Bu kurs öncesi ve sonrası gerçekleşmiş değişimi nereden anlıyorum biliyor musun? bu çalışmaları yapmadan önceki senelerime bakıyorum, çok uzak değil 5-6 yıl öncesine, neredeyse gözümden yaşlar gelecek kadar karnımdan gelen derin bir kahkaha attığım zamanlarda meğerse içten içe acı çekermişim. Garip bir suçluluk duygusu gelirdi. Her zaman değil ama gelirdi. Ve ben neşeye dikkatimi getirdiğim bu yıllar sayesinde, bu aşkın anlarda, eskiden hissettiğim kadar acı çekmediğimi fark ediyorum. Dahası var, hayranlık ve şaşkınlıkla dolu yeni bir şehir, ülke veya bir yeri ziyaret ettiğimde, kendimi o ortam ve kültürün etkisi altında neredeyse büyülenmiş hissettiğimde de eskiden beliren garip suçluluk hissini de daha az hissettiğimi fark ediyorum.

Geçtiğimiz senelerde gittiğim, dünyanın 7 harikasından biri olan Peru’daki Machu Picchu da mesela, tüm güzelliği suçluluk hissetmeden içime alan, bedenimdeki hislerle dans eden bir haldeydim. Hep iyi uyurdum ama giyilebilir teknolojiler de artık daha iyi uyuduğumu söylüyor, sanki yemekleri daha kolay sindiriyorum ve en önemlisi bedenimin kaygı ve anksiyeteden gerginleşen halleri tarihe karıştı.

Bu, gözlemlenmesi ilginç bir durum. Bu kadar çok neşe, hayranlık ve şaşkınlık uyandıran anların beden üzerinde ne kadar derin bir etkisi olduğunu görmeye dair sadece bir kaç örnek paylaştım şimdiye kadar, inan bana daha fazlası var.

Ve bu örneklerle birlikte neşenin, hepimizin sahip olduğu en güçlü ilaçlardan biri olduğu teorisine geri döneceğim. Sadece mutluluktan bahsetmiyorum, ben bilerek ve isteyerek neşe diyerek anlatmayı tercih ediyorum ve bunun altını tekrar çizmem gerekir.

Neşe, hayatı yaşamaya değer kılan bir şeyle bağ kurduğunuz anlarda hissettiğiniz o içsel coşkudur. İyi bir an’ın önemini işaret eden mutluluk, tatmin ya da rahatlama anıdır. Neşe bize “Bu güzel”, “İşte bu yüzden buradayım” ve “Hayatın anlamı budur” der. İnsanların neşe olarak tanımladıkları anlarda, sevgi, şükran, umut, duygulanma, gurur, kararlılık, heyecan, memnuniyet, huzur, yakınlık, aidiyet ya da saygı duyulma hissi gibi başka olumlu duygular da yaşadıklarını belirtirler. Sıcaklık, enerji ve canlılık karşısında ortaya çıkan duygudur NEŞE.

Hatta neşe, çoğumuzun özlemini duyduğu, ancak artık güvenmemeyi ve hatta günlük hayatımızda aramamayı seçtiğimiz bir şeydir de. Bunun yerine, onun yokluğunu beklemeyi, başka bir şeyin gelip onu elimizden alacağına hazırlıklı olmayı öğrendik. Bu, hepimizin deneyimlerinde yaşanan travma, stres ve hayatın trajedileri göz önüne alındığında anlaşılabilir bir durum bana göre.

Yine de, dünyanın dört bir yanındaki kültürlerin tarihsel olarak, kederin, acının, hatta trajedinin ortasında bile neşeyi bulmaya adanmış uygulamalarla uğraşmış, hatta uğraşıyor olmaları karşısında kendimi ister isteme hala şaşkın buluyorum. Evet dünya kargaşa içinde ve bunu görmezden gelmemiz mümkün değil. Ama görmezden gelmememiz gereken başka bir şey daha var, biliyor musunuz? Kaosun ortasında bile neşenin hâlâ var olması.

Gelin Beraber bir deney yapalım

Şu anda çevrenize bakın ve size en ufak bir tatmin, huzur, uyum, heyecan ya da… neşe veren herhangi bir şeyi bulun! Eğer evinizde yoksa, dışarı çıkın ve arka bahçenizde bulun; söz veriyorum, orada bir yerlerde mutlaka bir neşe kırıntısı var. Pencerenizden içeri süzülen güneş ışığı, ağacınızdaki kuş yuvası, duvarınızda asılı duran aile fotoğrafınız, arkadaşlarınızla birlikte yaptığınız seramikler, ilgilinizi sabırsızlıkla bekleyen evcil hayvanınız, yemek masanıza koyduğunuz çiçekler. Neşe her yerde. Burada sözü Kelly McGonigal’a bırakacağım, çünkü The Joy Of Movement kitabında öyle güzel örneklerle anlatıyor ki neşenin her yerde olduğunu.

Bunlar, insanların olması için Allah’a yalvardığı türden anlar değil. Yani onlara neşe getiren, içinde bulundukları durum değil, başkalarına karşı hissettikleri yakınlık ve yaptıkları şeyin anlamlı olduğu hissiydi. Bu anların koşulları “mutlu” değildi; ancak bunları yaşayan insanlar, var olmanın bir nedenini ve hayatın yaşamaya değer olduğunun teyidini buldular. Psikoloji ve Mindfulness üzerine eğitimler almaya başladığımda, duyguların ne işe yaradığı, nasıl işlediği ve onları yönetmenin en iyi yolları üzerine duygu bilimi alanında çok mesai yaptım. Cesaret, dayanıklılık ve özellikle de şefkat—başka bir kişinin acısını hissetme ve hafifletme yeteneği—gibi insani güçlerin (hatta bunlara yetenekler diyeceğim), hayat zorlaştığında anlam ve umut bulmamıza yardımcı olan varoluşsal kaynaklar olarak işlev gördüğünü deneyimledim. Zor zamanlarda, insanlara neyin yardımcı olduğunu anlamaya çalışırken, neşeyi de bu varoluşsal kaynaklardan biri olarak görmeye başladım.

Tüm duyguların en az bir işlevi vardır: çözdükleri bir sorun, sağladıkları bir motivasyon ya da o duyguyu gösterdiğinizde diğer insanlar üzerinde yarattıkları bir etki. Bir duygunun amacını anlatmanın en iyi yolu, ne işe yaradığına bakmaktır. O duyguyu yaşayan kişiyi nasıl etkiler? O duyguyu ifade etmenin sonuçları nelerdir?

Neşe kıvılcımlarını fark etmenin küçük, ulaşılabilir yollarını sıralarken, aynı zamanda büyük neşelerin de aranması, keşfedilmesi ve kucaklanması gerektiğine inanıyorum. Çünkü bu yazıda defalarca söyleyeceğim gibi, neşe iltihap önleyicidir, neşe giren eve doktor girmez.

Evet, doğru!!! NEŞE hepimizin alması gereken bir ilaçtır.

Bence hepimizin bu küçük an gibi çok daha fazla anlara ihtiyacı var!

Çünkü, kabul edelim ki, çoğumuz kendini geliştirme, kişisel gelişim ya da sadece bedenimizde, ilişkilerimizde ve kariyerimizde neden kendimizi iyi hissetmediğimizi anlamaya çalışmak gibi bir döngünün içinde o kadar çok zaman geçirdik ki, tüm zamanımızı bize acı veren, iyi hissettirmeyen ve mücadele ettiğimiz şeylere odaklanarak harcadık. Bunların da çooook önemli olduğunu düşünüyorum bu arada. Ancak neredeyse on yıldır kompleks travma, kronik hastalık ve kronik stres yaşayan insanlarla çalışan biri olarak söyleyebilirim ki:

Bedenimiz, acıya odaklanmaya devam ettiğimiz için canlanmaz; neşeyi hatırlamaya başladığımızda canlanır, daha canlı hisseder.

Araştırma sonuçlarına da deneyim hikayelerine de aynı oranda çok fazla önem veren bir kişi olarak, neşenin bedendeki iltihaplanma, stres ve hastalıklarla ilişkilendiren araştırmalar olduğunu söylemeliyim.

Neşe-Stres-İltihaplanma İlişkisi

Neşe ile beden arasındaki en iyi bağlantılardan biri, psikolog Barbara Fredrickson tarafından ortaya atıldı; Fredrickson, uzun yıllarını olumlu duyguların genişletme ve geliştirme teorisi olarak adlandırdığı şeyi araştırmaya adamış bir bilim insanı.

Bu temelde, neşe, hayranlık, memnuniyet ve oyunculuk gibi duyguların sadece o anda iyi hissettirmekle kalmayıp, sinir sisteminizin yeteneklerini kelimenin tam anlamıyla genişlettiği fikrine dayanıyor.

• Neşe, oyun oynama dürtüsünü tetikler;

• hayranlık, keşfetme dürtüsünü tetikler;

• memnuniyet ise tadını çıkarma dürtüsünü tetikler.

• Ve bunlardan her biri, düzenli olarak yaşandığında dayanıklılık, kaynak ve kapasite geliştirir.

Bir de iltihaplanma araştırmaları var ki, bu konuda daha da ikna edici bulgular ortaya koyuyor.

Emotion dergisinde yayınlanan bir çalışma, günlük yaşamda daha geniş bir yelpazede olumlu duygular yaşayan kişilerin bedenlerinde ölçülebilir derecede daha düşük sistemik iltihaplanma seviyelerine sahip olduğunu ortaya koydu. Sadece mutluluk değil, iyi hissettiren tüm duygular: Neşe, hayranlık, eğlence, memnuniyet, gurur. Araştırmacılar buna “duygu çeşitliliği” adını verdiler ve şunu keşfettiler: Duygusal yaşamınız olumlu duygular açısından ne kadar zenginse, iltihap belirteçleriniz o kadar düşük seviyedeydi. Daha düşük iltihap, kronik hastalık ve erken ölüm riskinin daha düşük olduğu anlamına gelir. Bu da, bedenin kelimenin tam anlamıyla neşeye bir ilaç gibi tepki verdiği anlamına gelir!!

Ve bu da yetmezmiş gibi, UC Berkeley’deki araştırmacılar, incelenen tüm olumlu duygular arasında hayranlığın en güçlü anti-inflamatuar etkiye sahip olduğunu buldular. Hayranlık, şaşkınlık ve hayret hissettiklerini bildiren katılımcıların, otoimmün hastalıklar, depresyon ve hızlandırılmış yaşlanma ile bağlantılı olan önemli bir sitokin olan Interleukin-6 düzeyleri en düşüktü.

Hayranlık! Güneşin ufka batışını izlerken hissettiğiniz duygu, doğanın farklı bir yönünü ilk kez gördüğünüzde yaşadığınız deneyim, daha önce hiç gitmediğiniz muhteşem bir şehre adım attığınızda hissettiğiniz duygu ya da tüm bedeni sarsan bir müzik parçasını dinlediğinizde hissettiğiniz duygu. İşte bedenin istediği ilaç budur.

Özet olarak: Stresin atlatılmasına dair araştırmalar, olumlu duyguların – kısa süreli olsalar bile – stres tepkisinden sonra bedenin normal durumuna dönmesi için gereken süreyi ölçülebilir şekilde azalttığını gösteriyor. Bu, saatler sonra ya da tam bir gece uykusundan sonra değil; neşe ya da hayranlık hissettiğiniz o kısa bir anda, sinir sistemi tekrar güvenli duruma dönmeye başlıyor.

Bu da neşenin, iyileşme yolculuğunun sonunda sadece bir ödül olmadığı anlamına gelir. İyileşmenin gerçekleşme sürecinin bir parçasıdır.

Ve bu aslında yeni bir bilgi değil. Araştırmalar bize bunu ifade edecek bir dil sunmadan çok önce, dünyanın dört bir yanındaki kültürler neşenin hayatta kalmaktan ayrı olmadığını anlamıştı. Batı Afrika geleneklerinde ve Afrika diasporası genelinde keder ile kutlama hiçbir zaman birbirinden ayrılmamıştır. Caz cenaze geleneği bunun en güçlü ifadelerinden biridir; burada mezarlıktan dönüş yürüyüşü müziğe ve dansa dönüşür ve kederin içinde bile hayatın hâlâ kutlanmaya değer olduğunu ifade eder. Eski Yunanlılar, komedi de dahil olmak üzere tiyatroyu bir ilaç olarak öneriyorlardı; toplu kahkaha ve duygusal arınma, fiziksel ve psikolojik sağlık için vazgeçilmez kabul ediliyordu. Japonya’da ise, tam çiçek açmış kiraz çiçeklerini izlemek için bir araya gelme geleneği olan Hanami, tamamen güzel ve geçici bir şeye tam anlamıyla odaklanmaktan doğan neşenin etrafında şekillenmiştir. Sufi geleneğinde ise, coşkulu neşenin asla başınıza gelen bir şey olmadığına, bunun hareket, müzik ve topluluk içindeki beden yoluyla pratik yaparak ulaştığınız bir şey olduğuna inanılırdı. Bu uygulamalar lüks değil, gerekli olarak kabul edilirdi. Asıl soru, tam olarak ne zaman aksini kararlaştırdığımızdır. Ne yazık ki, modern toplumda pek çok sosyal norm, her türlü “hızlı çözüm” vaadeden guru ve korku, sınırlama ve kısıtlamalar üzerine kurulu her türlü protokol aracılığıyla bize yalanlar söylenmiş. Bedenin yeniden iyi hissetmek için neşeyi beklemesine gerek yok arkadaşım; neşe, zaten yeniden iyi hissetmenin yoludur.

Nerede olursanız olun; keder, geçiş dönemi, tükenmişlik, bunalmışlık, kronik sağlık sorunları, ilişki çalkantıları, kimlik krizi ya da kariyer değişikliği dönemlerinde olsanız bile, neşe, beklemeniz gereken herhangi bir şeyin “öteki tarafında” değildir. Şu anda tam burada seninledir. Ve sizi onu görüp, uyandırmaya ve uyanık tutmaya davet ediyorum.

Şunu da açıkça belirtmeme izin verin: Hayat size bir ton tuğla gibi çarptığı halde “sadece neşeli olun” demiyorum. Hayat bazen acı verir ve neşe, hiçbirimizin bir düğmeye basarak açıp kapatabileceği bir şey değildir. Demek istediğim : Nerede olursanız olun, muhtemelen zaten var olan neşeyi arayabilme şansından bahsediyorum. Şu anda yaşadıklarınızı ya da geçmişte yaşadıklarınızı inkar etmek için değil, şu anda, tam da bu anda zaten erişiminiz olan en güçlü kaynaklardan birine uyum sağlamak için.

Neşenin üç ana işlevi vardır.

İlk olarak, neşe yaşamın değerini teyit eder. Yaşama isteğinin sarsılmaz olduğu sıklıkla varsayılır, ancak çoğu insan hayatla yüzleşmenin zor olduğu dönemler yaşar.

2020 ile 2023 yılları arasında otuz bir ülkede yapılan anketlerin bir analizinde, dünya nüfusunun yüzde 14-7’sinin “hayat yaşamaya değmez” hissiyle mücadele ettiği ortaya çıktı. Hayatın yaşanmaya değer olduğunu hissetmek, ne kadar büyük ya da küçük olursa olsun, her neşe anının temel sonucudur. Anketlerde insanlara neşenin nasıl bir his olduğunu tarif etmeleri istendiğinde, özünde yaşamı onaylayan yanıtlar vermişler: “Umut verici bir his, sanki hayatın bir anlamı varmış gibi.” “Kesinlikle önemli olduğumu hissetmek” ve “Yaşamak istediğim bir durum.” Araştırmalar ayrıca, insanların daha fazla neşe hissettiklerini bildirdikleri günlerde, “Yaşamak için pek çok nedenim var” ve “Burada olmamın bir nedeni var” gibi ifadelere daha güçlü bir şekilde katıldıklarını göstermiş. Dahası, günlük yaşamlarında daha sık neşe deneyimi yaşayan insanlar, genel olarak daha güçlü bir amaç, anlam ve umut duygusuna sahip olduğunu görüyoruz. Neşenin yarattığı etkiler göz önüne alındığında, bu duygunun insan doğasında var olmasının nedenlerinden birinin, hayata olan coşkumuzu güçlendirmek olduğunu varsaymak mantıklı geliyor mu sana da?

Neşenin ikinci işlevi ise sosyal ilişkileri güçlendirmektir. Farklı kültürlerde, başkalarına yakın hissetmek neşenin en sık bahsedilen nedenidir. Neşe, yalnızken olduğundan çok sosyal etkileşimlerde yaşanma olasılığı daha yüksektir. Bunun nedeni, neşenin hayatın değerini onayladığı gibi, başkalarıyla olan bağınızı da onaylamasıdır. Başkalarıyla birlikteyken neşe hissetmek, sana “sana değer veriliyor, bir yere aitsin, sana ihtiyaç var, yalnız değilsin” bilgisini bildiren bir sinyal görevi görür. Önemli olan, neşenin sadece yakınlığı işaret etmemesidir. Aynı zamanda insanları birbirine yaklaştırır. Biriyle neşe dolu bir anı paylaştığında, bu duygu bir bağ kuran görevi görür. Biriyle birlikte gülmek, benzerlik, güven ve dostluk duygularını artırır. İki kişi iyi bir haberi kutladığında, birbirlerine güvenebileceklerini söyleme olasılıkları daha yüksektir. İnsanlar ne kadar sık birlikte neşe yaşarsa – eğlenceli bir şey yaparak, birbirlerinin eşliklerinden keyif alarak, anlamlı bir sohbet ederek ya da birbirlerini cesaretlendirerek – yakınlık ve karşılıklı destek duyguları o kadar güçlenir. Bu bağ kurma etkisi, daha geniş ölçekte de geçerlidir. Şenlikler, ritüeller, grup etkinlikleri veya diğer buluşmalar yoluyla toplu olarak neşe yaşayan bir topluluk, daha sıkı bağlara sahip, işbirlikçi ve şefkatli hale gelir. Neşenin bunu başarmasının bir kısmı, insanların birbirlerinin huzurunda bu duyguyu gösterme biçimlerinden geçer. Kendini yakın ve bağlı hissetmek, neşeyi kelimeler, gülümsemeler, kahkahalar, kucaklaşmalar ya da gözyaşları yoluyla ifade etmenin birincil sonucudur.

Neşenin üçüncü işlevi, ilk ikisiyle ilgili aslında. Hayat zorlaştığında neşe, insanların hayata anlam ve umut katmasına yardımcı olur. Neşe, pek çok kişinin inandığının aksine, anlamsız ya da bencil bir duygu değildir. Ayrıca, sadece hayatın her yönü yolunda gittiğinde de mümkün değildir. Sağlık sorunları, iş kaybı ve yas gibi kişisel krizlerin yanı sıra doğal afetler, şiddet ve siyasi kargaşa gibi toplumsal krizler sırasında da zevk, anlam ve bağ kurma anları, insanların bu zorluklarla başa çıkma yeteneğini artırır.

Neşe, hayatın yaşanmaya değer olduğu hissini güçlendirir ve insanlara yalnız olmadıklarını hatırlatır; bunlar, hayat zorlaştığında insanların umutsuzca ihtiyaç duyduğu iki şeydir. Her neşe anı, aynı zamanda stresten kurtulmamıza yardımcı olan biyolojik açıdan önemli bir olaydır. Neşe, beyin kimyamızı ve fizyolojimizi kalbimize, bağışıklık sistemimize ve ruh sağlığımıza faydalı olacak şekilde değiştirir. Neşe anlarının sağladığı başa çıkma gücü ve fizyolojik yenilenme, sizi neşelendiren olay, karşılaştığımız sorunlara kıyasla küçük olsa bile gerçekleşir. Bu, bir duygu olarak neşenin en ilginç ve değerli özelliklerinden biri olabilir. Sana neşe veren şeyin, bir fark yaratabilmesi için çektiğin acının büyüklüğü veya ağırlığıyla ölçüşmesi gerekmez. Tüm bu etkileri bir araya getirdiğinde, neşenin neden varoluşsal bir kaynak olduğunu anlayabilirsin. Neşe, hayattaki iyi şeylerin değerini anlamamıza yardımcı olur. Hayatın zorlukları karşısında umut verir. Ayrıca, hayatı keyifli ve anlamlı kılan ilişkileri güçlendirir ve hayat zorlaştığında bize destek olur. Önemlisi, neşe de diğer insani yetenekler gibi geliştirilebilen bir şeydir. Neşe, hayat zor olduğunda bile her gün deneyimleyebileceğimiz bir duygudur. Neşe bulma, neşe hissetme, neşe gösterme ve neşeyi paylaşma becerimizi geliştirebiliriz. Şu anda neşe sana ulaşılamaz gibi gelse bile, bu yetenekleri güçlendirmek mümkündür. Neşenin verdiği moral, başkalarına da verebileceğin bir şeydir. İnsanlara neyin neşe verdiğini anladığımızda, umudu ve anlamı sürdüren anlar yaratabiliriz. Neşeye bu kadar kafayı takmamın ve bu yazıları yazmamın amacı tamamen bundan ibaret. Bu yaşamı onaylayan yeteneği en iyi şekilde nasıl kullanacağımızı göstererek, kendimiz ve değer verdiğimiz kişiler için neşenin faydalarını ortaya çıkarabilmek.

Günlük hayatınızda neşeyi aramaya nasıl başlayabilirsin?

Daha fazla güzelliği fark edebilirsin: Her gün, çevrende güzel bir şey bulabilirsin. Çiçekler, ağaçlar, sabahları pencerenden içeri süzülen ışık. Ve bir süreliğine onunla vakit geçirebilir misin? Güzellik, hayranlığa açılan en hızlı kapılardan biridir ve çoğumuz, onu içimize sindirecek kadar durmadan günde onlarca kez yanından geçip gideriz.

Sonuç beklemeden bir şeyler yaratabilirsin: Yazıp, resim yapabilirsin, çizim yapabilirsin, örgü örmek, seramik yapmak, yeni bir tarif denemek, pasta pişirmek gibi ne kadar çok fikir var. Seni tamamen şimdiki ana taşıyan ve herhangi bir beklenen sonuç olmaksızın eğlenceli hale gelen her şey. Bu, içerik yaratmak için değil, başkalarının mutlaka görmesi veya yargılaması için de değil, senin zevk alman için tüm bunlar. Yalnızca yaratma deneyimi için yaratma eylemi, var olan en doğrudan mutluluk yollarından biridir ve hayat zorlaştığında ilk terk ettiğimiz şeylerden biridir.

Gülebilirsin: Bu hayattaki en kıymetli ve en çok kullandığım somatik egzersizdir gülmek. Komik bir film izleyerek, en komik arkadaşınızla vakit geçirerek, bir komedi gösterisine giderek, kendini aptalca davranmaya bırakarak gülebilirsin. Kahkaha, sinir sistemimizi zorlamadan sakinleştirir ve neşenin en güçlü biçimlerinden biridir. Hayat çoğumuz için o kadar ciddileşir ki gülmeyi, aptalca davranmayı ve olayların içindeki mizahı yeniden bulmayı unuturuz. Kendini filtrelemeden, cilalamadan bırak ve en saçma şeylere gül. O derin, karnını tutarak atılan kahkaha paha biçilemez.

Oyun oynayabilirsin: Kahkaha ile birlikte oyun da iyileşme ve canlılığa giden en çok küçümsenen yollardan biridir. Ve çoğu yetişkin, yetişkin olduğu anda oyun oynamayı bırakır. Oysa oyun sadece çocuklara özgü değildir; tüm insanlar (ve hayvanlar için de!) için vazgeçilmez bir deneyimdir. O yüzden arkadaşlarınla bir oyun gecesi düzenleme fikri nasıl gelir( kutu oyunu da olu), köpeğinle top oynamak, çocuklarınla saklambaç oynamak, hayatın eğlenceli olmasına izin verebilmektir. Bedenini hareket ettirme ve egzersiz yapma şekline, yemek pişirme şekline ya da günlük işlerinizi yapma şekline biraz oyunculuk katabilir misin? Her şeyi eğlenceli ve neşeli hale getirir bu tavır ve günlük hayatımızda ne kadar daha fazla neşe yaşadığımıza şaşırırız.

Daha önce hiç gitmediğin bir yere gidebilirsin: İster dünyanın öbür ucuna ister şehrin diğer ucuna olsun, zaman zaman yeni ortamlara dalmak çoook kıymetlidir. Özellikle ilgini çeken ya da yepyeni bakış açıları sunan yerlere. Seyahat, hayranlık uyandıran deneyimler yaşamanın en iyi yollarından biridir. Ancak bu, İsviçre Alpleri’ne kadar gitmen gerektiği anlamına gelmez (her ne kadar bunu şiddetle tavsiye etsek de). Kendi şehrinde, daha önce hiç gitmediğin yeni ve ilginç bir mahallede bile hayranlık ve neşe bulabilirsin. Yeni bir parkı, dükkanlar ve sevimli restoranlarla dolu yeni bir caddeyi ya da evinin yakınında varlığından haberdar olmadığın yeni bir patikayı keşfetmenin mutluluğunu yaşayabilirsin. Yakın ya da uzak, kendini oraya yönlendirebileceğin ve deneyimleyebileceğin yerler bulabilirsin.

Dans edebilir ve şarkı söyleyebilirsin: Dans etmede “iyi” olup olmadığın ya da şarkı söyleyip söyleyemediğiniz kimsenin umurunda değil. Bedenin sağlıklıysa ve ses tellerin varsa, bunları kullanabilirsin! Dans etmek canlılığa giden bir yoldur; şarkı söylemek ise kendi bedenizim regüle ettiğimiz ve neşe yaşadığımız en eski yollardan biridir. Öyleyse arabanın camını indir ve en sevdiğin şarkıyı ciğerlerinden gelen tüm sesle söyle, biraz müzik açıp dans et ya da sadece kendini İYİ hissettiren herhangi bir şekilde bedenini hareket ettir ve bu iyilik halin seni neşeyle doldurmasına izin verebilmektir. Hayatında ne olursa olsun, neşe her zaman var olabilir.

O Hamburgeri sipariş et bence :)Tatlıyı sipariş etmek gibi, sıcak çikolatayı hazırlamak, makarnayı yemek kadar basit bir neşe de var. Kendini keyfe kaptırabildiğin en kolay yollardan biri yemek ile neşelenmek. Tam anlamıyla tadını çıkararak ve neşeyle yendiğinde (aşırı yemeye ya da suçluluk hissetmeye kapılmadan), sinir sistemimiz doğal olarak dengelenir. Keyif, bedenimize geri dönmemizi sağlayan en önemli yollardan biridir ve bizi yeniden neşeyle buluşturur. Ne yemeniz “gerektiğini” düşündüğümüzden bağımsız olarak, lezzetli bir yemeğin, bir ikramın ya da tatlının tadını çıkarabiliriz. Bu anlar, sinir sistemimize hayatın iyi hissettirmesine izin verildiğini hatırlatır. Bundan zevk almak için izin beklemeyi bırakabiliriz.

Önemsiz, basit, görünüşte değersiz şeylerden heyecan duyabilir ve keyiflenebilirsin: Bütün gün aklında olan lezzetli bir yemek. Tesadüfen rastladığın şirin bir butik. Daha önce hiç gitmediğin yeni bir çiftçi pazarı. Özlediğin arkadaşını görmek. Bunlar önemlidir! Küçük ve keyif veren bir şey karşısında içinde kabaran heyecan, neşenin tam da olması gerektiği gibi işlediğinin göstergesidir. Hadi “şeker dükkanındaki çocuk” hissini bul ve oraya olabildiğince sık git!

Günlük bir neşe ritüeli geliştirebilirsin: Dünyanın dört bir yanındaki kültürler bunu yüzyıllardır uyguluyor. Gününüzün bir anını neşeye ayırmak nasıl olurdu? İster hareket etmek, ister beslenmek, ister oyun oynamak, ister seni canlandıran ve heyecanlandıran bir şeyi denemek olsun (ne kadar saçma gelirse gelsin), bunu her gün uygulayabilir misin? 5 dakika olsa bile. Neşeye adanmışlık, sinir sistemimize her gün onu aramayı, onu beklemeyi ve varlığına alışmayı öğretir.

Neşenin bedeniniz, sinir sisteminiz ve sağlığınız üzerinde büyük bir etki yaratması için BÜYÜK yerlerde bulunması gerekmez.

Ve işte, her şeyden çok bir kez daha bilmenizi istediğim şey : Neşe, sadece nihayet “iyileştiğin” zaman gelmeyecek. Hayatındaki her şey çözüldüğünde ya da anlaşıldığında ulaşabileceğin bir şey de değildir. Sadece hayat iyi gittiğinde değil, hayat gerçekten zorlu olduğunda da erişilebilirdir. Hayat inanılmaz derecede zor geldiğinde, acı varken, keder baş gösterirken, her şey yolunda gitmiyormuş gibi hissettirdiğinde — neşe, vücudumuza hayatta olduğumuzu ve mücadelelerin ötesinde bir hayatın mümkün olduğunu hatırlatmak için ihtiyacımız olan ilaçtır. Her şeye rağmen yolumuza devam etmemiz için bir işarettir. Ve bu, dostum, paha biçilemez bir şeydir.

Neşe, iltihap önleyicidir. Ama daha da önemlisi, bizi sadece hayatta kalmaktan, tam anlamıyla yaşamaya doğru iten şeydir.

İlkgün

Geçenlerde bir arkadaşımın podcastinde ( dinlemek için tıklayabilirsin) kurumsalda çalıştığım günlerden, şimdiki hayat tarzıma geçerken yaşadıklarımdan bahsettim. Dışarıdan sanki 1 günde tamamlanmış, kolay bir geçiş gibi duran ama hiç de öyle olmayan bu süreci biraz da burada anlatmak istedim. Çünkü anlattıkça ve içine bir kere daha yerleştikçe bir sürü ayınlanma yaşatıyor bana.

35 yaşındaydım ve 1.5 aylık uzun bir Hindistan yolculuğundan gelmiştim, üstüne o yolculuk yetmemiş gibi gelir gelmez inzivaya gitmiştim. İnzivanın ilk sabahı kalbim çok netti: “Ben artık alkol işinden para kazanmak istemiyorum.” Sanki bütün spiritüel yolculuğum beni, 13 yıldır hiç ara vermeden çalıştığım sektörden ayrılmaya, bunu söylemeye hazırlamış gibiydi, hatta üstüne bir kişi de dönüp “Emin misin?” diye sormamıştı. Benden yansıyan öyle bir eminlik hali yani. Onlar kararımı sorgulamadıkça da, daha bir netlik geldi içime. Fakat bir diğer yandan da kararımla beraber ilk 4 ay, yıllardır emek verdiğim alkol sektörünü ve işimi bırakmaya direndi zihnim : tüm inzivalarıma, eğitimlerime ve seyahatlerime yeten gayet iyi maaşım, yurt dışı seyahatleri, becerilerime uygun zorlu görevler, çok arzulanan lüks hayatı iş olarak sunan pozisyonum ve belki istanbul’da değil ama yurt dışı görevlerede şirket basamaklarını tırmanmaya devam edersem ulaşabileceğim zirvelerin sınırsız gibi görünmesi… pehehh peheeehh. Üniversiteden yeni mezun olduğumdan beri, bu sektörde ilerliyordum fakat kararımla beraber gelen o karmaşık ilk 4 ayı aşınca da kendimi hiç böylesine huzurlu gördüğümü hatırlamıyorum.

Çok sevdiğim Amerikalı bir psikiyatrist olan Irvin Yalom, uyanış deneyimleri hakkında yazmıştı bir kitabında; “bunlar bizi alışılmış rutinlerin içindeyken sarsan, savunma duvarlarımızı yıkan ve yeni olasılıklar açan olaylardır” diye anlatıyordu. Bunlardan bazıları, sevilen birinin kaybı, boşanma, savaş ve hastalık gibi büyük olaylar olabilir. Diğerleri ise “bir tür küçük varoluşsal şok terapisi” olarak adlandırılabilir; nasıl yaşadığınızı yeniden düşünmenize yol açan, sizi kendinize getiren düşünceler. Benim bilincimi yeniden uyandırmak için her ikisinin birleşimi gerekliymiş meğerse.

O günlere geri dönünce çok net hatırladığım bir sabah var. İşte o sabah işe hazırlanırken bir kere daha alkole bu kadar yaklaşmak istemediğimi fark ettim. Ben bu kararı aldığım sırada çalıştığım uluslararası şirkette yolsuzluk hikayeleri patladı, en yoğun çalıştığım ve maaşımı ödeyen marka yollarını şirketle ayırmaya karar verdi ve markanın yeni distribütörü ile benim çalışamayacağım çok hızlı netleşti. Yöneticim ve en sevdiğim iş arkadaşım da bu yolsuzlukla gelen mobingin yarattığı fırtınada daha güvenli limanlara demirleme kararı aldılar. Uzun Hindistan seyahatinde içimde yer değiştirmiş kocaman adalar ve bu sayede içime ekilen tohumla, bir dev sarmaşığa dönüşüyordu, hem de bu tahminimden çok daha hızlı oluyordu.

Bu işe veda sürecinde “tebdili mekanda ferahlık var” diyerek, o zamanki yakın arkadaşlarımdan birinin davetini değerlendirerek çok hızlı bir şekilde Londra’ya taşındım. Başka bir arkadaşımızın, bana hala inanılmaz doğru gelen patentli ürününü Londra’da, en doğru pazarda satacaktık. Zeytin çekirdeklerinden, şok emici ve bakteri tutmayan bu malzemeyi, çocuk parkları için pazarlayacaktık. Hem aslında çooook yorgun oluşum ve tek ihtiyacımın dinlenmek olması, hem bu iş fikrinin Brexit zamanı ile çakışması gibi yanlış dinamiklerle tutulma çabası, hem de bu dünyaya sadece arkadaş olmaya gelmiş insanların ortak olması ile 1 seneyi doldurmadan elimde koca koca hüsranlarla kala kaldım. O dönem Londra’yı ziyarete gelmiş başka bir arkadaşımla , Londra sokaklarında bir fotoğrafımız çıktı geçenlerde karşıma. Ben sanki silah zoruyla gülümsüyorum gibi çıkmışım. Yüzümde yılların yorgunluğu, işten ayrılmadan önceki önceki halimle aynı görünüyorum.

Londra macerası başlayalı daha bir kaç ay olmuştu ki, gelişimden beri ilk kez Şeb-i Arus için Türkiye’ye döndüm. Uzun zamandır görmediğim arkadaşlarım ve ailemle birlikteydim. Biri sordu: “Hayat nasıl gidiyor?” Ne kadar önemsiz bir soru, ama yine de... İşlerin harika gittiğini, çok şanslı olduğumu ve Londra’nın güzel olduğunu söyleyip, “teşekkürler” diye otomatik olarak cevap verdiğimde, sesimin ne kadar cansız çıktığını ve bu söylediğimin gerçeğim olmadığını ilk kez hatta koca bir tokat gibi fark ettim.

Hayat gerçekten nasıl gidiyordu?

Bunu kendime samimi bir halden sanırım bir süredir soramamıştım. Çok meşguldüm, her zaman bir şeyleri oldurmaya çalışıyordum veya daha büyük bir hedefe ulaşmaya odaklanmıştım. Ve hayallerimi yaşıyordum; tabii ki her şey harika olmalıydı.

İstanbul’dan binlerce kilometre uzakta, sonunda kendime dürüstçe bu soruyla yüzleşmeye izin verdim. Hayat berbat değildi, ama harika da değildi. Muhtemelen tükenmişlik yaşıyordum, ama bu sadece sorunun bir belirtisiydi.

Rutin, kurallar ve pes etmemek için bir sonraki aşamaya kadar dayanma hali beni o kadar tüketmişti ki, yeni diye başladığım süreçte de hiçbir şeyi fark edemiyordum. Günümden ya da geleceğimden ne istediğimi sormayı bırakmıştım.

Ve bu acımasız koşuşturmaya rağmen, kendimden sıkılmaya başladığımı fark ediyordum. Gençliğimi öğrenme ve büyüme arzusu ile geçirmiş olsam da, artık benden önce pek çok meslektaşımın izlediği, önceden belirlenmiş bir yolu takip edemiyordum.

Nasıl hissettiğimi fark etmek, sanki elektrik şoku gibiydi. Birçok insan, ODTÜ’den mezun olduktan sonra sahip olduğu bir işin temeli üzerine tatmin eden, dengeli bir hayat kurabiliyor. Ben onlardan biri değildim. Tatilden sonra Londra’ya döndüğüm ilk gün, devam edemeyeceğimi, yapamayacağımı çok net anladım. Londradan çıkabilmem, şimdi kocam olan, o zamanki erkek arkadaşımın varlığı, bütün günü yoga stüdyolarında, yogayı merkeze alarak geçirmem sayesinde bir kaç ayımı aldı.

Geriye dönüp baktığımda, Londra’dan ayrılmayla, işsiz bir hiçkimseye dönüştüğümün getirdiği korkunun körüklenmesi beni daha da donmaya sürüklüyordu. Neyseki bildiğim güvenli limanlar vardı. Endişeyle başa çıkamadığım bir halde son paramla kendimi, tamamen durduğum ve baktığım 2 haftalık bir İspanya inzivasına götürdüm. Aferin bana be… Kendime bir an için durup nefes almayı izin verdiğim en yegane zamanda ve yerdeydim.

Aslında başka seçeneğim yoktu. Açıkça görülebilen bir sonraki adım yoktu. Yıllarca koşturduktan sonra, nihayet yetişkin halimin daha önce gitmesine asla izin vermediğim bir yere gittim: Kaybolduğumu ve daha fazla ilerleyecek gücümün olmadığını kabul ettim. Ve bu, şimdiye kadar sahip olduğum en özgürleştiren düşünceydi.

Mitolog Joseph Campbell’ın etkileyici kitabı The Hero with a Thousand Faces‘de ilk kez tanımladığı ve kültürler ve zamanlar boyunca hikayelerde rastlanan bir anlatı kalıbı olan Kahramanın Yolculuğu’nu duymuş olabilirsiniz. Zorluklarla karşılaşırız, bilinmeyenin derinliklerine ineriz ve bir yol açıp dönüşmüş olarak yeniden ortaya çıkmak için gerekli kaynakları bulmak zorundayız. Tıpkı mitlerdeki gibi, hayat da kaybolma ve kendimizi yeniden bulma döngülerinden oluşur.

Kaybolmuş ve özgür hissederek, o ara dönemi kaçmam gereken bir çıkmaz olarak değil, keşfetmeye değer bir alan olarak yaşamaya karar verdim ve bunu deneyimlemeye başladım. Ve bu zihniyetle, eski bir dostum ve müttefikim olan merakla ve bana iyi geleni paylaşma isteği ile yeniden kavuştum.

İzleyeceğim net bir yol haritasının olmaması, bir olasılıklar dünyasının kapılarını açtı. Bana enerji veren sohbetlere ve ilgimi çeken konulara dikkat ettim. Daha önce aldığım mindfulness ve meditasyon eğitimlerini, çevrimiçi kurslarla pekiştirdim. Human Design analisti ve öğretmeni oldum. Bol bol süpervizyon aldım. Atölyelere katıldım. Sırf zevk için kitaplar satın aldım. Tüm bu süre boyunca, gelir kaynağımı sürdürmek için serbest olarak çalıştım. Yeniden eski halime dönmüş gibi hissettim ve onu sevdim. Artık bir uçurumdan düşmüyordum.

Aksine, merakım beni sürekli insan beynine ve psikolojisine geri götürüyordu. Neden düşündüğümüz gibi düşünüyor ve hissettiğimiz gibi hissediyoruz? Ne kadar çok kitap okursam o kadar çok meraklanıyordum, ta ki sonunda okula /eğitim hayatına dönüp profesyonel psikoloji eğitimleri alana, yüksek lisansta psikoloji okumaya karar verene kadar. Bu sefer büyük bir planım yoktu. Sadece keşfetmek, öğrenmek ve büyümek istiyordum. Tüm kalbimle bilinmeyene adım atıyordum.

Geleceğimin belirsizliği ortadan kalkmadı, ancak yine de her gün hayatın bana hangi yeni kavşakları sunacağını keşfetme heyecanıyla uyanıyorum. Her zaman yeni deneyimler arayışındayım. Belirli bir hedefe ulaşmak için artık acele etmiyorum. Farklı bir oyun oynuyorum: fark etme, sorgulama ve uyum sağlama oyunu.

Belirsizliğin bize öğretecek gerçekten çok şeyi var. Bunu sadece büyük yaşam dönüşümlerinde değil, bir projenin “karışık ortası” gibi, havlu atmak istediğimiz daha küçük belirsizlik anlarında da yaşıyoruz. Kendimizi bu istikrarsız anlarda bulduğumuzda, otomatik tepkimiz çoğu zaman korku ya da endişe oluyor. Ve bu yüzden, benim de yaptığım gibi, ondan kaçmak için belirli bir sonuca doğru acele ediyoruz.

Ama başka bir yol daha var: deneysel yol.

Beni bir süredir takip ediyorsanız yazılarımın, videolarımın aslında tüm paylaşımlarımın, belirli bir hedefe ulaşmak için adım adım bir reçete olmadığını çoktan anlamışsınızdır.

Daha ziyade, kendi hedeflerinizi keşfetmek ve gerçekleştirmek için uyarlayabileceğiniz bir dizi keşifler sunma niyetindeyim.

Bu araçlar bir araya geldiğinde, hayatınızı sistematik merakla zenginleştiren, bildikleriniz ile bilmedikleriniz arasındaki boşluğu, korku ve endişeyle değil, ilgi ve açıklıkla doldurmaya yönelik bilinçli taahhütler sağlarlar.

Sistematik merak, ileriye giden kesin yol belirsiz olsa bile, eylemlerinizin en özgün hedeflerinizle uyumlu olabileceği bilinciyle, büyüme yeteneğimize sarsılmaz bir kesinlik sağlar.

Bu aralar çoook işime yarayan bazı temalar var. Bu listeyi ben yaratmadım ama itinayla hayatıma uyguladım.

• ilki MERAK, bir işe merakla adanarak başlamak ile tersi arasında farklar var.

• Diğeri bilinçli üretkenliği tüm hayata dahil ederek devam edebilmek. Ezbere hallerin farkına varabilmek

• Belirsizlikle işbirliği yaparak esnek kalabilmek.

• Dünya ile birlikte büyümeye niyet ederek daha büyük hayaller kurabilmek.

Bu yaşam tarzı, aslında atalarımızın bilgeliğine dayanıyor ve modern bilimsel bilgilerle de destekleniyor. Merakınıza kulak verdiğinizde, belirsizliğin genişlemiş bir olasılıklar alanı, bir dönüşüm alanı olabileceğini gösteriyor. Bu, zorlukları kendini keşfetmenin tetikleyicilerine, şüpheleri ise fırsatların kaynağına dönüştürmenin bir yolu bana göre.

Yol beni şahane duraklara çıkarıyor, eşsiz deneyimle katıyor heybeme, bilge öğretmenilerin dizinin dibine bırakıyor, öğrenirken iyi geleni aktarmama fırsat sağlıyor. Şimdiki duraklarımdan biri de Neşe. Ben çok uzun yıllar boyunca Neşe için dua etmiş biriyim ve hayat dualarımı duydu, karşıma bu konuda kitaplar yazmış ve 1o adıma Neşe programı uygulayan ve uygulayıcı eğitimleri veren mentörüm James Baraz’ı çıkardı. Onunla tanıştığımdan ve budist psikolojiye dayanan Neşeyi Uyandırma uygulamalarını yaptığımdan beri, dikkatimi yönelttiğim NEŞE, içimde inanç değişikliklerine vesile oluyor ve benden neşesine sahip çıkan birini yaratıyor.

Önümüzdeki günlerde kendini tekrar tekrar defalarca doğurmuş bu kızın iki tane Neşe üzerine çalışması olacak.

1- Neşeme Sahip Çıkıyorum, 30 Günlük Meydan Okuma

2- 4 Aylık Neşeyi Uyandırmak Çalışma Grubu

İlginizi çekerse ve Jüpiter ile Güneş’in kavuştuğu bu çok büyülü Dolunay ve Gurupurnima gününde yeni bir yola girmek istersen bekleriz.

Veeeee içimdeki neşeyi uyandırma duraklarından birini paylaşarak bitirmek istiyorum bu yazıyı. Geçtiğimiz haftasonu eeeen favori varlıklarımdan birini ziyarete gittim König Galeriye. Onları görmek içimdeki neşeyi günlerce uyanık tuttu. dilerim sana da aynı etkiyi yapsın.

Sevgi ile,

ilkgün

Murat Eken ve son kitabı hakkında yazdığım yazıyı da buraya bırakıyorum. Kitabın henüz basılı versiyonu yok, sadece storytelden dinleyebiliyoruz. Stortytel’de 1. sırada bu eşsiz eseri dinlemenizi kalpten tavsiye ederim.

Sevgi ile,

ilkgün

Siz belki kendisini, storytelden değil de başka mecralardan tanıyorsunuzdur. BKM Mutfaktan, Çok Güzel Hareketler Bunlardan, Survivordan… Oyuncu, tiyatro sanatçısı ve uzun zamandır pek çoğumuzun sesiyle tanıdığı Murat Eken’i, kendi yazdığı kitabı Yarım Kalanlar vesilesiyle ağırlayacağız.

9 Haziran 21:00’de buluşacağımız Zoom odası bilgileri: https://us02web.zoom.us/j/4639912689pwd=dmMrc2RhclN1Q1pacmEvbmRRMHVUUT09

Toplantı ID: 463 991 2689 Şifre: notrinos

Yarım Kalanlar, dokuz öyküden oluşuyor. İstanbul sokaklarından Marmara adalarına, banka kasalarından hapishane duvarlarına uzanan bu öykülerde unutulanlar, terk edilenler, kaybedenler, yeniden ayağa kalkmaya çalışanlar, sistemin kenarında kalmış ama onurunu bırakmamış insanlar var. Ve en kıymetlisi hepimizin bi yerlerden bildiği bir his var bu kitapta: Hayatın bazı yerlerinin kapanmadan devam etmesi.

Hayat olurken, bazen bir ilişki yarım kalır. Bazen bir yas duygusu ziyarete gelir. Bazen bir çocukluktaki tamamlanmamış meseleler hatırlatır kendini. Bazen geç kalmış bir özür bulur bizi. Bazen de insanın kendine dönme ihtimalini doğuran başka haller...

Aslında biz çoğu zaman tamamlanmış hikâyeleri anlatmayı severiz.
Başlangıcı, gelişmesi, sonucu olan, bir yere bağlanan, bir anlam bulan, bir kapıyı kapatan. Oysa hayat çoğu zaman öyle işlemiyor.

Hayatın büyük kısmı yarıda kesilen konuşmalardan, içimizde kalan cümlelerden, geç kalınmış karşılaşmalardan, ertelenmiş yüzleşmelerden ve “acaba başka türlü olabilir miydi?” sorusundan oluşuyor. Belki de Yarım Kalanları kıymetli yapan şey tam burada duruyor: Bize tamamlanmamış olanın da bir hikâyesi olduğunu hatırlatıyor.

Bu buluşmada Murat Eken’le hem kitabı hem yazma sürecini hem de yarım kalmışlığın insan ruhunda bıraktığı izi konuşacağız.

Bir hikâye ne zaman biter?
Bir insan ne zaman gerçekten gider?
Yarım kalan şeyler bizi eksiltir mi, yoksa bazı yerlerimizi daha görünür mü kılar?
Ve edebiyat, tamamlayamadığımız hayat parçalarına nasıl tanıklık eder?

Bu soruların etrafında, her zamanki gibi acele etmeden, yargılamadan, birbirimizi ve metni duyarak buluşacağız.

Tekrar sığınağına döndü gözleri. Plaj havlusunu, cep telefonunu, kişisel gelişim kitabını gördü. “Düşünmek ve Evren”. Evet, sandalla kadının yardımına gidebilirdi fakat ya sandal devriliverseydi? Olamaz mıydı? Kadının yanına vardığında onu sandala almaya çalışırken zaten korkmuş, paniklemiş, yorulmuş ve acı çekmiş olan boğulan kadın, tüm ağırlığıyla asılsa bunu başaramaz mıydı? Zaten hiçbir zaman yere sağlam basan ayakları olmadığını bilmez miydi yüzme bilmeyen adam? Kaç kere düz zeminde bile dengesini kaybetmesine sebep olmamış mıydı onlar? Hayır, hazırlıksız yakalanmayı sevmezdi o ayaklar. Oynak bir sandalın içerisinde nereye basacaklarını bilemezlerdi ki bir kere o beceriksiz aptallar. Hele bir de suya düşseler, ayak çırpmak, aman yarabbi, ne kadar da cahil oldukları bir eylemdi.

Kitabı dinlemiş ya da okumuş olmanızı çok isterim. Ama bitirememiş olsanız bile gelin. Çünkü bazen bir kitabı konuşmak da onu tamamlamanın başka bir yoludur.

Murat Eken’in oyunculuk hikayesini ve ilham veren samimi konuşmasını dinlemek isterseniz sizi City Life Inspirations podcaste alalım

Benim gibi şiir dinlemeyi ve okumayı seviyorsanız Murat Eken’in sesinden Ahmet Hamdi Tanpınar Şiirleri dinlemek isterseniz bu linki tıklayabilirsiniz.

Sevgi ile,

İlkgün Jankowski

“Kitap okumak sinir sistemimizi nasıl regüle eder? Bize ne gibi faydaları vardır?” konularında bilgilendikçe, okumaya ayırdığım zamanlar konusunda daha da dikkatli olduğumu görüyorum. Belki bana ilham veren bu bilgiler, okuma süremi uzatmaya yardım edenler, size de yardımcı olur diye burada da bahsetmek istedim.

Ben dünyanın etrafımda yavaşça silinip gitmesine vesile iyi bir kitaba gömülme hissini neredeyse her şeyden çok seviyorum. O zamanlarda nefesim yavaşlıyor, omuzlarım gevşiyor ve zihnimin arka planındaki o iç konuşma sessizleşiyor. Çünkü kitaplar sadece zihni uyarmakla kalmıyorlar, bedenimin genelinde fizyolojik değişimleri de tetikliyor.

Adam Phillips “Kaçırdıklarımız” kitabında ise “bir kitap sizi neyin içinden çekip çıkarıyor?” diye sorar. Bu kitap sizi neyden kurtarıyor? Yalnızca bir inançtan değil, hangi haleti ruhiyeden kurtarıyor? Bir durun ve bu soruyu hatırım için düşünün. Bir de bu açıdan bakalım konuya.

Bu okuma anlarında olan şey, eğlence ya da öğrenmenin çok ötesine taşıyor bizi, biz de sanki bunu içgüdüsel olarak biliyoruz. Okumak her şeyden önce rahatlatıcıdır; birçok insan da bunu aşırı uyarılmış çağımıza karşı bir denge unsuru hayatlarına bilinçli olarak dahil eder.

Peki ama kitap okurken tam olarak ne oluyor? Bir kitabı bu kadar onarıcı hissettiren şey nedir, yüzeyin altında neler oluyor, süreç nasıl işliyor?

Bir kere okumak nörokimyamızı gerçek zamanlı olarak değiştiriyor. Okumak sadece sayfadaki kelimeleri çözmek değildir, kalp atış hızımızdan hormon düzeylerimize kadar pek çok şeyi etkileyen karmaşık bir nörokimyasal süreç başlatıyor.

Okumanın nörobiyolojisi

Okumak, insan beynindeki en eski devrelerden bazılarını kullanıyor. Evrimsel tarihimizin büyük kısmında sürekli “okuyorduk” ama kitapları değil, çamurdaki hayvan izlerini, bulutlardaki fırtına işaretlerini, yaprak hışırtısındaki tehlike sinyallerini... Atalarımız bu doğal örüntüleri çözebildikleri için hayatta kaldılar; çözemeyenler çok daha hızlı öldüler.

Bir kitabı her açtığımızda eriştiğimiz şey işte bu kadim örüntüden gelen tanıma sistemi aslında. Yazılı dil yalnızca yaklaşık 5.000 yıl önce ortaya çıktığını hepimiz biliyoruz değil mi? Evrimsel ölçekte baktığımızda oldukça yakın bir zaman bu, ve beynimizin okumaya özel devreler geliştirmesi için yeterli zaman olmadığını da söylüyor bu bilgi. Bunun yerine, atalarımızı vahşi doğada hayatta tutan sinir ağlarını yeniden amaçlandırdık. Nörobilimci Stanislas Dehaene buna “nöronal geri dönüşüm hipotezi” diyor.

Siz okurken, beyninizin görsel sistemi harf şekillerini tanıyor ve onları kelimelere dönüştürüyor. Dil ağları bu kelimeleri bellekte depolanmış anlamlarla eşleştiriyor. Dikkat sistemleri anlatının akışında kalmanızı sağlaması; bellek sistemleri ise yeni bilgiyi mevcut bilgiyle bütünleştiriyor. Birden çok beyin bölgesi koordineli biçimde birlikte çalışıyor böylece.

Bu süreç, tüm sinir sisteminizi başka bir duruma geçirir. Dijital medyanın talep ettiği parçalı dikkatin aksine, okuma tek bir bilgi akışına sürdürülebilir odaklanma gerektirir. Tam burada UCSF ve UC Berkeley'de yapılmış bir araştırmayı paylaşmak istiyorum. Fareler üzerinde yapılan deneyde görmüşler ki, seyrek pratik yapan ve daha az ödül alan fareler, sık pratik yapan ve daha çok ödül alanlar kadar hızlı öğrenebilmiş. Yani “Toplam öğrenme miktarı sayıya değil, zamana göre belirlenir.” Bu araştırmaya göre anlıyoruz ki; okuma pratiğinin çok fazla zaman alması gerekmiyor, sadece “gerçek” olması gerekiyor.

Öğrenmeye çalıştığımız yada okuduğumuz her neyse, o sırada verdiğiniz dikkatin kalitesi çok önemli. Yani görev sırasında ne kadar kaliteli dikkat verdiğiniz ve beyninize az önce ne olduğunu hesaplaması için tekrarlar arasında yeterli zamanı verip vermediğiniz önemli. Böylece bu araştırma sayesinde anlıyoruz ki dikkatsiz ve otopilotta hallerimiz okuma vesilesiyle dönüşmeye başlıyor bu da sadece okuma konusunda değil başka bir sürü konuda hayattaki en kıymetli aracımız olan dikkati tekrar kazanmamıza yardımcı oluyor.

Bununla birlikte beyniniz, kurgusal deneyimleri gerçek yaşam için düşük riskli bir prova gibi işler. Bu odaklanmış dikkat, otonom sinir sisteminizi sempatik “savaş-kaç” durumundan parasempatik “dinlen ve sindir” durumuna doğru aktif biçimde kaydırır. Bu sırada ölçülebilir fizyolojik değişimler yaşarsınız: kalp atışınız yavaşlar, nefesiniz derinleşir ve daha düzenli hale gelir, kas gerginliğiniz azalır.

Kurgu okuduğumuzda ise daha da özgül bir şey olur. Beyin görüntüleme çalışmaları, deneyimleri okumakla o deneyimleri gerçekten yaşamak arasında benzer sinir bölgelerinin aktive olduğunu gösteriyor. Ormanda koşmayı anlatan bir sahneye denk geldiğinizde, motor korteksiniz sanki gerçekten hareket ediyormuşsunuz gibi aktive olur. Bir karakterin duygusal acısını okuduğunuzda, empati ve duygusal işlemleme ile ilişkili beyin bölgeleri, sanki gerçek bir olaya tanıklık ediyormuşsunuz gibi tepki verir.

Bu simülasyon, “bedenlenmiş okuma” (embodied reading) dediğimiz deneyimi doğurur; hikâyeler gerçek hayattaki senaryolar için bir pratik alanı sağlar. Beyniniz, kurgusal deneyimleri gerçek yaşamın düşük riskli provası gibi işler ve bu da sayfanın ötesinde benzer durumlar ortaya çıktığında devreye girebilecek sinir yollarını güçlendirir.

Okumayı daha onarıcı hale getirmenin 5 yolu

Sadece herhangi bir kitabı herhangi bir zamanda elinize almanın ötesine geçmek isterseniz (ki bu bile harika bir başlangıç), okumanın sakinleştirici etkisini basit stratejilerle bilinçli biçimde artırabilirsiniz.

1) Farklı türlerde içerik okuyun

Kurgu dışı metinler analitik beyin ağlarını çalıştırırken, kurgu aktif problem çözmeden daha kolay uzaklaşmanızı sağlıyor. Kurgu okumaları sırasında devreye giren hayal gücü, stres ve kaygıdan en bütünlüklü molalardan birini sunar. Ben yıllarca psikanaliz, psikoloji ve kişisel gelişim kitaplarından başka kitaplar okumayı reddettim. Kurmaca okumanın vakit kaybı gibi geldiği yıllarım hiç de azımsanamaz. Pandemi sayesinde çok susamış ve aşkla kurmacalara geri döndüğüm halimden gerçekten çok memnunum.

2) Okuma zamanını stratejik seçin

Okumanın faydalarını günün her saatinde alabilirsiniz; ama doğru zamanlama bu etkiyi artırır. Örneğin, yatmadan önce okumak stres hormonlarını azaltır ve parasempatik sinir sistemini aktive ederek beyninizi uykuya hazırlar. Ne zaman okursanız okuyun, kitaba gerçekten dalabilmek için kendinize yeterli zaman tanıyın, sayfaları aceleyle geçmek istemezsiniz değil mi?

3) Okuma ritüelleri oluşturun

Düzenli bir okuma rutini kurmak, aynı yer, aynı saat, belki aynı “okuma öncesi” hazırlık ve bunu küçük bir keyif anına dönüştürmek, hem okumaya yer açmanızı kolaylaştırır hem de bu faydalara tutarlı şekilde erişmenizi sağlar. Ben okumaya mutlaka her gün zaman ayırıyorum ve bunu yaparken telefonumu mutlaka başka odada bırakıyorum. Hatta kafam çok fazla işle meşgul olduğu zamanlarda bir de saat kuruyorum ki yarım saat ya da 1 saat dolmadan okumanın başından kalkmayayım diye. Bu yazıda uzun uzun anlatmıştım.

Konsantre Olamıyorum, Galiba ...

4) Okumayı zihinsel durumunuza göre seçin

Kaygılı hissediyorsanız, ağır ve karmaşık edebi kurgu bunaltıcı gelebilir. Daha hafif bir şeyle başlayın. Sinir sisteminiz sakinleştikçe, farklı beyin ağlarını yeni biçimlerde çalıştıran daha zorlayıcı metinlere geçebilirsiniz. Kitapları okumanın beyinde yarattığı etkinin yoğunluğu dinleme ile kıyaslanamaz fakat okuma çok zorluyorsa sesli kitaplar dinleyerek konsantre olmayı deneyebilirsiniz.

5) Merakınızı takip edin

Okumanın stres azaltıcı etkisi, zorla odaklanmaktan çok, tam bir dalma haliyle ilgilidir. Bir kitapla bağ kuramıyorsanız bırakın ve gerçekten merak duyduğunuz başka bir şeye geçin.

Okumak, sinir sistemi regülasyonu için sahip olduğumuz en gelişmiş ama aynı zamanda en erişilebilir araçlardan biridir. Sürekli uyarılma ve çalınmış dikkat çağında, kitaplar çok kıymetli bir şey sunuyor: beyninizi aynı anda hem uyaran hem de bedeninizi sakinleştiren bir etkinlik.

O yüzden bir dahaki sefere iyi bir kitapla baş başa kaldığınızda şunu bilin: Beyninizin evrimsel olarak çok iyi yaptığı bir şeyi yapıyorsunuz ve sinir sisteminize reset atıp yeniden şarj olması için tam da ihtiyaç duyduğu şeyi veriyorsunuz.

Yazının bundan sonrası hesabım için katkı sağlayanlar için. Adam Philips’in “Kaçırdıklarımız” kitabı sayesinde “kitaplar sizi neyin içinden çekip çıkarıyor?” üstüne çıkarımlarımı yazdım. Bu mecradaki yazılarımı okuyarak ya da sahiplenerek desteklerinize tekrar çok çok teşekkür ederim.

1Yazıyı yazarken yararlandığım bilimsel kaynaklar

Read more

Ben çok alıştım her ay bir kere Eren Hanım ile zoomda buluşup çevirdiği kitaplar üzerine konuşmaya. Çevirilerini, çeviri yapma sürecini ve kitaplar dünyasına dair görüşlerini dinlemeye de bayıldım zaten.

Buluşma öncesi yazdığım Sinekkuşu İncelemesini aşağıdaki linkte bulabilirsiniz.

İyi izlemeler ve okumalar,

ilkgün

Sinekkuşu İncelemesi

Kitap hayatıma çok büyülü bir Konya inzivasında, katılımcılardan güzel bir kadının sabah akşam gerçekleştirdiğimiz çemberlerimizde kitaptan bölümler okuması ve kitabın içeriğinden bahsetmesiyle girdi. Tüm inziva katılımcıları olarak kitabı merak etmemiz, beraber okumaya karar vermemiz, benim ruhumun bu kitap ile yumuşacık ve zerafetle sarıp sarmalanması, üstüne bir de çevrimeni Eren hanım ile sohbet etme kararımız süresince hep çok tatlı tesadüfler yaşadım. Tesadüfler üzerine inşa edilmiş Sinekkuşu’nun hayatımda belirmesinin de tesadüf olmadığını kalpten biliyorum.

Gelin kitabın yazarı Sandro Veronesi’i tanıyarak başlayalım

1959 yılında Floransa’da doğmuş olan Sandro Veronesi ile Sinekkuşu vesilesiyle tanışmış oldum ve bu analizi yazma sürecimdeki okumalarımdan, araştırmalarımdan anladığım kadarıyla çağdaş İtalyan edebiyatının en görünür ve en çok tartışılan yazarlarından biri olduğunu rahatlıkla söyleyebilirim. Bu, kendisinin dokuzuncu romanı. Birçok alanda yazan yazar, İtalya’da her yeni romanıyla daha da büyük beğeni topluyor belli ki. Sinekkuşu, Corriere della Sera tarafından yılın en iyi kitabı seçilmiş ve dünya çapında da büyük ilgi görmüş bir kitap. Tüm bunları, romanı okurken hissettiğim harika ve rahatlatıcı duyguyu, kariyerinin zirvesinde deneyimli bir yazarın elinde aktığı için hissetttiğimi söylemem lazım.

Beni, hayatı ile ilgili çok şaşırtan detaylara da temas ettim, mesela Floransa Üniversitesi’nde mimarlık eğitimi almış olması. Romanlarının titiz kurgusunda, kahramanlarının inşasında ve mekan tasvirlerinde kendini çok net hissettiriyor değil mi kendisinin mimar oluşu? Hatta mimar olduğunu öğrendiğimde ‘tabii yaaaa’ dedim. Bütün o mimari konulu detaylar başka türlü bu kadar zerafetle kitaba dahil edilemezdi.

Veronesi romancılığının yanı sıra gazetecilik ve yayıncılıkla da uğraşıyor , İtalya’nın en prestijli edebiyat ödülü olan Strega Ödülü‘nü iki kez kazanan nadir yazarlardan olması onun tüm dünya tarafından tanınmasını sağlamış. İlk olarak 2006’da “Caos calmo” ile, ikinci kez ise 2019’da yayımlanan Sinekkuşu (Il colibrì) almış bu ödülü. Yazarın eserleri genellikle aile bağları, kayıp, yas ve insanın zorlu hayat koşulları karşısındaki direnç temaları etrafında şekilleniyor.

Kitabın özetine gemeden önce kitabı soluksuz ve merakla okuduğumu ve aşağıdaki yazının “spoiler” içerdiğini belirtmeliyim.

Sinekkuşu, Marco Carrera’nın 1960’lardaki çocukluğundan 2030’daki ölümüne kadar olan hayat hikâyesini anlatıyor. Ebeveynleri, kardeşleri, eşi, sevgilisi, kızı ve torunu, ergenlik çağındaki bir arkadaşı ve bir psikiyatrist gibi önemli roller hayatımıza girip çıkıyor kitap boyunca, ancak rolleri genellikle Marco ile ilişkili olarak veya onun bakış açısından tanıyoruz. Marco kendini her şeyden önce bir hayatta kalan, “çok fazla acının yoğunlaştığı” noktalara karşı koyan ve bunları aşan biri olarak görüyor kitap boyunca.

Sinekkuşu’nun, adını da aldığı başkahramanı Marco Carrera‘nın 1960’lardan başlayıp 2030’lara kadar uzanan, trajedilerle ve eşzamanlılıklarla dolu hayat hikayesine tanık oluyoruz kitap boyunca. Roman, doğrusal olmayan bir zaman diziniyle ilerliyor; mektuplara, e-postalara, envanterlere ve telefon konuşmalarına tanık ediyor bizi ve çok alışılmadık bir kurgunun içine sokuyor.

Sinekkuşu aslında Marco’nun lakabı. Marco’ya bu lakabı, çocukluğunda büyüme hormonu eksikliği nedeniyle yaşıtlarından küçük kaldığı için annesi takmış. Daha sonra bu isim, Marco’nun hayatındaki değişimlere karşı “olduğu yerde kalmak için” gösterdiği muazzam enerjinin bir metaforuna da dönüşüyor. Kitabın en önemli bölümlerinden biri olan 19 Aralık 2018 tarihli mektupta Luisa, Marco'ya neden gerçek bir sinekkuşu olduğunu açıklar: Luisa, Marco'nun çevresindeki dünya ve zaman değişirken kendisini ve dünyayı durdurabilme, hatta geri geri uçan bir sinekkuşu gibi zamanda yükselip kaybettiğini yakalama yeteneğine hayranlık duyar:

Kitabı Sinekkuşu etrafında incelediğimizde aslında bir çeşit özetine de ulaşmış oluyoruz. Mesela Luisa, 21 Ocak 2005 tarihli mektubunda, bir arkadaşının getirdiği Aztek sergisi hakkındaki makaleden bahseder Marco’ya. Makalede Aztek inanışına göre savaşlarda ölen savaşçıların ve kurban edilenlerin dört yıl boyunca güneşle birleştiği, ancak dört yıl sonra sinekkuşuna ya da kelebeğe dönüştükleri anlatılmaktadır. Luisa, Azteklerin kahramanca ölümden sonraki en büyük tatmini sinekkuşu olmakta bulduklarını okuduğunda "yüreğinin çatladığını" ve bu bilginin kendisini Marco'ya yazmaya ittiğini belirtir.

Kitapta karakterler tek tek değil, birbirlerinin etrafında konumlanıyorlar, olaylar hiç doğrusal akmıyor, odalar/koridorlar gibi birbirine açılıyorlar, envanterler ve nesneler sadece dekorlar değiller, hafıza taşıyıcıları gibi davranıyorlar, formdaki farklı belge türleri romanı adeta bir yaşam arşivine dönüştürüyor.
Bu okuma, “Veronesi mimar olduğu için mekânı iyi kuruyor” demekten ötesini sağlıyor sanki bize. Romanın resmi tanıtımında ve eleştirilerde, parçalı ama taşıyıcı bir yapı kurduğunu okuyoruz ve Veronesi kendisi de bunu böyle ifade ediyor. 2019 yılında İtalyan edebiyat dergisi Mangialibri ile yaptığı röportajda, hikayeyi doğrudan anlatmamaya karar vermesinin çok özel nedenleri olduğunu söylemiş: kronolojinin zulmünü yıkmak (“ma di scardinare la tirannide della cronologia”) diye tanımlamış. “Anlatım açısından, Sinekkuşu’nda birçok zaman diliminde ve farklı bir sırayla çalışmak zor oldu mu?”sorusuna da şöyle cevap vermiş.

Veronesi’nin verdiği bu röportajda zaman sıçramalarının yalnızca modern bir kurgu tercihi olmadığını; acının okura nasıl verileceğine dair bilinçli bir etik seçim olduğunu okuyoruz. Trajediler lineer bir sırayla dizilseydi hem karakter hem okur için neredeyse katlanılmaz olabilecek yoğunluk, parçalı yapı sayesinde sindirilebilir, yankılanabilir ve daha derinden hissedilebilir hale gelmiş oluyor.

Aile trajedileri kitabın büyük bir kısmında yankılanıyor ve kitap boyunca Marco’nun hayatındaki ağır kayıplara çok yakından tanık oluyoruz. Kız kardeşi Irene genç yaşta intihar ediyor/boğuluyor. Erkek kardeşi Giacomo ile arası açılıyor ve kardeşi Amerika’ya göç ediyor. Ebeveynleri Letizia ve Probo, uzun ve mutsuz bir evliliğin ardından kanserden ölüyorlar....

Alışılmadık ilişki kurguları da var kitapta. Mesela Marco, bir uçak kazasından son anda kurtulmalarıyla başlayan kader birliği üzerine Marina ile evleniyor ancak bu evlilik yalanlar ve aldatmalarla sarsılıyor Öte yandan, hayatı boyunca Luisa Lattes‘e karşı platonik, mektuplara dayalı bir aşk beslesi ve Marco’nun, acı çekmesinin nedenini “hayatındaki tüm kadınların [...] çeşitli psikoterapistlerin eline düşmesi” olarak görmesi kitapta sık sık temas ettiğimiz yerler. Psikoterapistleri psikiyatristlerden ayırmaya özen gösterirken , Marina’nın terapisti Carradori’nin bir noktada ona söylediği satırları buraya aktarmadan edemeyeceğim, çünkü Marco’nun asıl sorunu ikisi de değil: “Psikoterapistlerle de bir sorunun yok, inan bana.” der. Marco’nun sorunu, kendini bir hayatta kalan olarak görmesi ve her ne pahasına olursa olsun kendini korumaya devam etmesi gerektiğini hissetmesidir; Luisa, 8 Ağustos 2005 tarihli mektubunda doğrudan Raymond Carver’ın “Sinekkuşu” şiirinden bir bölüm alıntılar:

Sandro Veronesi’nin Sinekkuşu romanı, sadece başlığındaki kuş metaforuyla değil, hayatın durağanlığı, trajedinin merkezinde kalma ve nesnelerle kurulan bağlar üzerine kurulu pek çok katmanlı metaforla örülü. Kitapta şahane metaforlar var ve onlardan bahsetmeden bu tam bir inceleme yazısı olmayacaktır.

Adel’in Sırtındaki İp

Romanın en özgün metaforlarından biri, Marco’nun kızı Adele’nin çocukken sırtından çıkıp en yakın duvara bağlandığına inandığı görünmez bir ip vardır. Bu ip, başlangıçta bir algı bozukluğu gibi görünse de aslında ailevi bağların ve bağımlılığın fiziksel bir temsili bir yere varıyor satırlar aktıkça. Psikoterapist Doktor Nocetti’ye (Sihirbaz Manfrotto) göre bu ip, Adele’yi babasına bağlamaktadır ve onu kaybetme korkusundan doğmuştur. Adele yetişkinliğinde bu ipi kontrol etmeyi öğrenmiş görünse de, ölümü tam da tırmanış yaparken gerçek bir ipin kopmasıyla gerçekleşir. Bu, çocukluktaki o hayali “kopmama” arzusunun trajik bir ironisidir.

Kasırganın Gözü (Duccio Chilleri ve Uğursuzluk)

Marco’nun arkadaşı Duccio’nun (Adı-Lazım-Değil) etrafındakilere uğursuzluk getirdiğine inanılır. Ancak Marco, onunla en yakın temasta olmasına rağmen zarar görmez. Bu durum “Kasırganın Gözü Kuramı” ile açıklanır. Kasırganın tam merkezinde (gözünde) her şeyin süt liman olması gibi, felaketin kaynağına en yakın duran kişi (Marco) bazen en güvenli yerdedir. Bu metafor, Marco’nun hayatı boyunca büyük trajedilerin (uçak kazası, intihar, hastalık) tam ortasında yer alıp nasıl hayatta kaldığını sembolize eder.

Girdap (İntihar ve Yas Noktası)

Bolgheri kumsalındaki “Girdap” (Il Gorgo) adı verilen tehlikeli su noktası, ailenin trajedilerinin odak noktasıdır. Abla Irene’nin burada boğularak ölmesi, girdabı sadece coğrafi bir yer olmaktan çıkarıp ailenin kaçamadığı bir kader ve yas döngüsüne dönüştürür. Daha sonra ebeveynlerinin küllerinin de buraya savrulması, girdabı bir son ve başlangıç noktası haline getirir.

Emmenalgia (Sağlam Durma Acısı)

Luisa’nın mektubunda geçen bu kavram, Yunanca “emmeno” (sağlam duruyorum, sebat ediyorum) kökünden türetilmiştir. Her şey değişirken olduğu yerde kalmaya çalışmanın yarattığı ”sebat etme arzusu ve bu arzunun verdiği hüzün”dür. Bu, sinekkuşu metaforunu tamamlayan bir duygusal durumdur: Değişime direnmek hem bir şifa hem de bir yaradır.

Envanterler ve Mimari Objeler (Eşyanın Masumiyeti)

Kitapta Carrera ailesinin evindeki eşyaların (Le Bambole divanlar, Parentesi lambalar vb.) detaylı listeleri ve babasının oyuncak tren maketleri geniş yer tutar. Marco için nesneler “masumdur” ve artık var olmayan bir hayatın ve ailenin geriye kalan tek somut kanıtlarıdır. Babasının tren maketleri, dış dünyadaki kaosu kontrol edemeyen bir adamın, raylar üzerinde kurduğu kusursuz ve kontrol edilebilir küçük evrendir.

Uçaklar ve Ses Duvarı

Uçaklar, hem bir kurtuluş (Larnaka kazasından son anda inmek) hem de bir kehanet olarak Marco’nun hayatındadır. Bir savaş uçağının Marco’nun başının üzerinde ses duvarını aşması, onun geçici bir an için ailesini korumayı unutup kaçmasına neden olur. Bu olay, insanın en temel korkuları karşısında sergilediği “bencillik” ve “panik” anlarını, yani insan ruhunun kırılganlığını temsil eder.

Yeni İnsan: Miraijin

Torun Miraijin, sadece bir karakter değil, insanlığın evrimindeki bir basamağı temsil eden bir metafordur. Marco’nun tüm bu acıları çekmesinin ve “olduğu yerde durmasının” nihai amacı Miraijin’i yetiştirmektir. Miraijin, eski dünyanın hatalarından arınmış, “dışarıdan içeriye” (Japon tarzı) bakabilen ve dünyayı kurtaracak olan geleceğin insanıdır.

Bu metaforlar üzerinden baktığımızda romanın sadece bir aile dramı değil, aynı zamanda insanın varoluşsal durağanlığı ve zamana karşı direnişi üzerine felsefi bir metin olduğunu görüyoruz.

Daha fazla spoiler vermemek ve kitabın gizemini korumak için bazı kısımları atlıyorum fakat Marco torunu Miraijin‘i (Japonca “Geleceğin İnsanı”) yetiştirmeye odaklanması kitabın en çarpıcı yerlerinden biri bana göre. Miraijin, yeni dünyanın erdemlerini temsil eden, karizmatik ve özel bir karakter olarak tasvir ediliyor. Mirajin’in kurgusu bana Human Design sisteminin 2027’den sonra bizim mutasyonumuzla gelmeye başlayacaklar diye ön gördüğü, 3’ü bir araya geldiğinde aklımızın almayacak şeyleri yapabilme kapasitesinde olacaklarını söylediği RAVE kids’leri hatırlattı ve bununla birlikte yazarın mistik, spiritüel tarafını merak ettirdi bana. Ve roman 2030 yılında, pankreas kanseri olan Marco, sevdiklerinin huzurunda ötanazi yoluyla hayata veda etmesiyle bitiyor.

Sizce Marco Aztek inanışındaki gibi kahramanca mı ölmüştür? Ve ölümünden sonra bir kelebeğe ya da sinekkuşuna dönüşmüş müdür?

Kitabın kaymak gibi akmasını sağlayan çevirmeni EREN CENDEY’e gelecek olursak, kendisi İtalyan Lisesi ve İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü mezunu bir çevirmen olarak bu zamana kadar 150’den fazla kitap çevirmiş. Ben onu Susanna Tamaro’nun “Yüreğinin Götürdüğü Yere Git” kitabıyla, sonra da Türkiye’yi kasıp kavuran, çoğumuz için spiritüelliğin başlangıcı sayılan Marlo Morgan’ın “Bir Çift Yürek” adlı kitabının çevirmeni olarak tanıdım. 2000’li yılların başında kızı Ege Soley arkadaşım oldu ve onun da vesilesiyle instagramda takip ettikçe hayran kaldım, bu zarif ve sözünü sakınmadan konuşan hanımefendiye, hayattaki varlığına ve duruşuna…

Bir röportajında kütüphanesi olan bir evde, İngiliz Dili ve Edebiyatı eğitimi almış bir annenin, ağırlıklı olarak İngilizce kitap okuyan bir babanın çocuğu olarak büyüdüğünden bahsediyor Eren hanım. ‘Türkçeye bu kadar hakim ve dili bu kadar zarif kullanan bir çevirmen nasıl olunur, tohumları nasıl atılır?’ın bilgisini buradan alıyoruz sanki.

Cendey, geçtiğimiz günlerde İtalyan Büyükelçisi Giorgio Marrapodi tarafından, İtalyan Yıldızı Liyakat Nişanının Şövalyelik rütbesiyle onurlandırdı. Ve bana göre bu ödül sadece üstün başarısı için verilmedi aynı zamanda bir kez daha çevirinin aslında ne kadar önemli olduğunu gösterdi hepimize.

150 den fazla italyanca yapıtı dilimize kazandıran Eren hanımın diğer çevirdiği yazarlar ise Italo Calvino, Cesare Pavese, Valerio Massimo Manfredi, Tiziano Terzani, Alberto Moravia, Dino Buzzati, Elena Ferrante, Marlo Morgan, Daria Bignardi, Margaret Mazzantini, Umberto Eco ve Giancarlo Calligarich.

Eren hanımı instagramda takip etmek isterseniz bu linke tıklayabilirsiniz

Çizme Dergi röportajı için tıklayabilirsiniz.

Mümkün dergi röportajı için tıklayabilirsiniz.

Deniz Yüce Başarır ve Eren Cendey’in enfes Ben Okurum sohbeti için tıklayabilirsiniz

Pandora’nın merakı programına konuk olduğu kayda ulaşmak için tıklayabilirsin

Kitap boyunca bahsedilen şarkıların bir Spotify listesini hazırladım

Sandro Veronesi’nin Sinekkuşu romanında müzik ve belirli şarkılar karakterlerin hayatında ve hikaye kurgusunda önemli bir yer tutuyor. Kitapta adı geçen şarkılar ve sanatçılar şöyle:

Gloomy Sunday (Macar İntihar Şarkısı): Kitapta en geniş yer tutan ve Irene karakteriyle özdeşleşen şarkıdır bu. Şarkının pek çok farklı yorumuna değiniliyor:

Lydia Lunchversiyonu (Irene’nin sürekli dinlediği punk versiyonu) olduğu için listeye onu ekledim.

David Crosby - “Laughing”: Marco’nun ablası Irene odasına daldığında dinlediği, “If I Could Only Remember My Name” albümünden bir parçadır

Sinead O’Connor - “Sacrifice”: Marco ve Luisa’nın Lyon’daki otel odasında, imkansız aşklarını bekaret yeminiyle mühürledikleri sahnede onlara eşlik eden şarkıdır . (Not: Metin bu şarkıyı Sinead O’Connor’ın söylediğini belirtir) .

Fabrizio de André - “La canzone dell’amore perduto” (Yitirilmiş Aşkın Şarkısı): Marco’nun anne ve babasının bitmek bilmeyen mutsuz evliliğini ve birbirlerine bağlılıklarını temsil eden şarkıdır.

Joni Mitchell - “The Wolf That Lives in Lindsey”: Marco’nun kumar tutkusunu ve içindeki “kurt ulumalarını” simgeleyen, *Mingus* albümünde yer alan parçadır.

Yiruma - “River Flows in You”: Miraijin’in piyano çalmayı öğrenirken dinlediği ve çaldığı parçadır.

Fabrizio de André - “Amico fragile”: Kitabın son bölümlerinde iki satırı alıntılanan şarkıdır.

Neil Young - “Don’t Cry No Tears”: Marco’nun ötanazi öncesinde çalmayı düşündüğü ancak sonra vazgeçtiği şarkıdır.

Ayrıca kitapta belirli bir şarkı adı verilmeden şu sanatçı ve grupların müziklerinden de bahsedilmektedir:

Graham Nash: Songs for Beginners albümü.

West Coast Amerikan Müziği: Eagles, Crosby Stills Nash & Young, Poco, Grateful Dead .

İngiliz Grupları: Clash, Cure, Graham Parker & the Rumour, Elvis Costello.

Nick Drake: Irene’nin müzik zevki bağlamında anılır.

Romanda geçen belirli adresler ve yerler

Bildiğiniz gibi her bölüm bir adres ile başlıyor. İster e-posta için bir adres olsun ister şehirlerdeki, yazar bize açık adresler sunuyor.

Roma’daki Adresler

Trieste Mahallesi: Hikayenin merkezinde yer alan bu mahallede, Chiana ve Reno sokaklarının kesiştiği köşedeki binanın birinci katı, Dr. Marco Carrera’nın muayenehanesidir .

Catalani Caddesi 21, 00199 Roma: Marco Carrera’nın Adelino Viespoli adına gelen mektupları aldığı adrestir.

Gian Lorenzo Bernini Meydanı, San Saba: Marco ve Marina’nın evlendikten sonraki ilk “aşk yuvaları” olan iki odalı ev.

Nicoloso da Recco Meydanı: Marco ve Marina’nın Roma manzaralı terası olan sonraki evleri.

Chiarini Caddesi (Piramide Cestia yakınları): Adele’nin gittiği ilk anaokulunun bulunduğu apartman dairesi.

Tor Carbone Caddesi: Tor Marancia’dan ötede, Appia ve Ardeatina arasında yer alan, Adele’nin gittiği ikinci okulun (eski bir villa) adresi.

Colli della Farnesina Caddesi: Psikoterapist Doktor Nocetti’nin (Sihirbaz Manfrotto) muayenehanesi.

Vittorino da Feltre Sokağı: Adele’nin Roma’da gittiği devlet anaokulu.

Boschetto Caddesi: Lufthansa pilotunun Marina ile buluştuğu evi.

Marmorata Sokağı 4, 00153 Roma (Ostiense): Luisa’nın Marco’ya yazdığı mektupları gönderdiği Postrestant adresi.

Floransa’daki Adresler

Savonarola Meydanı 12, 50132 Floransa: Carrera ailesinin ana evi; Marco’nun çocukluğunun geçtiği ve daha sonra babasının Urania koleksiyonunu sakladığı evdir.

Frusa Caddesi 14, 50131 Floransa: Luisa Lattes’in Paris’e taşınmadan önce Floransa’da yaşadığı adres.

Folca Portinari Sokağı 44, 50122 Floransa: Marco Carrera’nın Floransa’da Luisa’dan mektup aldığı bir diğer adres.

Dalmazia Meydanı: Carrera ailesinin Irene’nin çocukluğunda yaşadığı, mutfağında Irene’nin kaza geçirdiği eski evleri.

Conti Caddesi: Marco ve Duccio’nun ithal plaklar aldıkları “Plak Dünyası” dükkanının bulunduğu sokak.

Paris’teki Adresler

67 Rue des Archives, 75003 Paris: Luisa Lattes’in 1998 yılında Marco’dan kartpostal beklediği Postrestant adresi.

21 Rue la Perouse, 75016 Paris: Luisa Lattes’in 2000’li yılların başında Marco ile yazıştığı ev adresi.

23 Rue du Docteur-Blanche, 75016 Paris: Luisa Lattes’in 2018 yılında taşındığı ve Marco’ya son mektubunu yazdığı yeni adresi.

Diğer Yerler

Castagneto Carducci, Bolgheri: Marco Carrera’nın yazlık evinin adresi Fornaci Sokak 117/b, Villa Le Sabine Mevkii, 57022 Castagneto Carducci (LI) olarak belirtilmiştir.

Lyon, Fransa: Marco ve Luisa’nın bekaret yemini ettikleri otel; College Hotel, Numara 5, Saint Paul Meydanı.

Lovanio (Leuven), Belçika: Marco ve Luisa’nın gizlice buluştukları yerlerden biridir.

Chapel Hill, ABD: Giacomo Carrera’nın Marco’nun Google Earth üzerinden izlediği evi.

Analizi Yazarken Yararlandığım Kaynaklar

• Il Bo Live – “Il colibrì, intervista a Sandro Veronesi

  ”: Veronesi burada Marco Carrera’nın “havada asılı durma” halini ve romanın acıyla ilişkisini anlatıyor. Ayrıca Caos calmo ile Sinekkuşu arasındaki farkı anlatmasını kendi ağzından okumak için çok iyi bir kaynak.

• Los Angeles Review of Books: Romanın doğrusal olmayan zaman yapısını neden seçtiğine dair çok iyi bir alıntı var. Veronesi, acının yoğunlaştığı düğüm noktalarının lineer anlatıda “neredeyse katlanılmaz” olacağını, zaman sıçramalarının okuru zihinsel olarak hazırladığını söylüyor.

• Amica röportajı: Strega sonrası yapılmış bir söyleşi; aşk, gelecek, pandemi ve romanın yankısı üzerine.

• The Guardian incelemesi: Romanın aile, yas, aşk ve form çeşitliliğini çok iyi özetliyor; ayrıca Marco’nun ilişkiler ağını güçlü biçimde açıyor.

• Los Angeles Review of Books: kronolojinin kırılması, “survivor” kimliği ve Marco’nun değişime direnmesi üzerine daha analitik.

• Litera Edebiyat: “olduğu yerde kalabilmek için saniyede yetmiş kez kanat çırpmak” metaforunu iyi yakalayan kısa ama işlevsel bir tanıtım.

• Kitabın bir de film uyarlaması var.

• Sandro Veronesi’nin 9 kitabında sadece iki kitabı Türkçeye çevrilmiş. diğer Türkçe okuyabileceğimiz kitabının adı ise XY, Banu Pinter çevirisi ile raflarda ve ben henüz okumadım.

Kitabın Analizini Okumak İçin Tıkla

keyifli izlemeler,

ilkgün

EREN CENDEY, İtalyan Lisesi ve İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü mezunu bir çevirmen olarak bu zamana kadar 150’den fazla kitap çevirmiş. Ben onu Susanna Tamaro’nun “Yüreğinin Götürdüğü Yere Git” kitabıyla, sonra da Türkiye’yi kasıp kavuran, çoğumuz için spiritüelliğin başlangıcı sayılan Marlo Morgan’ın “Bir Çift Yürek” adlı kitabının çevirmeni olarak tanıdım. 2000’li yılların başında kızı Ege Soley arkadaşım oldu ve onun da vesilesiyle instagramda takip ettikçe hayran kaldım, bu zarif ve sözünü sakınmadan konuşan hanımefendiye, hayattaki varlığına ve duruşuna…

Bir röportajında kütüphanesi olan bir evde, İngiliz Dili ve Edebiyatı eğitimi almış bir annenin, ağırlıklı olarak İngilizce kitap okuyan bir babanın çocuğu olarak büyüdüğünden bahsediyor Eren hanım. ‘Türkçeye bu kadar hakim ve dili bu kadar zarif kullanan bir çevirmen nasıl olunur, tohumları nasıl atılır?’ın bilgisini buradan alıyoruz sanki.

Cendey, geçtiğimiz günlerde İtalyan Büyükelçisi Giorgio Marrapodi tarafından, İtalyan Yıldızı Liyakat Nişanının Şövalyelik rütbesiyle onurlandırdı. Ve bana göre bu ödül sadece üstün başarısı için verilmedi aynı zamanda bir kez daha çevirinin aslında ne kadar önemli olduğunu gösterdi hepimize.

150 den fazla italyanca yapıtı dilimize kazandıran Eren hanımın diğer çevirdiği yazarlar ise Italo Calvino, Cesare Pavese, Valerio Massimo Manfredi, Tiziano Terzani, Alberto Moravia, Dino Buzzati, Elena Ferrante, Marlo Morgan, Daria Bignardi, Margaret Mazzantini, Umberto Eco ve Giancarlo Calligarich.

Eren hanımı instagramda takip etmek isterseniz bu linke tıklayabilirsiniz

Çizme Dergi röportajı için tıklayabilirsiniz.

Mümkün dergi röportajı için tıklayabilirsiniz.

Deniz Yüce Başarır ve Eren Cendey’in enfes Ben Okurum sohbeti için tıklayabilirsiniz

Pandora’nın merakı programına konuk olduğu kayda ulaşmak için tıklayabilirsin

İçsel Bir Yolculuk Hikayesi ile Başbaşayız

Deniz Kadar Derin, Gökyüzü Kadar Hafif kitabına dönecek olursak bu kitap, yazarın kendi hayatındaki en karanlık dönemi nasıl bir “mucizevi yeniden doğuşa” dönüştürdüğünün samimi ve uygulamalı bir anlatımı bana göre . Hepimizi hayatında Gianluca’nınkine bire bir benzemese de, kriz ve uyanış zamanları var Kitap, kendisinin Tayland’da kaptığı dengue ateşi sonrası yaşadığı fiziksel çöküş ve ardından gelen ağır depresyon ile anksiyete sürecini anlatarak başlıyor. Bedenininin iyileşmesine rağmen zihninin “hastalıklı, yaralı ve iltihaplı” kalmasıyla mücadele ederken Budizm ile tanışıyor. Bangkok’ta çaresiz bir anında, bir Budist rahibin gülümsemesiyle karşılaşması hayatını değiştiriyor ve rahip ona Budizm’in amacının insanı daha “iyi” değil, daha “bilge” yapmak olduğunu öğretiyor.

Budizm ile ilgili kaynaklara baktığımızda genellikle yılların budist uygulayıcılarının yazdıkları üzerinden ulaşıyoruz. Bu kadar taze ve samimi bir anlatıma daha önce denk gelmediğim için özellikle çok etkilendim kitabın içeriğinden. Bununla birlikte kitabın akıcılığı, Gianluca’nın hikaye anlatıcılığı ve kelimeleri ustaca kullanması meltemli bir yaz akşamı etkisi yarattı bende.

Kitap boyunca yazar, ısrarla bize mutluluğun dış dünyada (iş, ilişkiler, başarı) değil de, içimizde bir seçim vesilesiyle mümkün olduğunu vurguluyor. Mutluluğun geçici bir duygu olduğunu, asıl hedeflenmesi gerekenin ise daha kalıcı olan “iç huzur” olduğunu savunuyor ve bir sürü hikayeyi de aslında bu hale bağlıyor.

Gotto, Budizm’in temel öğretisi olan “Sekiz Katlı Asil Yol”u modern bir bakış açısıyla bölümlere ayırmış kitapta. Meditasyon, Doğru Görüş, Doğru Düşünce, Doğru Söz, Doğru Eylem, Doğru Geçim, Doğru Çaba ve Doğru Farkındalık.

Kitabın ana mesajlarından biri de Zihnimizin gökyüzü oluşu, düşüncelerimiz ve acılarımız ise geçip giden bulutlarada benzetilmesi. Bu tanımı ilk Pema Chödrön’dan duyduğumdan beri bana çok temas eder. Bu zihnimiz ile istemsiz düşüncelerimiz arasındaki ilişkiyi açıklayan merkezi bir öğretidir aslında. Gökyüzü hiçbir şeyi tutmadığı için hafiftir; bununla birlikte biz de bulutlar değil, gökyüzü olmayı öğrendiğimizde ıstıraptan özgürleşmiş bir hayat yaşamamız mümkün olur.

Bu metafor, kişinin acı ve zihinsel gürültüye bakış açısını değiştirmeyi amaçlar. Budist metinlere baktığımızda, bu metaforu şu şekilde detaylandırabiliriz:

• Zihin Gökyüzüdür: Gökyüzü sizin gerçek doğanızı temsil eder; uçsuz bucaksız, bilge ve hafiftir. Gökyüzünün “hafif” olmasının nedeni, hiçbir şeyi tutmaması, her şeyin sadece içinden geçip gitmesine izin vermesidir. Gökyüzü bilgedir çünkü içinden geçeni serbest bırakmayı bilir.

• Düşünceler Bulutlardır: İstemsiz düşünceler, sürekli hareket eden, gelen ve giden bulutlar gibidir. Gotto, gökyüzünün ev sahipliği yaptığı bulutlardan ibaret olmadığı gibi, sizin de düşüncelerinizden ibaret olmadığınızı vurgular.

• Güneş Dikkattir: Bu metaforda güneş, dikkatinizi temsil eder. Güneşin ısısının suyu buharlaştırıp bulut oluşturması gibi, dikkatinizi veya konsantrasyonunuzu nereye verdiğiniz de hangi duygu “tohumlarının” büyüyüp baskın ve ağır düşüncelere (bulutlara) dönüşeceğini belirler.

Metaforun Temel Dersleri, Özdeşleşmemek, Serbest Bırakmak ve Huzura Dönüştür.

Özdeşleşmemek istenendir ama insanların yaşadığı temel sorunu, kendilerini gökyüzü olarak görmek yerine bulutlarla (öfke, kaygı, üzüntü vb.) özdeşleştirmeleridir.

Serbest Bırakmak ise gökyüzü hiçbir şeyi tutmadığı için hafif oluşuyla mümkün olur; biz de bulutlar gibi olan düşüncelerimize tutunmak yerine, onların mavi gökyüzünde süzülüp gitmesine izin vermeliyiz.

Gotto, bir Buddha kadar huzurlu olabilmek için “Bulut olma. Gökyüzü ol” tavsiyesini verir: Zihni sakinleştirip “özümüze” döndüğümüzde, düşüncelerin fırtınalı veya karanlık olabileceğini ama gökyüzünün arkada her zaman değişmeden ve uçsuz bucaksız kaldığını anlarız.

Gotto’nun iyileşme sürecindeki son dönüm noktası ise Lanzarote adasında gerçekleşiyor. O gece, “mükemmel bir Budist olma” veya “mutlu olma” çabasını bile bırakarak sadece var olmayı ve hayatı tüm zorluklarıyla kabul etmeyi seçiyor. Bu topyekûn kabul ve arzuyu serbest bırakma hali, depresyonun bir daha geri dönmemek üzere kendisini terk etmesini sağlamıştır.

Özetle Gotto, Budizm’i bir din olarak değil; zihni eğiten, acıyı dönüştüren ve kişiyi dış dünyadan bağımsız bir iç huzura (serenlik) ulaştıran bir “psikolojik yöntem” olarak kullanarak iyileşmiştir

Gianluca Gotto’yu tanıyalım mı?

Gianluca Gotto, modern bir göçebe ve yaşam felsefesi yazarı. 1990 Torino doğumlu olan yazar, 20 yaşında Avustralya ve Kanada’ya taşınarak yaşamını radikal şekilde değiştirmiş. Bugün, özellikle Asya’da seyahat ederek yazılarını yazan bir “dijital göçebe”dir. “Mangia Vivi Viaggia” (Ye Yaşa Gez) adlı popüler blogun ve Instagram hesabının kurucusudur.

İlk kitabı Le coordinate della felicità‘nın ardından, Come una notte a Bali ve Succede sempre qualcosa di meraviglioso gibi çok satan romanlar yazmıştır. “Her gün nasıl mutlu olunur” konulu TEDx konuşması İtalyanca dilinde en çok izlenenlerden biridir.

Yazarın bu kitabı yazarken yararlandığı temel kaynaklar (kitabın sonundaki kaynakçadan derlenmiştir) şunlardır:

• Klasik Metinler: Dhammapada (Budizm’in en eski ve temel öğretilerini içeren metin).

• Thich Nhat Hanh: The Miracle of Mindfulness (Zihin farkındalığı üzerine temel bir eser).

• Shunryu Suzuki: Zen Zihni, Başlangıç Zihni (Zen felsefesine giriş için en iyi kaynaklardan biri).

• Mihaly Csikszentmihalyi: Akış: Mutluluk Bilimi (Kitapta bahsedilen “Flow/Akış” hali için bilimsel bir temel sunar).

• Alan Watts: Buddhismo. Religione senza religione (Budizm’i bir din değil, bir yaşam felsefesi olarak anlamak için önemlidir).

Kitap buluşmasında, yazarın neden Budizm’i bir “din” olarak değil de bir “psikolojik yöntem” veya “yaşam felsefesi” olarak tanımladığını anlatışını konuşalım diyorum, sen. ne diyorsun?

Kopenhag Üçlemesinin detaylı analizini paylaştığım yazıya buradan ulaşabilirsin.

Kopenhag Üçlemesi İnceleme Yazısı

Ege Soley kimdir?

Ege Soley 1983’ te Istanbul’da doğdu. Italyan Lisesi’nin ardından Ingiltere / Canterbury’deki University of Kent’te Avrupa politikası, İtalyanca ve İspanyolca bölümlerinden mezun oldu.
Üniversite eğitiminin ardından Paris’e yerleşti dört yıl boyunca eşzamanlı olarak hem Pascal Mutel’in çiçek butiğinde çalışıp bir yandan da Ecole des Fleuristes de Paris’de çiçekçilik ve botanik eğitimi aldı.
Paris’te dört yıl geçirdikten sonra 2011 yılında Istanbul’a dönüp kendi adını taşıyan çiçek dükkanını açan Soley, 11 yil boyunca hem farklı kurumsal etkinliklerin ve markaların çiçeklerini yapmaya hem de bireysel çiçek aboneliği servislerine devam etti. Diğer yandan 2015 yılında sadece Türk kadınların ürettiği tasarım ve zanaat ürünlerinin satıldığı, yavaş yaşam ve yavaş tasarım anlayışlarını destekleyen Slow Public mağazasını kurdu.
Aynı zamanda 2019 yazında ilk kitabı Sakin yayınlandı. Sonrasinda birer sene arayla Yakın ve Başka isimli kitapları da çok satanlar listesine girdi. Son olarak 2023 yılında dördüncü kitabı Pazartesi Mektupları yayınlandı.
Soley, şimdilerde 2020 yazında kurduğu ve farklı alanlarda faaliyet gösterem kadın platformu Mugamag için çalışmaya devam ediyor.

Kadın edebiyatının bir başka güçlü ismi olan Vigdis Hjort’un son zamanlarda popüler olan Miras kitabında denk geldiyseniz, Tove Ditlevsen’in adını oradan da hatırlıyor olabilirsiniz.

Ditlevsen Spectator tarafından “duymadığınız en büyük Danimarkalı yazar” olarak övülürken, Guardian ise eserlerini “tamamen, acı verici derecede bağımlılık yapıcı” buldu. Bazıları Elena Ferrante’nin çok satan Neapolitan dörtlüsüyle paralellikler kurdu, Penguin’in editörlerinin bu karşılaştırmayı sezmiş olmalarını takip etmek de eğlenceliydi. Her iki seri de, 1950’lerin Napoli’sinde ya da 1930’ların Kopenhag’ında, işçi sınıfı mahallelerinde büyüyen kitap kurdu kızları, birinci elden gerçekçilik ve parlak öznellikle anlatıyor.

Aslında hayatta olduğu zaman da pek çok öyküsü ve şiiri ile Danimarka’nın ünlü isimlerinden biriydi Ditlevsen. Eserlerinden sadece Kopenhag Üçlemesi dilimize çevrildi ve bu seri ile de Ditlevsen’i en en en derin hâliyle tanıma fırsatını yakalamış olduk. Aslında bu bir insanın böbreğine kadar tanıma oldu bizim için. Bu üçlemeye hayat veren Çocukluk, Gençlik ve Bağımlılık kitapları ile bize hayatının üç farklı evresinden hikayeler sundu Ditlevsen. Hayat yolculuğunda yeniden doğmanın ve bile isteye ölmenin mümkünlüğünü oldukça filtresiz, cengaver, gerçek ve samimi bir dille aktardı.

Tove Ditlevsen, öyle gerçek ve yürekli bir bir dil kullanıyor ki üçlemede sadece onun şartlarındaki Danimarka’yı değil, tüm hayatlarda mümkün olan gerçeklere de temas ediyoruz. Kendisi çok öyle hissetmese de yürekli bir halden, ısrarla hayatın getirdiği her türlü sorunla mücadele edebilmesine serinin bütün kitaplarında tanık oluyoruz. Kadın olmak, anne olmak, eş olmak, siyasi atmosferin kaosunda kendine yer bulabilmek, hayat içerisinde var olabilmek ve kendi hayatını yeniden var edebilmek… Tüm o mücadelelerle dolu hikayelerin ardından peki neden hayatına son veriyor.

“Kahvemi içiyorum ve annem ‘amma sessizsin, bir şey mi oldu yoksa?’ diyor. Keskin bir şekilde söylüyor bunu çünkü ancak ruhum tümüyle onun ruhunda barındığında ve içimde gizli bir köşeyi ondan saklamadığım zaman seviyor beni.”

Bu ve buna benzer, kalbe bir ok gibi saplanan öyle çok cümle var ki kitapta. Ve öyle gerçek ve filtresiz ki anlatımı, sanki 3 bölümde aktardığı yaşamını hem yaşayan olarak hem de dışarıdan gözlemleyen olarak aktarmış ve bunu da yağ gibi akan bir dille yapmış. Anlattıkları hayatına dair detaylar hoşunuza gider ya da gitmez o başka konu ama tüm gerçekleri, zerafetle satırlara aktarabilmek gerçekten çok başka meziyet.

Üçlemenin tüm kitaplarını sevdim ama en sevdiğim kitabı Çocukluk oldu, fakat Bağımlılık’ta da bambaşka bir lezzet buldum. Çocuklukta kısa kısa daha çok anıya yer vermişken diğer iki kitapta anıları daha uzun uzun anlattığını görüyoruz. Benim en zorlandığım kısım, intihar edeceğini, hayatın bir çıkmaza ve zorlanmalara gireceğini bilerek okumaktı tüm üçlemeyi. Çünkü tamam, şimdi burada yırtacak dediğim hiç bir yerde yırtmadığını, bir şekilde tüm yaşadıklarının onu intihara getiren öğeler olduğunu bilmek bu kırılgan, hassas kadının zerafetinden yine de hiç bir şey götürmüyor.

“Çocukluk tabut gibi uzun ve dar, kendi kendine içinden çıkman mümkün değil; üstüne koku gibi siner. Her çocukluğun kendine has bir kokusu vardır. (…) Güneş yanığı gibi, çocukluğumun son parçacıkları şimdi üstümden pul pul dökülüyor ve altından ters, imkansız bir yetişkin beliriyor.”

İlk kitap olan Çocukluk ile Tove Ditlevsen‘in hayatına “merhaba” diyoruz bir nevi. 1917 yılında Kopenhag’da dar gelirli bir mahallede dünyaya gelen Ditlevsen, anne ve babasına, aslında daha çok annesine karşı bir direnişle büyümüş. Ve bu direniş vesilesiyle aktarımları kendi çocukluğumuzda temas ettiğimiz yerlere taşıyor bizi ister istemez. Arka planda hep evin kaosundan kurtulmak için elinden geleni ardına koymadığına hatta bunun için mahallede, kimsenin arkadaşlık yapmasına izin vermediği bir arkadaş edinmesine de tanık oluyoruz. Farklı karakterlere sahip olan arkadaşıyla kurduğu iletişim, ona arkadaşlık olarak görünse de aslında olmadığını çok geç anlayacaktı.

“Garip ve son derece hassas mutluluğumuz, sadece yalnız olduğumuzda yeşerirdi ve annem artık yaşamadığı ve onun hikâyesini gerçekten olduğu gibi anlatabilecek kimse kalmadığından benim için büyük bir değer arz eden o mutluluk, bazı ender, tesadüfi anlar dışında bir daha asla tamamıyla geri dönmedi.”

Ditlevsen’i hayat bağlayanın, önünde umut ışıkları açanın kitapları okumaya ve şiir yazmaya olan bağlılığı olduğuna da çok yerde tanık oluyoruz. Bu tutku sayesinde erken yaşta okumayı da söküyor ama okunacaksa da belirli kitapların okunması gerektiğini savunan babası nedeniyle dar bir çerçevede sıkışıp kalıyor. Buna rağmen kahverengi ve üstünde yıldızlı harflerle “Şiir” yazan defterine onlarca şiir yazan bir gün şair olma hayalleri olan bir kıza evrilecekti ve hayatı bu hayalin çevresinde şekillenmeye başlayacaktı.

Mücadelelerle ve Sürekli Bir Çıkış Yolu Arayarak Geçen “Gençlik”

Kopenhag Üçlemesi‘nin ikinci kitabı Gençlik, Tove Ditlevsen‘in “ne olursa olsun devam edeceğim ve bir sonraki şansın kapısını çalacağım” halini detayıyla anlatıyor. Özellikle Gençlik’te ve hatta bu üç aşamanın tümünde, yani tüm hayatında temel olan şey, yazma özellikle de şiir tutkusu: Erken yaşlardan itibaren dil ve ifadeye tutkuyla bağlı olduğunu her detayda aktarıyor bize ve net bir hedefi olduğunu da… “Bir gün içimden akan tüm kelimeleri yazacağım”. Bu hırsı hiç bitmiyor, onay ve tanınma ile de ilgili halleri sadece yazmakla değil, aynı zamanda bir yazar olarak görülmekle de ilgili ve bunu şu satırlarla sık sık ifade ediyor “Bir gün diğer insanlar bunları bir kitapta okuyacak ve bir kızın şair olabileceğine hayret edecekler.”

Üçlemenin ikinci kitabında bir gençlik romanı okumaktan öteye geçip yine çok gerçekçi bir halden geçinme dertlerine, hayallerin peşinden koşma isteğine, ısrarla aşkın ve paranın kapısını çalma çabalarına, şiirle var olma mücadelesine tanık oluyoruz. İstemediği işlerde çalışırken ve kapısı perde ile kapanan bir odaya sıkışmışken beklediği desteği görememesi, bu desteği öyle ya da böyle yaratma çabasına, olmayacak yerlerde bu desteği aramasına neden oluyor. Çalışırken yeni arkadaşlıklar, yeni aşkların peşinden koşuyor ve ne yapıyor ediyor yazılarını yazmaya devam ediyor ve ilk şiir kitabını bir şekilde çıkartıyor. Ditlevsen’in hayatındaki tek istek yazar, şair olmak olunca her zorluk aşılıyor ve Ditlevsen ilk kitabını beş yüz baskıyla binbir uğraşla ve bir sponsor yardımıyla piyasaya çıkarıyor.

“Arka binanın merdivenine çıkıyorum ve doğduğum bu yerden asla kurtulamayacağım diye korkuya kapılıyorum. Birden hiç sevmiyorum burasını, anılarımın her biri bana karanlık ve hazin geliyor. Burada oturduğum sürece, yalnızlığa ve anonimliğe mahkûmum. Dünya beni insandan saymıyor, ne zaman bir köşesinden tutmayı başarsam, hemen elimden kaçıp gidiyor. İnsanlar ölüyor, üstlerine evler yıkılıyor. Durmadan değişiyor dünya, bir tek çocukluğumun dünyası olduğu gibi duruyor.” (Gençlik – s.28)

Ve Her Şeyi Altüst Eden“Bağımlılık”

Serinin son kitabı Bağımlılık, her şeyin hiç olmadığı kadar yolunda olduğu bi zaman diliminde ile başlıyor . Eşi ile mutlu mesut görünen bir hayatın içerisinde, asıl mutsuzluklar ön plana çıkmaya başlıyor yavaş yavaş ve Ditlevsen mutlu olmadığını fark etmeye başlıyor. Editör ve kendisinden yaşça büyük olan eşinin sayesinde girebildiği ortamlarda kurduğu arkadaşlıklar, başka yollara ışık oluyor. Yeni dostlar, yeni ortamlar ve yeni aşklar getiriyor. Ayrılıklar, hamileliği, öncelikleri, hayatını tamamen kalemiyle kazanmaya başlaması, evi, aşkı, bebeği, arkadaşları ve yazıları ile birlikte harika görünen hayatı nasıl oluyor da onu ölüme kadar götürüyor. Bu kısımlardan burada detaylı bahsetmek istemiyorum çünkü “Bağımlılık” okunurken bu detayların ve sürprizlerin etkisi kitabın şahaneliğini daha da büyütüyor.

Üçüncü ve son kitap, muhtemelen üç kitap arasında en yürek burkan ama aynı zamanda en etkileyen ve iz bırakan . Tove’nin evliliklerini, yazar olarak başarısını ve uyuşturucu ve alkole bağımlı olduğu yılları kitabı okuyanların dünyasına bırakıyorum

Tove Ditlevsen ile tanıştığıma bu seriyi okuduğuma mutlu bir yerdeyim ben. Sık sık “Ne kadar yetenekli bir yazarsın sen Tove” derken buldum kendimi. Bu aslında üç farklı ama harika kitabı okumak ne büyük bir zevkti. Bir süreliğine bambaşka bir dünyaya dalmama vesile oldu. Bu vesileyle üçlemeyi Dancadan çeviren Leyla Tamer’i de anmadan geçemeyeceğim. Çok temiz ve başarılı bir işe imza atmış.

Bu kitabı sevdiyseniz,

Önereceğim bir kitap daha var Behlül Dündar’ın şahane çevirisiyle Claire Keegan’ın Emanet Çocuk kitabı.

Zoom Katılım Linki

Kitabı okuduysanız fark etmişsinizdir siz de Joann Hari, kendi dikkatinin giderek dağıldığını fark ettikten yani kitap okuma, uzun sohbet gibi zihinsel yoğunluk gerektiren etkinlikleri yapmakta zorlandığını fark ettikten sonra dikkat krizine dair bir inceleme başlatıyor ve o sayede bu kadar derli toplu bilgilere ulaşıyoruz.

Şöyle bir temel iddiası var Hari’nin: Dikkat sorunları bireysel bir “zayıflık” ya da “yetmezlik” değil aksine, dışsal ve yapısal faktörlerin etkisiyle ortaya çıkan bir “dikkatin çalınması” durumudur diyor. Kitap boyunca aslında hem “neden odaklanamıyoruz?” sorusu hem de “nasıl geri alabiliriz?” sorusu işleniyor. Üstüne bir de, dikkatimizi nasıl geri alabileceğimiz yanlış ve çalışmayan önerilere de değiniliyor.

“Dikkat eksikliği bir kişisel başarısızlık değil, kolektif bir krizdir.”
“Dünyayı değiştirmek için önce dikkatimizi geri almamız gerekir.”
“Zihin, bir bahçe gibidir. Ne ektiğine ve ne kadar dinlendirdiğine dikkat et.”
“Odaklanmak bir seçim değil, bir ortam meselesidir.”
“Derin düşünme bir kas gibidir; kullanılmazsa zayıflar.”

Dikkatimiz Çökmüyor, Çalınıyor!

Uzun zamandır, çoğumuz kendimizi aynı cümleyle suçluyoruz: “Odaklanamıyorum. Sanki bu sadece kişisel bir kusurmuş gibi. İrade eksikliği, disiplin problemi, biraz daha “çabalamamız” gereken bir meseleymiş gibi. Johann Hari, Stolen Focus TED konuşmasında ve kitapta bu hikâyeyi kökten değiştiriyor:
Sorunun dikkatin bozulması değil, sorunun dikkatin çalınması olduğunu tane tane anlatıyor. Ve bunu anlatırken, dikkat dediğimiz şeyin tek boyutlu olmadığını söylüyor.Bu linke tıklayarak ve ayarlardan Türkçe altyazı seçeneğine tıklayarak Türkçe olarak izleyebilirsiniz konuşmayı.

Johann Hari TED Konuşması

Hari’nin en net iddiası: bunun kişisel başarısızlık değil de tasarlanmış bir durum olduğu. Yani Dikkati çalan yapısal güçler olduğunda ve tüm bunların bir tesadüf olmadığında ısrar ediyor.

Sosyal medya, bildirimler, sonsuz kaydırma… Bunlar kesinlikle nötr araçlar değil. Şöyle bir örnek veriyor Hari: Bir Google mühendisi, her yeni gelen e-posta için titreşimli bildirim fikrini öneriyor. Sonuç? Dünya çapında milyarlarca insan için sürekli mikro kesintiler. Çünkü dikkatimiz, bir iş modeline kurban gidince çoook daha fazla paralar kazanıyor bu büyük şirketler. Ve bu büyük kazanımlardan asla geri adım atıp senin için sağlıksız olanı düzeltmek istemiyorlar.

Her şey hızlı olmalı. Ama arzuladığımız derinlik hızla kesinlikle uyumlu değil. Uykusuzluk, bilgi bombardımanı, çevresel kirlilik, beslenme sorunları, özellikle REM uykusunun azalmasının dikkat ve duygu düzenleme üzerindeki etkilerinin artık net olduğunu biliyoruz. Yani bu yaşadığımız sadece zihinsel değil, bedensel de bir kriz.

Dikkat, bu sistemdeki harcanabilir bir kaynak aslında. Ve belki de en çarpıcı bağlantı: “Dikkatimizi geri alamazsak, büyük krizlerle baş edemeyecek.”oluşumuz.

Ve kitabın en çarpıcı kızımları Hari’nin kendi deneyimini anlattığı kısımlar bana göre. 3 ay boyunca internetsiz, akıllı telefonsuz yaşamayı deniyor. Başta zor geliyor.
Sonra bir şeylerin değiştiğini fark ediyor. “Bir sabah kalktım, gökyüzünün rengini fark ettim.” diye anlatıyor bu değişimi.

Ama hemen ekliyor: Sadece bireysel çözüm yeterli değildir. Çünkü mesele irade değil. Mesele ortamın ne kadar destekleyici olduğu. Hari dikkat kapasitesini “Dikkat, temiz hava ve temiz su gibidir. Korunması gereken bir ortak kaynaktır.” diye tanımlıyor. Ve “Dikkatiniz çökmüş değil. Çalındı.” Ve çalınan bir şey… geri alınabilir diye defalarca belirtiyor kitap boyunca.

Deniz Yüce Başarırı ve Murathan Mungan’ın “Ben Okurum” için bir arya gelip bu kitabı konuştukları podcast dinlemediyseniz kalpten tavsiye ederim.

Çalınan Dikkat 'Ben Okurum' podcast

Tarih Obası YouTube kanalı da bu kitaba güzel detayları ön plana çıkararak değinmiş.

Çalınan Dikkat 'Tarih Obası' Youtube

“ÇALINAN DİKKAT” okuyucuları için tamamlayıcı kitaplar

“Deep Work”Cal Newport: Derin odaklanmayı yeniden kazanmak için pratik stratejiler sunduğu kitabı. “Dikkat kası”nı nasıl güçlendireceğini öğretir.

“Indistractable - Pür Dikkat”Nir Eyal: Hari ne kadar Nir Eyal’in kitabına ‘zalim iyimser’ kavramları öneriyor dese de, dikkat dağıtıcıların nöropsikolojik yapısını anlatması ve davranışsal çözümler sunması açısından okumaya değer buluyorum.

“Digital Minimalism” Cal Newport: Teknolojiyi tamamen bırakmadan sadeleştirmenin yollarını anlatıyor.

“How to Do Nothing” Jenny Odell: Üretkenlik baskısına karşı “yavaşlık ve farkındalık” savunusu yapıyor kitapta. Şiirsel ve politik bir dille anlatımı ben sevdim dilerim siz de seversiniz.

“The Shallows: What the Internet Is Doing to Our Brains”Nicholas Carr: İnternet kullanımının beyin nörolojisi üzerindeki etkisini anlatıyor; Hari’nin kitabına bilimsel zemin sağlar.

“Attention Span”Gloria Mark: 20 yıllık araştırmalara dayanan bu kitabında; ortalama dikkat süresinin 75 saniyeye düştüğünü gösteriyor.

16 Aralık’ta klinik psikolog Özge Çivci ile Johann Hari’nin Çalınan Dikkat kitabı üzerine bir araya geliyoruz. Bana kalırsa bu kitap üstüne konuşmayı, tek bir buluşmaya sığdırmak zor; o yüzden bir kaç kez buluşsak mı diye geçiyor içimden, kitabın katmanlarını ve kendi hayatlarımızdaki karşılıklarını ancak yavaş yavaş açarsak konunun hakkını vereceğiz gibi hissediyorum.

16 Aralık akşamı saat 21:00 de Psikolog Özge Çivci ile yapacağımız toplantının bilgileri

Zoom linki

Toplantı Kimliği: 463 991 2689

Parola: notrinos

Bugün, bu kitap sayesinde daha sık duymaya başladığım bir kavramdan bahsetmek istiyorum: “zalim iyimserlik.” Kültür kuramcısı Lauren Berlant bu terimi, “arzuladığımız şeyin bizzat gelişmemizin önünde engel haline gelmesi” olarak tanımlamış. Yani iyi görünen vaade bağlandıkça, aslında daha çok tıkandığımız o durumlar...

“Düşünceni değiştir, her şey düzelir” mi?

San Francisco State University’de yönetim profesörü Ronald Purser, bu kavramı kurumsal dünyadaki “mindfulness” söylemleri üzerinden tartışmaya başlamış: Zihnini düzelt, stresin geçsin… Ne kadar tanıdık, değil mi? Purser’a göre bu söylem, stresin toplumsal/kurumsal sebeplerini görünmez kılıyor; sorunu kişinin kafasına indirgiyor.

Oysa Stanford Business ekolünden Jeffrey Pfeffer, Joel Goh ve Stefanos Zenios’un çalışmalarında stresin başlıca sürücüleri olarak sağlık güvencesizliği, iş güvencesizliği, uzun çalışma saatleri, düşük özerklik/karar katılımı, iş-aile çatışması ve adaletsizlik gibi yapısal etmenler sayılıyor. Bunlar “farklı düşünerek” çözeceğimiz türden konular değil; politika ve işyeri tasarımı gerektiriyor.

Kısacası, “hemen çözülecek” vaadi kulağa iyimser geldiği için çekici; ama zalim de çünkü çözüm, sorunun derinine inmiyor. İnsanlar başarısız olduğunda da suçu acımasızca kendinde arıyor.

Dikkat ekonomisi dediğimiz şey, Bireysel öz-kontrole karşı 1000 teknoloji mühendisine denk geliyor

Hari’nin Çalınan Dikkat kitabında anlattığı gibi bugün dikkatimiz, “ücretsiz” platformların gelir modeliyle doğrudan ilişkili. Tristan Harris ve Center for Humane Technology, bu tasarımların insan dikkatini sistematik biçimde hasat etmek üzerine kurulduğunu; kişisel iradeye sürekli karşı-kuvvet uygulandığını anlatıyor.

Felsefeci James Williams, Stand Out of Our Light’ta bunu özgürlük meselesi olarak çerçeveliyor: Eğer sürekli ikna mimarilerinin içinde yaşıyorsak, “dikkat özgürlüğü” siyasal-etik bir meseleye dönüşür.

Tarihçi-hukukçu Tim Wu ise The Attention Merchants’ta, reklamcılığın yüzyılı aşkın süredir dikkatimizi nasıl metalaştırdığını anlatır. Yani mesele “iradesizliğimiz” değil; arı gibi çalışan dehaların kurduğu bir iş modeli.

Kitaptan aldığım bir örnekte, Johann Hari bir New York Times muhabirinin çok satan bir kitabından bahsetiyor ve yazarın kitapta şöyle dediğini anlatıyor:

“Stres bize dayatılan bir şey değil. Bizim kendi kendimize dayattığımız bir şey. Stres bir duygu. Stres bir dizi düşünce. Stresin eriyip gitmesi için farklı düşünmeyi, uğultu yapan düşüncelerimizi susturmayı öğrenmek yeterli; meditasyon yapmayı öğrenmeniz yeterli; yaşadığınız stresin farkındalığına ulaşamamaktan kaynaklanıyor.”

bu satırları okuduğumda, “olduuuuuu, gözlerim dolduuuuu :)” demekten kendimi alamadım.O kadar çok maruz kalıyoruz ki bu ve benzeri iyimser vaatlerle çınlayan mesajlara. Düşünsenize: Sağlık sigortanız yok, şeker hastasısınız ve insülin almaya paranız yetmiyor; zorba bir patron sizi haftada 60 saat çalışmaya zorluyor; iş arkadaşlarınız birer birer işten çıkarılıyor, sıranın size geleceğini hissediyorsunuz… Bu tür durumlarda yaşanan stres “kendi kendimize dayattığımız bir şey” olamaz — bu apaçık bize dayatılan bir şey.

Zalim iyimserlik nasıl çalışıyor?

• Basitleştirir. Karmaşık, sistem kaynaklı sorunları “3 adımlık çözümler”e indirger.

• Sorumluluğu bireye yıkar. Başarısız olursan “yeterince olumlu düşünemedin” der.

• Duyguları değersizleştirir. “Sadece pozitif kal” baskısı, gerçeği konuşmayı engeller. (Bu noktada “toxic positivity” eleştirileri de bize ışık tutuyor.)

Johann Hari de bu durumu: “Dikkatimizi bizden çalan kuvvetlerle kolektif olarak yüzleşip onları değişime zorlamamız gerekiyor” diyerek açıklıyor. Bu sistemlerin her dayattığını, sorgulamadan kabul etmemeliyiz. Dikkat sorunları hakkında yazılmış kitapların çoğunda sorun bireysel bir arıza gibi sunuluyor ama orada iş başında olan daha derin kuvvetleri herkes anlamalı.

Zalim iyimserliğin bir diğer yönü: Genellikle istisnayı şartları altında ortaya çıkmış bir vaka üzerinden genelleme yapar. İşini yeni kaybetmiş, sevdiği bir yakını ölmüş, önümüzdeki hafta evinden çıkarılma tehlikesiyle yüz yüze olan bir kişi için “bir telefonu kapat, bildirimleri sustur” demek çocuk oyuncağı değildir. Yorgunluktan tükenmiş bir insan için “şu hamburgeri yeme, Facebook’ta geçirdiğin 10 dakikayı fark et” demek gerçek hayat şartlarına göz kapamaktır.

Bütün bunlarla birlikte benim durduğum yerde meditasyon ve bireysel pratiklerin harika yardımcılar olduğunu biliyorum ve deneyimliyorum; ama “zalim iyimserliğe” kapılıp yapısalı görmezsek, insanları başarısızlığa ve suçluluğa iteriz. Sahici iyimserlik, engelleri dürüstçe görüp birlikte kaldırma iradesidir. Peki ne yapacağız? Sahici iyimserlik için iki yönlü çalışan yol haritasını konuşabiliriz ama öncesinde ben size Çalınan Dikkat kitabını okumanızı tavsiye edeceğim.

Bireysel teknoloji hijyeni (olmazsa olmaz gerekli ama yeterli değil): Bildirimleri kapatmak, telefonsuz sabah saatleri, derin çalışma blokları, mindfulness/meditasyon… Hepsi değerli araçlar. Ama bunları yapısal iyileştirmelerle birlikte düşündüğümüzde işe yarar.

Kolektif ve yapısal adımlar düşünmeli ve uygulamalıyız : İşyerinde çalışma saatleri, özerklik ve adaleti ölçen politikalar; sağlık güvencesi ve iş güvencesi. Dijital platformlarda tasarım ve iş modeli değişikliği: manipülatif bildirim döngülerini sınırlayan, “dikkat dostu” varsayılanlar. Okullarda ve kurumlarda dikkat okuryazarlığı: Dikkati sadece “disiplin” değil, ortam tasarımı + alışkanlık bileşimi olarak öğretmek.

Zalim iyimserlik, iyi görünen vaatlerin (pozitif düşün, meditasyon yap, bildirimleri kapat…) yapısal gerçekleri görünmez kılarak bireyi suçladığı bir tuzak haline gelmesi. İyi hissetme araçlarına karşı değiliz; ama kalıcı çözüm için işyeri politikaları, dikkat dostu tasarımlar ve kolektif hareket şart. Sahici iyimserlik, engelleri birlikte kaldırma cesaretidir.

Ve bu yazıyı sana bazı tefekkür soruları bırakarak bitiriyorum. Bir sonraki maile kadar

sevgi ile,

ilkgün

1. “Zalim iyimserlik” kavramını kendi hayatımızda nerelerde görüyoruz? (iş, ilişkiler, kişisel gelişim, ebeveynlik vb.)

2. Sizce farkındalık ve meditasyon hareketi hangi noktada bireysel şifadan kurumsal makyaja dönüşüyor?

3. Johann Hari’nin “dikkatimizin çalındığı” tespiti sizde nasıl bir yankı uyandırıyor — kişisel sorumluluk mu, sistemsel eleştiri mi?

4. Sosyal medya veya teknoloji şirketleri “zalim iyimserliği” nasıl yeniden üretiyor olabilir?

5. Günlük hayatınızda stres veya dikkat dağınıklığına karşı kullandığınız bireysel yöntemler var mı? Hangileri gerçekten işe yarıyor?

6. Sahici iyimserlik sizce neye benzer? Engelleri “birlikte kaldırmak” sizin için ne anlama geliyor?

7. Bu kitabın içeriğini Türkiye’nin veya kendi yaşam koşullarımızın gerçekleriyle nasıl ilişkilendiriyorsunuz?

Ben sevgili Zeynep Erekli sayesinde tanıştım kitapla, ingilizcesini kindle’ıma indirip bir kaç gün içinde elimden bırakmadan okutacak kadar akıcı bir kurgusu vardı.

Yarın akşam 21:00’de Zeynep Erekli ile Miranda July’ın Dört Ayak ÜStünde kitabını konuşacağız.
2 Ekim saat 21:00 de buluşacağımız zoom linki burada 
Zoom ID: 463 991 2689
Şifre: notrinos

Bana göre romanın en belirgin özelliği, tek bir “büyük kırılma” hikayesindense bir çok kırılma anlarına tanık olmamızı sağlaması. Başkarakterin bedensel arzuları, bastırılmış kimlik halleri ve kadınlığın kültürel olarak belirlenmiş sınırları ile karşılaşması, kitabı okuduğum süre boyunca “peki bende neler oluyor?” sorusunu sık sık sormama vesile oldu. ,Miranda July’ın hikayeyi geleneksel anlatı yapılarından uzak tutarak, karakterin zihin akışını, çelişkilerini ve dürtülerini açık bir dille yansıtma şekli de sıra dışı ve büyüleyici geldi bana. July, instagramdan takip ettiğim ve önceki çalışmalarında gördüğümüz üzere baya postmodern, deneysel anlatım tarzına sahip bir yazar, bu kitapta hatta daha da içsel, daha da kırılgan bir şekilde açığa çıkıyor bu tarzı.

Kitap üzerine buluşacağımız Zeynep Erekli’nin, kitabı okumuş, buluşmaya gelen herkesi de sohbete dahil etmek istiyor ve diyor ki: “ buluşmaya gelmeden önce lütfen kitapta altını çizdiğiniz yerlere bir kere daha göz atın ve neden bu kısımların sizi bu kadar etkilediğini düşünmüş olarak gelin" ki karşılıklı sohbet şansımız olsun.”

Canım Zeynep Erekli’yi 2004 yılından beri tanıyorum. O bir golf dergisinden yayın yönetmeniydi, ben de aynı dergiye çeviriler yapıyordum :) Tanıdığımdan beri zihnimi ve kalbimi açan sohbetlerini, yazılarını, paylaşımlarını ilgiyle takip ediyorum. Kendisini daha yakından tanımak isterseniz aşağıya Zeynep’i anlatan bir yazı bıraktım.

Kitabı Zeynep sayesinde okuduktan sonra kim ne diyor kitapla ilgili biraz araştırma yaptım. The Guardian, romanı “radikal bir şefkat ve samimiyet” örneği olarak değerlendirmiş. July’nin karakterinin ahlaki çelişkilerini veya arzularını yargılamadan sunduğunun altını özellikle çizmiş. Yazarın okuma boyunca en büyük armağanı bana göre gerçekliğin ve iç dünyanın belirsiz sınırlarını ustalıkla sorgulayan bir anlatı armağan etmesi.

The Cut, romanı “şehvetli, yaratıcı ve özgürlükçü” olarak nitelendirmiş. July’nin önceki eserlerini de okudum ve ben de diğer herkes gibi bu son kitabının anlatımının ve konusunun daha etkileyici olduğunu ve özellikle kadınların arzularını ve bedenlerini merkeze alma konusundaki cesaretinin dikkat çekici olduğunu düşünüyorum.

Kirkus Reviews ise, romanı Dante’nin “Hayat yolunun ortasında, karanlık bir ormanda buldum kendimi” sözleriyle ilişkilendirerek değerlendirmiş. Orta yaşın içsel kaosunu, yerleşik kimliklerin sarsılışını ve bunun yaratıcı ifadeye dönüşümünü “şaşırtıcı derecede samimi” bir dille ele aldığını da eklemeliyiz.

Hem annesi hem babası da yazar olan Miranda July hakkında konuşmaya zoom buluşmasında devam ederiz fakat eğer kendisi ile ilgili daha fazla bilgiye ulaşmak isterseniz ben substack’ten ve instagramdan takip ediyorum hesaplarını, size de tavsiye ederim. . Bu arada Dört Ayak Üstünde- All Fours, 2024 yılında National Book Award ve Women’s Prize for Fiction adaylıkları aldı. Aynı zamanda Starz kanalı tarafından bir televizyon dizisi olarak uyarlanması planlanıyor. July’nin bu projede yaratıcı danışman olarak yer alacağı da açıkladılar.

Fakat kitap üzerine sohbet edeceğimiz Zeynep Erekli’yi tanımak isterseniz buyurun sizi buraya alalım:

Doğma büyüme Kadıköylü Zeynep Erekli, “ne yaptığı” sorulduğunda hemen bir çırpıda yanıt veremeyenlerden. Ama şurası kesin: Sevdiği, merak ettiği ve izini sürdüğü her şeyi kendine meslek edinebilmiş şanslılardan biri. 2000’lerin başında yayıncılık dünyasına girdi ve uzun süre kültür-sanat ve seyahat dergilerinde editör, yazı işleri müdürü, yayın yönetmeni gibi koltuklarda oturdu. Metin yazarlığı, çevirmenlik, editörlük bir anlamda hayatı oldu. Yazı yazmadığında turizm içeriği üreten çekim ekiplerine rehberlik ediyor, yeri geliyor yapımcı oluyor. İçinde seyahat, arkeoloji, sanat, doğa olan her projede ismine rastlanabilir. Edebiyat, sinema ve tiyatro başta olmak üzere “kurmaca” olan her şeye büyük düşkünlüğü var. Kendini ve hayatı, kurmacalar üzerinden anlamlandırmayı seviyor.

Çocukluğumdan beri kitap okumak, hep hayatımın önceliklerinden biri oldu. Özellikle okuduğum kitaplar hakkında, aklına fikrine hayran olduğum arkadaşlarımla yada o konunun uzmanıyla konuşmaya bayılıyorum. Bu konuşmalar hayatımda daha çok yer kaplasın, bu buluşmalar daha da artsın diye Pandeminin ilk yıllarında organize etmeye başladığım kitap buluşmalarına geri dönüyoruz. Önümüzdeki ayların buluşmalarını aşağıda paylaşıyorum, bakın bakalım çekildiğiniz bir kitap veya konuk var mı?

Önümüzdeki Aylarda Bizi Neler Bekliyor

🍄2 Ekim’de, nispeten yeni ama çıktığı andan itibaren ortalığı sallayan bir kitap buluşması için Zeynep Erekli ile bir araya geliyoruz.Zeynep bana “Hemen elindeki kitabı bırakıp bu kitaba başlıyorsun”dediğinde, kitabın henüz Türkçe baskısı çıkmamıştı . Miranda July’ın All Fours kitabından bahsediyorum.

Zeynep'i tanımak için tıkla

🌻 5 Kasım’da ise Klinik Psikolog Özge Çivci ile Johann Hari’nin Çalınan Dikkat kitabını konuşacağız. Herkesin tüm kitaplarını mutlaka okumalı dediğim bir yazarın satırları arasına, Özge gibi çok güvendiğim bir klinik psikolog ile dalacağımız için çok heyecanlıyım.

Özge'yi tanımak için tıkla

🌼 11 Aralık Perşembe akşamı, Ege Soley ile onun seçtiği ve hayatında güçlü etkisi olan Tove Ditlevsen’in Kopenhag Üçlemesi üzerine konuşacağız. Adını hep duyduğum Tove Ditlevsen’i ilk kez Ege sayesinde okumuş oldum. Danimarkalı, çok genç denebilecek yaşta intihar ederek ölen bu yazarın, büyülü satırlar ile denk gelebildiğim için Ege’ye teşekkür üstüne teşekkür ettim üçlemeyi okurken.

Ege'yi tanımak için tıkla

Ölüm zor bi konu. Kimse ne kendi hayatına, ne yakınınkine uğrasın istemiyor, ama hepimiz son derece ölümlüyken bu ne kadar gerçeklikten uzak bir arzu değil mi? Fakat ısrarla bu arzunun peşinden gidiyoruz, bunu da çok otomatik yapıyoruz. Özellikle kendimizi ölüme karşı korumalarımız belli bir sınırı aşıp takıntı haline geldiğinde , aslında o zamanlarda kendimizi hayata, hayatın gerçeğine karşıda zırhlamış, yaşamdan korumuş oluyoruz. Hayatın kaynakları ile aramıza engeller koyuyoruz. Hayata evet diyemeyen insanlara dönüşüyoruz. Ölümle yüzleşmenin hediyeleri ise saymakla bitmez. Ölüm bize hayatın önemsiz ayrıntılarını bir kenara koyarak hayatımızdaki öncelikleri yeniden düzenlememiz için yakıt sağlıyor. Gerçekten istemediğimiz şeyleri yapma gücümüze sahip çıkabilmemiz için cesaretlendiriyor. Sevdiklerimizle daha derin ilişkiler kurup, hayatın denetlenemez gerçeklerini, değişen mevsimleri, doğanın güzelliğini, yaş almayı daha içtenlikle kabul etmeye davet ediyor.

Bu son aylarda yaşadığımız deneyim, Budist metinlerde geçen anicca (geçicilik) hakkında da çokça düşünmemi sağladı. Kayınvalideme geçişinde eşlik ederken, anicca'yı en temel düzeyde anlamak - Joseph Goldstein'ın dediği gibi, her şeyin sürekli olarak değişmekte olduğunu, hiçbir şeyin bir an öncesiyle aynı kalmadığını - yüksekleri, alçalmaları, hayal kırıklıklarını, aksilikleri ve zaferleri dengede tutmama yardımcı oldu. Ancak daha derine inildiğinde, anicca aynı zamanda dönüşüm ve olasılıklar ile de ilgili. Eğer hiçbir şey kalıcı değilse, tohumlar gölgeli ağaçlara ve bizi besleyen yiyeceklere dönüşecek, soğanlar neşe getiren rengarenk çiçeklere dönüşecek, su buharlaşarak başka bir yerde kurumuş toprağa yağmur olarak düşecek, kış yerini bahara ve yeni yaşamın patlamasına bırakacak. Thich Nhat Hahn, geçicilikten şikayet etmek yerine, "Sıcak ve uzun ömürlü geçicilik hoş geldin" dememiz gerektiğini söylemiş. Geçiciliği bu bakış açısıyla, bir mucize olarak gördüğümüzde, acımız ve üzüntümüz de geçer. Kayınvalidem öldüğü gün geride kalanlar için bambaşka ilişki dinamikleri başladı, ilişkilerimiz ve kendimiz dönüşüm geçirdik ve bu acı deneyim her birimizi hem yumuşattı hem de güçlendirdi. Bu zorlu dönemde ortaya çıkan olasılıklar için minnettarım.

Daha önce hem doğum hem de ölüm doulalığı eğitimi almış olmanın verdiği bir güven hali vardı süreç boyunca üstümde. Fakat ölümle durabilmektense, daha önce defalarca ölüme yüzünü dönmüş ben bu çok yakınıma gelmiş ölümle burun buruna yine de zorlandım. Bu kitaptan aldığım cesaret ile başka bir halden bakıyorum ölüme, daha önceki hallerim için kendimi yargılamamayı seçiyorum. Şu anki gibi ölümü bol bol konuştuğum ve ölüm ile bu kadar rahat olduğum bir yerde değildim o yaşımda. Gerçekten Yalom’un dediği gibi ben de ölümden çaktırmadan ama kendi tarzımda titreyerek korkuyordum o zamanlarda. Şimdi ise her şey daha net, daha destekli ve daha doğal geliyor. Ölümden korkan ortak insanlık hissiyatımızın daha farkında…

İnsanoğlu, tarih boyunca ölüm olgusuyla yüzleşmekten kaçamamışken ben kim oluyordum ki ölümüne kaçıyordum ölümden. Ölüm, yaşamın kaçınılmaz sonu olduğu kadar, aynı zamanda psikolojik ve felsefi anlamda derin bir soruşturmanın da merkezinde değil mi? Irvin D. Yalom’un Güneşe Bakmak: Ölümle Yüzleşmek adlı bu kitabı, bu sorunsalı hem klinik psikoloji hem de varoluşçu felsefe bağlamında ele alarak insanların ölüm korkusuna karşı tutumunu dönüştürme potansiyelini en güzel inceleyen eserlerden biri. Bu kitap, yalnızca ölüm korkusuyla baş etmenin yollarını değil, aynı zamanda bu korkunun bizi daha anlamlı, otantik ve dolu bir yaşam sürmeye nasıl yönlendirebileceğini de gösteriyor aslında.

Kitap, ölüm korkusunun insanın varoluşsal temel bir sorunu olduğunu anlatarak başlıyor. Bu korku doğrudan ifade edilmese bile, anksiyete, panik atak, anlam arayışı ve depresyon gibi birçok psikolojik sorunun altında yatan görünmez bir dinamik olduğunu verdiği bir çok vaka analizinde ve anlatımında da görüyoruz kitap boyunca. Hatta hepimizin ölümden korktuğunu tekrar tekrar okuyoruz kitapta ve buna, her seferinde bu gerçeğe temas etmek okurken çok iyi hissettiriyor. “Yaşasın bir tek ben değilim ölümle derdi olan” bile dedirtiyor. Yalom da, karşısına gelen danışanları üzerinden bize çok kıymetli bir mesaj veriyor bize: ölüm korkusu hepimizde var ve onu bastırmak yerine, yüzleşerek dönüştürebiliriz.

Her anı ölümün tamamen farkında olarak yaşamak kolay da mümkün de değil. Bu güneşe dosdoğru bakmaya benzer diyor Yalom, çok fazla dayanamayız. “Güneşe doğrudan bakmak zordur ama onu tamamen görmezden gelmek de mümkün değildir.” derken, ölümle yüzleşmeyi bu metaforla açıklıyor. İnsan, ölüm farkındalığını taşıyarak yaşamak zorundadır. Ancak bu farkındalık bir felç haline değil, bir yaşam rehberine dönüşebilir. Mesela ölüm geldiğinde aslında yanında hayatı da getirir anlatımı kalbime o nedenle çok derin bir yerden temas etti. Yanında köşesinde hep hayat da var ölümün. Bir eşik , yolda yukarı götüren bir basamak gibi hediyesiyle geliyor, görebilene. Aslında Yalom’un temel tezi : Ölümle yüzleşen kişi, yaşamını daha otantik bir şekilde yaşama kapasitesine ulaşır. Ölüm korkusu bastırıldığında değil, kabul edildiğinde iyileşme başlar.

Geçen aylarda yazdığım bir başka Irvin Yalom Kitabının linkini de bırakıyorum buraya :

'Schopenhauer Tedavisi' Detaylı Analizi

'Schopenhauer Tedavisi'ne Ek öneriler

Senin ölüm ile ilişkin nasıl, hikayelerin neler? duymayı çok isterim.

Sevgi ile,

İlkgün

Kendini gençleşmiş, enerjik ve dünyayı ele geçirmeye hazır hissederek uyandığını hayal et. Kaos yok, sadece güne sakin bir başlangıç. Çünkü güne nasıl başladığın diğer her şeyi etkileyebilir. Bu, seni odaklanmış, sakin ve hedeflerine stres olmadan ulaşmaya hazır tutan bir alışkanlık geliştirmekle ilgili aslında.

Ben ritmimi yarın bir kere daha başlayacak SOMATİK EGZERSİZ SERİSİ ile buldum ve bulduktan sonra benim için çok şey değişti. Sabahları bu pratik akışımın temeli haline geldi. Öyleyse, sadece nasıl uyandığını değil, nasıl yaşadığını da değiştirecek bir akış yaratalım. Sabah rutinini ve hayatını değiştirmeye hazır mısın?

11 Günlük Somatik Egzersiz Serisi

11 gün boyunca:

• Güveni bedenleyeceğiz

• Öz-sevgiye temas edeceğiz

• Hareketin neşesini keşfedeceğiz

• Bolluğu, dinlenmeyi, gücü içselleştireceğiz

• Ve en önemlisi: Bedenimizde kendimizi güvende hissedeceğiz.

Bu alan, sana günlük olarak uygulayabileceğin somatik araçlar, hareket pratikleri ve duygusal kaynaklar sunacak.

Ayrıca tüm atölye videolarına 3 gün boyunca erişim hakkın olacak. Dilersen sabah benimle zoom’da, dilersen de gün içinde başka 1 saat ya da akşamları kayıttan uygulamayı yapabileceksin.

Sabah Rutinlerinin Sırrı:

Sabahlar boş bir sayfa gibidir ve günün dikkat dağıtıcı unsurları kontrolü ele geçirmeden önce geri kalan saatlerin tonu belirlemene olanak tanır. Doğru tasarlanmış bir sabah ritüeli şunları yapabilir:

• Zihni temizleyerek odaklanmayı geliştirir.

• Eylemleri hedeflerle ilişkilendirerek üretkenliği artırırsın.

• Kaos yerine sessizlikle başlayarak gerilimi azaltırsın.

Başarı, ilk anlarının sorumluluğunu almakla başlar.

Başarılı Bir Sabah Rutini İçin Olmazsa Olmazları: Niyet ederek uyanmak ve Yavaşlamaktır. Aceleye getirilmiş sabahlar, parçalanmış günlerle sonuçlanır.

Hafta sonları da dahil olmak üzere alarmınızı her gün aynı saate kurarak başlayabilirsin. Erteleme düğmesine basmaktan kaçınmanı tavsiye ederim; bu, bedenin doğal ritmini kesintiye uğratır.

Küçük Değişimler Hareketi teşvik ederek gelir mesela alarmını odanın karşısına yerleştirebilirsin. Uyanır uyanmaz hemen sıvı alabilirsin, bedenin gece boyunca su kaybeder, bu nedenle rehidrasyon şarttır. İstersen keyifli bir destek için limon ekleyebilirsin.

Bedenini hareket ettirmeye ne dersin? Yoğun bir egzersiz yapmana gerek yok; sadece hareket edebilmek, 5 eş dakika boyunca esneyebilmek, yada kaslarınızı da hareket ettirmek için tempolu bir yürüyüşe çıkmak ya da hafif bir yoga yapmak.

Farkındalığa öncelik vermek de bu akışın önemli bir parçasıdır. zihnini sakinleştirerek güne doğru başlamanı sağlar. Meditasyon yapmak veya nefes çalışmak için 3-5 dakikanızı ayırabilirsin.

Ayrıca her gün için iyi fikirlerini veya hedeflerini içeren bir günlük tutabilirsin. Sağlıklı Bir Kahvaltıyla Beslenmeyi unutmamak önemli, Bedenin düzgün performans gösterebilmesi için yakıta ihtiyacı vardır. Yumurta, yoğurt veya protein ve lif açısından zengin gıdaları tercih edebilirsin.

Kaçınılması Gereken EEEEENNNN Yaygın Hatalar:

1. Uyanır uyanmaz hemen telefona sarılmak. Güne sosyal medya veya e-postalarla başlamak sizi reaktif bir zihniyete sokar. Bunun yerine, gününün ilk 30-60 dakikasını kendine ayırabilirsin.

2. Plana bağlı kalmamak

3. Sabahları bir strateji olmadan boş boş , hatta kafası karışık dolanmak kolaydır. Başka bir şeye başlamadan önce, o gün için en önemli üç önceliğinizi yazabilirsin.

4. Rutinine Aşırı Yüklenmek. Rutinler aşırı zorlayıcı olmamalıdır. Sadece iki veya üç davranışla başlayın ve oradan geliştirebilirsin

Tüm bu bahsettiklerimi ve çooook daha fazlasını içeren 11 haftalık Somatik Egzersiz Yolculuğuna davetlisin.

KATILIMCILAR NELER DEDİ?

“İnsan kendi kendinin elinden tutabilirmiş, bunu bilmek çok güven verici.” Nurdan Kan Özuslu

“Yemek yeme ile ilgili hunharca saldırılarım bitti . Kendimi tok hissediyorum . Eskiden yürüyüşten sonra bacaklarım ağrıdı diye sorun ederdim . Şimdi olabilir , alışıyoruz deyip devam ediyorum . Canlılık hissediyorum.” Özlem Sönmez

“Sevgili İlkgün, 14 gün boyunca her sabah bize böyle bir alan açtığın için sana canı gönülden teşekkür ediyorum. Benim için daha önce deneyimlemediğim, bilmediğim bağlantılar kurabildiğim çok özel bir yolculuk oldu. Atölyenin bitiminden bir hafta sonra bu formu doldururken, yaptığımız pratiklerden ne kadar çoğunu günlük hayatıma taşıdığımı gördüm ve bu bağın daha da güçlenmesini istediğimi farkettim.Bu yolculuk için minnettarım. 🙏🙏🙏🙏”

“Beynimde kimyasal bir reaksiyon olmus gibi hissediyorum. Kendi içsel gücümü hissettim, kendi kendime şefkat, bedenimin ihtiyaçlarını dinlemek, hayaletle akışa gelmek ve neşelenmek, nefesle duygu durumumu değiştirebilmek…”

Bugün, sanki hiç değinmiyormuşçasına hem bilimsel hem de fazlasıyla insani bir konudan söz etmek istiyorum: stres.

Ancak bu konuyu biraz farklı bir yerden ele almak niyetindeyim. Amerikalı nörobilimci Robert Sapolsky’nin çarpıcı bir başlığı olan ve Türkçeye hala neden çevrilmediğini anlayamadığım kitabı, bu farkı anlamak için harika bir giriş noktası olacak bize :

“Zebralar Neden Ülser Olmaz?”

Başlık, merak uyandırıcı olduğu kadar önemli bir sorunun da ipucunu da veriyor ama gelin önce zebralar ve insanlar arasındaki temel farkı bir konuşalım, değil mi? bizler stresin bedelini mide kanamaları, yüksek tansiyon, anksiyete, kalp hastalıkları ve depresyonla öderken, zebralar neden böyle ödemeler yapmıyor müdiriyete?

Sapolsky, hayvanların stres sistemlerinin “kısa süreli, fiziksel tehditlere” adapte olduğunu söylüyor. Ve şöyle açıklıyor eğer bir zebra, bir aslan tarafından kovalanırsa sinir sistemi alarma geçer, yani:

• Nabzı artar,

• Sindirimi durur,

• Adrenalini yükselir,

• Bedeni kaçış başlatır.

ve bu sürecin başlamasından birkaç dakika sonra ya kurtulmuştur ya da ölmüştür. Yani kovalamayla başlayan ve onu hayatta tutmaya çalışan yakıt olan stres, yükselir ve sonra da tükenir. Baya kısa, net ve tamamlanan bir döngüdür bu, sizin de gördüğünüz üzere.

Bizde ise öyle mi?

Her şeyden önce bizi arkamızdan kovalayan aşlanlar ya ta timsahlarımız yok yani stres sistemimiz gerçek bir tehlike yerine, bitmeyen e-postalara, kira borçlarına, yarınki iş görüşmesine ve hatta iki hafta sonra alacağımız kredi kararına bile aynı şekilde yanıt veriyor.

Evet hatırlatırım aslında aslan yok. Ama beyin sanki her şey ölüm kalım meselesiymiş gibi davranmaya devam ediyor. Ve en kötüsüde, eğer fark edip tavrımızı değiştirmezsek bu bir girdap gibi bir halden hiç bitmez bir döngüye giriyor. İşte bu fark, akut stresten kronik strese geçiştir ya da geçmeyiştir.

Ve bizi hasta eden de işte bu kronik strestir.

Kitaba geri dönecek olursak Sapolsky, kronik stresin etkilerini onlarca bilimsel araştırmayla açıklıyor kitapta. Sizinle de kitaptan birkaç çarpıcı örnek paylaşmak istiyorum:

• Ülserde : Uzun süreli stres mide asidini artırır, mideyi koruyan mukozayı inceltir. Kalp Hastalıklarında: Sürekli adrenalin ve kortizol salınımı, damarları yıpratır, kalp ritmini bozar. Bağışıklık Sistemi Zayıflığında: Sürekli tetikte olan bir beden, enfeksiyonlara açık hale gelir. Hafıza Kaybında: Yüksek stres, hipokampüsün küçülmesine neden olur. Üreme Sorunlarında: Beyin stres altındayken üremeye değil, hayatta kalmaya odaklanır. Hormon dengesi bozulur.Kısacası, beynimizin bizi hayatta tutmak için devreye soktuğu sistem, uzun vadede bizi içten içe tüketir.

Sapolsky yalnızca biyolojiyle sınırlı kalmıyor kitapta. Bana kalsa kitap üstüne onlarca mail yazıp paylaşabilirim ama en önemli katkılarından birini anlatarak devam edeceğim, toplumsal eşitsizliklerin stres üzerindeki etkisini şahane ifade ediyor kitap.

Yıllar boyunca Afrika’da babun kolonilerini gözlemlemiş Sapolsky.Ve ilginç bir şey fark etmiş: Kolonideki alt statüdeki bireyler, daha fazla kortizol salgılıyor, daha az bağışıklık hücresi üretiyor, daha kısa yaşıyor. Yani stresin kaynağı sadece fiziksel tehdit değil…

Sosyal tehditler de stresin kaynağı, örneğin: Kontrol kaybı, öngörülemezlik, adaletsizlik, dışlanma, statü düşüklüğü de sinir sistemini tehdit altında hissettiriyor Modern toplumda da durum aynı: Sosyal eşitsizlikler arttıkça, stres düzeyi sadece bireysel değil, toplumsal olarak da yükseliyor.

Ayrıca Sapolsky, insan beyninin “abartılı düşünce yetisinin” bir yan etkisi olduğunu söylüyor. Yani biz yalnızca olan bitenle değil, olabileceklerle de meşgulüz. Gelecek kaygısı, başarısızlık korkusu, kayıp senaryoları… Beyin, bu soyut düşünceleri gerçekmiş gibi algılıyor. Bu yüzden hiçbir şey olmamış olsa da… Beden “savaş ya da kaç” tepkisine geçiyor. Yani zebralar sadece yaşarken, biz hem yaşar hem düşünürüz. Ve bazen, o düşünceler bizi hasta eder.

Peki Çözüm Nerede?

Kitabın en değerli bölümlerinden biri, çözüm önerilerinde. Sapolsky sihirli reçeteler sunmuyor ama şu dört temel başlığa dikkat çeker:

A. Sosyal Destek

İnsan, sosyal bir varlıktır. Yalnızlık, sinir sistemini tehdit olarak algılar. Bağ kurmak, dinlenmek, dokunmak stres hormonlarını düşürür. Kesin bilgidir yayalım.

B. Kontrol Alanı Oluşturmak

Hayatın her alanı kontrol edilemez. Ama küçük de olsa seçim hakkı olan yerlerde, stres seviyesi düşer. “Ben bunu seçtim” duygusu, beynin tehdit algısını azaltır.

C. Ritüeller ve Rutinler

Beyin belirsizlikten korkar. Rutinler, sabah kahvesi, yürüyüş saati, haftalık sohbetler gibi... Sinir sistemine “her şey yolunda” mesajı verir.

D. Anlam Kurmak

Acı kaçınılmazdır, ama anlamsız acı yıpratır. Kişisel travmaları bir anlatıya dönüştürmek, yazmak, paylaşmak… Acıyı taşıyabilir hale getirir.

Zebralar, stres sistemini olması gerektiği gibi kullanır. Ama biz insanlar, zihinsel evrimimizin yan etkisiyle, bazen kendi kendimizi yıpratırız.

Sapolsky’nin cevabı basit ama güçlüdür:

“Savaş ya da kaç sistemi, doğru yerde ve doğru sürede çalışmalı. Aksi halde, kendi bedenimize karşı savaş açmış oluruz.” Bu yüzden belki de her sabah kendimize şu soruyu sormalıyız: “Şu an gerçekten bir tehlike mi var, yoksa zihnim mi bir şey uyduruyor?”

Ve eğer gerçek bir tehlike yoksa… Nefes alabiliriz.Bedenimize dönebiliriz. Ve belki, bir zebradan öğrenecek çok şeyimiz olduğunu fark edebiliriz.

Benimle bu kitaba olan heyecanımı paylaştığınız için teşekkür ederim,

ilkgün

Aramızda çok uç boyutlarda olmasa da dikkat eksikliği yaşamayan var mı? İlla ADHD tanısı almış olmamız gerekmiyor, bu bilgi bombardımanı yapan dünyada dikkat eksikliği spektrumunun bir yerinde olabiliriz.

Dikkat eksikliği ve odaklanma problemleri ciddi oranda artmış olması artık dünya genelinde göz ardı edilemeyen bir gerçek haline geldi. Yalnızca çocuklarda değil, yetişkinlerde de dikkat eksikliği teşhisi son yıllarda hızla yükseliyor. Araştırmalar da bu artışı doğruluyor; zihinler yorgun, konsantrasyon süremiz kısalmış, zihinsel gürültü hiç olmadığı kadar yüksek.

Örneğin, 2023 yılında yapılan kapsamlı bir meta-analiz, dünya genelinde çocuk ve ergenlerde Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) prevalansının %8 olduğunu ortaya koydu. Bu oran, erkek çocuklarda %10, kız çocuklarda ise %5 olarak belirlendi . Yetişkinlerde de benzer bir eğilim gözlemleniyor. 2023 yılında CDC tarafından yayımlanan bir rapora göre, Amerika Birleşik Devletleri’nde 15,5 milyon yetişkinin (%6) DEHB teşhisi aldığı belirtildi. Bu bireylerin yaklaşık yarısı, teşhisi yetişkinlik döneminde aldı . Bunun yanına tanı almayanları ve spektrumun tanı alacak kadar yoğun tarafında olmayanları eklersek buradan Mars’a liste yaparız.

Peki, ne yapacağız?

Cevap: Kitap okumak.

Çoğumuz kitapları ve okumayı seviyoruz ama bir kitabı bitirmeye dair dikkati ortaya koyamıyoruz. Fakat kitap okumanın sağlıklı bir yaşamın parçası olduğunu hatırlatırım. Ray Bradbury “Kitaplar, bir tür zihinsel jimnastiktir. Okumayı bırakırsan, zihnin zayıflar.”diyor.

Edebi değeri yüksek Rus klasiklerinden başlamamız gerekmiyor. Yeter ki seni içine çekecek bir hikâye yada konu bul. Zihni, Sistemi regüle eden, sinir sistemini yatıştıran en etkili yöntemlerden biri kitap okumaktır. Çocuklara yatmadan önce kitap okumamızın nedeni de onların sinir sistemini rahatlatmasından, melatonin salgılarını artırmasına katkı sağlamasından kaynaklanıyor. Aynı şey biz yetişkinler için de geçerli.

Peki, okumakta zorlanıyorsak ne yapacağız?

Zamanlayıcı kullanacağız.

Eğer dikkatin sık sık dağılıyorsa, önce kendine hatırlat: “Ben şu anda kitap okumak istiyorum?” İçgüdülerin sana yön verecektir.

Ben böyle anlarda telefonumdan bir zamanlayıcı kuruyorum. Genellikle 20 dakika. Kural basit: Zamanlayıcı çalana dek kitapla kal. Ne olursa olsun. Bu sınır, seni gergin tutar—ama bu sağlıklı bir gerginliktir. Çünkü kontrollü stres, odaklanmayı destekler.

20 dakika dolunca ise seçme hakkı senin: “Yeter bu kadar” diyebilir ya da “Biraz daha okumak istiyorum” diyerek bir 20 dakika daha kurabilirsin. Bunu günde üç kez yaparsan, hiç farkına varmadan günde 1 saat kitap okumuş olursun.

Sonuç mu?

Zihinsel berraklık. Daha güçlü odaklanma. Ve hayatın içinde daha uyanık, daha canlı bir sen.

Haruki Murakami bir kitabında “Okuduğum her kitap, yalnızca bilgimi değil, sabrımı ve dikkate olan saygımı da derinleştirdi.” diye bahşediyor. Çok katılıyorum kendisine ben de bir zamanlar dikkatimi fena halde çaldırıp kitaplara sırtımı çevirdiğim aylar yaşamıştım. Sonra dikkatimi geri alma çabamda en çok kitaplar bana yardımcı olmuştu

Konsantrasyonunu geri al. Dikkatini kaptırdıysan, onu geri çağırmanın tam zamanı.

Sevgiyle,

İlkgün

Gerçek değişim karmaşık ya da uzun çalışmalarla değil, tam tersi basitlikle ve gerçeğe temas ederek gelir. Hatta sabahları sadece 5 dakikalık bilinçli bir eylem bile zihni sıfırlayabilir, üretkenliği artırabilir ve kalıcı bir disiplin oluşturabilir.

Beynimizi daha fazla neşe, motivasyon ve başarıya hazırlamak için nörobilim destekli sabah rutinlerime bayılıyorum.

Son bir haftadır kocaman ve şahane bir grupla bu çalışmaları yapıyoruz sen de böyle bir çalışmanın parçası olmak istersen linki inceleyebilirsin.

7 Gün Boyunca Somatik Egzersizler

Sabah rutinlerinin ne kadar etkili olabileceğini anlatan nörobilim destekli bir araştırmaya denk geldim. Diyor ki, sabah rutinleri çok önemlidir. Zihnini daha fazla neşeli olmaya, motive olmaya ve başarılı olmaya hazırlar ve aynı zamanda rahat ve huzurlu uyumanı destekleyerek hayatını değiştirir

Zihni yeniden programlamak için en iyi zaman nöroplastisitenin ya da beynin yeniden yapılandırma yeteneğinin yüksek olduğu zamandır, yani sabahları , ilk uyandığınızda ne yaptığımız çok önemli. Sabahları kendim için bir tür tasarlanmış akışı çok önemsiyorum. Son bir haftadır bunu büyük bir grupla yapmak şahane, grup açmadığımda da kendim için yapıyorum çünkü bu beyni kendine, sevgiye ve güvene yönlendirmeye yardımcı oluyor ve kendine inanmak sahip olabileceğiniz en güçlü şey hayatta.

Bu rutinin bir parçası olarak, yapacağımız ilk şey hareket etmek. Tabii ki beynimiz gece boyunca yıkandığı tüm atıklardan arındırmamız gerekiyor. Sabah hareketi aynı zamanda dopamini artırmaya da yardımcı oluyor, bu da günün geri kalanında daha mutlu ve üretken olmamızı sağlıyor.

İkinci adım topraklanmak ve sezgilerimize bağlanmak ki gerçekten bu hayatımı değiştirdi. Topraklama, başarıya ulaşmak için konfor alanımızın dışına çıkarken sinir sistemimize güvende olduğumuz sinyalini vermek için çok önemlidir, çünkü beynimiz güvende hissetmezse bizi hayattan geri çekecektir.

Ve sezgilerimize bağlanmak için şunu soruyorum: Bugün neyi bilmem gerekiyor ve en yüksek benliğimle daha uyumlu olmak için hangi adımları atmam gerekiyor? Ayrıca ben çoğu sabah kendime , hayatıma daha fazla neşe getirmek için bugün ne yapabilirim? diye sorarım. Kendi arkanı kollamak ve kendinin yanında olmak sadece daha mutlu etmekle kalmaz, aynı zamanda başarı için önemli ipuçları olan özgüven ve öz sevgiyi artırmaya da yardımcı olur.

Üçüncü adım ise beynimizi istediğimiz gibi görünmeye ve davranmaya hazırlamaktır. Bu şekilde hayatımızın yaratıcısı oluruz. Bunu basitçe niyetler belirleyerek yapıyorum, beden bana ikinci adımda ne yapmam gerektiğini söylediyse, gün boyunca bu şekilde hareket edeceğime dair bir niyet belirliyorum.

Bir önemli ayrıntıdan bahsetmeden geçemeyeceğim. Sosyal medyayı kontrol etmenin bu rutinin bir parçası olmadığına dikkatinizi çekerim. Eğer uyanır uyanmaz ilk işiniz sosyal medyayı kontrol etmekse , güne başkasının kurallarına göre yaşayarak başladığınızı hatırlatırım. O nedenle kalkın ve kendi kurallarınızı oluşturun.

Ayrıca hayatınıza 10 haftalık sabah ve akşam rutini ekleyen Varoluş Süreci grubu da yakında başlıyor. Aynı zamanda inançlarımızla çalışan The Work çalışması ve somatik egzersizler ile bedeni güvende olduğunu hissettirecek bir akış ile.

12. Tur Varoluş Süreci Detaylar

Mesele hiç bir zaman daha fazlasını yapmak değildir, önemli olanı yapmaktır.

Sabahlar Önemlidir : Beynimiz en çok uyandıktan sonraki ilk birkaç dakika içinde etkilenebilir. Hipnopompik durum olarak bilinen bu durum, bilinçaltımızın uyaranlara karşı hala oldukça açık olduğu zamandır. Bu önemli dakikaları geçirme şeklimiz, günün geri kalanındaki zihinsel ve duygusal tonu belirler.

Sabahın erken saatlerinde kahve içmek veya olumsuz bir mesaj okumak gibi küçük bir hayal kırıklığının ruh halimizi saatlerce nasıl mahvedebileceğini hiç fark ettiniz mi? Bunun nedeni, beynimizin uyanık olduğumuz ilk birkaç anı alıp günün geri kalanı için bir referans noktası olarak kullanmasıdır.

Sabaha stres, dikkat dağınıklığı veya tembellikle başlayınca, zihin bu enerjiyi günün geri kalanına taşır. Ancak kasıtlı olarak basit, güçlendirici bir rutin tasarlandığında, kendini netlik, motivasyon ve güven için hazırlar.

İşte bu nedenle bu 5 dakikalık sabah rutinleri çok güçlüdür, her gün yapılan ilk şeyin beyni odaklanma, esneklik ve başarı için hazırlamasını sağlar.

Her Şeyi Değiştiren 5 Dakikalık Örnek Sabah Rutini

Bu rutin basit, etkili ve tekrarlanabilir olacak şekilde tasarlanmıştır. Her biri yaklaşık bir dakika süren beş temel unsurdan oluşur. Amaç zihni ve bedeni harekete geçirmek, net bir niyet belirlemek ve gereksiz stres veya dikkat dağıtıcı unsurları ortadan kaldırmaktır.

1. Dakika : Su içip ve Nefes Almak

Bedenin solunum ve terleme yoluyla gece boyunca önemli miktarda su kaybeder. Dehidrasyon sersemliğe, beyin sisine ve yorgunluğa yol açabilir. Uyandığımızda yapmanız gereken ilk şey tam bir bardak su içmektir.Suyunuzu içerken üç yavaş ve derin nefes alın. Bu, beyninizin oksijenlenmesine, sinir sisteminizin uyanmasına ve gün için sakin, niyetli bir ton oluşturmanıza yardımcı olur.

2. Dakika: Hareket ve Esneme

Sabahları tam bir egzersiz yapmaya gerek yok, ancak bedene uyanma zamanının geldiğini bildirmek için hafif bir hareket şart. 30 saniyelik bir esneme hareketinin ardından 30 saniyelik hafif bir hareket deneyebilirsin; bu hareket zıplama, odanın etrafında kısa bir yürüyüş veya birkaç yoga pozu olabilir. Amaç dolaşımı artırmak ve sabah tutukluğunu gidermek.

3. Dakika: Gün İçin Niyetini Belirle

İnsanların kendilerini motivasyonsuz hissetmelerinin en büyük nedenlerinden biri, gün için net bir amaçlarının olmamasıdır. Telefonunu kontrol etmeden veya işe dalmadan önce, net bir niyet belirlemek için bir dakikanı ayır.

Kendine sor:

Bugün başarmam gereken en önemli şey nedir?

Nasıl hissetmek istiyorum?

Bugün bana en iyi hangi zihniyet hizmet edecek?

Cevaplarını bir günlüğe yazabilirsin veya yüksek sesle söyleyebilirsin. Bu süreç beynin gerçekten önemli olan şeylere odaklanmasına, dikkat dağıtıcı unsurları ve gereksiz stresi filtrelemesine yardımcı olur.

4. Dakika: Minnettarlık Pratiği Yapmak

Minnettarlık, beyninizi pozitiflik ve dayanıklılık için yeniden yapılandırmanın en etkili yollarından biridir. Minnettar olduğunuz üç şeyi düşünmek için bir dakikanızı ayırın. Bunların büyük şeyler olması gerekmez; sadece basit, anlamlı anlar ya da hayatınızdaki insanlar olabilir. Bakış açınızdaki bu değişim ruh halinizi hemen yükseltir ve güne iyimserlikle yaklaşmanıza yardımcı olur.

5. Dakika: Başarıyı Görselleştirmek

Zihin güçlüdür ve görselleştirme, güven ve odaklanma yaratmak için en iyi araçlardan biridir. Gözlerini kapat ve bir dakikanı ayırarak gününü başarılı bir şekilde geçirdiğini hayal et. Kendini zorluklarla kolaylıkla başa çıkarken, üretken kalırken ve günü başarılı hissederek bitirirken gör. Bu teknik bilinçaltını başarıya hazırlar ve şüphe veya endişeyi ortadan kaldırmaya yardımcı olur.

Bu Rutin Neden İşe Yarıyor (Motivasyonsuz Hissettiğinizde Bile)

Bu rutinin gücü basitliğinde ve tutarlılığında yatıyor. Motivasyon gerektirmez - sadece beş dakika sürer. Zamanla bu alışkanlık beynini her sabah otomatik olarak odaklanmış ve üretken bir duruma geçecek şekilde yeniden düzenler. Çoğu insan iyi alışkanlıklar edinmekte başarısız olur çünkü onları aşırı karmaşıklaştırırlar. Çok fazla şeyi, çok hızlı değiştirmeye çalışırlar.

Ancak bu mikro rutin sürdürülebilir olacak şekilde tasarlanmıştır; her programa uyar ve uygulanması kolaydır. Kendini yorgun veya motivasyonsuz hissettiğin günlerde bile beş dakika idare edilebilir. Ve rutini tamamladığında, zaten hareket halinde olursun, bu da gününün geri kalanına ivme ile geçmeni kolaylaştırır.

Herkesin yaşam tarzı farklıdır, bu nedenle bu rutini senin için en uygun olana göre değiştirmekten çekinme. Temel ilkeler (hidrasyon, hareket, zihinsel berraklık, minnettarlık ve görselleştirme) aynı kalmalıdır, ancak bunları uygulama şeklin değişebilir.

Örneğin:

Güne niyet, netlik ve odaklanma ile başladığımızda, gün boyunca verdiğiniz diğer tüm kararları etkiler. Haftalar ve aylar boyunca, bu küçük alışkanlık şunlara yol açar: Daha iyi odaklanma ve üretkenlik

- Daha düşük stres ve kaygı seviyeleri

- Daha güçlü disiplin ve özdenetim

- Daha olumlu ve dirençli bir zihniyet

7 Gün Boyunca Denemeye ne dersin?

Bu rutinin gücünü deneyimlemenin en iyi yolu kendin için denemektir. Bu basit 5 dakikalık alışkanlığı sadece yedi gün uygula ve ruh halindeki, zihniyetindeki ve üretkenliğindeki değişiklikleri gözlemle. Unutma, dönüşüm köklü bir değişim gerektirmez; tutarlılık gerektirir. En küçük alışkanlıklar, günlük olarak yapıldığında en büyük sonuçları yaratır.

Yarın sabah, telefonuna uzanmadan veya güne başlamadan önce, zihnini sıfırlamak, yeniden odaklanmak ve kontrol altına almak için sadece beş dakikanızı ayırabilir misin?.

Ne kadar büyük bir fark yarattığına şaşıracaksın.

Sevgi ile,

ilkgün