Dissociatie is voor veel mensen een onbekend begrip, terwijl het een belangrijke rol kan spelen bij traumagerelateerde klachten. Mensen kunnen zich tijdelijk losgekoppeld voelen van hun gedachten, gevoelens, lichaam of omgeving. Omdat dissociatie meestal onzichtbaar is, wordt het regelmatig niet herkend of ten onrechte toegeschreven aan andere psychische stoornissen. Dissociatie is geen zeldzaam verschijnsel, maar wordt nog vaak gemist. Meer aandacht voor dissociatieve symptomen kan bijdragen aan een betere diagnostiek en behandeling van traumagerelateerde klachten. Lees ook: dissociatieve stoornissen.

Onvoorspelbaarheid vergroot risico op psychische problemen

Dat ingrijpende jeugdervaringen (ACE’s) de kans op psychische problemen vergroten, is al langer bekend. Nieuw onderzoek laat zien dat ook een onvoorspelbare leefomgeving een belangrijke risicofactor is. De onderzoekers onderzochten bijna 30.000 kinderen met twee screeningsinstrumenten. De combinatie van beide vragenlijsten voorspelde psychische problemen beter dan de ACE-screening alleen. De studie onderstreept dat niet alleen de vraag wat een kind heeft meegemaakt belangrijk is, maar ook hoe voorspelbaar en veilig de omgeving was waarin het opgroeide.

Zijn herinneringen aan jeugdtrauma betrouwbaar?

Jarenlang werd aangenomen dat volwassenen hun traumatische jeugdervaringen onbetrouwbaar zouden herinneren. Een nieuwe meta-analyse in Nature Mental Health, gebaseerd op 49 longitudinale onderzoeken en ruim 38.000 deelnemers, laat echter zien dat retrospectieve zelfrapportages opvallend stabiel zijn. Dat heeft belangrijke gevolgen voor onderzoek, diagnostiek en de manier waarop we traumatische ervaringen interpreteren. Lees meer

Trauma en de overgang

Vrouwen met een voorgeschiedenis van mishandeling, seksueel geweld of andere traumatische ervaringen lijken vaker ernstige overgangsklachten te hebben. Een review in Maturitas beschrijft verbanden met meer opvliegers, slaapproblemen, angst, depressieve klachten, seksuele problemen en mogelijk zelfs een eerdere menopauze. De auteurs benadrukken dat het vooral gaat om observationeel onderzoek: er is een duidelijk verband, maar een oorzakelijk effect is nog niet bewezen. Lees meer over stress, hormonen en trauma.

Wanneer ADHD-medicatie voor alles wordt gebruikt

Een artikel in The Jerusalem Post bespreekt de sterke toename van ADHD-medicatie in Israël en stelt een belangrijke vraag: wat gebeurt er wanneer stimulantia niet meer alleen worden gebruikt voor ADHD-klachten, maar ook om vermoeidheid, onzekerheid, prestatiedruk of somberheid te reguleren? Het risico ontstaat vooral wanneer medicatie een bredere emotionele functie krijgt: beter presteren, langer doorgaan, gevoelens dempen of zelfvertrouwen versterken. Dan verschuift het gebruik van behandeling naar copingmiddel, met risico op afhankelijkheid en hogere dosering.

ADHD en autisme: minder aparte hokjes dan gedacht?

Een tweelingstudie onder meer dan 10.000 kinderen laat zien dat ADHD-kenmerken, autistische kenmerken en leer- en taalproblemen vaak samen voorkomen binnen één spectrum. De onderzoekers spreken van een neurodevelopmental spectrum: geen vervanging van bestaande diagnoses, maar wel een manier om beter te begrijpen waarom deze problemen vaak overlappen. Dat is klinisch relevant. Wanneer een kind of volwassene eenmaal het label ADHD of autisme krijgt, bestaat het risico dat andere ontwikkelingsproblemen onvoldoende worden onderzocht. De studie pleit daarom voor een bredere blik: niet alleen kijken naar één diagnose, maar naar het hele profiel.

Nieuwe richtlijn FNS: andere kijk op aanhoudende lichamelijke klachten

De richtlijn voor somatisch-symptoomstoornis en functioneel-neurologisch-symptoomstoornis is volledig herzien. De nieuwe richtlijn legt de nadruk op een biopsychosociale benadering. Dat betekent dat niet langer de vraag centraal staat of lichamelijke klachten wel of niet medisch verklaard kunnen worden, maar hoe biologische, psychologische en sociale factoren samen bijdragen aan het ontstaan en in stand houden van klachten. De diagnose wordt niet langer gesteld door eerst alle andere aandoeningen uit te sluiten, maar op basis van positieve neurologische kenmerken die passen bij de aandoening.

Verslavingszorg bij kleinere instellingen vaak onvoldoende

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd concludeert dat veel kleine en middelgrote verslavingszorginstellingen niet voldoen aan belangrijke kwaliteitsnormen. Behandelingen sluiten vaak onvoldoende aan bij erkende richtlijnen, zijn te beperkt van opzet of missen een goede overdracht tussen detox, behandeling en nazorg. Ook is er regelmatig te weinig aandacht voor bijkomende psychische problematiek, terwijl die juist een belangrijke rol kan spelen bij het ontstaan en voortbestaan van verslaving. Verder signaleert de inspectie tekortkomingen in samenwerking, continuïteit en soms ook medicatieveiligheid.

Nieuwe vorm van traumatherapie laat veelbelovende resultaten zien

3MDR is een innovatieve vorm van traumatherapie waarbij patiënten al lopend op een loopband, in een virtual reality-omgeving, worden geconfronteerd met zelfgekozen foto’s en muziek die verbonden zijn met hun trauma. De methode werd ongeveer vijftien jaar geleden in Nederland ontwikkeld en wordt inmiddels in meerdere landen onderzocht. Bij een recente Canadese studie met 48 deelnemers waren de resultaten veelbelovend. Het onderzoek kent wel belangrijke beperkingen, waaronder een kleine onderzoeksgroep, het ontbreken van een gerandomiseerde controlegroep, selectiebias en uitval tijdens de follow-up.

Een kritische noot: hoe wegen we wetenschappelijk bewijs?

Naar aanleiding van het artikel over de POH-GGZ in de vorige nieuwsbrief ontving ik een inhoudelijke reactie van een lezer. Terecht werd opgemerkt dat het besproken onderzoek niet peer-reviewed was, dat het onduidelijk is welke data gebruikt zijn en daarom met de nodige voorzichtigheid moet worden geïnterpreteerd. Ook werd gewezen op de reacties van de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) en de beroepsvereniging van de POH-GGZ, die vraagtekens plaatsen bij de conclusies van het onderzoek.

Jeugdervaringen worden opvallend stabiel gerapporteerd

Op basis van de representatieve bevolkingsstudies berekenden de onderzoekers dat ongeveer 80 procent bij de tweede meting hetzelfde antwoord gaf. Circa 11 procent meldde een eerder gerapporteerde ervaring later niet meer, terwijl ongeveer 9 procent bij de tweede meting juist voor het eerst melding maakte van mishandeling of verwaarlozing. Bij ongeveer één op de vijf deelnemers veranderde de rapportage dus, maar bij de grote meerderheid bleef deze stabiel.

Niet iedere vorm van jeugdervaring wordt even stabiel herinnerd

Rapportages over mishandeling en seksueel misbruik waren stabieler dan rapportages over verwaarlozing. Mishandeling en seksueel misbruik bestaan doorgaans uit concrete gebeurtenissen die als herinnering kunnen worden opgeslagen, terwijl verwaarlozing juist gaat over wat ontbrak. Het ontbreken van iets is moeilijker af te grenzen maar kan later, met een volwassen brein, opnieuw worden geïnterpreteerd.

Herinneringen van kinderen zijn nog in ontwikkeling

Bij kinderen en adolescenten waren rapportages minder stabiel dan bij volwassenen. Bij jongeren nam de stabiliteit bovendien af naarmate de tijd tussen de metingen langer werd; bij volwassenen bleef zij over de tijd vrijwel gelijk. Bij kinderen is het autobiografische geheugen, identiteit en levensverhaal nog in ontwikkeling. Jongeren krijgen nieuwe kennis, leren ervaringen anders benoemen en kunnen later pas begrijpen dat bepaald gedrag niet normaal of veilig was. Daarnaast kunnen kinderen tijdens de onderzoeksperiode nieuwe belastende ervaringen meemaken.

Betekenis voor onderzoek en behandeling

De uitkomsten ondersteunen het gebruik van retrospectieve traumavragenlijsten in wetenschappelijk onderzoek. Wanneer een eenmalige meting gemiddeld een redelijk stabiel beeld oplevert, kunnen onderzoekers deelnemers met meer vertrouwen indelen op basis van gerapporteerde jeugdervaringen, al blijven meetfouten bestaan.

Beperkingen van het onderzoek

Hoewel de meta-analyse omvangrijk is, zijn er belangrijke beperkingen. De gemiddelde follow-up bedroeg slechts 2,4 jaar. Dat is relatief kort wanneer wordt onderzocht hoe herinneringen zich over tientallen jaren ontwikkelen. Er is daarom meer onderzoek nodig met langere tussenpozen. Daarnaast was de uitval hoog: gemiddeld ging meer dan de helft van de oorspronkelijke deelnemers tijdens de follow-up verloren. De analyses vonden geen duidelijk verband tussen uitval en de geschatte stabiliteit, maar vertekening kan niet volledig worden uitgesloten.

Conclusie

Deze meta-analyse laat zien dat retrospectieve zelfrapportages over mishandeling, misbruik en verwaarlozing in de jeugd gemiddeld veel stabieler zijn dan vaak wordt aangenomen. Ongeveer vier op de vijf deelnemers rapporteerden hun ervaringen bij een latere meting op vergelijkbare wijze. Vooral bij volwassenen en bij concrete vormen van mishandeling was de stabiliteit hoog. Dat betekent niet dat iedere herinnering historisch volledig juist is. Stabiliteit en feitelijke juistheid zijn verschillende begrippen, wel staat de aanname dat terugblikken op jeugdtrauma per definitie onbetrouwbaar zou zijn door deze bevindingen ter discussie.

Literatuur

Coleman, O., Al-Jaber, M., Aponsu, G. et al. Stability of childhood maltreatment self-reports: a systematic review and meta-analysis. Nat. Mental Health (2026). https://doi.org/10.1038/s44220-026-00677-7

De praktijkondersteuner huisarts-GGZ (POH-GGZ) werd ingevoerd om lichtere psychische problematiek binnen de huisartsenpraktijk op te vangen, zodat minder mensen zouden hoeven doorstromen naar andere vormen van GGZ. Een nieuwe analyse van ruim tien jaar Nederlandse gegevens laat echter zien dat de inzet van de POH-GGZ wel heeft geleid tot veel meer zorggebruik, maar niet tot minder gebruik van de basis- of specialistische GGZ. Ook werden geen aantoonbare verbeteringen gevonden in gezondheid of arbeidsmarktuitkomsten op langere termijn. Het artikel stelt daarmee een ongemakkelijke maar belangrijke vraag: leidt laagdrempeligere zorg automatisch tot betere zorg?

Psychische aandoeningen wereldwijd toegenomen

Een studie in The Lancet schat dat in 2023 wereldwijd ongeveer 1,17 miljard mensen leefden met een psychische aandoening, bijna één op de zeven mensen. Sinds 1990 is het aantal mensen met een psychische aandoening met ruim 95 procent toegenomen. Opvallend is dat de grootste ziektelast werd gevonden bij jongeren tussen de 15 en 19 jaar. Psychische aandoeningen behoren inmiddels tot de belangrijkste oorzaken van gezondheidsverlies wereldwijd. Vooral angststoornissen, depressies en schizofrenie dragen hieraan bij. Ook opvallend: van alle onderzochte landen werd de hoogste ziektelast door psychische aandoeningen gevonden in Nederland.

ACE en de thalamus: de poortwachter van het stresssysteem

MRI-scans van ruim 2.000 deelnemers uit 20 internationale onderzoekslocaties werden onderzocht. De onderzoekers vergeleken mensen met PTSS, depressie of beide aandoeningen met een controlegroep die grotendeels óók trauma had meegemaakt, maar geen PTSS of depressie had ontwikkeld. Daarnaast keken zij in een kleinere subgroep naar vormen van jeugdtrauma, gemeten met de Childhood Trauma Questionnaire. Daarbij bleek vooral emotionele mishandeling samen te hangen met een kleiner volume van de linker thalamus en enkele limbische thalamuskernen. De totale jeugdtraumascore liet geen eenduidig verband zien. Niet jeugdtrauma in het algemeen, maar specifieke vormen van vroege stress lijken verschillend samen te hangen met de ontwikkeling van thalamusnetwerken.

Bewaart het lichaam trauma? Een noodzakelijke nuance

Trauma kan lichamelijke sporen nalaten en tegelijk is voorzichtigheid nodig. Het lichaam bewaart trauma niet als een verborgen archief met feitelijke herinneringen die later via lichamelijke klachten of speciale technieken kunnen worden teruggevonden. Vooral bij suggestieve therapieën, commerciële traumaprogramma’s of psychedelische trajecten kan het risico ontstaan dat lichamelijke sensaties, beelden of intense emoties worden gezien als bewijs voor vergeten trauma’s.

ADHD en traumatische jeugdervaringen: een complexe relatie

Een recente review laat zien dat kinderen die opgroeien met mishandeling, verwaarlozing of andere vormen van onveiligheid vaker ADHD-symptomen ontwikkelen en dat deze symptomen vaak ernstiger en hardnekkiger zijn. Tegelijk blijkt de relatie complexer dan een eenvoudige oorzaak-gevolgverklaring. ADHD-gerelateerd gedrag, zoals impulsiviteit, hyperactiviteit en emotionele ontregeling, kan ook leiden tot meer conflicten binnen gezinnen en daarmee het risico op negatieve opvoedingsreacties vergroten. Vooral emotionele mishandeling blijkt in verschillende onderzoeken sterk samen te hangen met aandacht- en emotieregulatieproblemen.

NVvP wijzigt richtlijn euthanasieverzoeken bij psychisch lijden

De Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP) heeft de richtlijn voor euthanasieverzoeken op grond van psychisch lijden aangepast. Voortaan moet een second opinion altijd worden uitgevoerd door een onafhankelijk psychiater. De bevindingen van deze psychiater worden besproken in een multidisciplinair overleg, dat een raadgevende functie heeft. Tegelijk vervallen de aanvullende psychiatrische eisen aan het SCEN-consult. De extra zorgvuldigheid wordt voortaan geborgd via de second opinion en het multidisciplinaire overleg.

Vroege jeugdervaringen laten biologische sporen na

Een studie bij rhesusapen laat zien hoe vroege belastende jeugdervaringen biologisch kunnen doorwerken. De onderzoekers vonden dat deze ervaringen samenhingen met veranderingen in DNA-methylatie, een epigenetisch proces dat invloed heeft op hoe genen worden afgelezen. Daarmee verandert niet de DNA-code zelf, maar mogelijk wel de manier waarop het lichaam bepaalde genen gebruikt. De studie ondersteunt het idee dat ingrijpende ervaringen vroeg in het leven langdurige biologische sporen kunnen nalaten. Tegelijk vonden de onderzoekers geen overtuigend bewijs dat zulke ervaringen automatisch leiden tot versnelde biologische veroudering. Juist die nuance is belangrijk: het gaat niet om een simpele boodschap dat trauma “je DNA verandert”, maar om een mogelijk mechanisme waardoor vroege ervaringen later zichtbaar kunnen blijven in lichaam en gezondheid.

Kabinet wil psychisch geweld expliciet strafbaar stellen

Het kabinet heeft een wetsvoorstel in consultatie gebracht waarmee psychisch geweld expliciet strafbaar wordt. Het voorstel introduceert onder meer een strafbaarstelling van dwingende controle en psychische mishandeling, twee vormen van langdurig patroonmatig gedrag die vaak voorkomen bij huiselijk geweld en vooraf kunnen gaan aan ernstig geweld of femicide. Daarnaast maakt het wetsvoorstel het mogelijk om stalking en dwingende controle ook zonder aangifte van het slachtoffer strafrechtelijk te vervolgen. Ook wordt de aanpak van sextortion aangescherpt.

Dat trauma lichamelijke sporen kan nalaten, is op zichzelf niet omstreden. Stress beïnvloedt onder meer het autonome zenuwstelsel, de stresshormonen en de manier waarop iemand veiligheid of dreiging ervaart. Ook bij PTSS zijn lichamelijke klachten vaak prominent aanwezig, zoals schrikachtigheid, benauwdheid, misselijkheid, slaapproblemen en uitputting door voortdurende alertheid.

Toch is er een belangrijke nuance. Het lichaam bewaart trauma niet als een verborgen archief met feitelijke herinneringen die later via lichaamssignalen of speciale technieken kunnen worden “teruggevonden”. Juist daar waarschuwen geheugenonderzoekers al langer voor. Autobiografisch geheugen werkt niet als een opname die later simpelweg wordt afgespeeld. Herinneringen zijn veranderlijk en worden telkens opnieuw opgebouwd, waarbij emoties, verwachtingen, suggestie en nieuwe informatie invloed kunnen hebben op wat iemand zich herinnert.

Daarom is voorzichtigheid nodig bij therapieën of commerciële traumaprogramma’s die lichamelijke klachten presenteren als aanwijzing voor vergeten trauma’s. Dat geldt voor suggestieve technieken, zoals hypnose, geleide imaginatie of sterk sturende oefeningen gericht op het “terughalen” van verdrongen herinneringen, maar ook voor ceremoniële of commerciële trajecten met psychedelische middelen, zoals ayahuasca-ceremonies, wanneer daarbij wordt gesuggereerd dat lichamelijke sensaties, beelden of intense emoties toegang geven tot verborgen herinneringen. Het risico is dat iemand een verklaring aangereikt krijgt die overtuigend voelt, maar feitelijk niet betrouwbaar hoeft te zijn.

De kern is dus niet dat het lichaam niets onthoudt. De kern is dat lichamelijke ontregeling iets anders is dan een verborgen geheugenopslag. Trauma kan zichtbaar worden in stressregulatie, slaap, spierspanning, arousal, lichaamsbeleving en relationele veiligheid. Maar lichamelijke klachten zijn geen bewijs voor een specifieke gebeurtenis die iemand zich niet herinnert.

Een evenwichtige benadering erkent beide kanten. Het neemt lichamelijke traumaklachten serieus, maar blijft terughoudend met stellige verklaringen over verborgen herinneringen. Daarmee wordt recht gedaan aan wat veel mensen in hun lichaam ervaren, zonder te vervallen in simplistische traumataal of suggestieve geheugenpraktijken.

Bron: Does the body really ‘keep the score’ after trauma? How the debunked idea of ‘repressed memories’ is making a comeback

In Medisch Contact verscheen een artikel over kindermishandeling door falsificatie (voorheen: Münchhausen by proxy): klachten bij een kind worden verzonnen, overdreven of zelfs veroorzaakt, waardoor het kind onnodige onderzoeken of behandelingen moet ondergaan. Belangrijk is dat artsen bij een redelijk vermoeden niet machteloos staan. De KNMG-meldcode biedt ruimte om, zorgvuldig en zo beperkt mogelijk, informatie te delen met Veilig Thuis of in bepaalde situaties met politie of justitie. Het beroepsgeheim blijft belangrijk, maar mag geen reden worden waardoor een kind onvoldoende beschermd wordt.

Cognitieve klachten bij psychose blijven vaak onderbelicht

Bij psychosespectrumstoornissen gaat de aandacht vaak uit naar wanen, hallucinaties en acute ontregeling, maar in 70% komen cognitieve problemen voor. Cognitieve problemen zijn vaak al vóór een eerste psychose aanwezig. Medicatie heeft meestal maar een beperkt positief effect op cognitie. De kernboodschap is dat cognitieve problemen bij psychose niet als bijzaak moeten worden gezien. Ze verdienen systematische aandacht in diagnostiek en behandeling, juist omdat ze vaak bepalen hoe iemand in het dagelijks leven functioneert en van behandeling kan profiteren.

Waarom “trauma” een te brede categorie is

Deze studie onderzocht of het type trauma bepalend is voor latere klachten, of het moment waarop trauma plaatsvindt. De belangrijkste bevinding: niet zozeer het soort trauma, maar vooral de ontwikkelingsfase waarin het trauma optreedt, lijkt van belang. Bij latere traumatisering leek vooral de prefrontale cortex betrokken, terwijl bij vroegere stress meer subcorticale hersengebieden betrokken waren. We moeten voorzichtig zijn met al te eenvoudige conclusies: de studie is deels gebaseerd op muismodellen en de menselijke gegevens zijn aanvullend, maar onvoldoende om individuele voorspellingen te doen. Toch is dit artikel de moeite waard, omdat het laat zien dat “trauma” klinisch en biologisch waarschijnlijk een te brede categorie is.

Gokverslaving als bijwerking van aripiprazol

Een recente case report beschrijft een patiënt die kort na start met aripiprazol een ernstige gokverslaving ontwikkelde, zonder eerdere voorgeschiedenis van gokproblematiek. De klachten verdwenen weer na staken van de medicatie. Aripiprazol is een antipsychoticum met partiële dopamine-agonistische eigenschappen en staat, net als sommige antiparkinsonmiddelen, bekend om zeldzame maar potentieel ingrijpende impulscontroleproblemen zoals gokken, hyperseksualiteit en compulsief koopgedrag.

Depressie, angst en de overgang

Psychiater Ruta Nonacs bespreekt de medicamenteuze behandeling van depressie en angstklachten rond de overgang (o.a. antidepressiva en hormonen). Interessanter vind ik de vraag waarom sommige vrouwen tijdens de perimenopauze ernstige klachten ontwikkelen, terwijl de meeste vrouwen dezelfde hormonale veranderingen doormaken zonder psychiatrische ontregeling. Mogelijk spelen traumatische jeugdervaringen, chronische stress en andere kwetsbaarheidsfactoren hierbij een belangrijke rol. Hormonale veranderingen lijken dan niet zozeer de enige oorzaak van de klachten, maar eerder een factor die bestaande kwetsbaarheden zichtbaar kan maken.

Methylfenidaat en psychoserisico

Een recente studie onderzocht of langdurig gebruik van methylfenidaat bij kinderen en adolescenten met ADHD samenhangt met een verhoogd risico op een latere psychotische stoornis. Dat bleek niet het geval. In de totale groep werd geen significant verband gevonden tussen methylfenidaatgebruik en het ontstaan van een niet-affectieve psychotische stoornis. Opvallend was dat bij kinderen die vóór hun 13e jaar met ADHD waren gediagnosticeerd, langdurige behandeling zelfs samenhing met een lager risico op latere psychose. Deze bevinding moet nog worden bevestigd, maar nuanceert de gedachte dat stimulantia per definitie psychose uitlokken. Zorgvuldige indicatiestelling, dosering en monitoring blijven uiteraard belangrijk, vooral bij psychosegevoeligheid.

In het Tijdschrift voor Psychiatrie staat een belangrijk essay over jongeren met een euthanasieverzoek op grond van psychisch lijden. De auteurs pleiten voor een duidelijke basishouding: ‘nu niet’. Dit betekent dat de doodswens serieus wordt genomen, maar niet direct wordt gevolgd door een traject richting euthanasie.
Dit mag niet betekenen dat een jongere opnieuw op een wachtlijst belandt of jarenlang in een vastgelopen zorgsysteem blijft hangen. Juist bij deze groep is dat risico reëel. Mijn ervaring is dat jongeren die vastlopen in een behandeling, enkele jaren later alsnog duidelijk kunnen profiteren van therapie. Niet omdat het eerdere lijden minder ernstig was, maar omdat hun brein zich verder heeft ontwikkeld en zij soms meer afstand hebben kunnen nemen tot het gezinssysteem waarin zij zijn opgegroeid.

Cannabis en vruchtbaarheid

In een aflevering van Huberman Lab bespreekt fertiliteitsarts Dr. Natalie Crawford hoe cannabisgebruik bij mannen de vruchtbaarheid kan beïnvloeden. Zij wijst op negatieve effecten op spermaproductie, testosteron, spermakwaliteit en DNA-schade in zaadcellen. Ook zijn er aanwijzingen dat cannabisgebruik door mannen samenhangt met een hogere kans op miskraam bij hun partner.

Jeugdtrauma en kanker: een lange schaduw

Een recente studie laat zien dat de gevolgen van jeugdtrauma mogelijk verder reiken dan we vaak denken. Bij oudere volwassenen blijkt ernstig seksueel misbruik in de jeugd samen te hangen met ongeveer een verdubbelde kans op kanker later in het leven. Opvallend is dat deze relatie bleef bestaan, zelfs na correctie voor bekende risicofactoren zoals leefstijl, sociaaleconomische status en psychische klachten. Dat betekent niet dat trauma “kanker veroorzaakt”, maar wel dat vroege ontregeling van stress- en immuunsystemen mogelijk een rol speelt in lichamelijke kwetsbaarheid op lange termijn.

Meer meldingen bij Veilig Thuis: meer geweld, of meer zicht?

In 2025 werd 315.000 keer contact opgenomen met Veilig Thuis vanwege vermoedens van huiselijk geweld of kindermishandeling. Dat leidde tot 136.000 meldingen en 179.000 adviezen: opnieuw meer dan een jaar eerder. Die stijging betekent niet automatisch dat er meer geweld is. Mogelijk weet men Veilig Thuis beter te vinden o.a. door publiekscampagnes en een vernieuwde website. Opvallend is vooral dat mensen uit de directe omgeving steeds vaker advies vragen. De meeste contacten gaan over kindermishandeling en geweld door een partner of ex-partner. Wat achter de indrukwekkende cijfers zichtbaar wordt, is hoe vaak onveiligheid lang verborgen blijft en hoe belangrijk het is dat anderen durven kijken, vragen en handelen.

Nieuwe behandeling bij depressie: magnetische insulttherapie

In The Lancet Psychiatry verscheen een grote studie naar magnetic seizure therapy (MST) bij depressie. MST lijkt op ECT doordat een therapeutisch insult wordt opgewekt, maar gebruikt daarvoor magnetische stimulatie in plaats van elektrische stroom. In deze studie gaf MST aanzienlijk minder cognitieve bijwerkingen. Dat is belangrijk, omdat angst voor geheugenproblemen een van de belangrijkste redenen is waarom patiënten ECT weigeren. De remissiepercentages lagen rond de 25%. Dat is lager dan de percentages die vaak voor ECT worden genoemd, maar in deze studie was MST niet duidelijk minder effectief dan de gebruikte ECT-variant.

Versnelling onderzoek naar psychedelica in VS

De Amerikaanse overheid heeft aangekondigd het onderzoek naar psychedelische behandelingen voor ernstige psychiatrische aandoeningen te versnellen. In een recente beleidsmaatregel wordt ingezet op snellere beoordeling door de FDA, meer financiering voor onderzoek en ruimere toegang voor patiënten die niet reageren op bestaande behandelingen. De achtergrond is duidelijk: een aanzienlijke groep patiënten met bijvoorbeeld depressie of verslavingsproblematiek profiteert onvoldoende van huidige therapieën. Psychedelica, zoals psilocybine en ibogaïne, worden in toenemende mate onderzocht als mogelijke aanvullende behandeloptie, met name bij therapieresistente klachten.

Zorgstandaard Functionele neurologische stoornis

De zorgstandaard Conversiestoornis is fundamenteel herzien en heet nu zorgstandaard Functionele neurologische stoornis (FNS). FNS is een aandoening waarbij iemand last heeft van neurologische symptomen zoals bewegingsstoornissen, krachtsverlies, wegrakingen of problemen met zien. De zorgstandaard beschrijft een nieuwe, bredere visie ten aanzien van deze hersenaandoening die eerder conversiestoornis werd genoemd. De zorgstandaard gaat uit van een wisselwerking tussen biologische, psychologische en sociale factoren in het ontstaan en voortbestaan van de klachten. Lees meer op de Hulpgids

Zorgstandaard Bipolaire stemmingsstoornissen

De zorgstandaard Bipolaire stemmingsstoornissen is inhoudelijk herzien. De herziene zorgstandaard geeft richting aan toekomstbestendige, herstelgerichte zorg, met behoud van specialistische expertise en meer ruimte voor de stem van patiënt en naasten. De standaard sluit aan bij de gelijktijdig herziene multidisciplinaire richtlijn Bipolaire stoornissen. Daarnaast heeft een redactionele herziening de zorgstandaard meer leesbaar gemaakt. Lees meer op de Hulpgids

EenVandaag berichtte recent over jongere met ernstige psychische problemen die overlijden nadat zij vrijwillig stoppen met eten en drinken in een hospice. Mogelijk gaat het in korte tijd om ten minste vier twintigers zonder terminale lichamelijke ziekte. Hospices mogen deze zorg juridisch gezien bieden, omdat begeleiding bij stoppen met eten en drinken niet wordt beschouwd als hulp bij zelfdoding. Tegelijk ontbreken duidelijke landelijke regels, terwijl bij euthanasie juist strikte voorwaarden gelden. Experts en belangenorganisaties waarschuwen dat jonge mensen met psychisch lijden vaak nog behandelopties hebben en dat deze praktijk daarom grondig onderzocht moet worden. Ook speelt volgens hen mee dat jongeren via online groepen informatie krijgen over deze route als alternatief voor een euthanasietraject.

ACE en therapieresistente depressie

Een groot Zweeds tweelingonderzoek laat zien dat traumatische jeugdervaringen (ACE’s) samenhangen met een aanzienlijk hogere kans op therapieresistente depressie (TRD), een ernstiger beloop en een slechtere behandelrespons. In een cohort van ruim 21.000 volwassenen bleek dat elke extra traumatische jeugdervaring de kans op TRD verder verhoogde. Mensen met drie of meer ACE’s hadden een veel grotere kans op therapieresistente depressie dan mensen zonder dergelijke ervaringen. Opvallend was dat deze relatie ook zichtbaar bleef wanneer onderzoekers tweelingen met elkaar vergeleken, waardoor genetische en familiale factoren grotendeels worden gecontroleerd.

PTSS & MDMA

MDMA vermindert therapie mogelijk tijdelijk angstreacties en vergroot tegelijk vertrouwen, emotionele openheid en verwerking van traumatische herinneringen. Daardoor zouden patiënten minder overspoeld raken wanneer zij moeilijke herinneringen onder ogen zien. Ook worden positieve resultaten uit klinische studies genoemd, met duidelijke symptoomafname bij een deel van de deelnemers. Uiteraard zijn er nog veel vragen omtrent veiligheid, standaardisatie van de behandeling en de precieze plaats binnen de reguliere traumabehandeling.
Bron: Psychiatric Times, Vol 43, Issue 2

ADHD-medicatie tijdens zwangerschap en borstvoeding

Het advies was om stimulantia te staken bij een kinderwens, er is nu weliswaar meer onderzoek beschikbaar, maar het blijft een individuele afweging. Methylfenidaat lijkt geen duidelijk verhoogd risico op aangeboren afwijkingen te geven, maar er zijn wel aanwijzingen voor een lichte toename van complicaties, zoals vroeggeboorte. Tijdens borstvoeding is de blootstelling van het kind laag en lijkt gebruik meestal veilig. Voor dexamfetamine is de kennis beperkter. Er zijn geen duidelijke aanwijzingen voor aangeboren afwijkingen, maar er zijn signalen van meer zwangerschapscomplicaties. Tijdens borstvoeding wordt gebruik meestal afgeraden vanwege hogere blootstelling van het kind.

Stimulantia en psychosegevoeligheid

Uit dit onderzoek komt naar voren dat ADHD-medicatie niet per definitie onveilig lijkt bij mensen met een schizofreniespectrumstoornis. Er werd geen duidelijke toename gevonden van een psychotisch recidief bij gebruik van ADHD-medicatie. Lisdexamfetamine liet gunstige associaties zien, terwijl methylfenidaat vooral bij hoge doseringen en zonder gelijktijdig antipsychoticum minder gunstig uitviel. Bij mensen zonder psychotische stoornis blijft het risico op een eerste psychose door stimulantia laag, maar niet nul.

Beperkt bewijs voor effect medicinale cannabis bij psychiatrische aandoeningen

Medicinale cannabis en andere cannabinoïden worden in verschillende landen voorgeschreven bij uiteenlopende lichamelijke en psychische klachten. Voor psychiatrische aandoeningen is het bewijs echter beperkt. Er waren wel enige aanwijzingen voor voor afname van tic-ernst bij ticstoornissen of het syndroom van Tourette, en voor toename van de slaapduur bij insomnia, maar de bewijskwaliteit was meestal laag.

Nieuwe grote studie vergelijkt antipsychotica

Een grote studie vergelijkt de effectiviteit en bijwerkingen van antipsychotica bij een acute psychose. De uitkomst is relevant, omdat antipsychotica vaak als min of meer uitwisselbaar worden gezien, terwijl er in werkelijkheid wél betekenisvolle verschillen zijn. Clozapine, amisulpride, olanzapine en risperidon kwamen qua effectiviteit relatief gunstig naar voren, terwijl andere middelen juist minder scoren of een gunstiger bijwerkingenprofiel hebben.

Het artikel beschrijft daarnaast dat de behandeling meestal verloopt in meerdere fasen. Eerst zijn er voorbereidende gesprekken waarin veiligheid, vertrouwen en therapeutische afstemming centraal staan. Daarna volgen één of meer MDMA-sessies onder intensieve begeleiding, met tussendoor en achteraf integratiesessies. Juist die combinatie van farmacologische ondersteuning en psychotherapeutische inbedding wordt gezien als essentieel. Het doel is niet alleen symptoomvermindering op korte termijn, maar ook een diepere herordening van traumatische herinneringen, zelfbeleving en relationele veiligheid.

Qua onderzoek noemt het artikel positieve resultaten uit fase 2- en fase 3-studies, waarbij een aanzienlijk deel van de deelnemers duidelijke afname van PTSS-klachten liet zien. Tegelijk wordt benadrukt dat er nog belangrijke beperkingen en vragen zijn. De Amerikaanse FDA heeft in 2024 geen goedkeuring verleend op basis van de toen beschikbare gegevens en vroeg om aanvullend onderzoek, onder meer naar veiligheid, standaardisatie en de betrouwbaarheid van de onderzoeksopzet. Ook zijn er bekende risico’s en bijwerkingen, zoals cardiovasculaire belasting, kaakklemmen, misselijkheid, duizeligheid en zorgen over psychiatrische ontregeling bij daarvoor kwetsbare personen. Daarmee is MDMA-geassisteerde psychotherapie op dit moment vooral een veelbelovende maar nog geen regulier ingebedde behandeling, die alleen binnen een streng afgebakend en deskundig kader overwogen kan worden.

Bron

Breaking Trauma: Mechanisms of MDMA-Assisted Psychotherapy for PTSD

Literatuur

1. Steenkamp MM, Litz BT, Hoge CW, Marmar CR. Psychotherapy for military-related PTSD: a review of randomized clinical trials. JAMA. 2015;314(5):489-500.

2. Shin LM, Liberzon I. The neurocircuitry of fear, stress, and anxiety disorders. Neuropsychopharmacology. 2010;35(1):169-191.

3. Green AR, Mechan AO, Elliott JM, O’Shea E, Colado MI. The pharmacology and clinical pharmacology of 3,4-methylenedioxymethamphetamine (MDMA, “ecstasy”). Pharmacol Rev. 2003;55(3):463-508.

4. Dumont GJH, Sweep FCGJ, van der Steen R, et al. Increased oxytocin concentrations and prosocial feelings in humans after ecstasy (3,4-methylenedioxymethamphetamine) administration. Soc Neurosci. 2009;4(4):359-366.

5. Gamma A, Buck A, Berthold T, Liechti ME, Vollenweider FX. 3,4-methylenedioxymethamphetamine (MDMA) modulates cortical and limbic brain activity as measured by [H(2)(15)O]-PET in healthy humans. Neuropsychopharmacology. 2000;23(4):388-395.

6. Lorenz K. Der Kumpan in der Umwelt des Vogels (The Companion in the Bird’s World). J Ornithol. 1935;83(2):137-213.

7. Nardou R, Lewis EM, Rothhaas R, et al. Oxytocin-dependent reopening of a social reward learning critical period with MDMA. Nature. 2019;569(7754):116-120.

8. Nardou R, Sawyer E, Song YJ, et al. Psychedelics reopen the social reward learning critical period. Nature. 2023;618(7966):790-798.

9. Feduccia AA, Jerome L, Yazar-Klosinski B, Emerson A, Mithoefer MC, Doblin R. Breakthrough for trauma treatment: safety and efficacy of MDMA-assisted psychotherapy compared to paroxetine and sertraline. Front Psychiatry. 2019:10:650.

10. Mitchell JM, Bogenschutz M, Lilienstein A, et al. MDMA-assisted therapy for severe PTSD: a randomized, double-blind, placebo-controlled phase 3 study. Nat Med. 2021;27(6):1025-1033.

11. Mithoefer MC. A Manual for MDMA-Assisted Psychotherapy in the Treatment of Posttraumatic Stress Disorder. 8th ed. MAPS; 2017.

12. Mitchell JM, Ot’alora G M, van der Kolk B; MAPP2 Study Collaborator Group. MDMA-assisted therapy for moderate to severe PTSD: a randomized, placebo-controlled phase 3 trial. Nat Med. 2023;29(10):2473-2480.

13. Feduccia AA, Mithoefer MC. MDMA-assisted psychotherapy for PTSD: are memory reconsolidation and fear extinction underlying mechanisms? Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry. 2018;84(pt A):221-228.

14. Hysek CM, Schmid Y, Simmler LD, et al. MDMA enhances emotional empathy and prosocial behavior. Soc Cogn Affect Neurosci. 2014;9(11):1645-1652.

15. Lykos Therapeutics announces complete response letter for midomafetamine capsules for PTSD. News release. Lykos Therapeutics. August 9, 2024. Accessed January 8, 2026. https://www.prnewswire.com/news-releases/lykos-therapeutics-announces-complete-response-letter-for-midomafetamine-capsules-for-ptsd-302219182.html

16. Final summary minutes of the Psychopharmacologic Drugs Advisory Committee meeting. US Food and Drug Administration. June 4, 2024. Accessed January 8, 2026. https://www.fda.gov/media/180463/download

Hoe positieve ervaringen bescherming bieden bij vroegkinderlijk trauma

Het klassieke ACE-onderzoek uit de jaren negentig liet zien hoe ingrijpend vroegkinderlijke trauma’s kunnen doorwerken in het latere leven. Nieuw onderzoek benadrukt nu ook de andere kant: dat positieve ervaringen in de jeugd (zoals steun, erkenning, veiligheid en ergens bij te horen) een krachtig beschermend effect kunnen hebben. Deze inzichten vormen de kern van het HOPE-framework, dat inmiddels wereldwijd wordt toegepast in zorg, onderwijs en jeugdhulp.

Nieuwe TMS-techniek remt intrusies bij PTSS

Israëlisch onderzoek toont aan dat gerichte, niet-invasieve hersenstimulatie (rTMS) intrusieve herinneringen bij PTSS kan verminderen. Nieuw is dat alleen een netwerk verbonden met de hippocampus (betrokken bij geheugenopslag) wordt gestimuleerd. Na korte activatie van de traumaherinnering in de “open” fase kreeg elke deelnemer gerichte hersenstimulatie op een individueel bepaald fMRI-gebied. Alle deelnemers rapporteerden een duidelijke afname van flashbacks en intrusieve gedachten. Het is geen vervanging van traumabehandeling, maar mogelijk een aanvullende interventie om de meest ontwrichtende symptomen te verzachten.

PTSS: niet uitsluitend een angststoornis

Nieuw onderzoek laat zien dat PTSS zich op twee heel verschillende manieren kan uiten. Bij sommige mensen staat vooral angst op de voorgrond, terwijl anderen juist last hebben van innerlijke pijn: verdriet, schuld, schaamte en een moeilijk te plaatsen gevoel van beschadiging. Dat sluit goed aan bij wat we in de praktijk vaak zien: een eenmalig traumatisch moment roept meestal een angstreactie op, terwijl langdurige onveiligheid eerder diepe emotionele pijn achterlaat.

Classificatie ADHD op bestelling

Steeds meer mensen laten zich “testen” op ADHD bij commerciële aanbieders waar trajecten soms duizenden euro’s kosten. Uit onderzoek van Follow the Money blijkt dat deze bedrijven opvallend vaak de classificatie ADHD stellen: soms bij drie op de vier patiënten. ADHD is een classificatie, geen diagnose en wordt vooral gebaseerd op vragenlijsten met subjectieve klachten, die in milde vorm bij vrijwel iedereen voorkomen. Een diagnose betekent bovendien nog niet dat medicatie automatisch passend is. Een diagnose hoort voort te komen uit zorgvuldig klinisch onderzoek, waarbij ook wordt gekeken naar de (onderliggende) oorzaken van de klachten.

Samenwerking in onderzoek naar psychedelische therapieën

De Hersenstichting en ZonMw bundelen hun krachten om beter te begrijpen welke psychedelica veilig en effectief kunnen worden ingezet als therapie. De gezamenlijke investering in klinisch onderzoek moet de ontwikkeling van nieuwe behandelopties versnellen. Vooral voor mensen met een behandelresistente PTSS kan dit op korte termijn nieuw perspectief bieden.

Menopauze of ADHD

De menopauze gaat gepaard met meetbare veranderingen in hersenstructuur en hersenmetabolisme, met name in hippocampus en frontale netwerken. Oestrogeen heeft een modulerende werking op limbische en prefrontale circuits en beïnvloedt serotonerge en dopaminerge systemen. Vroege chronische stress kan leiden tot blijvende sensitisatie van het limbisch-hormonale stressnetwerk. Chronische stress ondermijnt bovendien de prefrontale executieve functies. De combinatie van oestrogeendaling en een reeds gevoeliger afgesteld stresssysteem kan daardoor tijdelijk executieve klachten versterken, zonder dat er sprake is van ADHD.

Vier keer verandert het brein van richting

Een groot internationaal onderzoek (N = 4.216) laat zien dat de structuur van onze hersennetwerken zich niet geleidelijk ontwikkelt, maar in duidelijke fasen, met vier “keerpunt-leeftijden”: rond 9, 32, 66 en 83 jaar. Op die leeftijden verandert de manier waarop verschillende hersengebieden met elkaar verbonden zijn, en start een nieuwe ontwikkelingsrichting.

Zorgstandaard Eetstoornissen geactualiseerd

De zorgstandaard Eetstoornissen is geactualiseerd. De vernieuwde versie beschrijft de aanbevelingen en behandelopties voor vier specifieke eetstoornissen. Een belangrijk aandachtspunt in de herziening is de vroegtijdige onderkenning van eetstoornissen. Voor elke eetstoornis is een overzichtelijke schematische weergave opgenomen, inclusief de belangrijkste behandelonderdelen en meer aandacht voor somatische risico’s en complicaties. De herziening is ontwikkeld door een multidisciplinaire werkgroep.

Toename gebruik van ADHD-medicatie

Het totaal aantal gebruikers van ADHD-medicatie komt in 2025 naar schatting uit op circa 360.000 gebruikers: dat is plus 5,2 procent ten opzichte van 2024 en plus 38 procent ten opzichte van 2021. De toename is het sterkst bij de 26 tot 50-jarigen. Ook wordt methylfenidaat vaker ingezet bij 50-plussers.

Intrusies behoren tot de meest ontwrichtende kenmerken van PTSS: herinneringen die zich opdringen, abrupt door het dagelijks leven heen breken en vaak nauwelijks te beïnvloeden zijn. Voor veel mensen zijn juist deze opdringerige beelden en flitsen het deel van de stoornis dat het meest blijft hangen, zelfs wanneer traumagerichte therapie al heeft plaatsgevonden. Een nieuw Israelisch onderzoek laat zien dat een gerichte, niet-invasieve hersenstimulatie (rTMS) , die zich specifiek richt op het geheugennetwerk, deze intrusies mogelijk kan verlichten.

De onderzoekers gebruikten een techniek waarbij niet de hippocampus zelf wordt gestimuleerd, maar een gebied in de pariëtale schors dat via functionele connectiviteit sterk met de hippocampus verbonden is. Iedere deelnemer kreeg vooraf een fMRI-scan, zodat de stimulatie nauwkeurig op het individuele hersennetwerk kon worden afgestemd. Dat maakt deze aanpak wezenlijk anders dan eerdere TMS-protocollen, die vaak een vaste plek stimuleren en daardoor wisselende resultaten laten zien.

Belangrijk in deze studie is de timing: eerst werd de traumatische herinnering opgeroepen, precies in de fase waarin een herinnering tijdelijk kwetsbaar is voor verandering. Dat moment wordt het reconsolidatievenster genoemd. Een herinnering staat dan even “open” en kan in iets afgezwakte vorm opnieuw worden opgeslagen. Direct daarna volgde de gerichte stimulatie. De bedoeling was om de intensiteit van de hervormde herinnering te verminderen zonder de inhoud te wissen.

De resultaten in deze kleine proof-of-conceptstudie zijn opvallend. De frequentie en intensiteit van intrusies namen duidelijk af. Ook de algemene ernst van PTSS-symptomen daalde na afloop van de vijf wekelijkse sessies. Uit de fMRI-metingen bleek bovendien dat de functionele connectiviteit tussen de hippocampus en het gestimuleerde pariëtale gebied afnam, wat suggereert dat het netwerk daadwerkelijk beïnvloed werd. De behandeling werd goed verdragen en niemand viel voortijdig uit.

Tegelijkertijd vraagt deze benadering om terughoudendheid. Het onderzoek is klein, zonder controlegroep, en kan door verwachtingseffecten beïnvloed zijn. Het blijft daarom vooral een eerste aanwijzing dat beïnvloeding van het geheugennetwerk tijdens het reconsolidatievenster een veelbelovende route kan zijn. De studie onderstreept dat intrusies niet alleen psychologisch belastend zijn, maar ook samenhangen met specifieke patronen in het brein, en dat gerichte neuromodulatie die patronen mogelijk kan verzachten.

Gerichte stimulatie van het hippocampale netwerk is daarmee geen vervanging voor traumabehandeling, maar een mogelijke aanvullende stap voor mensen bij wie intrusies hardnekkig blijven. Het laat zien hoe onderzoek steeds beter inzicht geeft in de wisselwerking tussen herinneringen, hersennetwerken en het vermogen om traumatische ervaringen te verwerken. Deze eerste resultaten rechtvaardigen vervolgonderzoek, zodat duidelijker wordt hoe krachtig en duurzaam deze strategie kan zijn.

Bron
Dezachyo O, Yair N, Mendelovich N, Tik N, Pine DS, Sharon H, Tavor I, Bar-Haim Y, Censor N. Hippocampal-network transcranial magnetic stimulation to target reactivated intrusive memories: A proof-of-concept study in PTSD treatment. Brain Stimul. 2025 Nov-Dec;18(6):1993-1995. doi: 10.1016/j.brs.2025.10.019. Epub 2025 Oct 26. PMID: 41151704.

Het klassieke ACE-onderzoek uit de jaren negentig liet zien hoe diep de gevolgen van jeugdtrauma kunnen ingrijpen. Kinderen die opgroeien met mishandeling, verwaarlozing of chronische stress blijken als volwassenen een duidelijk verhoogd risico te hebben op lichamelijke en psychische problemen, waaronder depressie, verslaving en hart- en vaatziekten. Dat inzicht was destijds revolutionair: het legde een directe verbinding tussen jeugdervaringen en gezondheid later in het leven.

Nieuw onderzoek bouwt hierop voort, maar brengt een wezenlijke verschuiving in denken. De laatste jaren is steeds duidelijker geworden dat kinderen niet alleen kwetsbaar worden door negatieve ervaringen, maar ook sterk beschermd kunnen worden door positieve ervaringen. Die beschermende ervaringen (fijne relaties, gezien en gehoord worden, erkenning) blijken de invloed van trauma gedeeltelijk te kunnen dempen. Dat is het uitgangspunt van het HOPE-framework (Healthy Outcomes from Positive Experiences).

HOPE richt zich niet op het voorkomen van trauma, maar op het versterken van de elementen die kinderen helpen bóven hun omstandigheden uit te stijgen. De gedachte hierachter is eenvoudig maar fundamenteel: het brein ontwikkelt zich in reactie op wat het ervaart, en dat geldt voor negatieve én positieve gebeurtenissen. Waar ACE’s stresssystemen kunnen ontregelen, kunnen positieve ervaringen juist stabiliteit, regulatie en veerkracht opbouwen.

Opvallend in het onderzoek is dat sommige kinderen met een hoog ACE-score toch relatief gezond opgroeien. Ze worden niet “ongevoelig” genoemd, maar veerkrachtig en dat blijkt niet iets mysterieus, maar concreet verklaarbaar. Veel van hen hadden in hun jeugd ten minste één steunende volwassene, een plek die veilig voelde, of een vorm van regelmaat en erkenning. Die elementen kunnen het verschil maken tussen overleven en toch groeien.

De klinische relevantie hiervan is groot. Voor professionals is het soms verleidelijk om vooral te kijken naar problemen en risico’s. Het HOPE-framework laat echter zien dat het minstens zo belangrijk is om te vragen naar wat er wél goed gaat, welke bronnen van steun er zijn, en waar iemand, als kind of nu als volwassene, veiligheid heeft ervaren (een “veilige plek”). Dat is geen naïef optimisme, maar een evidence-based manier om veerkracht te versterken en hoop terug te brengen in het gesprek.

Voor mij als psychiater is dit een bekend inzicht: ook bij volwassenen met complexe trauma­geschiedenis zie je dat herstel vaak begint bij kleine momenten van echte steun en veiligheid. Het is precies dat wat HOPE systematisch probeert te beschrijven: de beschermende kracht van menselijke verbinding.

Het NYT-artikel laat vooral zien hoe deze benadering steeds breder wordt toegepast, van jeugdgezondheidszorg tot onderwijs en jeugdhulp. Niet als vervanging van behandeling, maar als een aanvullende manier van kijken, minder gericht op labels, meer op relaties en omstandigheden die het verschil kunnen maken.

Bron
Childhood Trauma Doesn’t Have to Be a Lifelong Curse

PTSS is lange tijd vooral gezien als een angststoornis: een overgevoelig alarmsysteem dat te snel reageert op signalen van gevaar. Dat model heeft veel betekenis gehad, zeker voor het begrijpen van herbelevingen, schrikreacties en vermijdingsgedrag. Maar nieuw onderzoek laat zien dat dit klassieke beeld niet voor iedereen klopt. Een grote groep mensen met PTSS blijkt namelijk niet vooral last te hebben van angst, maar van iets heel anders: emotionele pijn.

Juist dat sluit nauw aan bij wat we kennen van complexe PTSS (cPTSS). Bij mensen die langdurig onveiligheid, verwaarlozing of chronische stress hebben meegemaakt, ligt de kern vaak niet in angst, maar in diepgewortelde pijn, schaamte, verlies van eigenwaarde en moeite met het reguleren van emoties en relaties. Dat maakt begrijpelijk waarom de nieuwe onderzoeksbevindingen zo herkenbaar zijn: ze laten zien dat PTSS niet één patroon volgt. Bij acute trauma’s overheerst dreiging; bij vroegkinderlijke of langdurige trauma’s ontstaat eerder de brede, meer relationele en emotionele ontregeling die we zien bij cPTSS.

Emotionele pijn verwijst naar gevoelens van intens verdriet, schaamte, schuld, verlatenheid en een diepe innerlijke pijn die moeilijk te verdragen is. In dit profiel staat niet de dreiging centraal, maar het gevoel “fundamenteel iets mis met jezelf te zijn”. Deze groep patiënten herbeleeft het trauma minder als gevaar en meer als verlies, beschadiging of afwijzing. Waar angst draait om bedreiging van buitenaf, speelt emotionele pijn zich juist meer van binnen af.

Het onderzoek laat zien dat deze twee groepen ook verschillende hersennetwerken gebruiken wanneer ze met traumatische herinneringen worden geconfronteerd. Angst activeert vooral de systemen die betrokken zijn bij dreigingsherkenning. Emotionele pijn activeert netwerken die te maken hebben met zelfbeeld, emoties en sociale verbinding. Dat is een belangrijk inzicht: PTSS is dus geen eenvormige stoornis, maar heeft meerdere emotionele routes.

Hoewel het artikel zelf ACE’s (Adverse Childhood Experiences) niet noemt, sluit dit onderscheid nauw aan bij wat we in de kliniek dagelijks zien. Mensen die opgroeien in vroegtijdige, chronische onveiligheid ontwikkelen vaak een ander stresspatroon dan mensen die één duidelijk afgebakend trauma meemaken. Bij de eerste groep overheerst vaak een verstoord innerlijk kompas: het gevoel tekort te schieten, niet waardevol te zijn of voortdurend te moeten opletten om emotioneel te overleven. Bij de tweede groep staat meestal de angstreactie centraal.

Het is daarom goed voorstelbaar dat de twee PTSS-profielen deels terug te voeren zijn op verschillen in vroege ervaringen. Chronische onveiligheid tast het fundament aan waarop een kind zichzelf begrijpt en waardeert. Dat levert later vaker emotionele pijn op dan angst. Acute, eenmalige traumatische gebeurtenissen kunnen juist een zeer sterke dreigingsreactie achterlaten, waardoor angst het belangrijkste symptoom wordt.

Nieuwe inzichten laten zien dat PTSS niet één emotioneel profiel heeft.

Bij een deel van de mensen staat angst centraal: een overactief alarmsysteem dat voortdurend dreiging signaleert. Bij anderen overheerst emotionele pijn: diepe gevoelens van verdriet, schuld, schaamte en innerlijke onrust.

Beide beelden vallen onder PTSS, maar ontstaan uit verschillende emotionele routes in het brein. Dit helpt verklaren waarom patiënten zo uiteenlopende klachten kunnen hebben, en waarom behandelingen soms heel verschillend moeten worden ingericht.

Dit onderscheid is niet alleen theoretisch nuttig; het heeft directe gevolgen voor de behandeling.
Bij fear-based PTSS werkt exposure-therapie vaak goed: het brein leert opnieuw dat de herinnering niet levensbedreigend is.
Bij emotional-pain–based PTSS is vaak een andere invalshoek nodig, meer gericht op betekenisgeving, zelfbeeld, relationele veiligheid en het verwerken van verlies of schaamte. Deze mensen hebben niet alleen last van herinneringen, maar van wat die herinneringen over henzelf lijken te zeggen.

Deze nieuwe inzichten verrijken ons begrip van PTSS. Ze maken duidelijk dat we niet alleen moeten kijken naar wat iemand heeft meegemaakt, maar ook naar hoe iemand dat binnenin zichzelf is gaan dragen. PTSS is geen uniforme reactie; het is een verzameling manieren waarop het brein probeert te overleven, soms vanuit angst, soms vanuit pijn.

Bron
Ben-Zion Z, Basol EZ, Simon AJ, Abargil M, Samonek K, Paterson M, Spiller TR, Duek O, Just S, Preller K, Keynan JN, Admon R, Liberzon I, Shalev AY, Hendler T, Levy I, Joormann J, Scheinost D, Harpaz-Rotem I. Dissecting Fear and Emotional Pain in Posttraumatic Stress Disorder: From Symptom Networks to Neural Signatures. Biol Psychiatry. 2025 Nov 29:S0006-3223(25)01645-2. doi: 10.1016/j.biopsych.2025.11.016. Epub ahead of print. PMID: 41319905; PMCID: PMC12784315.

Breinontwikkeling kent vier keerpunt-leeftijden

Een groot internationaal onderzoek (N = 4.216) laat zien dat de structuur van onze hersennetwerken zich niet geleidelijk ontwikkelt, maar in duidelijke fasen, met vier “keerpunt-leeftijden”: rond 9, 32, 66 en 83 jaar. Op die leeftijden verandert de manier waarop verschillende hersengebieden met elkaar verbonden zijn, en start een nieuwe ontwikkelingsrichting.

Het onderzoek analyseerde diffusion imaging en keek naar hoe hersengebieden samenwerken in netwerken. Met geavanceerde technieken (waaronder UMAP-manifold-analyse) werd zichtbaar dat het brein:

1. Van geboorte tot 9 jaar
Hersennetwerken worden lokaler georganiseerd: verbindingen binnen kleine regio’s worden sterker, terwijl wereldwijde efficiëntie iets afneemt. Dit past bij snelle groei én gelijktijdige “snoei” van verbindingen bij jonge kinderen.

2. Van 9 tot 32 jaar
Het brein wordt steeds efficiënter én specialistischer. Dit is een lange, stabiele ontwikkelfase waarin zowel integratie als verfijning toeneemt. De onderzoekers noemen dit de meest uitgesproken “richtingsverandering” in de hele levensloop.

3. Van 32 tot 66 jaar
De ontwikkeling vlakt af. Netwerken worden geleidelijk iets minder efficiënt, maar meer gestructureerd in gespecialiseerde subgroepen. Dit is een relatief stabiele, volwassen fase in het brein.

4. Van 66 tot 83 jaar
Er ontstaat meer scheiding tussen hersennetwerken. De globale efficiëntie neemt verder af, terwijl het belang van enkele knooppunten (centraal gelegen gebieden) toeneemt.

5. Na 83 jaar
Er is nog maar één netwerkmaat die duidelijk verandert: sommige hersengebieden worden belangrijker als centrale schakels. De algemene relatie tussen leeftijd en hersennetwerk-structuur wordt zwakker, mogelijk door sterk variërende individuele verouderingspatronen.

Bron
Mousley A, Bethlehem RAI, Yeh FC, Astle DE. Topological turning points across the human lifespan. Nat Commun. 2025 Nov 25;16(1):10055. doi: 10.1038/s41467-025-65974-8. PMID: 41290675; PMCID: PMC12647875.

In dit artikel wordt gepleit voor het erkennen van postpartum psychose (PP) als aparte diagnose. PP ontstaat meestal acuut binnen de eerste twee weken na de bevalling en gaat vaak gepaard met stemmingsklachten met psychotische kenmerken. Het risico op suïcide en infanticide is hoog. Het is wel een beetje een oude discussie want PP werd op het Europese continent steeds gezien als aparte diagnose (in 1937 bijvoorbeeld beschreven als amentia) terwijl Engelsen en Amerikanen meenden dat deze psychose niet te onderscheiden is van andere psychosen. De auteurs betogen dat het ontbreken van een aparte diagnostische categorie waarschijnlijk bijdraagt aan onderherkenning en suboptimale behandelkeuzes. Deze stelling wordt onderbouwd, maar is niet empirisch bewezen.

Trauma, PTSS en psychose: kerninzichten uit promotieonderzoek

Deze thesis bevestigt de sterke samenhang tussen trauma, PTSS en psychose. Traumatische ervaringen blijken niet alleen frequent, maar spelen ook een belangrijke rol in het ontstaan en voortbestaan van psychose. Onderzoek in de thesis laat zien dat trauma­gerichte behandelingen veilig en effectief zijn bij mensen met PTSS én psychose. Tijdelijke toename van klachten komt geregeld voor, maar leidt niet tot slechtere behandeluitkomsten. De algemene boodschap is: goed uitgevoerde, trauma-informed zorg is haalbaar, veilig en een belangrijke pijler in het herstel van mensen met psychose.

De blijvende impact van stress in de kindertijd

In een recent overzichtsartikel wordt (weer) overtuigend beschreven hoe stress in de vroege kindertijd invloed heeft op zowel het psychisch, sociaal als lichamelijk functioneren van kinderen. Vroege-life stress vergroot de kans op emotionele problemen, gedragsproblemen, leeruitval en gezondheidsklachten, en laat bovendien meetbare biologische sporen na. Deze bevindingen onderstrepen hoe kwetsbaar kinderen zijn in hun eerste levensjaren, maar ook hoe belangrijk vroege ondersteuning en gezinsondersteunende interventies kunnen zijn.
Bron: Early Life Stress Effects on Children’s Biology, Behavior, and Health: Evidence, Mediators, Moderators, and Solutions

Waarom het immuunsysteem soms het verschil maakt

Nieuw onderzoek laat zien dat er binnen de psychiatrie een groep patiënten is bij wie het immuunsysteem in een soort voortdurende “inflammation-stand” staat. Dat is zichtbaar in het bloed, in subtiele epigenetische signalen en op een MRI. Mensen die in zo’n toestand van continue inflammation verkeren, reageren duidelijk minder goed op behandelingen voor uiteenlopende psychiatrische klachten. “Inflammation” is lastig te vertalen, “ontsteking” doet te veel denken aan roodheid, koorts of een infectie. Inflammation verwijst naar een laaggradige, aanhoudende immuunactivatie die je niet direct als ziek voelt, maar die wel veel invloed heeft op zowel lichaam als geest. Chronische inflammation zien we in de praktijk vaak als gevolg van complex trauma. Dat maakt het begrip inflammation steeds belangrijker in de psychiatrie.

Denkbeeldige vriendjes: normaal spel of reden tot zorg?

Denkbeeldige vriendjes komen vaker voor dan veel ouders denken. Kinderen praten met een verzonnen figuur, delen geheimen of spelen rollenspellen alsof er echt iemand bij hen is. In de meeste gevallen is dit een gezonde en creatieve manier waarop kinderen gevoelens, sociale situaties en nieuwe ervaringen verwerken. Fantasiespel ondersteunt bovendien hun taalontwikkeling, probleemoplossend vermogen en emotionele groei. Toch zijn er momenten waarop een denkbeeldig vriendje méér kan betekenen dan alleen spel. Bijvoorbeeld wanneer het kind veel angst ervaart, het vriendje vooral een bron van spanning wordt, of wanneer het fantasiespel samengaat met bredere zorgen over gedrag, taal of sociale interactie.

De tekst is veelbelovend: “New treatments for OCD? Evidence for cannabinoids and psychedelics”: psilocybine heeft mogelijk een significant en snel effect bij OCD bij patiënten die niet reageren op traditionele behandelingen, zoals farmacotherapie en CGT. Maar er zijn veel beperkingen van de studies o.a. kleine steekproefgroottes, gebrek aan controlegroepen, korte follow-up periodes, verwachtingsbias, gebruik van gelijktijdige therapieën of medicatie, en onvoldoende blinding.

Weinig aandacht voor jeugdtrauma’s bij toepassing van ECT

Elektroconvulsietherapie (ECT) is een ingrijpende en controversiële behandeling die o.a. wordt ingezet bij zeer ernstige, soms levensbedreigende depressies die niet reageren op CGT en medicatie. Dit onderzoek richt zich op mensen met ernstige depressie die reeds verschillende behandelingen zoals CGT en medicatie hebben ondergaan en uiteindelijk behandeld zijn met ECT. Uit het onderzoek blijkt dat slechts ongeveer een derde (30%) van de patiënten ooit uitdrukkelijk is gevraagd naar jeugdtrauma’s voordat zij ECT kregen. Daarnaast geeft een vergelijkbaar percentage aan dat die trauma’s niet eerder in therapie behandeld zijn.

Jeugdtrauma verminderd effectiviteit mindfulness bij depressie

Uit dit onderzoek blijkt dat mensen met een geschiedenis van jeugdtrauma minder effect hebben van mindfulness-based therapieën voor depressie. Daarnaast is er ook een verhoogd risico op dissociatie, angst en moeilijk te reguleren emoties. Ook is er grote dropout: ongeveer 14% van de deelnemers met trauma stopte de behandeling vroegtijdig. Het is ook de vraag of mindfulness geschikt is voor mensen met een traumatische jeugd, of dat andere behandelingen beter passen.

Verhoogd risico op manie na hallucinogeengebruik

Een grote studie in Canada, toont dat mensen die in het ziekenhuis kwamen nadat ze hallucinogenen (zoals LSD en psilocybine) hadden gebruikt, een aanzienlijk verhoogd risico hadden op het ontwikkelen van bipolaire stoornissen binnen drie jaar. De mogelijke risico’s op ernstige psychiatrische effecten zijn nog onvoldoende bekend bij het recreatieve gebruik van hallucinogenen.

Tramadol doet meer slecht dan goed

Een grote review van 19 trials met 6506 deelnemers suggereert dat tramadol bij chronische pijn maar weinig klinisch relevante pijnvermindering geeft, terwijl het risico op bijwerkingen duidelijk toeneemt. De gevonden pijnreductie is gemiddeld zó beperkt dat veel patiënten er in het dagelijks leven waarschijnlijk weinig van merken. Tegelijkertijd was tramadol geassocieerd met serieuze bijwerkingen, met name cardiale problemen en vaak voorkomende klachten zoals misselijkheid, duizeligheid en slaperigheid.

PTSS als risicofactor voor hart- en vaatziekten

In deze review wordt PTSS geassocieerd als een risicofactor voor hart- en vaatziekten (hypertensie, coronairlijden, myocardinfarct, beroerte, hartfalen en cardiovasculaire sterfte). Een ingrijpende cardiale gebeurtenis (zoals een infarct of reanimatie) kan op zichzelf ook weer PTSS-klachten uitlokken.

Trauma triggert psychose

Drie kortdurende psychotische episoden worden uitgelokt door traumatriggers (o.a. scheiding na langdurig partnergeweld en een onverwachte ontmoeting met die partner). De inhoud van de psychoses (zoals achtervolgingswaan) sloot aan bij het trauma. Diagnose is dus ook hier weer van levensbelang: classificatie (DSM-5): kortdurende psychose, diagnose: trauma-gerelateerde psychotische verschijnselen met een episodisch, context-gebonden beloop en goed functioneren tussen episodes. Praktische take-away: denk bij acute paranoïde klachten altijd aan traumareactivatie.

ADHD medicatie lijkt net iets anders te werken

Gedacht werd dat stimulerende medicijnen, zoals methylfenidaat, hersengebieden stimuleren die verantwoordelijk zijn voor het vasthouden van aandacht. Het lijkt echter dat deze medicijnen vooral werken doordat ze hersengebieden voor waakzaamheid en beloning stimuleren, waardoor het vasthouden van aandacht makkelijker wordt.

Antidepressiva in de zwangerschap en risico op ASS/ADHD

Samengevat laat goed uitgevoerd onderzoek zien dat het verband dat soms wordt gevonden tussen het gebruik van antidepressiva en latere gevolgen waarschijnlijk niet direct door de medicatie zelf wordt veroorzaakt. Als onderzoekers rekening houden met factoren zoals erfelijke aanleg, gezinssituatie en de gezondheid van de ouders, blijkt dat dit verband grotendeels verdwijnt. Dat wijst erop dat vooral onderliggende kenmerken van ouders en omgeving een rol spelen en niet zozeer het gebruik van antidepressiva zelf.

Onderzoekers hebben een opvallende manier gevonden om jeugdherinneringen op te frissen: door mensen naar een live videobeeld van zichzelf te laten kijken, maar dan als kind. Met slimme software werd hun gezicht realtime „verjongd” en bewoog het kindergezicht precies met hen mee. Mensen die deze kinderversie van zichzelf zagen, konden daarna duidelijk meer én levendigere herinneringen uit hun jeugd ophalen dan een controlegroep die gewoon hun volwassen gezicht zag. Volgens de onderzoekers laat dit zien hoe sterk geheugen is verbonden met ons lichaam en hoe we onszelf ervaren. Door tijdelijk weer in een „vroeger lichaam” te stappen, lijken vergeten herinneringen toegankelijker te worden.

Impact ACE op bevalling

Uit een Zweedse studie onder ruim 1200 vrouwen blijkt dat 4 of meer traumatische jeugdervaringen (ACE) leidt tot meer kans op complicaties tijdens de zwangerschap en bevalling. Ze lopen een groter risico op spoedkeizersnedes, zware bloedingen en het nodig hebben van extra medische behandelingen.

Ca. miljoen mensen delen hun zelfmoordgedachten met ChatGPT

OpenAI meldt dat in een gemiddelde week ≈0,15% van de gebruikers gesprekken voert met expliciete signalen van suïcideplanning/-intentie. Het bedrijf werkte met >170 ggz-experts en zegt dat de nieuwste modelupdate 65–80% minder ongewenste reacties geeft in deze domeinen. Maatregelen die het bedrijf heeft genomen omvatten o.a. betere verwijzing naar crisisdiensten, automatisch doorsturen van gevoelige gesprekken naar veiligere modellen en vriendelijke pauze-reminders bij lange sessies.

Fysieke bijwerkingen antidepressiva

Geen nieuws, maar goed om het weer onder de aandacht te brengen. Deze grote netwerkanalyse bevestigd dat antidepressiva verschillende fysiologische effecten hebben, maar daarin sterk verschillen. Sommige (m.n. noradenerg werkende) verhogen hartslag en bloeddruk, maar opvallend is dat er maar relatief bewijs is voor een significant effect op het QTc interval (ECG), elektrolyten of nierfuncties. Diverse antidepressiva hebben effect op gewicht, cholesterol en glucose en sommige (de SNRI’s) verlagen natrium.

Gangbare medicatie laat jarenlange “voetafdruk” achter in de darm

Een groot Ests cohortonderzoek (±2.500 deelnemers) laat zien dat veelgebruikte medicijnen het darmmicrobioom jarenlang kunnen veranderen. Onderzoekers vonden dat 167 van de 186 onderzochte middelen meetbare effecten hadden op de samenstelling van de darmflora. Het gaat o.a. om antidepressiva, benzodiazepinen, bètablokkers, protonpompremmers en antipsychotica. Sommige benzodiazepinen (zoals alprazolam) bleken een effect op de diversiteit van het microbioom te hebben dat vergelijkbaar is met, of zelfs groter dan, dat van breedspectrum antibiotica. De impact neemt toe naarmate medicatie langer en vaker wordt gebruikt en kan jaren na staken nog zichtbaar zijn.

Darmflora veroorzaakt geen autisme

Een Ierse onderzoeksgroep ontkracht de hypothese dat een “verstoorde darmflora” autisme zou veroorzaken. Conclusie: er is geen enkel overtuigend bewijs dat veranderingen in het microbioom autisme veroorzaken, ook niet uit muizenstudies, probiotica-onderzoek of fecestransplantaties. Als er al een verband is, dan is het waarschijnlijk andersom: autisme beïnvloedt o.a. eetgedrag en leefstijl, en dát kan het microbioom veranderen, niet andersom.

Verslavend schermgebruik verdubbelt risico op zelfmoordgedachten

Volgens dit onderzoek begint verslavend gebruik van sociale media, mobiele telefoons en videogames bij Amerikaanse jongeren te stijgen vanaf ongeveer 10 tot 11 jaar en neemt toe gedurende de vroege adolescentie. Tieners met verslavend schermgedrag (zoals niet kunnen stoppen met scrollen, onrust voelen zonder telefoon) hebben ongeveer twee keer zo veel kans op zelfmoordgedachten en -pogingen. Ook angst, depressieve klachten, agressie en gedragsproblemen komen in deze groep duidelijk vaker voor. Belangrijk: het gaat niet zozeer om hoe lang tieners achter een scherm zitten, maar om de verslavende manier waarop ze het gebruiken.

Waves and War

Indringende docu op Netflix over drie (ex-)Navy SEALs met ernstige PTSS die in Mexico een traject met in de VS niet goedgekeurde psychedelica ondergaan. Stanford-onderzoekers volgen hun herstel. De film laat ook de rol zien van veteranennetwerk VETS, dat toegang tot behandeling ondersteunt. Opvallend wel dat er weinig aandacht is voor de de risico’s en bijwerkingen van een dergelijke therapie. De studie zelf is al wat ouder (2024). Lees meer over de docu in Time magazine.

Online-nepapotheken

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) ziet een sterke toename van online aanbieders die receptplichtige middelen (o.a. ADHD-medicatie, benzodiazepinen, zware pijnstillers) zonder recept online verkopen en zonder dat de veiligheid gewaarborgd is. Doelgroep zijn o.a. studenten die middelen gebruiken voor concentratie. We zien steeds vaker mensen die zich herkennen in kenmerken van ADHD of die classificatie hebben gekregen, maar bij wie de hulpvraag vooral is een behoefte aan betere prestaties.

Nieuw onderzoek toont aan dat traumatische jeugdervaringen (ACE) bij moeders een duidelijke invloed hebben op het risico op vroeggeboorte. Twee of meer ACE’s verdubbelen het risico, vooral fysiek geweld, emotionele mishandeling en het zien van partnergeweld zijn het sterkst geassocieerd. De impact van jeugdtrauma lijkt door te werken naar de volgende generatie, zowel biologisch als psychosociaal. Voor mij bevestigt dit opnieuw hoe immens de invloed van ACE’s is op onze lichamelijke én psychische gezondheid. Toch zie ik in de praktijk nog veel te vaak dat dit te vaak genegeerd wordt in diagnostiek en behandeling.

Betere behandeling moeders met eetstoornissen

Dit onderzoek benadrukt dat effectieve behandeling van eetstoornissen bij moeders niet alleen klachtgericht moet zijn, maar vooral gericht op onderliggende problematiek. Een verleden met trauma’s voorspelt slechtere behandelresultaten, vooral op het lichaamsbeeld en gewicht-gerelateerde gedachten. Het is daarom cruciaal om deze onderliggende trauma’s expliciet te behandelen. Ik herken dit uit mijn eigen werk: zolang vroegkinderlijk trauma niet wordt behandeld, blijven moeders kwetsbaar, gaan symptomen slechts gedeeltelijk in remissie en is de kans groot dat klachten worden overgedragen op de volgende generatie.

Nieuwe visie op traumaherstel en herinneringen

Interessant artikel dat laat zien dat herinneringen aan traumatische en ingrijpende jeugdervaringen zich ontwikkelen en veranderen over de tijd. Wat een kind niet kan duiden of verwoorden, kan op latere leeftijd pas als traumatisch worden herkend, of juist naar de achtergrond verdwijnen. Vergeten of ‘anders herinneren’ betekent niet dat iets niet is gebeurd en direct meegemaakte ervaringen worden vaker consistenter gerapporteerd dan getuige-ervaringen. Belangrijk voor de professional: interventies en diagnostiek kunnen missen wat later pas naar boven komt. oftewel een éénmalige screening of intake doet dus vaak geen recht aan de werkelijkheid. In mijn dagelijks werk zie ik hoe herinneringen zich ontwikkelen in de veiligheid van behandeling, soms na jaren. Het idee dat één gesprek of één meetmoment de waarheid vangt, doet veel patiënten tekort.

Trauma zit niet in het verleden, maar in het lichaam

In deze video legt Bessel van der Kolk uit dat trauma niet zozeer de gebeurtenis zelf is, maar de reactie van het lichaam en zenuwstelsel op wat er gebeurt. De impact blijft bestaan, ook lang nadat het gevaar voorbij is, omdat het lichaam de angst, pijn en overlevingsreflexen als het ware “archiveert”. Hij onderstreept hoe essentieel co-regulatie is: “One of the largest mitigating factors against getting traumatized is who is there for you at that particular time.” Van der Kolk gaat ook in op waarom klassieke behandelvormen vaak tekortschieten, en welke lichaamsgerichte, relationele en neurowetenschappelijk onderbouwde interventies wél perspectief bieden op herstel.

Impact van ACE op moedermelk

Onderzoek laat zien dat moeders met diverse Adverse Childhood Experiences (ACE) afwijkingen vertonen in de kleine RNA-moleculen en vetzuren in hun borstmelk. Deze veranderingen, zoals verhoogde niveaus van microRNA’s zoals miR-142-3p en minder middellange ketenvetzuren, lijken samen te hangen met het gedrag van hun baby’s op jonge leeftijd. Het onderzoek suggereert dat de samenstelling van moedermelk een intergenerationele overdracht van gedrag en gezondheid kan beïnvloeden.

Hersenveranderingen bij vrouwen met PTSS na seksueel geweld

Tijdens het 38e ECNP-congres in Amsterdam werd een onderzoek gepresenteerd naar de neurobiologische gevolgen van seksueel trauma. Bij vrouwen die PTSS ontwikkelden na een aanranding of verkrachting bleek de communicatie tussen de amygdala en de prefrontale cortex in veel gevallen sterk verstoord, soms zelfs volledig afwezig. Deze bevindingen tonen aan dat seksueel geweld gepaard kan gaan met diepe ontregeling van hersennetwerken die emoties sturen. Opvallend is dat de mate van hersenverandering niet direct samenhing met de ernst van de klachten, wat suggereert dat ook andere factoren herstel beïnvloeden.

Hoe kindermishandeling invloed kan hebben op de genetische code

Recente onderzoek laat zien dat de negatieve effecten van kindermishandeling verder gaan dan alleen psychologische en sociale problemen. Het blijkt dat het ook onze genetische informatie kan beïnvloeden via mechanismen die epigenetica wordt genoemd; wijzigingen in de genetische expressie zonder dat de DNA-sequentie zelf verandert. Een van deze mechanismen is DNA-methylatie, waarbij kleine moleculen aan het DNA worden toegevoegd om te beïnvloeden hoe genen worden aangezet of uitgeschakeld. Dit bevestigt wat we al langer weten, namelijk dat de omgeving en ervaringen van een kind blijvende, biologische sporen kunnen nalaten die hun hele leven blijven doorwerken.

Understanding collective trauma

A recent study explored the profound impact of the October 7, 2023, terror attack in Israel on hostage families. Through interviews with 18 family members, researchers found that these families experience a prolonged and complex form of trauma known as ambiguous loss, which involves enduring uncertainty, emotional oscillation between hope and despair, and feelings of abandonment by the state. Families coped by maintaining spiritual and emotional bonds, engaging in advocacy, and building collective solidarity with others facing similar grief. The trauma affected their mental health deeply, yet their resilience was evident in rituals, activism, and preserving connections with loved ones in captivity.

Traumatische ervaringen hebben invloed op de menopauze

Traumatische ervaringen, zowel vroeg in het leven als levenslang, kunnen een aanzienlijke invloed hebben op de overgang naar de menopauze. Uit recente analyses blijkt dat vrouwen met trauma­tische ervaringen vaker intensere menopauzale klachten ontwikkelen zoals opvliegers, stemmingswisselingen en slaapproblemen. Trauma doet zich dan niet enkel psychologisch voor, maar manifesteert zich ook fysiek via veranderingen in hormonale regulatie en verhoogde stressrespons.

Steun in stilte: sociale netwerken beschermen ook bij onverwerkt trauma

Wereldwijd wordt ongeveer één op de vijf meisjes en één op de dertien jongens vóór hun achttiende jaar slachtoffer van een vorm van seksueel misbruik. Ondanks de hoge prevalentie zwijgen veel slachtoffers over deze ervaringen en wachten ze vaak jarenlang met het melden ervan. Een op de drie slachtoffers meldt het misbruik zelfs nooit. Mensen die nooit over seksueel misbruik in hun jeugd hebben gesproken (“non-disclosers”) rapporteren ernstigere PTSS-klachten, ervaren minder steun en hebben kleinere sociale netwerken dan degenen die hun ervaringen gedeeltelijk of volledig hebben gedeeld.

Een nieuw medicijn op basis van LSD, MM120, laat hoopgevende resultaten zien bij mensen met een gegeneraliseerde angststoornis. In een grote studie bleek één dosis al snel klachten van angst en somberheid te verminderen. Na drie maanden was bij bijna twee derde van de deelnemers de angst sterk verbeterd en bijna de helft had zelfs geen klachten meer. Het medicijn lijkt dus snel en krachtig te werken, maar er zijn ook kanttekeningen: de studie duurde kort, de groep was relatief klein en er waren bijwerkingen zoals tijdelijke visuele veranderingen en misselijkheid. Daarom wordt nu in vervolgonderzoek gekeken of de effecten ook op de lange termijn standhouden.

Zelfmoordgedachte als bijwerking medicijnen

Zelfmoordgedachte is een bijwerking van orale finasteride-bevattende producten, voornamelijk gemeld bij patiënten die worden behandeld voor androgene alopecia.

Autisme als bijproduct van de ontwikkeling van het menselijk brein

Autisme komt nauwelijks voor bij andere primaten. Onderzoekers denken dat dit samenhangt met de snelle en unieke evolutie van menselijke hersencellen. Daarbij veranderden juist genen die ook gelinkt zijn aan autisme. Deze veranderingen zorgden voor complexe vaardigheden als taal en sociale interactie, maar verhoogden tegelijkertijd de kwetsbaarheid voor neurodiversiteit, zoals ASS en schizofrenie. Met andere woorden: de kwetsbaarheid voor aandoeningen als autisme kan worden gezien als de keerzijde van de cognitieve voordelen die onze soort groot hebben gemaakt.

Paracetamol tijdens de zwangerschap veroorzaakt geen autisme

Robert Kennedy, minister van Volksgezondheid in de VS, zegt in The Wall Street Journal dat autisme mogelijk veroorzaakt wordt door het gebruik van acetaminophen (paracetamol) tijdens de zwangerschap. In het verleden hebben enkele observationele studies een mogelijk verband gezien tussen autisme en het gebruik van paracetamol tijdens de zwangerschap. Dat verband is ondertussen door sterker wetenschappelijk onderzoek weerlegd.

Acuut trauma & OCD

Een recente studie analyseerde de impact van de massamoorden en terreuraanslagen van 7 oktober 2023 in Israël op mensen die direct getuige waren van de gebeurtenis. De onderzoekers vonden dat deze slachtoffers significante toename vertoonden in OCD-symptomen, waaronder ook nieuwe gevallen van OCD. Bovendien bleek de ernst van posttraumatische stress een mediërende factor te zijn in deze relatie. Dit betekent dat trauma niet alleen psychisch schadelijk is op korte termijn, maar ook het risico op obsessieve-compulsieve symptomen kan vergroten.

Zwangerschapsdiabetes en risico op ADHD en ASS

Een grootschalige meta-analyse van meer dan negen miljoen zwangerschappen laat een duidelijke relatie zien tussen zwangerschapsdiabetes en latere neurocognitieve problemen (IQ en taalvaardigheden) en neurobiologische ontwikkelingsstoornissen (ADHD en ASS). De onderzoekers benadrukken dat het hier gaat om een associatie, niet om bewijs van een directe oorzaak-gevolgrelatie. Mogelijke mechanismen zijn onder meer ontsteking, zuurstoftekort en verhoogde insulinespiegels tijdens de zwangerschap.

Kindermishandeling beïnvloedt de ontwikkeling van het brein

Hoewel bekend is dat verwaarlozing in de vroege jeugd veranderingen in hersengebieden zoals de amygdala en hippocampus veroorzaakt, richt deze studie zich op de witte stof. De onderzoekers vonden dat kinderen die verwaarloosd zijn in de vroege jeugd, afwijkingen vertoonden in belangrijke witte materie-verbindingen. Deze veranderingen lijken verband te houden met bepaalde gedragsproblemen.

Lavendel bij angst: wetenschappelijk onderbouwd alternatief?

Verschillende betrouwbare studies bieden bewijs voor de anxiolytische effecten van lavendel. Meta-analyses tonen aan dat doses van 80 en 160 mg lavendel significant kunnen bijdragen aan het verminderen van angstklachten. In een systematische review door Luo en Jiang (2022) werd geconcludeerd dat lavendel bij slaapstoornissen en angstklachten effectief is en vergelijkbaar met paroxetine en lorazepam.

Een recent artikel in de Financial Times beschrijft hoe persoonlijkheidskenmerken van jongeren wereldwijd snel veranderen. Langlopend onderzoek onder duizenden Amerikanen laat zien dat consciëntieusheid (plichtsbesef, discipline, doorzettingsvermogen) bij 16- tot 39-jarigen sinds 2016 fors is gedaald, terwijl neuroticisme (angst, emotionele instabiliteit) sterk stijgt. Ook vriendelijkheid en extraversie nemen af. Deze trend begon rond de doorbraak van smartphones en sociale media en wordt versterkt door economische onzekerheid. Volgens auteur Zihni Özdil wijst dit op een blijvende herschikking van onze persoonlijkheden, met grote gevolgen voor werk, relaties en maatschappij.

Verplichte rijbewijskeuring AD(H)D stopt

Mensen met ADD of ADHD hoeven vanaf 1 april volgend jaar geen verplichte medische keuring meer te ondergaan voor het halen van hun rijbewijs. Na onderzoek constateert het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) dat die keuringen disproportioneel zijn.

Paracetamol tijdens zwangerschap: echt zo veilig?

Nieuw onderzoek wijst op een verband tussen prenataal gebruik van paracetamol en een verhoogd risico op ASS en ADHD bij kinderen. De onderzoekers adviseren terughoudend en kortdurend gebruik onder medische begeleiding. Pijn en koorts behandelen blijft belangrijk, maar overleg met de arts is essentieel.

Als kind getraumatiseerd? Later meer kans op pijn en psychische klachten

Uit nieuw onderzoek blijkt opnieuw dat vroegkinderlijke traumatische ervaringen (Adverse Childhood Experiences, ACE) een belangrijke risicofactor vormen voor de latere ontwikkeling van psychische klachten en ernstige pijn. Mensen die in hun jeugd te maken hadden met verwaarlozing, mishandeling of een onveilige thuissituatie, blijken op volwassen leeftijd vaker te kampen met depressie, angststoornissen, PTSS en somatische klachten zoals chronische pijnsyndromen.

Rozengeur als hersentraining? 🌹🧠

Japanse onderzoekers ontdekten dat dagelijks een subtiele rozengeur dragen de grijze massa in de hersenen kan vergroten. In het onderzoek droegen 28 vrouwen een maand lang kleding met rozenolie; een controlegroep kreeg alleen water. MRI-scans lieten zien dat de rozengeurgroep meer grijze stof ontwikkelde, vooral in de posterior cingulate cortex (PCC), een hersengebied dat belangrijk is voor geheugen en associaties. Hoewel meer hersenvolume niet automatisch betekent dat je slimmer wordt, kan dit effect relevant zijn voor neurodegeneratieve aandoeningen zoals dementie. De PCC krimpt namelijk vaak bij Alzheimer.

PTSS behandelen met een zenuwblok? Veelbelovende resultaten in Israël

In Israël wordt een nieuwe behandelmethode, die al langer bij pijn wordt toegepast, voor PTSS onderzocht: de stellate ganglion block (SGB). Hierbij injecteert een arts onder echogeleiding een kleine hoeveelheid lokaal anestheticum bij zenuwknopen in de hals die betrokken zijn bij het stresssysteem. Door deze zenuwen tijdelijk “uit te schakelen” krijgt het zenuwstelsel als het ware een reset. Patiënten rapporteren vaak direct meer rust en minder last van hyperarousal, paniek, prikkelbaarheid en slaapproblemen. De techniek is in Israël nog niet standaard beschikbaar, maar wordt na 7 oktober op grotere schaal ingezet, o.a. bij militairen en overlevenden van het Nova-festival.

Eerste nieuwe medicijn voor fibromyalgie in 15 jaar goedgekeurd

De FDA heeft Tonmya (cyclobenzaprine) goedgekeurd als nieuwe behandeling voor fibromyalgie. Het is het eerste niet-opioïde middel in een geheel nieuwe categorie pijnstillers en de eerste innovatie voor deze aandoening in vijftien jaar. In twee grote onderzoeken met bijna 1000 patiënten liet Tonmya een duidelijke pijnvermindering zien ten opzichte van placebo. Het middel werd over het algemeen goed verdragen; de meest voorkomende bijwerkingen waren mild en betroffen vooral klachten in de mond of lichte vermoeidheid. Het werkt via meerdere receptoren in de hersenen en lijkt vooral pijn te verminderen door verbetering van de slaapkwaliteit.

Een recente systematische review en meta-analyse van individuele patiëntgegevens uit sham-gecontroleerde trials toont aan dat diepe hersenstimulatie (DBS) een significant effect heeft op de behandeling van ernstige obsessief-compulsieve stoornis (OCD), vergeleken met een placebo-interventie. De onderzoekers benadrukken echter dat de kwaliteit van het beschikbare bewijs laag is en dat er aanzienlijke heterogeniteit tussen studies bestaat. Meer over DBS

Jeugdtrauma’s hebben levenslange impact op gezondheid

Nieuw onderzoek bevestigt dat opgroeien in een onveilige omgeving en traumatische ervaringen in de kindertijd (ACE) kunnen leiden tot blijvende psychische én lichamelijke schade op volwassen leeftijd. Ze hebben een verhoogd risico op versnelde biologische veroudering, hart- en vaatziekten en problematisch alcoholgebruik.
Bron: Development and Psychopathology, University of Georgia, Center for Family Research.

Nog een studie over impact van jeugdtrauma’s op mentale gezondheid

Traumatische ervaringen in de kindertijd hebben op lange termijn grote invloed op de mentale gezondheid en het risico op suïcidaal gedrag. Volwassenen met traumatische ervaringen in de kindertijd ervaren meer angst- en stemmingsklachten, en gevoelens van defeat (verslagenheid) en het idee gevangen te zitten (entrapment).

ASS & aluminium in kindervaccins

In een nieuw Deens onderzoek is er geen verband gevonden tussen aluminium in kindervaccins en 50 verschillende gezondheidsaandoeningen, waaronder autisme, astma en auto-immuunziekten.

Art therapy onmisbaar is in de GGZ

Het suïcidecijfer in Zuid-Korea is het hoogste van alle OESO-landen, 25.7 (10,4 in Nederland). Therapie richt zich vrijwel uitsluitend op cognitieve therapie. Maar niet iedereen kán of wil zijn emoties in woorden uitdrukken. Neurowetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat vaktherapieën (beeldend, muziek, dans of drama) belangrijk zijn voor traumaverwerking en herstel.

Child Behavior Checklist (CBCL)

De Child Behavior Checklist (CBCL) is een vragenlijst die door verzorgers wordt ingevuld om gedrags- en emotionele problemen bij kinderen in kaart te brengen. Uit recent onderzoek blijkt dat de CBCL ook waardevol is bij kinderen met een geschiedenis van mishandeling. Zonder expliciete vragen over traumatische ervaringen kan de CBCL onderliggende problematiek signaleren, een minder belastende en toch effectieve manier om kwetsbare kinderen vroegtijdig te herkennen en gericht te helpen.

Schematische weergave zorgstandaard Persoonlijkheidsstoornissen

Voor de zorgstandaard Persoonlijkheidsstoornissen is nu een schematische weergave beschikbaar voor snel inzicht in de zorgstandaard. De schematische weergave is gebaseerd op de in maart herziene zorgstandaard. De schematische weergave bevat een overzicht van mogelijke behandelopties en interventies van diagnostiek tot evalueren en afsluiten. Ook is er een omschrijving van voorkeursinterventies en optionele behandelingen.