Inkasta oo isbeddelka gacan-ku-haynta deegaannadu uu muddo dheer qayb ka ahaa geeddi-socodka dagaalka ee koonfurta Soomaaliya, haddana waxa Teedaan ka dhacay waxay iftiiminayaan laba xaqiiqo oo is barbar yaal. Tan koowaad, kooxda AS waxay weli awood u leedahay qorshaynta iyo fulinta weerarro isku dhafan oo cadaadis xooggan ku abuura difaacyada ciidamada dowladda. Tan labaadna, ciidamada dowladda iyo kuwa deegaanka waxay weli la tacaalayaan caqabado la xiriira mideynta howlgalka, isku-duwidda taliska iyo joogtaynta difaaca marka dagaalladu muddo dheer socdaan.

Sidee Wax u Dhaceen?

Sida ay tilmaamayaan ilo amni, Kooxda AS weerarkeeda waxay ku billowday gaari walxaha qarxa laga soo buuxiyey oo lagu dhuftay difaaca hore ee xerada Teedaan, iyadoo isla waqtigaas miinooyin ku aastay waddooyinka muhiimka ah si loo hakiyo dhaqdhaqaaqa gurmadka.

Markii difaacyadii hore ee ciidamada dowladda ay la kulmeen cadaadis xooggan, dagaalyahannadii kooxda ayaa weerarro isku mar ah kaga qaaday dhowr jiho fariisimihii ciidamada huwanta.

Maxaa Sababay Jabka?

Wararka hordhaca ah waxay muujinayaan in khilaaf soo kala dhex galay ciidamada deegaanka iyo kuwa dowladda uu sababay in Macawiisleydu ka baxaan fariisimihii ay kaga sugnaayeen deegaanka Xasan Raqay, oo ka mid ahaa jiidaha ugu muhiimsan ee laga difaacayay Teedaan.

Ka bixitaankaas ayaa ku qasbay ciidamada dowladda ee difaaca kaga jiray deegaanka kale ee lagu magacaabo Suulaay inay qayb ka mid ah ciidamadooda u wareejiyaan aaggii bannaanaaday si loo buuxiyo firaaqa amni ee soo kordhay.

Marka laga eego dhinaca istiraatiijiyadda militariga, tallaabadaasi waxay abuurtay laba dhibaato oo isku mar dhacay. Dhinaca koowaad, waxay wiiqday awooddii difaaca ee kulansaneed. Dhinaca labaadna, waxay labada furinba ka dhigtay kuwo u nugul weerarro abaabulan, maadaama ciidamadii difaacayay ay noqdeen kuwo kala firdhay oo tiradoodu yaraatay.

AS oo fursaddaas ka faa'iidaysanaysa ayaa isku mar weerarro ku qaaday jiidihii hore iyo xaruntii taliska difaaca ee Teedaan. Tani waxay adkaysay isu-gurmashada ciidamada iyo dib-u-habeynta difaaca xilligii ugu adkaa ee dagaalku socday.

Maxaa Teedaan Muhiim ka Dhigaya?

Juqraafi ahaan, Teedaan ma aha magaalo weyn, hase yeeshee qiimaheeda istiraatiijiga ah ayaa ka weyn baaxaddeeda.

Deegaanku wuxuu qiyaastii 55 kiiloomitir u jiraa degmada Maxaas, halka uu 70 kiiloomitir u jiro magaalada Beledweyne, taasoo ka dhigaysa marin isku xira labada magaalo ee ugu muhiimsan Bariga Hiiraan.

Waddadan ayaa ah halbowlaha isu socodka ciidamada, gaarsiinta saadka, dhaq-dhaqaaqa gurmadka iyo isku xirka howlgalada militari ee ka socda Bariga Hiiraan. Cidda gacanta ku haysa Teedaan waxay awood u yeelaneysaa in ay saameyn ku yeelato dhaqdhaqaaqa ciidamada, waqtiga gurmadka iyo qorsheynta howlgalada gobolka.

Sababtaas awgeed, ayay labada dhinac na deegaanka Teedaan ugu bixiyeen qiimaha dagaal socday in ka badan 48 saacadood.

Waa maxay Casharka Laga Baran Karo Dagaalka Teedaan?

Dagaalka Teedaan wuxuu xambaarsan yahay dhowr cashar oo muhiim u ah fahamka jihada uu dagaalku u socdo iyo caqabadaha horyaalla ciidamada dowladda.

1. AS waxay sii waddaa istiraatiijiyad ku dhisan ka hortagga weerarka.

Sanadihii u dambeeyay, AS waxay muujineysay istaraatiijiyad difaac oo si xeeldheer loo qorsheeyay, taasi oo ku dhisan mabda'a ah "cadawgaaga weerar inta uusan ku soo weerarin." Kooxdu waxay isticmaashaa xog sirdoon iyo la socod joogto ah oo u suurtageliya inay weerarrada dowladda kaga hortagto weerarro horudhac ah oo lagu qaado furimaha hore ee ciidamada dowladdu ka joogaan deegaannada Bariga Hirshabeelle, si mar kasta loo hakiyo gulufka dowladdu waddo

2. Qabsashada dhulku way ka sahlan tahay difaaciddiisa.

Dhanka ciidamada dowladda iyo kuwa deegaanka, waxaa marar badan muuqata inay awood u leeyihiin weerarka iyo qabsashada deegaanno cusub. Hase yeeshee, caqabadda ugu weyn ee heysata waa ilaalinta iyo difaacidda goobahaas marka dagaalku isu beddelo difaac muddo dheer socda.

3. Tayada taliska ayaa ka muhiimsan tirada ciidamada.

Dagaalka Teedaan wuxuu muujinayaa in guusha militari aysan ku xirnayn tirada ciidamada ama awoodda hubka, balse ay si weyn ugu tiirsan tahay tayada taliska, isku-duwidda howlgalka, wadaagidda xogta iyo awoodda lagu maareeyo xaaladaha degdegga ah ee ka dhasha furimaha dagaalka.

Maxaa Xiga?

Saraakiisha dowladda ayaa sheegay in ciidamada aysan ka fogeyn Teedaan, isla markaana ay dib isu abaabulayaan si ay u bilaabaan howlgal dib loogu soo celinayo gacanta dowladda.

Si kastaba ha ahaatee, waayo-aragnimada laga dhaxlay dagaalladii hore ee kooxda lala galay waxay muujinaysaan in mar kasta dhanka dowladda looga dheereeyo fara fudeydka iyo falcelinta tallaabooyinka dowladdu qaaddo.

Ugu danbeyn, Dagaalkii Teedaan wuxuu mar kale muujinayaa in colaadda ka socota bartamaha Soomaaliya ay gashay marxalad ay ciidamada dowladdu difaac ku uruureen halka kooxda AS ay weerar tahay.

Sidoo kale, dagaalkani wuxuu muujiyey in AS ay weli awood u leedahay in ay ka hesho xogo sirdoon gudaha xerooyinka ciidamada, taasi oo ay ka faa'iidaysato daldaloollada ka dhasha isku-xir la'aanta ciidamada huwanta, halka dowladda iyo ciidamada Macaawisleyda ay weli wajahayaan caqabadda ugu adag ee ah sidii guulaha laga gaaro furimaha loogu beddeli lahaa xasillooni amni oo waarta.

Haddii casharrada laga bartay Teedaan loo beddelo dib-u-habayn dhab ah oo lagu sameeyo qaabka howlgalada, mideynta taliska iyo qorsheynta difaaca, guuldarradani waxay noqon kartaa fursad lagu xoojiyo awoodda ciidamada. Haddii se aan wax laga beddelin caqabadaha dagaalku muujiyay, Teedaan waxay noqon kartaa tusaale kale oo muujinaya wareegga soo noqnoqda ee la xiriira kala qabsiga deegaannada ee colaadda Soomaaliya.

Galab ka mid galbihii bishii Maarso 2023, jamaacadii Masaajidka yar ee Cibaadur-Raxmaan, waxay sugayeen imaamkooda si uu salaadda uga bixiyo. Laakiin maalintaas imaamka wuu ka maqnaa safkii salaadda, waxaana beddelay imaam kale.

Markii salaadda la tukaday ayay jamaacada qaar ka mid ah bannaanka u baxeen, waxayna arkeen baabuurkii imaamka oo weli yaalla dukaankii yaraa ee uu dharka ku toli jiray hortiisa. Ujeedadoodu waxay ahayd in ay weydiiyaan sababta uu uga baaqday salaadda jamaacada, waa arrin aan isaga lagu aqoon, walow beryihii dambe laga dareemayay daal iyo tabar-darro.

Markii ay arkeen in dukaanku xiranyahay ayay telkiisa waceen, mise wuxuu ka dhex dhawaaqay dukaanka, taasi oo shaki abuurtay, oo keentay in mid ka mid ah dadkii goobta yimid uu ka galo dukaanka daaqad furneed. Ilbiriqsiyo yar kadib saaxiibbadii dibadda joogay waxay maqleen ninkii gudaha galay oo leh "Laa xawla walaa quwata illaa billaah." Markuu albaabkii furay ayay arkeen imaamka oo kursi ku fadhiya, balse aan wax dhaqaaq ah lahayn. Si degdeg ah ayay isbitaalkii ugu dhowaa ula carareen

Markiiba dhaqaatiirtii ayaa ku war gelisay in uu imaamka geeriyooday.

Habeenkaas uu imaamka meyd baryayo waa 15-kii Maarso 2023, deriskiisa iyo jamaacadii masaajidku waxay la kulmeen arrin yaab leh oo aysan weligood ku fikirin. Baraha bulshada waxaa ku baahay tacsi ka timid culimo, qoraayaal iyo kumannaan qof oo dunida dacalladeeda ku kala nool. Halkaas ayay markii ugu horreysay ku ogaadeen in imaamkoodii 30 ka sano la noolaa uu ahaa Abuu Maazin, hormuudkii nashiidooyinka Islaamiga ah qaadi jiray.

Abuu Maazin, oo magaciisu ahaa Injineer Ridwaan Khaliil Canaan, wuxuu ku dhashay Dimishiq, Suuriya, qiyaastii sanadkii 1953. Wuxuu bilaabay qaadista nashiidooyinka isagoo 16 jir ah, xilli ay dunida Carabtu ka jireen dhaqdhaqaaqyo diineed. Inta badan nashiidooyinkiisa wuxuu u qaadi jiray halganka Reer Falastiin.

Intii u dhexeysay 1970-meeyadii iyo 1980-meeyadii, codkiisa deggan iyo ereyadiisa qiirada leh ayaa si degdeg ah u gaaray malaayiin dhallinyaro Muslim ah oo dunida ku ka la nool.

Nashiidooyinkiisa waxaa ka mid ahaa "Malxamatu Dacwah", "Yaa Shahiid", iyo "Bi Jihaadinaa Sanufatitu Sakhra", kuwaas oo noqday nashiidooyinka lagu xusuusto xiisaha joogta ah ee ururada islaamiga iyo taageerayaashooda u qabaan. Inkasta oo cajaladaha xilligaas tayadoodu hooseysay, haddana codkiisu wuxuu noqday mid ka daaran goob kastoo dad halgan ku jira ama niyadda ka jecel ay joogaan.

Cadaadiskii siyaasadeed ee Suuriya ayaa ku qasbay inuu dalkiisa ka hijroodo. Wuxuu degay Masar, halkaas oo uu si ula kac ah uga fogaaday fallaaraha warbaahinta iyo fagaarayaasha caannimada. Wuxuu ka doortay nolol fudud: ganacsi yar, imaamnimo masaajid, iyo adeeg bulsho.

Muddo tobannaan sano ah, dadkii la noolaa ma aysan ogeyn in ninka salaadda tujiya uu ahaa codkii ay dhallinyaranimadoodii ka maqli jireen cajaladaha nashiidooyinka. Xitaa saaxiibbadii dhowaa qaarkood waxay sheegeen in ay magaciisa faneed ogaadeen kadib geeridiisa.

Sheekada Abuu Maazin waxa laga dhadhansan karaa in saameynta qofku aysan mar walba ku xirneen caannimo. Mararka qaar, cod ayaa taariikh sameeya, halka qofkii codkaasi lahaa aan wajigiisa ba la aqoon.

Abuu Maazin wuxuu geeriyooday isagoo aan raadin magac ama maamuus. Hase yeeshee, codkiisa macaan iyo mirihii nashiidooyinkiisa ayaa weli ku nool xusuusta jiilal badan, taasoo ka dhigaysa mid ka mid ah astaamihii ugu saamaynta badnaa ee taariikhda nashiidooyinka Islaamiga ah.

Tani waa mid ka mid ah Nashiidooyinkiisii ugu caansan:

Halgankeenna ayaan ku burburin doonnaa dhagaxyada adag, waxaanna kala daadin doonnaa daaquudka iyo gaalnimada.

بجهادنا سنفتت الصَّخرا ... ونمزِّق الطاغوت والكفرا

Go'aan adag oo xooggan iyo rabitaan aan jab iyo quus aqoon ayaan ku soconnaa.

بعزيمةٍ جبَّارة كبري ... وإرادةٍ لا تعرف القهرا

Waxaan mideyn doonnaa dareenka iyo fikirka, dhiiggeenna ayaan ku midabayn doonnaa waaberiga.

ونُجنِّد الوجدان والفكرا ... بدمائنا سنلوِّن الفجرا

Ummaddaydey, guul ayaan kuu doonaynaa, halgankeenana waxaan ku beddeli doonnaa jihada dhacdooyinka.

ونروده يا أمتي نصرا ... بكفاحنا سنحوِّل المجري

Halgankeenna oo wata holac ifaya awgeed, waxaa dhammaan doona habeenka shirkiga iyo mulxidnimada.

بجهادنا بالمشعل الوقَّاد ... سيزول ليل الشِّرك والإلحاد

Waxaan u gelaynaa si geesinimo iyo adkaysi leh, waxaana jebin doonnaa silsiladaha iyo xayndaabyada dulmiga.

ونخوضها بعزيمةٍ وجلاد ... ونفلّ جور القيد والأصفاد

Waxaan geli doonnaa annagoo safaf hormuud ah, guuleysta oo aan dib uga laaban caqabado iyo iska caabin.

سنخوضها وكتائب الرواد ... غلاَّبة ٌ لا تنثني لعناد

Halgan baan kala hortagi doonnaa dhagarta cadowgeenna, waxaana dumin doonnaa wax kasta oo baadi iyo fasahaad ah.

ونردُّ كيد عدونا بجهاد ... ونهدُّ كلَّ ضلالةٍ وفساد

Abwaan Abiimaasin

Maanta dowladuhu waxay u maara la yihiin jiil cusub oo kacdoon wadayaal ah, kuwaas Kacdoonada ay hormuudka ka yihiin ka bilaabmaan baraha bulshada, kuna dhammaadaan bannaanbaxyo xukunka looga tuuro madaxda dalalka sida; Hindiya maanta ka taagan, horeyna uga dhacday dalal kale oo badan. Haddaba maxaa maanta ka taagan Hindiya?

Bartamihii bisha May ee sannadkan 2026. Dalka Hindiya wuxuu la tacaalayay caro ka dhalatay arday ka cabaneysay musuqmaasuq lagu sameeyay nidaamka imtixaannada iskuulada dalkaas. Ardaydii cabashada qabtay ayaa garsoorka u gudbisay dacwad ka dhan ah Wasaaradda Waxbarashada.

Halkii garsoorku dhegeysan lahaa ardaydii dacwooneysay, waxa xaaladdii kacsaneed sii karkariyay hadal guddoomiyaha Maxkamadda Sare ee Hindiya uu jeediyay, oo ku tilmaamay ardaydii cabashada qabtay "baranbaro iyo dulli bulshada ku dul nool."

Hadalkaasi wuxuu ahaa dhagaxii ugu horreeyay ee biyaha deggan lagu tuuray. Caro hor leh ayuu hadalkii dhaliyay.

Madaxda dowladdu waxay filayeen in saameynta ka dhalatay hadalka dhowr maalmood gudahood iska dhammaan doonto. Laakiin arrintu sidaa ma noqon. Qof baa hadalka jaanis ka dhex arkay oo jiho siyaasadeed u rogay.

Abhijit Dipke, 30 jirka ku xeeldheer adeegsiga baraha bulshada, ayaa halkii uu ka qori lahaa cambaareyn caadi ah, wuxuu bartiisa Ekiska (X) ku qoray hal su'aal: "Maxaa dhacaya haddii dhammaan baranbaradu hal meel isugu timaado?" Su'aashaas gaaban waxay horseedday bilowga dhaqdhaqaaq awoodda uu yeelan karo aan cidina horey u saadaalin karin.

Abhijit Dipke, iyo saaxibadiis maalmo gudahood waxay aasaaseen Cockroach Janata Party (CJP), Xisbiga Shacabka Baranbarada.

Magacu wuxuu ahaa mid kaftan xanbaarsan, laakiin fariintiisu waxay ahayd mid siyaasadeed.

Aasaasayaashu waxay sheegeen in haddii dadka shaqo la'aanta ah, kuwa la takooro, iyo kuwa codkooda la dhayalsado loo bixiyay "baranbaro", taasi darteed ay iyagu na magacaasi u qaateen. Aflagaadadiina u beddelayaan astaan muujinaysa adkaysi iyo iska caabin, halkii ay ka ahaan lahayd wax la ceebsado.

Muddo kooban gudaheeda, dhaqdhaqaaqii wuxuu isu beddelay duufaan cabsi gelisay dowladda. Boqollaal kun ayaa xubinnimada xisbiga isu diiwaangeliyay, tobanaan malyan ay ku biireen bogaggiisa baraha bulshada.

Halkaas marka ay mareyso waxa la is eydiin karaa muxuu yahay Jiilka awoodda intan la eg leh?

Jiilka Zad ama (Generation Z) waa dhalinyarada dhalatay intii u dhexeysay 1997–2012, kuna barbaartay internet-ka iyo baraha bulshada.

Horay kacdoonno ay abaabuleen bay xukunka kaga tuureen xukuumadihii ka jiray dalalka Sri Lanka, Bangladesh, iyo Nepal. Sidoo kale waxay abaabuleen bannaanbaxyo waaweyn oo gilgilay dowladaha; Kenya, Morocco, Peru, iyo Paraguay, kuna qasbay xukuumadahaasu in ay dib u eegaan ama beddelaan go'aanno muhiim u ahaa.

Jiilka Zad oo horey loogu tilmaami jiray jiil isticmaalka baraha bulshada ku falan; maanta waxa loo arkaa fac hilis ah, oo leh awood iyo saameyn uu ku dhalin karo kacdoonno iyo isbeddello degdeg ah sida maantaba ka taagan Hindiya.

Aan ku laabanno sheekadeenna Xisbiga Shacabka Baranbarada. Xubnihii xisbiga, waxay baraha bulshada u adeegsadeen, sawirro majaajillo ah, muuqaallo gaagaaban, hal-ku-dhegyo fudud iyo kaftan siyaasadeed, kuwaas oo noqday hubkii ay ku gaareen malaayiin qof. Aflagaaddadii la gu la kacay dhallinyarada waxay u rogeen calaamad mideysa kuwa dareemaya in codkooda la iska indha-tiray.

Laakiin dhaqdhaqaaqu kuma ekaan internet-ka.

Mutadawiciin xirnaa dhar u eg midabka baranbarada ayaa ka qayb galay bannaanbaxyo iyo ololeyaal nadaafadeed, iyagoo bulshada u gudbinayay fariin cad oo u dhigan: dhibaatadu ma aha dadka loo bixiyay "baranbaro", balse dhibaatadu waa nidaamyada dhaliyay shaqo la'aanta, sinnaan la'aanta iyo niyad-jabka jiilka cusub.

Halkudhigyadii ay dhalinyaradu soo bandhigeen wuxuu taabanayay arrimo ay malaayiin Hindi ahi maalin kasta la kulmaan: shaqo la'aanta dhalinyarada, khaladaadka nidaamka waxbarashada, musuqmaasuqa, urursiga hantida iyo baahida loo qabo isla xisaabtan dhab ah.

Inkasta oo dhaqdhaqaaqu aanu weli ahayn xisbi si rasmi ah uga diiwaangashan guddiga doorashooyinka Hindiya, haddana saamayntiisu waxay gaartay heer lagu falanqeeyo baarlamaanka dalkaas, lagu qoro warbaahinta caalamka, laguna tilmaamo inuu yahay mid ka mid ah tusaalooyinka ugu yaabka badan ee awoodda siyaasadeed ee warbaahinta bulshada dhalin karto.

Sheekada Xisbiga Baranbaradu waxay xambaarsan tahay cashar ka weyn Hindiya lafteeda. Waa sheeko ka warramaysa sida siyaasadda qarnigan ay isu beddeshay. Sheekadu waxay muujinaysaa in jiilka Zad loo yaqaan uusan u baahnayn dhaqaale badan, hub ama ururro waaweyn si uu u abuuro dhaqdhaqaaq saameyn yeesha. Mararka qaarkood qoraal gaaban baa dhaqaajin karo malaayiin qof, halka fikrad si wanaagsan loo abaabulay ay ka awood badantahay khudbado dhaadheer iyo ololayaal qarash lagu bixiyay.

Haddaba su'aashu waxay tahay: haddii kaftan yar uu gilgili karo nidaamka siyaasadeed mid ka mid ah quwadaha dunida, maxaa dhici kara marka malaayiin qof ay kaftanka u beddelaan dhaqdhaqaaq siyaasadeed?

Qeybo ka mid ah gobolka Shabeellada Hoose waxaa ka taagan xiisad leh wejiyo badan, oo qof kasta uu u fasiranayo sida uu isagu rabo. Qof walba wuxuu sitaa khariidad u gaar ah, qof walbana wuxuu ku dhaaranayaa in tiisa keliya sax tahay.

Mid baa wuxuu leeyahay waa xiisad qabiil. Mid kale wuxuu leeyahay waa mid siyaasad. Kan saddexaad wuxuu leeyahay waa khilaaf la xiriira ceelasha gaaska. Kan afraad wuxuu leeyahay waa loollan shisheeye u dhexeeyo. Kan shanaad wuxuu ku leeyahay: intaas oo dhan wax ba kama jiraan waa iska riwaayad. Markii dhinacyada is haya aad wada dhageysato, waxaad is weydiineysaa: Ma hal gobol baa laga hadlayaa mise shan gobol oo kala duwan? Haddaba sidee wax u jiraan?

Si loo fahmo waxa ka socda Shabeellada Hoose, waxa muhiim ah in la kala saaro jilayaasha masraxa, doorka ay ciyaarayaan iyo sheekada uu mid walba sheeganayo. Sababtoo ah qof kastaa wuxuu leeyahay nooc u gaar ah oo uu filimka uga warramayo. Haddaba, aan daaha ka qaadno jilaayaasha filimkan iyo riwaayadda rasmiga ah ee ka socota masraxa Shabeellada Hoose.

Cumareey & Maamulka Cusub

(1)

Jilaaga koowaad ee masraxa ku jira waa Cumareey.

14 May 2026, shir lagu qabtay magaalada Marka waxaa looga dhawaaqay maamul lagu magacaabo Koonfurbari State, iyadoo madaxweyne loo doortay nin ku cusub saaxada siyaasadda dalka, kaas oo lagu magacaabo Cumar Cali Axmed, kuna caan ah (Cumareey).

(2)

2023 ayaa markii ugu horreysay Cumareey si rasmi ah uga soo muuqday gudaha magaalada Marka, markaas oo loo doortay Guddoomiyaha Golaha Hoggaaminta Beesha Biimaal. Tan iyo markaas Cumarey wuxuu waday abaabul ciidan iyo mid siyaasadeed oo la xiriiray kicinta beeshiisa.

(3)

Dadka dhaliila Cumarey waxay ku eedeeyeen, in uu tikid ka soo goostay imaaraadka, lacagtana loo soo marsiiyo Jeneraal Cabdalla Cabdalla!" Dad kale ayaa leh: "Hargeysa ayuu tagay bilowgii sannadkan, wuxuuna la soo qaxweeyey saaxiibkiis Cirro oo taageero dhaqaale u fidiyay." Odayaal Beelaha Hiraab u dhashay oo Dhanaane ka hadlay ayaa xitaa gaaray heer ay yiraahdaan: "Israa'iil baa taageeraysa, xiriiriyaha labada dhinacna waa Hargeysa.

(4)

Dhanka taageerayaasha Cumarey waxay eedeymahaas ku tilmaamaan kuwa ku dhisan siyaasad la qabiileeyay, lagu na diidan yahay maamulka cusub. Taageerayaasha waxay ku doodeen maamulka cusub in uu jawaab u yahay cabashooyin muddo dheer ay ka qabeen qaabka awood qeybsiga siyaasadeed ee maamul gobaleedka Koofurgalbeed, iyo sidoo kale uu ka hortag u yahay mashruuc dhul boob ah oo shirkado waaweyn iyo shaqsiyaad beelaha Hiraab ka soo jeeda ay ka wadaan deegaanada beesha Biimaal.

(5)

Dhanka Dowladda Federaalka Soomaaliya ma aqoonsana maamulka cusub, mana jirto hannaan dastuuri ah oo lagu ansixiyey maamulka. Sidaas darteed, sharciyadda Maamulka Cusub ayaa noqotay qodobka ugu weyn ee muranka dhalinayay.

(6)

Arrinta ugu weyn cabsida abuureysa waa ku dhawaaqista maamulka cusub iyo Cumareey oo ciidamo uruursanaya. Maleeshiyaadkii Mootaaleyda ee deegaanadaas ka howlgeli jiray iyo kuwii dowladda ka tirsanaa ee ka soo jeeday Beesha Biimaal, ayaa intoodii badneed gacanta u galay Cumareey. Taliyihii Nabadsugidda magaalada Marka, Kabtan Maxamad Sheekh iyo Guddoomiyihii deegaanka Lambar50, Maxamad Jeeri iyo ciidamadooda ayaa si rasmi ah u gacan saaray dhanka Cumarey. Tani oo awood badan u siineysa Cumarey in uu saameyn xooggan ku yeesho deegaanno badan oo gobolka Shabeellada Hoose ka mid ah.

Cabdalla Cabdalla iyo Abshirow

(7)

Jilaaga labaad ee masraxa ku jira waa Jeneraal Cabdalla Cabdalla, Taliye Ku-xigeenka Booliska Soomaaliyeed. Jeneralkan wuxuu leeyahay taariikh riwaayad ah oo aad u xiiso badan:

Dowladdii Farmaajo ayaa horay xilka uga qaadday, darajadana ka xayuubisay iyadoo ku eedeysay Khiyaano Qaran iyo u adeegidda Imaaraadka. Markii uu Xasan Sheekh soo laabtay, wuxuu yiri: "igaarkeyga u soo celiya xilka iyo darajadiisa. Hadda se Jeneraalka waxa ku dhegan saddex xildhibaan oo ka soo jeeda beesha Biimaal, oo uu ka mid yahay guddoomiye Ku-xigeenka 2aad ee Golaha Shacabka, Xasan Abshirow, shir jaraa'id oo Muqdisho ku qabteen ayay ugu baaqeen dowladda federalka in ay tallaabo ka qaado, taliye Ku-xigeenka Ciidanka Booliska Soomaaliyeed, Jeneraal Cabdalla Cabdalla, oo uu ku eedeeyeen in isagoo wakiil ka ah Imaaraadka Carabta uu door ku leeyahay hurinta colaadda ka taagan Marka, halkaasna laga abaabulayo maleeshiyaad hubeysan oo la mid ah Jabhadda Dacmu-sariic (RSF) ee Suudaan ka dagaallanta.

Dhanka Jeneral Cabdalla Cabdalla oo ka soo jeedo Beesha Surre Direed, ayaa beeniyay eedda loo jeediyay, halka Xildhibaano iyo masuuliyiin kale oo Beesha Biimaal ka dhashay ay tilmaameen in jeneralka laga been sheegay.

Baraha bulshada waxa laga hadal hayaa in jeneralku uu mar kale wajihi karo in sidii hore oo kale xilka iyo darajada laga wada xayuubiyo.

Abshirow iyo Aabbihiis

(8)

Xiisadaha ka taagan gobolka Shabeellada Hoose, haddii aad u malayso in khilaafku ku egyahay xinka qabiilada ama xifaaltanka siyaasadda, fiiri xaggaas kale, majaajilada filinka tan ugu yaabka badan yaa taagan. Jilaayada 3aad iyo 4aad ee Filimka ku jira waa igaar iyo Aabihiis.

Xildhibaan Xasan Abshirow oo muddo 15 sano ah baarlamaanka fadhiyey, haddana ah Guddoomiye Ku-xigeenka 2aad, wuxuu wajahayaa mucaaradkii ugu adkaa ee taariikhda!

​Nabaddoon Cumar Abshirow oo loo yaqaan (Yare Abshirow), oo ah oday dhaqameedka jifada Ismiin ee Beesha Biimaal uu xildhibaanku ka soo jeedo, sidoo kalena ah xildhibaanna aabihis ayaa baraha bulshada soo fadhiistay isagoo leh: ​"Wiilkayga Xasan Abshirow waa caasi-waalid, anigii aabbihiis ahaa, xildhibaankana ka dhigay warkeyga wuu diiday, Cumareey iyo Jeneraal Cabdalla na wuu ku been abuurtay. Ciidanka Biimaal way dili karaan haddii uu cag soo dhigo magaalada Marka!"

​Tani waa heerka ugu sarreeya ee sumcad-dil siyaasadeed. Siyaasi 15 sannadood xildhibaan ahaa, oo aabbihiis si cad baraha bulshada uga dhakeeceeyay. Waa heerka ugu sarreeya sumcad dil siyaasadeed. Tani waxay muujinaysaa in gobolka Shabeellada Hoose xitaa qoysaskii ay dhexda kaga jiraan loollanka halkaas ka jira

Dhul Boobka

(9)

Marka laga yimaado siyaasadda, dhanka kale muranka lahaanshaha dhulka ayaa muddo dheer ahaa arrin taagneyd.

Shirkado waaweyn oo ay ka mid tahay Hormuud iyo shaqsiyaad hantiilayaal ah ka soo jeeda Beelaha Hiraab ayaa lagu eedeeyay in ay ku lug leeyihiin dhul boob ka socdo deegaannada Dhanaane iyo Lambar50, oo milkiyadoodu ay si gaar ah u sheeganeyso Beesha Biimaal. Labadii sano ee u dambeeyay mararka qaarkood waxa baraha bulshada laga arkayey xubno ka mid ah Beesha Biimaal oo jeedinaya eedo iyo cabashooyin la xiriira dhul boob ka dhan ah deegaanadooda.

Ugu danbeyn

(10)

Gobolka Shabeellada Hoose maanta waa meel uu qof walba leeyahay siinaariyoo uu siduu doono u dhigo. Shanta sheeko ee gobolka laga sheegayo dhamaantood masraxa ayay wada saaran yihiin. Su'aasha ugu dambaysa ee filimku waxay tahay: Yaa ka faa'idi doono xiisadda Shabeellada Hooseka taagan; Ma madaxweynaha cusub ee aan sharciga ahayn ee Cumareey, ma Jeneraalka la eedeeyay, ma xildhibaankii uu aabbihiis xukumay, ma shirkadaha dhul boobka ku howlan? Mise dalalka shisheeye ee daaha gadaashiisa colaadda ka shidaya?

​Nasiib xumo, filimkan waxa lagu duubi doonaa shacabka Shabeellada Hoose degan dushooda, halka dadka kale ay baraha bulshada ka daawan doonaan!

Adiga maxaa kaaga baxay?

Laakiin maxaa dhacaya haddii nidaam qabiil uu markan dunida ku qasbo inay sawirkaas madow gebi ahaanba tirtirto?

Deegaanka Dhaban-dhige ee hoostaga degmada Ceerigaabo, Beesha Cabdalle Xaamud (Muuse Ismaaciil, Habar Yoonis) waxay sanadkan 2026 dunida siisay cashar aan lagu baran kulliyadaha dhaqaalaha ee ugu caansan ama xarumaha caalamiga ah ee horumarinta bulshada. Ma jirin dagaal. Ma jirin qori la ridayo. Waxa socday waxay ahayd wax ka yaabiyey qof kasta oo rumeysnaa in qabiilku yahay mashiin colaadeed oo kaliya: Laakiin waxa soo muuqday mashruuc maalgelineed oo isla qabiilka horkacayo oo la xiriira Dagaal ka dhan ah saboolnimada oo hubkiisu yahay ari iyo geel.

30 sano

Sheekadani ma ahan mashruuc cusub oo NGO shisheeye ay maalgelisay, mana aha olole sawirro badan laga qaaday oo warbixin qurux badan lagu soo gabagabeeyey si dhaqaale kale loogu raadsado. Waa qorshe muddo 30 sano ah si nidaamsan u socday.

Tan iyo sannadkii 1996-kii, Beesha Cabdalle Xaamud waxay si habaysan u ururinayeen sakada xoolaha, iyagoo adeegsanaya hannaan uu hindisay Dr. Maxamuud Axmed Shiine. Markii fikradda la bilaabayay, dad badan waxay u arkeen riyo maalmeed aan sii socon doonin sanad ama laba. Maanta oo ay ku beegantahay 30 sano ka dib, riyadii waxay isu beddeshay nidaam maaliyadeed oo ka hufan, kana kalsooni weyn nidaamyada canshuuraha ee maamullada rasmiga ah ee ka jira dalka.

Su'aashii Ay Hay'adaha Waaweyn Isweydiin Waayeen

Marka hay'ad samafal gargaar qaybinayso, su'aasha ugu badan ee ay ka jawaabto waa: "Maxaan maanta siin karnaa dadkan si ay u noolaadaan?" Laakiin guddiga Cabdalle Xaamud waxay isweydiiyeen su'aal ka duwan: "Maxaa qofkan ka dhigaya inuusan sanadka dambe mar kale safka saboolka ka soo muuqan?" Labadaas su'aalood waxay u muuqdaan kuwo isku dhow, laakiin waxaa ka dhasha laba adduun oo gebi ahaan kala duwan—mid wuxuu abuuraa qof gargaar sugaya, kan kalena wuxuu qaabeeyaa qof berri wax bixinaya.

Fikradda "Sako-Goys":

Guddigu waxay adeegsadeen fikrad dhaqaale oo cajiib ah oo ay ugu yeereen "Sako-Goys". Magacu waa fudud yahay, falsafaddiisuna way ka sii hufan tay. Haddii sakada loo qaybiyo boqolaal qoys oo qof walba uu helo laba ama saddex neef, dadka oo dhan waxay farxayaan muddo toddobaadyo ah, laakiin noloshooda waxba iska beddeli maayaan.

Sannadkan, Beesha Cabdalle Xaamud waxay ururisay ku dhowaad 700 neef oo ari ah iyo 16 neef oo geel ah. Halkii xoolahaas loo kala qeybin lahaa dad badan, waxaa la doortay oo kaliya 31 qoys. Mid kastaana xoolihiisa waxaa la gaarsiiyay 40 neef oo ari ah (Nisabka rasmiga ah ee sakada), iyadoo loo dhameystiray hadba inta neef ee ka dhiman afartanka, si uu u yeesho raasamaal xoolaad, isugu na filanaado. Ujeeddadu ma ahayn gargaar maalinle ah, waxay ahayd maalgelin iyo dhisid raasamaal (Capital Investment).

Isbeddelka Cusub Ee Hab Fikirka Qabiilka

Hannaankan cusub wuxuu si toos ah u beddelay hannaankii hore ee qabiilka. Halkii ujeeddadu ahaan jirtay hub gadasho iyo gaashaandhig colaadeed, waxay hadda u wareegtay isu goyn dhaqaale iyo cirib-tirka faqriga. Halbeeggii beelaha ee ahaa "imisa qori iyo dhalinyaro diyaarsan ayaan leenahay?" wuxuu isu beddelay "imisa qoys ayaa sannadkan laga saaray safka saboolka?" Tani hadsay hirgasho oo beeluhu wada qaataan, waxay meesha ka saareysaa barakacii iyo amni darradii, iyadoo keeneysa isku-filnaansho dhaqaale iyo in sako-qaatayaashii ay noqdaan sako-bixiyeyaal.

Casharrada Waaweyn ee Beelaha Kale ee Soomaaliyeed Ka Baran Karaan

Nidaamkan guulaystay ee 30-ka sano jirsaday, ee Beesha Cabdalle Xaamud horseedka ka tahay, wuxuu dalka u soo bandhigayaa dhowr cashar oo aasaasi ah oo wax ka beddeli kara qaab-dhismeedka bulshadaSoomaaliyeed:

1. Beddelidda Tartanka Qabiilka

Soomaalidu waa bulsho jecel tartanka iyo loollanka qabiileysan. Marar badan tartankaasi meel xun ayuu dalka geeyey. Laakiin haddii tartanku isu beddelo hab la mid ah hannaanka Beesha Cabdalle Xaamud hormuudka ka tahay, waxay beel walba isku dayi doontaa in ay ku faanto: "Annagu sannadkan 50 qoys ayaan ka saarnay faqriga." Tani waxay bulshada ku soo kordhinaysaa tartan tirooyin horumarineed ah, halkii baraha bulshada lagu soo bandhigi lahaa sawirrada hubka iyo awood-muujinta dhalanteedka ah.

2. Isdhexgal Bulsho iyo Isjaceyl

Waxa sheekadan sii qurxinaya waa in xoolaha sako qeybinta aysan isku koobin gudaha beesha oo kaliya. Qayb ka mid ah xoolihii sakada waxaa lagu caawiyey 46 qof oo ka tirsan beelaha kale ee ay deegaanka wadaagaan, iyadoo laga bixiyey deymo culus oo lagu lahaa. Tani waa nooc ka mid ah isdhexgalka bulshada oo aan ku dhisnayn khudbado dhaadheer, se ku dhisan waxtar dhaqaale.

Mararka qaar hal neef oo ari ah oo la bixiyo wuxuu qabtaa shaqo aanay toban shir oo nabadeyn ahi qaban karin.

3. Qabiilka oo loo Adeegsado "Sanduuq Caymis"

Abaabulka qabiilka maahan inuu had iyo jeer u xuub-siibto dhanka colaadda. Haddii si hufan loo hoggaamiyo, abaabulka guud wuxuu isu beddeli kartaa sanduuq caymis oo bulshada laga maalgeliyo, loona abuuro nidaam isku filnaansho oo aan marnaba dibadda gargaar ka sugin.

Ugu danbeyntii, Muddo dheer, qabiilka Soomaaliyeed wuxuu ahaa ciwaan lala xiriiriyo burburka iyo colaadda. Laakiin Reer Cabdalle Xaamud iyo barnaamijka Dr. Shiine waxay isku dayayaan inay ka dhigaan ciwaan horumar.

Waxaa laga yaabaa in tani aysan muddo dhaw si buuxda u beddelin sawirka guud ee caalamku ka haysto Soomaalida, laakiin waxay si dhab ah u beddeli kartaa hal su'aal oo muhiim ah oo mustaqbalka la isweydiin doono. Halkii berri dadka la weydiin lahaa: "Qabiilkiinnu imisa qori ayuu haystaa?" su'aashu waxay noqon doontaa: "Qabiilkiinnu imisa qoys ayuu saboolnimada ka saaray?"

Haddii tartankaas cusub uu dalka ka curto, taariikhda ayaa qori doonta in qaab-dhismeedka qabiilka ee lagu eedeeyo in dalka burburkiisa uu horseeday in uu noqdo mashiinka dib loogu dhisayo dhaqaalaha iyo wadajirka bulshada Soomaaliyeed.

Haddaba Barnaamijka Dr shiine iyo Beeshiisa Cabdalle Xaamud Maxaa cashar ah oo beelaha kale ka baran karaan?

Toddobaadyadii la soo dhaafay, magaalada taariikhiga ah ee Marka waxay wajahaysay xaalad amni oo si isa soo taraysa uga sii dareysay. Abaabul beeleed, hadallo kicinaya dareenka bulshada, barakac iyo kalsooni-darro isa soo taraysa oo lagu qabo hay'adaha dowladda ayaa noqday astaamaha ugu waaweyn ee muuqda.

Wax markii hore u ekaa muran u dhexeeya beelo deegaanka wada deggan ayaa maanta isu beddelaya xaalad ay falanqeeyayaal badani rumeysan yihiin inay xambaarsan tahay cabbir siyaasadeed, amni iyo istiraatiiji oo aad uga ballaaran xadka magaalada Marka.

Xiisadda muuqata waxay salka ku haysaa iska horimaad sii xoogeysanaya oo u dhexeeya Beesha Biimaal iyo Beelaha Habargidir iyo Abgaal oo dhanka kale ka soo jeeda.

Isu soo baxyo dadweyne oo Beesha Biyamaal ku qabatay duleedka Marka, ayaa waxaa ka jeediyay khudbado kulul, hoggaamiyeyaal dhaqameed iyo kuwo diimeed oo bulshada ugu baaqay inay isu diyaariyaan dagaal. Abuukar Cali Muudey oo ka mid ag odayaasha Biimaal, wuxuu laba goor oo kala duwan goob fagaare ah kaga baaqay in beeshiisu u diyaargarowdo dagaal ay isaga difaaceyso Beelaha Hawiye.

Dhinaca kale, odayaal ka tirsan Beelaha Hiraab (Habargidir & Abgaal) ayaa iyaguna soo saaray hadallo jawaab u muuqda, taasoo sii kordhisay walaaca laga qabo in xiisadda hadalladu isu beddesho iska horimaad hubaysan.

Arrinta ugu walaaca badan ayaa ah in, iyadoo abaabulka iyo hadallada colaadeed ay sii xoogeysanayaan, aan weli la arag tallaabo muuqata oo ay dowladda federaalka ama hay'adaheeda ammaanku ku xakameynayaan xaaladda.

Waxaa sidoo kale isa soo taraya eedo sheegaya in qaar ka mid ah dadka ka qeyb qaadanaya abaabulka hubaysan ay xiriir la leeyihiin hay'adaha amniga ama ay haystaan hub ka mid ah kuwa ciidamada dowladda. Ilaa hadda ma jiraan baaritaanno madax-bannaan oo xaqiijiyay sheegashooyinkaas. Hase yeeshee, jiritaanka eedahaas laftoodu waxay dhaawac weyn u geysteen kalsoonidii bulshada ay ku qabtay dhexdhexaadnimada hay'adaha amniga.

Maxaa Sii shidaalinaya ColaColaadda

Maalmihii la soo dhaafay, waxaa deegaannada qaar ka dhacay rabshado. Wararka deegaanka laga helayo waxay sheegayaan in la burburiyay beero, la gubay qalab wax-soo-saar, isla markaana boqolaal qoys ay ka barakaceen guryahoodii. Haddii xaaladdu sii socoto, waxay dhaawac gaarsiin kartaa dhaqaalaha deegaanka iyo wada noolaanshihii bulshada oo horeba u ahaa mid aad nugul.

Si kastaba ha ahaatee, in xiisaddan lagu soo koobo keliya muran beeleed waxay noqon kartaa faham aan dhammaystirnayn.

Sababta Gobolka Uga Duwan Yahay Gobollada Kale

Shabeellaha Hoose waa mid ka mid ah gobollada ugu muhiimsan Soomaaliya. Waa marin isku xira Muqdisho iyo gobollada koonfureed, wuxuu leeyahay dhul-beereed ka mid ah kuwa ugu wax-soo-saarka badan dalka, wuxuuna ku fadhiyaa xeeb leh qiime istiraatiiji ah.

Sababtan awgeed, gobolka waa meel ay si joogto ah isu dhexgalaan cabashooyinka bulshada, danaha siyaasadeed, tartanka dhaqaale iyo xisaabaadka amniga.

Daaha Gadaashiisa: Yaa Ka Dambeeya Xiisadda?

Marka laga yimaado colaadda muuqata, waxaa jira aragtiyo iyo falanqaynno kala duwan oo isku dayaya inay sharxaan waxa dhab ahaantii ka dambeeya xaaladda.

(1) Ceelka Gaaska

Mid ka mid ah doodaha ugu badan ayaa la xiriira deegaanka xeebta ah ee Dhanaane.

Muddooyinkii dambe waxaa isa soo tarayay warar ku saabsan suurtagalnimada in deegaankaas laga helay kayd gaas dabiici ah. Dowladda Soomaaliya weli si rasmi ah uma shaacin jiritaanka ceelal shidaal oo la xaqiijiyay, hase yeeshee hadal-heynta ku saabsan sahminta khayraadka dabiiciga ah ayaa sare u qaaday muhiimadda istiraatiijiyeed ee deegaanka.

Waxaa sidoo kale jira warar sheegaya in Turkigu qorsheynayo in uu ballaariyo iskaashiga amni ee uu Soomaaliya la leeyahay, uu halkaas ka sameysanayo xero ciidan. Inkasta oo Soomaaliya iyo Turkigu leeyihiin iskaashi difaac oo qoto dheer, ma jiro illaa hadda qorshe rasmi ah oo si cad u xaqiijinaya wararka si gaar ah loogu xiriirinayo deegaanka Dhanaane.

(2) Maamulka Cusub Koofurbari

Dhanka siyaasadda gudaha, magaalada Marka waxaa dhowaan looga dhawaaqay maamul loogu magac daray Koofurbari, kaas oo sheegay inuu ka madax-bannaan yahay maamulka Koonfur Galbeed.

Dadka dhaliila mashruucan ayaa ku eedeeyay qabanqaabiyeyaashiisa inay taageero ka raadinayeen Somaliland. Eedahaas ilaa hadda ma jiraan ilo madax-bannaan oo xaqiijiyay, mana jiraan caddeymo rasmi ah oo si buuxda u taageeraya ama u beeninaya sheegashooyinkaas.

Si kastaba ha ahaatee, doodda lafteedu waxay noqotay qayb ka mid ah loollanka siyaasadeed ee hareeyay gobolka.

(3) Kooxda AS

Kooxda AS, waxay taariikh ahaan ka faa’iidaysataa khilaafaadka bulshada, tabar-darrada maamulka iyo kala qaybsanaanta siyaasadeed si ay u ballaariso saameynteeda. Mar kasta oo dowladda ay ku mashquusho khilaaf gudaha ah, waxaa kordha fursadaha ay kooxdu uga faa’iidaysan karto daldaloollada amniga

Khatar Ka Baxsan Gobolka

Taariikhdu waxay marar badan muujisay in colaadaha ka bilaabma gobollada leh muhiimadda istiraatiijiga ahi aysan inta badan ku ekaan halka ay ka qarxaan. Marka ay isku biiraan muranno bulsho, tartan siyaasadeed, kaabayaal muhiim ah iyo dano dhaqaale, khilaaf kasta wuxuu yeelan karaa saameyn ka ballaaran sababihii dheliyay kacdoonka.

Waxaan arkaa danbas hoos ka qaxeysa, oo ku dhaw in ay qaraxdo.

أرى خلل الرماد وميض نارٍ ويوشك أن يكون لها ضرامُ

Haddii aanay damin indheer-garad inaga mid ah, shidaalkeeda wuxuu noqon doona meydad tuban.

فإِنْ لَمْ يُطْفِهِ عُقَلاءُ منا فإِنَّ وَقُودَهُ جُثَثٌ وهامُ

Qarnigii 8-aad ee Miilaadiga, Barasaabkii Umawiyiinta ee dhulkii Khuraasaan, Nasri Ibnu Sayaar, wuxuu farriin qaylo-dhaan ah u diray Boqor Marwaankii labaad. Beydadka gabayga kore oo qeyb ka ahaa farriintaas, wuxuu guddoomiyaha boqorkiisa uga digayay in haddii aan la arkin khatarta iyadoo yar, ay isu beddeli karto masiibo aan laga hortagi karin.

Taariikhdu waxay muujisay in digniintaas aan si dhab ah loo qaadan. Kacdoon ku bilowday gadood ay sameeeyeen dad la addoonsado jiray oo is uruursaday ayaa muddo kooban kadib isu rogay Kacdoon Siyaasadeed, kaas oo ugu danbeyn salfaday Boqortooyadii Umawiyiinta, iyadoo ay xukunka la wareegeen Reerkii laga digayay ee Cabbaasiyiinta oo daaha gadaashiisa ka hagayay kacdoonka.

Gobalka Shabeellaha Hoose maanta ma aha Khuraasaan, mana jirto sabab la isu barbar dhigo natiijooyinka labada xaaladood. Hase yeeshee, arrimaha ay wadaagaan waa in colaadaha qaarkood haddii aan si degdeg ah loo xallin ay yeelan karaan saameyn ka weyn halkii ay ka bilowdeen.

Sidaas darteed, haddii aan la yareysan khilaafka beeleed ee Magaalada Marka ka aloosan iyo dib u soo celinta kalsoonida lagu qabo hay'adaha dowladda waxay muhiim u noqon kartaa ka hortagga colaadda lafteeda.

Baaritaanno madax-bannaan oo lagu sameeyo eedaha jira, wada-hadal dhab ah oo u dhexeeya bulshada, ilaalinta dadka rayidka ah iyo gurmad degdeg ah oo la gaarsiiyo dadka barakacay ayaa noqon kara tallaabooyinka ugu muhiimsan ee looga hortagi karo xaalad ka sii daran.

Ugu danbeyntii, Waxa maanta ka socda Marka weli lama oran karo waa dagaal ballaaran oo aan laga hortagi karin. Sidoo kale, waa khalad in loo arko oo keliya muran beeleed oo caadi ah.

Shabeellaha Hoose maanta waxaa u kulmay dowladnimo nugul, loollan siyaasadeed, walaacyo amni, culays bani'aadamnimo iyo doodo ku saabsan mustaqbalka khayraadka dabiiciga ah. Qaar ka mid ah arrimahaas waa xaqiiqooyin muuqda, qaar kalena waa falanqayn iyo sheegashooyin weli u baahan caddeyn madax-bannaan. Laakiin isu geyntoodu waxay abuureen jawi halis ah oo khalad kasta uu dhalin karo cawaaqib ka fog magaalada Marka.

Sida uu qarniyo ka hor uga digay Nasri Ibnu Sayyaar,dabka hadda ka dhex shidan beelaha dhexdooda waa mid haddii aan la damin mustaqbalka dhow gubi kara xasilloonida kooban ee ka jirta koonfurta Soomaaliya.

Maanta, Su'aasha taagan ma aha waxa ka socda Marka, balse dowladdu awood ma u yeelan doontaa inay damiso dhimbisha inta aysan isu beddelin dab saameeya guud ahaan koonfurta dalka?

Qarnigan cusub, Sheeko sameynta sirdoonka, habka Shacabka looga dhaadhiciyo, iyo awoodda lagu maamulo aragtida dadweynaha waxay la miisaan tahay awoodda gantaallada ballistiga ah.

Kiiska madaxweynihii hore ee Iiraan, Maxamuud Axmedinejaad, wuxuu tusaale cad u yahay sida sirdoonka shisheeye, khilaafaadka awoodda ee gudaha, iyo dagaalka xogta ay ugu dhex milmi karaan saaxadda siyaasadda ee dalalka, sida dal Iiraan oo kale aad u xasaasi ah.

Wararka ku saabsan xiriirro sirdoon oo lagu eedeeyay in ay ku lug leeyihiin shakhsiyaad ku dhow Axmedinejaad waxay abuureen su'aalo badan: Ma calaamado muujinaya hawlgal lagu doonayo saameyn siyaasadeed?, mise waa qayb ka mid ah dagaal maskaxeed oo lagu beegsanayo kalsoonida iyo sumcadda siyaasadeed?

Jawaabta su'aashaas waxay u baahan tahay in marka hore la fahmo booska gaarka ah ee Axmedinejaad uu kaga jiro siyaasadda Iiraan.

Waa kumaa Najaad

Markii Maxamuud Axmedinejaad uu xukunka hayay muddadii u dhaxaysay 2005 ilaa 2013, wuxuu hormuud ka ahaa siyaasado si weyn loo dareemay oo gilgilay gobolka iyo guud ahaan caalamka:

1. Barnaamijka Nukliyeerka: Wuxuu dardargeliyay kobcinta yuraaniyamka, isagoo iska indho-tiray cunaqabataynta caalamiga ah.

2. Wuxuu xoojiyay taageerada kooxaha Islaamiga ah ee gobalka ka jira, kuwaas oo ka dhan ah danaha reer Galbeedka.

3. Wuxuu adeegsaday siyaasado u soo jiiday taageerada dadka danyarta ah iyo dhaleeceynta dabaqada sare ee siyaasadda.

Hase yeeshee, Khilaafaad siyaasadeed oo dhex maray isaga iyo Hoggaamiyaha Sare Cali Khameyni ayaa sababay inuu ka fogaado Golaha Kacaanka ee uu markii hore ka tirsanaa, saameyn xoogganna ku yeelatay in uu kursiga sii joogo ama dib ugu soo laabto talada.

Sidaas ayuu Axmedinejaad ku noqday siyaasi ku jira xaalad aan caadi ahayn: ma aha mucaarad dibadda jooga oo nidaamka la dagaallamaya, sidoo kalena ma aha shakhsiga kalsooni ka heysta gudaha Golaha Sare ee Kacaanka.

Xaaladdan ayaa Axmedinejaad ka dhigaysa siyaasi leh qiime gaar ah marka laga eego dhinaca sirdoonka.

Maxaa Siyaasiyiinta Hore Ka Dhiga Bartilmaameed?

Hay'adaha sirdoonku mar walba ma raadiyaan dadka waqtigaas xilalka haya; mararka qaar waxay eegaan dadka horey u hayay awoodda, oo leh waayo-aragnimo ku saabsan sida nidaamku u shaqeeyo. Marka dhankaas laga eego, Axmedinejaad wuxuu leeyahay laba sifo oo soo jiitay hay'adaha sirdoonka dibadda (sida Mossad):

1. Maadaama dhowr jeer loo diiday inuu u tartamo doorashooyinka madaxtinimada, wuxuu dareemayaa go'doon siyaasadeed. Sirdoonka dibadda (sida Mossad) waxay mar walba raadiyaan shakhsiyaadka ka caraysan nidaamkooda dalka si ay uga faa'iideystaan baahidooda dib-u-soo-laabasho.

2. Si ka duwan siyaasiyiinta kale ee dalkaas, Axmedinejaad wuxuu weli leeyahay taageerayaal badan oo daacad u ah, gaar ahaan danyarta iyo dadka deegaannada miyiga ah ku nool, taas oo ka dhigaysa in codkiisu weli miisaan leeyahay, oo uu awoodi karo in uu noqdo cidda mucaaradi karta Golaha Sare ee Kacaanka haddii la taageero. Taasi waxay abuuri kartaa kala-qaybsanaan bulshada Iiraan dhexdeeda.

Sheekadan Sordoon maxaa looga Dan leeyahay?

Mararka qaar, ujeedka hawlgal sirdoon ma aha in la helo xog sir ah, balse waa in la abuuro shaki dila kalsoonida nidaamka. Marka ay soo baxaan warar la xiriira in Axmedinejaad ama xubno u dhow la la xiriirayo sirdoon shisheeye, saameyntu waxay u kala baxdaa dhowr weji:

1. Loollanka Awoodda Ee Gudaha

Kiiskan ma aha mid ka go'an xaaladda guud ee Iiraan. Dalku wuxuu ku jiraa marxalad kala-guur ah oo xasaasi ah. Waxaa jira tartan hooseeya oo ku saabsan cidda beddeli lahayd Hoggaamiyaha Sare mustaqbalka, iyo sidoo kale isbeddellada amni ee gobolka ka socda.

Xaaladdan dhexdeeda, xog kasta oo la faafiyo waxay noqotaa hub siyaasadeed. Kooxaha qunyar-socodka ah ama kuwa u dhow Golaha Sare ee Kacaanka IRGC waxay u adeegsan karaan eedeymahan si ay u xakameeyaan dhaqdhaqaaq kasta oo Axmedinejaad ama garabkiisu ku doonayaan inay saameyn ku yeeshaan mustaqbalka dalka.

2. Dabinka Sumcad-Dilista

​Marka magaca siyaasi miisaan leh la la xiriiriyo ereyo shaki xambaarsan, waxaa si guul leh loo fuliyaa hawlgalka loo yaqaan Dilka Akhlaaqeed ee Siyaasiga. Ujeedku ma aha in qofka jir ahaan loo dilo, balse waa in laga qaado awoodda sumcadda ee uu ku leeyahay bulshada dhexdeeda iyo taageerayaashiisa.

Ma Hawlgal Dhab ah mise Dagaal Maskaxeed?

Su'aasha taagan ee ah: "Ma hawlgal sirdoon oo dhab ahaa mise waa dagaal warbaahineed?" Marka si cilmiyaysan loo miisaamo, su'aashan waxay leedahay laba jawaabood oo isku dhex milan:

1. Haddii ay tahay Isku-day Dhab ah: Waxay muujinaysaa in sirdoonka reer Galbeedka iyo kan Israa'iil ay u baddaleen xeeladdooda dhanka dhex-galka siyaasadeed (Political Subversion), iyagoo raba inay dilaan wadajirka nidaamka Iiraan dhexdiisa.

2. Haddii ay tahay Dagaal Maskaxeed: Waxay cadeynaysaa in sirdoonka cadowga ku ah Iiraan ay si guul leh u isticmaalayaan xeeladda "Dabin-u-dhigista Sumcaddda iyagoo og in nidaamka Iiraan uu aad ugu nugul yahay shakiga la xiriira "khiyaanada dalka in ay rumeystaan.

Ugu dambeyntii, Sheekada laga faafiyay Axmedinejaad waa calaamad muujinaysa sida sirdoonka casriga ahi uusan ugu baahnayn inuu qofka jir ahaan u dilo; waxaa ku filan in magaciisa dhexda laga dhigo shaki ay qaadaan; saaxiibbadiis, taageerayaashiisa, iyo mustaqbalka dalka uu mudada siddeedda sano ah xukumi jiray.

Su'aasha weli taagan waxay tahay: Axmedinejaad ma dhibbane ku dhacay dabin sirdoon oo caalami ah, mise magaciisa ayaa loo adeegsaday inuu noqdo qayb ka mid ah dagaal intaasi ka weyn oo lagu doonayo in lagu qaabeeyo sheekada mustaqbalka siyaasadeed ee Iiraan?

Falanqeeye: iimaansame

Haddii isbeddelkani sii socdo, Hormuz wuxuu noqon karaa arrinta ugu muhiimsan ee qaabayn doonta xiriirka mustaqbalka ee u dhexeeya Iiraan, Mareykanka iyo dalalka Gacanka Carabta.

Marka laga eego aragtida Tehran, Marinka Hormuz waa hanti istaraatiiji ah oo ka baxsan muhiimaddiisa ganacsi. Waa goob ay Iiraan u aragto inay ku xoojin karto saamaynteeda gobolka, isla markaana ku kordhin karto awooddeeda gorgortan ee ay kula macaamilayso quwadaha caalamka. Aragtidan ayaa sharxi karta sababta mararka qaarkood ay u soo baxaan doodo la xiriira canshuurta marista marinka, habraacyo gaar ah ama doorka Iiraan ee maaraynta isu-socodka maraakiibta.

Dhanka kale, Mareykanka iyo inta badan quwadaha reer Galbeedku waxay ku adkaysanayaan in Hormuz yahay marin caalami ah oo ay tahay in uu furnaado si waafaqsan sharciga caalamiga ah ee badaha. Aragtidan, xorriyadda maraakiibtu ma aha arrin gobolka khuseysa, balse waa tiir muhiim u ah xasilloonida dhaqaalaha iyo ganacsiga caalamiga ah.

Sidaas darteed, waxa muuqata in khilaafku uusan hadda ku koobnayn hubka nukliyeerka ama cunaqabateynta. Waxaa si tartiib tartiib ah ugu soo biiray tartan ku saabsan cidda dejinaysa xeerarka amniga iyo saamaynta ee Gacanka Carabta.

Juqraafiyadda ayaa door weyn ku leh isbeddelkan. Inkastoo aan la barbar dhigi karin awoodda militari ee Mareykanka iyo tan Iiraan, haddana meesha uu ku yaal Marinka Hormuz waxay siinaysaa Tehran awood ay ku saameyn karto isu-socodka tamarta iyo ganacsiga caalamiga ah. Taasi waxay ka dhigaysaa in tallaabo kasta oo halkaas ka dhacda ay yeelaneyso saamayn dhaqaale iyo mid siyaasadeed oo ka baxsan gobolka.

Dhanka Washington, caqabadda ugu weyn ee hortaagan ma ahan sidii loo xakameyn lahaa Iiraan, balse waa sidii looga fogaan lahaa dagaal daba dheeraada oo mashquuliya awooddeeda militari iyo tan diblomaasiyadeed xilli ay sidoo kale wajaheyso loollanno kale oo caalami ah.

Dhanka Tehran, mudnaanteeda koowaad waxay u muuqataa ilaalinta jiritaanka nidaamkeeda siyaasadeed. Taasi waxay yarayn kartaa rabitaanka tanaasulka degdegga ah, iyadoo dhiirrigelin karta istaraatiijiyad ku dhisan adkaysi iyo jiitanka khilaaf daba dheeraada.

Su'aasha muhiimka ahi waxay tahay: Midkee labada dhinac kan kale u jiidaya dagaal muddo dheer socon kara? Jawaab fudud ma jirto. Iiraan waxay u muuqataa inay adeegsanayso juqraafiga meesha ay ku taal iyo muhiimadda Hormuz si ay u kordhiso culayska saaran Mareykanka iyo xulafadiisa. Isla mar ahaantaana, Mareykanku wuxuu u arkaa in ilaalinta xorriyadda maraakiibtu ay lama huraan u tahay ilaalinta nidaamka caalamiga ah ee uu muddo dheer hormuudka ka ahaa.

Natiijadu waxay noqon kartaa in labada dhinac ay si aan toos ahayn isugu riixayaan khilaaf dheer oo aan lagu kala adkaan karin awood militari oo keliya.

Sidaas awgeed, wejiga cusub ee khilaafkan waxaa laga yaabaa inuusan ka dhicin duqeymo hawada ah ama goobaha gantaalladu ku dhacaan, balse uu ka dhaco maxkamadaha caalamiga ah, miisaska wada xaajoodka iyo tartanka lagu dejinayo xeerarka cusub ee amniga badda.

Hormuz maanta ma aha marin-biyood keliya. Wuxuu isu beddelay astaan muujinaysa isbeddelka nidaamka juqraafi-siyaasadeed ee Bariga Dhexe. Sida loo maareeyo khilaafkaas ayaa saamayn ku yeelan karta amniga tamarta, ganacsiga caalamiga ah iyo isu dheellitirka awoodda gobolka sanadaha soo socda.

Maanta oo ay taariikhdu tahay 12 Luulyo 2026, waxaa geeriyooday Amiirkii hore ee Dowladda Qadar, Sheekh Xamad Bin Khaliifa Al Thaani, isagoo 74 jir ah. Sheekh Xamad geeridiisu waxay dadka xusuusineysaa shaqsiyaddiisa cajiibka ah ee leh sheekooyinka isbeddelada xambaarsan.

Mararka qaarkood taariikhda dal waxaa beddela hal go'aan oo ay qaataan shaqsiyaad kooban. Qaar ka mid ah go'aannadaas waxay ku dhammaadaan dagaal iyo burbur, halka kuwo kalena ay noqdaan bilowga isbeddel dhaqaale, siyaasadeed iyo diblomaasiyadeed oo saameeya jihooyinka caalamka.

Qadar waa tusaalaha ugu muuqda ee arrintaas. Dalkaas yar ee ku yaalla Gacanka Carabta, oo muddo dheer caan ku ahaa kalluumaysiga iyo ganacsiga luulka, ayaa muddo labaatan sano ka yar isu beddelay quwad dhaqaale iyo diblomaasiyadeed oo saameyn muuqata ku leh dunida.

Afgembigii Aamusnaa

Subaxnimadii 27-kii Juun 1995, caasimadda Dooxa waxay u muuqatay mid caadi ah. Amiir Sheekh Khaliifa wuxuu safar caafimaad iyo nasasho ugu maqnaa Jarmalka, halka gudaha dalka ay si deggan uga socotay qorshe Afganbi.

Sheekh Xamad, oo markaas ahaa Dhaxal-sugaha iyo Wasiirka Gaashaandhigga, oo taageero ka helaya xubnaha ugu muhiimsan qoyska Al Thaani iyo hoggaanka ciidamada, ayaa muddo kooban gudaheed, awooddii dowladda si nabad ah u la wareegay.

Ma jirin dhawaq rasaas, ma jirin dagaal waddooyinka ka dhacay, mana jirin burbur hay'adaha dowladeed soo gaaray. Sidaas darteed, dhacdadan waxaa loo aqoonsaday mid ka mid ah afgembiyadii ugu degganaa ee taariikhda casriga ah.

Khilaafkii Qoyska iyo Dib-u-heshiisiintii

Amiir Sheekh Khaliifa wuxuu ku noolaa dibadda muddo sagaal sano ah, isagoo u kala gooshayay Sacuudi Carabiya, Imaaraadka Carabta iyo dalal Yurub ah. Inkasta oo bilowgii ay jireen muranno la xiriiray maamulka iyo hantida, haddana xiriirka aabbaha iyo wiilka wuxuu isu beddelay dib-u-heshiisiin.

Sheekh Xamad wuxuu baabi'iyey dacwadihii jiray, wuxuuna marar badan booqday aabbihii. Sannadkii 2004 ayuu Sheekh Khaliifa dib ugu soo laabtay Dooxa, halkaas oo si sharaf leh loogu soo dhaweeyey laguna maamuusay magaca "Amiirka Aabaha" (Father Emir).

Khilaafkii qoyska wuxuu ku dhammaaday is-cafis, waxaana Sheekh Khaliifa ku geeriyooday dalkiisa sannadkii 2016.

Ninkii Dhisay Qadarka Casriga ah

Sheekh Xamad ma uusan doonayn oo keliya inuu noqdo amiir cusub; wuxuu watay aragti fog oo ahayd in Qadar noqoto dowlad ka madax-bannaan saameynta deriskeeda, isla markaana noqota ciyaaryahan muhiim ah oo heer caalami ah.

Muddadii uu xukunka oo u dhexeysay 1995 ilaa 2013, wuxuu hirgeliyey isbeddello waa weyn oo ka dhigay dalka Qadarta maanta la yaqaan.

1. Boqortooyada Gaaska Dabiiciga ah

Qadar waxay si xooggan u maalgelisay gaaska dabiiciga (LNG), taas oo dalka ka dhigtay mid ka mid ah kuwa ugu qanisan dunida marka loo eego dakhliga qofkiiba.

Dakhligaasi wuxuu saldhig u noqday horumarinta kaabayaasha dhaqaalaha, waxbarashada, caafimaadka iyo maalgashiyada caalamiga ah.

2. AlJaziira

Sannadkii 1996 waxaa la aasaasay Warbaahinta AlJaziira, oo noqotay tan ugu saamaynta badan dunida Carabta.

Markii ugu horreysay, Qadar waxay yeelatay awood aan ku dhisnayn ciidan ama dhaqaale, balse ku salaysan saameynta warbaahinta iyo fikradda loo yaqaan Soft Power.

3. Xarunta Diblomaasiyadda Gobolka

Dooxa waxay isu beddeshay dhexdhexaadiye caalami ah iyo goob ay ku kulmaan dhinacyada is haya.

Qadar waxay dhexdhexaadisay khilaafaad ka dhacay Lubnaan, Suudaan iyo Falastiin, waxayna martigelisay wada-hadalladii u dhexeeyey Mareykanka iyo Daalibaan, arrintaas oo sare u qaaday doorkeeda siyaasadeed.

4. Maalgashigii Mustaqbalka

Iyadoo la adeegsanayo Qatar Investment Authority (QIA), Qadar waxay maalgashi ku samaysay bangiyo, shirkado, hoteello, garoomo diyaaradeed iyo hanti kale oo ku kala baahsan Yurub, Ameerika iyo Aasiya.

Istaraatiijiyaddan ayaa dalka siisay awood dhaqaale oo ka baxsan dakhliga shidaalka iyo gaaska, waxayna qayb ka ahayd diyaar-garowgii martigelinta Koobka Adduunka ee FIFA 2022.

5. Wareejintii Xukunka

Sannadkii 2013, Sheekh Xamad wuxuu qaaday tallaabo kale oo aan caadi ka ahayn gobolka.

Isagoo caafimaad qaba isla markaana haysta awood buuxda, ayuu si iskiis ah xilka ugu wareejiyey wiilkiisa, Sheekh Tamiim Bin Xamad Al Thani, oo ah amiirka maanta dalkaas hoggaamiya.

Go'aankaasi wuxuu ka duwanaa dhaqanka siyaasadeed ee gobolka, halkaas oo hoggaamiyayaal badan ay xilka sii hayaan ilaa geeridooda ama awood looga qaado. Wareejintaasi waxay muujisay in himiladiisu ahayd dhismaha dowlad leh hay'ado sii jiri kara, halkii ay ku koobnaan lahayd hal hoggaamiye.

5. Dhaxalka Sheekh Xamad

Sheekh Xamad Bin Khaliifa Al Thaani wuxuu ka tegay dhaxal ka weyn xuduudaha dalkiisa.

Wuxuu dib u qeexay sida dowlad yar ay ugu adeegsan karto khayraadkeeda, warbaahinteeda, diblomaasiyaddeeda iyo maalgashigeeda si ay u yeelato saameyn caalami ah.

Qadar maanta ma aha oo keliya waddan hodan ku ah gaaska dabiiciga ah; waa dal si joogto ah uga dhex muuqda miisaska lagu go'aamiyo arrimaha Bariga Dhexe iyo siyaasadda caalamka.

Geerida Sheekh Xamad waxay soo afjaraysaa noloshii hoggaamiye muran badan dhaliyey, balse aan la dafiri karin inuu beddelay jihada dalkiisa. Taariikhdu waxay u xusi doontaa inuu ahaa amiirkii afgembiyey aabbihiis, laakiin sidoo kale wuxuu ahaa hoggaamiyihii dhisay Qadarta casriga ah, kana dhigay quwad aan la iska indho tiri karin qarniga 21-aad.

Haddii qarnigii 20-aad uu u qeybsanaa marxalad laba quwadood (Mareykanka & Midawga Spfiyeeti) ku tartamayeen saameynta dunida, iyo marxalad kale oo taas ka danbeysay oo Amerika keligeed u hartay hoggaaminta caalamka, qarnigan 21-aad wuxuu u muuqdaa mid ay waddamo badan isku dayayaan inay door weyn oo hoggaamineed ku yeeshaan siyaasadda, dhaqaalaha, tiknoolajiyada iyo amniga caalamiga ah.

1. Mareykanku wuxuu weli ka mid yahay dalalka ugu awoodda badan dunida. Dhaqaalihiisa, awooddiisa ciidan, jaamacadihiisa, shirkadihiisa tiknoolajiyada iyo xiriirrada uu la leeyahay xulafadiisa ayaa sii xoojinaya kaalintiisa.

Si kastaba ha ahaatee, maanta wuxuu Mareykanku wajahayaa tartan isa soo taraya, oo dhinac kasta la xiriira; dhaqaale, tiknoolajiyad, awood ciidan, iyo saameyn diblomaasiyadeed.

2. Muddo gaaban gudaheed, Shiinuhu wuxuu noqday mid ka mid ah qiwadda dhaqaale ugu weyn dunida. Wuxuu si weyn u maalgeliyey warshadaha, kaabeyaasha dhaqaalaha, hubka, yo tiknoolajiyada.

Shiinuhu wuxuu sidoo kale ballaariyey xiriirrada ganacsi ee uu la leeyahay; Afrika, Aasiya iyo Latin America, isaga oo doonaya inuu kordhiyo doorkiisa caalamiga ah.

3. Ruushku wuxuu sii wadaa inuu door muuqda ku yeesho arrimaha amniga caalamka. Inkastoo dhaqaalihiisu gaarsiisneen heerka quwadaha kale sida; Shiinaha iyo Mareykanka, haddana awooddiisa ciidan iyo kaalintiisa juqraafiyeed ayaa ka dhigaya dal muhiim ah.

Dagaalka Yukreyn ee weli holcaya iyo Khilaafaadka ka taagan gudaha Yurub waxay muujinayaan in Ruushku weli yahay ciyaaryahan weyn oo saameyn leh.

4. Jarmalku waa dhaqaalaha ugu weyn Yurub. Warshadaha, dhoofinta iyo hal-abuurka farsamada ayaa saldhig u ah awooddiisa.

Sanadihii dambe wuxuu wajahayaa caqabado la xiriira tamarta, warshadaha iyo amniga, taasoo dhalisay dood ku saabsan doorka cusub ee Yurub.

5. Japan muddo dheer waxay caan ku ahayd wax-soo-saarka tiknoolajiyada iyo warshadaha. Maanta waxay sii waddaa horumarinta hal-abuurka, iyadoo isla markaana xoojinaysa siyaasaddeeda amni, iyo hubeynta ciidamadeeda si ay ula jaanqaaddo isbeddellada gobolka.

6. Hindiya waxay leedahay dhaqaale sii kobcaya iyo dad aad u badan, gaar ahaan dhalinyaro. Waxay si isa soo taraysa uga muuqataa dhinacyada tiknoolajiyada, warshadaha iyo adeegyada.

Khubaro badan ayaa u arka Hindiya inay ka mid noqon karto quwadaha ugu muhiimsan tobannaanka sano ee soo socda.

7. Turkigu wuxuu ku yaal meel isku xirta Yurub iyo Aasiya, taas oo siisay muhiimad istaraatiiji ah.

Sanadihii u dambeeyey wuxuu kordhiyey doorkiisa diblomaasiyadeed, wax-soo-saarka warshadaha difaaca iyo xoojinta ganacsiga. Wuxuu isku dayayaa inuu xiriir la yeesho dhinacyo kala duwan, isagoo mararka qaar dhexdhexaadin ka sameeya khilaafaadka gobolka.

8. Baraasiil waa dhaqaalaha ugu weyn Koonfurta Ameerika. Waxay leedahay kheyraad dabiici ah, wax-soo-saar beeraha ah iyo suuq gudaha oo ballaaran.

Waxay ka mid tahay dalalka doonaya in codadka dalalka soo koraya uu saameyn xooggan ku yeesho madasha caalamiga ah ee go'aannada lagu qaato.

9. Bakistan waxay ku taallaa meel muhiim u ah amniga iyo ganacsiga gobolka Koonfurta Aasiya. Wax-soo-saarka warshaheeda hubka, hay'addeeda sirdoonka ee aadka u sarreysa, xiriirrada ay la leedahay dalalka deriska ah iyo quwadaha waaweyn ayaa ka dhigaya dal muhiim ah.

10. Israel iyo Iran waxay door weyn ku leeyihiin siyaasadda Bariga Dhexe. Khilaafaadka iyo tartanka u dhexeeya labada dal ayaa saameyn ku yeesha amniga gobolka, dhaqaalaha iyo xiriirrada caalamiga ah.

Maxaa La Filan Karaa?

Waxay u muuqataa in dunidu ay u socoto nidaam ay ku wada jiraan quwado badan oo saameyn leh, halkii ay hal ama laba dal oo keliya go'aamin lahaayeen jihada siyaasadda caalamiga ah.

Tartanka mustaqbalka waxaa jaangoyn doono arrimahan :

• Koboca dhaqaalaha.

• Horumarka tiknoolajiyada.

• Awoodda cilmi-baarista iyo hal-abuurka.

• Xulafaysiga iyo diblomaasiyadda.

• Maareynta caqabadaha gudaha.

• Maamulidda Marinna badeedyada.

Ugu danbeyntii, Dunida maanta si degdeg ah ayay isu beddelaysaa. Fahamka isbeddelladan waxay ka caawinayaan shaqsiga in uu garto jihada isbeddelka u socdo, halkii uu ku koobnaan lahaa wararka maalinlaha ah, taasi oo xitaa ka saacidi karta go'aanadiisa shaqsiga ah.

Dal kasta wuxuu leeyahay awoodo iyo caqabado u gaar ah, waxaana mustaqbalka nidaamka caalamiga ah qaabeyn doona sida ay quwadahaasi u maareeyaan tartanka, iskaashiga iyo khilaafaadka.

Dabagalka isbeddelladan ma aha arrin khuseeya khubarada oo keliya; waa arrin muhiim u ah qof kasta oo doonaya inuu fahmo jihada ay dunidu u socoto.

Maxay kula tahay?

Marka laga hadlayo taariikhda soo bixitaanka waxa loo yaqaan jihaadka caalamiga ah, waxaa muhiim ah in la fahmo in aysan ahayn fikrad soo booddo ah, ama ku dhalatay si laab la kac ah, se waa natiijo ka dhalatay dagaallo iyo fikrado diimeed, siyaasado iyo loollanno caalami ah, khilaafaadyo goboleed iyo shabakado hubeysan oo soo baxay dhammaadkii qarnigii labaatanaad.

Si kastaba ha ahaatee, waxaa jira shaqsiyaad door muhiim ah ku yeeshay samaynta bay'ada fikirradeed iyo abaabulka ficiladii dhaqdhaqaaqaas u beddelay waaqic tan iyo maanta lala noolyahay.

Marka laga hadlayo Jihaadka aan xuduudaha lahayn iyo Jabhadaha Caalamiga ah, mid ka mid ah magacyada ugu badan ee la xuso waa Sheekh Cabdullaahi Cazzaam, oo cilmi-baarayaal badan ku tilmaamaan in uu yahay ninka aasaaska u dhigay fikirka jihaadka caalamiga ah ee casrigan, sidoo kalena ahaa isku xirihii dagaalyahannada Muslimiinta ee ku biiray dagaalkii Afgaanistaan.

Cabdullaahi Cazzaam wuxuu ahaa; aqoonyahan, qoraa, mukafir iyo wadaad Falastiini ah, kaas oo fikradiisu ku dhisnayd in in la caalamiyeeyo dagaalka Afganistan ka socday, loona arko mid saameynaya dunida Muslimka, loona baahan yahay in Muslimiinta caalamka oo dhan u gurmato oo ka qaybgal caalami ah halkaas ka abuuranto. Aragtidaas ayaa markii dambe noqotay mid ay qaateen oo dib u fasireen kooxo kala duwan oo jihaadi ah.

Thomas Hegghammer iyo Buuggiisa uu Dib u Eegayo Nolosha Cazaam

Nolosha Cabdullaahi Cazaam iyo doorkiisii taariikhiga ahaa waxaa si qoto dheer u baaray qoraaga Reer Norway Thomas Hegghammer, kaas oo qoray buugga Kolonyada: Cabdullaahi Cazzaam iyo Soo Bixitaankii Jihaadka Caalamiga ah.

Hegghammer waa cilmi-baare ku takhasusay dhaqdhaqaaqyada Islaamiga ah, xagjirnimada siyaasadeed iyo amniga caalamiga ah. Qoraaladiisa wuxuu diiradda ku saaraa sida fikradaha jihaadiga ahi u samaysmaan, sida shabakadaha caalamiga ahi u kobcaan iyo sida xaaladaha siyaasadeed ay u saameeyaan dhalashada ururrada hubeysan.

Buuggan oo qoraaga 5 sano ku qaatay cilmi-baarista iyo ururin xogta ku qoran, wuxuu u tagay dalal ay ka mid yihiin Urdun, Pakistan, Afgaanistaan iyo Sacuudi Carabiya, halkaas oo uu kula kulmay dad yaqaanay Cazzaam ama xiriir la lahaa marxaladihii kala duwanaa ee noloshiisa.

Muhiimadda buuggan waxay tahay; in qoraagu uusan isku dayin inuu Cazaam ka dhigo halyeey uu taageerayo ama cadow ka soo horjeeda, balse uu isku dayay in uu ku eego il dhexdhexaadnimo iyo muraayad cilmibaariseed, isagoo raadinaya fahamka qofka, fikirka iyo duruufihii soo saaray.

Carruurnimadii Cazzaam

Cabdullaahi Yuusuf Cazaam wuxuu ku dhashay sannadkii 1941 deegaanka Sila Al-Haarithiya, oo ku yaalla waqooyiga Daanta Galbeed ee Falastiin.

Wuxuu ku soo barbaaray marxalad ay Falastiin iyo guud ahaan Bariga Dhexe ka jireen isbeddello waaweyn oo siyaasadeed. Wuxuu la kowsaday dhacdooyinkii cuslaa sida aasaaskii Israa'iil sannadkii 1948 iyo dagaalkii 1967, oo saameyn ku yeeshay isaga iyo jiilkiisa, waxaana xaaladahaas ay qayb ka noqdeen samaysanka aragtidiisa siyaasadeed iyo tiisa diimeed.

Cazaam yaraantiisa wuxuu ahaa arday dadaal badan, wuxuuna bartay culuumta Islaamka iyo shareecada. Wuxuu markii dambe gaaray heerka PhD ee culuumta shareecada, isagoo waxbarashadiisa sare ku qaatay jaamacado ku yaalla dunida Carabta.

Marxaladdii Ustaadnimada iyo Ku Biiristii Ikhwaanka

Kadib waxbarashadiisa, Cabdullaahi Cazaam wuxuu bare ka noqday Jaamacadaha Urdun. Halkaas wuxuu ku yeeshay sumcad aqooneed, isagoo ahaa macallin iyo qoraa diimeed.

Intii uu ku noolaa Urdun wuxuu ku buiray Jamaacadii weyneed ee Ikhwaan Muslimiinka, taas oo door ku lahayd samaysanka fikirkiisa siyaasadeed iyo fahamka uu ka qabay doorka Islaamka ee bulshada.

Marxaladdan wuxuu ka gudbay heerkii aqoonyahan diimeed una gudbay qof ku lug leh doodaha siyaasadeed iyo dhaqdhaqaaqyada Islaamiga ah.

Sacuudi Carabiya iyo U Gudbidda Marxaladda Cusub

Kadib markii uu ka tagay Urdun, Cazaam wuxuu muddo ku noolaa Sacuudiga, halkaas oo mar kale uu ka noqday bare Jaamacadeed iyo muxaadare jeediye soo jiitay dhalinyaro badan oo Carbeed. Inta uu Sacuudiga joogay, Casaam waxay is barteen rag badan oo saameyn uu ku yeeshay kana mid ahaa Usaama Bin Laadin.

Horraantii siddeetamaadkii dunida Muslimka waxaa si weyn u saameeyay dagaalkii Afgaanistaan, kaas oo noqday goob ay ku kulmeen dagaal maxalli ah iyo loollan caalami ah oo ka dhex jiray quwadihii waaweynaa.

Sacuudiga wuxuu ka mid noqday dalalkii ka soo horjeeday qabsashadii Afganistan, halkan ayay ka bilaabatay marxaladda uu Cazaam dunida caanka noqday.

Afganistaan iyo Xafiiskii Adeegga Mujaahidiinta

Markii Midowgii Soofiyeeti uu ku duulay dalka Afgaanistaan sanadkii 1979, Cazaam wuxuu u dhaqaaqay Pakistan, gaar ahaan magaalada Peshawar, oo ahayd xarun muhiim u ah taageerada dagaalka Afganistaan.

Halkaas ayuu ka aasaasay Maktab Al-Khidmaat (Xafiiska Adeegga Mujaahidiinta) isaga iyo saaxiibadiis, oo uu ku jiray Usaama Bin Laadin. Xafiiskani wuxuu ahaa xarun abaabul oo isku xiri jirtay dagaalyahannada Carabta iyo Muslimiinta kale ee u socda Afgaanistaan.

Fikraddii ugu weynayd ee Cazaam waxay ahayd in dagaalka Afgaanistaan aan loo arkin arrin maxalli ah, balse loo arko arrin u baahan taageero ka timaadda Muslimiin dunida oo dhan.

Si uu fikraddaas u hirgeliyo, wuxuu adeegsaday qoraallo, muxaadarooyin, ururin dhaqaale iyo shabakado xiriir adag leh oo ka jiray dalal badan. Sidaas ayuu fikraddii u beddelay hannaan abaabul oo keenay in boqollaal kun oo qof ay u safraan Afganistaan.

Dilkii Cabdullaahi Cazaam

24-kii Nofeembar 1989 ayaa Cabdullaahi Cazaam lagu dilay magaalada Peshawar ee Pakistan. Sida lagu sheegay warbixinnada, isaga iyo labadiisa wiil oo ku jiray gaarigii ay saarnaayeen, una socday masjid uu salaadda Jimcaha ku dukan lahaa, ayaa gaariga lala beegsaday qarax miino oo lagu aasay waddada. Qaraxaasi wuxuu sababay dhimashada Cazaam iyo labadiisa wiil.Dilkiisa wuxuu noqday mid ka mid ah dhacdooyinka ugu muranka badan ee taariikhda jihaadkii Afgaanistaan.

Buugga Thomas Hegghammer wuxuu soo bandhigayaa aragtiyo kala duwan oo ku saabsan cidda ka dambaysay dilka, iyo duruufihii sababay dilkiisa, kuwaas oo ay ka mid yihiin khilaafaadyo gudaha ah, loollanno siyaasadeed iyo eedeymo faragelin shisheeye. Hase yeeshee, ilaa maanta ma jirto caddayn rasmi ah oo si kama dambays ah u xaqiijisay cidda fulisay dilka.

Fikirka Jihaadka Caalamiga ah iyo Dhaxalkii Cazzaam

Fikradda jihaadka caalamiga ah waxay ku dhisantahay aragtida ah in kooxaha Islaamiyiinta ee hubeysan aysan isku koobin hal dal iyo xuduudo deegaan, balse dagaalkooda gaarsiiyaan dunida oo dhan.

Cabdullaahi Cazaam wuxuu ahaa mufakirka hal abuuray oo faafiyay aragtidan xilligii uu socday dagaalka Afgaanistaan. Qoraallada Buugaagta, Maqaallada iyo muxaadarooyinkiisa waxay saameeyeen jiilkii hore ee dagaalyahannada Carabta ee ka dagaallamay Afganistan.

Si kastaba ha ahaatee, fikirkaas markii dambe waxaa dhaxlay oo dib u qaabeeyay kooxo iyo hoggaamiyeyaal kale, kuwaas oo sii fidiyay aragtiidii Cazaam kuna dhaqaaqay qaabab dagaal oo ka sii ballaaran.

Xiriirka Cazzaam iyo Usaama Bin Laadin

Cabdullaahi Cazzaam iyo Usaama Bin Laadin waxay lahaayeen xiriir muhiim ah xilligii dagaalkii Afgaanistaan iyo ka horba xilligii Sacuudiga uu ku noolaa Cazaam.

Labadoodu waxay ka wada shaqeeyeen taageerada dagaalka Afganistan, gaar ahaan dhinaca abaabulka iyo adeegyada loo fidinayay dadka imanayay Afgaanistaan.

Cazzaam wuxuu ahaa qof aqoonyahan diineed iyo mufakir caan ah, halka Bin Laadin uu lahaa awood dhaqaale iyo shabakad xiriiro oo caalami ah. Xiriirkooda wuxuu ka mid ahaa tiirarkii ka qayb qaatay samaysanka deegaanka ay markii dambe ka soo baxday Al-Qaacida.

Si kastaba ha ahaatee, cilmi-baarayaashu waxay tilmaamaan in xiriirkooda iyo aragtiyahoodu aysan ahayn kuwo isku mid ah dhammaan dhinacyada oo dhan, maadaama Bin Laadin iyo hoggaamiyayaashii dambe ay qaadeen jihooyin cusub kadib geeridii Cazaam.

Ugu danbeyntii, Cabdullaahi Cazzaam wuxuu ahaa shakhsiyad taariikhi ah oo door weyn ku lahayd marxalad beddeshay siyaasadda amniga caalamiga ah. Noloshiisa waxay isku xirtay aqoon diimeed, dhaqdhaqaaq siyaasadeed iyo dagaalkii Afgaanistaan.

Buugga Thomas Hegghammer wuxuu muujinayaa in aan la fahmi karin taariikhda Cazaam haddii aan lala aqrin fahamka duruufihii dhaliyay jihaadka caalamiga ah.

Cazaam taariikhdiisu waxay weli tahay arrin muran badan dhalisa oo qofba uu dhan ka joogsado, balse lama dafiri karo in uu ahaa mid ka mid ah dadka saameynta weyn ku yeeshay marxaladdii ay ka soo baxeen dhaqdhaqaaqyada jihaadiga ah ee casriga ah.

Falanqeeye: iimaansame

Yemen... dalka ay tobanka sano ragaadiyeen dagaallada sokeeye iyo loollanka siyaasadeed, wuxuu maanta qarka u saaran yahay iska horimaad cusub oo weji ka duwan kuwii hore leh. Markan loollanku kama dhalan khilaaf u dhaxeeya xulafo caalami ah iyo kooxda Xuutiyiinta Waa xiisad ka dhalatay arrin taabanaysa xididdada ugu xasaasisan ee bulshada Yaman, kaas oo la xiriira "Sharafta Gabadha Carbeed iyo Gobanimada Beelaha"

Laba bilood ka hor waxa baraha bulshada ka soo muuqatay iyada oo cabasho ka ah dowladda Yemen, gabar lagu magacaabo Miira. 50 maalmood kadib gabadha cabashadeedii waxay isu rogtay colaad qabiil oo baaxad leh.

Sidee gabar keligeed ah u ruxday miisaankii awoodda ee waqooyiga Yemen? Sidee isugu keentay kumanaan ciidan oo ka tirsan beelaha ugu waaweyn dalka oo darteed hubka u qaaday? Haddaba sidee wax u dhaceen?

1. Waa Tuma Miira?

Sheekada Miira waxay ka bilaabatay caasimadda Sanca. Miira waxay baraha bulshada ka sheegtay in ay tahay gabar uu dhalay madaxweynihii hore ee Ciraaq, Saddaam Xuseen, iyadoo ku eedeysay madaxda sare ee kooxda Xuutiyiinta (Ansaarullaah) in ay si awood-sheegasho ah ula wareegeen guri iyo hanti kale oo ay ku lahayd caasimadda Yemen.

​Hase yeeshee, Xuutiyiinta iyaga oo ka jawaabaya eedda Miira, dukumentiyo ay soo bandhigeen waxay muujinayaan weji kale. Wasaaradda Arrimaha Gudaha ee kooxdaas ayaa soo saartay bayaan ay ku caddeynayso in haweeneydan ay tahay muwaaddanad Yamani ah oo aysan ahayn gabar uu dhalay Saddaam Xuseen, magaceeda saxda ah uu yahay Sumaya Al-Zubayri, dhammaan xogteeda shaqsiga ahna ay ku qoran tahay diiwaanka dhalashada dalka.

2. Miira ma ina Saddaam baa?

Haddii aan dib u raacno taariikhda qoyska Saddaam Xuseen, dowladdii Ciraaq ee xilligii xisbiga Bacath iyo qoyskiisaba marnaba ma lama xusin gabadh la yiraahdo "Miira. Sida la ogyahay Saddaam Xuseen, saddex gabdhood ayay dhashay xaaskiisa, Saajida Talfah, kuwaas oo kala ah: Raghad, Rana, iyo Hala. Inkasta oo ay jireen warar sheegaya inuu guursaday dumar kale, haddana marnaba taariikhda laguma hayo gabadh ka mid ah carruurtiisa oo lagu magacaabo Miira oo ku nool dalka Yemen.

​Sida ay falanqeeyayaashu sheegayaan, ragga iyo hay'adaha taariikhda baara waxay isku raacsan yihiin in sheegashada gabadhu ay tahay mid been abuur ah ama xeelad ay ku raadinayso dareenka dadweynaha, maadaama magaca Saddaam Xuseen uu miisaan weyn ku leeyahay qabaa'ilka Yemen dhexdooda.

​Aan dib ugu laabanno sheekada, markii bayaanka maamulku soo baxay, gabadhii Miira ahayd si ay xuquuqdeeda u raadsato, waxay adeegsatay xeerka ugu miisaanka culus hiddaha beelaha Carabta. Waxay si la yaab leh u xoqotay kaarka qabiilka. Miira oo tintii madaxeeda qeyb ka mid ah jartay ayaa waxa ay u geysay Sheekh Xamad bin Fadgam, oo ah Ugaaska Beesha Daham oo ka mid ah beelaha ugu saameynta badan dalka Yemen. Marka hiddaha Yemen loo eego, in gabar ay tinteeda goyso una geyso oday dhaqameed waxay ka dhigantahay: "Magantaada ayaan ku jiraa ee ii hiilli."

3. Qayladhaan

Oday Xamad si uu ugu hiilliyo gabadha magantiisa gashay, wuxuu la xiriiray maamulkii Xuutiyiinta, balse xal raadintii odayga waxa looga jawaabay in isaga iyo gabadhiiba la xiray. 50 maalmood kadib markii Sheekh Xamad keligii la sii daayay, iyada oo xabsiga looga reebtay gabadhii Miira ee magantiisa ahayd, wuxuu odaygii diray Qeylodhaan Qabiil.

​Qeyladhaanta: waa mid ka mid ah xeer-dhaqameedyada ugu faca weyn ee u degsan beelaha Yaman. Marka caddaalad-darro ba'an ay dhacdo, ama la taabto hantida iyo sharafta qoys ama qof daciif ah, odayga qabiilka ayaa soo saara Qayladhaan.

​Si Qayladhaantu u noqoto mid fulinteedu waajib tahay, Sheekh Bin Fadgam wuxuu qaaday tallaabo adag: wuxuu jebiyey madaxa sare ee galka mindida qaroofan ee Yamantu astaanta raganimadooda ah. Sidoo kale Sheekh Xamad Shaalkiisii wuxuu ku tuuray odayaashii hortooda. Tani waa heerkii ugu sarreeyey ee Qayladhaanta, taas oo ka dhigan in qabiil kasta iyo qof walba oo maqlay uu saaran yahay waajib sharafeed iyo mid ciidan oo ah in uu soo gurmado.

​Maanta, deegaanka saxaraha ah ee Alrayan waxaa ku qulqulaya beelo horay isugu khilaafsanaa siyaasadda dalka, se ay qeyladhaanta mideysay, kuwaas oo ka kala yimid Ma'rib, Xadramuud, Shabwa, Sanca, iyo meelo kale, oo Yemen ka mid ah, iyaga oo u degdegaya in ay ka jawaabaan Qayladhaanta.

​4. Saamaynta Siyaasadeed

Kacdoonka beelaha ee loogu hiilllinayo Miira, kana dhanka ah Xuutiyiinta, waxay falanqeeyayaasha tilmaamayaan in xaaladdan ka dhalan karto saddex qodob oo saameyn doona mustaqbalka fog ee dalkaas:

● Soo-noqoshada Awoodda Qabiilka:

Sanado badan oo dagaallo ah ka dib, hay'adihii rasmiga ahaa ee dawladduna daciifeen, waqooyigana Yemen waxa loo wada hoggaansanaa Maamulka Kooxda Xuutiyiinta, kuwaas oo hoos u dhigay awoodda beelaha kadib markay hirgeliyeen nidaam xooggan. Hasayeeshee dhacdadan waxay muujineysaa Markii shacabku ay waayeen garsoor madax-bannaan, in ay dib ugu laabteen nidaamkii beelaha si ay u raadsadaan wax ay u arkaan caddaalad

● Nuglaanta Cududda Xuutiyiinta:

Kooxda Xuutiyiinta waxay muddo toban sano ah ku guulaysteen inay xakameeyaan mucaarad kasta oo siyaasadeed ama ciidan. Laakiin Qayladhaantan beelaha ka soo yeertay waxay hordhigtay caqabad ka duwan kuwii hore; qabaa'ilku waa laf-dhabarta hubka iyo askarta Yamanka, iska horimaad toos ah oo lala galo qabaa'ilka midoobayna wuxuu wiiqi karaa awoodda kooxda ee waqooyiga dalka.

● Ma Wada-hadal Mise Dhiig Daata?

Maamulka Sanca ee Xuutiyiinta ilaa iyo hadda kama uusan soo saarin bayaan ciidan oo adag arrintan, taas oo muujinaysa inay ka cabsi qabaan iska horimaad ballaran. Waxay u dhowdahay inay albaabka u furaan dhex-dhexaadin dhaqameed si loo qaboojiyo carada beelaha kacsan.

Haddaba, su'aasha taagan waxay tahay: Miira Saddaam Xuseen, ama Sumaya Alzubeyri magacii loogu yeeraba, ma waxay noqon doontaa gabadhii kicisay kacdoonkii ugu weynaa ee beelaha kaga hor yimdaan maamulka Xuutiyiinta, mise xeerarka dhaqanka ayaa mar kale xallin doona wixii garsoorku xallin waayey ka hor inta uusan dhiig ku daadan saxaraha Aljawf?

​Si kasta oo ay noqotaba, Waxa kaliya ee cad ayaa ah, in Yemen uu weli yahay dal lagu xukumo xeerar ka saameyn badan nidaamyada casriga ah, Qayladhaanta qabiilkuna ay mar kasta ka awood badan tahay baaqyada siyaasadda.

​

Shirarka amniga looga hadlo ee caalamka, waxaa si joogto ah loogu soo qaataa cabsida laga qabo kooxaha jihaadiga ah ee ka dagaallama galbeedka iyo bartamaha Afrika oo sii xoogeysanaya. Dadka darsa arrimahan waxay aaggaas u bixiyeen 'Gobolka dhibaatooyinka'; sababtoo ah, dadka halkaas deggen tobannaan sano ma aysan arag wax xasillooni ah.

​Laakiin, waxa la is weydiin karaa halkee ayay wax ka soo bilowdeen? Sideese dhalinyaro yar-yar oo qoryo gacmeedyo sita ay maanta u xukumaan dhulal ka baaxad weyn waddamo dhan, ilaa ay xuduudihii dowladdaha tirtireen?"

​1. XAGGEE XAGJIRKU DHASHAY?

​Haddii aan dhabta wajahno, sheekadanl oo dhan waxay ka soo bilaabatay laba meelood oo qaaradda ka mid ah: Meel waa buuraha qaboobaha ah ee Aljeeriya, meesha kalena waa kulaylka waqooyiga Nayjeeriya.

Aan ku horreyno Aljeeriya. Dhamaadkii sanadkii 1991-kii, xukuumaddii Aljeeriya ayaa laashay natiijadii doorashadii baarlamaanka ee uu ku guuleystay xisbigii Islaamiga ah ee (Islamic Salvation Front). Tani waxay dhalisay in kumanaan taageerayaashii jabhadda ah ay u cararaan dhanka buuraha, iyagoo ku dhawaaqay dagaal ka dhan ah dowladda.

8 sano oo dagaallo lagu hoobtay ah kadib, qaar ka mid ah kooxihii dagaallamayay way dabar-go'een, waxaa masraxa loollanka ku hartay kooxda Jamaacada Islaamiga ee Hubeysan. Kooxdan markii ay sii kala jabtay, waxaa ka go'ay garab cusub sanadkii 1998-kii oo la baxay Jamaacada Salafiyada ee Dacwada & Dagaalka. Kooxdan dambe, markii uu waqtigu is-guray, waxa ay sanadkii 2007-dii bayco la galeen Usaama Bin Laadin, hoggaamiyihii Alqaacida, iyaga oo magacooda u beddelay Ururka Alqaacida ee Galbeedka Islaamka. Kooxdan waxa ay horseed u noqotay in gobalka ay daaqad cadaab ah uga furtay afkaartii jihaadka caalamiga ee laga maamulayay buuraha Toorobooro ee Afganistan iyo kuwa gobalka qabaa'ilka maamulo ee Bakistaan, meelahaas oo fadhiisin u ahayd madaxda ururkii Alqaacidda.

​Dhanka kale, Nayjeeriya dhexdeeda, wadaad dhalinyaro ah oo la oran jiray Maxamed Yuusuf ayaa asaasay koox markeedii hore lagu naaneysay 'Daalibaanka Nayjeeriya', laakiin markii dambe ku caan baxday magaca Booko-Xaraam. Kooxdan oo kalkiisa danbe dowladda iyo dadweynihiiba gaalaysiisay, waxay si toos ah hubka u qaadeen sanadkii 2009-kii, kadib markii ay dowladdu dishay asaasihii kooxda Maxamed Yusuf.

​2. YAA U SABAB AH IN KOOXO XAGJIR AH AFRIKA KU FIDAAN?

Sameysanka iyo dhalashada xagjirka Afrika ma ahayn qorshe maalin dhashay, waa natiijo ka dhalatay dulmi siyaasadeed, aargoosi qabiil, xuduudo furan, iyo dowlado daciif ah oo aan awood u lahayn in ay amni iyo caddaalad u fidiyaan shacabkooda.

Isla arrimahani waa waxa shidaaliya ama sii joogteeya jiritaanka kooxaha dagaallama. Dadweynaha qaarkood waxa ay u arkaan taageerada kooxahani in ay ku ciilbixi karaan ama ay kaga nafisi karaan cadaadiska kaga imaanaya dowladaha dad cunka ah ama aan waxqabadka lahayn ee dalalkooda ka jira, iyo duruufaha joogtada ah ee ay sababeen madaxda kursi jaceylku madax maray ee talada heysa.

​

​3. LABADA KOOX JNIM & DAACISH

​Maanta haddii aan eegno gobolka Saaxil, waxaa ka taliya labo kooxood oo awoodo oo aad u waaweyn sameystay: waa kooxaha kala ah JNIM iyo Daacish.

​Aan in yar dib u laabanno 20 sano ka hor, dalka Maali wuxuu noqday galka iyo hoyga ugu weyn ee jihaadiyiinta Saaxil. Sanadkii 2000, hoggaamiyayaal dhowr ah oo ka go'ay kooxdii Aljeeriya ka dagaallameysay ayaa degay waqooyiga Maali, waxayna halkaas ka dhiseen jameecooyin yaryar oo dhowr ah oo dhalinyarada deegaanka ay aad ugu biireen. 17 sano kadib kooxihii yaryaraa oo awoodeystay ayaa sanadkii 2017-kii, waxay ku midoobeen hal dallad oo weyn oo la yiraahdo "Jamaacada Nusrada Islaamka & Muslimiinta" oo loo soo gaabiyo (JNIM). Dalladdan waxaa ku midoobay kooxo badan oo ay ugu caansanaayeen:

• ​Ansaarudiin: Oo ahayd koox ka kooban dagaalyahannada qabiilka Tuwaariq ee waqooyiga Maali dega.

• ​Guutada Masiina: Oo uu hoggaamiyo Xamduu Kufuwa, kana kooban dadka u dhashay qowmiyadda Fulaani ee bartamaha Maali degta.

• ​Iyo kooxda Al-Muraabidiin oo uu aasaasay ninkii caanka ahaa ee reer Aljeeriya, Mukhtaar Bilmukhtaar.

​Dhanka kale, kooxdan JNIM ee Alqaacidda hoos tagta waxaa barbar socda saamaynta kooxda Daacish (ISIS) ee gobolka Saaxil ka howlgasha, taas oo iyana ka go'day kooxihii Alqaacida taageersanaa ee gobalka ka jiray. Daacish waxay ku fiday agagaarka xuduudaha dalalka Maali, Nayjar, iyo Burkina Faso.

​4. DAL BALLAARSI & DAGAAL DHEXDOODA AH

​Labada kooxood Jnim & Daacish, waxay maanta gacanta ku hayaan dhulal baaxad weyn oo ka tirsan Burkina Faso, Nayjar, Jaad, Maali, Naajeeriya, Kaamaruun, Togo, Benin, Jamhuuriyadda Bartamaha Afrika, Kongo ilaa dalka Malaawi looga tago, iyadoo dadka deegaanka ay ku qasban yihiin inay u hoggaansamaan.

​Inkastoo isku aragti dhawyihiin haddana kooxahani heshiis iyo wada shaqeyn kama dhexeyso. JNIM iyo Daacish waxaa dhex mara dagaallo aad u daran oo dhiig badan ku daato iyo loollan joogto ah oo aan wax la isu reeban. Colaadda kooxahan ka dhex aloosan wuxuu salka ku hayaa, maamulka deegaanka, canshuuraha, gacan ku heynta meelaha macdanta laga qodo iyo marinnada lacagaha laga sameeyo ee saxaraha dhex mara.

​5. JNIM IYO GO'DOOMINTA BAMAKO

​Horraantii sanadkan aan ku jirno 2026, kooxda Jnim waxay abaabushay guluf weyn oo ku wajahan dalka Maali. Waxay isku dayeen in gabi ahaanba la go'doomiyo Bamako, caasimadda dalka Maali, iyo magaalooyinka kale ee muhiimka ah. Waxay gooyeen jidadkii saadka iyo raashinka u marayay caasimadda, tani waxay dowladda militariga ah ee Maali gelisay xaalad adag oo culeys weyn xambaarsan.

Sidoo kale, kooxda Jnim waxay la wareegtay magaalooyinka waaweyn oo dhaca dalalka Nijer iyo Burkiino Faso, sidoo kalena cagta mariyay saldhigyo waaweyn iyo xerooyin ilaa shan dal ku kala yaal sida; Burkina Faso, Nijar, Maali iyo meelo ka mid ah dalalka; Benin, Togo, iyo Kaamaruun.

​MAXAA SABABAY SII FIDITAANKA KOOXAHAN?

Xeeldheerayaashu waxay sheegayaan in kooxaha xagjirka ah ay si weyn uga faa'iideystaan Khilaafaadka iyo loollanka Qabiilada ka dhaxeeyo. Sida iska hor imaadka u dhaxeeya beelaha reer guuraaga ah ee Fulaaniga ah iyo beelaha beeraleyda ah ee qowmiyadaha kale ka soo jeeda. Waxay kaloo dhex galeen deegaanada ka fog magaalooyinka waaweyn iyo dadka dulman ee dowladahooda ka tirsanaya cadaalad-darro iyo dayacaad.

​

Si kastaba ha noqotee, ilaa iyo inta xal loo helayo daldloolada muuqda, musuqa iyo maamul-xumada dowladaha qaaradda ka jira dhexdooda ku baahsan waxa Gobalka Dhibaatooyinka uu sii ahaan doonaa mid caalamka oo dhan walaac ku haya.

​

​

Ku dhowaad 19 sano oo uu socdo dagaalka u dhexeeya; Dowladda Federaalka iyo kooxda AS wuxuu galay marxalad ay adag tahay in xabbad lagu kala baxo. Haddab Sidee wax u jiraan?

Haddii aan dib u jaleecno taariikhda dhow, guulihii dhiirigelinta lahaa ee ay dowladda Soomaaliya hantiday intii dhexaysay 2022 ilaa 2023 waxay hami weyn geliyeen shacabka. Gobollo badan ayaa laga saaray kooxda AS, waxaana jiray mas'uuliyiin dowladda ka tirsan oo xataa ku faanay in kooxda la dabar-goyn doono bartamaha sanadkii 2024.

Hase yeeshee, isbaddalkii dhacay sanadkii 2025 ayaa keenay weji ka duwan kii hore. Xaaladdu mar keliya ayay is rogtay kadib markii lagu baraarugay duullaan saf ballaaran kooxda AS soo qaaday. Kooxda oo hal subax weerar ku ekeysay furimaha hore ee gobollada dhexe, ayaa toddobaadyo dagaal socday dib u la wareegtay deegaannadii hore looga saaray ee goballada Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe.

​Sida ay ku sheegtay hay'adda International Crisis Group warbixinteedii ugu dambaysay ee soo baxday bartamaha sanadkan 2026, guuldarrooyinka dowladda iyo soo-kabashada degdegga ah ee kooxda AS, ma ahayn mid ku yimid nasiib ama qaddar iska dhacday. Waxay salka ku haysaa isbaddal istaraatiijiyadeed oo dhanka milatariga ah iyo kaarka qabiilka oo ay kooxdu si la yaab leh u xoqotay, iyadoo dhanka kalena ka faa'iidaysanaysa jileeca siyaasadeed iyo khilaafaadka doorashooyinka ee ragaadiyay caasimadda Muqdisho.

Arrinta kale ee naxdinta leh ee hadda kusoo korortay masraxa waa dhabar-jabka weyn ee dhanka diblomaasiyadda iyo dhaqaalaha ah. Dowladda Mareykanka ayaa soo saartay warbixin xasaasi ah oo ay ku joojinayso taageeradii dhaqaale ee ay siin jirtay hawlgalka ciidamada nabad-ilaalinta Afrika ee ku sugan Soomaaliya. Warbixinta ayaa lagu yiri: "Soomaaliya way ku guuldarraysatay in ay hanato amniga dalkeeda, dhisato ciidan Qaran iskana dhiciso AS, marka ma sii bixin doonno taageerada 2 bilyan ee doolar ah ee aan siin jirnay Hawlgalka Nabad-ilaalinta Afrika."

​Go'aankan adag ee ka soo baxay saaxiibka ugu weyn ee dowladda Soomaaliya wuxuu ka dhigan yahay in ciidamada Midowga Afrika aysan sii joogi karin dalka, maadaama ay waayeen taageeradii dhaqaale ee ugu weynayd ee ay ku shaqaynayeen. Tani waxay culays labanlaab ah ku soo rogaysaa ciidanka xoogga dalka oo markii horeba la tabaalaysan dhanka saadka iyo istaraatiijiyada.

Haddaba, maxaa isbaddalay oo shaxda dagaalka roggay?

Warbixinta International Crisis Group waxay muujisay in AS ay daristay istaraatiijiyadeedii hore, ayna garawsatay in dhabar-jabkii ugu weynaa uu kasoo gaaray kacdoonkii dadka deegaanka ee Macawisleyda, gaar ahaan kii beesha Xawaadle ee gobolka Hiiraan. Si ay taasi uga soo kabato, kooxdu waxay dhiig cusub ku shubtay hoggaankeeda sare, waxayna dhistay xeelado cusub:

​1. waxay baddahay gudoomiyihii Shabeellaha Dhexe, waxayna dib u soo celisay Yuusuf Sheekh Ciise "Kabakutukade" oo heyb ahaan kasoo jeeda beesha Abgaal. Isagoo adeegsanaya xeelad reernimo, Kabakutukade wuxuu ku guulaystay inuu lafaha hubeysan ee beeshiisa ka dhaadhiciyo inay ka haraan la-shaqaynta dowladda, isagoo u ballan-qaaday inaan kooxdu wax aargudasho ah ka samayn doonin deegaannadooda.

2. Khubarada amniga ayaa rumeysan, Cabdullaahi Cismaan Maxamed, oo loo yaqaan "Engineer Ismaaciil, beesha Xawaadle u dhashay, ahaana madaxa qaraxyada kooxda, in uu ahaa maskaxdii ka dambaysay farsamooyinkii lagu kala daadiyay macaawisleyda beesha Xawaadle ee sida adag u la diriray kooxda.

3. Kooxda AS, waxay si hoose u dhex gashay qaar ka mid ah jilibyada hoose ee beelaha bartamaha dalka dega, kuwaas oo tirsanayay in dowladda Federaalku ay ka eexatay dhanka awood-qaybsiga. Kooxdu waxay hurisay colaado hoose oo beelahaas dhexmaray, taasoo keentay in maleeshiyaadkii Macawisleyda ay ku mashquulaan dagaal dhex kooda ah halkii ay AS wajahi lahaayeen.

​Dhanka kale, dowladda Soomaaliya waxay ku dhacday dabinno dhowr ah oo dhanka maamulka iyo istaraatiijiyadda ah:

​1. Intii dhexaysay 2022 ilaa 2023, dowladda waxay ciidanka ku kordhisay in ka baah 20,000 oo askari, kuwaas oo loo diray wadamada dibadda ah sida; Masar, Eritereya, Itoobiya, iyo Ugaandha, Waxaa lagu soo tababaray muddo kooban oo 6 bilood ah, taasoo aan ku filnayn dagaal jabhadeed. Taliyayaasha ciidanka ayaa qiyaasaya in ka yar kala bar askartii la tababaray ay hadda shaqada ku jiraan; intii kale waxay uga baxeen ciidanka dayac iyo daryeel xumo.

2. Musuqmaasuq iyo Maamul-xumo. Lacagaha, raashinka, shidaalka, iyo rasaasta loogu talagalay furimaha dagaalka ayaa inta badan la xadaa ka hor inta aysan gaarin askariga dhufeyska ku jira. Waxaa kaloo jira magacyo dad aan jirin oo mushaharka iska qaata.

​3. Madaxda dowladda dhexe ee Muqdisho waxay muddadii dambe maskaxdooda iyo tamartooda isugu geeyeen wax ka baddalka dastuurka iyo loollanka doorashooyinka 2026. Tani waxay dhalisay in ciidankii dowladda iyo kuwii maamul goboleedyada, sida Jubaland iyo Koonfur Galbeed, ay dhowr jeer qoryaha afkooda isu jeediyaan oo ay dhexdooda dagaallamaan, iyagoo deegaanadii ay ka baxeen u baneeyay AS.

​

​Maxaa xal ah haddaba?

​Iyadoo la wajahayo go'aanka culayska weyn wata ee Mareykanka, hay'adda International Crisis Group waxay ku talinaysaa in dowladda Soomaaliya ay ka baxdo fikirka caadifadda ah ee ah "kooxda gabi ahaanba waa la baabi'inayaa", maadaama aysan haysan awood milatari iyo mid dhaqaale oo hadfkaas kaligeed lagu gaari karo.

1. Waxaa loo baahan yahay in tababarka ciidanka dalka gudihiisa lagu koobo si loo dhiso hal caqiido ciidan.

2. Waa in la dhaafo qaladkii askarta la dhoho weerarna qaad, dhulkana difaac, balse loo weeciyo dhaqaalaha dhismaha Booliska iyo Daraawiishta dowlad goboleedyada si ay iyagu u xasiliyaan xasilinta deegaanada la qabto.

3. In gargaar bini'aadantinimo la gaarsiiyaa deegaanada AS laga saaro, si loo badbaadiyo shacabka, loona furo marinno kalsooni lagu dhisi karo.

​Go'aanka adag ee Mareykanka wuxuu daaha ka fayday xaqiiqo muddo la qarinayay: dowladda Soomaaliya waa in ay barataa isku-tashiga dhanka amniga iyo siyaasadda. Dagaalka ragaadiyay gayiga Soomaaliya guushiisu waxay ku xiran tahay labo shay oo kaliya: in la helo heshiis iyo midnimo siyaasadeed oo dhab ah oo dhexmara qaybaha dalka, iyo in awoodda milatari loo adeegsado culeys lagu keenayo AS si loogu qasbo inay miiska wadahadalka yimaadaan.

​Si kastaba, Xabbad kaliya ma soo afjari karto loollanka labaatanka sano jirsaday, haddaba suurtogal ma tahay in la gaaro wada hadal horseedi kara xal siyaasadeed oo waara?.

Su'aashan si jawaabteedu noogu fududaato aan dib ugu laabanno taariikhda koooxaha loo yaqaan Islaamiyiinta hubeysan ama dagaallama. 

Sida aan wada ognahay kooxda AS, waxa ay kaalinta hore kaga jirtaa kooxaha ka dagaallama dunida, ee sida gaarka ah u aaminsan fikirka Jihaadka Caalamiga ee aan xuduuda lahayn ee Ururka Alqaacidda uu garwadeenka ka yahay. Haddaba waa halkan sababta kooxda u sheeganeyso dil dhacay 1996, muddo 10 sano ka hor asaaska kooxda. Waxa aan dareemayaa in ay weli kugu adagtahay fahamka arrintani aan sii jilciyo...

Sanadkii 1993, kooxda Alqaacida waxa ay Muqdisho u dirtay Abuu Xasan Almisri, oo ay u soo magacawday wakiilkeeda Soomaaliya, kaas oo Xamar kula kulmay rag uu ku jiro Sheekh Cabdulaahi Axmad Sahal (Aayatulaah) oo ahaa wadaad ka mid ah xubnaha ugu mayalka adag Ururkii Al-itixaad. 

Aayatulaah, wuxuu hoggaan u ahaa xubno ka mid ah ururkii Al-itixaad oo si gaar ah isu abaabulay, kuwaas oo diidanaa soo gelitaanka ciidanka shisheeye ee gudaha dalka, una arkayay in ay faafinayaan dhaqan doorin iyo diin baddal.

Abuu Xasan Almisri, wakiilkii Alqaacidda ee Soomaaliya, wuxuu ku guuleystay in uu ka gado fikirkii Alqaacidda ee ku saleysnaa Jihaad Caalami ah oo aan xuduud lahayn, raggii Aayatulaah uu hoggaaminayay ee iskood isu abaabulay. 

Bartamihii 1993, markii uu qarxay dagaalkii Muqdisho ku dhexmarayay Jenaral Caydiid iyo Mareykanka, waxa Aayatulaah iyo saaxibadiis u muuqanayay jaanis dahabi ah oo fikirka iyo abaabulkooda ay ficil ugu baddali karaan. Guri suuqa Bakaaraha ku yaal ayay xubno raggaas ka mid ah ku shireen halkaas oo lagu asaasay kooxdii ugu horreysay oo fikirka Alqaacidda ku dhisan oo Soomaaliya laga sameeyo, kooxdaas oo la magacbaxday Jabhadda Badbaadada Islaamka Soomaaliya.

Ragga jabhadda cusub asaasay waxa ugu cadcadaa

1. Sheekh C/laahi Axmed Sahal (Aayatulaah) (Habargidir, Sacad). 

2. Cumar Dheere (Abuu-jabal) Habargidir, Saleebaan)

3. Aadan Xaashi Ceyrow (Habargidir,  Cayr)

Jabhadds cusub, ragga asaasay oo u badnaa dhalinyaro, waxa ay hoggaanka kooxda u dhiibeen, Sheekh Cabdulaahi Axmad Sahal, oo beesha Sacad, Habargidir u dhashay kaas oo ahaa odayga ugu da' weynaa xubnaha kooxda.

Ururkii Alqaacidda oo asaaska Jabhadda qeybta ka ahaa, wuxuu durba kooxda curdunka ah la garab istaagay dhaqaale iyo dhinac tababarba, taas oo Jabhaddii u fududeysay in ay durba howlgallo culus ku qaadaan ciidamadii Mareykanka iyo kuwii kale ee Shisheeye ee dalka joogay. 

Sidoo kale Jabhaddii waxa ay beegsatay Soomaalidii la shaqeyneysay howlaglkii Yunisom (Unisom) iyo hay'adihii gargaarka ee dalka ku sugnaa. Ilaa boqolaal qof oo Soomaali ah ayay kooxdu leysay oo ay ku eedeysay in ay ku howlanaayeen fidinta diinta Karistaanka iyo la shaqeysta hay'adaha sirdoonka Shisheeye. 

Dabayaaqadii sanadkii 1995, ayuu Ina Sahal odaygii Jabhadda asaasay isaga oo jabhadeynaya ku geeriyooday dagaal ku dhexmaray Dagaalyahannadiisa iyo ciidanka Itoobiya gudaha dhulka Soomaaligalbeed. Geeridii Aayatulaah kadib Jabhadda waxa ay hoggaanka u dooratay Cumar Dheere, kaas oo halkii ka sii waday howlgalladii kooxdu fulin jirtay. 

Haddaba kooxda AS oo ka farcantay Jabhaddaas waxa asaaskeedu maray laba marxaladood oo ah mid sir ah iyo mid muuqda. Midka qarsoon, sanadkii 2003 guri Muqdisho ku yaal ayaa waxa ku shiray xubnihii Kooxda Jabiso ka mid ahaaa oo ay ugu cadcadaayeen Cumar Dheere iyo Aadan Cayrow iyo rag kale oo Hargeysa ka yimid oo ay ka dhex muuqdeen Ibraahin Afgaan iyo Axmed Godane. Labada garab ee isu yimid waxay asaaseen koox cusub oo afkaartii isla Alqaacidda ku socota. Magaca cusub ee la isla qaatay wuxuu noqday AS. Hoggaanka kooxda Cusubna waxa loo doortay Cumar Dheere. 

Kooxda cusub howlgaladeeda oo bilow ah ayaa sanadkii 2005 tii hoggaankii kooxda  Cumar Dheere waxa si mugdi ku jiro loogu dilay gobalka Galgaduud. 

Asaaska rasmiga ah ee kooxda AS, oo xubno hor leh iyo garabyo cusub ku soo biireen ayaa waxa guri ku yaal degmada Heliwaa, Muqdisho looga dhawaaqay bartamihii 2006, markaas oo hoggaanka kooxda loo doortay Ismaaciil Carraale, halka ku xigeen loo doortay  Axmad madoobe. Tani waa asaaska la wada ogyahay  ee kooxda AS. 

Asaaska qarsoon iyo magac la bixidda kooxda AS in 2006 dii, shirkii guriga Heliwaa ka horreeyay waxa muujinaya, magaca AS ayaa qeyb ka ah 12 ka garab ee dagaalkii Hoggaamiye kooxeedyada looga soo horjeeday ku guuleystay  ee wada dhistay Golihii Maxkamadaha Islaamiga ee koofurta dalka kabtalinayay lixda bilood. 

Si kastaba, Jabahaddii Badbaadada waa hooyada foolatay iyo halka ay ka soo faarcantay kooxda AS, taasi waa sababta keeneysa in kooxda As, marba in ka mid ah sheegato howlgalladii ay fulisay kooxdii Jabiso, ama ay xiriiriso howlgalladda kooxda AS maanta wadddo iyo howlihii kooxdaasi fulisay.

1993-2003 muddadaa 10 ka sano ah amniyaadkii jabhadda, waxa ay howlgallo shiqool dilalka ka fuliyeen guud ahaan Geeska Afrika, gaar ahaan Geyiga Soomaalidu degto, iyaga oo laayay boqolaal qof oo Soomaali u badan, tiro yar oo shisheeye ahna ay ku jireen. Muddadaas dadkii la laayay ma jirin cid dilkooda sheeganeysay, lama na ogeen sababta loo dilayay. Waxa keliya oo la isku qancin jiray ayaa ahaa in aano qabiil loo dilay ama tuugo dhac damacsaneed ay dishay.

Haddaba dilka Elman Cali Axmad oo dhacay 1996 wuxuu ka qeyb ka ahaa dilalkii ay fulisay jabhaddaas, waa sababta ay kooxda AS u sheeganeyso dilalkaas, maadaama AS ay ka soo farcantay kooxdaas. 

Dhawaan ayay kooxda AS ku faantay Dilka Elman Axmad in ay iyada ka danbeysay. Tani ayaa timid kadib markii kooxda AS, oo Muuqaallo taxane ah oo Alkataaib garabkeeda warbaahineed baahiyay ku sheegatay dilka Elman iyo dad kale oo wax dilay aan horay loo ogeen. 

Muuqaalada kooxdu baahisay oo 6 qeybood ka kooban, waxa ay  kooxdu uga hadleysay karistaameynta Soomaaliya ka socota, iyada oo kooxda ku eedeysay Elman in uu qeyb ka ahaa kuwa fidinayay karistaanka. Tani oo wax caddeyn muuqda kooxda u ma  keenin marka eedeynta laga tago, in Elman uu ka mid ahaa Karistaan fidiyayaasha. 

Falanqeeye: iimaansame

𝙆𝙪 𝘽𝙖𝙧𝙗𝙖𝙖𝙧𝙞𝙙𝙙𝙞𝙞 𝙓𝙪𝙙𝙙𝙪𝙣𝙩𝙖 𝙓𝙖𝙢𝙖𝙖𝙨

Muscab wuxuu ku koray gudaha guri ka mid ah guryaha hoggaanka sare ee ururka Xamaas. Aabihiis, Sheekh Xasan Yuusuf, wuxuu ka mid yahay aasaasayaasha ururka Xamaas qeynta Daanta Galbeed ka hawlgala. Tani macnaheedu waa, Muscab in uu yaraantiisii ku dhex jiray xuddunta hawlaha ururka.

Inkasta oo xaalku sidaa ahaa, Muscab wuxuu sheegay in dabayaaqadii sagaashameeyadii uu bilaabay inuu shaki weyn ka galo hab-dhaqanka, qaab-dhismeedka, iyo istiraatiijiyadaha dagaal ee Xamaas.

𝙆𝙖 𝘽𝙖𝙭𝙞𝙩𝙖𝙖𝙣𝙠𝙞𝙞 𝙄𝙨𝙡𝙖𝙖𝙢𝙠𝙖

Muscab Isbaddalka ugu weyn ee noloshiisa waxay timid sanadkii 1999 markii uu la kulmay Baadari masiixi ah oo u dhashay Ingiriiska. Baadarigaas ayuu ka dhigtay saaxiib soke oo sheeko iyo shaah wadaagaan. Hal sano ka dib, sanadkii 2000, saaxiibtinimadii baadariga ayaa sababtay in Muscab uu si buuxda ugu qanco diinta Kiristaanka.

Sanadkii 2005, Muscab wuxuu si qarsoodi ah uga baxay Daanta Galbeed, wuxuuna u tallaabay Tel Aviv. Ugu dambayn, bishii Agoosto 2008, wuxuu si cad u shaaciyay inuu Masiixiyoobay islamarkaana uu ka baxay dhammaan xiriirkii uu la lahaa ururka Xamaas.

𝙎𝙞𝙧𝙩𝙖 '𝘼𝙢𝙞𝙞𝙧𝙠𝙖 𝘾𝙖𝙜𝙖𝙖𝙧𝙖𝙣' 𝙞𝙮𝙤 𝙎𝙞𝙧𝙙𝙤𝙤𝙣𝙠𝙖 𝘼𝙨𝙧𝙖𝙖'𝙞𝙞𝙡

Qaybta ugu xiisaha badan uguna muranka badan ee qisada Muscab waa xiriirka uu la sameeyay sirdoonka Asraa'iil ee loo yaqaan Shabak (ama Shin Bet).

Buuggiisa caanka ah ee "Son of Hamas" (Wiilka Xamaas) iyo filimka dukumeentiga ah ee "The Green Prince" ayaa faahfaahiyay in Muscab uu ahaa macluumaad-siiye (informant) qarsoodi ah oo u shaqaynayay Shabak intii u dhaxaysay 1997 ilaa 2007.

* Wuxuu sheegay in ujeedadiisu ahayd inuu ka hortago is-miidaaminta iyo dilalka ay qorsheynaysay Xamaas, taasoo uu u arkayay hab lagu badbaadinayo dadka rayidka ah, labada dhinacba.

* Sirdoonka Israa'iil ayaa la sheegay inay ugu yeeri jireen naanaysta 'The Green Prince' (Amiirka Cagaaran), sababtoo ah wuxuu ka soo jeeday guri ka mid ah hoggaamiyeyaasha sare ee Xamaas.

𝙉𝙤𝙡𝙤𝙨𝙝𝙞𝙞𝙨𝙖 𝙈𝙖𝙖𝙣𝙩𝙖 𝙞𝙮𝙤 𝘿𝙚𝙮𝙧𝙖𝙙𝙖 𝘼𝙗𝙗𝙞𝙝𝙞𝙞 𝙙𝙝𝙖𝙡𝙖𝙮.

Kadib markii uu shaaciyay qisadiisa oo dhan, Muscab wuxuu u guuray Mareykanka halkaasoo uu ka codsaday magangelyo siyaasadeed.

Dhacdada ugu xanuunka badan qisadiisa, sanadkii 2010, Sheekh Xasan Yuusuf, oo ah aabbaha Muscab, ayaa farriin ka soo diray xabsiga Asraa'iil oo uu ku xirnaa. Farriintaas, Sheekh Xasan wuxuu ku caddeeyay in maanta laga bilaabo Muscab uu yahay deyro oo uusan ahayn wiilkiisa.

Maanta Muscab wuxuu ku nool yahay Mareykanka, wuxuu u arkaa in Asraa’iil lagu tacadiyay, Xamaasna ay tahay urur argagixiso, isagoo si gaar ah uga diga dagaalada ku saleysan diinta.

Qisada Muscab waa tusaale xooggan oo muujinaya is-baddalka shakhsiga ka shakiya diintiisa, saamaynta ay keeni karto la shaqeynta sirdoonka cadawga , iyo in saaxiibka xun uu kaa duwi karo diinta iyo qaddiyaddaada.

𝙎𝙞𝙙𝙚𝙚 𝙪 𝙖𝙧𝙖𝙜𝙩𝙖𝙖 𝙞𝙨𝙗𝙖𝙙𝙙𝙖𝙡𝙠𝙖 𝙙𝙞𝙞𝙣𝙚𝙚𝙙 𝙞𝙮𝙤 𝙨𝙞𝙮𝙖𝙖𝙨𝙖𝙙𝙚𝙚𝙙 𝙚𝙚 𝙈𝙪𝙨𝙘𝙖𝙗 𝙓𝙖𝙨𝙖𝙣 𝙔𝙪𝙪𝙨𝙪𝙛?

@iimaansame