalne skandale. Sprawa Jeffreya Epsteina to w tym kontekście podręcznikowy przykład. W zachodnich mediach temat ten zdetonował poważną dyskusję dziennikarze śledczy obnażyli patologię patriarchalnej władzy, globalną sieć handlu ludźmi i solidarną zmowę milczenia najbogatszych mężczyzn świata. Jak zareagował polski mainstream? Wątek strukturalnej przemocy właściwie tu nie zaistniał. Zamiast rzetelnej debaty o nadużyciach władzy, aferę spłycono do poziomu popkulturowej ciekawostki, materiału na internetowe memy i tanich teorii spiskowych.

Prawa człowieka nie przypominają mleka owsianego?

Rozmawiamy o sprawach lewicowych, progresywnych oraz na wskroś ludzkich. Nie możemy wiecznie tkwić w miejscu i odgrywać ról grzecznych uczennic podczas szkółki niedzielnej. Kobieta ma znać swoje miejsce, a każdy jej postulat napotyka oskarżenia o zamach na tradycję? Odmawiam i zakazuje nam wszystkim funkcjonowania państwa mentalnie zawieszonego blisko XVII wieku. Społeczeństwo pozwala Polkom, mniejszościom oraz osobom queerowym zabierać głos wyłącznie pod warunkiem absolutnego posłuszeństwa. Należy być uśmiechniętą, cichą oraz "spoko".

Ze wszystkich stron płynie komunikat sugerujący ogromną szkodę: domagając się dostępu do aborcji, "szkodzicie własnej sprawie", bo jesteście zbyt radykalne. Walcząc o równość małżeńską, osoby queerowe rzekomo "prowokują". Prawda wygląda zupełnie inaczej. Prawdziwa krzywda społeczna polega na traktowaniu praw jednostki jako przedmiotu negocjacji.

Dzisiejsza polska debata traktuje podstawowe wolności jak owsiany napój zamawiany przy kawiarnianym barze. Jeśli pragniesz czegoś rzekomo "innego", czyli wolności, aborcji, równości małżeńskiej czy po prostu wegańskiego posiłku bez zaglądania ci do talerza, system ocenia twoją prośbę jako roszczeniową wymyślność. Uznaje ją za wielką ideologiczną fanaberię, za którą musisz słono dopłacić i jeszcze gęsto się tłumaczyć. Spójrzmy jednak na realia. Zrobienie roślinnego zamiennika polega na zwykłym zmieleniu płatków z wodą oraz odsączeniu całości. Nic nadzwyczajnego. Nikt nie musi zrywać się świtem do obory i doić krowy. Proces wymaga znacznie mniej zachodu niż domyślna, tradycyjna opcja. Podobnie jest z równością.

Umowa społeczna opiera się na prostym fundamencie: prawa naturalne są niezbywalne. Mam pełne prawo zawrzeć ślub z osobą queerową. Mam prawo poddać się bezpiecznej aborcji. Mogę swobodnie decydować o własnym życiu, mieszkaniu oraz bezpieczeństwie. Państwo nie robi mi żadnej łaski, pozwalając na dyskusję o moich potrzebach. Jego bezwzględnym obowiązkiem jest budowanie wspólnoty gwarantującej swobodny rozwój bez konieczności ciągłego udowadniania sensu swojego istnienia. Nikomu nic do moich prywatnych wyborów.

Monopol na cierpienie i monetyzacja toksyczności

Weźcie głęboki oddech i spójrzcie na to z dystansu. Tu nie chodzi o licytację, kto w Polsce cierpi bardziej. Polki i osoby queerowe "uwielbiają robić z siebie ofiary", że jesteśmy roszczeniowym, przewrażliwionym pokoleniem płatków śniegu?

Boze…kiedy polski mężczyzna w popularnym podcaście wylewa wiadro pomyj na swoją byłą partnerkę, życzy jej najgorszego i promuje skrajnie seksistowskie tezy, reakcja społeczna jest zupełnie inna. Zamiast oburzenia, spotyka się z milczącą akceptacją, a nierzadko ze łzami wzruszenia w komentarzach. Słuchacze lajkują "autentyczność" i "odwagę" w wyrażaniu trudnych emocji, a algorytmy pompują mu zasięgi. Toksyczność staje się produktem, za który ludzie chętnie płacą.

Żeby było jasne: mężczyźni również są ofiarami przemocy interpersonalnej. Mężczyzn również bezlitośnie krzywdzi patriarchat, wtłaczając ich w sztywne, wyniszczające role. Tego nikt nie neguje. Problemem jest to, że męskie cierpienie jest instrumentalizowane do obrony status quo, a kobiece trywializowane.

Lewica na cudzym boisku

Aby to zmienić, musimy zrozumieć, w jakiej grze bierzemy udział. Obecnie polska myśl progresywna i lewicowa przypomina drużynę, która nieustannie gra na połowie przeciwnika. To nie jest tak, że skoro lewica wchodzi na pole prawicy, to ją atakuje. Wręcz przeciwnie, bo operując językiem konserwatystów, ciągle się z czegoś tłumacząc i próbując dopasować swoje postulaty do ich światopoglądu, gramy na ich zasadach.

Polska lewica nie ma dzisiaj swojej bezpiecznej przystani. Brakuje silnego ośrodka, do którego można by było się cofnąć, odpocząć, zreorganizować siły i z którego można by wyprowadzać spójną, długofalową strategię. Zamiast reagować na codzienne, prawicowe wrzutki i ciągle szukać winnych, musimy zacząć budować wizję tego, jak polskie społeczeństwo ma wyglądać za 50 czy 100 lat. Jesteśmy ludźmi przełomu wieków i stać nas na znacznie odważniejsze myślenie niż ciągłe odgrywanie ról ofiary i oprawcy w teatrze, w którym ostatecznie nie zmienia się nic, no bo to nie my jesteśmy reżyserem i dyrektorem teatru wybranym na to stanowisko bez konkursu.

Marazm, który się opłaca

A brak zmian to wymarzony scenariusz dla beneficjentów obecnego systemu. Jeżeli Polska nadal będzie wyglądać tak jak dzisiaj, to elity finansowe spadkobiercy wielkich fortun i "Kulczykowie tego świata" – będą nas dalej bezkarnie wyzyskiwać. Z kolei patoinfluencerzy w stylu Roberta Pasuta będą kręcić milionowe wyświetlenia na upokarzaniu kobiet, streamch na niskoroslych “skrzatach”, legitymizując przemoc i mizoginię w białych rękawiczkach.

A na koniec dnia my wszyscy będziemy machać głowami i milcząco się na to zgadzać. Dlaczego? Bo w późnym kapitalizmie, jeśli coś generuje zysk i "są z tego pieniądze", uznajemy to za użyteczne. Kwestie etyczne i prawa człowieka schodzą na dalszy plan.

Polacy, odwagi!

Podkreślmy to wyraźnie i nie bójmy się własnej tożsamości. Jestem komunistką wolnościową, wychowaną w tradycyjnej, chrześcijańskiej i konserwatywnej rodzinie. Jestem chrześcijanką i katoliczką. Właśnie dlatego, że łączę w sobie te rzekomo sprzeczne światy, z pełnym przekonaniem mówię: stać nas na więcej. Nasze społeczeństwo zasługuje na fundament oparty na równości, a nie na wyzysku i ciągłym strachu przed odmiennością.

PS. I kończąc wątek medialnego użalania się nad sobą: coś takiego jak syndrom alienacji rodzicielskiej nie istnieje. Zarówno Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), jak i największe towarzystwa psychologiczne i psychiatryczne odrzucają ten termin, wskazując, że jest to pseudonaukowy konstrukt, najczęściej wykorzystywany w sądach przez sprawców przemocy do uciszania ofiar.

Więc jeśli brakuje ci kontaktu z dzieckiem – weź się w garść, idź do sądu, udowodnij, że jesteś bezpiecznym rodzicem, zawalcz o to zgodnie z prawem i przestań wreszcie robić z siebie ofiarę systemu, typie.

Jeśli spodobał Ci się mój tekst możesz go udostępnić lub postawić mi kawę żebym pisała:

Share

Postaw kawę

Bibliografia:

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5). Washington, DC: American Psychiatric Publishing.

Gulczyński, M. (2026). Mężczyźni. O nierówności płci. Wydawnictwo Port.

World Health Organization. (2022). International Classification of Diseases 11th Revision (ICD-11). Geneva: WHO.

Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę. (2023). Materiały eksperckie, opinie prawne oraz raporty z kampanii społecznej „Nieobojętni”. Warszawa: FDDS.

Ministerstwo Sprawiedliwości Rzeczypospolitej Polskiej, Departament Spraw Rodzinnych i Nieletnich. (2024). Dane statystyczne dotyczące orzecznictwa sądów rodzinnych w sprawach o powierzenie władzy rodzicielskiej i pieczy naprzemiennej (lata 2023–2024). Warszawa.

Najwyższa Izba Kontroli. (2023). Informacja o wynikach kontroli: Przeciwdziałanie przemocy domowej w latach 2021–2023. Warszawa: NIK.

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. (2025). Zapis przebiegu posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Ochrony Dzieci w Procesie Rozstania Rodziców z dnia 4 sierpnia 2025 r. Warszawa: Kancelaria Sejmu.

Służba Więzienna. (2024). Roczne statystyki populacji osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych ze szczególnym uwzględnieniem osadzonych kobiet. Warszawa: Centralny Zarząd Służby Więziennej.

Sąd Okręgowy dla Południowego Dystryktu Nowego Jorku (S.D.N.Y.). (2023). Wyrok ławy przysięgłych w sprawie E. Jean Carroll v. Donald J. Trump, sygn. akt 1:22-cv-10016. Nowy Jork.

Archiwa prasowe i medialne (wybór):

Archiwa prasowe dotyczące śledztwa w sprawie siatki Jeffreya Epsteina m.in. z dzienników The New York Times oraz Miami Herald (lata 2018–2024).

Archiwa prasowe i portale informacyjne dotyczące afery z wyjazdem polityków Nowoczesnej na Maderę oraz ich późniejszych karier politycznych, m.in. portale Money.pl, Onet.pl (lata 2017–2023).

Zapisy i retransmisje medialne debaty publicznej oraz doniesień prasowych dotyczących skandalu na posiedzeniu Parlamentarnego Zespołu ds. Ochrony Dzieci w Procesie Rozstania Rodziców (sierpień 2025 r.), m.in. telewizja TVN24, portale Onet.pl, TOK FM.

Drogie Czytelniczki, Osoby czytające proszę pamiętajcie, że to nie jest tekst o nich. To tekst o mnie. Zwracam się do osób, które mogły znać moich byłych partnerów – choć dzieliłam z nimi kawałek życia, nie mam najmniejszego zamiaru opowiadać tu ich historii. Rozliczam się z moją własną. Spisanie tych słów ma dla mnie głęboki wymiar terapeutyczny, dlatego proszę Was o wyrozumiałość.

Muszę Was jednak ostrzec: niektóre fragmenty tej opowieści są drastyczne. Jeśli macie za sobą podobne przejścia, potraktujcie te słowa jako ostrzeżenie mogą one obudzić w Was trudne wspomnienia.

Źródła naszego bólu

Nie da się wskazać jednego, uniwersalnego powodu, dla którego wchodzimy w destrukcyjne relacje. Nie ma jednego wzoru ani jednej, prostej diagnozy. Stoję na stanowisku, że każda z nas musi najpierw odważyć się zajrzeć w głąb siebie. Musimy zaakceptować nasz wewnętrzny świat takim, jakim jest – z całym jego bagażem – by dopiero potem, krok po kroku i z ogromnym mozołem, zmieniać to, co nam nie służy. Codziennie dokonywać wyborów, które zbliżają nas do siebie. Mieć odwagę podejmować te, które cofają nas w tył. Po prostu iść.

Moje własne zmagania ze zdrowiem psychicznym często stawały się w związkach wygodnym lustrem, w którym odbijały się problemy partnera. Słyszałam manipulacje: to ja powinnam iść do psychiatry, to ja jestem na złej terapii, a może nawet powinnam trafić do szpitala. On przecież „chodził na terapię behawioralną”, więc wmawiał sobie i mnie, że problem uzależnienia go nie dotyczy. Moje ataki lęku nie były jednak wynikiem – jak mi wmawiano – chęci kontrolowania go, ale były reakcją organizumu i mózgu na ciągi narkotykowe w naszym domu oraz na moje własne, nieprzepracowane traumy.

Tak, kochane, niosłam w sobie głębokie rany z dzieciństwa. Moi rodzice ciągle się rozstawali i do siebie wracali. Nikt tak jak mój ojciec nie potrafił dać mi poczucia, że jestem kimś absolutnie wyjątkowym, tylko po to, by za chwilę odtrącić mnie i obrazić się bez powodu. Ten schemat zabrałam w dorosłość.

Gdy w domu moim i partnera wybuchały awantury, ja mówiłam na głos: „Kłócimy się przez używki. Zaczęliśmy w piątek, skończyliśmy we wtorek”. On odwracał kota ogonem: „Kłócimy się, bo ty lubisz silne emocje. Musisz wszystko zniszczyć. Mam dość twoich teorii spiskowych”. Prawda jest tymczasem taka, że to oni, moi byli fundowali mi te „silne emocje”. Sama sięgałam po substancje o wiele rzadziej, choć z czasem i ten problem wymknął mi się spod kontroli. Zanim jednak do tego przejdę, musimy przyjrzeć się temu, jak zarządzałam moim życiem intymnym i wyobrażeniami na temat rodziny i domu.

Iluzja bliskości, a to ja jestem iluzjonistą

Zastanówcie się: czy byłyście kiedyś z kimś, kto zupełnie bez powodu wypowiadał krzywdzące, absurdalne słowa? Z kimś, do kogo nie dało się dotrzeć na trzeźwo, a kto stawał się czuły i głęboko poruszony tylko pod wpływem substancji? A każdą próbę budowania prawdziwej więzi traktował jako atak, krzycząc: „Chcesz mnie kontrolować!”?

Zastanawiamy się wtedy: czy to narcyz? Czy to antyspołeczny, czynnie uzależniony od seksu, pornografii i narkotyków, psychopata? Być może. Nie jestem terapeutką. Wiem jednak doskonale, co uzależnienie robi z człowiekiem. Widziałam płacz na kolanach i błagania o wybaczenie. Widziałam agresję i paraliżujący strach przed samym sobą. Widziałam psychozy, w których partner wierzył, że grożąc mu ośrodkiem zamkniętym, chcę go zniszczyć. Wiem, jak to jest trzymać jego głowę w dłoniach, chodzić na paluszkach i opiekować się nim, byle tylko przetrwał kolejny zjazd. Jak jest kiedy musisz całego faceta przenieść na własnych plecach i sprzątać jego problemy razem z rzygowinami.

Piękna, romantyczna ofiarność, prawda? Wydaje nam się, że jesteśmy takie dobre, takie silne. Możemy nawet same nie sięgać po nałóg, karmiąc się poczuciem wyższości i czystości. Ale brutalna prawda jest taka, że w tej relacji jest coś, co i nas – mnie i Ciebie, kochana – głęboko uzależnia. Gorąco zachęcam Was, byście poszukały w sobie odpowiedzi, dlaczego tak się dzieje. Moment, w którym spojrzysz na siebie i powiesz: „Wow, mam z tym problem”, potrafi na zawsze zmienić ścieżkę Twojego życia. Na zawsze zmieniło to mnie, już dalej nie mogę.

Zrzucenie cudzego ciężaru

Pierwszą i najważniejszą rzeczą, którą musiałam odciąć, było poczucie odpowiedzialności za życie i samopoczucie mojego partnera. Byłam nieustannie bombardowana komunikatami, że to przeze mnie musi znowu wziąć. Bo zepsułam mu dzień, bo wywołałam w nim trudne emocje, bo zabroniłam mu zażyć wczoraj, dzisiaj, pojutrze. To ja byłam winna i ja rządziłam. Taka była nasza dynamika.

Zadajmy sobie jednak szczere pytanie: Czy kiedy od nich odchodziłyśmy, to nagle przestawali brać? Słyszałam pytania: „Ale przecież wiedziałaś, z kim się wiążesz?”. Dziś, gdy o tym myślę, uświadamiam sobie, że on nigdy nie był trzeźwy, gdy poznawał ważne dla mnie osoby. Musiałam go nieustannie tłumaczyć. Przejmowałam na siebie rozmowę, wstyd i odpowiedzialność za to, by jakoś mu pomóc. Moje potrzeby przestawały istnieć. Byłam mu potrzebna, on był potrzebny mnie.

To niezwykle bolesne uczucie, gdy dociera do Ciebie, że Twój związek to iluzja. Twój partner nie mija Cię w kuchni z uśmiechem, nie dotyka z czułością Twojego policzka w łóżku. Robi to wszystko wyłącznie wtedy, gdy jest „na małej dawce”. Wtedy nagle staje się wspaniały. Taki, jakiego zawsze pragnęłaś. I myślisz sobie: „Trudno, niech już bierze. Nie będę robić z tego afery. Nie będę tą szaloną, roszczeniową partnerką”.

Pułapka środowiska i ucieczka w nałóg

Wchodziłam w relacje, w których moi nowi partnerzy uciekali od poprzednich, rzekomo „szalonych” kobiet. Często zasłaniali się ideą otwartych związków, z których tak naprawdę korzystali tylko oni, by bezkarnie znikać i ćpać z innymi. Kiedy próbowałam stawiać granice w naszym własnym domu (który, jak się okazało na terapii, powinien być moim najważniejszym azylem) kończyło się to moimi atakami paniki i dzwonieniem z płaczem do mamy. On tymczasem twierdził, że po prostu nie może znieść moich “nastrojów”.

Pamiętajcie nie da się budować bezpiecznej przestrzeni życiowej tam, gdzie obecne są narkotyki i alkohol. Przez lata moja własna podatność i nieprzepracowane traumy zbiegły się ze środowiskiem (artystycznym i aktywistycznym), w którym niszczenie swojego zdrowia psychicznego substancjami jest całkowicie znormalizowane, a odpowiedzialność nie rozkłada się na lewicowe środowisko tylko na indywidualne wybory, bo przecież to “ona ma problem”.

Sama wpadłam w tę pułapkę. Zaczęłam pić po odkryciu romansu ojca. Piłam do utraty tchu, do utraty godności. Potrafiłam zaplanować zaledwie kilka kieliszków, a kończyło się piciem, dopóki starczało mi sił. Pogoń za substancjami i fałszywym poczuciem bycia chcianą pochłonęła 10 lat mojego życia. Moja wysoka wrażliwość zderzyła się z brutalnym światem destrukcji.

(red. od 17 miesięcy jestem nękana przez grupę osób, rozsyłają oni informację, jakobym nie była uzależniona; prostuję fejki: posiadam diagnozę uzależnienia w modelu mieszanym oraz jestem w terapii z psychoterapeutą oraz psychiatrą; biegli sądowi potwierdzili te diagnozę)

Przebudzenie

Dzisiaj, po wielu upadkach i próbach odzyskania życia, wiem jedno: trzeźwość to ten jeden, kluczowy krok, by odkryć siebie na nowo. To umiejętność obserwacji swoich emocji, wartości i mechanizmów ucieczkowych. Nawet jeśli wiąże się to z wylewaniem łez.

Ostatnim aktem mojej desperacji było wyrzucenie narkotyków byłego partnera (u którego ciąg nałogowy trwał miesiącami, choć otoczenie zdawało się tego nie widzieć). Chciałam zawalczyć o nasz dom. W odpowiedzi zostałam wyrzucona na bruk, a on tłumaczył swój kolejny powrót do nałogu tym, że go “zdenerwowałam”. Dziś, gdy nazywam rzeczy po imieniu, on twierdzi, że “wmawiam mu uzależnienie dla własnej wygody”. Tak, jest mi z tym łatwiej. Bo dzięki prawdzie czuję współczucie, a nie pożerający mnie od środka żal.

Nie bójcie się odrzucenia przez toksyczne środowisko. Mam wspaniałych, świadomych przyjaciół, przy których nie muszę udawać. Rozwój, leczenie psychiatryczne i terapia dały mi siłę, by powiedzieć: moje zdrowie jest najważniejsze.

Od 2014 roku nie miałam partnera, którego nie musiałabym “wyciągać za uszy” z problemów. Dziś zachęcam Was z całego serca: mówcie z odwagą o sobie. Stawiajcie siebie w centrum uwagi, a reszta rzeczywistości naturalnie i bezpiecznie ułoży się wokół tej osi.

Naukowo o nas

Współuzależnienie to utrwalony zespół dysfunkcyjnych mechanizmów przystosowawczych, przekonań i wzorców zachowań, rozwijający się u jednostki żyjącej w długotrwałej, bliskiej relacji z osobą uzależnioną lub wykazującą inne głębokie dysfunkcje. Stanowi wtórną adaptację do chronicznego stresu psychospołecznego w systemie rodzinnym, która w początkowej fazie ma na celu obronę przed chaosem, a ostatecznie prowadzi do degradacji funkcjonowania emocjonalnego, poznawczego i społecznego jednostki.

Po czym poznać współuzależnienie? Napiszemy punktorami, bo internet tak lubi.

• Fuzja

  Zaciera się granica własnej tożsamości. Pojawia się trudność w oddzieleniu własnych emocji, potrzeb od emocji i problemów osoby uzależnionej. Samopoczucie osoby współuzależnionej staje się całkowicie warunkowane stanem (np. trzeźwością) partnera.

• Kompulsywna kontrola

  Przejmowanie obowiązków i odpowiedzialności za życie osoby uzależnionej w iluzorycznym przekonaniu, że takie działanie zapobiegnie kolejnym kryzysom. Towarzyszy temu silny lęk przed utratą kontroli nad sytuacją domową.

• Ochrona ponad wszystko

  Działania, które w intencji osoby współuzależnionej mają pomóc (np. kłamanie przed pracodawcą partnera, spłacanie jego długów, sprzątanie po nim), a w rzeczywistości chronią osobę uzależnioną przed poniesieniem naturalnych konsekwencji nałogu, co obiektywnie przedłuża i ułatwia trwanie w uzależnieniu.

• Własne potrzeby na szarym końcu

  Systematyczne wypieranie i zaniedbywanie własnego zdrowia fizycznego, rozwoju osobistego, zainteresowań i relacji społecznych na rzecz ratowania dysfunkcyjnego układu z partnerem. Poświęcanie się fizycznie i psychicznie, bo “tak trzeba”.

• Chroniczny lęk

  Utrzymujący się wysoki poziom lęku, poczucie winy, wstyd, wahania nastroju oraz tłumiona złość. Z czasem stan ten może prowadzić do rozwoju zaburzeń somatycznych, depresji lub zaburzeń lękowych (np. Zespołu Lęku Uogólnionego).

Współuzależnienie jest traktowane jako mechanizm dążenia systemu rodzinnego do patologicznej homeostazy. Aby rodzina (jako system) mogła przetrwać mimo destrukcyjnego działania uzależnienia, jeden lub więcej jej członków nieświadomie zmienia swoje zachowanie, absorbując szok i dostosowując się do nienormalnych warunków. To, co początkowo było strategią przetrwania (adaptacją do trudnych warunków), z czasem usztywnia się, stając się destrukcyjnym nawykiem utrudniającym wyjście z kryzysu obu stronom. Tak wygląda słynne powiedzenie, że KAŻDY uzależniony do trwania w chorobie potrzebuje swojej współuzależnionej.

Jeśli zainteresował Cię ten temat umów się na konsultację ze specjalistą np. terapii w nurcie systemowym. Na stronie Wielkopolskiego Towarzystwa Terapii Systemowej znajdziesz więcej informacji w temacie. Pomimo, że współuzależnienie w sensie diagnostycznym nie jest chorobą, z jego objawami można pracować i zmieniać swoje życie na lepsze. Dla siebie i innych.

Dziękuję za dzisiejszą lekturę. Zapraszam do dzielenia się wpisem dalej lub innych form wsparcia mojego bloga.

Share

Wesprzyj autora

Bibliografia:

Beattie, Melody (1986), Codependent No More: How to Stop Controlling Others and Start Caring for Yourself, Hazelden: Center City.

Cermak, Timmen L. (1986), Diagnostic Criteria for Codependency, „Journal of Psychoactive Drugs”, nr 18, s. 15-20.

van der Kolk, Bessel (2014), Strach ucieleśniony. Mózg, umysł i ciało w leczeniu traumy, tłum. M. Załoga, Wydawnictwo Czarna Owca: Warszawa.

Kołodziej-Zaleska, Anna, Przybyła-Basista, Hanna (2018), Ego-resiliency jako zasób osobisty – narzędzie pomiaru i jego wykorzystanie w badaniach interdyscyplinarnych, „Czasopismo Psychologiczne”, nr 1, s. 159-170.

Jakubik, Andrzej (2002), Zespół uzależnienia od Internetu, „Studia Psychologica”, nr 3, s. 133-142.

Nie dalej jak wczoraj, 28 kwietnia, Parlament Europejski (w przyjętym raporcie: 447 głosów za, 160 przeciw) wezwał Komisję Europejską do zaproponowania ogólnounijnych przepisów, które ustanowią wspólną definicję gwałtu.

Definicja ta ma opierać się wyłącznie na braku dobrowolnej, świadomej i odwołalnej zgody (model "Tylko tak oznacza zgodę").

W dokumencie wyraźnie podkreślono, że poniższe czynniki nie mogą być w żadnym wypadku interpretowane jako zgoda na seks:

• Milczenie,

• Brak oporu fizycznego,

• Brak wyraźnego słowa “nie”,

• Wcześniejsza zgoda na kontakty seksualne,

• Przeszłe zachowania seksualne,

• Obecny lub przeszły związek z daną osobą (np. małżeństwo).

Posłowie do PE zaznaczyli, że zgoda musi być oceniana w odpowiednim kontekście. Prawo i praktyka sądowa muszą zacząć odzwierciedlać naturalne reakcje na traumę, takie jak “zamrożenie” (paraliż ze strachu - freeze) oraz “przymilanie się/uległość” jako strategia przetrwania (fawn). Dodatkowo wzięto pod uwagę sytuacje braku świadomości: sen, upojenie alkoholowe/narkotykowe, uległość chemiczną (pigułki gwałtu), a także zastraszenie czy nadużycie władzy i tu nie mówimy o zastraszaniu nawet takim wprost ale świadomością ofiary, że postawienie się będzie wiązało się z konsenkwencjami.

PE wzywa te państwa członkowskie, których definicje gwałtu nadal opierają się na wymogu udowodnienia użycia siły fizycznej lub przemocy, do dostosowania swoich przepisów do standardów międzynarodowych (m.in. Konwencji Stambulskiej ratyfikowanej przez UE w 2023 r.).

Zobligowano Komisję Europejską do przedstawienia (jeszcze w 2026 r.) wytycznych UE w sprawie kompleksowej edukacji seksualnej oraz kampanii zwalczających mity na temat gwałtu, treści antygenderowe i propagandę inceli (osób w przymusowym celibacie nienawidzących kobiet).

Zgodnie z aktualnym stanem prawnym i wytycznymi Parlamentu Europejskiego z kwietnia 2026 r., zgoda na kontakt seksualny musi spełniać cztery kryteria:

• Świadoma

  Osoba musi wiedzieć, na co się zgadza. Brak świadomości (wynikający z upojenia alkoholowego, odurzenia, snu lub stanu psychicznego) automatycznie wyklucza możliwość wyrażenia zgody.

• Dobrowolna
  Musi być wynikiem wolnej woli, a nie strachu, przymusu ekonomicznego, hierarchicznego (np. szef-pracownik) czy groźby.

• Wyraźna i entuzjastyczna
  Choć nie musi być pisemna, musi zostać zakomunikowana słownie lub poprzez jednoznaczne gesty (afirmacja).

• Odwołalna
  Zgoda może zostać wycofana w każdym momencie aktu seksualnego. Kontynuowanie czynności po słowie “stop” lub po zmianie zachowania partnera na negatywne jest przestępstwem.

Ja się cieszę!

Dlaczego trzeba rewolucji by upadła kultura gwałtu?

Bo przez setki lat prawo i kultura była budowana przez mężczyzn dla mężczyzn, a seksualność innych osób była stawiana w kategorii: “własność”, “zasób”, który można kontrolować, inwestować, degradować.

Popkultura, literatura i filmy przez lata uczyły nas, że mężczyzna musi być "łowcą", a kobieta powinna "stawiać opór" dla zasady, by nie wyjść na osobę o "lekkich obyczajach", że chłopcy lubią takie, co nie oddają się łatwo. W ten sposób nauczono całe pokolenia mężczyzn ignorowania słowa "nie" i traktowania go jako zaproszenia do dalszych działań naruszających. Romantyzowano pokonywanie oporu. I tak jak w relacji może to być dobrze zakomunikowany role play to należy pamiętać, że powinna to być niezależna decyzja między osobami, a nie coś przyjęte w powietrzu, w myślach, za “logiczne”.

Historycznie sądy wymagały od ofiary udowodnienia, że walczyła z napastnikiem (wymóg widocznych obrażeń, podartych ubrań). Milczenie i bierność interpretowano jako słynne "milczenie oznacza zgodę", ignorując całkowicie fakt, że w obliczu przerażenia ludzki organizm reaguje inaczej.

Przy przemocy seksualnej w związkach i małżeństwach zakorzeniło się przekonanie, że sam fakt bycia w relacji jest równoznaczny ze stałą, nielimitowaną zgodą na seks, co zwalniało partnera z obowiązku pytania o chęci drugiej strony.

Policjanci i znajomi, rodzice i bliscy pytli automatem “dlaczego nic nie zrobiłaś”, “a nie wiedziałaś ze tak to się skonczy”. Od lat istniała luka, która rozwija się po dziś dzień: w rozmowach o przemocy szuka się winy, zaniedbania ze strony osoby doświadczonej naruszeniem tymczasem zeby faktycznie ograniczyć społeczne skutki przemocy nalezy prowadzić badania i wprowadzać standardy do instytucji, które opierają się na postawieniu w centrum ofiary, jako dobrego świadka,jako kogoś kogo należy wysłuchać, zadawać mu pytania, które pozwolą zdobyć jak najwięcej kontekstu i co przede wszystkim - pomogą ofierze zdrowieć.

Kiedy zaczynamy słuchać ofiar, okazuje się, że "to, czego nie ma" (czyli brak walki, krzyku, fizycznego oporu), jest dokładnie tym, czym się wydaje – brakiem zgody przygniecionym przez strach.

Zgoda musi być świadoma

Wielu sprawców racjonalizuje pokonywanie oporu kobiet i osób jako "uwodzenie" lub "przełamywanie lodów", prawo i psychologia (zgodnie z przepisami UE z 2026 r.) nazywają to wprost koercją (przymusem). W Polsce przemoc koercyjna lub jak się często też mówi “narcystyczna” lub “po rozstaniu” (bo po rozstaniu czesto się nasilna) nie jest jeszcze przestępstwem i polskie sądy szczególnie przy sprawach rodzinnych nie biorą jej dostetcznie pod uwagę. Jednak wierzę, wierzę, że przepchniemy wspolnie, choćby kolanami, stopami między drzwi, te konieczną zmianę.

Co do wymuszania, czy jak sprawcy mówią “osiągania” seksu. Pamiętajcie, że substancje jak alkohol, narkotyki, leki, zmieniają świadomość, czas reakcji, przesuwają granice. Jeśli ktoś musi zostać upity, otumaniony, zmęczony wielogodzinnym namawianiem ("no weź, przecież mnie kochasz", "skoro tu przyszłaś, to wiesz po co") albo wpędzony w poczucie winy, aby się zgodzić – to nie jest zgoda.

Dojrzałość emocjonalna polega na tym, że partner widzi brak entuzjazmu (usztywnienie ciała, unikanie wzroku, milczenie) i natychmiast się zatrzymuje. Ignorowanie tych sygnałów oznacza celowe przekraczenie granic.

Jeśli osoba mówi “stop”, “boli mnie”, “nie chcę już”, albo zaczyna płakać i odsuwać się w trakcie – akt musi zostać natychmiast przerwany. Kontynuowanie go od tej sekundy jest gwałtem.

Można zgodzić się na jedną czynność, a odmówić innej. Można zmienić zdanie w połowie. Zgoda jest procesem ciągłym i aktywnym.

Do chłopa, który nie chce tej zmiany w prawie

Zadaj sobie jedno bardzo proste, ale brutalnie szczere pytanie: kim Ty właściwie jesteś, że zmiana standardów, która ma chronić przed potężną krzywdą Twoją córkę, partnerkę, siostrę, przyjaciółkę, a także Ciebie samego, budzi w Tobie aż taki niepokój i opór?

Zanim zaczniesz bronić starego porządku ze strachu przed tym, co nowe, musisz zapamiętać jeden bezwzględny, potwierdzony naukowo i statystycznie fakt: jako mężczyzna masz znacznie większe szanse na to, że sam padniesz ofiarą gwałtu lub przemocy seksualnej, niż na to, że zostaniesz o to fałszywie oskarżony. Lęk przed fałszywymi pomówieniami jest w dużej mierze internetowym mitem podsycającym męski strach, podczas gdy realna przemoc dzieje się każdego dnia w zaciszu domów i na imprezach. To prawo chroni również Ciebie.

Mówisz: “Kobiety mają obsesję i wszędzie widzą gwałt”. Odpowiem Ci przykładem. Wyobraź sobie, że zgadzasz się z kimś na wspólną przejażdżkę autem. Jedziecie razem, ale w pewnym momencie kierowca zaczyna jechać niebezpiecznie. Czujesz strach, więc mówisz: “Zatrzymaj się, chcę wysiąść”. A kierowca dociska gaz, blokuje drzwi od środka i rzuca: “Przecież sam wsiadłeś, nie psuj zabawy, przestań dramatyzować”. Czy to “obsesja”, że poczujesz się porwany, osaczony i pozbawiony kontroli? Nie. To adekwatna reakcja na to, że ktoś zignorował Twoje granice i odebrał Ci możliwość wycofania zgody.

Kobiety nie “widzą wszędzie gwałtu”. Kobiety po prostu w końcu zyskały głos, społeczne poparcie i prawo, by nazywać po imieniu sytuacje, w których były upijane, odurzane, zamykane w pokojach bez wyjścia, przytłaczane różnicą władzy (np. przez szefa lub celebrytę, polityka) lub łamane wielogodzinnym namawianiem, aż dla świętego spokoju odpuszczały walkę. To, co Ty czy inni mężczyźni w starym systemie mogli uważać za “osiąganie celu”, “przełamywanie lodów” czy milczącą uległość, było po prostu wymuszeniem.

Mówisz że “to niszczy romantyzm”? Powiem wprost: nie mam najmniejszej cierpliwości do dorosłych ludzi, którzy kurczowo trzymają się swoich krzywdzących przekonań tylko dlatego, że panicznie boją się zmiany i kieruje nimi irracjonalny lęk.

Jeśli Twój “romantyzm” opiera się na tym, że możesz zignorować usztywnione ciało partnerki, że możesz wykorzystać jej nietrzeźwość albo fakt, że z jakiegoś powodu boi się postawić wyraźnej granicy to sorry gregory nie jesteś romantykiem. Jesteś egzekutorem własnej przyjemności kosztem drugiego człowieka. Być może niestety to jest to co Cię podnieca, ten koszt, a nie sam akt.

Prawdziwa intymność nie pęka od upewnienia się, czy druga osoba czuje się komfortowo. Romans nie umiera dlatego, że szanujesz partnerkę na tyle, by nie ignorować jej milczenia. Umiejętność odczytania, czy osoba, z którą jesteś, daje Ci wyraźne “zielone światło”, oraz wycofanie się z klasą, gdy tego światła brak; to jest fundament dojrzałości. Jeśli dbanie o to, by ludzie podczas najbardziej intymnej chwili czuli się w 100% bezpieczni, “psuje Ci nastrój”, to problemem nie jest nowe prawo oparte na świadomej zgodzie. Problemem jest to, jak definiujesz seks.

Świat w końcu przestał chronić sprawców i zaczął wymagać od ludzi empatii oraz odpowiedzialności.

Jeśli zgadzasz się z tym w jaki sposób piszę o świecie to możesz:

Share

Wesprzeć bloga pieniędzmi

Bibliografia:

Gruszczyńska, Beata et al. (2016), Przełamać tabu. Raport o przemocy seksualnej, Fundacja STER: Warszawa.

Grzywa-Bilikiewicz, Magdalena (2018), Zgoda pokrzywdzonego w prawie karnym, Wolters Kluwer Polska: Warszawa.

Klimczak, Joanna (2020), Znaczenie zgody na obcowanie płciowe w ujęciu prawnokarnym, „Prawo w Działaniu”, nr 41, s. 120-145.

Parlament Europejski (2026), Rape must be defined based on the absence of consent in all EU countries, [online] https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20260423IPR41832/rape-must-be-defined-based-on-the-absence-of-consent-in-all-eu-countries [dostęp: 29.04.2026].

Po co to wszystko? Ja dużo czytam to mi daje pewne uziemienie. Widzę, że nie tylko ja i nie tylko mnie. Poznaję metody naukowego poznania sytemu w ramach, którego do mojej i każdej krzywdy doszlo. Czy widzę sens? Nie, ale może dzięki temu utrzymuję w sobie nadzieję na zmianę.

Anonimowa grupa mężczyzn

Większość badań nad przemocą seksualną skupia się na ofiarach lub na sprawcach ze zdiagnozowanymi problemami, recydywistach, przestępcach ludziach w pętli problemów. Ale co się stanie, gdy zapewnimy całkowitą anonimowość i po prostu zapytamy młodych mężczyzn z tzw. „normalnego świata”, zwyklaków i normików, dobrych chłopaków o to, w jaki sposób dążą do seksu?

Na początku kwietnia 2026 roku w prestiżowym czasopiśmie Journal of Interpersonal Violence ukazała się przełomowa praca dwojga badaczy: Lucii F. O'Sullivan oraz Scotta T. Ronisa. Ich artykuł „Isolate, Inebriate, Intimidate, Repeat: High Rates of Sexual Force Against Women Are Reported When Young Men Given Anonymous Surveys” natychmiast zelektryzował środowisko akademickie.

Co wykazało badanie? O'Sullivan i Ronis przeprowadzili anonimowe ankiety wśród 2689 młodych mężczyzn z USA i Kanady, w przedziale wiekowym 18–34 lata. Kobiety, o które pytano w ankietach, nie były ich stałymi partnerkami, ani nie łączyła ich wcześniej żadna romantyczna relacja. Wyniki? Przygotujcie się, bo są porażające:

Aż 95,1% ankietowanych przyznało się, że w niedawnym czasie użyło co najmniej jednej z technik manipulacji lub siły, by doprowadzić do seksu z kobietą, o której doskonale wiedzieli, że tego nie chce i na to nie pozwoliła.

W 65% przypadków strategie te zakończyły się – z ich perspektywy – „sukcesem”, czyli skutecznym wymuszeniem aktu seksualnego.

Badacze skatalogowali 36 różnych taktyk. Średnio, każdy z ankietowanych mężczyzn zastosował w swoim życiu prawie 9 z nich! Skala metod wahała się od ciągłej, natrętnej presji słownej (coercion), przez odizolowanie i upijanie, aż do otwartej siły fizycznej – z unieruchomieniem i sprawianiem bólu włącznie (metody te były rzadsze, ale – jak zaznaczają autorzy – wcale nierzadkie).

Dlaczego to robią?

Jeśli spodziewacie się skomplikowanych mechanizmów psychologicznych i traum z dzieciństwa, to bardzo się zawiedziecie. Na pytanie o powód, dla którego badani nie odpuszczali mimo wyraźnego braku zgody kobiety, najczęstsze odpowiedzi były przerażająco banalne:

„Byłem po prostu podniecony” (38%),

„Nadarzyła się okazja” (28%).

Co jeszcze gorsze, u wymuszających panuje całkowity brak refleksji nad wyrządzoną krzywdą. Aż 70% z nich stwierdziło, że te sytuacje nie przyniosły żadnych negatywnych konsekwencji. Uczestnicy wskazywali, że z takich interakcji czerpali niemal wyłącznie pozytywne doznania. Co więcej, mężczyźni, którzy uważali, że są „lepsi od swoich rówieśników w dostawaniu od kobiet tego, czego chcą w seksie”, częściej uciekali się do skrajnie siłowych i brutalnych metod.

Co to dla nas oznacza?

Anonimowe narzędzie pomiaru ujawniło to, czego tradycyjne ankiety (w których ankietowani się podpisują) zazwyczaj nie wyłapują. Ukazało niezwykle niewygodną prawdę, że powszechna kultura przekraczania granic to nie tylko ciemne zaułki czy margines społeczny. Często są to zwykli z pozoru mężczyźni, którzy z premedytacją ignorują słowo „nie”, uważając je po prostu za kolejną przeszkodę do obejścia.

Wyniki te dają jasną odpowiedź na pytanie, dlaczego dekady edukacji antyprzemocowej i różnego rodzaju programy prewencyjne odnoszą często tak mizerny skutek. Edukujemy o zgodzie na seks i szacunku w świecie, w którym dla ogromnej rzeszy mężczyzn brak tej zgody wcale nie jest barierą – jest wręcz zaproszeniem do użycia strategii, która „zadziała”. To przecież wszystko taka gra o zysk, o władzę, o bycie lepszym od kogoś.

Nie będę się powtarzać, że kapitalizm i patriarchat premiuje przemoc i w tym systemie raczej na pewno nie uda się przemocy zniwelować

Mylę się?

Jeśli lubisz moje treści, będzie mi miło, gdy postawisz mi kawę wirtualna prawdziwymi pieniędzmi na buycoffee.to/hmzagulska

-

O'Sullivan, L. F., & Ronis, S. T. (2026). Isolate, Inebriate, Intimidate, Repeat: High Rates of Sexual Force Against Women Are Reported When Young Men Given Anonymous Surveys. Journal of Interpersonal Violence.

-

- Patrz, ta się chyba nada, co?- gruby chłopiec wskazywał palcem na skraj trawnika.

- No nie wiem, a właściwie to odechciało mi się bawić - szczupły rudzielec odwrócił głowę.

- Ale daj spokój. Obiecałeś, pamiętasz?

- Obiecałem, że pomogę ci znaleźć jakąś. Masz już, to czego szukałeś, ja idę do domu.

- Ryba, chyba żartujesz? Ja sam tego nie zrobię przecież! Nie będzie efektu.

Chłopcy siedzieli od dwudziestu minut na chodniku przy dość sporym fragmencie miejskiej zieleni. Gruby przyglądał się trawie, a rudy „Ryba” grzebał palcem w kupce ziemi.

- I tak powiedziałem w domu, że wrócę na obiad, więc nici z tej sceny dzisiaj – rudy schylił głowę i zaczął otrzepywać spodnie z piasku.

- W takim razie zjesz obiad i wrócisz. Nie zapominaj, że ja w zeszłe wakacje gorsze rzeczy robiłem, żeby dotrzymać słowa! – grubasek odgarnął jednym ruchem kosmyk włosów spadający na czoło.

- Yhy, zapytam mamy. A ty, co będziesz robił?

- Teraz już śmieszny się zrobiłeś. Twoja mama jakoś zawsze się zgadza, żebyś ze mną wychodził, więc to kiepska wymówka. Idź, a ja spróbuję zabrać tę książkę z pokoju brata. Około szesnastej przyjdę po ciebie.

Chłopcy wymienili uścisk dłoni i odeszli w różnych kierunkach. Po godzinie na chodniku pojawił się blond grubasek. Kilka kroków za nim szedł „Ryba”. Obaj trzymali ręce w kieszeniach. Gdy się zrównali gruby wyciągnął okrągłe pudełeczko.

- Główny problemem jest twoje złe nastawienie- wieczko trzasnęło, a grubasek zaczął grzebać palcem w pudełeczku.

- Jestem tutaj, to nie narzekaj. Zaraz się okaże, czy twój brat miał rację, czy jak zwykle wymyślił sobie coś. Ciągle siedzi w tych papierach, książkach. On nie ogarnia, który jest dzień tygodnia, a co dopiero… - Ryba stał obok grubaska i stopniowo podnosił głos.

- Raczej wie więcej o wszystkim niż ty. Taki chojrak z ciebie?! To dalej, wyciągnij ją.

- Nie, to twoje pudełko sam sobie wyciągaj.

- Boisz się? To idź w simsy z siostrą popykać! A może z mamą sobie jakaś komedyjkę wolisz obejrzeć?

- Już przestań, dobra? Łaski mi nie robisz, że jesteś moim kolegą.

- Fajnie, że w ogóle zauważyłeś, że się znamy.

- Przeginasz, wiesz?!

- Ja?! Idź sobie, droga wolna panienko.

- Zaraz ci pokażę panienkę!

- A jaki do przodu teraz. Tylko uważaj, bo ci się paznokieć złamie.

Chłopcy stali bardzo blisko siebie. Zaczęli się szarpać. Z pudełka coś wypadło, było długie i lekko wygięte. Niemal jednocześnie rudy i blondyn postawili stopy na dwóch końcach „żelka”. Po chwili rozległo się dziwne piszczenie. Twarz grubego przybrała kolor pomidora, a czoło „Ryby” zaczęło błyszczeć.

Chłopcy zniknęli. Na chodniku pod moim balkonem leżała książka. Widocznie tych dwóch o niej zapomniało. Wyszedłem z mieszkania. Do miejsca, w którym się bawili miałem cztery metry. Maszerowałem w laczkach. Tuż przed książką podniosłem nogę i spojrzałem z obrzydzeniem na resztki dżdżownicy pod moją podeszwą. Przesunąłem stopą po trawie i wziąłem do ręki książkę. Prz

eczytałem tytuł: „Pornografia”.

Ponad dekadę uczę się o przemocy, naruszaniu godności drugiego człowieka, leczę się z uzależnienia i doznanych krzywd.
Mój ziomek kiedyś słusznie poradził, żebym nie pisała o swoich problemach w sieci, bo zlecą się łowcy, czyli kolesie, którzy żerują na ofiarach, w pierwszym momencie dając im poczucie, że rozumieją, chcą pomóc i można im akurat zaufać. Kolega miał niestety rację.

Zaczęłam pisać w sieci, mówić na spotkaniach grup, partii i stowarzyszeń, relacjonować swoje zmagania z traumą seksualną publicznie. Myślałam, że swoje słowa kieruję do innych osób po przemocy, a jednak regularnie przyczepiały się do mnie osoby, które miały ukryte, nie zawsze dobre i nie zawsze uświadomione intencje.

Różnie bywało. Dziś myślę, że ofiara zdrowiejąca to jest taka nagroda premium dla przemocowca. Ktoś kto już wie, niby nie da się łatwo złapać, a nawet ma zadatki na to, by zacząć uczestniczyć. Jednak stanowi smaczny kąsek. Buntuje się.

Dziś wiem, że jako osoba z dużym doświadczeniem zwracam na siebie uwagę szczególnie przemocowych gości, ofiary przemocy szukają mojej pomocy, ale świetnie radzą sobie samx. Wsparcie to wydarzenie lub okres, ale przede wszystkich zauważam, że osoby po przemocy chcą być samodzielne. Dążą do nowego życia, bez przeszlości. Ja jestem tym, kto stoi w punkcie przejściowym. To przemocowiec stale wyje u bramy i czegoś chce. Od lat mimo zakończonej relacji i zmiany środowiska utrzymuję starych i przyciągam nowych. Dlaczego? Kim jest drapieżnik, predator, narcyz, przemocowiec? Jak myśli i dzięki czemu można się go z życia pozbyć?

Nie musimy żyć, utrzymując przemocowców w swojej orbicie dla bezpieczeństwa. Możemy nie tylko otworzyć oczy, ale pomóc innym wychodzić ze schematu, w którym pozostanie przy krzywdzie i krzywdzicielu wydaje się rozsądne. Możemy naprawdę wyjść poza swoje traumy i pójść dalej. Musimy tylko uwierzyć tej drugiej babie – tej głupiej, brzydkiej, grubej piździe, której nikt nie lubi. Tej lasce, co wszystko krytykuje i żadnego chłopa nie lubi.

Uwierzyć sobie.

Skąd wzięło się pojęcie „zachowań drapieżnych”?

Z angielska predatory behavior lub predatory violence dosłownie tłumaczone jak wyżej to poprawne określenie naukowe! Kiedy usłyszałam je po raz pierwszy na szkoleniu pomyślałam, że ktoś sobie żartuje, albo, że to hasło wymyślone do celów promocyjnych. Może to wina braku odpowiedniej edukacji, ale wydawało mi się zawsze, że przemoc to coś mega skomplikowanego, o której uczą się niewiadomo jacy specjaliści. W tym samym czasie znałam większość narkotyków i substancji, z których narkotyki mogę otrzymać.

Przemoc drapieżna to zaplanowany, celowy i instrumentalny akt agresji, który jest pozbawiony silnego pobudzenia emocjonalnego. Oznacza to, że sprawca nie działa w afekcie, w wyniku nagłej utraty kontroli, prowokacji, gniewu czy poczucia zagrożenia. Wręcz przeciwnie drapieżca poluje i atakuje „na chłodno”.

Możesz przeczytać definicję, ale czy ją rozumiesz? Ja nie rozumiałam odrazu. Teraz słuchaj, bo to nie jest ocena, ale fakt. Istnieją osoby całkowicie pozbawione empatii (często predatorzy o których piszę) oraz te odcięte od głębokiego odczuwania własnych emocji (charakteryzujące się zjawiskiem tzw. płytkiego afektu) funkcjonują i myślą w sposób absolutnie odmienny niż zwykły, a nawet zmagający się z poważnymi kryzysami psychicznymi, człowiek. Nie są chorzy, po prostu tak mają. Większość z nich nie jest chora.

Przypominam sobie sytuację, kiedy moi byli przemocowcy zaczynali się posługiwać moimi słowami, jako swoimi; dosłownie opisywali rzeczywistość jak ja i doświadczali jak ja. Dziś mnie to przeraża, wtedy myślałam, że to sygnał, że tak bardzo mnie słuchają, a moja życiowa postawa wywiera na nich ogromny wpływ. Kiedy tkwi się w relacji z kimś takim można ulec wrażeniu, że to niemalże Bóg, ktoś kosmiczny, dziwny i niepojęty, coś ukrywa; tajemniczy i cudowny.

Drapieżnik zaczyna mówić słowami ofiary, kopiuje jej światopogląd i deklaruje identyczne, głębokie przeżycia duchowe lub emocjonalne. Sprawia to wrażenie, jakby posiadał niemal nadludzką, kosmiczną zdolność łączenia się z umysłem partnerki. Dziś myślę, że to przerażająco realna iluzja, a z czasem poznałam jej naukową nazwę: to narcystyczne lustrzane odbicie (ang. narcissistic mirroring) połączone z efektem kameleona . Brzmi jak pop psychologia, więc opiszę przez zachowania. Sama mam dosyć haseł, których nie rozumiemy i brzmią jak reklamy.

To takie jajko, z którego nigdy nie rozwinie się kura. Tam jest wnętrze, ale niezdolne do produkcji, niepłodne, stąd cały problem. Wokół tej niemożności tworzenia toczy się cały cykl bólu, uzależnienia od kontroli, a że jako społeczność mocno spychamy rozmowę na ten temat to cykle przemocy krzywdzą, a predatorzy w olbrzymiej większości poszukując wnętrza krzywdzą siebie i innych. Dziś nie będziemy jednak mówić o współczuciu inaczej niż o półapce, więc czym jest to lustrzane odbijanie?

Twój były, narcyz, przemocowiec, predator może zdobyć zaufanie silnej, świadomej ofiary tylko przez dogłębne poznanie osobowość, lęków, języka i pragnień. Następnie odbija je niczym idealne lustro, odbija je tak mocno, że uznaje je za swoje oblicze, ale nie rozumie w dojrzały sposób co dane słowa i pozy znaczą. Przypomina mi się motyw zmiennokrzyształtnych. Wszystkich złoli si-fi, którzy przybierają dokładną twarz swoich ofiar.

I teraz wyobraź sobie, że poznajesz kogoś. Zaczynacie być blisko, może i już jesteście zadeklarowaną parą i słyszysz, jak on mówi Tobą. Dziwne? Piękne! To dowód na to, że sprawca sklonował Twój kod poznawczy i zaczyna budować maksymalnie wiarygodny kamuflaż. Kolejnym etapem jest uwiązanie Ciebie przy nim w fazie love bombingu.

Wstyd mi jak przypomnę sobie, że to wszystko było dosłownie przede mną, leżało na widoku, patrzyło mi w oczy. Jeszcze mówiłam byłemu, tuż po tym jak mnie skrzywdził, że on nie wie co robi, że boję się go, że on mówi tyle o emocjach, robi jogę, medytuje, oddycha, ale robi to tylko mechanicznie, bo tam w środku, w nim nic nie ma. Mówiłam to z miłością, myślałam, że blokują go narkotyki i trudne przeżycia, kazalam mu iść na terapię, żeby mu pomóc, straszyłam odejściem, poszedł…

Dlaczego tak jest nie tylko ze mną? Normalnego człowieka na co dzień operującego w świecie uczuć i emocji, świat predatora jest całkowicie niemożliwy do wyobrażenia Próbując zrozumieć zachowanie sprawcy, ofiary wpada się prosto w pułapkę własnej, naturalnej empatii i projektuje niestety na drapieżnika swoje własne ludzkie odruchy. Opisywanie predatorów własnym językiem emocji to częsty błąd: „pewnie miał trudne dzieciństwo”, „w głębi duszy na pewno cierpi”, „po prostu się zagubił, a jego złość to wołanie o pomoc”. Poprawiają mnie na terapii i w grypach kiedy mówię: “on wie”, nie, on nie wie. On działa automatycznie. Widzi tylko pragnienie wypełnienia pełnego wnętrza. Nie Ciebie. Trochę tak jak psy pewnych ras są bardziej skłonne do zaganiania owiec, a nie ich gryzienia, nawet bez treningu; a inne gdy coś ucieka łapią to w zęby.

Umysł drapieżnika działa na zupełnie innym „systemie operacyjnym” niż Twój mózg. Ty i ja nie polujemy na ludzi. W głowie i sercu naszego eks nie ma tam lęku przed odrzuceniem, poczucia winy czy żalu za wyrządzone krzywdy. Tam, gdzie człowiek emocjonalny widzi relację, zaufanie i więź, predator widzi (i to go kręci) wyłącznie transakcję, słabe punkty, użyteczne zasoby i szachownicę, na której toczy się gra o dominację.

Między Tobą, mną a nim jest przepaść poznawcza, której nie da się zasypać miłością, cierpliwością czy „dawaniem dobrego przykładu”. Probowałam, próbowali inni. znam ludzi, którzy przeżyli podobny cykl z matką, ojcem, znajomym z pracy. Takie przykłady opisuje też literatura, a w wielu krajach przemoc korekcyjna / kontrolująca stała się przestępstwem, bo niszczy ludzi jak przeżycia wojenne. Próba zrozumienia chłodnego, wyrachowanego narcyza z poziomu osoby zdolnej do współczucia najczęściej kończy się tra ge dią.

Predator wysyła obezwładniające „fałszywe sygnały godowe” (love bombing), uderza we współczucie, imitując bezradną ofiarę lub zagubione dziecko, a na końcu nakłada maskę upodobaniającą go do idealnego „bliźniaka” swojej partnerki.

Ale jakie są tego złego początki, skąd wzięło się pojęcie zachowań drapieżnych?Początkowo koncepcja wywodziła się z obserwacji etologicznych. W latach 60. XX wieku amerykańscy badacze wyodrębnili agresję drapieżną jako zjawisko fundamentalnie różne od agresji defensywnej (Moyer 1968). Agresja drapieżna u zwierząt charakteryzowała się brakiem wokalizacji, skupieniem i – co najważniejsze – brakiem pobudzenia układu współczulnego. Drapieżnik w trakcie ataku nie jest wściekły ani przerażony; jest fizjologicznie opanowany.

Prawdziwy przełom w odniesieniu tych mechanizmów do ludzkiej psychopatologii nastąpił w 1988 roku za sprawą psychologa i psychiatry sądowego J. Reida Meloya. To on wprowadził do literatury naukowej bimodalny model przemocy, w którym podzielił agresję na dwie całkowicie odrębne kategorie.

• Przemoc afektywna (reaktywna) jest impulsywna, nieplanowana, wiąże się z ogromnym wyrzutem adrenaliny, przyspieszonym biciem serca i silnymi emocjami (np. strachem lub niekontrolowaną wściekłością). To odpowiedź na bezpośrednie, subiektywnie odczuwane zagrożenie.

• Przemoc drapieżna (proaktywna) jest celowa, zaplanowana i niemal całkowicie wyzbyta świadomych emocji. Towarzyszy jej fizjologiczny spokój. Nie ma tu poczucia zagrożenia – jest polowanie na cel. Ofiara staje się w niej wyłącznie instrumentem do zaspokojenia potrzeb sprawcy.

Baby wszędzie widzące Narcyza

Przez dekady sprawcy przemocy domowej i partnerskiej operowali w cieniu, celowo odcinając ofiary od zewnętrznych kontaktów. Poprzez ograniczanie dostępu do wsparcia społecznego, oprawcy kształtowali w pokrzywdzonych kobietach głębokie poczucie izolacji, wyobcowania i przeświadczenia, że absolutnie nikt ich nie zrozumie.

Kiedy jednak ofiary zyskały globalną platformę, jaką jest internet, i zaczęły opowiadać o swoich rzekomo unikalnych, „kosmicznych” czy trudnych do pojęcia przeżyciach, nastąpił wstrząs poznawczy. Kobiety z różnych stron świata zaczęły masowo łamać izolację i porównywać swoje historie. Okazało się, że ich doświadczenia można przykładać do siebie jak jeden obrazek, kłaść na sobie i dodam, że gdy ja opisuję swoje doświadczenia to bywa, że kolesie, którzy robili mi krzywdę myślą, że to o nich, bo mają tak podobne zachowania. Drapieżnicy z różnych środowisk, operujący w różnych językach, wieku, zachowują się według dokładnie tak samo.

Pojęcie szeroko rozumianego „związku z narcyzem”, które krąży dziś po internecie, to nic innego jak opisywana przez ocalałych przemoc narcystyczna (ang. narcissistic abuse). To dokładne odzwierciedlenie spektrum zachowań drapieżnych, które właśnie analizujemy.

Uważam, że czego by nie mówić ten internetowy trend sprawił, że w przestrzeni medialnej powstała wyrwa do rozmowy o tym, jak trudna jest przemoc i jak trudno walczy się o samodzielną, wolną od kontroli przyszłość.

PREDATOR to uzależniony

Dlaczego predatorzy w ogóle szukają ofiar – często kobiet silnych, zaangażowanych i empatycznych – i dlaczego wejście z nimi w relację przypomina zamknięte koło?

Sprawcy stosujący przemoc drapieżną (często wykazujący cechy z tzw. Ciemnej Triady: psychopatii, narcyzmu i makiawelizmu) nie dążą w relacji do partnerstwa czy wzajemnego wsparcia. Ich walutą jest władza, ta skolei mocno uzależnia. Szczególnie kogoś, kto ma deficyty i nie posiada “Prawdziwego Ja”.

Uzależnienie od krzywdy ofiary działa na tej samej zasadzie co uzależnienia behawioralne. Przez związek dopaminowy krzywdy, kontroli z układem nagrody w mózgu. Całość ma kilka etapów. Najpierw grooming (czyli układanie, zdobywanie, urabianie, tak nawet dorosłych, liczy się cel - satysfakcja często seksualna, intymna). Poznajesz idealnego typa. Otwierasz się przed nim jak przed nikim dotychczas, czujesz, że w Twoim życiu dzieje się coś magicznego i wszystko jest idealnie. Gdy się już zaangażujesz, być może powiesz na głos, wprowadzisz się itp. zaczyna się powolne zadawanie ran, jakby były to jakieś pomyłki. Gaslighting, podwanie substancji psychoaktywnych, naruszanie, izolacja od bliskich, kontrola Twojej kasy, może zaproponował, żebyś rzuciła pracę, zostawiła mieszkanie. Następnie trochę, a może juz nawet sporo przemocy fizycznej. Może tylko się pomylił. Może coś na Ciebie spadło. Może nie zauważył i przytrzasnął Twoją dłoń. Tak predator sprawdza na ile może sobie pozwolić i gdzie są aktualnie Twoje limity. Kiedy sprawca widzi Twój ból, płacz, chęć naprawienia relacji czy bezsilny gniew – to dla niego sygnał, że przejął nad Tobą pełną władzę. Jego mózg rejestruje to jako sukces, czemu towarzyszy wyrzut dopaminy. Twoja emocjonalna reakcja (tzw. narcissistic supply) jest dla niego obiektywnym dowodem jego omnipotencji.

Tak jak w klasycznym uzależnieniu behawioralnym, z czasem sprawca potrzebuje coraz silniejszych bodźców (głębszej rozpaczy, większego upokorzenia ofiary), by poczuć ten sam poziom satysfakcji. Dlatego przemoc drapieżna ma wbudowaną tendencję do stałej eskalacji.

Twoje milczenie, próby łagodzenia sytuacji czy “nieprowokowania” nie mają tu żadnego znaczenia, ponieważ

to nie Twoje zachowanie jest powodem przemocy, ale głód dominacji sprawcy.

Nie sprawdzają się słowa powszechnie w Polsce używane jak to, że mozna kogos takiego rozpoznać. W początkowej fazie rzadko, chyba że już wtedy wyjdą jakieś sytuacje poboczne.

Odejście ze związku tez przez kilka lat może nic nie zmienić. Jeśli nie seksem to jest jeszcze mnóstwo sposobów wpływu i to czy jesteś ugodowa akurat niczego nie załatwia, bo i tak będzie Cię prowadzał na granicę, na przepaść Twojego własnego zdrowia psychicznego, żebyś z nim, tylko na chwilę, spojrzała w dół. Będzie udawał za każdym razem, że Cię zrzuca czy jako Twój kolega, współpracownik, były chłopak. Tylko zdrowienie może ich zatrzymać. Ale na moim przykładzie - to dokładnie może ich też jeszcze bardziej wkurwić.

Z mojego życia i Polski

Badanie przeprowadzone przez Ewelinę Okoniewską i Darię Rębiś (2024) opublikowane na łamach czasopisma naukowego Biografistyka Pedagogiczna koncentruje się na mechanizmach psychologicznych zachodzących w relacjach przemocowych. Autorki przeprowadziły wywiady z trzema sprawcami przemocy domowej przebywającymi w Areszcie Śledczym w Kielcach.

Wiek badanych wynosił odpowiednio 33, 40 oraz 41 lat. Zastosowana metodologia opierała się na wywiadzie narracyjnym uzupełnionym elementami wywiadu ustrukturyzowanego. Co niezwykle istotne w tym projekcie badawczym, subiektywne relacje osadzonych zostały rygorystycznie skonfrontowane z obiektywną dokumentacją więzienną i sądową. Badaczki przeanalizowały sprawozdania z wywiadów środowiskowych sporządzone przez kuratorów zawodowych, opinie biegłych psychiatrów i seksuologów oraz notatki psychologiczne z Centralnej Bazy Danych Osób Pozbawionych Wolności.

Badaczki analizowały, w jaki sposób sprawcy deformują rzeczywistość w celu uniknięcia odpowiedzialności za własne czyny.

Pierwszy z badanych mężczyzn odbywał karę za fizyczne i psychiczne znęcanie się nad żoną oraz zmuszanie jej do obcowania płciowego. Mimo prawomocnego wyroku osadzony całkowicie negował swoją winę i obarczał odpowiedzialnością za rozpad związku rzekome liczne zdrady partnerki. U badanego zdiagnozowano uzależnienie od alkoholu, jednak on sam nie dostrzegał związku między swoim nałogiem a stosowaniem przemocy. Zapytany o definicję zachowań przemocowych odwoływał się wyłącznie do własnego dzieciństwa spędzonego w rodzinie dysfunkcyjnej, płynnie wchodząc w rolę ofiary i ignorując fakt własnego sprawstwa w dorosłym życiu.

Podobne mechanizmy wyparcia oraz instrumentalnego traktowania bliskich zaobserwowano u drugiego osadzonego, który trafił do zakładu karnego po raz trzeci. Mężczyzna ten został pozbawiony władzy rodzicielskiej nad trojgiem dzieci, a z powodu awantur wszczynanych pod wpływem alkoholu rodzina była objęta procedurą Niebieskiej Karty. Z akt sprawy wyłania się obraz skrajnej manipulacji emocjonalnej. Osadzony wprost przyznał się do celowego zażycia dużej dawki leków awersyjnych i założenia pętli na szyję w obecności bliskich. Z jego relacji jasno wynikało, że nie zamierzał odebrać sobie życia, a cała sytuacja miała charakter wyłącznie demonstracyjny i służyła wywołaniu przerażenia u żony oraz wymuszeniu na niej uległości.

Trzeci z mężczyzn przebywał w areszcie tymczasowym pod zarzutem rozebrania partnerki siłą, wystawienia jej na balkon, a następnie doprowadzenia do obcowania płciowego oraz pobicia. Choć badany przyznawał się do stosowania przemocy fizycznej, stanowczo negował zarzuty o podłożu seksualnym, tłumacząc zachowanie kobiety jej rzekomymi problemami psychicznymi oraz nałogiem alkoholowym. Sam osadzony borykał się z wieloletnim uzależnieniem od amfetaminy.

Analiza wszystkich trzech biografii pozwoliła badaczkom wyodrębnić spójny katalog deficytów poznawczych u sprawców przemocy reprezentujących cykliczne zachowania drapieżne.

Sprawcy przemocy przejawiają: fasadowy krytycyzm, racjonalizację własnej agresji, mechanizm rozszczepienia polegający na naprzemiennym idealizowaniu i dewaluowaniu partnerki oraz potężną tendencję do projekcji, czyli przypisywania ofiarom wrogości, która w rzeczywistości charakteryzuje samych oprawców.

Odchodząc zniszczyłam maskę każdego z tych moich przemocowych byłych. Nie jestem lojalna, szczególnie od kiedy przestałam ćpać. Nie mam do czego. Lata bycia wykorzystywaną przez własne słabości i szukanie pomocy wśród narkotyków, poważanych ludzi (raczej jakoś ustawionych, sławnych) wystawiły mnie na przemoc, a pomoc jaką odnajdywałam to najczęsciej było chodzenie z deszczu pod rynne i tak w cyklach. Co drugi, co trzeci związek kończył się gwałtem, biciem, rzucaniem narkotyków przez okno (to akurat ja) i darciem ryja, że chce do domu (to też ja). Od 5 lat jestem trzeźwa, mam 35 lat, żyję bez związku, nie uprawiam seksu, nie biorę pod uwagę umów, które zawierała tamta. Nie chcę być lubianą przez moich byłych i dilerów, przez moich kolegów, co robili dziewczynom tylko gówno z głowy i nie potrafili po sobie posprzątać. Nie chcę mieć na orbicie dziewczyn, co mnie pouczają, że dla dawnych kolegów i chłopaków trzeba cokolwiek. Nic nie muszę. Nie chcę. Nie powinnam. To nie ja ich zapraszam teraz, ale właśnie moja postawa. Odejście. Samodzielność. Nie ma takiej współpracy, miłości i lęku na którym mogliby mnie złapać.

Jeśli mierzysz się z problemami, jesteś w relacji, która sprawia Ci ból; porozmawiaj z kimś anonimowo, za darmo, 24/7 - 116 123

Share

Postaw kawę autorce

PS. Jeśli nie mogę tańczyć to nie moja rewolucja

Tekst dedykuję znajomej i z tego miejsca zachęcam, żeby podzieliła się ze światem swoimi analizami mediów i kultury, bo serio, nasz wspólny czat aż puchnie i ona wie co mówi. Pozdro!

Historia kołem się toczy

Jako ludzie większość znanego nam czasu spędziliśmy w grupach zbieraczy - myśliwych, a miały one ok. 30- 50 osób. Wyciągam te historyczne argumenty zza pazuchy, bo przecież prawica tak lubi do porządku naturalnego się odnosić, że i ja czuję wręcz przymus nowego opisania kilku powszechnie znanych faktów.

Tak, grupy naszych przodków stosowały karę śmierci lub inaczej w samoobronie bezpieczeństwa tejże grupy stosowano ostracyzm, wygnanie albo w ostateczności grupowo zabijano niebezpiecznego członka społeczności. ALE

Mimo tego, że zbiorowe zabójstwa w samoobronie się zdarzały, to absolutnie nie były one normą ani codziennością. Antropolodzy często podkreślają, że dla wielu kultur zbieracko-łowieckich przemoc była ostatecznością budzącą ogromny opór i przez to pojawiała się incydentalnie.

Nasi przodkowie zbieracze żyli bez właśności prywatnej. Wszystko należało do nich. Świat nie miał żadnych granic. Mogli pójść wszędzie i tak najczęściej robili. Po prostu grupa dzieliła się na mniejszą lub pakowano się i zostawiano zbrodniczy element w tyle. To właśnie ta słynna prawdziwa, naturalna, prosta wolność - przemieszczanie się, decydowanie o tym, żeby pójść dalej, migracja.

Ponieważ nie posiadali ziemi, domów na własność ani ciężkiego dobytku, byli wysoce mobilni. Najczęstszym i najbardziej naturalnym sposobem rozwiązywania poważnych konfliktów nie była egzekucja, lecz podział grupy (fission). Jeśli ktoś stawał się agresywny lub nie do zniesienia, po prostu zostawiano go w spokoju, zwijano obóz i odchodzono, albo wyrzucano go z grupy. Przestrzeń była nieskończona, więc nie trzeba było nikogo fizycznie eliminować – wystarczyło się odizolować.

Lud Batek (Półwysep Malajski)

Niezwykle pokojowa społeczność zbieracko-łowiecka (należąca do grupy tzw. Orang Asli). Kirk Endicott, który badał ich przez dziesięciolecia, udokumentował, że Batekowie dosłownie uciekają od konfliktów. Przemoc fizyczna to dla nich absolutne tabu. Wierzą, że agresja, krzyk i gniew zakłócają harmonię, psują duszę i mogą sprowadzić na nich karę sił wyższych (co objawia się np. gwałtownymi burzami i upadającymi drzewami).

Kiedy pojawia się konflikt lub ktoś zachowuje się agresywnie, członkowie ludu Batek po prostu... odchodzą i unikają tej osoby. Nie mają takiej koncepcji, jak karanie śmiercią.

LUD Paliyan

Paliyanie to rdzenna społeczność zbieracko-łowiecka zamieszkująca zalesione, górzyste tereny południowych Indii (głównie stan Tamilnadu). W literaturze antropologicznej klasyfikuje się ich jako jedno z tzw. społeczeństw pokojowych (peaceful societies), obok Batków z Malezji czy Hadza z Tanzanii. Ich kultura jest ustrukturyzowana wokół skrajnego egalitaryzmu, w którym nie istnieje jakakolwiek usankcjonowana hierarchia, struktury władzy czy podział autorytetu – dotyczy to również absolutnej równości płci.

Dla Paliyana najwyższą wartością jest indywidualna autonomia. Jakiekolwiek zachowanie, które tę autonomię narusza – niezależnie, czy jest to próba dominacji (wydawanie poleceń), czy okazywanie uległości (podporządkowanie się) – jest traktowane jako głęboki brak szacunku. W wielu społeczeństwach agresja jest ostatecznie nagradzana (zastraszeniem przeciwnika, uzyskaniem statusu lub zasobów). U Paliyan agresja wywołuje odwrotny skutek – prowadzi do natychmiastowej utraty dostępu do siatki wsparcia. Robią to solidarnie, jednocześnie szanując indywidualizm ale bacząc na wartości wokół, których sie gromadzą.

Współczesne boje

Skąd ta drastyczna zmiana? Dlaczego my, w przeciwieństwie do rdzennych zbieraczy, nie możemy po prostu spakować manatków i zniknąć agresorowi z radaru? Bo wymyśliliśmy płoty, granice i święte prawo własności. System patriarchalno-kapitalistyczny przykuł nas do miejsca zamieszkania umowami najmu, kredytami i brakiem przestrzeni wolnej od czyjejkolwiek kontroli. Odbierając nam las i przestrzeń do ucieczki, nowożytne państwo wzięło na siebie rzekomy monopol na bezpieczeństwo. Problem w tym, że ten monopol w praktyce chroni głównie interesy silniejszych i kapitał, a ofiary domowej czy systemowej przemocy zostawia na pastwę losu, zamknięte w klatkach z ich oprawcami.

Co więcej, nie pozwalamy na odchodzenie, ograniczamy migracje, nie zapewniamy możliwości ani zasobów, bo tak właśnie działa ten system. Doświadczają tego ograniczenia ludzie, którzy nie są agresywni – skazujemy ich na trwanie w miejscu, które może być dla nich niebezpieczne. Tak, prawica ma rację: świat stanął na głowie. Gratulujemy oprawcom, a od ofiar oczekujemy, że po prostu się poddadzą.

Jakiś czas temu byłam świadkiem sytuacji, w której mężczyzna groził kobiecie, używając do tego wszystkich dostępnych mu środków. Był nieustępliwy i stale ją nękał. Po kilku takich incydentach ta osoba niespodziewanie zmieniła zdanie, mówiąc: „Pozwolił mi przeprosić”, „Wszystko mi wyjaśnił i zgodził się ze mną, że mogę go nie lubić”. Kosztem tego pozornego porozumienia jest normalizacja krzywdy tej kobiety. Kosztem jest również strach innych ofiar tego mężczyzny. To klasyczny schemat: sprawca przemocy nie odpuszcza nikomu, oczekując „przeprosin” od wszystkich dookoła, a wyczerpani ludzie dla świętego spokoju w końcu się poddają.

Dlaczego ofiara nagle kaja się przed swoim oprawcą? Psychologia ma na to bezlitosne wyjaśnienie: to po prostu radykalny mechanizm przetrwania. Kiedy system blokuje ci drogi ewakuacji, a na walkę z silniejszym i bezwzględnym napastnikiem nie masz szans, twój układ nerwowy wybiera kapitulację i przymilanie się (tzw. reakcja fawn). Umysł racjonalizuje tę patologię, bo o wiele łatwiej jest uwierzyć w narrację sprawcy i wziąć winę na siebie, niż żyć w niekończącym się, wyniszczającym terrorze. Właśnie w ten sposób oprawcy łamią ludzi, a system, z cynicznym uśmiechem, uznaje, że „wina leży pośrodku”.

Prawicowe pomysły na niesprawiedliwość

Badania psychologiczne (m.in. Boba Altemeyera) definiują tzw. Prawicowy Autorytaryzm (RWA – Right-Wing Authoritarianism). Osoby o wysokim wskaźniku RWA wykazują trzy cechy: uległość wobec autorytetów, agresję autorytarną (chęć karania tych, którzy łamią normy) oraz konwencjonalizm.

Dla takich osób świat jest miejscem z natury niebezpiecznym i „pełnym drapieżników”. W takim światopoglądzie kara śmierci nie jest „złem”, ale „narzędziem przywracania porządku moralnego”. Śmierć przestępcy postrzegana jest jako ostateczne „domknięcie” (cognitive closure), które usuwa chaos.

Psychologia społeczna sugeruje, że kiedy ludzie czują się zagrożeni (np. przez terroryzm, zmiany kulturowe, imigrację), podświadomie zaczynają silniej lgnąć do swoich wartości grupowych i stają się bardziej agresywni wobec „obcych”.

Gdy media prawicowe budują narrację o „upadku cywilizacji” lub „zagrożeniu naszych wartości”, uruchamia się lęk egzystencjalny. Najczęstszą reakcją na ten lęk jest chęć surowego ukarania (wyeliminowania) tych, którzy te wartości naruszają. Kara śmierci staje się tu symbolicznym aktem „oczyszczenia” wspólnoty.

Współczesna kultura cyfrowa (szczególnie fora typu 4chan, Telegram, ale też radykalne bańki na X/Twitterze) posługuje się specyficznym językiem. Badacze mediów, tacy jak David Livingstone Smith, wskazują na proces dehumanizacji.

Jeśli „inny” (przestępca, oponent polityczny, imigrant) jest przedstawiany jako „pasożyt”, „szczur”, „wirus” lub „ork”, mózg przestaje przetwarzać go jako istotę ludzką. W tym momencie „fantazja o zabijaniu” przestaje być morderstwem w sensie moralnym, a staje się „dezynfekcją” lub „usuwaniem usterki”. To mechanizm, który pozwala ludziom o wysokim poczuciu moralności akceptować skrajną przemoc.

Roger Griffin, wybitny badacz faszyzmu, wprowadził pojęcie palingenezy – mitu odrodzenia narodowego po okresie dekadencji. Skrajna prawica często wierzy, że społeczeństwo jest „chore” i potrzebuje gwałtownego, chirurgicznego cięcia, by wyzdrowieć.

Z perspektywy ewolucyjnej ludzie mają wbudowany mechanizm „altruistycznego karania” – odczuwamy satysfakcję (wyrzut dopaminy), gdy ktoś, kto oszukuje lub krzywdzi grupę, zostaje ukarany. Prawicowa retoryka często podkręca ten mechanizm do maksimum.

Media prawicowe (np. Fox News w USA czy radykalne portale w Europie) kładą ogromny nacisk na detale zbrodni, co ma wywołać u odbiorcy stan „moralnego oburzenia”. W tym stanie kora przedczołowa (odpowiedzialna za logiczne myślenie) ustępuje miejsca ciału migdałowatemu (emocje, walka). Pragnienie kary śmierci jest wtedy instynktowną reakcją na ból, który współodczuwamy z ofiarą.

Zamiast budować realne sieci ratunkowe dla ofiar, woli się nam fundować igrzyska. Surowe kary, prawicowe fantazje o stryczku czy dehumanizacja „innych” to nic innego jak krwawy teatr. Ma on odwrócić naszą uwagę od faktu, że system jest całkowicie niewydolny. Prawicowa retoryka daje nam tanie złudzenie sprawiedliwości i kontroli w świecie, w którym od dawna jesteśmy zdani sami na siebie. Wielkie show ma być przyjemne, oczyszczające i pokazywać siłę Państwa, siłę systemu kapitalistycznego, a nie siłę chroniącego się nawzajem społeczeństwa. To żadna sprawiedliwość, żadna kara i żadna wina. A tym bardziej żadna przyszłość.

Share

Postaw kawę autorowi

Bibliografia:

Altemeyer, Bob (1996), The Authoritarian Specter, Harvard University Press: Cambridge.

Endicott, Kirk M., Endicott, Karen L. (2008), The Headman Was a Woman: The Gender Egalitarian Batek of Malaysia, Waveland Press: Long Grove.

Federici, Silvia (2007), Caliban i czarownica. Kobiety, ciało i pierwotna akumulacja kapitału, tłum. M. Murawski, Wydawnictwo Książka i Prasa: Warszawa.

Fehr, Ernst, Gächter, Simon (2002), Altruistic punishment in humans, „Nature”, nr 415, s. 137-140.

Fry, Douglas P. (2006), The Human Potential for Peace: An Anthropological Challenge to Assumptions about War and Violence, Oxford University Press: New York.

Gardner, Peter M. (2000), Bicultural Versatility as a Frontier Adaptation among Paliyan Foragers of South India, Edwin Mellen Press: Lewiston.

Griffin, Roger (1991), The Nature of Fascism, Pinter: London.

Herman, Judith L. (1998), Przemoc. Uraz psychiczny i powrót do równowagi, tłum. A. Kacmajor, M. Kacmajor, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne: Gdańsk.

hooks, bell (2013), Teoria feministyczna. Od marginesu do centrum, tłum. E. Majewska, Wydawnictwo Krytyki Politycznej: Warszawa.

Smith, David Livingstone (2011), Less Than Human: Why We Demean, Enslave, and Exterminate Others, St. Martin’s Press: New York.

Walker, Pete (2020), CPTSD. Złożony zespół stresu pourazowego, tłum. M. Abucewicz, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego: Kraków.

Abstynencja i zdrowienie to antykapitalizm

Zacznijmy jak zwykle, czyli od postaw. Twoje, moje i każde uzależnienie to źródło zysku. Model biznesowy w dzisiejszym kapitalizmie opiera się jak kolos na glinianych nogach, na wąskiej grupie nałogowych konsumentów i to właśnie oni generują zdecydowaną większość przychodów. Głupie co nie? Ale prawdziwe.

Zasada Pareto to zjawisko statystyczne opisujące skrajnie nierównomierną dystrybucję przyczyn i skutków w złożonych systemach społecznych oraz rynkowych. Zgodnie z tym prawem około 80 % obserwowanych rezultatów wynika z zaledwie 20% zidentyfikowanych przyczyn. Całkowity wolumen sprzedaży toksycznych substancji tj. alkohol przypada na malusieńką grupę zdiagnozowanych nałogowców. Bez chorych konsumentów cała struktura przychodów pada jak roślina bez wody. 1

Gdyby wszyscy użytkownicy alkoholu w tej właśnie chwili zaczęli pić w sposób umiarkowany, zgodny z wytycznymi medycznymi, przychody globalnych koncernów poleciałby na łeb i szyję prosto do zsypu. Korporacjom absolutnie nie opłaca się Twoje zdrowienie. Każda osoba, która odmawia alko to dla nich strata, a po to istnieją, żeby zarabiać.

Biorę przykład pierwszy z brzegu - małpki. Sto, pięćset, sto dziewięcset odsłon smakowych za kilka złotych jedna. Butelka na każdą kieszeń dosłownie i w przenośni oferująca 100 lub nawet 200 ml wysokoprocentowego alkoholu.

Gdy piłam raczej po nie nie sięgałam, bo wcześnie rozwaliłam sobie brzuszek od wódki, bo jak już zaczęłam nie mogłam skończyć, bo wydawało mi się, że od małpki będę bardziej żulem; ale jak to się w kraju mówi: ,,na klina w sam raz na raz”.

No i teraz tak, taka małpka da się włożyć w każdą kieszeń, mieści się w dłoni. Nie kosztuje wielkich pieniędzy, więc jest łatwo dostępna. Ma sporą zawartość etanolu, swoje wytrzepie w niskiej kwocie. Jak myślicie kto potrzebuje tego rodzaju płynu do konsumpcji?

Ktoś kto musi wypić.

Zawsze mnie dziwiło, że alkohol jest sprzedawany jako produkt pierwszej potrzeby, nie będący produktem tego typu dla innych osób oprócz tych uzależnionych, z mocnym kacem, bez pieniędzy, z głodem na substancję. Małpek sprzedaje się w Polsce nawet 3 mln dziennie. 2

Idźmy dalej tym tropem. Kto jeszcze zarabia na uzależnieniu? Ano moi faworyci producenci dopalaczy i legalnych narkotyków.

Nie było jeszcze w historii świata takiej sytuacji, żeby nowe substancje powstawały, bo taki mamy model biznesowy oparty na robieniu z ludzi ćpunów, ale nie jest to żadna subkultura, czy szukanie bądź co bądź - leku.

Każdego roku w powszechnym obiegu krąży i jest regularnie przechwytywanych ponad 400 różnego rodzaju syntetycznych związków o działaniu psychoaktywnym. 3

A to nijak się ma do faktu, że laboratoria narkotykowe lekką ręką syntezują około 50 całkowicie nowych, niespotykanych nigdy wcześniej molekuł rocznie, w tym skrajnie niebezpieczne syntetyczne opioidy oraz modyfikowane katynony. Całkowita liczba monitorowanych obecnie w Europie nowych substancji przekroczyła już próg 1000!

Produkcja dopalaczy ma jeden cel, którym jest utrzymanie stałego i nieprzerwanego przepływu zysków przy jednoczesnym ominięciu jakichkolwiek obostrzeń prawnych. Źródłem tego zysku będzie zawsze osoba zamawiająca regularnie i proponująca specyfiki znajomym.

Nazywaj jak chcesz, ale dla mnie osoba, która zamawia za 1200 zł narkotyki do paczkomatu, a jak nie przyjadą to i tak zamówi za kolejnego tysiaka kolejne materiały ,,kolekcjonerskie do prania” jest nałogowcem. Ja tak robiłam i znam ludzi, których grube tysiące lecą na “coś lepszego od piwa”.

Fascynuje mnie, jak dobrze zaprojektowano mechanizm działania NPSów. Czy to zbieg okoliczności że twórcy nowych substancji psychoaktywnych chętnie wykorzystują syntetyczne katynony?

Wywołują gwałtowny wyrzut dopaminy w układzie nerwowym. Ich zażyciu towarzyszy ból, substancja wżera się w śluzówkę, śmierdzi, jest gorzka. Poziom neuroprzekaźnika z nagrody, wywala ci dosłownie wybroczyny na wnętrzu łokci i nadgarstkach; opada równie drastycznie jak rośnie. Wpadasz w deficyt dopaminergiczny. Mózg interpretuje Twój stan jako dotkliwy ból fizyczny i zagrożenie. Jako odpowiedź przychodzi z wątpliwą pomocą mechanizm nazywany przymusem dociągnięcia. Co to takiego? Użytkownik substancji czuje przytłaczającą potrzebę przyjęcia kolejnej dawki natychmiast po ustąpieniu działania poprzedniej. Czy człowiek w stanie narkotykowego głodu i haju, dysponuje jeszcze jakimkolwiek samostanowieniem? Czy ma swoją podmiotowość? Czy jest w stanie myśleć o innych? 4

W tym miejscu zapraszam Cię do lektury materiału, który przygotowałam w temacie dopalaczy i polskich fantazji o sukcesie.

Bo co ja sobie wobec tego myślę, na jeden dzień przed 5. rocznicą czystości? Chcę, żeby to co robię stało się normą wśród osób z podobnymi problemami. Żebyśmy mogli przestać brać, chlać i się krzywdzić. Odzyskać godność i przyszłość.

Cierpimy i godzimy się na to już często nie dlatego, że brak nam za każdym razem - uzależnionym, czy użytkownikom - samozaparcia, czasu na terapię, wsparcia; tylko dlatego, że system, w którym żyjemy ma swoje podstawy w uzależnianiu od swoich dóbr, zarabianiu na najbardziej podłych aspektach ludzkiej natury, wojnie i przemocy.

Historia kołem się toczy, albo butelką

Często wracam myślami do ludzi w mojej sytuacji z przeszłości. Jeszcze jedno życie temu ludzie tacy jak jak ja nie mieli szans na życie w abstynencji do starości. Bo uzależnienie to nie tylko spożywanie substancji i robienie rzeczy niebezpiecznych, o nie. Uzależnienie to obsesja kontroli z jednoczesną utratą tejże. Brak świadomości po dwóch lampkach wina. Budzenie się na SORze z 4,8 promila i połamaną twarzą. To niemożność wyjścia z tego koła, koszmaru. Mieszczenie w sobie kilku osób jednocześnie. Skupienie wyłącznie na utrzymywaniu uzależnienia w mocy, aż zje nas całe. I tak, uzależnieni bez leczenia umierają wcześnie. Często nie dożywają starości.

Urodziłam się w XX wieku, więc to życie temu to jest życie mojego pradziadka na przełomie XIX i XX wieku, kiedy uzależnienie absolutnie nie było traktowane jako problem medyczny. Razem z rewolucją przemysłową, niedostatkiem, wysiłkiem i ściskiem; masy robotnicze zaczęły sięgać po coś na wzmocnienie, na smutek, na relaks, jako lek i kawałek szczęścia. Czasem alkohol, czasem opium. Substancje wtedy jak i dziś dawały ulgę w problemach, a później stawały się ich główną przyczyną. Narkotyk kojarzy mi się, z pierścieniem Tolkiena. Daje ogromną siłę, ale jest zatruty.

Wracając do XIX wieku. Oficjalna narracja państwowa, a za nią społeczna, sprowadzała nałóg wyłącznie do kategorii winy. W ówczesnej literaturze wprost używano określenia skazy moralnej. Dominował pogląd, który można streścić dosadnym cytatem z ówczesnych publikacji:

"Pijaństwo nie jest chorobą ciała lecz wynikiem wrodzonej skazy moralnej i słabości woli, którą należy piętnować, a nie leczyć".

Aparat państwowy prowadził całkowicie świadomą politykę rozpijania chłopów i robotników. Poprzez monopole alkoholowe i ogromną dostępność taniej wódki państwo dbało o to aby najniższe warstwy społeczne pozostawały w stanie permanentnego upojenia. Do tego była to wina ich, jak wspomniałam wyżej słabości, a nie zmian w płacie czołowym przez spożywanie trucizn.

Znieczulone i uzależnione masy nie miały siły na organizowanie buntów czy domaganie się praw politycznych. Zysk z akcyzy zasilał budżet a wódka skutecznie dusiła w zarodku każdy przejaw samoorganizacji.5

Jak byłam dzieciakiem to słuchałam tego utworu i wiedziałam, że podstawą mojego antysystemowego buntu jest zrozumienie ,,bo im tylko o to chodzi, żebyś sam nie mógł myśleć, żebyś sam sobie szkodził”, ale no siła nałogu była mocniejsza.

Związki zawodowe oraz organizacje socjalistyczne szybko zdiagnozowały prawdziwe źródło problemu. Działacze wczesnego ruchu robotniczego zrozumieli że alkohol jest po prostu doskonałym narzędziem zniewolenia w rękach fabrykantów i zaborców. Właśnie dlatego pierwsze organizacje społeczne zaczęły aktywnie promować trzeźwość jako absolutny fundament wyzwolenia klasowego oraz narodowego.

Świadomy robotnik musiał być trzeźwy aby móc czytać prasę, organizować strajki i solidaryzować się z innymi pracownikami. Abstynencja w środowiskach robotniczych stała się potężnym aktem buntu przeciwko systemowi, który chciał utrzymać ludność w stanie ciągłego otępienia.

Walka z nałogiem przestała być wyłącznie sprawą osobistą. Stała się kluczowym elementem walki o godność i samostanowienie. Czy chory i nieprzytomny organizm potrafi walczyć o swoje prawa? Trzeźwy umysł był niezbędny do tego aby dostrzec systemowy wyzysk i wspólnie stawić mu opór. Zrezygnowanie z picia oznaczało odzyskanie kontroli nad własnym losem i swoimi zasobami.6

Co ciekawe klasy posiadające długo nie zabraniały narkotyku i alkoholu wśród biedoty póki zarabianie na tak ukiszonych robotnikach im się sprawdzało i póki we własnej klasie społecznej nie zaczęła szerzyć się choroba uzależnienia. Bardzo jest demokratyczna swoją drogą, chwała jej za to!

Opiaty stały się problemem wszystkich dopiero pod koniec wieku XIX oraz na początku 20. stulecia. Proces zmian zainicjowało upowszechnienie morfiny. Nowa metoda konsumpcji przeniosła nałóg do klasy średniej, a także do środowiska samych lekarzy. Gdy uzależnienie zaczęło dotykać uprzywilejowane warstwy społeczne przestało być nagle skazą moralną. 7 Powoli, ale jednak zaczęto szukać metody leczenia, chociaż dopiero w 1957 roku choroba uzależnienia została uznana oficjalnie za problem w sensie zdrowia publicznego przez kraje WHO.

Czy prawo faktycznie chroniło zdrowie zwykłego człowieka czy po prostu zabezpieczało interesy elit? System tak już ma, że dostrzega pacjenta w osobie uzależnionej dopiero wtedy gdy nałóg zagraża tego systemu własnym strukturom.

Dobrze pamiętają nasi rodzice z PRLu, że przy każdym PGRze była pijalnia wódki, wszędzie stawiano pijalnie wódki i gorzelnie. Ale samo uzależnienie było jednoznaczne z wykluczeniem. Choroba alkoholizmu brano za amerykański wymysł, a pierwsze grupy AA powstały już na finiszu reżimu i to nielegalnie.

Także zasada pozostawała ta sama. Odurzać ludzi, żeby siedzieli cicho. Tych co się uzależnią obarczać winą.

Chłop co się zna

Wracając do byłego… W moich kilku związkach był grany temat podjęcia leczenia, koniec końców leczę się tylko ja (kiedy ostatnio sprawdzałam, a robię to nieczęsto). Za każdym razem jak już ON MUSIAŁ i to nie jest tak prosto, jak mi się wydaje. Jeden z moich byłych był mocno wkręcony, że na pewno nie przestałam, bo przyszło mi to ZBYT ŁATWO. Oj, stary, łatwo to mi przyszło z Tobą zerwać w porównaniu do ilości potu, który musiałam przelać trzeźwiejąc.

Jestem osobą również współuzależnioną. Uważałam, że od mojego zachowania zależy zachowanie drugiej strony. Byłam przekonana, że bez mojego poświęcenia on jeden z drugim sobie nie poradzi. Byłam pewna, że to ja wskazuję drogę i to wyłącznie dzięki mnie ten człowiek wyjdzie na prostą. No więc guess what można być i tym i tym jednocześnie. Zamiast zwracać uwagę na swoje uzależnienie, zwracałam uwagę na jego uzależnienie i tak nam się udawało. Jakoś to przetrwać.

I teraz mam takie skojarzenie, bo oczywiście oglądam w sieci to samo co wszyscy, a szczególnie uderzył mnie narrator tekstem o ochronie rodziny i dzieciach.

Główny bohater Diuny próbując opanować niszczycielskie siły sam staje się ostatecznie bezlitosnym imperatorem. Dokładnie ten sam mechanizm pochłania psychikę osoby żyjącej w cieniu nałogu bliskiej osoby. Zamiast uratować człowieka osoba współuzależniona staje się jednym organizmem z samą chorobą. Traci swoją tożsamość. Koniec końców nie wpuszcza antidotum, bo bez choroby, nie ma też tej osoby i relacji.

Kontrolowanie dawek substancji i nieustanne zarządzanie kryzysami stało się wyłącznym celem mojego istnienia. Dokładnie taka byłam pod koniec. Gdzie w tej obsesyjnej misji ratunkowej znika moja pierwotna tożsamość, miłość? Uzurpując sobie prawo do bycia wszechwiedzącym przewodnikiem człowiek taki traci jakikolwiek kontakt z własnymi potrzebami. 8

Wielokrotnie od lat zadaję sobie to samo pytanie, który mój eks dobrze zna. Czy jestem uzależniona, skoro on mówił, że jest ale nie może się leczyć, bo jest wyjątkowy i to zbyt trudne? Może faktycznie, kiedy mnie było, w tej matni substancji i bólu coś sobie wymyśliłam? Każdy uzależniony potrzebuje przecież współuzależnionego, a współuzależnienie w sensie medycznym nie jest przecież chorobą.

Wait, czy zdrowa osoba, bez skłonności do uzależnień ma w ogóle taką dyskusję z eksem? Czy wydzielacie sobie dawki i robicie dramy, bo ktoś komuś zmarnował dragi? Czy osoby, które są zdrowe jak dwa rydze drą na siebie japy na Warszawie Zachodniej o 9 rano z browarem w ręce, że gdyby wziął kreskę to by nie pomylił pociągów?

Powiem tak: dowodzenie cudzym życiem to jedynie maska dla skrajnej bezsilności i ja ściągnęłam maskę, przestałam ćpać. Po ok. 140 dniach doszło do mnie, że to moja odpowiedzialność za siebie i moja choroba. A on ma swoją.

I choćby skały srały nie przestanę mówić o tym jak sobie ze SWOJĄ chorobą radzę, bo jego to denerwuje, bo on w te chorobę nie wierzy. Bo już nie jesteśmy parą, a ja z sukcesem się leczę.

Podsumowując moi byli nie mają problemu z moim publicznym zdrowieniem tylko ze swoim używaniem. Zamiast gniewać się na mnie i widzieć spiski, gdzie ich nie ma; weźcie się za siebie. Jeszcze trochę tego życia nam wszystkim zostało nawet na ginącej planecie.

Możemy zdrowieć.

Jeśli tak jak ja mierzysz się z problemowym zażywaniem substancji psychoaktywnych lub nie dają ci wygodnie żyć zachowania nałogowe; skorzystaj z pomocy psychoterapeutów i ośrodków odwykowych. Ludzie Tobie pomogą!

116 123 infolinia dla dorosłych; 116 111 infolinia dla dzieci i młodzieży

Artykuł opisuje substancje oraz ich zażywanie; lektura może powodować trudne emocje, szczególnie u osób zdrowiejących z uzależnienia. Jeśli czujesz, że potrzebujesz pomocy, zadzwoń na dostępną całą dobę, anonimową infolinię 116 123 (dorośli) 116 111 (dzieci i młodzież).

W Polsce dobrze kasuje się za filmy pokazujące „zabawny i trudny” świat polskiego półświatka. Dlaczego by i na tym temacie z dopalaczami nie zarobić? Przecież polacy lubią. Kryształ sypie się na telefony nawet między żulami na Brzeskiej w niedzielę rano.

Kilka dni temu w Warszawie odbyła się oficjalna premiera “Króla Dopalaczy”. Reżyserował Pat Howl, a za produkcję i scenariusz odpowiada Katarzyna Samson. W rolę główną – filmowego Dawida, inspirowanego prawdziwym Janem S. – wciela się Tomasz Włosok. W obsadzie znaleźli się również m.in. Vanessa Aleksander, Jan Frycz, Katarzyna Gałązka, Ewa Skibińska i Grażyna Szapołowska.

Moim zdaniem dopalacze są bardzo dobrym tłem do opowiedzenia uniwersalnej historii o głodzie. Ale nie narkotykowym, tylko głodzie bycia kimś. Coś, co trapi nas wszystkich w tych czasach – wyjaśnia w rozmowie z PAP Life Pat Howl,

Nie powstrzymacie mnie niestety przed skomentowaniem tego całego poważnego kina psychologicznego (jak zapowiadają autorzy), bo dopy1 to moje narkotyki głównego wyboru, te którymi sobie najabardziej rozjebałam życie i głowę, więc sorry gregory I can’t.

Jak dla mnie już z samych materiałów prasowych emanuje coś kuriozalnego. Autorzy próbują nam wcisnąć, że to rzekomo „projekt społecznie odpowiedzialny” i ważna przestroga, a z drugiej strony, drugą ręką, a jednocześnie z odpowiedzialnie ekologiczną produkcją na planie; serwują zwiastuny promujące polskiego „Wilka z Wall Street”, taką romantyczną opowieść o wielkiej miłości, buncie, wielkich pieniądzach i ucieczce przed systemem.

Nie wierzę w ani jedno słowo, bo cała historia rozegrała się trochę ponad dekadę temu. Osoba, którą się inspirowano od 3 lat siedzi w więzieniu, natomiast pomysł na film trafił na portal crowdfoundingowy 5 lat temu. Nie wierzę, bo jestem narkomanką. Nie wierzę, bo wiem, jak przez te 15 lat słabo na dopalaczach znają się i lekarze, terapeuci, same osoby użytkujące, a chcecie mi powiedzieć, że kilkoro osób zrobiło reserach do filmu i to tyle?

Filmowy Dawid, inspirowany skazanym na 12 lat więzienia Janem S., na duzym ekranie to zwykły chłopak, który wchodzi w narkobiznes wyłącznie po to, by spłacić gigantyczne długi rodzinnej piekarni, rzekomo zniszczonej przez bezduszny urząd skarbowy. Howl podkreśla wręcz, że jego bohater „nie jest nastawiony na przestępstwo”, a handel toksynami to odpowiedź na deficyt poczucia własnej wartości.

Geneza samego filmu jest równie fascynująca, o ile lubicie problemy pierwszego świata. Reżyser przyznaje w rozmowie z PAP, że pomysł zrodził się, gdy jako zmęczony pracownik branży IT zobaczył właściciela budki z dopalaczami wysiadającego z nowiutkiego Porsche i zaczął zastanawiać się nad własną sytuacją finansową.

Może patrzymy z dwóch różnych końców jednego kija na to, ale Panie Patcie, moja mama pracuje ponad 20 lat na taśmie produkcyjnej i nie wpładłaby na pomysł, żeby ze zmęczenia i może nawet własnej biedy sprzedawać ludziom gruz.

Dlaczego nasi influencerzy, bogole i ludzie sztuki wolą promować takie coś, zamiast dać kasę i zasięgi kinu faktycznie zaangażowanemu? O co tu w ogóle chodzi? Czy ja znowu mam zakładać srebrzystą czapeczkę? Bo zaczynam wierzyć w to, że osoby zażywające, zarabiające lub w jakikolwiek inny sposób korzystające z używek2 będą – zupełnie jak twój wuja alkoholik – tracić wszystkie możliwe zasoby na pchanie do przestrzeni publicznej usprawiedliwienia dla tego korzystania.

Czuję ból w nosie i nie mogę spać. Skoro ja już brać nie będę to niech usłyszy o tym cały świat. Pokazują Wam kolorowe noce i kiepskie kace, bo prawda o białym, czy innych opio, marihuanowych wymysłach nie jest kolorowa. Raczej czarna, a w trumnie nie znajdziesz okienka.

Po polsku dopalacze, po prostu narkotyki wymyślone, żeby na nich zarabiać

Czym właściwie są designer drugs (w Polsce znane pod potoczną, wprowadzającą w błąd nazwą "dopalacze")? To, moja osobo czytelnicza, Nowe Substancje Psychoaktywne (NPS) – syntetyczne odpowiedniki tradycyjnych narkotyków.

Jestem narkomanką w zdrowieniu i dam radę to Wam opisać, bo tekst przygotowuję od kilkudziesięciu godzin. Nos mnie piecze i przełykam ślinę, ale dużo jem i piję i śpię, a też pracowałam, mam więc doświadczenie; jako copywritter dla ośrodków odwykowych, pisałam artykuły specjalistyczne i posiadam, jak nie jeden ćpun nadal ogromną fascynacje tematami farmaceutycznymi (if you know, u know).

Ale proszę pamiętajcie, to jest tylko w celu tego artykułu, akurat uważam, że w moim zdrowieniu najlepiej się sprawdza nie skupianie się na rodzajach używek, rytuałach zażywania itp. Kiedy ćpałam miałam z dragami relacje, jak z najbliższym człowiekiem. Dla mnie zdrowienie polega właśnie na urywaniu tej relacji i jak teraz; zaznaczania granic. Korzystam z mojej słabości w tej chwili, bo uważam, że należy głośno powiedzieć czym jest to co oni tam w tej Kinotece promowali, w co wpakowali milion złotych. Jeśli istnieje lobby alkoholowe to istnieje też narkotykowe. Bo kiedy mówię to jest mi lżej i nie chce mi się ćpać. (zakładam czapeczkę)

Wracając,

Święty w Kapitaliźmie, Rynek dzieli dopalacze na kilka głównych kategorii. Wiadomo, musimy tak, bo za chwilę zlecą się tu różnego typu dragonauci i zaczną jojczeć, że się nie znam. Dobra, każda z kategorii to substancje, które mają imitować działanie klasycznych używek, jednocześnie podkręcać ich działanie i narzucać niskie ceny, bo przecież można zrobić taki mefedron z persilem gdzieś w domu na kolanie.

Mamy więc syntetyczne katynony (stymulanty). Głównym bohaterem mojego tekstu są (bo narkotyki to dla każdego użytkownika takie osoby, jak whisky żona Ryśka Riedla) narkotyki typu „kryształ” (mefedron, klefedron, 3-CMC, metaklefedron). Mają udawać tańszą, mocniejszą kokainę, mdma lub amfetaminę.

Poznań, proszę nie brać tego różowawego gówna jeśli jeszcze je bierzecie, bo nigdy tak bardzo nie pragnęłam śmierci jak na zjeździe z tego.

Nowe narkotyki syntentyczne, z grupy euforyków odpowiadają gigantyczny wyrzut dopaminy i napędzają warszawskie imprezy. Stymulanty pozwalają nabrać otwartości i wigoru. Nie dają takiego złego wrażenia na imprezie jak alkohol.

Tak powiedziałabym, gdyby chciała dostać kontarkt na serial.

A poważnie to kryształ kupują dzieci na Wileńskim za 30-50 zł, albo do piwka zwykli Kowalscy przez paczkomat. Wymieszane z alkoholem narkotyki z tej kategorii pompują ego do rozmiarów, że Świebodziński Jezus wysiada, totalnie wycinają empatię i znieczulają, a ostatecznie doprowadzają do zapaści układu nerwowego, paranoi i psychoz. Tak je właśnie zażywałam, głównie jako dodatek do alkoholu, żeby się otrzeźwić, ale też żeby utrzymać skupienie bo przecież mam ADHD.

Lecimy dalej. Syntetyczne kannabinoidy sprzedawane dawniej, kiedy na chleb mowiłam pep i mam tu na myśli np. słynnego „Mocarza”. Potężne, laboratoryjne toksyny (np. UR-144, MDMB-CHMICA) nałożone na przypadkowy susz roślinny za pomocą betoniarki i spryskiwacza. Smakowite. Palce lizać. Chemia wiąże się z receptorami w mózgu wielokrotnie silniej niż naturalne THC (którego w tej chwili mamy w medyczniaku więcej niż w domowej plantacji sprzed 20 lat, sorry muszę dodawać bo się uduszę, ale nie będziemy dalej w to brnąć, dlaczego medyczniak more likly da Tobie agresji, paranoi niż zwykły blant).

Na opakowaniu tego nie napiszą, ale takie cuda gwarantują, że zostaną z Tobą stany lękowe, drgawki, niewydolność nerek, katatonia, a po drodze możesz jeszcze zaliczyć depresję układu oddechowego.

Tylko ja pamiętam, jak na hejnał tragedię z Mikołowa, gdzie w jedno rano po zażyciu syntetyków zmarły trzy osoby (22, 23 i 35 lat)3, czy dramat z poznańskiego Grunwaldu, gdzie w mieszkaniu znaleziono martwą 20-latkę i jej rówieśnika w stanie śmierci klinicznej? 4

A jak już o śmierci mowa to pora na syntetyczne opioidy, owiane złą sławą narkotyki śmierci. Tak chętnie opisywany w mediach Fentanyl, jego pochodne oraz nitazeny. Domowo i przyjemnie imitują heroinę, leki przeciwbólowe. Handlarze często i z premedytacją dosypują je do innych substancji jako tani wypełniacz, wzmacniający fizyczne uzależnienie. To one błyskawicznie odcinają ośrodek oddechowy i to one odpowiadają za falę śmiertelnych przedawkowań – w tym za nastoletnie ofiary Jana S., którego życiem i karierą zajmiemy się za moment.

Syntetyczne benzodiazepiny i halucynogeny. I teraz tak pierwsza grupa udaje leki uspokajające (np. fałszywy Xanax z darknetu), wywołując potężne dziury w pamięci (tzw. blackouty). Druga (np. pochodne NBOMe) naśladuje LSD, ale w przeciwieństwie do klasycznych psychodelików granica dawki śmiertelnej jest tu minimalna. Widziałam niestety na własne oczy jak wygląda lekkie ale jednak przedawkowanie tego narkotyku i nie wciskajcie mi kitu, że ktoś bierze i wie co bierze. To nie jest prawda. I w dzisiejszej gospodarce nigdy nie będzie prawda.

Bo nie Twoja rozrywka, ani poznawanie siebie jest tu walutą, a Twoja kasa i potrzeba wydania tej kasy dokładnie w ten sposób i to najlepiej regularnie. Na koniec będziesz samx z problemem, a oni (kimkolwiek są) będą się bawić dalej.

Siłą syntetyków w mojej ocenie jest również przeświadczenie, że to coś “gorszego” niż “normalne narkotyki” i we mnie np. rozbudziło się po latach przekonanie, że lepiej to niż koks. Koks jest dla mnie za silny XD A co za tą logiką ćpuńską idzie, skoro są gorsze to nie można się od nich uzależnić, ani sobie nimi nic zrobić. Poważnie, ja tak myślałam. Dałabym sobie za to w 2018 rękę odciąć.

Doktor Eryk Matuszkiewicz, toksykolog ze Szpitala Miejskiego im. Franciszka Raszei w Poznaniu, od lat wprost ostrzega przed największym koszmarem związanym z designer drugs. Możecie go kojarzyć z programów śniadaniowych.

Ludzie, którzy ratują życie użytkowników dopów grają w zgaduj zgadula. Nikt – łącznie z samym pacjentem – nie ma zielonego pojęcia, co właśnie w tych dragach jest, nawet gdybyś powiedział jaka nazwa, to prawda jest taka, że nawet z tego samego źródła każda porcja jest inna.

Przy OD (przedawkowaniu, czyli zatruciu) klasycznych narkotyków (m.in heroina, amfetamina,kokaina) lekarze znają substancję czynną i potrafią przewidzieć reakcję organizmu. Przy dopalaczach skład zmienia się z miesiąca na miesiąc, tworzone są nowe warianty, mieszanki. I tak lekarze wielu specjalizacji próbują leczyć uzytkowników, a patrzą tylko, jak pacjent wpada w skrajną psychozę, szarpie się z nadludzką siłą, wchodzi na bad trip i nigdy z niego nie wraca albo wręcz odwrotnie przestaje oddychać i zapada w śpiączkę, dostaje udaru, traci możliwość mówienia albo poruszania kończynami. Niewiadomo jak tej osobie pomóc. W Polsce niestety co raz więcej pacjentów szpitali to osoby, który zażyły substancje syntentyczne lub mierzą się z uzależnieniem w modelu z tymi substancjami.

Człowieku, uzależnienie w modelu z alkoholem jest dopiero chorobą od 1957 roku. W Polsce dopiero od lat 80 tworzyły się najpierw nielegalne grupy wsparcia dla uzależnionych, nadal powszechnie uważa się, że jedno piwo to nic złego, a lampka wina to nie alkoholizm i Ty mi mówisz, że ktoś już wie, jak rozmawiać o nowej grupie dragów?

Co ciekawe na samej premierze (oglądałam materiały prasowe z wydarzenia, google it, bo nie chcę tego mocniej promować), dwie partnerki gwiazd wyraziły chęć zabronienia alkoholu, co ciekawe partnerzy odrazu je stawiali do pionu, że “no może nie aż tak, co ty”. Kobiety wycofywały się ze swoich propozycji, a ja współczułam sobie i im życia w takim kraju i takiej kulturze.

Oficjalne raporty Głównego Inspektoratu Sanitarnego o zatruciach „dopalaczami” od lat wyglądają uspokajająco (w 2023 roku rzekomo odnotowano zaledwie 264 takie przypadki), ale to wina przestarzałej klasyfikacji.

Prawdziwą skalę widać dopiero w danych Narodowego Funduszu Zdrowia. Od 2018 roku liczba zatruć narkotykami wzrosła w Polsce o 41 procent, dobijając do poziomu prawie 90 tysięcy przypadków rocznie (dam zerami, żebyście widziexlx 90 000). System opieki psychiatrycznej i odwykowej tonie, a w tym samym czasie liczba osób oficjalnie leczących się z uzależnień od narkotyków skoczyła o 32 procent (ponad 52 tysiące pacjentów, wg różnych szacunków w Polsce 12 mln osób [ 12 000000 ] jest w jakiś sposób dotkniętych uzależnieniem własnym lub bliskich).

“Król Dopalaczy” odbiera gratulacje za świetnie zrealizowane kino akcji o dilerach, polski system ochrony zdrowia dławi się ludźmi z roztrzaskanym układem nerwowym, psychozami i wyżartymi śluzówkami, którzy nie mają ani tyle kasy, ani nie cieszą się specjalnym szacunkiem, żeby ktoś się przejmował, że nawet jeżeli przeżyją to możliwe, że przez wiele lat zdrowienia nie będą sobie radzić bez wsparcia.

O ilu martwych już użytkownikach rekreacyjnych, uzależnionych na różnych etapach widzieliście filmy? Ile w Polsce powstaje filmów, a nie monetyzowanych pseudowywiadów kto ile ćpał i gdzie się zerzygał? RRR

Schodziłam z 4 miesięcy ciągu sama, w domu rodzinnym, później nagle sama w mieszkaniu pod Warszawą i słuchałam Jojiego, spałam po kilkanaście godzin, nie umiałam się wysłowić, próbowałam ciągnąć stare życie, ale ono mi odjechało. Bez dragów nie byłam w stanie ani się uczyć ani pracować. Nagle zakończyłam związek. Tak jak Joji w teledysku błąkałam się bez celu i oglądałam siebie jako uzależnioną, weird.

W dopalaczach nie kryje się nic innego jak zysk, tu z autorami produkcji się zgodzę. Nie istnieje subkultura zaangażowana politycznie czy chcąca rozszerzania świadomości, jak w ruchach hipisowskich lat 60. Designer drugs to taki model biznesowy, w którym ludzkie życie i zdrowie jest traktowane jak jednorazowy zasób do wyeksploatowania.

Polityka lewicy w tej kwestii i moi znajomi od wciągania niech nawet nie zaczynają w tym temacie dyskusji ze mną, bo zdanie mam niezmienne: w naćpanym narodzie nic się nie urodzi, co buduje nowy świat i nowe możliwości współpracy i równości.

Anatomia pierwszej kreski

Jak to jest wciągać? Sam moment zażycia wywołuje ostry fizyczny ból, a substancja dosłownie żre śluzówkę. Śmierdzi. Jest niesmaczna. Wyobraź sobie, że wciągasz kreta, albo domestosa (sól mniej boli, sprawdzałam). Chwilę później zanokautuje Cię olbrzymi, nienaturalny wyrzut dopaminy. Twój mózg jest brutalnie zmuszany do wyprodukowania potężnej dawki hormonu nagrody. Problem polega na tym, że sztuczny szczyt utrzymuje się zaledwie przez kilkanaście minut. Dosłownie przepala przekaźniki i znika tak szybko jak się pojawił. Zjazd nie jest przyjemny na drugi dzień i kolejny tydzień, ale to jak bardzo chcesz kolejną w trakcie tego wieczoru przechodzi ludzkie pojęcie. Jak już zaczniesz nie skończysz

Jakie było moje zdziwienie, jak opisałam lekarzowi objawy zażywania u siebie typu “ucisk w skroniach” a on do mnie, że dobrze że żyję, bo to pierwszy objaw OD. Do dzisiaj w losowych momentach potrafię czuć zapach narkotyku w nosie i ustach.

Producenci kryształu doskonale wiedzą, że temat ma dobrze dojebać i w trybie nieustającym modyfikują wzory strukturalne swoich wyrobów kolekcjonerskich, kombinując, jak wpłynąć na poszczególne bramki receptorowe mocno, ale krótko. Mózg szkolą krótkie i powtarzające się komunikaty. Twórcy dopów mają jeden prostu i jasny cel, a jest nim zoptymalizowanie przymusu dociągnięcia.

Kalibrują skład tak, żeby po mniej więcej kwadransie pobudzenia organizm domagał się natychmiastowego powrotu do stanu wyjściowego. Musisz wciągać dalej. Racjonalne myślenie u użytkownika po takiej kresce po prostu wyparowuje. Ból przy wciąganiu przestaje mieć jakiekolwiek znaczenie. Liczy się wyłącznie zaspokojenie głodu.

Brzmi jak świetna rozrywka co nie?

Mózg błyskawicznie łączy dwa skrajne bodźce. Boli, śmierdzi, ale wystrzeliwuje pozytywnie. I tak fizyczny ból, czyli jeden z najmocniejszych bodźców, staje się obietnicą nagrody. Pamiętam go nawet teraz. Mózg uczy się tego mechanizmu jak pies Pawłowa. Z czasem samo fizyczne wspomnienie pieczenia w śluzówce odpala w głowie potężny głód na poziomie czysto biologicznym, poza jakąkolwiek logiczną kontrolą. Kontrast między fizycznym cierpieniem a sztucznym pobudzeniem jest tak ogromny, że trwale przeprogramowuje ośrodek nagrody. Coś się kończy i nic się nie zaczyna.

Zwykłe, naturalne przyjemności – szczera rozmowa, autentyczna intymność, relaks z przyjaciółmi – stają się dla zalanego syntetyczną dopaminą mózgu po prostu nudne i płaskie. Ja wiem, że są cpuny jak ja, które z uporem maniaka robią jogę, spacery, piszą, ale to wszystko jest redukacja szkód nie życie i nie kreatywność, to jest pokaz, to jest kłamstwo, że nie można lepiej. Zdarzenia w życiu regularnego uzytkownika syntetyków nie mają tej nienaturalnej dynamiki i amplitudy „ból-nagroda”. A skoro nie mają to TRZEBA URUCHOMIĆ przycisk.

Mechanizm dociągania staje się w pewnym momencie odruchem bezwarunkowym. Przestajesz wciągać, żeby było fajnie. Wciągasz, żeby zaspokoić wyuczony nawyk, inaczej już nie potrafisz. Nie rozumiesz co się dzieje, musisz zamawiać dalej. I jak to mówią, może i nie odrazu wyglądsz jak mityczny heroinista, ale nie możesz już żyć bez narkotyku. Jeśli zastanawiasz się czy jesteś uzależnionx to spróbuj przestać, a najlepiej spróbuj sobie powiedzieć, że odstawiasz dragi na zawsze, bo już Ci nie służą. Myśli, które wtedy same przyjdą, same przyniosą odpowiedź.

Nie ma tylko jednej kreski, jest tylko pierwsza kreska. Jeśli tak rozumiemy uzależnienie to ja Tobie mówię, ludzie robiący dopalacze chcą żebyśmy byli uzależnieni. Tylko ćpuny kupują nawet jak nie mają za co. Ćpun kupuje regularnie i jeszcze przyprowadza znajomych.

W Polsce na mefedron czeka się krócej niż na przyjazd karetki

Wyobraź sobie, że na imprezie po pierwszej lub kolejnej kresce ktoś nagle sinieje, zaczyna mieć drgawki albo dusi się na podłodze, znajomi nie dzwonią natychmiast pod 112. Zaczynają robić wolty. Każde dziecko przecież wie, że do przedawkowania dyspozytor często wysyła karetkę w asyście patrolu. A co jak policja zapyta? A co jak nas zamkną? Paniczny strach przed zarzutami za posiadanie bierze górę nad rozsądkiem. Ekipa sprząta mieszkanie, wyrzuca resztki do toalety, czeka, „aż mu przejdzie”. Kiedy w końcu decydują się wezwać pogotowie, dla ziomka jest już za późno. Albo po prostu wszyscy tak dobrze się bawią, że nikt nie zauważa jak kogoś wygieło i nie puszcza.

Dlaczego tu tam wklejam. Bo tam nie ma nic innego. Jest tylko śmierć. Ruchanie ludzi dosłownie i w przenośni, zapadanie się w siebie, samookaleczenia i przyjemność z ukochania tej wykrzywionej rzeczywistości.

Pamiętasz to uczucie, jak miałeś siedzieć z ziomkami, ale po dragach ze zwykłego piwka robi się „Salò, czyli 120 dni Sodomy”? Chemicznie napędzony Ty pożera wszystko, Ciebie całego i jeszcze znajomych. Robisz rzeczy, których się na trzeźwo wstydzisz, pożerają Cię wyrzuty sumienia, więc ćpasz dalej. Kończy się Twoja empatia, kończy się drugi człowiek, a zaczyna wielka walka o zaspokojenie własnego popędu przedmiotami, ludźmi i kolejnymi narkotykami. Bliskość, miłość ta niby narkotykowa przyjemność i przytulanki to kpina, wchodzi pozbawiona uczuć, brutalna jazda jakby jutra miało nie być. Mnie zdarzało się nie dość, że paść ofiarą przemocy seksualnej to np. uprawiać seks tak długo, że aż byłam poraniona, więc przed ćpaniem stawialiśmy obok łózka jakiś żel żeby pamiętać.

Mam czasem wrażenie, że przygotowywałam się do ćpania jak do wojny i jeszcze sie z tego cieszyłam, że zamykam odpowiednie miejsca, wykładam konkretne rzeczy, przygotowujemy jedzenie płynne i rozpadamy się na trzy dni, jakbysmy zmieniali się w kogoś innego. Ja to nazywałam rozrywką i wolnym czasem dla siebie.

Jak kupować? Boję się dilerów, tylko paczkomat

Dziennikarze dopiero w zeszłym roku przeanalizowali setki tysięcy wiadomości reklamujących mefedron, amfetaminę i opioidy. Kupujący wybiera miasto, klika, płaci BLIK-iem, a paczka ląduje w skrytce InPostu. Z ustaleń śledztwa wynika, że tylko w ubiegłym roku sam operator paczkomatów wyłapał w przesyłkach pół tony narkotyków. Skala zjawiska jest gigantyczna, a organy ścigania bezradnie rozkładają ręce. Prokuratury umarzają sprawy szeregowych konsumentów ze względu na niską szkodliwość społeczną, CBŚP poluje na rzadkie grube ryby, a część komend wojewódzkich w ogóle nie widzi problemu. Dlaczego napisałam dopiero? Bo to serio nowy temat dla wszystkich, a wracając do autorów filmu, podczas premiery brzmieli tak, jakby tu było już po zawodach. Nie znamy skali zjawiska, nie umiemy sobie z nim radzić, wzrasta przemoc i codziennie już czytasz, że typ zabił kogoś lub wymachiwał maczetą, bo się czegoś nażarł.

Panie, system działa bez zarzutu. Paczka kryształów jeździ po polskich ulicach w tych samych furgonetkach kurierskich, co buty z sieciówki i karma dla psa. A polskie elity oklaskują na premierach filmowych scenariusze oparte na tym procederze, uznając je za świetną rozrywkę, bo czego to polski przedsiębiorca nie zrobi walcząc o przetrwanie z urzędem skarbowym. Narkotyki to nie jest przecież zło wcielone, po prostu trzeba z głową.

Staram się do paczkomatów nie zamawiać, bo mam wspomnienia. Potrafię kupić sobie narkotyki i czasem bardzo tego chcę, ale jednocześnie nie chcę i taka jest proza życia ćpuna w zdrowieniu. Żyję tak, żeby najlepiej sobie nie przypominać. A kiedy już prawie nie pamiętam, co to głód narkotykowy uderza mnie jak wiele z życia poświęciłam na ćpanie i nikt, dosłownie nikt z moich lewicowych, postępowych znajomych nie widział w tym problemu. Jestem zła, jestem rozżalona. Bo ja właśnie dlatego zdrowieję, wybrałam poglądy lewicowe jako własne, bo śmierci ludzi chce unikać i budować przestrzenie zbudowane na współpracy, przeciwne kapitalistycznym zyskom i krzywdzie. Pierdolenie? Być może.

Kultura stymulantów, lub dobr inaczej, kultura która bierze stymulanty nawet dla relaksu promuje skrajny, wręcz zwierzęcy, drapieżny indywidualizm i znieczulicę. Społeczność na narkotykach to zbiór wyizolowanych, walczących o kolejną dawkę jednostek. Nie da się budować bezpiecznej, solidarnej sfery publicznej, gdy ludzie, których dajemy władzę oraz uwagę mają mózgi w skrzynce z mateuszem.

W polskim internecie z „mefy” robi się memy, a w klubach traktuje się ją jak tanią alternatywę dla kawy. Uderzam w ten mit opierając się na faktach. Katynony (mefedron, klefedron itp.) to wysoce neurotoksyczne, skrajnie uzależniające stymulanty. Szybko degenerują układ dopaminergiczny.

Król dopalaczy, siewca śmierci, gbur

Jan S. nie sprzedawał ludziom w potrzebie energetycznej i twórczej po prostu „mocnej kawusi”. Prokuratura oskarżyła go o sprowadzenie bezpośredniego niebezpieczeństwa dla życia i zdrowia ponad 16 tysięcy osób. Udowodniono mu pośrednie przyczynienie się do śmierci 5 młodych osób. Wśród ofiar byli m.in. 16-letni Filip z Warszawy, 15-letni Damian z Biłgoraja i 23-letni Artur z Radomia. Chłopaki myśleli, że kupują stymulanty lub „produkty kolekcjonerskie” (sprzedawane m.in. pod nazwą „BUC-8”), a w środku ktoś dosypał fentanyl. Heh. Na pewno rodziny zmarłych po dragach cieszą się, że Janka S. zapamiętamy w zbiorowej świadomości, a ich dzieci i bliskich nie ma, nie założą rodzin, nie zmienią już świata, nie zrobią nic co by mogli, bo ich historia już się skończyła.

W październiku 2023 roku Sąd Okręgowy Warszawa-Praga skazał Jana S. na 12 lat więzienia i nałożył 225 tysięcy złotych grzywny (oraz przepadek blisko 30 milionów złotych zysku). Co jest w tym wszystkim najbardziej uderzające? Jan S. do samego końca nie wyciągnął żadnych wniosków. Na sali sądowej twierdził, że „nie jest żadnym przestępcą”, a jego produkty „były legalne”. Argumentował, że był młody i po prostu „chciał mieć lepsze życie”. Kosztem życia innych.

Kim trzeba być i co musi się stać z człowiekiem żeby wpaść na pomysł zarabiania w ten sposób? Nie wiem, czy to mnie dokładnie interesuje, ale chcę tu poważnie zaznaczyć, że kochanx, handlowanie takim tematem to nie to samo co własna uprawa i rozdawanie znajomy. Jak bardzo trzeba wyłączyć w sobie empatię, człowieczeństwo i elementarne sumienie, żeby sprowadzać z Chin beczki z losowymi odczynnikami chemicznymi – chlorem, żrącymi substancjami, toksycznymi katynonami czy fentanylem – pakować to w kolorowe sreberka i wysyłać dzieciakom pocztą?

Co rano wstajesz, jesz śniadanie, wiesz, że twoi klienci właśnie lądują na oddziałach toksykologii z wyżartymi śluzówkami i w głębokiej psychozie, a ty po prostu sprawdzasz, czy przelew w krypto na koncie się zgadza. Luz, nie mam pytań.

Typ zarobił miliony na niszczeniu mózgów młodym ludziom (16 tysięcy potrutych, 5 osób nie żyje). Państwo w końcu go zamyka i konfiskuje jego brudne pieniądze. I wtedy wchodzą oni, „ludzie z klasą” – reżyserzy, producenci z korporacji, celebryci i drobni inwestorzy z platformy crowdfundingowej. Biorą dokładnie tę samą, ociekającą krwią i paranoją historię. Szorują nią brud z oddziałów toksykologicznych, ubierają w ładną ścieżkę dźwiękową, naklejają na to metkę „CSR” i... zaczynają zarabiać na tym samym gównie, za które Jan S. dostał 12 lat. Diler siedzi w izolatce w Radomiu, ale jego „biznes” nadal generuje zyski – tylko teraz te pieniądze, w pełni legalnie i w świetle fleszy, płyną do kieszeni ludzi na czerwonym dywanie. Oni dosłownie popijają szampana za pieniądze z biletów kupionych przez ludzi zafascynowanych śmiercią i nałogiem ofiar Króla Dopalaczy.

Z danych rejestrowych nie wynika, aby fundatorzy i twórcy „Król Dopalaczy Film S.A.” (Katarzyna Samson, członkowie rady nadzorczej czy zarządu) zasiadali w zarządach największych polskich spółek konopnych lub zajmujących się medyczną marihuaną (takich jak CanPoland, Kombinat Konopny czy Centrum Medycznej Marihuany). Nie ma tu bezpośredniego przepływu kapitału z jednego biznesu do drugiego.

Tutaj robi się jednak bardzo ciekawie. Brak powiązań personalnych nie oznacza, że te światy się nie spotkały. Spotkały się – i to w jednym, konkretnym miejscu, dojąc tę samą grupę inwestorów.

Zarówno film „Król dopalaczy”, jak i giganci branży konopnej/medycznej marihuany (wspomniane CanPoland czy Kombinat Konopny) zbierali miliony złotych na dokładnie tej samej platformie crowdinvestingowej – Crowdway – i to w dokładnie tym samym czasie (wiosna/lato 2021 r.).

W ówczesnych komunikatach prasowych i raportach finansowych te nazwy padały dosłownie w jednym zdaniu. Portale biznesowe pisały: „Dwie tegoroczne emisje już zostały zakończone pełnym sukcesem – CanPoland w 11 minut zebrał 4,4 mln zł (...). Trwają przygotowania do uruchomienia kolejnych kampanii – m.in. filmu »Król dopalaczy«”.

Twórcy założyli spółkę celową „Król Dopalaczy Film SA”. Budżet filmu wynosił 5,7 mln zł, z czego aż 2,85 mln zł postanowili zebrać od tzw. inwestorów społecznościowych (ostatecznie zebrano w ten sposób ponad milion złotych). To nie była zwykła zbiórka, gdzie wpłacasz 50 zł, żeby dostać plakat z autografem. To był twardy crowdinvesting. Ludzie kupowali akcje po 2,85 zł za sztukę z obietnicą, że dostaną 75% zysków z biletów kinowych i VOD.

W materiałach dla inwestorów otwarcie kuszono zyskami: wprost wyliczono, że jeśli film obejrzy 1,5 miliona widzów, to z każdych zainwestowanych 100 zł inwestor wyciągnie 215 zł. Nagłówki portali finansowych krzyczały: „Zarobić na filmie? Król Dopalaczy ruszył z emisją akcji”.

Producentka filmu (która na co dzień była m.in. konsultantką ds. zrównoważonego rozwoju w korporacji Deloitte) w oficjalnych wywiadach promujących zbiórkę określiła „Króla dopalaczy” mianem... „pierwszej w Polsce produkcji społecznie odpowiedzialnej” (realizowanej zgodnie z zasadami CSR).

Mamy faceta, który sprzedawał neurotoksyczny szlam i fentanyl tysiącom nastolatków, co kończyło się śmiercią i oddziałami zamkniętymi. Następnie filmowcy biorą jego historię, robią z niej wciągający hollywoodzki thriller o „wielkiej miłości, ucieczce przed prawem i świetnej rozrywce” (to cytat z materiałów reklamowych!), sprzedają akcje zwykłym ludziom, obiecując im ogromny zwrot z inwestycji, a na koniec nazywają to „społecznie odpowiedzialnym projektem”.

Twórcy użyli starej, wyświechtanej wymówki: stwierdzili, że film ma „walor edukacyjny”, porusza „uniwersalne tematy” i ma być „przestrogą dla młodych”, pokazując, jak pogoń za pieniądzem niszczy życie.

Tyle że to wierutne kłamstwo, co widać już w samych materiałach promocyjnych. W wywiadach i zwiastunach film reklamowano niemal jako polskiego „Wilka z Wall Street”. Opisy kusiły widzów wizją: „nagła sława, piękne kobiety, szybkie samochody, niekończące się imprezy i luksus”. Z bohatera robi się błyskotliwego buntownika, który oszukał system i narobił, no dobra, trochę przypału. Kto z nas nie robi przypału co?

Polska tu się ćpa i chleje i nie trzeźwieje

Nikt trzeźwy nie potrzebuje dwugodzinnego teledysku o facecie handlującym fentanylem, żeby wiedzieć, że to zło. Ten film to klasyczne kółko wzajemnej adoracji i laurka wystawiona przez środowisko dla samego środowiska. Ludzie zażywający, zarabiający na patologii lub w inny sposób korzystający z tej kultury, potrzebują takich projektów jak tlenu. Potrzebują uwierzyć, że kinowy diler to skomplikowany, barwny antybohater. Dzięki temu mogą na chwilę oszukać samych siebie i uznać, że ich własne wciąganie 3-CMC w toalecie modnego warszawskiego klubu to nie jest żałosny, destrukcyjny nałóg, tylko element jakiegoś popkulturowego, fascynującego świata. Oni nie nakręcili tej rzekomej „przestrogi” dla nas. Zrobili to dla siebie, żeby znormalizować własne ćpanie. Powiedziałam co wiedziałam.

Liczby i tytuły są bezlitosne. Pokazują wprost, na czym branża chce zarabiać i jak bardzo boi się niewygodnej prawdy o nałogach. Proporcja hitów promujących „atrakcyjną” patologię do produkcji pokazujących brutalną walkę o życie i zdrowienie wynosi – lekko licząc – 10 do 1.

Mamy franczyzy Macieja Kawulskiego, „Jak pokochałam gangstera” (2022). Produkcje w stylu „Furiozy” (2021), gdzie narkotyki to naturalne, przy urodzeniu już nastawione tło dla „zasad i honoru” chuliganów. Niekończący się taśmociąg filmów Patryka Vegi (np. „Miłość, seks & pandemia” z 2022 r.), gdzie wciąganie kreski jest atrybutem bycia zamożnym i wpływowym w stolicy. Przesłanie tych hitów jest proste: diler to inteligentny buntownik, który oszukał system, a narkotyki to góry pieniędzy, sportowe auta i VIP-roomy. Czasem jakiś przypał i jakaś baba jęczy, że ją zdradzasz. Ale to zła kobieta była, później też jęczała ta co była dobrą kobietą, ale też nie było Wam dane, bo przyjechał Pan Policjant i Wam zniszczył życie.

A co z kinem pokazującym utratę godności, odwyk i nadludzki wysiłek trzeźwienia? Różnorodność w życiu zdrowiejących uzależnionych. Naszą samotność, nasze społeczności i naszą ogromną wolę walki o życie, jakimkolwiek by nie było. Jedyne co widzę to absolutna pustka, przerywana rzadkimi wyjątkami, które zazwyczaj dotyczą wyłącznie alkoholu. Dlaczego? Bo alkoholizm jest w Polsce społecznie „oswojony”.

Oglądam seriale kryminalne, ale nie lubię zbrodni na faktach. To dla mnie zbyt przygnębiające. A mówiąc szczerze, za każdym razem czuję – ba, co ja mówię – jestem przekonana, że to my, jako społeczeństwo, mogliśmy się bardziej postarać. Zabójca, przestępca jest karmiony tym samym, co Ty i ja. Je to samo, jest uczony w tych samych szkołach, a ofiara to często ktoś przez nas opuszczony, niezauważony, jak kulejąca gazela na końcu stada. Każda zbrodnia to nasza wspólna porażka. Jesteśmy jako ludzkość trochę za duzi, IMO, na wojnę i morderstwo. Jednak to właśnie po II wojnie światowej chłopom zaczęło przychodzić do głowy seryjnie gwałcić i zabijać. Z niewielkim udziałem osób innych płci i tożsamości. Dlaczego? Nie wiem, ale jedno wiem na pewno: nie dowiem się tego, oglądając true crime.

Główne zarzuty? Podcasty i filmy o aferach, zbrodniach i tajemnicach stały się krwawym, zoptymalizowanym pod algorytmy fast-foodem. W pogoni za klikami internetowi twórcy masowo żerują na taniej sensacji oraz krzywdzących stereotypach, zbyt często sprowadzając uwikłane w zbrodnie kobiety do popkulturowej roli wyrachowanych manipulantek. Denerwuje mnie to. Ja rozumiem, że czasy mamy jakie mamy i warto przekraczać utarte ścieżki, ale dlaczego to takie wchodzenie do prawicowej kaźni. Zamiast opisywać historie, twórcy true crime podkręcają emocje, operują stereotypami i na ich podstawie tworzą nowe, w mojej ocenie druzgocące uproszczenia.

"Ale byłam głupia, że wyszłam za takiego nieudacznika życiowego - wzdychała." / "Oczyma wyobraźni widziała siebie jako partnerkę terapeuty. Adam okazał się jednak zwykłym gołodupcem." – to autentyczne fragmenty dramatyzowanej narracji z polskiego magazynu true crime „Detektyw” (z początku 2023 r.).

Youtuberzy powiedzmy sobie szczerze pomijają lub samx nie wiedzą, że wiele kobiet dokonuje zbrodni w akcie desperacji. Zamiast tego wtłaczają je w ramy wyrachowanych uwodzicielek (stąd popularność tytułów w stylu „Polska Femme Fatale” na YouTubie), znów - uproszczenia lepiej się klikają. Dlatego właśnie kanały na YouTube tak gromko boldem piszą hasła: „Diablica”, „Wiedźma” czy „Bestia”, wyolbrzymiając każdy detal śledztwa, który dowodzi braku rzekomego „instynktu macierzyńskiego” u oskarżonej. W tle leci muzyczkapoważna i montują się wideo slajdy w stylu gore.

Łatwo prowadzić narrację tak, żeby przypisać kobietom trywialne, telenowelowe motywacje, wpisując je w stereotyp wyrachowanych, naiwnych lub roszczeniowych partnerek lub każdego sprawcę ZBRODNI przedstawiać jako anomalnię co najmniej genetyczną i rozrysowywać wzorce do polowania na BESTIĘ.

Tu dodam, że jeden z pierwszych buntów przeciwko Państwu zaliczyłam przy tzw. ustawie o bestiach.

Bestia w Tobie

W 1989 roku na mocy amnestii zamieniono w Polsce orzeczone kary śmierci na kary 25 lat pozbawienia wolności (kara dożywocia nie funkcjonowała w ówczesnym kodeksie karnym). Zbliżający się rok 2014 oznaczał koniec 25-letnich wyroków dla najgroźniejszych przestępców, w tym seryjnych morderców i pedofilów, takich jak Mariusz Trynkiewicz (skazany za zabójstwo czterech chłopców). Media i politycy wywołali alarm, że na wolność wyjdą osoby wciąż stwarzające śmiertelne zagrożenie.

W listopadzie 2013 r. w pośpiechu uchwalono Ustawę o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób. Prawo to pozwoliło na to, by po odbyciu pełnej kary więzienia, na podstawie opinii biegłych psychiatrów i psychologów, sąd mógł skierować taką osobę na bezterminową izolację do Krajowego Ośrodka Zapobiegania Zachowaniom Dyspołecznym (KOZZD) w Gostyninie lub objąć ją nadzorem prewencyjnym.

Natomiast działa to tak, że bestii jest niewiele w skali wielomilionowego kraju, a prawo bez względu jak dzisiaj wydaje Ci się być nie dla Ciebie to i tak Ciebie obowiązuje. Wyobraź sobie hipotetyczną sytuację, że odbywasz karę ograniczenia wolności, jesteś osobą skazaną, a po odbyciu kary bezterminowo przechodzisz do Ośrodka, bo tak postanowił dalej ktoś z kimś, bez kolejnego procesu.

To ogromne zagrożenie, tym bardziej, że w Polsce mamy problem z nadużyciem środka zapobiegawczego jakim jest tzw. Areszt wydobywczy i niechlubny rekordzista siedział w nim 12 lat. 1Nasz kraj ma na sobie też kilka wyroków ETPCZ odnośnie właśnie aresztów czy umożliwienia tortur w słynnych Kiejkutach. Także, osobo czytająca, jeśli myślisz, że rząd nie mógłby tego zrobić to uwierz, mógłby. System i administracja działają bardziej bezlitośnie niż legendarne aferzystki atencjuszki #metoo, co to niby pomawiają mężczyzn niewinnych o złe rzeczy.

Politycy obiecywali, że ustawa dotyczy zaledwie kilkunastu, może kilkudziesięciu najgroźniejszych „bestii” (jak Trynkiewicz). W rzeczywistości sądy zaczęły masowo korzystać z tych przepisów. Do KOZZD w Gostyninie zaczęto wysyłać osoby z zaburzeniami osobowości czy niepełnosprawnością intelektualną2, które popełniały przestępstwa o znacznie mniejszym ciężarze gatunkowym (np. groźby karalne czy drobne kradzieże), a z którymi system penitencjarny sobie nie radził. Ośrodek błyskawicznie stał się dramatycznie przeludniony i zamienił się w quasi-więzienie bez określonego terminu końca wyroku, w którym prowadzenie rzeczywistej terapii stało się fikcją. Pytam się szczerze, dlaczego kojarzę tylko kilka osób i to prawdziwych dziennikarzy, nie z sieci, którzy się tym nadużyciem zajmują?

Robienie contentu to nie jest profesjonalne dziennikarstwo

Podcasty i filmy o aferach, zbrodniach i tajemnicach są dla mnie zoptymalizowanym pod algorytmy fast-foodem. W pogoni za klikami internetowi detektywi amatorzy żerują na taniej sensacji oraz krzywdzących stereotypach, zbyt często sprowadzając uwikłane w zbrodnie kobiety do popkulturowej roli wyrachowanych manipulantek, a sprawców do roli wynaturzeń spoza naszego układu wartości.

Należy zatrzymać to toksyczne zjawisko z pogranicza “content mejkingu”, branża true crime pilnie potrzebuje profesjonalizacji i oddania głosu ekspertom z dziedziny kryminologii, antropologii oraz gender studies. I nie, nie chodzi mi o to, że nie możesz robić swojego self made kanału, chodzi mi o komunikaty, które powinny się w tych materiałach pojawiać, które możemy wspólnie wykuć, rozmawiając, a nie lecąc na łeb na szyję, bo 230 000 wyświetleń to nadal za mało.

Chcesz być dziennikarzem? Spoko. Dziennikarstwo wymaga rygoru, weryfikacji źródeł i transparentnej etyki, która nie kończy się na zrobieniu smutnej miny do clickbaitowej miniatury. Za dużo jest tych kontrastowych dużych głów, które walą mi oczywistościami po głowie na fioletowym tle. Ładne kadrowanie nie zastąpi ciekawego i obiektywnego podejścia. Ale ja umiem rozpoznać szmelc, robiony pod zasięgi linków referencyjnych, albo kogoś, kogo własne hobby niestety zaniosło w złą stronę internetu. A Ty? Dla wielu osób, jeśli ktoś miał czas na zrobienie materiału pod 3h ze smutną muzyczką to po co miałby tyle czasu tracić, żeby kłamać, albo pokazując się profesjonalnie robiąc coś innego? Nie wierzcie politykom i telewizja kłamie, jak to mówią.

Kiedy taki wg mnie prawdziwy reporter grzebie w aktach, robi to po to, żeby obnażyć błędy systemu, pociągnąć do odpowiedzialności opieszałą policję czy pokazać, jak wszyscy zawiedliśmy ofiarę. Tymczasem przeciętny twórca wiralowego true crime traktuje czyjąś brutalną śmierć jako darmowy, gotowy scenariusz, w którym liczy się głównie watch time i sprawne podbijanie napięcia. Brak tych sztywnych, redakcyjnych standardów, pracy zespołem, debaty nad żródłem to nie jest tylko niewinna amatorka w domowym studiu – to niebezpieczna jazda bez trzymanki, w której dla zasięgów niszczy się resztki spokoju rodzinom ofiar i bezrefleksyjnie pompuje stereotypy o „kobiety-manipulantce”, bo to dobrze niesie się w komentarzach. Nie jesteśmy bohterem filmu Zodiak.

Budują materiały i nimi nie tylko sprzedają, ale też budują nowy świat bez żadnej granicy wpływając na odbiór rzeczywistości. Bez rozmysłu większego niż, co ja uważam i na czym ja zarabiam jest ważne, WIĘC musi być dobre.

Nie ma słów nie ma obrazów. Tylko kontekst.

Te wszystkie zasady etyki, o które apelują medioznawcy i ja, to nie jest żaden zamach na wolność twórców internetowych, tylko jedyny bezpiecznik chroniący nas przed tym, by czyjaś niewyobrażalna tragedia nie stała się po prostu zoptymalizowanym pod algorytm produktem do czipsów na piątkowy wieczór, a szukanie prawdy nie zamieniło się w patologiczny cyrk. A ja jestem członkiem tego społeczeństwa, więc to mój cyrk i moje małpy.

YouTube stał się obecnie najpopularniejszą platformą do "słuchania" i oglądania podcastów (korzysta z niego 1 na 3 słuchaczy). Największe kanały kryminalne na YT nie liczą już czasu oglądania w godzinach, ale generują setki milionów wyświetleń miesięcznie. Algorytm YouTube celowo promuje tu długie formaty (często trwające 1–2 godziny), ponieważ maksymalizują one tzw. watch time.

Długie to nie znaczy obiektywne

Dla mnie problemem w true crime, który widzę na polskim podwórku online jest brak obiektywizmu w ocenie zachowań ofiar i sprawców przez pryzmat ich płci. Męczy mnie to. Narracje z polskiego commentary i true crime to wylew uproszczeń, bo kontrowersja i stereotyp "dobrze się klika".

W przypadku kobiet wplątanych w sprawy kryminalne (zarówno w roli sprawczyń, jak i nierzadko ofiar), twórcy kanałów nagminnie sięgają po wyświechtane tropy popkulturowe np. wizerunek wyrachowanej „manipulantki”, „czarnej wdowy” czy kobiety „histerycznej”. Twórcy sięgają po ramowanie (ang. framing), bo wynika z głęboko zakorzenionej mizoginii i braku narzędzi analitycznych u twórców. Szczególnie kobiety robiące w true crime łapią się do tego, bo przecież kobieta pokaże teraz obiektywizm przez brutalną ocenę zachowania innej kobiety, a widzowie będą klaskać.

Osoba z przeszkoleniem w zakresie gender studies potrafi rozpoznać i zneutralizować te uprzedzenia i pułapki myślenia. Zamiast budować clickbaitowy zasięg na łatwym do sprzedania wizerunku „kobiety-demona”, ekspert prędzej przeanalizuje dynamikę władzy, zjawisko przemocy domowej (w tym przemocy ekonomicznej i psychicznej, kontrolującej) oraz uwarunkowania społeczno-kulturowe, które wpłynęły na dane wydarzenie. Ekspert może po prostu dodać jak w dokumencie telewizyjną swoją perspektywę dzieląc się doświadczeniem i obserwacjami z pola naukowych zainteresowań. Ile widzieliście takich treści?

Twórcy bez wykształcenia, jakiekolwek przeszkolenia kryminologicznego skupiają się niemal wyłącznie na krwawych szczegółach i demonizacji sprawcy, całkowicie pomijając szerszy kontekst.

Zbrodnia rzadko jest zjawiskiem izolowanym, a częściej wynikiem splotu czynników systemowych: biedy, wykluczenia społecznego, luk w systemie opieki psychiatrycznej czy wadliwego działania organów ścigania. Można szybko stworzyć płytką opowieść o „potworze”, ale prawdziwy twórca jako odpowiedzialny za to co robi względem ludzi, którzy biorą go zautorytet edukuje społeczeństwo o mechanizmach przestępczości, profilaktyce oraz psychologii kryminalnej. Kryminologiczna wiedza z zakresu wiktymologii chroni przed powszechnym w internecie zjawiskiem victim blamingu (obwiniania ofiary). A to taki nasz ludzki odruch, by w chwili zagrożenia myśleć, że ofiara mogła zrobić coś lepiej, że była szansa, prawda? Sama wyżej pisałam, że przecież można coś było zrobić? Myślenie to ciekawa zabawa.

A jak juz mowa o człowieku. Antropologia dostarcza narzędzi do rozumienia odmiennych kontekstów kulturowych, subkultur i społeczności lokalnych. W sprawach kryminalnych, a zwłaszcza tych dotyczących zaginięć, przestępstw w zamkniętych społecznościach amatorzy z kamerą i mikrofonem często wydają przedwczesne, krzywdzące wyroki, opierając się na tzw. heurystyce dostępności i własnych uprzedzeniach.

Heurystyka dostępności (ang. availability heuristic) to w psychologii poznawczej i ekonomii behawioralnej uproszczenie myślowe (tzw. skrót poznawczy), które polega na ocenianiu prawdopodobieństwa, częstotliwości lub wagi jakiegoś zjawiska na podstawie tego, jak łatwo i szybko potrafimy przywołać z pamięci jego przykłady.

Jeśli o czymś dużo się mówi i jest to naładowane skrajnymi emocjami, drastyczne lub niedawno miało miejsce (np. brutalne morderstwa, zjawisko “czarnych wdów” wałkowane w podcastach), to przypominamy to sobie błyskawicznie. Dalej nasz mózg błędnie zakłada, że takie zjawiska są powszechne i wysoce prawdopodobne.

Mechanizm sprawia, że osoby pochłaniające true crime często żyją w wyolbrzymionym lęku przed seryjnymi mordercami (którzy są promilem promila w statystykach kryminalnych), a bagatelizują realne, codzienne zagrożenia, o których nie nagrywa się wielogodzinnych filmów na YouTube. Heurystyka dostępności to główne paliwo dla twórców żerujących na stereotypach, bo jeśli wbiją widzom do głowy kilka jaskrawych przykładów “kobiet-manipulantek”, widzowie zaczną wierzyć, że to powszechna reguła. Faceci to potwory, a kobiety nie są lepsze. Tylko, że to nie jest prawda

Druga strona medalu

Przeciwnicy wprowadzania akademickich wymogów dla twórców true crime argumentują, że monopolizacja tego dyskursu przez środowiska naukowe zabiłaby jego przystępność i zasięgi. Główna kontrteza opiera się na założeniu, że internet zdemokratyzował dostęp do informacji, a zbiorowa inteligencja amatorów (tzw. zjawisko OSINT - Open Source Intelligence i web sleuthing) wielokrotnie doprowadziła do rozwiązania tzw. “cold cases” .

Zwolennicy tej perspektywy twierdzą, że “zwykły człowiek” jako opowiadacz historii buduje silniejszą, bardziej empatyczną więź z widzem niż zdystansowany naukowiec używający akademickiego żargonu. Ponadto, swobodny content making często nagłaśnia sprawy, które zostały zignorowane przez system sprawiedliwości lub media głównego nurtu, tworząc społeczną presję niezbędną do wznowienia śledztw.

(Należy jednak zauważyć, że choć amatorski entuzjazm bywa pomocny, to bez nadzoru metodologicznego częściej prowadzi on do tzw. internetowych polowań na czarownice i niszczenia życia niewinnym osobom, co ostatecznie potwierdza konieczność profesjonalizacji gatunku).

Moje zdanie znacie i przy nim pozostanę interdyscyplinarne, naukowe podejście potrafi przekształcić voyeurystyczny content w wartościową, uczącą empatii i krytycznego myślenia narrację o mrocznej stronie ludzkiej natury.

1. Hołyst, B.. Kryminologia (Wydanie 12). Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska, 2022

2. Łabuz, P., Malinowska, I., Michalski, M. (red.) Kryminologia. Wydawnictwo Difin, 2022

3. Kamińska, M. (2023). Podcasting true crime jako medialny gatunek hybrydyczny. „Perspektywy Kultury”, 42(3), s. 165-178. Link: https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2849

4. Szewczyk-Wierzbicka, A. (2021). Najczęściej słuchamy o dzieciobójstwach. Polki zakochały się w true crime. „Interia Kobieta”. Link: https://kobieta.interia.pl/zycie-i-styl/news-najczesciej-sluchamy-o-dzieciobojstwach-polki-zakochaly-sie,nId,5276197

Ale zrobiłam taki dym. Ale taki, że chłop chodził w czarnej koszuli po wydziale, a ja całowałam kolegów i koleżanki na wyścigi. Zaczęłam chlać, ćpać, prowadzać się z typami z zespołów, plus 10 lat starszymi ode mnie.

To moje „więcej” byłam w stanie zachlać i zaćpać i koniec końców nie osiągnęłam niczego więcej w kwestii relacji niż krzywdy i większego uzależnienia od bólu i substancji. Patrząc w przeszłość i na te uczucia, poza pierwszą miłością i kolejną, nie widzę siły, która pozytywnie zmieniłaby mnie na lepsze. Zmieniałam się często na lepsze, ale cierpiąc; od zadawanego bólu stawałam się inna. Chciałam miłości, ale w nią nie wierzyłam. Związki ratowały moje poczucie przynależności. Jak praca wysokofunkcjonującej alkoholiczki – skoro ktoś ze mną jest, to nie jest jeszcze tak źle.

Od pizdy nad głową nie wiedziałam, kim jestem. Nienawidziłam swojego queeru, bałam się facetów, hetero związku z obowiązku, dziecka. A gdzieś tam wymyślałam sobie, że ale by było po prostu się przy kimś poczuć. Być sobą. Jestem narkomanką, bałam się być sama ze sobą. Fantazjowałam, że potrzebuję zobaczyć się w kogoś oczach, poczuć swoje kości, dotknąć siebie z kimś.

Zakochałam się równie mocno o wiele później i pasował do mnie wszystkim od zapachu, pochodzenia, wieku i talentów. Niestety też tych samych ciężarów. Nie mogę przestać o nim myśleć.

Ja byłam ofiarą już, on był dla kogoś sprawcą. Oboje potrafiliśmy stawiać wszystko na szali, byle znaleźć kogoś, kto da nam kreskę w środę wieczorem – najlepiej siedem. Pocenie się przez następne 3 dni w prawie pustym mieszkaniu na Jeżycach, a kolejne 5 – praca po 16 godzin, żeby nikt nie zauważył.

Ze wszystkich moich pijackich żali o towarzystwo i bycie chcianą, z każdego romansu, akcji i każdego narkotyku – dałabym się pociąć na kawałki, żeby tylko usiadł mi przy kompie i naprawił ten tekst.

Pamiętam więcej miłości, bliskości, żalu i strachu, smutku i nudy, radości i zadowolenia niż samego chlania. Czy wyparłam, bo żal mi jednak tego ćpania? Przecież dlatego zwiałam.

Uciekłam do innego miasta, do innego chłopaka. Co roku po kilka razy śni mi się to, co kiedyś opowiadaliśmy sobie nad ranem: że wyjedziemy za granicę, gdzie nikogo nie będzie obchodzić, jacy znajomi, od kogo, skąd, ile publikacji, dla kogo ten projekt. Wtedy on mówił, że gdy zostaniemy sami, zaćpamy i zaruchamy się na śmierć.

Jak z tym pierwszym, wiecznie na długiej umysłu wycieczce – mój wysoki okularnik z talentem do rzeczy. Kiedyś, gdzieś będzie lepiej. Dziś jest noc, butelka wina i Ty ze mną na podłodze. Kiedyś będziesz moim mężem. Kiedyś będę Twoją żoną. Przełamiemy wszystkie stare rzeczy i zrobimy nowe.

Koniec końców, jak wychodzą takie utwory, to pisaliśmy sobie: „I co? Pomyślałaś to samo co ja?”. Tak, myślę co Ty; jak Ty, to ja. Chcę tylko, żebyś była szczęśliwa. Chcę tylko, żebyś był szczęśliwy. Taki utwór:

No ale nie jesteśmy razem, bo ja nie chcę dalej ćpać. A może dlatego, że tego nie było? A może dlatego, że oboje nie chcemy i wybraliśmy siebie, bo to było nie do zrobienia? Może wszystko to syf z dopalaczy, koks i kilka piguł. Jakaś drama, że ja jego, a on mnie. Przecież wszyscy będą gadać, a ćpunka we mnie tylko tego chce.

Fakty są takie, że myślałam, że po tamtym pierwszym dymie już się nigdy nie zakocham, a jednak. A proszę. Czekam.

Miałam kilka nowych początków, ale ciągle wracałam do tego samego, smutnego miejsca. Dziś doświadczyłam czegoś, na co jest miejsce wyłącznie w trakcie zdrowienia. Załamałam się. Czułam złość, miałam myśli rezygnacyjne i było mi wstyd. Strasznie wstyd było mi przyznać się do tego nawet mojej najbliższej osobie.

W końcu powiedziałam, co miałam. Przyjęłam jej odpowiedzi, chociaż wiadomo: kiedy jesteś w złym stanie, przyjmowanie porad bywa, szczególnie na początku rozmowy, strasznie trudne. Wiedziałam jednak, że to moje emocje. Łatwiej mi trwać w tej złości. Czuję opór i niepokój, kiedy ma się coś zmienić. Przecież powinno zmienić się samo. Najważniejsze jednak, że wiem, że ją kocham, a ona mnie, i miałam na to przestrzeń, jakby moje myśli i emocje mogły biegać po pokoju, zanim każda znajdzie swoje miejsce. Bo ono istnieje.

Brzmię jak medium (serial z lat 2000, polecam), ale dobrze wiedzieć i widzieć realną zmianę, na przykład brak poczucia, że już upadłam i jestem w tyle.

U innej koleżanki widziałam ostatnio piękne zdanie, a już nie krindżują mnie banalne cytaty, więc zapamiętałam je tak:

Chciałabym być inna. Mieć inne życie. Nie akceptuję choroby, chociaż powtarzam sobie, że akceptuję i słucham. Wiecznie czytam, że jestem nie dość chora. Nie wierzę więc w gratulacje. Nie wierzę w dobro, które mogłabym otrzymać. Jak na pierwszym roku studiów: skoro idzie mi tak dobrze, znaczy, że udaję. Co jest ze mną? I tak źle, i tak niedobrze.

A chwilę później mam głody. Od mrozu boli mnie twarz, tylko jedna zatoka a całą twarzą boli mnie, mam migreny i jak płuczę sobie nos to czuję, że błagam ale bym sobie coś wciągnęła i popiła alko. Myśli o tym są tak realne, widzę same pozytywy. Przestałoby mnie boleć, znów byłabym jak wszyscy, koniec walki, war is over. Kto to gada w ogóle? Z kim ja rozmawiam?

Jeśli moje uzależnienie nie jest prawdziwe, dlaczego w momentach, gdy staję przed wyborem: działać małymi krokami, ale konsekwentnie, albo kombinować i pchać się do przodu, moją pierwszą myślą jest wielka kreska?

Skoro nie jestem aż taką narkomanką i alkoholiczką, to dlaczego ciągnie mnie do picia? Dlaczego żałuję, że już mnie tam nie ma, gdzie żarty z bimbru, naćpany celebryta i wielkie dyskusje do rana? Skoro jesteś zapraszana, jesteś lubiana.

Bo życie trzeźwe to życie, którego nie znam. Gadam o tym z terapeutką, że emocjonalnie przypominam może osobę w wieku 23 lat, a życie dorosłe jest dla mnie oceanem możliwości, w którym nie mam nawet boi, nie widzę brzegu i dostałam skurczu jak po tym syfie z kryształowego kasyna na bitcoin do paczkomatu. No więc bez tego jedynym światem, jaki znałam, jest ten od ćpania.

Jedyną formą życia, jaką znałam, był ten seks, ćpanie i alko oraz potrzeba, żeby coś, ten z kimś, jakieś super biznesy, zupełnie bez znaczenia. Dziś rozumiem, dlaczego osoby wykształcone i piszące książki serio uważają, że bicie się w klatce jest śmieszne i ważne dla lewicowej sprawy. Gdybym siedziała w Amatorskiej, albo nie siedziała, ale trzymała się tych, co siedzą, też bym tak myślała. Bo życie ćpuńskie to właśnie szukanie fascynującego w prostym. Takie zgłębianie.

A potem budzę się, wyrzucona poza rzeczy, które znałam, totalnie ugodzona, że nic mi nie zostało i niczego nie potrafię. Jakbym wyszła z więzienia i nawet do zamiatania ulic mnie nie chcą, i nie mam żadnego wykształcenia, nie znam języka, a każą mi się cieszyć, że napisałam własne imię.

Nie dziwię się, że tylko 30% utrzymuje stałą abstynencję, a reszta trzeźwiaków nie daje rady. Umiera, wraca i kręci się w kółko. A może właśnie zaczyna znowu od nowa.

Wraca do mnie też mój ulubiony od ponad dekady film „Oslo, 31. sierpnia” (reż. Joachim von Trier, 2011) i mam oczy pełne łez, szukając zdjęcia. Oglądałam go pierwszy raz, kiedy nie wiedziałam, czym jest narkomania, ale tak mnie do tych filmów Triera ciągnęło, bo to prawda, co mówią: jesteśmy uzależnieni jeszcze przed pierwszą dawką. Coś jest w nas nie tak. Coś się dzieje i tylko od przypadku zależy, w co się bardziej wpieprzysz: w białe, alko, hazard czy porno. Po prostu tak jest, jakbyśmy szli na ścięcie i nie należeli do tego świata. Tak się dziś czuję. Umyka mi, po co tu jestem i czy moje bycie ma sens. Co będzie za tym kolejnym zakrętem? Czy powinnam zaczynać kolejny raz? Czy to, co robię, jest po coś?

Główny bohater, kończy odwyk. Jest inteligentny, wrażliwy, ma 34 lata i wraca do miasta na jeden dzień, by odbyć rozmowę o pracę. Mierzy się dokładnie z tym, o czym piszę Wam dzisiaj – z poczuciem, że „życie działo się gdzie indziej”, że zmarnował swój potencjał, a rówieśnicy (ci zdrowsi ode mnie, którzy nie zmarnowali dekady na afterach) są już w innym świecie (dzieci, kariery).

Scena w kawiarni, gdzie głowy bohater nasłuchuje banalnych rozmów ludzi, albo tak samo banalne i obrzydliwe zachowania na imprezkach, gdzie każdy każdemu coś proponuje, a ludzie nie widzą Ciebie jako człowieka, a jako opcję lub tego mrocznego narkomana, w moim przypadku jakąś dziwną laskę. Pasujesz do nich i nie pasujesz już. Kolejna noc nad ranem, jak z bajki i tak samo jak bajka po prosu nierealna. Do dziś się pamiętam jedna taką zimową noc: piłam wino, całowałam pierwszy raz z wielu mojego ukochanego, a po drugiej stronie jeziora Skaryszewskiego waliła się fabryka Wedla. Piękna scena, szybko minęła i wydaje się, że nic nie zmieniła.

A jak mam w zwyczaju chciałabym żebyście zajrzeli też przy okazji do książki. „Never Enough” Judith Grisel to reportaż naukowy o uzależnieniu, napisany przez neurobiolożkę, która opisuje zarówno własną historię, jak i mechanizmy działania substancji na mózg. Książka porządkuje podstawowe pojęcia z neuropsychofarmakologii: tolerancję, układ nagrody, adaptację receptorową, regulację dopaminy oraz tzw. proces przeciwstawny, czyli biologiczną odpowiedź organizmu na powtarzalną stymulację. Grisel pokazuje też, że „głód” i nawrót nie wynikają wyłącznie z braku silnej woli, lecz z utrwalonych zmian w układzie uczenia się, motywacji i kontroli impulsów.

Czytałam to z poczuciem, że ktoś wreszcie nazywa stan, który zwykle próbuję opisywać i jakoś sobie opowiadać. Czwarty i piąty rok zdrowienia to dla mnie jakiś koszmar. Mam w sobie dużo „płaskości” i obniżoną reaktywność na bodźce, mniejszą zdolność odczuwania satysfakcji, trudność z przełączeniem się na nagrody odroczone w czasie i taką mini satysfakcję, że o, dzisiaj chociaż coś zrobiłam. Jak tylko widzę, że zrobiłam chociaż coś, mam ochotę zamknąć się w domu i nigdy już nie wychodzić. Czuję się pusta, nieważna, głupia, spóźniona na własne życie.

Najbardziej rozpoznaję u siebie napięcie między wiedzą a odruchem. Rozumiem, co jest dla mnie dobre, umiem to nazwać, potrafię przeanalizować, ale w chwili wyboru włącza tracę uwagę i rozumiem tyle, że muszę gdzieś w tej chwili zapierdalać. Tęsknię do dawnej prędkości, choćbym miała lecieć na łeb na szyję. Skoro nie cierpię „wystarczająco”, skoro już „powinnam” mieć spokój, to znaczy, że udaję.

Czy będzie dobrze? Czy jeszcze będzie lepiej?

Wykaz bezpłatnych infolinii dla osób uzależnionych i ich bliskich

Ogólnopolski Telefon Zaufania Uzależnienia (narkomania, uzależnienia behawioralne): 800 199 990. Linia czynna codziennie w godzinach 16:00–21:00.

Telefon zaufania dla osób z uzależnieniami behawioralnymi (hazard, internet, zakupy): 801 889 880. Linia czynna codziennie w godzinach 17:00–22:00.

Kryzysowy Telefon Zaufania dla Dorosłych: 116 123. Bezpłatne wsparcie psychologiczne dla osób w kryzysie.

Pomarańczowa Linia (pomoc dla rodziców dzieci pijących alkohol lub używających substancji psychoaktywnych): 801 140 068.

Infolinia Stowarzyszenia Przeciwdziałania Uzależnieniom: 800 120 289.

Wsparcie online oraz czaty pomocowe są dostępne na stronach Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom oraz w serwisie narkomania.org.pl.

Informacja o prawie do leczenia osób nieubezpieczonych

W Polsce leczenie uzależnienia od alkoholu oraz środków odurzających jest bezpłatne dla każdego pacjenta. Zgodnie z przepisami, prawo do darmowej terapii i opieki medycznej w tym zakresie przysługuje także osobom, które nie posiadają ubezpieczenia zdrowotnego. Koszty świadczeń w poradniach leczenia uzależnień oraz ośrodkach stacjonarnych są finansowane z budżetu państwa, co zapewnia dostęp do pomocy każdemu, kto jej potrzebuje, niezależnie od statusu zatrudnienia.

Hołdy bez walki

Gdy myślę o przepraszam to widzę Hołd Pruski i zacznijmy od tego, co Jan Matejko uwiecznił na obrazie przez scenę roku Pańskiego 1525. Mamy tu Albrechta Hohenzollerna, Wielkiego Mistrza Zakonu Krzyżackiego, klęczącego przed królem Polski, Zygmuntem I Starym. Prusak klęknął przed Polakiem, dobry Boże!

Wielki Mistrz (od tego momentu świecki książę w Prusach). Klęczy przed królem, składając przysięgę wierności na Ewangelię trzymaną przez biskupa. W prawej ręce trzyma drzewce z proporcem, na którym widnieje herb Prus Książęcych z literą „S” (Sigismundus) znak zależności od króla Polski.

Królowa Bona nie jest zadowolona, była przeciwniczką Hołdu, uważała, że Krzyżaków, Prusków należy pokonać siłą i przejąć ziemie oraz majątki. Błazen z Twarzą Matejki rozmyśla nad konsekwencjami.

Obraz jest więc jak to w XIX wieku, wielowymiarowy. Na poziomie dosłownym to przecież największy triumf Rzeczypospolitej XVI wieku. Symbolicznie natomiast jest gorzką refleksją i niewykorzystananą szansą. Czym był ten Hołd? Dla Polski błędem, który po blisko 300 latach przyczynił się do zniknięcia RP z mapy Europy. Jak nie pamiętasz to przypomnę. W czasach Jana Matejki Polska nie istaniała, a do jej zniknięci rękę dołożyły Prusy, którym pozwoliliśmy klęknąć na jedno kolanko.

A jak już jesteśmy przy rozbiorach to pamiętajmy o tym, co zrobił Król Stanisław Poniatowski zamiast walczyć do krwi ostatniej kropli z żył, o Konstytucję 3. maja.

Poniatowski łudził się, że caryca Katarzyna jest takim „surowym rodzicem”, którego trzeba przeprosić, by odzyskać łaski. Tak to działało dla niego dotychczas i czuł, że może zagrać jeszcze raz na tym akordeonie. Uległ. Tymczasem Caryca była jednak bezwzględnym egzekutorem.

Króla „nieprzepraszanie” (czyli np. walka do końca, odmowa abdykacji) pewnie nie uratowałoby państwa militarnie w tamtym momencie, ale jak zauważają historycy i jak pokazały późniejsze losy Emigracji; pozostawiłoby symbol niezłomności, który jest bardzo ważny dla przetrwania tożsamości ofiary (w tym przypadku narodu).

Abdykując, król odebrał narodowi ten symbol, legalizując bezprawie zaborców, umniejszając dotychczasowe spory i godność rodzącej się świadomości praw człowieka z konceptem narodu na czele.

Dlaczego o tym mówię? Bo w relacji przemocowej ostateczna uległość nie kupuje czasu i spokoju, lecz pieczętuje upadek. Nasze życie to nie Prusy Książęce z własną armią i zasobami, a właśnie podzielona, nadwyrężona kondycja, upadek systemów i brak komunikacji. Jeśli my, ofiary naruszeń, poddamy się wchodząc w układ, kłamiąc dla spokoju, znikniemy, wrócimy do początku i w ten czy inny sposób będziemy nadal cierpieć.

Uważam, że szczególnie kobietom i osobom queerowym przemawia się do rozsądku jak to trzeba rozmawiać. Oj, ja to jestem juz od jakiegoś czasu po stronie tego, że czasem warto najpierw zadać pytania, czy jesteśmy na tym samym poziomie w negocjacjach. Jeśli nie, to:

Chcesz pokoju, szykuj się do wojny

Współczesna polemologia1 i teoria gier, redefiniując klasyczne tezy Jamesa Fearona o racjonalnych przyczynach wojny, przypominają o pojęciu „niepodzielności stawki” (issue indivisibility) jako głównej przeszkodzie w procesach negocjacyjnych.

O ile zasoby materialne czy terytoria mogą podlegać przecież podziałowi w sensie faktycznym, materialnym, o tyle w konfliktach tożsamościowych mechanizm przestaje działać, jest nieskuteczny. I wiem, myślisz sobie, że ta gadka nie ma sensu, więc spójrzmy uważniej i policzmy.

Gdy jedna ze stron konstruuje narrację, w której samo istnienie oponenta jest zagrożeniem, wchodzimy w obszar »gry o sumie zerowej«. W takiej konfiguracji „strefa możliwego porozumienia” (ZOPA) ulega całkowitej implozji.

Jak sobie wyobrażacie , żeby wynegocjować możliwość „częściowego istnienia”?! Każde ustępstwo interpretowane jest nie jako kompromis, lecz jako pierwszy krok do ontologicznej zagłady podmiotu.

Niestety w roku 2026 teoretyczny model znajduje swoje brutalne odzwierciedlenie podczas wojny w Ukrainie, która przez pryzmat badań Scotta Atrana nad „wartościami świętymi” (sacred values) staje się na ten moment konfliktem absolutnym.

Rosyjska retoryka, odmawiająca Ukraińcom odrębności narodowej, przekształciła spór polityczny w walkę o biologiczne oraz kulturowe przetrwanie. Jak dowodzi politolog Branislav Slantchev, w obliczu przeciwnika, który jawnie dąży do zmiany struktury demograficznej i wymazania tożsamości historycznej, opór staje się jedyną racjonalną strategią.

Nie wiem, czy bardziej na Was działa, że Rosjanie popełniają ludobójstwo w Ukrainie, że tworzą fałszywe narracje antyukraińskie w sieci, że porywają dzieci i wywożą w głąb Rosji na rusyfikację i szkolenie np. wojskowe, by mordowały rodziców. Starczy?

Warunki Putina są co do zasady stałe: Ukraina wraca do punktów sprzed 2014, granica NATO cofa się do Odry (!), a co do tego, co Polska dostała po IIWS a należy dorojan to się jeszcze zastanowią. Wojny imperialne, których doświadczamy to wojny tożsamościowe po pierwsze, bo bez tożsamości nie ma oporu. Kto ma nieść interes?

Podobne podejście widzimy podczas trwającego ludobójstwa na palestyńczykach. Tam też, ciągle za mało. Zawieszenie broni i wpuszczenie pomocy humanitarnej to puste słowa podczas “ostatecznego rozwiązania”. Wpuszczają ludzi do domów, żeby walić w nich bombami. Rozdają jedzenie i strzelają. Torpedują oznaczone pojazdy humanitarne. Sledzą i mordują dziennikarzy. Nawet nie mam siły o tym pisać, ale chcę żebyśmy wspólnie spojrzeli, że teorie naukowe dzieją się tu i teraz, a my się czasem zachowujemy jako społeczeństwo, jakbyśmy do tej szkoły chodzili, żeby w przyszłości dostać wypłatę, zrobić zakupy w Homla, ale nic nie brać do siebie z tej wiedzy o świecie.

Co się dzieje tam, dzieje się codziennie, u nas. Jak to, że żyłki a liściu przypominają Twoje własne żyły prawej dłoni.

Spójrzmy jeszcze raz: negocjacja więc, z podmiotem odmawiającym nam prawa do bytu (podmiotowości prawnej i moralnej) jest logicznie niemożliwa, ponieważ zgoda na warunki agresora oznacza dobrowolną akceptację własnego nieistnienia co jak może już słyszałxś w psychologii politycznej uznawane jest za akt samobójczy, nie taki wcale dyplomatyczny, tylko autoagresywny. I nie, nie jest to słynne odrąbywanie sobie kończyny, by uratować cokolwiek. Tak to nie działa.

Machina, polegająca na dążeniu do całkowitego zniszczenia, a nie tylko pokonania rywala, przeniknęła z geopolityki do sfery popkultury cyfrowej, czego jaskrawym przykładem są moje nieulubione gale typu freak fight.

Ludzie się biją w klatce za pieniądze, ale ile się dzieje wokół, boże drogi x2! Ale nie jest to dla mnie ani ciekawe perfo, ani coś bardziej moralnego od pracy w przemysłowym uboju zwierząt. To brudny hajs, bo bicie biciem, a kręcenie przemocy to już srogie piguły.

Socjologia internetu dostrzega powoli schematy, zauważa rytuał ostatecznego upokorzenia, który wykracza poza sportową rywalizację. Zycie to teatr, ale tu mówimy o „teatrze przemocy” i moim zdaniem głównym elementem nie jest sam werdykt sędziowski, lecz symboliczne unicestwienie przeciwnika, które odbywa się poprzez body shaming, ataki na cechy fizyczne, cyrkowe zestawienia typu osoby niskorosłe lub nowoczesne dziwadła z polskich hejterskich komentarzy.

Wyśmiewanie wagi, deformacji ciała, wyglądu pokonanego, kto kogo ruchał, kto jak wyglądał i tu już nie rozumiem. Całość tkwi w tym, żeby pośmiać się dziarsko z często już leżącego na deskach, bezbronnego i odartego z godności człowieka. No beka.

Pato mma pełni rolę publicznej egzekucji wizerunkowej. To współczesny odpowiednik damnatio memoriae; zwycięzca nie chce tylko wygrać, chce odebrać przegranemu prawo do szacunku społecznego, sprowadzając go do roli obiektu drwin, którego istnienie w przestrzeni publicznej staje się błędem.

Po której chcesz być stronie? Pewnie po tej, której warto. No to ja rozpiszę, a Ty poczywaj.

Podstawy teorii gier i klasyczne negocjacje zakładają, że istnieje ZOPA (Zone of Possible Agreement), ponieważ korzyść z kompromisu jest wyższa niż koszt walki.

W konflikcie o istnienie (Ukraina, przemoc domowa) ta logika zostaje odwrócona.

Definicje zmiennych:

• Ud – Użyteczność (korzyść) dla Obrońcy (Defendera).

• W – Wartość przetrwania/tożsamości (Value of survival).

• c – Koszt walki/wojny (Cost of war).

• p – Prawdopodobieństwo wygrania walki przez Obrońcę.

Dlaczego negocjacje działają w normalnych warunkach? Zazwyczaj Ud(Kompromis) > Ud(Walka). Opłaca się oddać trochę, żeby nie tracić zasobów na walkę.

Agresor stawia warunek: x = 1 (bierze wszystko, łącznie z bytem ofiary). Wtedy użyteczność z poddania się (kapitulacji/negocjacji) wynosi dla ofiary:

Ud(Kapitulacja) = 0

(lub wartość ujemna, oznaczająca śmierć/nieistnienie)

Natomiast użyteczność z podjęcia walki, nawet przy małych szansach i ogromnych kosztach, wynosi:

Ud(Walka) = p ∘ W − c

Dopóki istnieje chociaż minimalna szansa na przetrwanie (p > 0), a wartość życia/tożsamości (W) jest nadrzędna („święta”), zachodzi nierówność:

Ud(Walka) > Ud(Kapitulacja)

Oczekiwana wartość wypłaty z walki jest zawsze wyższa niż pewna wypłata z poddania się, która wynosi zero (lub mniej). Dlatego racjonalny gracz nie może negocjować.

W teorii gier najlepiej obrazują to drzewa decyzyjne (Game Trees) w formie ekstensywnej. Poniżej wizualizacja tego mechanizmu, pokazująca mam nadzieję wyraźnie gdzie jest ślepy zaułek negocjacji.

Widzimy tu, że ścieżka „Uległość” prowadzi prosto do wyniku tożsamego z najgorszą możliwą porażką (śmierć/nieistnienie). Jedyna ścieżka dająca szansę na dodatnią wypłatę („Przetrwanie”) wiedzie przez „Opór”. To graficzny dowód na brak Strefy Możliwego Porozumienia.

Przemoc kontrolująca to ta teoria tylko w relacjach

Fundamentem nowoczesnego rozumienia przemocy domowej, tak jak i ja ją rozumiem, jest koncepcja Przymusowej Kontroli / Przemocy Kontrolującej (Coercive Control), sformułowana przez prof. Evana Starka, socjologa i badacza sądowego. Stark argumentuje, że patrzenie na przemoc przez pryzmat „incydentów” (pobicie, wyzwisko) jest błędem poznawczym i prowadzi do eskalacji zachowań naruszających w tym do śmierci, po prostu.

Przemoc to nie jest zwykła seria wybuchów, bo się ktoś nie wyspał przy płaczącym dziecku, ale stan permanentny. “Prywatne więzienie”, w którym agresor przejmuje kontrolę nad czasem, przestrzenią i zasobami ofiary. Stark porównuje tę strategię do technik stosowanych wobec jeńców wojennych.

Celem nie jest zadawanie bólu fizycznego (to tylko narzędzie jak już) i wyciagnięcie tej jednej informacji jak na filmach, ale deprywacja sensoryczna i społeczna. Izolacja od przyjaciół, kontrola wydatków, mikrozarządzanie ubiorem czy dietą to wszystko służy jednemu celowi, a jest nim wygaszenie podmiotowości ofiary. Przemoc jest zamachem na prawa człowieka i wolność osobistą, a nie „konfliktem małżeńskim”. Z terrorystą, który trzyma zakładnika we własnym domu, nie prowadzi się terapii par.

Niestety, przemoc kontrolująca nie znajduje w polskim prawie odpowiedniego modelu prewencji. Nasze instytucje są niewydolne i często nie rozpoznają tego modelu skupiając się na pojedynczych zdarzeniach. Biorąc relacje jako przykład na korzyść sprawcy, zamiast jako na przesłankę, że to właśnie jest elementem na korzyść rozwijania zagrożenia.

Przemoc kontrolująca jest przestępstwem np. w Wielkiej Brytanii.

Agresor nie traci panowania nad sobą. Osoba reprezentująca cyklicznie zachowania przemocowe doskonale wie, co potrzebuje osiągnąć i być może wydaje się działa “chwilowo”, ale te chwile, podobnie jak uzależnienie są do siebie bardzo podobne i przychodzą falami.

Badania dowodzą, że w tym modelu negocjacje i wszelkiego rodzaju mediacje są niemożliwe, ponieważ agresor traktuje kompromis jako oznakę słabości i utratę władzy. Każda próba postawienia granicy przez ofiarę jest karana eskalacją przemocy (tzw. extinction burst w behawioryzmie). To poprostu niebezpieczne.

Trzeba robić swoje i tak jak mówią specjaliści: uciekaj z domu, przygotuj się, nie dyskutuj, po prostu uciekasz; bo podczas takiego odwetu w przypływie chwili 60% ofiar przemocy traci życie.

Sprawca będzie przekonywał, że liczą się rozmowy i przeprosiny

Na poziomie psychologicznym sprawcy stosują wyrafinowane techniki obronne. Prof. Jennifer Freyd z University of Oregon zidentyfikowała mechanizm DARVO i są to całkiem znane sytuacje, pomyśl:

• Deny (Zaprzecz): „To się nigdy nie wydarzyło”, „Zmyślasz”.

• Attack (Atakuj): „Jesteś wariatką/wariatem”, „To ty jesteś agresywna”.

• Reverse Victim and Offender (Odwróć role ofiary i sprawcy): Agresor stawia się w roli pokrzywdzonego, zmuszając ofiarę do przeprosin za to, że została skrzywdzona, a jemu było niemiło

To tutaj łączy się idealnie wątek „nieprzepraszania”. Kiedy ofiara przeprasza w ramach mechanizmu DARVO, legitymizuje rzeczywistość sprawcy. Wzmacnia jego narrację i osłabia własne poczucie rzeczywistości (zjawisko gaslightingu). O to mu chodzi.

Kolejne badania nad gaslightingiem pokazują, że długotrwała ekspozycja na podważanie percepcji prowadzi do dezintegracji „ja” ofiary przestaje ona ufać własnym zmysłom i pamięci, stając się całkowicie zależna od interpretacji agresora. Kontrola to dla niego nałóg i złamanie kogoś to forma realizacji samego siebie. Ty pójdziesz do terapeuty i na siłownie, zaczniesz czytać atmowe nawyki, a sprawca przemocy znajduje po dziewczynie, kolejną i jeszcze kochankę i traci miliony monet i czas, żeby każdej z nich robić przysłowiowe gówno z głowy. Dlaczego tak? To nielogiczne!

A nauka nie pozostawia złudzeń co do profilu psychologicznego sprawców. Często wykazują oni cechy tzw. Mrocznej Triady (Dark Triad), opisanej przez psychologów Delroya Paulhusa i Kevina Williamsa:

1. Narcyzm to uczucie wyższości, roszczeniowość, potrzeba podziwu.

2. Machiawelizm reprezentuje instrumentalna manipulacja ludźmi, cynizm, brak moralności.

3. Psychopatia to brak empatii, impulsywność, brak lęku przed konsekwencjami.

Musisz zrozumieć, że dla osoby o wysokim nasileniu tych cech, drugi człowiek jest obiektem, zasobem, a nie podmiotem. Z „przedmiotem” się nie negocjuje; przedmiot się posiada.

Empatia poznawcza (umiejętność rozpoznania, co czuje ofiara) u takich osób działa bez zarzutu i jest wykorzystywana do precyzyjnego zadawania bólu, natomiast empatia emocjonalna (współodczuwanie) jest wyłączona.

Wiele ofiar znając te fakty naukowe tłumaczy jednak sprawców, że przez ich deficyty nie wiedzą co czynią. Mają aspargera, autyzm, czy inne cuda, pili tydzień temu, albo się naćpali. Otóż wiedzą, gdyby było to społecznie akceptowalne nie trzeba by było DARVO i ucieczki przed policją. Nie trzeba by było Ciebie i tych narkotyków i kolegi prawnika z afteru. Tej pracy, znajomości i wizerunku faceta innego niż wszyscy.

I wtedy on mnie pyta, dlaczego ona go broni

Juz odpowiadam: zachowanie ofiar przemocy domowej (uległość, bronienie sprawcy) jest strategią przetrwania w warunkach terroru. To mechanizm adaptacyjny. Dlatego ja nie krytykuję mocno kobiet, osób, o których wiem, że doświadczyły naruszeń ale ich najlepszym przyjacielem musi być wycalloutowany gwałciciel. Sama tam byłam, kumam. Mam nadzieję, że Wam nie robi krzywdy.

Nie patrzę na działania ofiar sprawcy. Patrze uważnie na niego. Nie słucham tych tekstów, że tamta się puszczała, jest rasistką, nienawidzi koleżanki, kłamała, oszukała, nie oddała kasy. Patrzę jemu w oczy, słucham i kiedy patrzysz na takiego dokładnie widzisz wszystko. Chodzi o kontrolę i słynne “zniknięcie”.

Wracając jeszcze na chwilę do sytuacji zagrożenia życia, gdy ucieczka jest niemożliwa (lub tak postrzegana), psychika uruchamia reakcję „fawn” (przymilanie się), opisaną współcześnie przez terapeutę Pete’a Walkera jako czwartą reakcję na stres (obok walki, ucieczki i zamrożenia). Ofiara staje się hiper-empatyczna wobec sprawcy, próbując przewidzieć jego nastroje i zadowolić go, by uniknąć ataku. To taki biologiczny pancerzyk i niektóre ofiary mocno to internalizują. Nie widzą jasno rzeczywistości. Ja musze przyznać, że dlatego tak sobie o tym przypomniałam, bo gdy dłużej obcuję ze sprawcami przemocy włącza mi się większe zrozumienie jego niż jego ofiar, sama jestem ofiarą przemocy. Do reaktora musimy wszyscy, a przetrwanki szczególnie, wchodzić wyłącznie w odzieży ochronnej.

Jedyną naukowo uzasadnioną drogą do odzyskania zdrowia jest przerwanie cyklu przemocy kontrolującej, odrzucenie fałszywej winy narzuconej przez DARVO i fizyczne oraz psychiczne odseparowanie się od źródła zagrożenia. Tożsamość, którą próbowano zniszczyć, musi zostać odbudowana na nowo tym razem na warunkach dyktowanych wyłącznie przez ocalałego, a nie przez jego oprawcę.

Och, znów ta tożsamość

I last but not least. Nie mogę nie spojrzeć krytycznie spojrzeć na panującą w części środowisk lewicowych tendencję do deprecjonowania „polityki tożsamości” (identity politics), często traktowanej jako „temat zastępczy” odwracający uwagę od kwestii klasowych czy ekonomicznych. Takie podejście, uznające walkę o tożsamość za coś pośledniego, co można pominąć w imię poszukiwania szerszego konsensusu, jest w istocie dla mnie tym słynnym strategicznym błędem lewicy.

W starciu z radykalizującą się prawicą, która z tożsamości uczyniła swoją najpotężniejszą broń i fundamentalne paliwo polityczne, lewicowa rezygnacja z twardej obrony podmiotowości grup wykluczonych (LGBTQ+, mniejszości, kobiet) jest aktem jednostronnego rozbrojenia. Odpuszczając ten odcinek frontu, lewica traci „epę” witalną energię niezbędną do politycznego przetrwania i dobrowolnie wchodzi w rolę, którą w teorii gier określa się mianem gracza uległego. Potrzebujemy paliwa. Rakiety.

Prawica jest bezwzględnym oponentem, który nie szuka debaty, a dominacji i wymazania „obcych” wartości, uznanie własnej tożsamości za kwestię drugorzędną nie jest pragmatyzmem, lecz wstępem do kapitulacji. Bez silnej tożsamości nie ma podmiotu, a bez podmiotu nie ma kto stawiać oporu systemowej przemocy.

Mówię o przemocy celowo tak szeroko, bo funkcjonujemy w społeczeństwie sieciowym jako suma interakcji i zbiorowych doświadczeń; stanowią one kluczowy zasób poznawczy dla współczesnej wspólnoty. Wyzwanie polega na analitycznym przetworzeniu tych danych; pozwala to na racjonalną adaptację, by precyzyjnie zaparkować nabyte kompetencje w strukturach codziennego życia. Zgoda?

Hanna Maria Zagulska (ur. 1991) – aktywistka społeczna i pisarka, działająca na rzecz praw człowieka, społeczności LGBTQ+ oraz praw kobiet. Konsekwentnie praktykuje politykę osobistą tj.: publicznie dzieli się doświadczeniami własnej aborcji oraz procesu wychodzenia z uzależnienia, traktując te wyznania jako narzędzie destygmatyzacji i odzyskiwania sprawczości. W swojej działalności łączy teorię z praktyką, sprzeciwiając się systemowej przemocy i wykluczeniu, co czyni jej głos spójnym z tezami o konieczności obrony własnej tożsamości oraz granic.

Bibliografia

Książki:

1. Atran, S. (2010). Talking to the Enemy: Faith, Brotherhood, and the (Un)Making of Terrorists. HarperCollins.

2. Stark, E. (2007). Coercive Control: How Men Entrap Women in Personal Life. Oxford University Press.

3. Walker, P. (2013). Complex PTSD: From Surviving to Thriving. Azure Coyote Publishing.

Artykuły naukowe:

1. Fearon, J. D. (1995). Rationalist explanations for war. International Organization, 49(3), 379–414.

2. Goddard, S. E. (2006). Uncommon Ground: Indivisible Territory and the Politics of Legitimacy. International Organization, 60(1), 35–68.

3. Harsey, S., Zurbriggen, E. L., & Freyd, J. J. (2017). Perpetrator Responses to Victim Confrontation: DARVO and Victim Self-Blame. Journal of Aggression, Maltreatment & Trauma, 26(6), 644–663.

4. Johnson, M. P. (1995). Patriarchal Terrorism and Common Couple Violence: Two Forms of Violence against Women. Journal of Marriage and Family, 57(2), 283–294.

5. Paulhus, D. L., & Williams, K. M. (2002). The Dark Triad of personality: Narcissism, Machiavellianism, and psychopathy. Journal of Research in Personality, 36(6), 556–563.

6. Slantchev, B. L. (2003). The Power to Hurt: Costly Conflict with Completely Informed States. American Political Science Review, 97(1), 123–133.

7. Toft, M. D. (2003). Issue Indivisibility and Time Horizons as Rationalist Explanations for War. Security Studies, 12(4), 34–69.

Mam tyle lat, że widziałam to na własne oczy i widziałam w mediach. Można powiedzieć, że współcześni mężczyźni powinni przejść edukację, co robić z milionowymi zasięgami, bo seryjne wypisywanie do kobiet i dziewczyn jest stratą czasu, możliwym naruszeniem i zwykłą manipulacją. Na końcu któraś powie, że tej reszty nie traktował poważnie, padnie na kolana i pójdzie na terapię.
Pięknie takiego faceta w najnowszym albumie opisała Rosalía.

No i znów widzę, jak internetowe feministki (bez obrazy) jojczą, bo fajny kolega, bo nie ma dowodów, niech pokażą screeny, jak nie mają nic do ukrycia. No i się odpaliłam. Kochana, po pierwsze, żadna z tych osób z tym nie wyszła, on uprzedził konsekwencje, które go spotkają. Po drugie, screeny i argumenty pokazujemy wyłącznie w sądzie. Szczególnie jeśli wasz ex ma media, a wy co najwyżej wrzucacie memy. Szczególnie jeśli sprawa jest świeża i nie wiadomo, czy on nie przyjdzie za tydzień z prawnikiem z tekstem, że został fałszywie oskarżony, a jego stalkerki są w zmowie.

Dziś może się wydawać, że on nie jest do tego zdolny, ale nie możesz mieć pewności. Do tego żadna koleżanka dziennikarka z mediów, żadna felietonistka na zasięgach nie zaszkodzi tymże w imię szkalowania kolegi po mieczu. Musisz zrozumieć, jeśli chcesz wygrać, musisz się trzymać. Jeśli chcesz, by nikogo więcej nie skrzywdził, musisz się przygotować.

Do Ciebie mówię, Bohaterko

Kiedy znana influencerka feministyczna albo dziennikarka mówi ci, że „musisz pokazać dowody”, bo inaczej nikt ci nie uwierzy to po pierwsze mija się z prawdą, a po drugie może realnie zaszkodzić. Publikowanie dowodów przemocy w internecie nie jest żadnym obowiązkiem ofiary i bardzo często działa przeciwko niej. W praktyce prawnej takie materiały bywają później wykorzystywane w sądzie na niekorzyść osoby, która ich doświadczyła: do podważania jej wiarygodności, intencji albo do oskarżeń o naruszenie dóbr osobistych.

Nie chcesz iść do sądu? Nie szkodz, trzymaj ten materiał, bo nie wiesz jak będzie. Życzę, żeby się nie przydało, ale jeśli on Cię pozwie lub spotkacie się w sądzie rodzinnym musisz mieć dowody nieśmigane i najlepiej takie, o których istnieniu on nie jest uprzedzony.

Wiem, trudno wytrzymać. Wiem, myślisz, że ludzie jak zobaczą to uwierzą… Sprawy aktualne np. Epstein i Trump pokazuje, że nawet jak postawisz słonia w pokoju to powiedzą, że to przeciąg.

To nieprawda, że „bez screenów nie ma przemocy”. To nieprawda, że trzeba coś wystawić publicznie, żeby zasługiwać na wiarę. To narracja, która przesuwa odpowiedzialność z systemu i sprawców na osoby skrzywdzone i dokładnie dlatego jest szkodliwa, a dla ofiar może być niebezpieczna. Wpływa na ścieżkę sądową i może prowadzić nawet do skazania osoby, która wyłącznie chciała się bronić.

Jeżeli ktoś naciska, żebyś publikowała dowody, ujawniała wizerunek, prywatne wiadomości albo szczegóły relacji, to nie działa w twoim interesie. Dowody powinny trafiać do prawnika, do akt sprawy, do sąd, a nie na Instagram czy do opinii publicznej. Ich „przeżucie” w internecie może tylko utrudnić później ochronę prawną.

I jeszcze jedno: ofiara i Ty, przetrwanka, nie ma obowiązku niczego udowadniać publicznie. Może powiedzieć tylko tyle, ile chce. Może w ogóle nie opowiadać szczegółów. Może nie pokazywać niczego. To nadal jest wystarczające.

Możesz mówić i mimo tego czego oczekują ludzie i tak nie przychylni niczego udowadniać.

Narracja, w której kobiety muszą „udowadniać swoją krzywdę”, żeby zasłużyć na wiarę, jest głęboko patriarchalna i to nawet jeśli powtarzają ją osoby nazywające się feministkami. To logika rynku i spektaklu: pokaż, sprzedaj, udowodnij, wystaw się.

Co mogą zrobić z Twoją prawdą?

Materiały wrzucone do internetu (screeny, nagrania, wiadomości)mogą zostać użyte przez drugą stronę do podważania wiarygodności, intencji albo „motywacji” osoby pokrzywdzonej. Mogą też zostać uznane za element eskalacji konfliktu albo naruszenie dóbr osobistych. Dlatego prawnicy i prawniczki bardzo często mówią wprost: dopóki sprawa nie jest zabezpieczona procesowo, lepiej nie publikować dowodów publicznie. A sędzia nie będzie słuchał, że ludzie pisali, żebyś pokazała dowody, a pózniej mówili że słabe i wiecej.

Nawet wtedy, gdy ofiara posiada bardzo szczegółowe, mocne dowody, i tak bardzo często nie jest jej w pełni uwierzone. Internet to wielki skomplikowany ul umysłów i kontesów. To nie jest tak, że ktoś napisze do Ciebie, że jesteś “kurwą” i wszyscy uwierzą że chciał Cię obrazić i nie szanuje kobiet. Pomyślą (wiesz mi), że się zgodziłaś i tak sobie z nim grałaś. Wokół tych dowodów toczą się miesiącami publiczne debaty, analizy, interpretacje, podważanie tonu, kontekstu, intencji. Dla wielu osób, które doświadczyły przemocy, takie internetowe „śledztwo tłumu” jest po prostu nie do udźwignięcia psychicznie. To wtórna wiktymizacja, utrata wizerunku i realne ciągniecie nago przez plac pełen gwożdzi. Nie każdy ma zasoby, żeby przejść przez medialny lincz, komentarze, insynuacje i presję tłumaczenia się z własnej krzywdy. Musisz być gotowa odpowiednio prezentować się w sądzie, musisz utrzymywać swoje stanowisko to wszystko Cię może osłabić. Możesz zwątpić, a jemu - każdemu tylko na tym zależy żebyś pekła.

I naprawdę nie mogę pojąć, jak to możliwe, że część osób określających się jako feministki mówi dziś innym kobietom: publikujcie screeny, pokazujcie twarze, wychodźcie z historiami, bo inaczej wam nie uwierzymy. Jak do tego doszło? Dlaczego stoicie po stronie logiki patriarchalno-kapitalistycznej, w której człowiek staje się produktem, a jego krzywda musi być „dobrze zaprezentowana”, odpowiednio opakowana i wystawiona na widok publiczny, żeby została uznana za wiarygodną?

Jeżeli ktoś decyduje się powiedzieć jedynie, że został naruszony -i nic więcej- to naprawdę nie mamy prawa ciągnąć go za język, domagać się nazwisk, szczegółów ani publicznych oskarżeń. Nie mamy prawa żądać, by ofiara „udowodniła”, że została nazwana „suką” czy „kurwą”, ani rozstrzygać w internecie, czy to już przemoc, czy jeszcze nie. Do tego sprowadza się dziś ta dyskusja, do groteskowego sądzenia cudzych granic przez tłum. Co to ma być?!

Bohaterko, przetrwanko osoby, które znają się na tym umieją rozpoznać przemoc bez obdukcji. Wierz mi.

Wystarczy, że mężczyzna coś zawali, a natychmiast pojawia się chór: „niech kobiety udowodnią, że zawalił”. To jest dokładnie ten mechanizm, który znamy od lat.

Ten konkretny influencer sam przyznał, że ma problem, że nie traktował tych kobiet poważnie, że potrzebuje terapii. Opisał swoje zachowania jako coś, co wymaga leczenia. To bardzo często język używany przy nałogowych sposobach regulowania emocji również poprzez seksualność, uwagę, kontakt, władzę symboliczną. Widziałam to wielokrotnie: mężczyźni, którzy całe dnie spędzają w sieci nie po to, by tworzyć czy pracować, ale by wykorzystywać swoją widzialność do wchodzenia w relacje z kobietami. Pisanie, lajkowanie, zaczepianie, testowanie granic. To jest realny wzorzec. I tak jest to destrukcyjne także dla nich, jak każde uzależnienie.

Wyobraźcie sobie dorosłego człowieka, który deklaruje walkę o wielkie idee, a w praktyce sprowadza swoją aktywność do pisania kobietom, że chce mu się „ruchać”. To nie jest poważne. Po prostu głupie i żałosne. A juz nosi mnie ilu z nich sprawia, że jest i niebezpieczne.

Publikacja dowodów zanim trafią do sądu, zwłaszcza w sposób publiczny, może:

• utrudnić zachowanie nienaruszonego łańcucha dowodowego,

• skomplikować ocenę autentyczności,

• być wykorzystana przez obrońcę przeciw stronie powodowej (np. insynuować manipulacje),

• doprowadzić do publicznych debat, które odciągają uwagę od meritum sprawy lub powodują wypaczenie obrazu zdarzeń.

Jeśli potrzebujesz wsparcia zadzwoń na bezpłatną, anonimową infolinię 116 123

Hanna Maria Zagulska — pisarka i autorka esei publikowanych na Substacku HMZ / ukryty porządek. Zajmuje się analizą przemocy, władzy i odpowiedzialności w kulturze oraz tym, jak media i język wpływają na sposób mówienia o doświadczeniu krzywdy. Pisze z perspektywy feministycznej, krytycznej wobec kapitalizacji traumy i spektakularizacji przemocy. W przeszłości była zaangażowana w działalność polityczną po stronie polskiej lewicy. Od 2021 roku jest osobą zdrowiejącą z uzależnienia. Autorka książki Odwaga oraz tekstów publikowanych m.in. w „Odrze” i „Elewatorze”.

Epstein nie pojawił się nagle ani przypadkiem. Ile razy trzeba powtarzać banały; każde dziecko wie, że przez lata zachowania naruszające normy były normalizowane, ponieważ przynosiły zyski, zapewniały dostęp do wpływów i nie spotykały się z realnymi konsekwencjami. Seks bywa narzędziem władzy, a w obiegu społecznym funkcjonuje przekonanie, że liczą się wyłącznie władza, pieniądze oraz dostęp do ciał innych osób.

Równolegle do emancypacji kobiet oraz zmian społecznych pojawiły się nowe formy komunikacji między osobami pokrzywdzonymi; zaczęły powstawać sieci wsparcia i wspólnoty doświadczeń. Mimo tego przez długie lata instytucje pozostawały bierne. Dopiero fala publicznego oburzenia, nazwana #metoo, wymusiła reakcję; reakcję ograniczoną i symboliczną, skoncentrowaną na jednym sprawcy, zamiast na całym systemie przyzwolenia.

Epstein był przez lata akceptowany, ponieważ posiadał majątek oraz rozległe kontakty. Warto przypomnieć, że jego kariera rozpoczęła się od pracy nauczyciela bez formalnych kwalifikacji. Nie był jednostką wyjątkową ani niezbędną. Do więzienia po #metoo trafił on oraz jego partnerka; reszta środowiska zachowała pozycje, wpływy i reputację. Dziś Epstein nie żyje, a struktury, które umożliwiły jego działania, w dużej mierze trwają.

Jak doszło do powstania tego konkretnego układu? Uczył dzieci zamożnych rodzin, jeszcze zanim pojawiłam się na świecie; stopniowo gromadził kontakty, rekomendacje i zależności. Stał się pośrednikiem, organizował przedsięwzięcia, doradzał przy wyjazdach, wskazywał miejsca i ludzi, z którymi warto było się pokazać. W tym układzie nie chodziło o przyjaźń, lecz o dostęp, lojalność i milczenie.

Właśnie dlatego warto przyjrzeć się nie pojedynczej postaci, lecz sieci zależności, interesów i milczenia; bez jej analizy żadna kolejna „afera” nie zmieni reguł gry.

System, który wszyscy rozpoznają i którego nikt nie zatrzymuje

Władza to opium, daje bezkarność i możliwość decydowania o czyimś życiu. Jednym z jej patologicznych przejawów jest seksualne eksploatowanie innych i robienie sobie z tego domowej, normalnej atmosfery. Wkręcanie w proceder kolejnych osób. Robienie z uczestnictwa w tym pewnego rodzaju rytuału przejścia, a niekiedy właśnie przez to zbierania kwitów; jest dobrze opisanym systemem zachowań.

Można powiedzieć, że w obiegu społecznym funkcjonuje powszechna wiedza o demoralizacji elit; mówi się o „zepsutych celebrytach” i „bogaczach bez zasad”. Taki język paradoksalnie uspokaja sumienia. Skoro deprawacja wydaje się nieodłączną cechą władzy, reakcja przestaje być konieczna. Posiadanie wiedzy zostaje odarte z odpowiedzialności. Tak działa systemowe zaprzeczenie; widzimy i jednocześnie nie reagujemy.

Podobne przestrzenie istnieją także w Polsce. Zamknięte bale, prywatne imprezy dla wąskiej grupy osób rozpoznawalnych, obecność bardzo młodych kobiet, darmowy alkohol, narkotyki, brak realnej kontroli. Normalizacja zaczyna się jednak znacznie wcześniej i niżej; w codziennych praktykach barowych, w promocjach typu open bar dla kobiet do określonej godziny. Rozwiązania przedstawia się jako niewinną zabawę, choć opierają się na tym samym schemacie; alkohol jako narzędzie obniżania granic i uprzedmiotowienia. Sama z takich ofert korzystałam, nie traktując ich jako elementu szerszego systemu.

System nagradza przekraczanie granic, a jednocześnie rozprasza odpowiedzialność, przenosząc ją na „klimat”, „zabawę” lub „kulturę branżową”. W takich ramach władza nie tylko zyskuje przyzwolenie, lecz także stopniowo przestaje podlegać korekcie; im wyżej ktoś się znajduje, tym rzadziej spotyka się z oporem, sprzeciwem czy konsekwencją. To właśnie w tym miejscu praktyka społeczna zaczyna spotykać się z biologią, naturą i mam nadzieję, że właśnie prawica teraz łapie ten haczyk uwagi.

Władza uszkadza mózg, a system jest zaprojektowany tak, by chronić predatorów na szczycie. Badania Keltnera (trwające 20 lat) wykazały, że zdobywanie władzy dosłownie zmienia chemię mózgu. Ludzie u władzy tracą zdolność do „odzwierciedlania” (mirroring) czyli neurobiologicznej podstawy empatii. Przestają czytać emocje innych, przestają widzieć w nich podmioty. 1 Empatia to nie są poglądy przypominam, czy bardziej Oze czy atom. Empatia to jeden z mechanizmów zabezpieczających w relacjach społeczny. Zdrowy człowiek nie ma jej ani za dużo, ani za mało.

Traktowanie ludzi jak seksualne zabawki lub zasoby nie stanowi „błędu systemu” w przypadku osób posiadających władzę, rozpoznawalność oraz kapitał. Jest efektem ubocznym mechanizmu, który osłabia hamulce moralne oraz poczucie ryzyka; w psychologii opisuje się go jako odhamowanie (disinhibition). Zanika lęk przed konsekwencjami, ponieważ realna kontrola przestaje działać.

Kto miałby zatrzymać milionera, skoro uczestniczy w tworzeniu prawa albo ma wpływ na jego interpretację? Kto miałby pociągnąć do odpowiedzialności celebrytę, skoro dysponuje pieniędzmi, siecią znajomości oraz zasięgami zdolnymi kształtować narrację? W takich warunkach bezkarność jest jasna; staje się stanem trwałym, wzmacnianym przez otoczenie oraz brak sprzeciwu. Czasem, gdy czytam artykuły krytykujące call out mam wrażenie, że ich autorzy_rki nie wiedzą do której bramki właśnie strzelają.

Nieuchronność kary nad jej surowością

W nauce prawa karnego oraz kryminologii paradygmat certainty over severity opiera się na założeniu, że funkcja odstraszająca kary (prewencja ogólna) jest skorelowana nie z drastycznością sankcji, lecz z prawdopodobieństwem jej wymierzenia. Podejście to odchodzi od retrybutywizmu (kary jako odpłaty) na rzecz utylitaryzmu (kary jako narzędzia sterowania zachowaniami społecznymi).

Jakkolwiek korzenie humanizacji prawa karnego sięgają XVI wieku, to kodyfikacja omawianej zasady nastąpiła w roku 1764, wraz z publikacją dzieła Cesarego Beccarii pt. „O przestępstwach i karach” (Dei delitti e delle pene).

Beccaria, a za nim Jeremy Bentham (twórca utylitaryzmu), sformułowali tezę, która zrewolucjonizowała ówczesny wymiar sprawiedliwości:

“Nie surowość kary, lecz jej nieuchronność jest tym, co powstrzymuje od przestępstwa. [...] Najmniejsze nawet zło, jeśli jest pewne, zawsze bardziej porusza duszę niż wizja wielkiego zła, które jest jednak niepewne i oddalone.”

Zwracam uwagę na psychologiczny mechanizm asocjacji. Aby kara była skuteczna, w umyśle potencjalnego sprawcy musi powstać nierozerwalny związek przyczynowo-skutkowy między czynem zabronionym a dolegliwością karną. Jeśli związek ten jest zaburzony przez nadzieję na bezkarność, nawet drakońska surowość sankcji traci swoją moc odstraszającą.

Współczesna nauka o prawie karnym tłumaczy wyższość nieuchronności nad surowością poprzez pryzmat ekonomicznej analizy prawa i teorii racjonalnego wyboru. Zakłada ona, że sprawca działa jako homo oeconomicus – jednostka racjonalna, dokonująca kalkulacji zysków i strat (rachunek hedonistyczny).

Wzór decyzyjny sprawcy można opisać jako relację:

Gdzie:

• U – użyteczność (zysk) z przestępstwa,

• P – prawdopodobieństwo wykrycia i ukarania (nieuchronność),

• S – surowość kary.

Z badań kryminologicznych wynika, że parametr P (nieuchronność) ma znacznie wyższą elastyczność niż parametr S (surowość). Zwiększanie surowości kary przy niskiej wykrywalności (niskim P) jest nieefektywne, ponieważ sprawca „dyskontuje” przyszłą, niepewną karę, uznając ryzyko za akceptowalne.

W doktrynie nieuchronność jest ściśle sprzężona z szybkością postępowania (celeritas). Jest to trzeci, obok pewności i surowości, element prewencji.

Upływ czasu zaciera w świadomości społecznej (oraz w świadomości sprawcy) związek między winą a karą. Kara wymierzona po wielu latach od czynu traci charakter sprawiedliwej reakcji, stając się w odbiorze społecznym niezrozumiałym aktem przemocy państwa, co niweczy jej cele wychowawcze i prewencyjne.

Zejdźmy do nas. Na ziemię; być może popularność true crime ułatwi połączenie tego wątku z codziennym doświadczeniem odbiorców. Rozbudowana sieć autostrad międzystanowych oraz ogromne obszary parków narodowych uchodzą za symbol amerykańskiej mobilności i wolności przemieszczania się. Ten sam układ przestrzenny tworzy jednak warunki sprzyjające sprawcom przemocy seryjnej. FBI, w ramach programu Highway Serial Killings Initiative prowadzonego od 2004 roku, wskazuje, że anonimowość podróży oraz łatwość przekraczania granic jurysdykcyjnych umożliwiają działanie osobom określanym jako „mobilni sprawcy” (termin Erica Hickeya). Przestrzeń bez ciągłej kontroli zaczyna funkcjonować jak obszar pozbawiony realnego nadzoru.

Systemowe przyzwolenie na przemoc wzmacnia zjawisko nazwane przez Stevena Eggera „ślepotą powiązań” (linkage blindness). Fragmentacja amerykańskiego systemu ścigania powoduje, że organy działające w jednym stanie nie rozpoznają wzorców przestępstw popełnianych setki kilometrów dalej. Dane istnieją, lecz nie składają się w całość; odpowiedzialność rozprasza się pomiędzy instytucjami.

Skrajnym przykładem tej patologii pozostaje tak zwana „Strefa Śmierci” w Parku Yellowstone, opisana przez profesora Briana Kalta. W niezamieszkanym fragmencie parku występuje luka konstytucyjna, która w teorii uniemożliwia skuteczne skazanie za zabójstwo. Nikt dotąd nie wykorzystał tej możliwości; sam fakt jej istnienia pokazuje jednak, jak silne bywa poczucie bezkarności tam, gdzie brakuje świadków, zainteresowania oraz sprawnej procedury.

W takim porządku społecznym, opartym na kapitale, hierarchii i uprzedmiotowieniu ciała, mobilność wzmacnia pozycję sprawców. Mogą działać, wykorzystywać zależności i znikać z pola widzenia instytucji. Osoby zamożne i rozpoznawalne osiągają podobny efekt inną drogą; poprzez sieci wpływów, relacje towarzyskie oraz kontrolę narracji. Czy różnica dotyczy więc skali, czy wyłącznie narzędzi? Czy mechanizm odpowiedzialności rzeczywiście działa tam, gdzie władza spotyka się z brakiem realnej kontroli?

Lewica z prawicą rozmawiają o gwałcie

Pamiętacie, jak w pierwszej kampanii Trumpa jego komitet (z nim samym na czele) wyzywał Clintonów od gwałcicieli?

Kampanie wyborcze w Stanach Zjednoczonych od lat stanowią punkt odniesienia dla politycznego marketingu na całym świecie; tym bardziej warto przypomnieć moment, w którym Clinton został publicznie nazywany gwałcicielem, a jego żona sutenerką. Przemoc seksualna stała się wówczas narzędziem walki politycznej roku 2016.

Trauma osób pokrzywdzonych bywa w takich sytuacjach redukowana do roli widowiska, towaru. Konwencja Republikanów w Cleveland w 2016 roku pozostaje dla mnie przykładem granicznym; przywołuję ją zawsze, gdy pojawia się pytanie, czy należy używać wprost słowa „gwałt” i czy wolno mówić o przemocy seksualnej publicznie. Odpowiedź została wtedy udzielona bez wahania.

Roger Stone, wieloletni doradca Donalda Trumpa oraz polityczny „hitman”, uczynił z tej przemocy element kampanijnego jarmarku. W czasie konwencji sprzedawał koszulki z wizerunkiem Billa Clintona, zaprojektowane jako parodia słynnego plakatu Baracka Obamy „HOPE”. Zamiast hasła „Nadzieja” pod twarzą byłego prezydenta widniał wielki, pogrubiony napis „RAPE” (gwałt).

Stone, brylując w towarzystwie Alexa Jonesa (twórcy InfoWars), z uśmiechem na ustach przekonywał media, że to wyraz solidarności z kobietami oskarżającymi Clintona – Juanitą Broaddrick, Kathleen Willey i Paulą Jones.

Przemoc seksualna została sprowadzona nie pierwszy raz do roli mema, nadruku na bawełnie, narzędzia do trollingowania przeciwników politycznych. Widzę to również w Polsce, jak mi niektóre lewicowe czy prawicowe influencerskie cudaki tłumaczą, że tylko tak można zaangażować odbiorców. Ja nie chcę zaangażowania ja chcę uznania, że krzywda się stała i należy się zadośćuczynienie.

Gwałt to kolejna rzecz do kupienia, którą można sprzedać zwolennikom Trumpa jako „zabawny” sposób na dokopanie Demokratom. Stone chwalił się nawet, że koszulki to „świetny towar” i sprzedają się na pniu.

Ten mechanizm nie jest obcy także w Polsce. Gdy pojawia się realne żądanie reform, rozliczeń oraz odpowiedzialności instytucji Kościoła za przemoc wobec dzieci, przestrzeń publiczna bardzo szybko wypełniają memy. Papież, gwałcenie dzieci, ironia i szyderstwo zaczynają grać pierwsze skrzypce. Ciężar rozmowy przesuwa się z systemowych zaniedbań na dowcip, z krzywdy na rozrywkę. Przemoc ponownie zostaje odarta z kontekstu i zamieniona w obiegowy znak kultury internetowej; coś, co można udostępnić, skomentować i natychmiast porzucić, bez konieczności mierzenia się z odpowiedzialnością.

Były znaki

Władza połączona z kapitałem oraz skłonnościami antyspołecznymi, wzmocniona alkoholem i substancjami, prowadzi do jednego skutku; przemocy przedstawianej jako rozrywka i element stylu życia. W tym kontekście raz Trump sięga po retorykę konserwatywną, innym razem korzysta z przyzwolenia na transgresję, zależnie od politycznej potrzeby chwili.

Stąd również paradoks, w którym konserwatywni mężczyźni wydają równowartość rocznych alimentów na treści w serwisach typu OnlyFans. Deklaracje moralne funkcjonują równolegle do praktyk opartych na uprzedmiotowieniu; sprzeczność nie wymaga wyjaśnienia, dopóki system zapewnia bezkarność.

Dlatego osoby takie jak ja, przetrwanki przemocy, są systematycznie uciszane, ośmieszane i wypychane z debaty publicznej. Jako osoby, które przetrwały przemoc, nie tylko ją ujawniamy, lecz także domagamy się innego sposobu życia. Żądamy odmiennej przestrzeni publicznej, innych reguł oraz odpowiedzialnych ludzi u władzy. To żądanie nie wynika z radykalizmu; opiera się na powszechnym rozumieniu granic, odpowiedzialności i różnicy między krzywdą a dobrem. Częściej mamy milczeń, dla dobra sprawy zachowywać się skromnie i broń boże “nie poruszać tego tematu”. Ofiary mówiące, edukujace o przemocy jako elemencie systemu są przerażające. Ja sama nie lubię, mam opory, przed słuchaniem przetrwanek. Mówię o tych odruchach celowo.

Element gry politycznej

Demokraci2 wypuszczają te zdjęcia teraz, żeby „nacisnąć” na Trumpa. Prostacki ruch, ale może zadziała. Wielkie może. Gdzie była ta determinacja, gdy trzeba było ścigać sprawców dekady temu? Ofiary są tu używane jako pałka w walce o stołki, a nie jako podmiot, któremu należy się zadośćuczynienie i systemowa zmiana.

Dlaczego w dyskursie publicznym wciąż skupiamy się na tym, który polityk „bardziej” kolegował się z Epsteinem, zamiast zapytać, jak to możliwe, że cała struktura globalnego kapitalizmu pozwalała na funkcjonowanie siatki handlu ludźmi przez dekady na oczach elit, które tak głośno i medialnie mają nas maluczkich edukować i chronić? Ich sukcesy są nam i naszym dzieciom prezentowane jako wzór zachowań.

Co mówi o naszej kulturze fakt, że twarze kobiet na zdjęciach z prezydentem muszą być zamazane dla ich bezpieczeństwa, podczas gdy twarze mężczyzn oskarżanych o współudział w systemowej przemocy wciąż zdobią pierwsze strony gazet i sale posiedzeń? Nad ich zachowaniem w ten czy inny sposób toczy się dyskusja, podczas gdy temat recepcji doświadczeń przemocy pozostaje wyłącznie zajęciem edukatorów i specjalistycznych organizacji.

Czy publikacja tych zdjęć przez polityków służy realnemu wymierzeniu sprawiedliwości i zadośćuczynieniu ofiarom, czy jest tylko kolejnym aktem utowarowienia ich cierpienia w walce o słupki poparcia?

Ofiary wybierane selektywnie. Polityka empatii na pokaz

Warto pamiętać, że Virginia Giuffre, jedna z najbardziej rozpoznawalnych osób związanych z ruchem #metoo, wierzyła Donaldowi Trumpowi i oddała na niego głos. Zmarła w tym roku w okolicznościach budzących poważne wątpliwości. Najpierw pojawiły się informacje o potrąceniu przez samochód; przekazy były sprzeczne, choć widziałam jej własne wpisy publikowane krótko po tych wydarzeniach oraz relacje z dni bezpośrednio przed nimi i po nich. Następnie ogłoszono, że popełniła samobójstwo. Była kolejną osobą publicznie świadczącą o przemocy, która odebrała sobie życie.

Historia Virginii odsłania schemat, który rozpoznaję również w Polsce. Część ofiar oraz sam system publicznego „rozliczania” wybiera, kogo wolno wskazać palcem. Uwaga skupia się na nazwiskach wcześniej uznanych za bezpieczne cele, zamiast na powtarzalnych zachowaniach i mechanizmach, które umożliwiają przemoc. Przetrwanki często wierzą w deklaracje wsparcia składane przez osoby wpływowe, nawet wtedy, gdy te same osoby wcześniej stały po stronie sprawców. Taka wiara nie wynika z naiwności; jest skutkiem doświadczenia przemocy i głębokiej potrzeby ochrony.

Ten sam wzór widoczny jest w relacjach osób doświadczających przemocy kontrolującej. Pojawia się figura „nawróconego narcyza”, który deklaruje zmianę, skruchę i nowe wartości. Relacja zostaje odtworzona, a struktura zagrożenia pozostaje nienaruszona; ryzyko krzywdy trwa, mimo zmienionych słów i gestów.

Donald Trump jest osobą skazaną za przemoc seksualną, publicznie seksualizującą własną córkę, znaną z obraźliwych komentarzy wobec dziennikarek. Czy naprawdę zbiorowo oczekujemy, że ktoś z takim dorobkiem moralnym będzie rozliczał oligarchów handlujących dziewczynkami? To pytanie dotyczy nie tylko jednostki, lecz także społecznej skłonności do zawieszania krytycznego myślenia w imię politycznej użyteczności.

Podobny mechanizm widzieliśmy wcześniej także w Polsce. Gdy pojawiała się potrzeba, niektórzy mężczyźni chętnie ustawiali się w roli obrońców młodych kobiet, dziś już dorosłych, które doświadczyły przemocy, chcąc jedynie poznać wpływowe osoby ze świata kultury czy mediów. Pozowano z nimi do zdjęć, budowano wizerunek sprawiedliwości i wrażliwości. System pozostał nienaruszony; zmieniały się wyłącznie twarze stojące przed kamerą.

Dowodów zawsze za mało

Jak głęboka musi być zgnilizna świata, który akceptujemy milczeniem, skoro nawet po ujawnieniu setek dowodów jedyną konsekwencją dla większości tych mężczyzn pozostaje „wizerunkowy dyskomfort”, a nie realna kara pozbawienia wolności?

Co właściwie zmienia fakt istnienia zdjęć i nagrań, których tak wielu domaga się od osób pokrzywdzonych? Po latach własnej pracy i terapii widzę jasno, że w krzywdę nie wierzą przede wszystkim ci, którzy nawet na dowody reagują koniunkturalnie; skoro „teraz widać, że nikt go nie lubi”, wypada zmienić zdanie. Ten sam mechanizm działa w relacjach prywatnych. Gdy przyjaciółka mówi, że jest jej bardzo źle, zamiast zapytać, jak można pomóc, oczekuje się od niej uzasadnienia i dowodu.

Nie ukrywam emocji; ta sytuacja mnie złości i wyczerpuje. Nie potrzebuję kolejnych fotografii ani opisów przemocy, aby uznać, że ludziom wyrządzono krzywdę. Wiem też, że bez społecznego nacisku nic się nie wydarzy. Uwierzyłam osobom mówiącym w ramach #metoo na słowo. Zaufanie do relacji ofiar nie wymaga materiału dowodowego; wymaga uważności na kontekst, historię oraz powtarzalność doświadczeń.

Nie wierzę w całkowitą przemianę systemu. Chcę jednak mówić głośno o tych historiach oraz wykorzystywać własny czas i zasoby do konsekwentnego nacisku. Zmiana bywa powolna; bywa też wynikiem długotrwałego, zbiorowego wysiłku.

Zdjęcia Epsteina pochodzą prosto z dropboxa The Committee on Oversight and Government Reform: https://www.dropbox.com/scl/fo/fq3vn18ltfd83re8ggtle/AHYB3CbERvyT38o_vHllVx4?rlkey=tz5pq4zr9i6nofkpi2g7l5vne&e=2&st=z46l8nor&dl=0