Ga Shin-Miyama, 8 giờ tối, ngoài trời đang -1 độ, trong phòng chờ, có một chàng thanh niên Việt Nam, co ro bên chiếc lò sưởi, gương mặt thấm mệt, tay cầm miếng cơm nắm cá hồi đã nguội từ lâu. Còn 1 tiếng nữa thôi là chuyến tàu Shinkansen cuối ngày tới Osaka sẽ cập bến, và hành trình của anh sẽ lại tiếp tục.

Anh đã dành cả ngày hôm nay ở công viên lớn nhất núi Phú Sĩ, và việc đầu tiên ngày mai là anh sẽ nếm thử món bò wagyu trứ danh ở thành phố anh sắp tới. Trong lòng anh có chút hồi hộp, đây là thành phố thứ ba anh đặt chân đến ở xứ Phù Tang, chỉ sau vỏn vẹn 4 ngày kể từ lúc anh hạ cánh nơi xứ sở này.

Bởi vì anh đang trên hành trình xuyên dọc Nhật Bản, một hành trình khám phá miền đất mới, nhưng đã rất đỗi thân quen trong tuổi thơ của anh. Và có chăng, đó cũng là hành trình anh đang đi tìm chính mình là ai trong những năm tháng của tuổi 20.

2020, khi thế vận hội Tokyo khai mạc, mình đã plan cho chuyến đi tới Nhật Bản lần đầu tiên trong cuộc đời, sau gần chục năm mơ ước. “5cm/s”, “Your Name”, “Clannad” đã vẽ trong tâm trí mình về một hình tượng nước Nhật thật đẹp, với cánh hoa anh đào rơi, với khoảng trời xanh và đồng cỏ xanh ngát chân đồi, và những cánh đồng phủ trắng tuyết rơi.

Khi COVID xảy ra, cái kế hoạch ấy cũng dần đi vào quên lãng.

Cho đến một ngày, 5 năm sau, trong một buổi tối muộn, màn hình vẫn đang ngổn ngang những bảng tính Excel, mình đã book tấm vé đi Nhật một mình.

Không người đi cùng, không chút vốn từ tiếng Nhật, hay kinh nghiệm xin visa Nhật Bản, mình chỉ nghĩ rằng - “Nếu không phải bây giờ, thì sẽ là bao giờ?”. Thế là sau khi lên vội một lịch trình 2 tuần, reserve trong chóng vánh khách sạn, chuyến bay để kịp nộp lại phía đại sứ quán, 2 tháng sau - mình cầm trên tay chiếc visitor visa Nhật lần đầu tiên trong đời. Đó là lúc mình biết hành trình phiêu lưu này đã chính thức được bắt đầu.

Trong 12 ngày mình ở Nhật, mình đã đi 5 thành phố lớn: Tokyo, Yokohama, Osaka, Kyoto và Sapporo (và thị trấn suối nước nóng Jozankei cách đó vài giờ đi xe). Cũng được trải nghiệm đủ các cung bậc, từ ngắm lá vàng mùa thu rơi trên nhũng cánh cổng Tori tại Fushimi Inari Shrine Kyoto, tới tắm onsen trong cảnh tuyết rơi phủ trắng xóa ở Jozankei. Mỗi trải nghiệm đem lại cho mình những cảm xúc khác nhau, nhưng nhìn lại, thứ mình khám phá nhiều nhất lại là chính con người mình.

Trước khi qua Nhật, mình đã nghĩ rằng mình sẽ thích Tokyo hơn cả: nước Nhật trong mắt mình với văn hóa anime, những tòa nhà chọc trời, và hệ thống MRT đã đi vào huyền thoại. Sau khi hạ cánh ở sân bay Narita, mình đã dành tổng cộng 2 ngày ở Tokyo (và một ngày cuối trước khi về), đã đi những địa điểm dân tình nói là must-see ở đây. Mình nhận ra mình thích Tokyo, nhưng có lẽ không nhiều như những gì trong tưởng tượng. Thành phố này thật đẹp, những chỉ thế thôi thì vẫn chưa đủ.

Hóa ra khi đi một mình, mình nhận ra có những thứ mình yêu ở nước Nhật vô cùng, mà lại chẳng liên quan gì tới hình tượng trong đầu từ trước đó. Vì khi không có ai đi cùng, mình thích đi đâu thì đi, và cứ thế bị cuốn đi bởi những thứ tưởng như random - mà lại đồng điệu với mình.

Trong số đó là hành trình khám phá Sento ở Kyoto - văn hóa hàng trăm năm tuổi đời hằn sâu trong đời sống người dân Nhật ở Kyoto; trải nghiệm lần đầu đi mua máy ảnh ở Nhật và 4 tiếng buổi chiều ở Minato Mirai chạy theo bóng mặt trời lặn; trải nghiệm lần đầu ở Ryokan tại Nhật và được role-play cuộc sống giống như một salaryman; lần đầu thấy tuyết rơi (và tắm onsen) ở Hokkaido - kí ức để đời ở thủ phủ tuyết Sapporo; và hành trình tìm ra nơi mình yêu hơn cả thảy - Yokohama, thành phố cảng của tương lai.

Lãi lớn nhất sau chuyến đi là mình đã tìm thấy được một phần nước Nhật của riêng mình.

Mục lục

1. Sento - trải nghiệm gây nghiện hơn cả Onsen

2. Lần đầu mua máy ảnh tại Nhật & hoàng hôn tại Minato Mirai

3. Trải nghiệm ở Ryokan (Phần tiếp)

4. Sapporo ngập trong tuyết (Phần tiếp)

5. Yokohama - thành phố tôi yêu (Phần tiếp)

Bonus Tips + kinh nghiệm plan du lịch ở Nhật 1 mình (Phần tiếp)

Sento - trải nghiệm gây nghiện hơn cả Onsen

Nếu không nhờ chủ trọ AirBNB ở Kyoto, thì có lẽ mình cũng không biết Sento là gì.

Khi tới Kyoto, mình quyết định ở trong nhà trọ truyền thống kiểu Nhật (tưởng tượng những gì bạn thấy trong văn hóa Nhật truyền thống: nhà trải thảm tatami, tường giấy, ngủ đệm futon - phần 3 mình sẽ phân tích chi tiết hơn việc ở nhà kiểu ryokan). Một phần là để tiết kiệm tiền (rẻ hơn ở khách sạn), một phần là diện tích rộng hơn phòng khách sạn truyền thống. Điểm trừ duy nhất là nhà tắm và toilet sẽ là share chung giống như khi ở hostel vậy.

Trong hôm đầu tiên mình tới đây, mình ở share nhà cùng với 5 khách trọ khác. Khi mình phát hiện cuốn sổ guide về sento, phát cùng với chiếc vé tắm free (nếu bạn ở các nhà khách cổ ở Kyoto) - mình đã quyết định phiêu lưu một lần cho biết mùi sao. Sau khi hỏi chủ nhà, mình được cấp 1 bộ đồ nghề đi tắm chuyên dụng: 1. giỏ với xà bông, sữa tắm, dầu gội; 2. khăn tắm nhỏ để đội đầu; 3. dép tông Nhật; 4. xe đạp (nếu bạn lười đi bộ) và một tấm bản đồ map của các sento trong khu vực. Và thế là mình lên đường.

Nếu chỉ nói Sento là nhà tắm công cộng thông thường cũng không sai, nhưng trong văn hóa và lịch sử của người Nhật thì Sento còn có ý nghĩa nhiều hơn thế. Tra nhanh trên google thì:

Sento (銭湯) là kiểu nhà tắm công cộng trả phí tại Nhật Bản. Khác với onsen (sử dụng nước suối khoáng nóng tự nhiên), nước trong sento thường là nước máy đun nóng. Đây là không gian sinh hoạt cộng đồng truyền thống giúp người dân thư giãn, giao lưu và gắn kết xóm giềng.

Nhấn mạnh vào khúc “không gian sinh hoạt cộng đồng truyền thống giúp người dân thư giãn, giao lưu và gắn kết xóm giềng.” - đây là một nét văn hóa sống của cộng đồng người Nhật. Nếu onsen là dành cho các dịp du lịch, nghỉ dưỡng đặc biệt - thì Sento là thói quen như thường ngày cho dân Nhật, giống như đi làm về là đi tắm vậy.

Và không phải cái sento nào cũng giống nhau.

Khi mới đọc map về sento mình shock khi phát hiện ra: có sento theme vườn thú (40 loại vẹt cảnh cho bạn vừa khỏa thân vừa ngắm), sento theme núi Phú Sĩ (nguyên quả tranh sơn trong phòng tắm), sento chữa bệnh (có bể chích điện - mình đã thử, không vui như bạn nghĩ), sento 100 năm tuổi từ thời Edo, và vân vân mây mây các loại. Mình quyết định đi cái sento cuối cùng, vì nó gần nhất nơi mình ở, tầm 30’ đi bộ. Tới nơi, mình được bà cụ lễ tân ở cửa mỉm cười đón vào khu tắm nam, và có một giỏ để đồ riêng với chiếc ổ khóa chắc cũng cổ ngang cỡ cái nhà tắm này.

Có vài cái shock.

Cái shock văn hóa đầu tiên là vào tắm thì mọi người đều trần truồng như nhau, không ai mặc đồ bơi - từ già trẻ lớn bé. Mà có vẻ chả ai ngại gì cả, vì đối với họ đó đã bình thường như cuộc sống. Cứ sau 6h chiều là hai bố con dắt nhau đi Sento, hòa mình vào tắm với họ là hòa mình vào cùng nhịp sống thường ngày của người dân Kyoto như thế.

Cái shock thứ hai, trong này cái gì cũng có - từ bể sục jacuzzi, tới tắm lá, tới xông hơi, tới bồn lạnh. Có lẽ người Nhật là đỉnh cao trong việc hưởng thụ việc tắm táp - và Sento là minh chứng cho độ xịn sò ấy.

Cái shock thứ ba, là có những người tắm lâu được tới cả tiếng - người đỏ như con tôm luộc mà trông có vẻ vẫn rất enjoy. Mãi về sau này mình được một người bạn đã ở Nhật lâu năm chỉ thì mới biết tới kinh nghiệm tắm để đạt trạng thái “phê” nhất (người Nhật gọi là “ton-ton-ton”). Biết rồi thì mới thấy sao người ta tận hưởng tới vậy.

Ba bước khi bạn vào tắm Sento: 1. tắm tráng bằng nước sạch - gội đầu, tắm rửa xà phòng cho thật sạch sẽ; 2. xuống bể và để khăn nhỏ lên đầu (lau mồ hôi và lau chỗ ngồi nếu bạn vào bể xông hơi); 3. tắm xong ra ngoài và sấy khô người.

Tuy nhiên nếu bạn đang muốn experience-maxxing (tắm đúng kiểu giống mấy anh Nhật mình kể trên), thì trình tự sẽ là: tắm tráng, tắm bể nóng 40 độ 5’, vào xông hơi 10’, và ra ngoài sang bể lạnh ngay lập tức, sau đó ra ngoài phòng tắm ngồi ghế nhựa.

Lúc này mạch máu của bạn đúng nghĩa hoạt động overtime, giãn nở vì nhiệt hơn lốp Michelin xe tải đường dài. Máu sẽ dồn lên đầu - và thậm chí bạn ngồi xuống là sẽ không đứng lên nổi, vì lúc này cơ thể đã vào trạng thái “phê” - đầu không nghĩ được gì cả, và toàn thân thả lỏng, thư giãn cực độ. Khi ổn định tinh thần thì vào tiếp cho hiệp 2, và cứ lặp lại thế đến khi bạn cảm thấy đủ rồi thì thôi.

Bước ra ngoài, lau khô người, bạn order 1 ly sữa đậu (hoặc yakult) đá lạnh 150 yên, là cả cơ thể lẫn tâm trí đều sảng khoái cực độ.

Điều mình thích nhất ở Sento, đó là khi vào bồn tắm thì ai cũng có trải nghiệm như nhau. Mình đã từng đi hai ba nơi khác nhau - nơi mới, nơi cũ, gặp cả Yakuza (xăm gần kín lưng), và bản thân mình cũng có hình xăm - nhưng chưa một lần gặp ánh mắt kì thị gì. Tất cả đều bình đẳng, cùng trần chuồng, ngồi trong bể nóng tận hưởng cảm giác tắm táp.

Tới Sento, mình gặp những người từ các tầng lớp khác nhau, dân lao động, trí thức, người già, người trẻ - mỗi gương mặt, nước da, bàn tay thô ráp là một câu chuyện. Nhưng một khi đã vào bể sento, ai cũng giữ phép lịch sự và tôn trọng người tắm chung, không lớn tiếng, không té nước, và dọn gọn gàng sạch sẽ sau khi xong.

Quan sát những người ở đây cũng giống như mình được coi một góc trần trụi nhất về cuộc sống sinh hoạt hàng ngày của người dân cố đô, và tuyệt vời hơn là cảm giác mình cũng đang được chấp nhận vào trong nhịp sống ấy. Một phần của Kyoto đã ở lại với mình qua những trải nghiệm ấy nhiều hơn những gì những khu du lịch có thể đem lại.

Lần đầu mua máy ảnh tại Nhật & hoàng hôn tại Minato Mirai

Niềm đam mê với máy ảnh của mình kéo dài suốt từ thời đại học, hồi còn làm truyền thông cho câu lạc bộ, hay edit clip, sửa ảnh, nhưng chưa bao giờ có cơ hội sở hữu máy ảnh cơ cho bản thân.

Sau một vài tháng tìm hiểu loại phù hợp với nhu cầu cá nhân, mình đã quyết định mua model Lumix S9 - một con máy fullframe gọn nhẹ để đi du lịch. Nếu quyết định giống mình mua máy ở Nhật, bạn sẽ có 2 lợi thế: 1. giá rẻ hơn kha khá các nước trong khu vực nếu là brand nội địa Nhật như Lumix, 2. hoàn thuế trên tổng giá trị hóa đơn; nên việc chọn mua máy ở Tokyo với mình là một quyết định khá dễ dàng.

Chọn giữa các brand lớn thì ở Nhật có : BIC Camera, Yodobashi, và một vài cái retailer nhỏ lẻ khác - giá sẽ rẻ hơn, tuy nhiên bù lại bạn phải biết tiếng Nhật + một số nơi sẽ không có store offline, mà chỉ có thể đặt online với địa chỉ ở Nhật.

Mình thì chọn Yodobashi do họ có stock đúng combo máy + lenses mà mình tìm kiếm, và có cái store offline bự tổ chảng trong department store ở Shinjuku, nên là mình mua ở đây. Bạn nhân viên tư vấn cũng không quá rành tiếng Anh, nhưng sau khoảng 30’ với Google Translate thì mình cũng ra về với máy, và phụ kiện ưng ý.

Mình vốn là một con người thích style street-photography, và đôi chân của mình thì không ngại đi khám phá những ngóc ngách mới. Điều thú vị của việc đi một mình là mình có thể ghé vào bất cứ chỗ nào mà mình thấy thú vị mà chẳng cần lịch trình gì cả. Quyết định mua chiếc máy ảnh lại thêm phần đúng đắn cho cái style du lịch kiểu bụi ấy.

Khi đưa vào những khung hình, mình nhìn thấy thực tại trong những lăng kính mới, tìm thấy những khác biệt trong những gì tưởng như bình thường. Qua những con phố, ngõ nhỏ, mỗi bước đi càng dẫn mình đi xa hơn, và trước khi mình biết tới - mình đã đi lạc tới quận Minato Mirai (thành phố của tương lai - mình sẽ viết nhiều hơn trong chương 5).

Điều ấy đã dẫn đến một trong những buổi chiều đáng nhớ nhất của mình tại thành phố cảng Yokohama, nơi mình yêu thích nhất ở Nhật Bản.

Từ một làng chài nhỏ thời Edo, Yokohama bứt phá vào giữa thế kỷ 19 sau khi mở cửa cảng năm 1859 theo Hiệp ước Hữu nghị và Thương mại. Nơi đây nhanh chóng trở thành cửa ngõ giao thương quốc tế đầu tiên của Nhật Bản với phương Tây, chịu nhiều tàn phá bởi động đất Kanto năm 1923 và Thế chiến II, trước khi vươn lên thành siêu đô thị lớn thứ hai Nhật Bản…

Minato Mirai 21 (nghĩa là "Bến cảng của tương lai thế kỷ 21") là khu đô thị hiện đại ven biển tại Yokohama, Nhật Bản. Nơi đây vốn là các xưởng đóng tàu của hãng Mitsubishi, ga tàu hàng và bến cảng. Khu đô thị cảng Minato Mirai 21 tại Yokohama nổi tiếng với cảnh đêm lung linh bên bờ biển, tòa tháp chọc trời Yokohama Landmark Tower cao 296 mét, công viên giải trí Cosmo World với vòng đu quay khổng lồ có đồng hồ, và khu Nhà kho gạch đỏ hoài cổ mang đậm dấu ấn kiến trúc lịch sử…

Bước qua những khu khách du lịch thường hay lưu tới, xa khỏi sự sầm uất hội chợ tại tòa nhà “gạch đỏ”, bảo tàng mỳ tôm “Cup Noodles Museum”… mình tìm thấy một khoảng lặng - không gian nhỏ bên cạnh cảng tàu của thành phố, nơi những người dân Yokohama vẫn tụ tập câu cá thường ngày.

Trước một Yokohama vốn là biểu tượng của công nghệ hiện đại, với những tòa nhà chọc trời, chiếc đu quay khổng lồ chật kín du khách, mình đã thấy một góc thật khác của thành phố này.

Như ngưng đọng trong một chiếc lọ thời gian, cảnh những chiếc xe đạp đi ra vào, tiếng cười nói chào hỏi của những người ngư dân, tiếng rít của chiếc cần đang được căng dây trước khi thả câu… Mỗi người họ đều hướng về phía biển khơi, như trông ngóng một điều gì đó ở rất xa, vượt trên cả những ánh đèn nhấp nháy trên những công xưởng xa xa, những làn khói nhả chậm của một guồng quay công nghiệp không nghỉ.

Một khoảng lặng của quá khứ giữa lòng thành phố tương lai.

Một Yokohama thật chậm, thật bình yên trước nhịp đập hối hả. Đằng xa là ánh trăng vàng đang soi chiếu, báo hiệu chạng vạng đang dần buông, kết thúc một ngày dài cho cả kẻ ở lẫn người lữ khách đến từ phương xa.

Khoảnh khắc đáng nhớ nhất hôm ấy là khi mình mải mê tìm kiếm một chiều hoàng hôn hoàn hảo. Hàng tiếng đồng hồ, với những ngón tay vẫn còn phần nhiều vụng về sau nhiều năm không cầm máy ảnh, mình vẫn chưa có dược tấm hình ưng ý: tấm thì phơi sáng quá nhiều, tấm thì góc không đủ rộng,… Giống như dòng nước xuôi tới biển lớn theo tự nhiên, tâm trí mình rơi vào trạng thái “flow” mà chính mình cũng chẳng thể kiểm soát được.

Cứ như thế, con số đếm trên chiếc máy ảnh mới vài ngày tuổi càng tăng dần, từ vài chục tới vài trăm… Và từ lúc nào không biết, khi mình đang mải mê tìm với những khung hình, góc chụp mới, hàng giờ đã trôi qua, mặt trời dần lặn, bóng tối bao trùm tất cả.

Rồi trong một phút chốc, không báo trước, nhẹ nhàng và tự nhiên tựa hơi thở - bức ảnh này đến, khép lại chương hoàng hôn đẹp nhất trong cả chuyến đi của mình.

Thanks bạn đã đọc tới đây, nếu thấy hay thì hãy like + comment để mình có động lực viết phần tiếp nhé. Cheers!

15.08.2026

Nguyen (Daniel)

Cuộc đời không biết đã xô đẩy thế nào để cuối cùng mình đi tha hương bán nước kiếm lời. Làm ngành này gần 3 năm, mà cứ mỗi lần mẹ hỏi, mình cũng chỉ biết nói là “con đi làm Sales”.

Thế nên tuần này mình tự nghĩ ra 1 thử thách cho bản thân, tóm tắt cái mình làm trong 1 bài đọc dưới 10’, để mẹ mình nếu đọc thì cũng biết con mình đang làm cái gì,

Cá nhân thấy mình vẫn cần học khá nhiều, nhưng mình cũng may mắn là được làm trong 1 công ty đủ lớn để có thể play những cái chiến lược này kia ở Việt Nam, và cũng đủ global để có một vài cái framework nọ chai từ vùng gửi xuống để nghịch.

Có một số thứ là bài học từ những sai lầm, mà mình nghĩ rằng giá trị nhiều hơn - vì khi sản phẩm thành công thì là do marketing còn thất bại thì chắc chắn là do định giá sai (j/k). Mình không tự nhận là cái gì mình nghĩ cũng đúng, nên rất open nếu các bạn muốn discuss/challenge ở dưới comment.

So, let’s get to it.

Quản lý doanh thu thường thức

Sau giá vàng và dầu mỏ thì giá hàng tiêu dùng luôn là chủ đề rất hot.

Thường khi nghĩ tới làm chiến lược giá, mọi người hay nghĩ tới việc xác định sản phẩm nào tăng giá, chương trình khuyến mại chạy bao nhiêu.

Nhưng có bao giờ bạn đi ra ngoài và để ý rằng:

Tại sao ngoài siêu thị, lon Coca 320ml có giá 10k còn chai Pepsi 390ml thì chỉ 8k?

Tại sao thùng bia ngoài tạp hóa thùng 24 lon, mà trong siêu thị bán pack 6 lon - và khi mua 4 pack 6 lon thì lại đắt hơn mua 1 thùng 24 dù cùng thể tích?

Tại sao một lon bia Tiger bán ở tiệm tạp hóa rẻ hơn trong siêu thị và rẻ hơn ra ngoài quán nhậu, dù về bản chất vẫn cùng là 1 lon bia, 1 brand đó?

Quẩy bia nơi tôi sống

Trước lúc vào ngành, mình không thật sự để ý tới mấy cái trên, mà tới lúc để ý rồi thì thấy nó nhan nhản như không khí quanh ta. Ngành hàng nào trên kệ cũng vậy - từ bỉm sữa, snack, bim bim cho tới máy cái thanh kẹo bé tí.

Các công ty FMCG sau cả trăm năm vận hành thì họ nhận ra một chân lý muốn kiếm nhiều tiền thì phải có nhiều doanh thu hơn - và cứ tăng giá, hay chạy khuyến mại liên tục thì cũng không có hiệu quả mãi được.

Và thế là khái niệm về quản lý doanh thu - Revenue Management (Rev man) ra đời.

Có công ty thì cho nó vào Finance - vì nó liên quan đến tiền và P&L. Theo cách công ty mình vận hành thì nó được sếp vào Sales, cụ thể hơn là Sales Strategy - và mình thấy cách này make sense hơn.

Người ta nói làm Rev man là “Show me the money”.

Vì mindset chính ở đây là làm sao kiếm thêm nhiều tiền, chứ không phải chăm chăm đi control budget của anh em.

Dù có một vài cái sẽ chung đụng với Finance, như việc quản lý quỹ khuyến mãi - cái nào chạy tè le là phải chặn liền. Kiếm nhiều tiền hơn cũng là biết cách “say no” với việc tiêu những thứ không cần thiết - để còn có tiền đầu tư cái khác.

Túm váy lại, nhìn high-level thì quản lý doanh thu có 5 mảng chính: Brand Portfolio Pricing (BPP), Pack Price Architecture (PPA), Mix Management, Promotion Management, Customer Discount & Trade Terms Management (CD&TT). Và đi cùng với mỗi cái là list dài các framework, các công cụ phân tích và các bài playbook để chơi khác nhau.

Nghe fancy vậy, nhưng về bản chất chỉ để tác động lên 3 yếu tố cấu thành của doanh thu:

Revenue = Price (giá) x Volume (sản lượng) x Mix

Tăng một hoặc hai hoặc cả ba nhiều hơn giảm thì doanh thu sẽ tăng.

Khổ là, không phải lúc nào 3 yếu tố này cũng tỉ lệ thuận với nhau.

Mix là hỗn hợp (không phải kem trộn)

Có hai loại mì gói, một vị tôm cay bán 100k/thùng, một vị tôm hùm bán 200k/thùng - tháng đó bán nhiều vị tôm hùm hơn nên doanh thu tăng.

Và sâu hơn một level, kênh siêu thị bán thùng mì tôm cay mắc hơn 50k so với tạp hóa, thế là bán nhiều ở kênh siêu thị thì doanh thu tăng nhiều hơn.

Và triết lí này áp dụng ở cả level brand, các danh mục sản phẩm (nếu công ty đa ngành hàng), và các loại pack format khác nhau (thùng 4 gói, 24 gói, ly mì ăn liền, etc.)

Đó là tăng doanh thu từ việc tăng Mix.

Cái này thực ra là mục tiêu lí tưởng nhất mà các công ty đều hướng tới, vì cùng một khách hàng đó kiếm được nhiều tiền hơn, mà không phải giảm sản lượng từ tăng giá (kinh tế vi mô 101).

Đây là game của PPA và Mix: việc tung ra các sản phẩm xịn người dùng sẵn sàng trả giá cao hơn, tung ra các gói cỡ vừa để khuyến khích tăng tần suất mua, chuyển từ lon 330 sang lon 320 và gọi đó là lon sleek premium giá không đổi (yes, I’m referring to that brand).

(https://www.pricebeam.com/ppa-price-pack-architecture-study)

Thực tế thì công ty mình làm trong ngành bán nước nên chơi chiến lược này khá nhiều, nhất là trong những kênh cạnh tranh cao như siêu thị (Modern Trade). Từ hồi sang Tây đi làm thì mình còn shock nữa khi portfolio SKU lên tới gần 150 loại với các mức giá khác nhau (mà vẫn thua các bạn làm ngành beauty vì có 1000+ SKUs).

Có những loại pack chỉ bán trong những kênh nhất định, và chỉ tập trung vào những segment cụ thể - chai nhôm aluminum cho nhóm super premium, thùng 15 chai cho các brand economy để đánh vào khúc giá mềm - cái này không chỉ là marketing cho brand mà đằng sau đó là những quyết định chiến lược liên quan tới doanh thu.

Và mỏ neo định hình tất cả đến từ mũi nhọn - brand đó đang định vị ở đâu.

Định giá cho Brand - tưởng dễ mà khó

Quay lại mệnh đề từ đầu bài, tại sao cùng một loại nước cola nhưng brand Big Cola của AJE lại rẻ hơn Coca Cola đáng kể?

Tạm đặt các yếu tố về lịch sử và giá trị thương hiệu sang một bên, giá của một brand được định hình khi brand đó được xác định để phục vụ ai. Với Big Cola - đó là tập khách hàng dưới mức thu nhập trung bình. Và bởi vậy nên họ giữ định vị giá (Price index) dưới 25% so với các đối thủ MNC cùng thời - điều đã định hình mức giá cho tất cả các dòng sản phẩm dưới brand “Big Cola” (Marketing Lessons for Coke from Peru’s Big Cola | INSEAD Knowledge).

BIG COLA - AJE Group

Giờ cho bài toán khó hơn, một sản phẩm mới (NPD) nằm trong blue ocean, chưa có đối thủ trực tiếp - thì định giá kiểu gì? Lúc này lại quay về với khái niệm cơ bản của mọi sản phẩm: chuỗi giá trị của sản phẩm ấy hiện đang như thế nào.

Tính từ phía công ty, đó là các chi phí trực tiếp trên đầu sản phẩm: phí sản xuất (COGS), vận chuyển (Freight), chi phí bán hàng & phân phối (Variable Selling Expenses, Discount/Payment-2-Customer…) và những phí khác (Licenses fees, etc.).

Tính từ phía khách hàng (các chuỗi siêu thị, tạp hóa), đó là biên lợi nhuận (profit margin) của họ như thế nào. Chủ tiệm tạp hóa có thể happy chỉ với 10k tiền lời bán một thùng bia vì họ tính số lượng, nhưng với những mặt hàng khó bán hơn như NPD - con số đó có thể lên tới 20-30% giá trị hàng nhập.

Các chuỗi siêu thị cũng có những yêu cầu khác nhau về margin, vì đối với họ có những ngành hàng giúp họ kéo khách về - bán lỗ chút cũng không sao, vì sẽ bù bằng tiền bán kèm với những cái mắc tiền có margin cao hơn (mỹ phẩm, đồ personal care…). Lúc này họ sẽ tính tới cả những cái chiết khấu (trade terms) từ brand mà họ quyết định có đưa sản phẩm đó lên kệ hay không.

Trong thế là #1 leader, lúc này brand có sức mạnh giá (pricing power :D) - và sẽ có mấy công cụ như Price Elasticity, Conjoint study để giúp người làm Rev man quyết xem giá nào thì thuận mua vừa bán - a.k.a cái giá người ta chịu mua mà công ty không lỗ ngập mặt.

Và thú thực làm ngành này vài năm thì mình thấy nhiều khi làm giá nó cũng nhiều art hơn là science, vì có data nhiều tới cỡ nào thì đôi khi nó cũng là feeling - chỉ đến khi sản phẩm ra tới thị trường mới có thể biết nó thành công hay không.

Thế là sẽ dẫn tới vài câu chuyện cũng đáng cười (và khóc một dòng sông) khi làm cái ngành này.

Giá cao quá, bán không nổi!

Hồi đi làm ở Việt Nam, một brand lớn trong công ty mình gặp một vấn đề - số bán tụt dần đều theo tháng năm.

Sau một hồi phân tích và khảo sát người tiêu dùng, mọi người rút ra một kết luận là: “Giá cao quá, người dùng không chịu mua”. Và thế là team mình đứng trước hai lựa chọn:

1. Tung một chương trình khuyến mãi siêu đậm cho người tiêu dùng.

   Khó khăn? - rảo cản về thực thi - nhà sản xuất chỉ có thể khuyến nghị giá, chứ không nói siêu thị hay tạp hóa phải bán giá nào. Và dễ dẫn đến tình trạng loạn giá các kênh nếu không cẩn thận.

2. Giảm hẳn giá gốc của sản phẩm để ra thị trường sẽ được mức như mong muốn.

   Cản trở? - điều chỉnh giá xuống thì dễ, nhưng rất khó để tăng giá lên lại mà không bị chửi (bởi cả khách hàng lẫn người tiêu dùng). Hóa ra tăng giá đã khó thì giảm giá còn khó hơn.

Và thế là sau nhiều ngày vò đầu bứt tai thì ai đó trong phòng họp đã nghĩ ra một phát kiến táo bạo: “Tung một sản phẩm đặc biệt limited - cùng brand, cùng thể tích từng đó nhưng bao bì khác, giá cạnh tranh hơn, thay thế tạm thời cho sản phẩm gốc”.

Team marketing cũng hồ hởi hưởng ứng: “Ta sẽ marketing như một chương trình khuyến mãi tri ân người tiêu dùng, và phủ sóng toàn bộ các kênh.""

Vài tháng sau, NPD này được tung ra thị trường, băng rôn khẩu hiệu được treo khắp nơi “mức giá hấp dẫn, khuyến mãi tri ân, sản phẩm không đổi”.

Những tháng đầu tiên, con số rất khích lệ. Số bán vào kênh phân phối tăng dần đều, có tín hiệu phản ứng tốt từ người tiêu dùng. Trong công ty mọi người đập tay, vỗ vai - giải được bài toán khó, đà này ắt hẳn sẽ thành công.

Thế nhưng cái gì quá tốt để có thật thì hay đúng là như thế thật, số bán của các tháng tiếp theo bắt đầu giảm dần, rồi quay lại trend rớt. Một vài clip viral về sản phẩm bắt đầu xuất hiện “Tại sao bao bì nói khuyến mãi mà giá sản phẩm vẫn y vậy, thế là lừa đảo”. Và cơn giông bắt đầu kéo tới, thị phần rớt tại các thị trường trọng điểm, hàng ế tồn kho rải không hết nổi, doanh thu từ đó cũng tè le.

Có vài bài học rút ra từ đây:

1. Strategy là một chuyện, triển khai là chuyện khác. Chẳng việc gì chủ tiệm phải giảm giá sản phẩm mới - khi họ bán stock cũ còn chưa xong, muốn giảm thì phải giảm hết cho cả hai, mà làm vậy thì họ lỗ sập tiệm.

2. Mức giá tưởng là thần kì để vực dậy brand thực chất chỉ là thêm margin chảy vào túi của các chủ đại lý khi họ ghim mức giá cũ để bỏ lại cho các tạp hóa. Kênh siêu thị thì vẫn có các chương trình khuyến mãi on-top mức giá mới, dẫn tới tiệm nhỏ vào siêu thị mua giá rẻ hơn để đầu cơ. Route-to-market bị loạn tùng phèo cả.

3. Khi có vấn đề hàng bắt đầu ra chậm, ta đã có những phản ứng đủ nhanh và kịp thời để hỗ trợ cho người bán chưa? Cái mất lớn nhất là niềm tin rất khó để lấy lại.

4. Câu hỏi lớn nhất mà mình nghĩ đã bị bỏ qua: “Liệu giá thật sự là vấn đề hay không?”

   Trong 4 cái P của sản phẩm - giá là cái dễ tác động nhất, và cũng dễ bị lạm dụng nhất. Nhưng trước khi sờ tới giá thì:

   1. Brand đã có chương trình dành cho người tiêu dùng đủ hiệu quả để họ thấy được định vị của brand chưa? Nhất là khi định vị của brand là phân khúc cao cấp, target audience đã cảm thấy sản phẩm xứng đáng với giá tiền họ bỏ ra?

   2. Câu chuyện về phân phối và độ phủ ở các điểm bán đã hiệu quả chưa? Ta có đang win tại những điểm phân phối chính - về stock weight, visibility, commitment của chủ hàng?

   3. Việc chạy khuyến mại như hiện tại có đang thật sự hiệu quả về nguồn lực không? Ta có đang quá đầu tư ngắn hạn để hàng bị ứ trong kho nhà phân phối, thay vì rải đầu tư ra những khu vực đang có growth?

Là một người trong vị trí chiến lược như Rev man, mình thấy kĩ năng cân bằng giữa những gì thấy khi làm trên bàn giấy với thực tế thị trường là bài học lớn nhất sau mấy năm đi làm.

Đúng hay sai, thì mọi quyết định đều có cái giá phải trả (no pun intended). Và thậm chí phải trả bằng rất nhiều tiền của công ty.

Và hành trình kế tiếp trên con đường làm giá

Tính đến bây giờ bảo mình đã tự tin mình biết hết những gì đã có về Rev man chưa thì câu trả lời sẽ là - mình vẫn còn một chặng đường khá xa.

Một người Rev man giỏi không tính dựa trên bao nhiêu cái framework, hay những lí thuyết, những cái tool phân tích - mà là khả năng connect the dot từ chiến lược để làm được ra kết quả. Nhất là khi bây giờ có AI có thể thay thế gần như 60-70% công việc phân tích của một analyst - việc có insights và khả năng connect với thực tế là điều tối cần thiết.

Mình thì thích Rev man vì nó nằm giữa tất cả các yếu tố về commercial và finance, vừa xen lẫn việc làm strategic planning lẫn commercial execution - và giúp mình hiểu nhanh nhất về cách công ty vận hành, high-level strategy của tổ chức.

Khi hiểu về bản chất của Rev man. tới những quốc gia khác, mình nhìn ra được những cái game phải chơi tùy vào mức độ mature của từng thị trường. Nó giúp mình có được một sự nghiệp đa quốc gia hơn, và đó là mục tiêu mình nhắm tới.

Hi vọng là qua bài này, bạn đã hiểu hơn về công việc của một người làm giá, và có một góc nhìn thú vị hơn về công việc này.

Nếu bạn còn tò mò, hay muốn mình phân tích thêm về topic này dựa trên những case study thực tế, hay đơn giản sharing thêm từ những trải nghiệm cảu mình thì hãy để lại một comment bên dưới nhé ;)

Stay safe and keep on winning.

09.08.2026

Nguyen (Daniel)

Có lẽ lí do là dạo gần đây mình có một vài cái anxiety nổi trội lên thật.

Ví dụ như là sau 5 năm ở công ty, graduate MT, từng được đánh giá tốt nọ kia thì mình vẫn chưa lên được quản lí. Và với cái background các bạn học toàn profile khủng, lên chức này kia, nếu không đi du học MBA thì cũng đã tự startup, mình lướt FB một vòng thì cũng không thiếu lí do để anxious.

Này là chưa tính đến chuyện những đứa bạn đã chạy KPI kết hôn rồi đã settle down, có mái ấm nhỏ hạnh phúc trong khi mình chưa rõ sẽ trôi đi đâu - peer pressure pro max tuổi 25+.

Người ta thành công, rực rỡ, cuộc sống đủ đầy - còn mình thì không thế. Đại khái cảm xúc tiêu cực là vậy. Sự so sánh khiến bản thân bị kẹt lại.

Hỏi Gemini: “Lỡ cả đời không rực rỡ thì sao?” thì nó nói “Không sao cả, đời là vậy mà”.

Hơi giống kiểu vì tao không làm được nên tao bất cần. Không cho thì thôi, trả dép về.

Mình thì từ nhỏ không có được dạy như vậy.

Tất nhiên là hồi đi học luôn có bạn học cùng lớp giỏi hơn, chăm hơn, điểm cao hơn. Và dĩ nhiên thằng đó lại là bạn thân mình, tiện thể luôn cho phụ huynh so sánh.

Tất nhiên là hồi mới đi làm luôn có đứa bằng tuổi kiếm tiền hơn hơn mình nhiều, được sếp ưu ái. Và trùng hợp đó là người yêu (cũ) ở cùng nhà, tiện ngày nào cũng được nghe update.

Tất nhiên là bây giờ có nhiều người xuất phát sau, nhưng đi nhanh hơn mình nhiều trong sự nghiệp. Có lẽ mình cũng là như thế của ai đó khác.

Nói vòng vo vậy để thấy là dù là giai đoạn nào của cuộc đời, cũng trong trạng thái có người rực rỡ hơn, tỏa sáng hơn.

Nhưng ai nói mình đã không rực rỡ, ngoài chính mình?

Gần đây mình đi học võ, cụ thể hơn là Brazillian Jiu-jitsu.

Ai có biết thì sẽ thấy nó yêu cầu khá nhiều sức bền do liên quan tới vật, và đi học bên này thì vật nhau với mấy anh Tây to gấp ba, nặng gấp đôi thì cũng không dễ thở lắm.

Nói thế không phải là không có mấy em 13, 14 tuổi bay lượn qua mấy bài warm-up, trong khi mình đứng một góc hổn hển không ra hơi. Một trải nghiệm khiến bản thân khiêm nhường hơn nhiều lần khi nhập môn cái gì đó mới.

Thế mà tính đến giờ cũng đã học được 3 tháng, mỗi tuần khá hơn chút, được thầy giáo nhớ tên vì lúc nào cũng hoàn thành warm-up sau cuối cả lớp - nhưng không bỏ cuộc. Cơ thể cũng không còn đau như lúc mới đi học, và trộm vía giờ cũng biết tí võ :)

5 năm trước khi mình mắc viêm tủy cắt ngang, nửa cơ thể của mình tê liệt đến độ vào cấp cứu phải ngồi xe lăn. Khi từng bước lên xuống cầu thang cũng phải có người đỡ, mình không nghĩ sẽ có ngày này.

Mình còn nhớ hồi đó mẹ lo cho sức khỏe mình khá nhiều, giờ thì mình sống tự lập xa gia đình vài năm nay cũng vẫn ổn.

Dễ hơn để so sánh những gì mình đang có với mình những gì muốn có, hơn là những gì mình từng không có. Chiến thắng bản thân là một cái chiến thắng thầm lặng.

Mình thì tính hay quên, nên lâu lâu vẫn phải viết bài để nhắc bản thân cho nhớ.

Thay vì tự hỏi “Sao mình không thể làm cái người ta làm được?”, thì giờ hỏi “Mình đã thử và làm tốt nhất trong khả năng mình có thể chưa?”

Không cần đi đúng theo vết chân người ta, vì chẳng 2 người nào sinh ra với đôi bàn chân giống y hệt nhau.

Nếu rực rỡ là một đích đến, nó có vẻ luôn ở rất xa.

Nếu rực rỡ là một hành trình, thì chỉ cần bước tiếp từng ngày cũng là đang rực rỡ.

25.05.2026

Nguyen

Hồi còn bé mình hay thích đọc truyện kinh dị một mình dù rất sợ ma. Hậu quả là tới đêm không dám dậy đi đái mà cứ phải kéo bố đi cùng, lần nào cũng vậy.

Lớn lên một chút thì bị sợ nước, do hồi nhỏ đi Sầm Sơn bị sóng đánh tuột quần, xém đuối nước nên nghĩ tởn tới già. Tới năm 10 tuổi bố dẫn sang bể bơi quân đội học bơi, thầy túm đầu kéo lên nhấn xuống cho ngụp lặn vài lần dưới bể. 3 tháng khắc khổ như thế biến mình thành chú nhái con, cũng có phút chốc hào quang là học viên bơi sải đẹp nhất lớp. Thế là không còn quá sợ nước nữa.

Tới đại học thì nói thật không biết sợ là gì lắm, cái gì cũng làm, cũng thử. Từ đi thi, đi câu lạc bộ, làm part-time, mỗi thứ mình dành một chút thời gian để ngâm cứu. Trên lớp thì không tập trung nghe giảng, nhưng được cái tuổi 20 cho nhiều trí tò mò, nên sách gì cũng đọc, thi thố mấy cuộc thi có gì vọc được sẽ vọc - từ logistic tới marketing. Thành ra cũng có chút giải này, fame nọ, nghĩ thế là oai, là không còn sợ gì trên đời, gì cũng cân được tất.

Cho tới khi công việc đầu tiên tát vào mặt cú nước lạnh.

Mình sợ phải đi làm. Sợ những lúc 4 giờ sáng không ngủ được, ngồi nhìn laptop chằm chằm mà không biết phải làm gì. Sợ cảm giác vô dụng, chẳng làm được việc trong mắt sếp và đồng nghiệp. Nỗi sợ lây lan tất cả mọi thứ, mất tự tin trong mắt người yêu lúc bấy giờ, từ ngôi sao đại học tới thất bại tràn trề. Mình sợ rằng sẽ phải nghỉ công việc đang làm vì không đủ khả năng.

Rồi khi được đổi team và đổi sếp, vẫn sợ - vì sếp này người Quảng Trị, giọng chửi nghe rất nội lực. Nhưng dù sợ thì vẫn làm, và may mắn gặp người sếp có tâm, chửi nhưng ra việc. Và từ không biết cái gì ra cái gì cũng dần thành một thằng lính làm ra ngô ra khoai. Lần đầu trong đời mình không còn sợ công việc đến thế.

Đi làm nước ngoài lần đầu là một trải nghiệm thú vị. Khi mới qua thì hào hứng lấn át nỗi sợ phần nhiều, mình nghĩ mình làm tốt, cho đến khi vướng phải những chính trị ngầm ở công ty. Bị đánh giá thấp bởi sếp Đài Loan, nhân sự đã từng nói mình có thể bị cắt khỏi chương trình quản trị. Mình vừa tức vừa sợ vì chẳng thể phân trần được với ai ở cái xứ người Việt duy nhất “我不知道” này.

Nhưng mình cắn răng làm tới cùng, vì dù có ra đi thì cũng phải oanh liệt cho xứng bản lĩnh Việt. Và có lẽ nhờ như thế mà lay động đúng người. Không những các đánh giá thấp được gỡ bỏ, câu chuyện tạo tiền đề để mình được chuyển hẳn ra nước ngoài làm bây giờ.

“Sợ thì sợ đấy, nhưng cứ làm đi rồi tính xem nó tới đâu.”

Có lẽ đó là cái suy nghĩ thôi thúc mình đi xa được tới vậy. Kể từ đó cho tới bây giờ.

Hồi được trao cơ hội sang nước ngoài làm permanent, mình có sợ không? Sợ chứ.

Sợ phải xa gia đình bạn bè - xa hẳn chục tiếng bay chứ không phải Lễ Tết hứng cái về được. Sợ mất người yêu bấy giờ (và mất thật), sợ phải bỏ đi hết kiến thức cũ để học lại từ đầu vì bên này không giống gì với Việt Nam (và phải học lại từ đầu thật).

Và sợ tới những cái buồn cười hơn: sợ phải lái xe bên trái, sợ cái gì cũng phải làm một mình, sợ cô dơn, sợ đến dịp lễ không có bạn bè, người thân rủ đi chơi cùng. Sợ không chịu được phải bỏ về giữa chừng thì nhục lắm. Có những lúc đặt vé máy bay về mà trong đầu chỉ nghĩ thế thật.

Xong thì cũng không bỏ, trộm vía giờ lái xe trăm km vài ngày cũng chẳng hề hà gì, cũng được công ty ghi nhận giải thưởng cuối năm, cũng đi therapy này kia và nhận ra cuộc đời vẫn đẹp khi làm mọi thứ một mình.

Nhưng có lẽ dù xung quanh có thế nào thì mình vẫn còn có nỗi sợ:

“Sợ rằng mình đang quá hài lòng với bản thân không?”

Hồi xưa lương thấp, vị trí ít kinh nghiệm - chán thì nghĩ tới đổi việc thôi. Giờ thì lương đủ cao, cũng có network, roadmap để đi lên ở công ty, thì nỗi sợ lại đến từ sợ sự thay đổi.

Thay đổi công việc thú vị hơn, nhưng phải đi học lại từ đầu - dám không? Sợ chứ, nhỡ không hợp thì vừa mất thu nhập hiện tại, vừa mất cơ hội. Đã mất bao nhiêu năm để được mức lương hơn trăm triệu và giờ bỏ phí?

Làm khởi nghiệp, giống giấc mơ thuở nhỏ muốn được build cái gì đó - dám không? Sợ chứ, chạy theo 1 thứ chưa biết có kiếm tiền ổn định được từ nó hay không thì giống đang đi oto chuyển qua đi xe ba bánh (mà chưa rõ lốp căng hay lốp xịt).

Bắt đầu lại cuộc sống ở một đất nước khác - dám không? Sợ, mất bao lâu để quen được cuộc sống và có các mối quan hệ ở đây, giờ bỏ đi làm lại từ đầu thì lại phải mất thêm bao lâu nữa.

Ấy thế mà có vẻ con đường mình phải đi trong năm tới cái gì cũng sẽ hướng về mấy nỗi sợ này, một trong ba hoặc cả ba. Nghĩ thấy cũng hơi rùng mình giống hồi mới đi làm, nhìn hướng nào cũng thấy sợ làm không nổi.

Nhưng lớn rồi là khi biết chịu trách nhiệm trước những quyết định của mình. Và đúng là có sợ đấy, nhưng cứ đi thôi. Mình cũng chưa thấy ai chết vì cố gắng cả, chỉ thấy đúng là khi để nỗi sợ tê liệt bản thân quá thì chết lâm sàng.

Nên dù chưa biết có ra ngô khoai gì không, nhưng ít nhất thì mình cũng chẳng có gì phải nuối tiếc với bản thân. Sai thì viết thêm vài bài reflect rồi gượng dậy mà đi tiếp.

Và thế là đủ hạnh phúc.

When life throws you upside down, the only way out is up

Last stop before coming home, Hongkong Airport - 10.02.2026

Đã bao lâu rồi kể từ khi mình bắt đầu viết cho bản thân?

Lần đầu mình bắt đầu nghiêm túc viết reflection là vào đêm giao thừa là từ cách đây 7 năm trước. Khi ấy mình mới sang 20 tuổi, và chủ đề của bài cũng ngông nghênh giống như cái ngưỡng tuổi mơ mộng đôi mươi “for the twenty-something dreamer”.

Năm vừa rồi chính thức đánh dấu cột mốc mình sang phía kia sườn đồi 20s, cũng là khúc nhấn khá quan trọng trong đời người. Một thay đổi rõ ràng là mình không còn những suy nghĩ mơ mộng hồn nhiên như lúc xưa nữa.

Vậy nếu không còn là trẻ con, thì đã thật sự trở thành người lớn chưa?

Chắc là thế…. hoặc gần thế. Mình nghĩ vậy.

Trong 2025, mình lần đầu dành một năm không về nhà - điều thú thực làm mình khá bất ngờ. Dẫu đã xa nhà từ 2021 để vào Sài Gòn lập nghiệp, mình từng về Hà Nội cũng không dưới năm bảy lần mỗi năm. Phải tới khi mình chính thức sang đi làm ở New Zealand, nhà mới cảm giác xa xôi tới vậy. Hai chuyến bay tổng trên 10+ tiếng và vài giờ quá cảnh ở sân bay là cái giá phải trả mỗi lần về nhà, và cũng vì công việc, mình đã chọn không về năm vừa rồi.

Giờ ngẫm lại, mình sống xa nhà một mình cũng khá ổn. Tất nhiên là có những lúc thăng trầm (và chạm đáy), nhưng trộm vía thì cũng vượt qua tất cả những con sóng dồn dập của cuộc đời để vào tới bờ. Và nếu có một cái theme thì 2025 đúng là một năm mình phải tự lập khá nhiều:

Lần đầu sở hữu ôtô và làm tất tật mọi thứ một mình từ đi xem xe tại dealer, mua xe, tới sửa những cái nhỏ nhỏ như thay gạt kính cho xe, xử lí sự vụ bảo hiểm va quệt lái mới, tự kiếm local mechanic để đem xe đi bảo trì;

Lần đầu apply tenant đi thuê nhà, xem chục cái nhà, dành cả tháng trời tìm kiếm, vượt qua vài vòng referral để thuê được căn nhà đầu (bên này thuê nhà cạnh tranh cũng khó như đi kiếm việc);

Lần đầu chuyển vào một căn phòng trống trơn - từ tối ngủ trên sleeping bag trên sàn đêm đầu tới tự thân DIY khung giường, đệm, rèm cửa, setup căn phòng với tất cả nội thất từ con số 0. Một trong những trải nghiệm mình biết ơn ở bên Tây - khi cái gì cũng phải tự làm thì tự nhiên thấy mình cứng cáp khi sống một mình hơn khá nhiều.

2025 cũng là một năm khép lại khi mình làm được những thứ mình muốn. Vào dịp cuối năm, mình deliver được dự án chiến lược và được nhận “star performer”; thực hiện giấc mơ ấp ủ cách đây 6 năm khi tự xách balo lên và đi Nhật từ bắc tới nam, ngắm lá vàng mùa thu Tokyo tới đón tuyết lần đầu ở Sapporo. Năm nay cũng là năm đầu tiên mình thấy được rõ ràng con đường về sự nghiệp mình cần đi trong 5 năm tới, và những thứ cần đạt được để chạm tới mục tiêu đó. Mình vẫn có giấc mơ, nhưng giấc mơ giờ đây trong tầm với hơn rất nhiều.

Japan trip - giấc mơ ấp ủ gần chục năm cuối cùng đã thành hiện thực

Thế nhưng, vẫn còn câu hỏi vẫn đau đáu trong lòng mình xuyên suốt một năm rồi: “Tại sao mình lại đang làm những thứ mình đang làm?”

Nếu sống chỉ là để tìm kiếm sự công nhận từ bên ngoài, có lẽ mình đã không trụ lại ở NZ quá nổi 6 tháng.

Kết thúc 2024, mình trải qua một heartbreak khá tệ sau khi chấm dứt mối quan hệ khá sâu đậm tai Việt Nam, gia đình mình thì gặp biến cố về tài chính vào khoảng giữa năm - cần mình gửi tiền về hỗ trợ. Và khi mùa đông dài tới, mình nhận ra bản thân bị depression, với những cơn moodswing, những khoảnh khắc binge drinking để cố lấp đầy cảm giác trống rỗng trước tất cả mọi thứ. Mỗi buổi sáng thức dậy, lúc bản thân không muốn làm gì cả, mình chỉ biết thẫn thờ nhìn trần nhà, tự hỏi bao giờ những cảm xúc tệ này mới kết thúc. Xen lẫn với những nỗi buồn là nỗi cô đơn từ từ gặm nhấm con tim và tâm hồn của một người con xa xứ.

Có lẽ hành trình gian nan nhất của 2025 đối với mình tìm kiếm chính bản thân mình là ai. Bắt đầu với nỗi sợ khi phải đối diện góc dễ tổn thương nhất của bản thân.

Điều đầu tiên, khó khăn nhất, là thừa nhận rằng bản thân mình cần sự giúp đỡ. Khi điền tên vào form đăng kí therapy, mình đã không thật sự tin rằng nó sẽ có hiệu quả. Để quote lời Ted Lasso: “Làm sao một kẻ được trả tiền có thể hiểu được những cảm xúc của tôi bằng một lần tâm sự với những người bạn kề cận cơ chứ”. Mình vẫn còn những người bạn thân ở Việt Nam, những người mình sẵn sàng bộc bạch hết tâm can ruột gan. Nhưng không phải lúc nào những người bạn cũng available, và nếu không phải khác biệt thời gian, thì trong tâm trí của họ cũng quá đầy những những nỗi niềm riêng để có thể gánh thêm hành lí cảm xúc cồng kềnh của mình,

Việc tìm therapist không phải là dễ dàng, do để hiệu quả thì cần một người phải match giống người bạn hợp gu vậy. Mình thì không may mắn như vậy với therapist đầu, tuy nhiên có 2 thứ mình học được từ cô mà đã giúp mình rất nhiều:

1. Đừng chống lại những cảm xúc đang có. Hãy học cách nhận thức nó, chấp nhận nó, và để nó trôi qua.

2. Việc học cách nói ra những điều khúc mắc mình có trong lòng với ai đó, và tha thứ cho họ dù biết có thể họ sẽ không thay đổi thực chất là giúp cho chính bản thân mình nhiều hơn họ.

Một điều nữa cứu rỗi bản thân mình lúc đó là thói quen journal - khoảnh khắc duy nhất trong ngày mà mình có thể trò chuyện với bản thân, thấu cảm những gì trần trụi nhất dưới một góc nhìn thứ ba. Khi lắng nghe bản thân, mình mới có thể thấy sự cô đơn của bản thân là một cơn khát về sự kết nối - rõ ràng là cơ thể đang phát ra S.O.S.

Và thế là mình ép bản thân mình phải ra ngoài “touch grass” nhiều hơn, phải kết nối lại với những người bạn cũ, những mối quan hệ trước đây mình từng bỏ bê, phải viết để kết nối lại với cộng đồng, và kết quả là post substack mình tâm đắc nhất 2025. Mình học nhảy forró và bachata, tìm được niềm vui và kết nối trong khiêu vũ social dancing, trong những thói quen thường ngày như nấu một bữa ăn tử tế, đi gym đều đặn mỗi ngày. Khi hiểu được nhịp của bản thân, mình dần có thể tự tận hưởng khoảnh khắc mỗi lúc ở một mình, điều mà nửa năm trước đây mình từng không làm được.

Mình làm những thứ mình đang làm bởi chính mình là con người như thế, chứ không phải đang sống một cuộc đời cho ai đó khác.

“Vậy khi nào mình mới cảm thấy thật sự đang sống?”

Trải nghiệm thú vị trong năm rồi là mình có đi nhảy bungee ở cầu Auckland Bridge với độ cao 40m. Dù từng đi nhảy skydive (12,000ft) trong quá khứ, lần nhảy này vẫn đáng sợ hơn cả thảy. Không có instructor nhảy cùng, không có dù sau lưng, thứ duy nhất ngăn cách bản thân lao xuống đại dương xanh thẳm là một sợi dây dài vài mét, mình phải là người tự nhảy bước đầu tiên.

Auckland Bridge

Mọi suy nghĩ logic, phân tích tính toán trong đầu đều bay đi hết khi từ trên cao nhìn xuống. Một cú lao chỉ trong vài giây mà có thể kéo dài tựa vài phút, các bạn hướng dẫn còn kêu rằng có thể sẽ phải lộn vài vòng. Mình chỉ cười trừ. Từ đây xuống tới đáy giống như nhảy khỏi một tòa nhà cao tầng, và mình thì chưa đủ điên để làm như vậy bao giờ.

Hít một hơi sâu, bước một bước nhẹ phía trước, cả thân thể mình lao thẳng xuống. Tất cả lượng máu dồn lên đầu, adrenaline bắt đầu kích hoạt, tim mình đập nhanh như một vận động viên marathon. Mình không thở được. Tâm trí trống rỗng.

Khoảnh khắc mình nhớ nhất đến bây giờ, khi toàn thân đang treo ngược dưới chân cầu, là được ngắm nhìn toàn cảnh tháp Sky Tower - biểu tượng thành phố Auckland, những tòa nhà trọc trời, những cánh buồm trắng nhấp nhô của những chiếc thuyền sailboat trong ánh nắng mặt trời lấp lánh vàng óng, dưới những con sóng lăn tăn dập dìu một buổi chiều mùa hè. Mình thấy rằng thành phố này thật đẹp, rằng hoàng hôn ở Auckland trông thật kì diệu ở góc nhìn này, và rằng có thể mình sẽ bỏ lỡ nó hoàn toàn trong cả cuộc đời nếu như mình để nỗi sợ lấn át tâm trí bản thân ngày hôm ấy.

A leap of faith

Có những trải nghiệm trong cuộc đời này chỉ đến một lần, giống như 2024 đã trao cho mình cơ hội để bắt đầu một cuộc sống mới ở đất nước xa lạ. Thú vị nhưng cũng đầy âu lo, phải có sự hi sinh, phải vượt qua những thử thách khó khăn cả về tinh thân lẫn khoảng cách địa lí, nhưng nếu cho mình làm lại, mình vẫn sẽ chọn nó, Góc nhìn từ ở đây tuyệt vời khó diễn tả khi mình có thể ngẩng cao đầu và nói với bản thân “mình đã làm được.”

Dù nghe hơi lạ, nhưng mình thật sự tự hào vì mình đã để bản thân khóc nhiều hơn trong 2025. Mình cảm nhận được gần hơn bao giờ hết chính con người mình là ai.

Dẫu cho đó có là phần yếu đuối, hay không đẹp đẽ, thì đó vẫn là mình. Mình tự hào vì con người mình là ai, và hành trình đã đưa mình tới ngày hôm nay.

Trước hơn 150+ con người tại townhall, tên của mình được nhắc lên sau 10 ứng viên sáng giá nhất được đề cử từ tất cả các phòng ban - khoảnh khắc đầu tiên & đáng nhớ trong đời đi làm

Mình được cảm thấy được sống khi mình có những trải nghiệm mới. Khi mình được thử và thỏa mãn sự tò mò của bản thân.

Mình được sống khi mình chứng minh rằng mình làm được những điều mình tưởng không thể.

Mình được sống khi mình sống đúng với con người mình, kể cả những khiếm khuyết, những điều vulnerable làm nên mình là ai ngày hôm nay.

Và để dành cho bản thân năm 2026, hãy trải nghiệm nhiều hơn, bước ra khỏi vùng an toàn thêm một chút, và theo đuổi những thứ từng mong ước tới cùng nhé. When the whole world doesn’t believe in you, I got your back - always.

Bring it on 2026!

Nguyen Pham

Chúc mừng ngày Quốc khánh Việt Nam.

Đây là khoảng thời gian để nghỉ ngơi, và nhìn lại hành trình trong 3/4 năm đã trôi qua.

Bài viết này là một phần của những suy ngẫm đó trong mình.

So, let’s get to it

Hiệp sĩ xanh và Gawain

Ngày xưa rất xưa ấy, ở xứ Camelot có một chàng hiệp sĩ Gawain.

Trẻ, nhiệt huyết, tràn đầy năng lượng - nhưng so với các hiệp sĩ khác trong Hội Hiệp sĩ bàn tròn, Gawain là người non xanh nhất.

Khi vua Arthur hỏi: “Người có câu chuyện gì để kể cho ta?”

Gawain chỉ biết lặng im, vì anh không có câu chuyện gì có thể sánh với những huyền thoại bi tráng của hội bàn tròn.

Vào đêm Giáng Sinh năm ấy, cơ hội tới với Gawain, khi có một hiệp sĩ xanh xuất hiện ở cung điện vua Arthur.

Nửa người, nửa thần thoại, người hiệp sĩ xanh với thân hình đồ sộ như đại thụ, da sần sùi vỏ gỗ sồi, tay cầm chiếc rìu có thể dễ dàng xẻ đôi bất kì thứ gì ngáng đường.

Ông thách đấu tất cả các hiệp sĩ với một trò chơi kì lạ: “Một nhát chém, nếu có thể hạ gục ta, thì phần thưởng thuộc về người - cây rìu của ta”.

“Nhưng nếu không,… một năm sau, ngày này, ngươi phải đến trình diện trước ta ở ngôi đền xanh trong cánh rừng phương bắc, mang theo cây rìu này. Và ta sẽ trả lại ngươi đúng những gì ngươi đã trao ta.”

Tất cả những hiệp sĩ khác ngần ngại trước lời thách thức ấy, trừ Gawain. Anh phóng lên, gươm sẵn trong tay, chấp nhận lời thách đấu.

Đây sẽ là trận đấu lưu danh thiên cổ, ngàn đời sau sẽ hát mãi về ngày này - ngày Sir Gawain đánh bại huyền thoại hiệp sĩ xanh, đưa tên anh vào sử sách các anh hùng.

Anh vào thế thủ, rào đón sự chống trả, nhưng hiệp sĩ xanh chỉ quỳ xuống, bất động chờ Gawain ra đòn.

Một nhát chém nhanh gọn, đầu hiệp sĩ xanh rơi xuống, máu chảy từng dòng. Gawain giơ gươm, trong sự hò reo của đám đông.

Thế nhưng, trong sự bàng hoàng của tất cả mọi người, hiệp sĩ xanh đứng dậy, tay cầm lấy chiếc đầu đã lìa khỏi cổ, kẹp vào thân mình, tiếng cười vang động khắp lâu đài.

Hiệp sĩ xanh quay sang Gawain: “Ta sẽ chờ ngươi ở ngôi đền xanh.”

Tiếng chuông nhà thờ vang lên, tuyết rơi ngoài cửa sổ, một năm mới bắt đầu.

Đi tìm đỉnh cao cuộc đời

Giờ bạn cùng mình chơi một trò chơi nhé.

Một trò chơi sẽ quyết định số phận cuộc đời bạn.

Không có bạo lực, nhưng có dính một chút toán, dùng một chút não. Bạn sẽ ổn thôi ;)

Bắt đầu với việc viết ngày tháng năm sinh của bạn ra một mảnh giấy.

Theo thứ tự trái qua phải: tháng - ngày - năm.

1. Nếu ngày sinh, tháng sinh của bạn nhỏ hơn 9, cộng tổng của chúng lại với nhau và viết đáp án ở phía trên sao cho tạo thành đỉnh của một tam giác với hai số đó.

   Nếu ngày hoặc tháng sinh là số lớn hơn 9, rút gọn bằng cộng các chữ số với nhau, vẫn giữ thứ tự tháng - ngày. Rồi làm phép tính trên.

   (ngày 12 tháng 5: 1 + 2 = 3; 5 + 3 = 8).

3. Rút gọn năm sinh bằng lấy các chữ số cộng lại với nhau. Viết con số ra hàng ngoài cùng bên phải. (năm 2008 = 2 + 0 + 0 + 8 = 10; 1 + 0 = 1)

4. Cộng con số này với con số của ngày sinh (đã rút gọn). Viết kết quả sao cho tạo thành đỉnh tam giác, nằm cùng hàng với kết quả ở phép tính đầu tiên. ( 1 + 5 = 6)

5. Cộng kết quả này lại với kết quả từ bước 1 tạo đỉnh tam giác thứ 3 trên đó 1 dòng. (6 + 8 = 14; 1 + 4 = 5)

6. Cuối cùng, lấy con số của tháng sinh (rút gọn) và năm sinh rút gọn - hai con số nằm ngoài cùng hàng đầu tiên, và tạo đỉnh tam giác cuối cùng nằm ở vị trí cao nhất. (3 + 1 = 4)

   Ở hai đỉnh cuối (bước 5 và 6), nếu con số là 10 hoặc 11, bạn có thể giữ nguyên không cần rút gọn.

Nếu bạn còn kiên trì làm tới bước này, xin chúc mừng.

Bạn vừa vẽ ra kim tự tháp 4 đỉnh cao của cuộc đời (theo thần số học).

Kim tự tháp cuộc đời (version vẽ vội)

Để giải mã, bạn có thể xem ý nghĩa của các con số tại đây.

Hoặc đơn giản hơn, mình để cho “Gen Z” Gemini trả lời:

Nghe khá là cuốn, đại ý là - mình sẽ đạt tới đỉnh cao đầu tiên khi bắt đầu tự lập trên con đường riêng, khoảnh khắc chạm tới giấc mơ sáng tạo nghệ thuật, rồi trải qua một cuộc cách mạng nội tâm, để đạt tới đỉnh vinh quang khúc kết cuộc đời. Câu chuyện kể vậy nghe thì cũng cũng art, chút điện ảnh, thoáng Châu Âu. Thiếu khúc mắc chứng hoang tưởng, rồi tự cắt một miếng tai là hấp dẫn không kém cạnh tự truyện cuộc đời “Van Gogh” (!?)

Dĩ nhiên câu hỏi tiếp theo sẽ là, mình sẽ đạt tới những đỉnh cao ấy khi nào?

Hỏi Gemini tiếp:

Vậy là mình sẽ mất 27 năm để đạt tới đỉnh cao đầu tiên, và sau đó cứ 9 năm sẽ chạm tới đỉnh cao tiếp theo, cho tới khi 54 tuổi.

Nếu cứ mỗi tuần đã trải qua trong cuộc đời được đánh dấu bằng một ô nhỏ trên trang giấy, sẽ có 208 ô được đánh ngôi sao - là những năm tháng đỉnh cao cuộc đời.

Your life in weeks - Tim Urban

Nói cách khác là cứ trong 10 năm có 1 năm vàng son. Cứ trong 520 ô có 52 ô đặc biệt.

Nhưng nếu chỉ có thế thì:

Khi 90% cuộc đời là quãng dài không tên

Hồi đi học, nói thật mình không phải đứa học giỏi, không có tài năng gì quá nổi bật, chắc vớt vát được cái đẹp trai (do mẹ bảo thế).

Trước khi bài test Myers-Briggs (MBTI) đi vào đời sống nhân dân, người người nhà nhà được gán biển tên 4 chữ ENFP, INFJ… để tóm gọn tất cả cốt cách nhân phẩm, thì mình tự định danh là một AKNR - “ăn không ngồi rồi” chính hiệu. Cực kì “introvert”, nhát với người lạ (thậm chí là họ hàng), và hay ngồi trong phòng cả ngày.

Đấy là cho tới khi mình vào đại học, rồi ra đời đi làm Sales. Giờ nếu chính mình quá khứ gặp lại mình bây giờ - người từng đi khắp đất nước New Zealand, giao tiếp với hàng trăm chủ quán pub khi làm dự án, người giành cơ hội làm việc full-time ở nước ngoài dù chưa từng đi du học ngày nào chỉ bằng network và cái tên gây dựng trong sự nghiệp - thì sẽ giống như gặp con nhà người ta thần bí nào đó chứ không phải Nguyên của chục năm về trước.

Dù đã trở thành con người mình hằng mong muốn, nhưng nếu có ai hỏi có một sự kiện đặc biệt nào đánh dấu sự thay đổi hoàn toàn từ A sang B trong nhân cách, mình sẽ chẳng thể đưa ra được một đáp án rõ ràng.

Vì đâu đó trong 90% số tuần không tên kể trên, trong những năm tháng thầm lặng, các lựa chọn để theo đuổi tới cùng những gì mình muốn, là những gì góp phần tạo nên sự thay đổi tưởng như ma thuật với mình.

Hồi đại học, mọi người thấy một Nguyên giỏi giải case, nhưng đằng sau đó là hàng trăm giờ luyện tập, việc mình bỏ nhiều công sức thành lập chiếc study group giải case - và vô số những thất bại từ vòng “gửi xe” mà không được nhắc tới. Tất cả được hình thành trong những khoảng trống, khi mình chưa có gì trong tay, ngoài mục tiêu muốn trở nên giỏi problem solving.

Lúc đi làm, mọi người thấy một Nguyên đáng tin tưởng, được giao cho dự án triệu đô của công ty dù trước đó không có kinh nghiệm làm Product Owner ngày nào, mà không thấy những “invisible work” là những giờ thức đêm trễ check đi check lại các tinh toán làm sao cho làm đúng, là những đêm đông lạnh cô đơn vẫn ngoài quán làm việc khi mọi người sum vầy bên bạn bè, gia đình. Thành quả khiến sếp, đồng nghiệp tin tưởng được tạo ra bằng hàng giờ cống hiến thầm lặng.

Một trong những khoảnh khắc tự hào khi được đồng nghiệp shout-out trên workplace

Mình đặt tên bài này là “Intermezzo” - là khúc nghỉ giữa đoạn của những vở opera. Mình tin rằng nốt “cao trào” có thể đạt thăng hoa là do những quãng nghỉ đã tạo ra khoảng trống cần thiết trong lòng người nghe, để đoạn dâng trào lấp đầy bằng cảm xúc mãnh liệt gấp nhiều lần.

Và giống như trong cuộc sống, mình nhận ra rằng có những thứ chỉ có thể tìm thấy được trong những giờ phút trầm lắng. Sự thay đổi về mindset và những quyết định quan trọng có thể thay đổi hành trình của cả cuộc đời.

Khúc nghỉ là khoảnh khắc đã giúp mình tìm thấy những “ma thuật” thay đổi.

Hồi mình còn học đại học, yếu tố “ma thuật” là ba thứ: cộng đồng, mindset luôn sẵn sàng thử nghiệm, và thói quen reflect thường xuyên. Những điều ấy vẫn đúng tới tận bây giờ.

Giờ mình bắt đầu nhận ra một thứ còn mạnh mẽ hơn, đó là việc viết.

Mượn lời Paul Graham, thế giới sau nay sẽ dần phân loại thành hai nhóm: người viết và người không viết. Và viết là cách nhanh nhất để bạn học được cách suy nghĩ một cách thông suốt.

The reason so many people have trouble writing is that it's fundamentally difficult. To write well you have to think clearly, and thinking clearly is hard.

[…] If you're thinking without writing, you only think you're thinking.

https://www.paulgraham.com/writes.html

Mình sẽ thêm một ý nữa về việc viết, đó là cảm giác tuyệt vời nhất khi mọi thứ bạn đang viết kết nối lại với nhau. Hồi giữa năm 2024, mình có viết về các nguyên lí sống mà mình tin tưởng. Trong đó có một lí thuyết về “Pace Layer”, rằng bản chất cuộc sống là sự vận động của các lớp nền tảng. Thứ gì càng cơ bản, nằm càng sâu ở phía cốt lõi bên trong thì di chuyển càng chậm - nhưng sẽ có tác động cục bộ mạnh mẽ nhất.

Từ lớp trong tới lớp ngoài cùng, tốc độ biến hóa nhanh dần

Và nó luôn diễn ra liên tục, trong âm thầm. 28 bài viết trên blog của mình trong vòng một năm nay chính là các tầng nhận thức của mình đang chuyển biến. Khi mình đọc lại chính những bài này cách đây 1 tháng, 3 tháng, 6 tháng - mình nhận ra được sự thay đổi trong suy ngẫm và tư duy. Giống như chơi một bộ xếp hình nhiều mảnh ghép, cảm giác vui sướng tột cùng là thấy các miếng sắp xếp vừa khít tạo thành bức tranh hoàn chỉnh.

Khi mình cam kết với việc viết, bản thân mình đã đặt mình vào một chu kì của phát triển, để nhận ra các mảnh ghép cuộc đời liên kết lẫn nhau thế nào.

Khúc nghỉ là khoảng thời gian giúp mình hiểu mình là ai

Có nhiều cách để tiếp cận tuổi 20, thử nhiều thứ, sai nhiều thứ, và cống hiến hết mình cho mục tiêu, lí tưởng. Đối với mình thì việc tăng thêm trải nghiệm không có nghĩa là cứ “hustle”, lao một cách mù quáng giống những gì đám đông đang làm và mong rằng nó cũng sẽ tốt đối với mình.

Hồi cuối đại học, mình từng cố sống chết để thi consulting - giấc mơ lương cao, được du lịch đây đó, làm nhiều dự án hay ho, có được danh tiếng của các công ty MBB. Đấy cũng là giấc mơ của nhiều bạn đồng lứa.

Và mình thầm cảm ơn hồi đó đã thi, thi lại, và trượt hết.

Lí do: giờ mình biết mình sẽ rất khốn khổ nếu làm consultant - Thứ nhất vì thế mạnh của mình không phải là “hustle”. Thứ hai là cái mình muốn trong công việc là xây dựng một legacy lâu bền tại công ty, và tính chất high-level của consulting sẽ không thỏa mãn được điều đó trong mình. Thứ ba, mình đi con đường khác, nhưng vẫn đạt được những cái mình mong ước kể trên: du lịch, dự án lớn, lương đủ “cao” - mà không cần phải hi sinh personal life như một consultant.

Những cái đó thì chỉ có thể đến từ trải nghiệm và chiêm nghiệm. Từ những năm tháng làm project thực tế (cùng với consultant), và dành thời gian để nhìn lại xem mình có đang đi đúng hướng không.

Muốn làm được điều đấy thì trước hết phải dám để bản thân vào ngoài vùng an toàn, rồi có trải nghiệm, rồi nhìn lại được chính mình qua hành trình ấy là ai và sống đúng với những giá trị tin tưởng.

Khúc nghỉ là khoảng thời gian thật sự được sống.

Điều gì khiến bạn cảm thấy đang được sống từng ngày?

Với mình là trải nghiệm mới, là sự khám phá những nơi mình chưa từng đặt chân tới, là khoảnh khắc khi được chìm vào thế giới của riêng mình với công việc sáng tạo.

Mình không muốn thời gian hạnh phúc của mình chỉ gói gọn trong 10% những thành tựu, vào khoảnh khắc đỉnh cao mình có thể chạm tới trong cuộc đời này.

Nếu cuộc đời là một cuộc chạy marathon, mình muốn tận hưởng từng phút giây trên quãng đường chạy ấy. Sẽ có những lúc mệt, muốn dừng lại, muốn bỏ cuộc, mình sẽ dùng những quãng nghỉ để hồi sức và nhìn lại xem bản thân đã đi tới được bao xa.

Dừng lại để hỏi: “Bản thân mình có cảm thấy ổn không?”

Rồi xách cặp lên và tiếp tục hành trình ấy, trong những tháng năm đẹp nhất cuộc đời.

Piha Beach (2025)

Hành trình của Gawain tới ngôi đền xanh

Liệu bạn có dám đi, biết rằng lúc tới nơi sẽ là giây phút cuối của cuộc đời.

Suy nghĩ ấy chạy qua đầu Gawain nhiều lần. Anh còn chẳng biết ngôi đền xanh ấy ở đâu, huống gì hiệp sĩ xanh kia có chờ anh đúng như lời hẹn.

Nhưng là một hiệp sĩ, phải giữ lấy lời của mình. Gawain bận áo giáp, tra kiếm vào bao, mang theo cây rìu của hiệp sĩ xanh, leo lên chiến mã thân thuộc trên hành trình đi về phía bắc.

Từ đây, cuộc phiêu lưu của Gawain trải qua nhiều cung bậc. Lang thang trên những miền quê Trung Cổ, anh chạm trán các mối nguy hiểm, từ toán cướp ven đường cho tới hồn ma không đầu của góa phụ. Anh bị lừa, bị cướp, bị đánh đập, gặp phải các cám dỗ, thử thách từng đức tin và phẩm chất của chàng hiệp sĩ, một con chiên ngoan đạo.

Cuối cùng khi tới được ngôi đền xanh, Gawain thấy thánh điện bao phủ bởi rêu, cây cỏ mọc dài hàng trăm năm, nơi chưa từng ai ghé tới. Gawain gặp lại hiệp sĩ xanh - người ngồi trên chiếc ngai bằng gỗ, tưởng như bất động.

Trong một phút chốc, mọi thứ lặng im.

Chỉ còn Gawain đối diện hiệp sĩ xanh.

Anh đặt cây rìu xuống bên cạnh người, gối quỳ một bước, đầu nghiêng sang bên.

Một tiếng cạch vang lên xé tan bầu không khí yên lặng, hiệp sĩ xanh thức dậy sau giấc ngủ dài.

Từng tiếng bước chân chậm rãi, nặng nề từ từ tiến lại gần Gawain. Đầu anh cúi xuống, nhưng anh có thể nghe thấy chúng ngày một rõ dần.

Hiệp sĩ xanh ghé lại gần tai anh: “Ngươi đã sẵn sàng chưa?”

The Green Knight (2021)

Để biết kết thúc câu chuyện như thế nào mình rất khuyến khích bạn nên xem phim.(hoặc là clip Ted talk này The myth of Gawain and the Green Knight - Dan Kwartler)

Mình biết được câu chuyện này cũng tình cờ qua một post substack recommend phim. Và không biết vô tình hay hữu ý nó trùng hợp với chủ đề từ lâu mình đã muốn viết.

Thông điệp của phim là thứ đọng lại lâu nhất với mình:

“Anh hùng không tạo ra bởi một hay vài sự kiện bi tráng trong cuộc đời.

Anh hùng tạo ra từ những hi sinh đã trải qua, những quyết định khó khăn, trách nhiệm và cam kết để theo đuổi lí tưởng bất chấp nghịch cảnh.

Và đó là thứ theo một người suốt cuộc đời.”

Cứ đi rồi sẽ đến, và đừng kì vọng trong cuộc đời sẽ có một đỉnh cao mãi mãi không thay đổi. Điều quan trọng là tin vào quá trình, biết dừng nghỉ khi cần thiết, biết tận hưởng những trải nghiệm có được.

Việc có trách nhiệm với những quyết dịnh của mình sẽ dần hình thành nên con người bạn là ai. Tất cả các trải nghiệm, quyết định đều quan trọng trên hành trình cuộc đời, kể cả trong những phút giây trầm lặng nhất.

Keep on moving forward nhé!

Cheers,

Nguyen (Daniel)

Tính đến nay thì mình ra ở một mình cũng khoảng 5 năm, kể từ năm cuối đại học. Thành phố đầu tiên cho mình cảm giác tự do của việc ở 1 mình là Sài Gòn (và dù đã có thời gian sống ở một vài thành phố nước ngoài, mình vẫn nhớ tới Sài Gòn như người ta nhớ first crush vậy). Là một người trẻ mới sống xa nhà lần đầu ở tuổi 21, có một vài cái vướng bận cũng dễ hiểu, đầu tiên là chọn nhà ở đâu và ở với ai.

Taichung train station, 2022

Ở đâu và ở với ai

Ngoài một vài thứ căn bản như xem nhà trước khi thuê, kiếm những chỗ vị trí địa lí thuận lợi, chủ nhà tốt tính, giá thuê tương xứng thu nhập (<=30%) và không ngập lụt thì cũng không có quá nhiều chuyện để nói về chọn chỗ ở để thuê.

Nếu hỏi bài học rút ra lớn nhất, mình khuyên chân thành bạn 2 điều:

1. Nếu chỗ bạn tính thuê có gì khiến bạn lấn cấn (hoặc một bất cập gì đó bạn nghĩ rằng mình có thể chịu được) - Đừng, bạn của tương lai sẽ thầm tự cảm ơn bản thân.

2. Bạn bè chơi được với nhau chưa chắc đã ở hợp nhau - nếu có chọn bạn ở cùng, nên tìm người hoàn cảnh, tính cách càng tương đồng càng tốt.

Với điều số 2 thì không áp dụng nếu bạn chọn sống 1 mình, hoặc ở rất ngắn, và có ý định kiếm roommate để party chẳng hạn.

Căn nhà đầu tiên mình thuê ở SG nằm gần cầu Thị Nghè với hai người bạn. Việc có chợ ngay sau nhà, giá tương đối rẻ (10tr cho 2PN) và nằm ngay sát bờ kè, cách công ty mình 10’ di chuyển là lí do mình chọn căn đó. Về vị trí chỉ có 1 điểm trừ là do bạn bè lúc đó ở hầu hết quanh Quận 7, việc tới nhà nhau chơi trở nên khó khăn hơn. Và nhà hơi cũ nên hay hỏng vặt - thứ ngày càng khiến mình đau đầu nên sau mình quyết định chuyển sang một căn hộ mới hơn.

Hồi mình sang Đài Bắc thì mình sống 1 mình, ở một căn hộ công ty thuê ngay cạnh ga MRT Zhongsan Guoxiao. 6 tháng ở đó mình sụt 6kg mà chẳng cần gym, chủ yếu vì đi bộ hàng ngày từ ga tàu tới công ty và về nhà. Việc ở gần giao thông công cộng cũng là một điểm cộng lớn nếu bạn đang gặp khó khăn trong việc chuyển sang lối sống lành mạnh hơn (và giảm cân!).

Nếu bạn ở những nơi có điều kiện khắc nghiệt (như SG mùa giông, hay Auckland có mùa đông lạnh), thì nên tìm những căn nhà: 1. ở trên tầng 6+ (bớt bụi đường, ồn), 2. có lối đi vào tiện di chuyển và đường vào không kẹt xe/ngập úng, 3. mới xây (5 năm đổ lại) - tiêu chuẩn về cách âm, cách nhiệt tốt hơn nhiều những căn xây từ 2010s đổ về trước.

Còn nhắc tới chuyện ở với ai - một roommate tốt chỉ cần thần chú 3 từ “giao tiếp tốt”. Như đã nói ở trên, bất kể thân nhau tới mấy, lúc ở với nhau mới biết những cái không đẹp đẽ lắm của nhau. Và chọn bạn ở cùng là 1 quá trình, không phải chọn cái ăn luôn - mình đã từng ở cùng bạn thân từ đại học, người yêu, bạn đồng nghiệp và giờ là ở cũng những người trước đó không hề quen biết. Có những roommate hợp nhất nằm ở hai nhóm cuối, đơn giản vì họ biết lắng nghe và thay đổi phù hợp với lối sống nhà chung.

Tất nhiên là điều đó cũng đến từ 2 chiều, bạn muốn người ta đối xử với mình như nào thì phải sống đúng vậy trước đã.

The place that raised me through COVID

Nấu gì và ăn gì cho một tuần bận rộn

Nói thật khoản này mình có 3 giai đoạn: 1. tự nấu mọi thứ, 2. order mọi thứ, 3. cũng cũng giữa 1 và 2.

Giai đoạn đầu là do nghèo + cái bụng yếu, lần đầu xa nhà cứ ăn cái gì ở ngoài là sẽ tiêu chảy. Giai đoạn hai là do bận, công việc lúc nào cũng làm tới tối muộn nên không còn não để nấu ăn. Giai đoạn ba là hỗn hợp, vẫn bận, nhưng do order Uber bên này $15-$20 1 món nên phải tự học cách thích nghi.

Mục tiêu của nấu ăn đối với mình có 3 khía cạnh: 1. nhanh, 2. đủ chất (đạm, carbs, xơ) 3. vui (sở thích cá nhân). Tiêu chí chế biến và nấu ăn thì cũng khá đơn giản: cốt lõi luôn cần 1 món carbs để no và một món đạm/xơ. Rau mềm thì đỡ phải xơ chế nhiều, thịt thì chủ yếu cần cắt lát và ướp (còn không thì cứ đem cả miếng luộc với nước muối rồi chấm nước mắm cũng ngon).

Mình không theo trường phái cuối tuần meal prep nên làm tới đâu ăn tới đó, món chế biến càng đơn giản thì càng được ưu tiên. Nấu thừa thì trưa hôm sau ăn tiếp. Nên tìm cho bản thân mấy món ăn hoài không chán thì tiết kiệm công sức phải nghĩ, ví dụ như có tuần mình kho nồi thịt trứng ăn liền 5 ngày liên tiếp.

Công cụ cần có thì nên đầu tư: 1. Nồi chiên không dầu, 2. Nồi áp suất, 3. Chảo chống dính/chảo đá. Có 3 cái này mở ra rất nhiều lựa chọn nấu ngon, mà tiết kiệm thời gian x2, x3 lần.

Tủ đồ thì luôn cần những nguyên liệu cơ bản & gia vị (mắm, tiêu, tỏi, hành) để lúc nào cần lôi ra nấu nhanh được. Hạn chế mua nhiều rau (dễ hỏng), thịt thì vô tư nếu bỏ ngăn đông. Nếu lười đi chợ hàng ngày hoặc ở xa chợ thì tháng một hoặc hai lần đi siêu thị mua theo checklist bên dưới là được.

Một vài thực phẩm không thể thiếu - dễ nấu, dễ biến hóa thành món gì cũng được, lành mạnh (ít chất bảo quản), dễ mua (lúc nào siêu thị/chợ cũng sẽ có stock)

Đạm

1. Tier 1: Trứng

2. Tier 2: Ức gà, lườn gà, đùi gà, thăn lợn (vai)

3. Tier 3: Bò cắt lát, cá hồi (chế biến sẵn), Steak…

Gia vị đi kèm: premium thì mua gói gia vị pha sẵn (barona là number 1), bình dân thì nước mắm + hành/tỏi/tiêu (kinh nghiệm mẹ mình truyền lại là nước mắm chai thủy tinh sẽ nấu ngon hơn chai nhựa).

Tier 1 thì nấu kiểu gì cũng được và cũng sẽ ngon - luộc, nấu canh, súp, chiên, xào, etc. Lúc nào ốm, bệnh, bận thì cứ bỏ trứng vào luộc/chiên thì 5 phút có đồ ăn.

Tier 2 thì chủ yếu là luộc hoặc kho, chiên mắm (lườn gà chiên mắm là món tỉ lệ p/p ổn nhất). Với gà thì bạn có thể luộc trước để ra nước cốt → nấu 1 lần dùng vài ba bữa nấu canh, nấu mỳ, cháo, súp đơn giản.

Tier 3 thì ngon nhưng để dành cho những ngày tự cảm thấy giàu có, muốn chiều bản thân - và nấu ngon cũng cần có kĩ thuật không thì Bò sirloin với tái nạm cũng ra thành giống nhau.

Carbs: gạo, khoai lang (recommend khoai mật) , mỳ gạo/mỳ trứng (healthy hơn mỳ tôm). Một lần đi mua ăn cả tháng cũng không hết và không sợ hư.

Xơ: điều thú vị là không cần phải cứ ăn rau mới có xơ (không thì xứ Tây dân táo bón hết do rau đắt hơn vàng).

Lựa chọn healthy thì là gạo lứt, bánh mì nguyên cám (wholegrain), các loại hạt, bơ, trái cây (kiwi, thanh long, cam, etc.)

Nhanh và dễ nhất nhất là mua gói gel bổ sung xơ (hồi mình ở Đài thì bán nhiều ở 7/11 or Family Mart). Thích dạng uống thì có thể uống Coca Plus (dù 1 tuần uống 2 lon thôi không béo phì).

Những món rau nhanh & cực kì dễ nấu là: rau cải (cải xoong, cải chíp), rau muống, rau dền ;) Bí kíp để tăng độ ngon là trước khi đổ nước sôi vào thì xào sơ qua với thịt băm và tỏi, nước mắm (với mấy rau đắng thì đây cũng là cách khử vị đắng).

Từ hồi mình sang Tây thì riêng khoản carbs & xơ phải tự chủ động đa dạng hóa hơn do ít lựa chọn giống với Việt Nam mình. Còn lúc ở Đài Bắc thì thật sự mình chỉ có uống gel và ăn rau cải do hay mua bento sẵn ở 7-11 và ăn ngoài (trộm vía không bị táo bón lần nào trong suốt nửa năm).

Quick tips cho mấy bạn ra nước ngoài mà cái mắt hay nhanh hơn cái miệng thì nên thủ sẵn gói men tiêu hóa & nước điện giải (loại vị chanh dây Sport là ổn nhất). Nhìn chung là tránh ăn mấy cái món cay cay & dầu mỡ thì bụng dạ sẽ ổn, dù đi mấy nước hay nấu đồ kiểu Trung thì lúc nào cũng chiên, xào ngập dầu nên chuẩn bị trước tinh thần :)

Nói chung sướng hay khổ đều từ cái miệng mà ra, nên ăn ngon ngủ kĩ là yếu tố tiên quyết để tồn tại khi sống một mình.

Sống vui sống khỏe

Cái khó của việc ở một mình là giữ mọi thứ cân bằng.

Cơ thể khỏe, tâm trí cũng phải vậy thì mới tồn tại độc lập được.

Muốn không trầm cảm (nhất là vào nơi có mùa đông lạnh), thì phải tìm cộng đồng giao lưu. Khoản này thì mình thừa nhận mình hơi kém.

Một phần vì mình không chơi được mấy môn thể thao phổ biến, do cái chân của mình không có chạy được. Một phần là vì tính cách dạng ambivert - thích xã giao nhưng bị mất năng lượng khi gặp người lạ. Hồi ở Sài Gòn thì không sao vì network build từ trước đó đủ rộng từ đại học, và bạn bè đồng nghiệp cũng dễ gần gũi hơn. Sang nước ngoài thì đúng suffer vì khác biệt văn hóa, và người ta cũng không có giao du cởi mở như ở Việt Nam. Không hú một cái đi cafe, đi nhậu, đi karaoke được.

Nhưng mà sau khoảng 2 năm thì cũng có một vài strategy mình thấy dùng được - ít nhất nếu bạn tính cách dạng cũng như mình:

1. Không cần phải ép bản thân làm cái mình không thích, nhưng phải ép bản thân mình ra ngoài, và “say yes” (có chọn lọc) với những trải nghiệm mới

2. Đổi môi trường cảnh quan ít nhất 1 tháng một lần trong vài ngày. Không cần đi du lịch xa, chỉ cần ra khỏi môi trường đang quen thuộc là được.

3. Dành một ngày chỉ để reflect, và làm những gì mình muốn làm (dù có thể không productive)

4. Nào cảm thấy đuối quá thì seek help, gọi về nhà, call đứa bạn thân, nghỉ làm 1 ngày. Thà đi chậm còn hơn đứt gánh.

Một vài cái đang thử:

1. Có một vài thói quen (đi gym, nấu ăn, viết journal…) hàng ngày và dành ra một hoặc hai ngày “cheat day” không làm theo nó

2. Chủ động reach out một vài những contact cũ một thời gian lâu rồi nói chuyện - đơn giản 5’-10’ catchup xem cuộc sống đang ra sao

3. Học một kĩ năng mới mà không tốn quá nhiều thời gian (như hiện giờ mình đang nghịch vibe-coding với Cursor)

4. (…) - nghĩ ra hoặc có ai recommend thêm gì sẽ add vô đây.

Quan trọng nhất là mỗi ngày mình đều remind bản thân nó không phải cuộc đua nước rút, mà là cuộc chạy marathon. Có vài ngày cảm thấy tệ, vulnerable, không muốn làm gì cả - cũng là điều bình thường.

Mình tới được đây ngày hôm nay không phải là do hustle hustle - mà là vì mình không bỏ cuộc với những cái ambition của mình.

Chừng nào còn cố gắng, và còn đi tiếp, thì chừng đó vẫn sẽ tới được đích (dù đôi khi cũng painful lắm nha).

Chúc bạn thành công ;)

On top of the Pinnacles, 2025

29.07.2025

Nguyen (Daniel)

For those who are concerns about how to survive in this AI-era, myself including.

And for those who come after, as an retrospective read.

In hindsight, this writing might seem silly few more years down the line as technological landscape changes, we’ll see.

Bài viết nhiều quan điểm cá nhân từ trải nghiệm riêng từ một người background business làm product owner một product ERP tại công ty FMCG nọ.

Mục lục

• My story - Starting from zero

• Will I be replace by AI?

• Surviving the AI replacement trend

Reach for the stars, Coromandel, 2025

My story - Starting from zero

Hồi còn đi học đại học, mình hay mơ mộng về một ngày được tự tay build product - một thứ gì đó để lại dấu ấn của riêng mình. Ý tưởng về việc có một legacy để lại khiến mình thấy rất hứng thú.

Tiếng Anh có câu: “Be careful what you wish for”. Vào một ngày đẹp trời 4 năm sau, ở một đất nước xa lạ, mình được trao cơ hội để làm điều đó.

Cầu được ước nấy, 2 tháng sau khi mình join công ty, sếp quay ra nói với mình: “Bây giờ em lead dự án này và dự kiến deliver trong năm tới nhé”. Đây chỉ là 1 trong top 14 dự án transformation lớn nhất trước giờ của công ty thôi mà, no pressure!

Một chút background, trước khi mình join công ty, dự án đã được start từ đầu năm. Tiền thân của nó là 1 project liên quan tới Finance (FP&A) - một platform modelling chuyên dùng phân tích, giờ được customize thêm module cho mục đích quản lý cho các hoạt động của Sales & promotion planning. Khi mình onboard, product vừa chuyển từ closed development sang phiên bản đầu tiên (MVP) để đưa tới tay đội Sale sử dụng.

Tưởng như mọi thứ gần đã gần hoàn thiện, chỉ cần cải tiến thêm một vài tính năng trước khi go live, thì thực tế phủ gáo nước lạnh vào đầu. Tính tới hiện tại thì project đã hơn 1 năm trong development hell: một vài thứ phải đập đi làm lại, tốn vài trăm nghìn $ tiền budget và phải xin thêm. Nói vui giống con người có combo nhiệt tình + thiếu hiểu biết = phá hoại, thì trong product development có combo kì vọng cao + quá nhiều stakeholder = cam chịu (cam kết chịu không nổi). Khi ai cũng muốn tool mới giải quyết được vấn đề của mình, thì giống như có cái búa nhìn đâu cũng thấy đinh, và hệ quả là chiếc backlog (to-do) dài như chiếc sớ mãi không hết.

Cú sốc “văn hóa” từ vị trí mới đối với mình cũng không nhẹ nhàng lắm - một người mới join công ty vài tháng, còn chưa hiểu hết về “route-to-market” ở thị trường, chiếc pricing structure 3 tầng độc lạ, cộng thêm một hệ thống legacy SAP xài hơn chục năm với vài chục module “độ” thêm. Nói là đi xây tool mới thì cũng chỉ mới đúng một phần, phần nhiều thực ra là đi làm change management: chuẩn hóa process, onboard người dùng và quan trọng nhất… đi fix bug, dù vô tình hay cố ý, dù cho là hệ quả tích tụ của nhiều năm trước đó. Không cần biết đúng sai, ai đề xuất thay đổi là người đấy chịu trách nhiệm.

Và đối với một người background non-tech như mình, hấp thụ mấy kiến thức này giống như đang dùng “abc” chuyển qua dùng chữ tượng hình vậy. Từ những thứ đơn giản nhất như vận hành một project kiểu Scrum, role trong team ai làm gì, hay cách viết “story” trên Jira… đều là những kĩ năng mình phải fast-track sau 2 ngày đi Agile bootcamp nếu muốn thật sự fill-in role của một Product Owner. Nhưng đó chưa phải thử thách lớn nhất.

“Biết địch biết ta”, muốn thay thế một cái gì thì trước hết phải hiểu bản chất của cái đang bị thay thế. Mà tất nhiên là không dễ gì để thẩm thấu hết một thứ đã được xây trước đó cả chục năm, với rất nhiều thứ thay đổi nhỏ tí ti tưởng không quan trọng mà lại quan trọng không tưởng. Trong 3 tháng đầu, quyển note A4 của mình dần dày đặc các thuật ngữ cả về chuyên môn Sale lẫn technical lẫn internal process của công ty. Mình phải học từ những điều đơn giản nhất như là cách tạo một order trên hệ thống, cách xuất hóa đơn, cho đến soi từng khác biệt tới 0.01$ trong hệ thống.

Dự án tới giờ đã đi vào phase cuối để chính thức go live. Đến lúc này, hơn cả cảm giác phấn khích, mình chỉ muốn thở phào nhẹ nhõm.

Lúc đấy tự dưng trong đầu tự dưng xuất hiện một suy nghĩ, “làm xong rồi thì có con AI nào sẽ thay thế mình luôn không?”

Will I be replace by AI?

Để quote một câu mà mình học được ở bên này, và từ đó đã trở thành cửa miệng, “Yes and no….”.

Có những cái AI hoàn toàn làm được, và làm tốt hơn mình nhiều, nhưng đó lại không phải là cái cốt lõi của công việc mình làm.

Bởi vì thay vì trả lời có hoặc không, hữu ích hơn là khi nhìn nó trên một dải (spectrum) những gì có thể AI hóa (AI-able). Để bóc tách một công việc có thể bị AI thay thế hay không, trực quan nhất là dựa trên framework kiến thức và kĩ năng cần thiết cho vị trí đó, và mức độ AI-able tới đâu.

Những thứ AI có thể thay thế (vùng xanh) và chưa thể thay thế (vùng xám)

Kiến thức thì có thể chỉa ra làm 2 loại: Functional Domain Knowledge (các kiến thức chuyên ngành, dạng như làm Finance thì phải biết mặt mũi 1 cái P&L nhìn nó ra làm sao, các yếu tố nào tác động vào các financial line items…) và Internal Knowledge (hệ thống/process nào đang được sử đụng để tracking promotion, các anh em Sale đang chơi “game” trên đó như thế nào…).

Tương tự với nhóm kĩ năng thì nhìn 1 cách high-level nhất là skillset liên quan tới Technical và People. Cái này nhiều sách vở cũng viết rồi, điều mình muốn nói tới là không phải phạm trù nào thì AI cũng có sức công phá như nhau. Phần ở giữa màu xanh có thể AI hóa được nằm ở nhóm kiến thức cơ bản đã được chuẩn hóa / có documentations đàng hoàng trong nội bộ (hàng hiếm hay không phụ thuộc vào công ty bạn process chuẩn chỉ tới đâu).

Khi quick-check với GPT, nó có thể chỉ step-by-step để phân tích 1 bảng data extract doanh số bán hàng tháng này như thế nào, highlight các trend/outlier cần đào sâu. Và mình thì hay xài Bing Work để search mấy tài liệu sharepoint nội bộ trong vòng 1 nốt nhạc. Giờ con Co-Pilot có thể connect thẳng với source đó luôn - tất cả documents, S&OP process… nhờ AI tóm tắt trong vài bullet-point, thứ mà xưa tốn cả tuần công lực đi mò mẫm.

AI sẽ xử lí khá tốt đối với các nhóm kĩ năng phụ thuộc nhiều vào khả năng tổng hợp và chắt lọc thông tin (“synthesizing”, “brainstorming”, “copywriting”…), cũng như các kĩ năng cứng liên quan tới software và technical đã được phổ cập rộng rãi (một lần nữa nhấn mạnh vào yếu tố “well-documented”). Một ví dụ là mình đã nhờ GPT paraphrase lại một chiếc email từ thế đang combat với một stakeholder khó tính thành professional feedbacks. Absolute technologia!

Giống như một nghiên cứu của HBS đã chỉ ra, có những cái AI thay thế được rất tốt, nhưng có nhiều phần vẫn còn “meh”, dù độ phức tạp của các task đó có thể gần ngang nhau.

Our results demonstrate that AI capabilities cover an expanding, but uneven, set of knowledge work we call a "jagged technological frontier.” Within this growing frontier, AI can complement or even displace human work; outside of the frontier, AI output is inaccurate, less useful, and degrades human performance.

Navigating the Jagged Technological Frontier: Field Experimental Evidence of the Effects of AI on Knowledge Worker Productivity and Quality - HBS

Nói lí thuyết thì khô khan vậy, thực tế thì AI đang chiếm ghế của mình như thế nào?

Yes, and…

Lowkey would save alot of time answering to email - Reddit

Nếu chỉ tính đến những công việc day-to-day của một product owner, AI có thể thay thế đến 80% những gì mình đang làm.

Những ai đã / đang làm product owner sẽ hiểu câu chuyện đau đớn về ngồi update backlog mỗi khi bắt đầu, trong, và sau một kì product sprint. Mỗi một sprint như vậy sẽ gồm tầm chục “story”, bao gồm các tính năng hoặc các to-do, và thường kéo dài từ 2-3 tuần.

Xưa mình vốn dốt văn, ai dè lớn lại phải ngồi viết “story” cho user. Về khoản này thì Co-Pilot là người bạn chí cốt của mình, bởi vì dù không được sponsor bởi Fristi, trí tưởng tượng của GPT bay xa tới độ viết description như thể được user nhập . Nhiều lúc lười, mình tranh thủ nhờ GPT viết luôn cho cả các yêu cầu về sản phẩm (acceptance criteria) và tầm 5-10’ tinh chỉnh paraphase chút chút là bạn có thể hoàn thiện từ hai đến ba “story” với vài bullet-points đủ các ý chính.

Để so sánh thì trước khi dùng GPT, mình mất từ 15-20’ để hoàn thiện một story - và rõ ràng tiếng Anh thì chắc chắn không hay bằng…, nên gần như AI là không thể thiếu trong mỗi lần backlog refinement.

Buổi sáng đẹp trời là ngày không nhận được hơn 30+ email noti từ Jira tag tên bạn

Một khoản nữa AI có thể hoàn thành nhanh và khá tốt là khi phải vẽ mockup cho một process nào đó trên hệ thống. Các tool như eraser.io có thể vẽ nhanh trong 1 nốt nhạc (dù hơi tiếc là chưa export được ra PPT). Và mình đã từng nghe giang hồ đồn thổi, AI giờ hiện đại tới độ có thể vẽ luôn design UI/UX, làm wireframe (+ code), xịn thật!

Nếu vậy anh em ngày cũng chỉ cần làm 3-4h thôi còn đâu để AI tự chạy là ngon lành. Nói đến đây thì chắc bạn hình dung chỉ thiếu điều nhờ con chatbot trả lời email tự động (mà giờ Outlook có sẵn), thì lúc đấy công việc mỗi ngày chỉ cần dự 15’ standup, mỗi tháng xuất hiện 1-2 lần vào sprint planning, sprint review. Ngày làm 4h, cuối tháng vẫn nhận lương ngon lành.

Eraser.io

Nhưng đời làm gì có bữa trưa nào miễn phí, người ta cũng không trả mình mấy ngàn $ chỉ để ngồi rung đùi và dùng Co-Pilot cả ngày.

Nếu giờ cho AI làm hết việc của mình, tầm sau khoảng 1 tuần thì mọi thứ sẽ bung bét. Tại sao ư?

Chào mừng tới với corporate world, người theo hương hoa mây mù giăng lối.

What the AI can’t replace (yet)

Cuộc đời đi làm corporate nếu chỉ đi xử lí những vấn đề về chuyên môn thì mọi thứ đã đơn giản hơn 9-10 phần. 20% công việc tốn tới 90% thời gian đi xử lí nằm ở những yếu tố bất định (ambiguous), mà nó lại không nằm chỉ trong chuyên môn.

Trong số những thứ có thể tăng độ khó lên nhiều lần cho 1 product owner, ba challenges lớn nhất, theo mình, mà bất kì ai làm trong 1 big corp nào đều sẽ gặp phải: tình hình business thay đổi, câu chuyện về accountability và stakeholder expectations.

Axis of evils (corporate-version)

The ever-changing business context

Một thứ sai lầm khi mình mới bắt đầu làm role này là coi rằng mọi thứ sẽ không thay đổi. Đáng tiếc là, thế giới không đứng yên một chỗ, chỉ vì bạn coi rằng như vậy.

Câu chuyện focus của công ty sẽ rất khác nhau tùy thời điểm - và kéo theo đó là sự thay đổi budget, scope, resources.

Một ngày có thể mọi thứ đang tốt đẹp và ontrack, chiếc backlog đã vạch sẵn với từng đó feature aligned kể từ lần sprint planning cách đó một tuần. Ngày kế tiếp, business có yêu cầu urgent để review toàn bộ P&L từng khách hàng kênh truyền thống, thứ vốn được plan để làm cách đó 3 tuần, bỗng trở thành ưu tiên hàng đầu. Không phải là một feature dễ implement, có thể tốn vài tuần để developer triển khai.

Dĩ nhiên là khi dành thời gian và nguồn lực làm thứ đó, thì sẽ phải làm giảm ưu tiên của một “story” khác. Cái khó không phải là làm plan ở trong 1 sprint, cái khó là làm sao để make call bạn cần ưu tiên cái gì trước sau, và nhất là mục tiêu ban đầu thay đổi. Điều này cũng đúng khi scope bị co hẹp lại, budget không còn đủ, và bắt buộc phải bỏ đi một vài tính năng nằm trong pipeline.

Nếu đem điều ấy hỏi AI thì nó sẽ cho bạn một câu trả lời chung chung kiểu ba phải, cái nào cũng quan trọng, hoặc cho bạn 1 cái framework nhưng kết luận tựu lại là business phải tự đi mà đánh giá. Càng ép thì nó sẽ càng có xu hướng thuận theo ý ban đầu bạn đã input cho nó. Bản thân OpenAI cũng đã phải thừa nhận và xóa bớt thiên kiến này khỏi GPT-4o trong một update gần đây.

Is ChatGPT only a yes man? - Reddit

Khổ là điều này xảy ra gần như thường xuyên trong suốt quá trình phát triển. Chưa kể tới việc càng develop tool hoàn thiện, người ta mới nghĩ ra nhiều thứ mong muốn hơn (mình sẽ đề cập nhiều hơn ở ý 3). Để đưa ra quyết định, và thuyết phục tất cả mọi người thuận theo ý đó, không phải là một công việc dễ dàng mà ngồi gõ prompt là có thể trả lời được.

Một cái khó thứ 2, AI không toàn năng để hiểu mọi ngóc ngách business như bạn nghĩ đâu. Ít nhất là trong công ty mình đang làm, luôn tồn tại 1 khoảng gap giữa những gì process đáng lẽ phải là và thực tế đang xảy ra như thế nào.

You only noticed just now?

Một ví dụ đơn giản như việc quản lí một khoản trade promo của khách hàng luôn được ghi nhận cục tiền fixed cost, nhưng thực tế là variable - bởi vì nguyên lí của nó được gắn với từng chương trình promo. Chỉ là vì nó luôn giữ mức như vậy, nên bằng một cách nào đó được assume là nó sẽ không đổi, và những người được handover lại cũng nghiễm nhiên coi đó là thật.

Hay nghiêm trọng hơn, có những khoản markup của khách hàng cho cửa hàng được gộp vào modelling gross profit của công ty, trong khi đó không phải là giá mà công ty bán ra. Lí do, trước đây Key Account quản lí sử dụng một template modelling của khách hàng khác anh từng quản lí để áp luôn cho khách hàng này, và pricing model của hai nhóm là hoàn toàn khác nhau. Hệ quả là profit ghi nhận trong file modelling sẽ bị thổi phồng so với thực tế. Rồi kết quả của modelling đó lại được sử dụng để đưa ra các quyết định về giá khuyến mại, khiến cái sai càng thêm sai.

Đây là hệ quả của việc khi công ty không có 1 standard system, và mỗi người có 1 chiếc excel spreadsheet chạy vài trăm dòng, nhưng như một chiếc “black box” không ai hiểu rõ, do người build nó đã rời công ty từ cách đây mấy năm. Kể cả bạn có “feed” cho AI nhưng thông tin này, thực tế sẽ chỉ làm nó rối hơn.

Nhiều lúc nghĩ nếu giờ mình nghỉ khỏi công ty, chắc cũng phải kha khá lâu sau người thay thế mình mới thẩm thấu được hết những thứ tiểu tiết phức tạp ấy. Vì trong các noise gây nhiễu, kĩ năng quan trọng là phải biết chắt lọc ra được thông tin đúng, mà cái này thì cần lấm tay bùn mới biết được.

Còn với AI thì đơn giản: “garbage in - garbage out”. Đầu vào sai bét thì đầu ra cũng rứa.

Và khi biết được thông tin đúng thì vẫn chưa phải là cái kết của câu chuyện. Để tạo thay đổi, bạn có sẵn sàng đứng ra chịu trách nhiệm cho quyết định đó hay không?

Taking Accountability

Chú Ben trước khi ra đi đã nói với Peter Parker rằng: “With great power come great responsibility”. Rõ ràng là khi mọi thứ tốt đẹp thì sẽ chẳng ai đoái hoài tới những chuyện đang xảy ra, miễn là mọi thứ vẫn hoạt động trơn tru. Nhưng project bắt đầu không như mong muốn, thì người ta sẽ gõ đầu thằng lead đầu tiên.

Spider-man (2002)

Một trong những thử thách lớn ở dự án này mình làm đó là đi khớp số với các reports khác trong nội bộ công ty. Chuyện đi audit sổ sách phải đi tới từng dòng details mệt mỏi là một phần, nhưng phần mệt hơn là phải làm điều đó dưới pressure phải deliver con số đúng - một con số thần kì mà bản thân trong business không ai biết rõ, kể cả finance.

Lí do: các hệ thống tracking trước đây đều sử dụng một (vài) các assumption để allocate lại các khoản chi phí, hoặc doanh thu, đơn giản vì nguồn data trước đó hoặc chưa có, hoặc bị phân mảnh. Thứ duy nhất có thể convince đâu là số đúng? Dựa vào logic, toán, và rất nhiều round giải thích, dùng tới cả ý kiến chuyên gia (SMEs) để thuyết phục người dùng.

Và tất nhiên là sẽ phải có người đứng ra chịu trách nhiệm cho tất cả những việc đó.

Một phép thử cơ bản là: có nên tin vào đứa đang đề xuất hay không.

Nếu đặt bản thân vào vị trí một Sale Director, trước khi đưa quyết định có khả năng tiêu tốn của business vài trăm nghìn $$$, bạn có đủ tự tin rằng AI sẽ không nói láo?

Và lúc mọi thứ sai (có thể vì nhiều lí do), có quay lại bắt AI chịu trách nghiệm được không?

Mình nghĩ là không.

Có thể ở một vài công ty khác có sự buy-in vào AI lớn hơn thì đây sẽ không phải vấn đề, nhưng công ty mình thì không. Và có một vài lí do khác mà mọi người tin mình nhiều hơn một con bot.

Bề nổi, mình có track-record deliver từ trước đó rồi, nên sếp tin mình hơn.

Bề chìm ít đẹp đẽ hơn, nguyên một tuần mình thức tới đêm đi validate từng con số, chase finance từng công thức tính toán đang được sử dụng đến cả các assumptions, catchup với từng Key Account Manager để hiểu bản chất của khoản cost được ghi nhận từ phía khách hàng là gì. Sau quá trình như vậy thì đến giờ mình tự tin nếu có ai challenge gì về cái P&L đó, mình có thể giải thích được bản chất nó là gì, và tại sao công thức tính toán nó lại như vậy.

Trong dự án, head of commercial business control đã từng email lại mình và nói rằng: “Anh tự tin số report trên TPM là số gần sát thật nhất trong tất cả các báo cáo hiện có. Có thể là chúng ta đang từ chối nhìn vào thực tế là nó phải thấp như vậy.”

Lúc ấy, mình biết mình đã làm đúng công việc của mình.

Stakeholder Expectations

Không ai là làm việc một mình, cho dù bạn có giỏi tới đâu, nên trong lúc làm dự án chắc chắn là sẽ có những sự va chạm.

Va chạm số 1 là về những kì vọng khác nhau về dự án.

Nhẹ thì: “Tại sao ý kiến này của chị được đề xuất nhưng không được ưu tiên?”

Nặng đô hơn thì: “Anh từng có kinh nghiệm về cái này rồi, tool nó làm abc mà đáng lẽ ra nó phải làm được xyz cơ”

Mệt hơn nữa là khi các request đến từ stakeholder ở tít trên cao, một dạng “offer you can’t refuse”, nhưng mình vẫn phải tìm cách từ chối anyway. Vì cái gì cũng cần có điểm dừng, nếu không thì cái danh sách backlog sẽ không bao giờ thấy kết thúc.

Một thứ mà AI không có được, đó là real human relationship, vì đến cuối ngày business vẫn là giữa người với người. Mình may mắn có một người sếp đủ tin tưởng, và nếu mình approach chị với đầy đủ lí lẽ và rationale, chị sẽ giúp mình push back lại những yêu cầu phi lí từ cấp trên.

Từ hồi làm role này, mình cũng học được cách lắng nghe nhiều hơn. Bởi vì khi lắng nghe, mình có thể hỏi những câu hỏi giúp user tự đánh giá được thứ họ thực sự cần là gì. Nhiều khi người ta nói vấn đề là vậy, mà thực sự là không phải vậy.

Đã có lúc team suýt dành vài sprint để phát triển một tính năng full year planning. Nhưng sau khi clarify thì Key Account team mới bày tỏ rằng không cần chức năng đó. Họ chỉ cần các enhancement để có thể làm bottom-up planning một cách dễ dàng hơn.

Và có một thời gian dài ban đầu, SMEs tư vấn cho project là Key Account Manager, trong khi người thực sự dùng tool lại là Key Acc. Executive - người làm data entry day-to-day. Sau vài buổi ngồi nán lại trễ office cùng họ, mình mới được nghe kể khổ, về những limitations của tools mà trước đây chưa từng được nghe. Đó mới là những key insights về operation thật sự cần giải quyết thì mới tới được mass adoption.

Nói giống như gửi tiền vào ngân hàng, phải có thời gian và sự đầu tư thì mới có thể rút “credit” này ra xài được.

Va chạm số 2 là quản lí những cảm xúc của con người.

Đến một dạo, ai có vấn đề gì về sản phẩm là sẽ tự động tới tai mình.

Vì mang tiếng là công ty lớn, nhưng trong team thì product owner được ưu ái kiêm luôn role QC/tester/customer support nội bộ, do không làm thì cũng chẳng còn ai khác làm.

Để empathy với các user thì đúng là công đoạn develop product cũng phát sinh kha khá bug. Chắc đếm số bug ticket từ đầu project nhận được tới giờ, ít nhiều chắc cũng phải hơn 100+. Hầu hết số đó đã được close, nhưng lúc nào cũng sẽ có xuất hiện, vì mỗi tính năng mới được phát triển là một cục bug tiềm tàng - do không test kĩ module, do test kĩ module này nhưng lại không tính đến module nọ bị ảnh hưởng….

Và bên cạnh đó, có nhiều complaint chỉ vì họ đã từng có những thứ mà họ từng làm được trên Excel hay những hệ thống khác, vốn là nice-to-have ở khía cạnh sản phẩm nhưng là must-have trong mắt họ.

Chúng sẽ luôn bị đem lên như vật tế thần (scapegoat) trong mỗi cuộc họp khi product có gì đó không như ý user muốn. Và đó là cái khó, vì không phải feedback nào cũng valid. Đôi khi chỉ là họ xả, just because they had a bad day. Mà những cái này thì đòi hỏi EQ để có thể tách bạch được.

Sau gần 1 năm, product này thì nó cũng giống như đứa con tinh thần của mình vậy. Bị người ta chê chửi nó thiếu này thiếu kia hoài thì cũng buồn chứ.

Nhưng một lần nữa, đứng ở phương diện khách quan, đội cái nón product owner, mình cần phải chấp nhận rằng thực tế đang ở đâu - và say “no” với những gì không phải là ưu tiên. Lúc này thì việc có relationship tốt sẽ giúp một lần nữa, dù không phải lúc nào cũng work. Các vấn đề tưởng như rất nghiêm trọng đều có thể giải quyết bằng một buổi quick catchup 1-1 trước các meeting lớn để lắng nghe concern từ phía họ. Keyword: “được lắng nghe”.

Bởi vì những vấn đề khó nhất luôn là vấn đề về con người. “Business problems are always people problem.”

Back to the true meaning of “Problem Solving”

Đọc tới được đây, chắc hẳn bạn là một người nghiêm túc tìm hiểu về chủ đề này.

Và mình tin rằng bạn là một trong số ít những người nhận ra lợi thế độc nhất của chính bản thân mà AI không có được.

Mình tin con người có khả năng “problem solving” tốt hơn AI.

Hiểu cơ bản, đây là kĩ năng giải quyết vấn đề - cái này AI làm được một phần.

Hiểu rộng ra, đây là khả năng để biến từ một ý tưởng, một cái plan, một project từ trên giấy thành hiện thực. Cái này mình nghĩ AI sẽ struggle khá nhiều.

Khi đặt tất cả các yếu tố kể trên trong một trang giấy, những thứ tưởng có thể dễ dàng AI hóa giờ đây đã không còn như vậy nữa.

The lines between what’s AI-able get murkier as we giving more ambiguity

Ngẫm lại, có rất nhiều bài học từ khi mình onboard role này. Những thứ phải đánh đổi, những chiếc drama nội bộ, đến từ câu chuyện navigating corporate cho project có thể đi tiếp, đều là những bài học về making tough decisions, và managing tough stakeholders. Tất cả đều là hành trình trải qua những unknown unknowns, và một môi trường mờ ảo những ambiguity.

Con đường để xây dựng một thứ mới không dễ, và càng khó hơn khi phải thay đổi cách làm việc của một tổ chức đã hằn sâu những process, system đã được sử dụng qua hàng chục năm. Khi tồn tại nhóm người ngại thay đổi, khả năng leadership lúc này là giúp mở rộng tầm nhìn của họ về một mục tiêu chung. Như Yuval Noah Harrari từng viết trong “Homo Sapiens”, loài người là loài động vật độc nhất có thể kể những câu chuyện, và hợp nhất lại từ niềm tin chung vào một sứ mệnh nào đó.

Đây là yếu tố khác biệt tách biệt chúng ta khỏi AI, khả năng sở hữu “tầm nhìn” để có thể đoàn kết tất cả mọi người vì một lợi ích lớn hơn tất cả.

Một lợi thế cạnh tranh độc nhất (point-of-difference) mà ta phải nắm thật chắc để tồn tại qua làn sóng AI này.

In the end, we will prevail.

On top of the Pinnacles summit, 2025

Surviving the AI replacement trend

Một inspiration khá lớn cho mình viết bài này chính là nghiên cứu của Havard (HBS) về câu chuyện khả năng của AI và thay thế các kĩ năng vốn được coi là high-skilled của con người (trong bài dùng management consulting làm đối tượng nghiên cứu).

Quay trở về căn bản, nếu hình dung khả năng của AI giống một cái tiền tuyến càng ngày càng được mở rộng ra, thì thời thế đang trông như thế này:

(Mollick et al., 2023)

Một điều đầu tiên là giống với kết luận từ trên, tiền tuyến này không có bằng phẳng - tùy vào tính chất công việc mà các tác động khác nhau. Và kết quả của nghiên cứu chỉ ra, có 2 nhóm khá rõ ràng: “Inside” và “Outside”.

Nhóm “Inside” được định nghĩa là nhóm kĩ năng thiên về sáng tạo, đề xuất và phát triển ý tưởng.

The inside-the-frontier experiment focused on creative product innovation and development.

Ở phạm trù này thì nghiên cứu chỉ ra rằng sử dụng tích hợp AI có thể tăng năng suất tới gần 30% và tăng chất lượng đầu ra hơn 40% của các đối tượng nằm trong bottom-half performers.

Nhóm “Outside” được định nghĩa là nhóm kĩ năng liên quan tới việc đưa ra quyết định từ nhiều nguồn data khác nhau, và có kết luận đối lập nhau.

[…] We designed the task outside the frontier using as a starting point the type of business cases that BCG uses for its highly competitive job interviews. […]

To be able to solve the task correctly, participants would have to look at the quantitative data using subtle but clear insights from the interviews. […] When considered in totality, this information led to a contrasting conclusion to what would have been provided by AI when prompted with the exercise instructions, the given data, and the accompanying interviews.

AI trong trường hợp này vẫn giúp các consultant hoàn thành đánh giá nhanh hơn, và đưa kết luận được đánh giá là chất lượng hơn - tuy nhiên tỉ lệ kết luận đúng của nhóm dùng AI trung bình thấp hơn 19% so với nhóm không dùng AI.

Một điều thú vị ở research này? - Dùng AI gần như chắc chắn sẽ giúp tăng năng suất dù cho có là nhóm kĩ năng nào, nhưng tính đúng sai phụ thuộc rất nhiều vào tính chất của việc được giao cho AI và kĩ năng của người sử dụng AI.

Với những consultant vốn đã được đánh giá trong upper half của nhóm kĩ năng được đánh giá, mức tăng được ghi nhận thấp hơn nhiều so với nhóm trong bottom half về cả độ chính xác và chất lượng.

Dùng AI có thể cho bạn cảm giác là đáp án đưa ra là chất lượng và đầy đủ hơn - nhưng nếu bạn không có hiểu để verify là nó đúng hay sai, thì sẽ dễ bị rơi vào cái bẫy đưa ra kết luận hay nhưng sai bét.

Có thể thấy khi công nghệ thay đổi, thì luật chơi khác, cách chơi cũng phải khác.

Vậy những top performer đang xài strategy gì để thành công trong kỉ nguyên quá độ AI này?

(To be continued)

Note tác giả: tính viết tất cả trong cùng 1 phần nhưng viết xong mới nhận ra bài đã dài quá nên tạm dừng ở đây. Comment nếu bạn thấy bài có ích và muốn mình viết tiếp phần 2 nhé, Cheers!

Further readings (on AI)

One Useful Thing

Centaurs and Cyborgs on the Jagged Frontier

A lot of people have been asking if AI is really a big deal for the future of work. We have a new paper that strongly suggests the answer is YES…

Read more

3 years ago · 811 likes · 58 comments · Ethan Mollick

Mấy ngày qua, cả thế giới chao đảo với chiếc bảng phong thần thuế quan của Trump. Đặc biệt là Việt Nam, sau sự kiện 2/4 chắc chắn đã đưa nó vào top những chiếc bảng được quan tâm nhất, có lẽ chỉ xếp sau bảng điểm thi cấp 3 và đại học.

Đây có lẽ là một trong số những lần hiếm hoi mà Việt Nam không muốn nhận được sự quan tâm đặc biệt từ Nhà Trắng, khi nằm trên bảng xếp hạng top 10 những nước có mức thuế quan mới cao nhất, chỉ sau bằng hữu Lào và Campuchia.

Thực ra việc Việt Nam bị đánh thuế là không phải không có sự lường trước, Mỹ từ lâu đã cáo buộc Việt Nam và mấy anh em Đông Nam Á chơi trò phá giá tiền tệ, làm sân sau cho hàng TQ giá rẻ xuất khẩu sang Mỹ. Thế nhưng ở mức độ lớn như vậy thì rõ ràng là chưa có tiền lệ, và đây là kịch bản tệ mà ít ai ngờ tới.

Và thế là trong tuần qua, công đồng bạn đọc gần xa được tận hưởng nguồn meme tươi đến từ bom tấn “Ngày giải phóng”.

“Việt Nam: những nhà đàm phán tuyệt vời, những con người tuyệt vời, họ thích tôi. Tôi thích họ. Nhưng…” - những câu nói sát thương chỉ sau lời từ chối của crush

Trump đánh thuế chim cánh cụt

Còn mình thì không cần đọc meme để thấy buồn cười. Vì đời thật đã như đùa: sáng hôm trước portfolio đang lãi 10%+, VNI tà tà giữ mốc 1300+; ngủ một giấc dậy thấy đỏ lòm, cả thị trường sập gầm - từ chứng khoán tới coin, thì cũng không biết làm gì hơn ngoài nở nụ cười thật tươi. Gwenchana…

Tàu lượn siêu tốc VNIndex, phí vào cổng hơi cao

Bỏ chuyện cười đùa sang một bên, rõ ràng là nước đi mới này của Trump gây ảnh hưởng nặng nề cho cả thế giới nói chung, và đặc biệt Việt Nam nói riêng - khi phần lớn hàng hóa Việt Nam xuất khẩu khá nhiều vào thị trường Mỹ. Từ thời hội nhập tới giờ, kinh tế Việt Nam phụ thuộc vào hoạt động thương mại XNK và thường trong trạng thái xuất siêu (xuất khẩu nhiều hơn nhập khẩu) .

Vào 2024, Việt Nam xuất siêu 24,77 tỷ USD trong đó Hoa Kỳ là thị trường xuất nhập khẩu lớn nhất của nước ta với kim ngạch 119,6 tỷ USD (GSO Vietnam, 2024).

Và nếu bạn nhìn vào cái chart bên dưới thì gần như toàn bộ nhóm hàng Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ đều nằm trong phạm vi ảnh hưởng của thuế quan mới. Trong khi đó, một trong những động lực tăng trưởng GDP lớn ở nước ta lại nằm chính ở thương mại với Mỹ, với lượng hàng xuất Mỹ tăng đột biến sau 2018 (một phần hệ quả chiến tranh thương mại Mỹ Trung).

Nếu khoản thuế quan nói trên đi vào hiệu lực, thì thật sự đây là 1 đòn mạnh tới những doanh nghiệp FDI & chuyên xuất hàng qua Mỹ - kéo theo đó là sự thoái vốn của khối ngoại, giảm số lượng việc làm, giá cả hàng hóa tăng cho người tiêu dùng…. Ouch!

FTs: In charts: winners and losers from Trump’s new tariffs

Nhiều ngành của Việt Nam, bao gồm sản xuất linh kiện, điện tử, nông nghiệp, thủy sản, dệt may, da giày đều sẽ bị ảnh hưởng xấu. Nhưng hãng tin CNBC cũng cho rằng, áp thuế 46% đối với hàng nhập khẩu từ Việt Nam "có thể sớm làm tăng chi phí cho các tập đoàn lớn trong lĩnh vực may mặc, nội thất và đồ chơi, và một số công ty có thể chuyển phần chi phí tăng thêm này sang người tiêu dùng dưới hình thức tăng giá".

https://vnexpress.net/thue-co-di-co-lai-4869978.html

Thực ra thì vẫn còn hi vọng, giới chức Nhà Trắng vẫn để cho Việt Nam khoảng 1 tuần thương thảo trước khi đưa ra mức thuế cuối cùng. Trong lúc chờ đợi và đặt niềm tin vào kĩ năng thương lượng của nhà nước ta (chính Trump cũng đã khen), mình nghĩ không có gì phải quá bi quan về tình thế lần này.

Vì đây mới chỉ là những nước đi đầu của 1 chiếc game dài hơi trong kế hoạch MAGA 4 năm cầm quyền của Trump. Vì có những mục tiêu lớn hơn Trump đang nhắm tới ngoài Việt Nam, đây chỉ là 1 công cụ trên con đường đạt được điều đó. Vì trong những bất ổn và hoang mang, thực ra vẫn tổn tại những cơ hội, game mà người nào đủ tỉnh táo vẫn có thể chơi.

Muốn làm được thế thì đầu tiên phải hiểu được chiến lược của chính quyền MAGA rút cục là muốn nhắm tới cái gì.

When chaos is a ladder - the MAGA plan

Nếu có time mình khuyên bạn nên xem clip Youtube dưới này - một trong những bài phân tích mình thấy rất đỉnh, từ A-Z game plan của MAGA và logic đằng sau những quyết định thuế quan tưởng như đánh lụi.

Youtube Channel: Money & Macro

Để tóm tắt đại ý thì, chiến lược MAGA được sinh ra để tạo ra một trật tự thế giới mới hướng về nước Mỹ - một hiệp ước Mar-a-Lago (‘Mar-a-Lago Accord’).

Ở viễn cảnh đó, đồng dollar trở nên yếu hơn để kích thích sản xuất nội địa và xuất khẩu - nhưng vẫn giữ vị thế là đồng tiền dự trữ toàn cầu; và ngoại giao đô la tiếp tục được củng cố dưới cái ô “bảo hộ” của Mỹ. Nhưng sẽ không còn sự “hào phóng” kiểu Mỹ với lãi suất trái phiếu chính phủ (T-bill) cao và ổn định, hay những khoản viện trợ nước ngoài ngoại cỡ như xưa. Chi phí để đạt tới tham vọng đó sẽ được trả bằng túi tiền của các nước 4 phương, bất kể bạn hay thù. Trump thích những chính sách có lợi cho Mỹ mà khiến kẻ khác trả tiền - bác đã rất rõ ràng từ lúc muốn xây tường biên giới Mexico năm 2016 rồi.

(Cố vấn của kinh tế của Trump - Steven Miran đã viết luôn bí kíp cho tổng thống chơi)

Ủa chứ không phải trước đây Mỹ là người đẻ ra trật tự thế giới từ hồi sau thế chiến 2 đến nay hay sao?

Đúng, mà cái trật tự đó đã không còn có lợi cho Mỹ.

Đã mang danh anh cả thế giới, cái gì không thích thì mình đổi thôi.

Từ thời 1944, khi hiệp ước Bretton Wood ra đời, anh em năm châu neo tỉ giá vào tiền đô, cái được cho là đại diện của vàng (thời $1 còn đổi ngang sang vàng, giờ muốn làm vậy thì phải dùng máy lade chia 1/3000 lượng). Điều này cũng đồng nghĩa Ngân hàng TW Mỹ làm gì thì các nước khác phải theo đấy, vì mọi tỉ giá đều phụ thuộc vào đô Mỹ.

Ngoài lợi ích được đảm bảo an ninh về tiền tệ, những nước theo phe Mỹ dĩ nhiên là nhận được sự bảo kê của Mỹ, và được tham gia bán hàng ở thị trường Mỹ (Mỹ chiếm gần 50% GDP toàn thế giới thời đó). Thậm chí ai là đồng minh đặc biệt thì còn được ưu ái “cho” đặt căn cứ quân sự Mỹ, với cam kết bảo vệ tận răng (ví dụ như Nhật Bản).

Trên giấy tờ thì mọi thứ ổn, cho tới khi 1 loạt các nền kinh tế phục hồi thời hậu thế chiến 2 như Nhật Bản, Đức… bắt đầu tăng cường sản xuất và bán hàng sang Mỹ, với giá thành rẻ, chất lượng tốt hơn hàng nội địa. Thế là Mỹ rơi vào thâm hụt thương mại, bắt đầu tốn nhiều vàng hơn để ổn định tỉ giá (kịch bản quen quen).

Cùng với hệ quả của các chính sách kinh tế kém hiệu quả và việc bị cuốn vào cuộc chiến tranh Việt Nam, Chính phủ Mỹ không còn đủ vàng dự trữ để quy đổi cùng đô - và vào 1971, tổng thống Nixon ra sắc lệnh 11615 - dừng việc quy đổi đô sang vàng trực tiếp, mở ra thời kì trật tự kinh tế hiện tại.

Với sự ra đời của các tổ chức như WTO, IMF, và các hiệp định thương mại tự do FTA được kí kết, thương mại thời hiện đại được đặc trưng bởi: ít thuế quan, ít rào cản đầu tư quốc tế, tỉ giá tiền tệ linh hoạt. Và dĩ nhiên vẫn với Mỹ là anh cả, tiền đô vẫn là đồng tiền dự trữ toàn cầu, và Mỹ vẫn có hiện diện quân sự ở các nước đồng minh khắp thế giới.

Tưởng vậy là happy ending rồi, nhưng theo chính quyền MAGA, để nguyên hiện tại thì Mỹ thiệt. Thiệt lòng thâm hụt.

Trước Mỹ thâm hụt có phần nhiều do nhập khẩu nguyên liệu thô, China vào WTO năm 2001. Đến 2018 sau Trade War (nếu nhìn data còn thấy thâm hụt nặng hơn), thì tình cảnh thâm hụt thương mại hàng sản xuất chính thức vượt ngưỡng “xin vĩnh biệt cụ”. (Charted: What's Driving The U.S. Trade Deficit?)

Nói vậy là bởi khi Đô Mỹ trở thành đồng tiền dự trữ toàn cầu, khi GDP toàn cầu tăng, kèm theo thương mại quốc tế tăng, các nước sẽ luôn có nhu cầu giữ tiền đô. Theo lí thuyết, khi các nước có thặng dư thương mại cao với Mỹ, thường tỉ giá sẽ có xu hướng cân bằng (tỉ giá tăng lên so với đô). (How the Balance of Trade Affects Currency Exchange Rates)

Nhưng thực tế, nhu cầu giữ tiền đô sẽ luôn lớn hơn nguồn cung do các nước cần dự trữ đô, bất chấp việc đang có thặng dư thương mại với Mỹ. Và khi họ tăng xuất khẩu để lấy thêm đô, tỉ giá đô sẽ tiếp tục tăng cao, và ngành sản xuất/xuất khẩu Mỹ sẽ càng ảnh hưởng nặng nề do cạnh tranh không nổi về giá thành với hàng nhập khẩu.

Việc ở trong trạng thái thâm hụt lâu dài dẫn tới một vài hệ lụy cho Mỹ:

Khi không xây dựng được ngành sản xuất nội địa, lúc có nguy cơ chiến tranh xảy ra, sẽ không có ra nhà máy, nhân lực để chuyển đổi sang sản xuất vũ khí, thiết bị quân sự.

Đó là lí do chính trong các bài phát biểu của Bessent (Bộ trưởng Tài chính Mỹ) luôn nhắc tới vấn đề đưa sản xuất về nội địa là ảnh hưởng trực tiếp tới an ninh và lợi ích chiến lược của quốc gia.

[…] The problem is compounded by the reversal of “the end of history” and the return of national security threats. With no major geopolitical rivals, U.S. leaders believed they could minimize the significance of declining industrial plant. But with China and Russia as not only trade but security threats, having a robust and well diversified manufacturing sector is of renewed necessity. If you have no supply chains with which to produce weapons and defense systems, you have no national security.

Stephen Miran - Trump economic advisor

Thêm đó, Mỹ vốn nổi danh thế giới với khoản nợ công khủng, khoảng 35.46 nghìn tỷ USD (123% so với GDP). (Understanding the National Debt | U.S. Treasury Fiscal Data). Vấn đề thâm hụt ngân sách từ lâu đã nhức nhối trong nội bộ nước Mỹ. Các thủ phạm top đầu trong mắt chính quyền MAGA: chi tiêu dịch vụ công, chi tiêu quân sự, viện trợ… nên nếu bạn theo dõi các bước đi từ đầu nhiệm kì Trump tới nay, các khoản này hầu hết đã bị cắt đi kha khá thông qua DOGE.

Tuy nhiên khi đã mang danh tiếng người bảo hộ, thì lúc thế giới ngày càng bất ổn, cục tiền bảo trợ này sẽ càng phình to ra. Trong mắt các chính quyền trước thì điều này là cần thiết để giữ vị thế của Mỹ, có thiếu tiền thì bán thêm trái phiếu chính phủ. Còn với Trump, một thương nhân, đây là một điều khoản kinh doanh bất lợi (bad for business) cần được giải quyết, dù qua thương lượng hoặc không.

Hệ lụy của việc in tiền qua bán trái phiếu và thâm hụt thương mại cũng khiến Mỹ ngày càng phụ thuộc vào Trung Quốc - đối thủ địa chính trị lớn nhất của Mỹ hiện tại. Trung Quốc là 1 trong top những quốc gia Châu Á trữ nhiều trái phiếu chính phủ Mỹ nhất ($759bil. USD - chỉ sau Nhật). Trong mắt chính quyền Trump, Thương chiến lần 1 đã cho thấy rằng nếu không làm gay gắt, thì thâm hụt sẽ càng lớn thêm, và đến một lúc nào đó sẽ không kìm nổi Trung Quốc trở thành leader trong trật tự thế giới mới.

The root of the economic imbalances lies in persistent dollar overvaluation that prevents the balancing of international trade, and this overvaluation is driven by inelastic demand for reserve assets. As global GDP grows, it becomes increasingly burdensome for the United States to finance the provision of reserve assets and the defense umbrella, as the manufacturing and tradeable sectors bear the brunt of the costs.

[…] Reallocation of aggregate demand from other countries to America, an increase in revenue to the U.S. Treasury, or a combination thereof, can help America bear the increasing cost of providing reserve assets for a growing global economy. The Trump Administration is likely to increasingly intertwine trade policy with security policy, viewing the provision of reserve assets and a security umbrella as linked and approaching burden sharing for them together.

Stephen Miran

Petyr Baelish - Game of Thrones S3E06

Vừa không muốn mất vị trí leader, giữ đôla là đồng tiền dự trữ của thế giới, vừa không muốn ngân sách nợ công càng phình to và lệ thuộc vào Trung Quốc, rõ ràng chính quyền MAGA phải chơi bài đối ngoại kiểu khác.

Hành trình “mang tiền về cho (đất) mẹ” bắt đầu với với quả bom thuế quan. Tóm lược lại trong 1 câu thì đó là: “Tạo sự hỗn loạn qua thuế đối ứng tính toán từ thâm hụt thương mại - từ đó ép các nước chọn phe: hoặc là theo Mỹ, tạo một sân chơi cân bằng về thuế quan, giảm sự tác động của Trung Quốc, hoặc là bị bỏ lại phía sau trên thị trường Mỹ.”

Thuế quan là một công cụ giúp chính quyền MAGA thương thảo những điều khoản có lợi cho Mỹ, và việc giảm thuế cho hàng xuất khẩu Mỹ chỉ là bước đầu. Đọc trong bản kế hoạch của Stephan Miran, đó còn là chính sách bảo hộ, chính sách tài khóa với lãi suất trái phiếu thấp, đem lại cho Mỹ nguồn vay vốn rẻ, và là khoản phí kê thêm mà quốc gia muốn dự trữ đô Mỹ phải trả…

Càng hỗn loạn, và làm càng nhanh, dứt khoát, thì chính quyền của Trump càng có nhiều lợi thế trên bàn đàm phán. Và kết cục như đã vạch ra, một trật tự thế giới mới “Mar-a-lago”.

Lâu dài, chơi kiểu vậy có ổn không

Tướng Trọng - The Sympathizer

Để biết một tay chơi sẽ phản ứng như thế nào, cần nhìn vào vị thế của họ. Kết thúc chiến tranh thế giới 2, Mỹ bước ra như 1 người hùng - cả thế giới tin tưởng họ, vào sức mạnh kinh tế và quân sự. Họ có thể quyết định lại luật chơi dựa trên niềm tin đó.

Còn bây giờ, với nền kinh tế có sức ảnh hưởng thua nhiều hồi xưa, họ giống một kẻ hung hăng đi kiếm chuyện nhiều hơn, mà kiếm chuyện để tự hủy hoại chính nền kinh tế nước mình. Đây là một ván cờ mà khởi điểm đã không có lợi cho Mỹ.

In the game theory of trade wars, credibility does matter. The US has unrivalled military and technological might, which helps. But to transform the global trading system using an arbitrary formula, that throws up transparent absurdities, even without the penguins, is likely to encourage the other side to resist.

This is especially the case when the rest of the world thinks that the loaded gun that the president is holding is being aimed at his own foot. The stock market fell most in the US. Inflation will go up most in the US. It is Wall Street now calculating a more-than-evens chance of a recession in the US.

Trump has turned his back on the foundation of US economic might

Ngay từ trước khi Trump lên nhiệm kỳ thứ 2, người ta đã nói rằng chính sách của Trump giống tư duy của một kẻ bắt nạt. Và một kẻ bắt nạt thì thường hành động mang tính uy hiếp hơn là cố gắng “khô máu” một cách lâu dài. Chẳng nói đâu xa, bản thân nội bộ đã đàn anh nói một kiểu, đàn em mong muốn một kiểu khác.

Bang California không tuân theo đòn thuế của ông Trump - Báo VnExpress

Và hậu quả pha chơi lớn của Trump là chỉ số S&P500 sập ngay hôm 2/4, cú rơi tệ nhất trong 5 năm trở lại đây. Hướng tới mục tiêu lâu dài, có vẻ chính quyền Trump đang cố gắng gồng gánh quay giai đoạn đau khổ này của thị trường, bao gồm cả việc gây áp lực cho FED giảm lãi suất để kích thích kinh tế.

Khổ cái là trước lúc Trump lên tổng thống, bác có hứa hơi nhiều về một viễn cảnh tươi đẹp cho người dân Mỹ (bao gồm cả việc sẽ bảo kê cho thị trường chứng khoán nếu có lỡ rớt quá), mà giờ rõ ràng là họ chẳng thấy đâu ngoài một tương lai bất an về việc làm, đầu tư, và lạm phát thì vẫn có nguy cơ tăng.

The worst week since 2020: Chart of the Week

Niềm tin đã mất sao lấy lại được đây

Lạm phát và thuế quan nằm trong những lo ngại lớn nhất của nhà đầu tư vào Mỹ

Những bức tranh thâm hụt mà chính quyền Trump hay sử dụng chỉ mới nói lên 1 nửa câu chuyện. Những biểu đồ ấy không bao gồm giá trị xuất khẩu nhóm ngành dịch vụ - các công ty tài chính phố Wall hay những công ty công nghệ như Amazon, Google… có thể đưa tay thâu tóm thị trường toàn cầu nhờ vào giai đoạn kinh tế hội nhập.

Nếu thật sự các quốc gia sẵn sàng bước vào kỉ nguyên bảo hộ, đây cũng sẽ là chiếc nồi cơm lớn bị chạm vào thông qua các đạo luật mới khắt khe hơn (như EU đã từng áp GDPR) - và có thể Trump sẽ phải nhượng bộ trong cuộc chơi này, nhất là khi những người đưa Trump vào chiếc ghế này là những tỉ phú công nghệ.

Thuế quan là con dao hai lưỡi mà chính quyền MAGA đang phải cố gắng đẩy càng xa phía mình càng tốt (hoặc phải mị dân là tương lai tốt đẹp đang rất gần).

Ít nhất là trước khi các cú đáp trả được tung đòn trở lại quá mạnh, khi những nước bị Mỹ ép liên hiệp với nhau để chơi ngược lại Mỹ, và trước lúc chính người dân Mỹ mất niềm tin vào MAGA.

The president's sensitivity to this was apparent when he threatened to increase tariffs if the EU and Canada joined forces over retaliation. This would be the nightmare scenario.

Trump has turned his back on the foundation of US economic might

Thâm hụt thương mại ở hàng hóa, chứ không phải dịch vụ

Vậy về lâu dài ảnh hưởng tới Việt Nam thì sao, có cần phải lo lắng viễn cảnh mà Mỹ ép Việt Nam cạn tàu ráo máng luôn không? Cái này thì mình xin phép quote lại lời GS. Tuấn:

Trump sẽ không cực đoan một vế nào cả vì cả hai đều mang lại lợi ích về chính trị và hình ảnh cho ông. Vì vậy, kỳ vọng về mức thuế suất giảm được có thể chỉ ở mức vừa phải. Ông Trump sẽ giữ một mức thuế suất vừa đủ khiến một số nhà sản xuất vốn có thể làm ở Mỹ phải quay lại Mỹ, đồng thời tìm kiếm một lợi ích thuế quan tốt hơn với hàng mà Mỹ phải nhập khẩu.

Từ đó, có thể thấy triển vọng hạ thuế quan tới mức tối thiểu là rất khó. Nói cách khác, kinh tế Việt Nam có thể sẽ không thuận lợi như những nhận định cách đây hơn một tháng về tăng trưởng 8% và hai con số. Việt Nam có thể vẫn sẽ tăng trưởng cao so với đa số quốc gia, nhưng cần tránh nỗ lực tăng trưởng bằng mọi giá và bớt đặt trọng tâm vào những con số quá cao.

Vnexpress

Okay, không biết đọc tới đây bạn đã thấy bình tâm hơn chút chưa?

Keep calm and touch grass

Tiếng Anh có câu “touch grass” mình thấy là đúng trong trường hợp này. Đại ý, đã đến lúc đóng máy lại và ra ngoài đi.

Touch grass (v): to participate in normal activities in the real world especially as opposed to online experiences and interactions - Merriam Webster

Ra hít một hơi cho bình tâm - Auckland Domain

Khi đã có thiên kiến trong đầu như sợ hãi, thì càng thêm thông tin lại càng làm thiên kiến đó trầm trọng hơn (confirmation bias). Mà lo lắng quá mức cũng sẽ không giúp ích được gì, khi ta vẫn còn đang ở giai đoạn đầu của cuộc chơi. Với style quay xe của Trump, như khi bất ngờ hoãn lại thuế quan với Mexico và Canada hồi tháng 2, thì chuyện gì cũng có thể xảy ra.

Những gì cần làm bây giờ là hiểu động lực đằng sau chính quyền MAGA, những gì họ đã hứa với dân Mỹ, và thận trọng quan sát những bước đi tiếp theo. Học từ Warren Buffet, không việc gì phải vội vàng khi bạn vẫn còn tiền trong túi.

Đóng vai trò là công dân thì lo những chuyện nằm ngoài tầm kiểm soát chỉ thêm đau đầu, chúng ta nên có niềm tin vào những người lãnh đạo sẽ đưa ra hướng đi đúng đắn. Về điều này thì mình tin tưởng vào chính phủ Việt Nam sẽ có những hành động nhanh chóng và phù hợp để đưa đất nước vượt qua thử thách lớn trong quan hệ đối ngoại này. Điển hình là cuộc điện thoại giữa bác Tô Lâm và Nhà Trắng ngay sau hôm 2/4, và nhận được sự chú ý của Trump trước toàn quốc tế.

Nếu nhìn lại lịch sử 1 đoạn dài, chứng khoán đã trải qua những ngày tệ hơn rất nhiều - nhưng rồi cũng đã vượt qua và lập đỉnh mới. Thị trường vẫn sẽ ổn thôi, và sẽ thích nghi theo cách của nó. Vì thế không cần quá lo lắng làm gì, để có thể dành thời gian tính nước đi tiếp theo.

“Người bi quan lo lắng, người lạc quan kiếm tiền”

Hành động gì tiếp theo? Lúc này thì nên để lí trí hơn là cảm xúc trả lời.

Nếu danh mục đầu tư của bạn đang lỗ quá mức mục tiêu bạn đặt ra (giống như mình vào sáng hôm 03/04), thì hãy mạnh dạn cắt lỗ. “Sunk cost” là cục chi phí lớn hơn bạn nghĩ, và bạn sẽ còn mất nhiều hơn về chi phí cơ hội khi bạn không thể thoát hàng. Trừ khi bạn xác định từ đầu muốn làm cổ đông dài hạn, thì giờ là lúc tắt chart và đi ra ngoài “touch grass” thôi.

Trong thời gian tới, phải chuẩn bị sẵn tâm lí là những nhóm ngành phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu sẽ bị ảnh hưởng. Điều này cũng có nghĩa là giá cổ phiếu thuộc các công ty danh mục này sẽ có sự điều chỉnh từ nhè nhẹ tới nhiều nhiều, tùy thuộc vào quy mô, FDI nhiều hay ít,…. Quan điểm cá nhân thì mình thấy: thay vì nghĩ tiêu cực, hãy nghĩ đây là timing để bạn có thể tái cân đối lại danh mục, với mức giá ưu đãi. Một bài thực hành tốt thói quen buông bỏ, không buông được thì bỏ.

Những nhóm hàng xuất khẩu chủ lực nào của Việt Nam bị ảnh hưởng bởi thuế đối ứng?

Và với thị trường lớn như Mỹ, khi giá cổ phiếu từ lâu đã bị coi là đắt quá mức (dựa vào P/E ratio), cú điều chỉnh này có thể là điều cần thiết cho toàn thị trường - và tạo tiền đề cho thời điểm tốt để entry… Market Valuation: Is the Market Still Overvalued? - dshort - Advisor Perspectives

Thế giới hậu chiến tranh thương mại sẽ trở thành một thế giới phức tạp hơn (cũng là quy luật của cả vũ trụ), nhưng điều đó cũng tạo ra những cơ hội mới - một khối liên hiệp EU tăng trưởng vững mạnh hơn thời kì hậu Trump? Các khối liên minh thương mại liên Châu Á được thành lập với nền tảng thương mại tự do qua các FTA mới, dòng vốn FDI Châu Á luân chuyển tự do…? Dòng tiền sẽ không tự nhiên sinh ra và mất đi, nên muốn kiếm tiền thì phải nhìn được nó sẽ chạy về đâu.

Rheinmetall AG (công ty vũ khí của Đức) có cổ phiếu tăng mạnh sau đe dọa của Trump về việc rút viện trợ khỏi NATO trong khi Lockheed Martin (công ty vũ khí top đầu Mỹ) thì cổ phiếu lại giảm mạnh.

Mình vẫn cảm thấy biết ơn vì vẫn có một công việc ổn định, và chưa bị ảnh hưởng trực tiếp quá nhiều.

Nhưng nhìn quanh, mình thấy bạn bè, những người làm trong ngành logistics, đang phải đối mặt với khó khăn, còn quê mình, nơi chủ yếu xuất khẩu vải và đồ may mặc, sẽ bị tác động không nhỏ. Mình cũng mới đọc báo gần đây là tôm Cà Mau sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng do chính sách thuế quan này. Nghĩ cũng hơi buồn, tư bản đánh nhau kinh tế, hậu quả dân mình lãnh đủ.

Vậy nên khi có thể, hãy cố gắng ra ngoài, chi tiêu vào những mặt hàng nông sản và đồ made in Vietnam. Ở khu vực mình sống ở Auckland, đồ Việt Nam trong siêu thị thường đắt hơn đồ Trung Quốc hay Thái Lan vài đô - nhưng khi có thể mình đều cố gắng mua.

Ít nhất, mình biết mình đang làm điều gì đó để giúp người nông dân nước mình, dù trong thời khắc đầy bất ổn này.

Thanks for reading!

Nếu bạn muốn đọc thêm về topic này, đây là 2 bài khá hay tóm tắt toàn bộ diễn biến và tác động của nó. Mình reference được khá nhiều thông tin từ 2 bài này.

Jogging Minh

Tác động của Thuế Trump với nước Mỹ, thế giới và Việt Nam

Xin chào mọi người…

Read more

a year ago · 130 likes · 9 comments · Jogging Minh

Cheers,

Nguyen (Daniel)

Hi vọng bạn vẫn ổn!

Sorry vì thời gian qua vắng bóng hơi lâu. Phần vì có kha khá chuyện xảy ra trong đời tư mà mình không tiện đề cập - phần vì đang ấp ủ một bài phân tích mà scope nó vượt hơn nhiều ban đầu về câu chuyện xây dựng nền tảng để tồn tại trong thời kì quá độ AI. Tạm thời chưa bật mí content vội, nhưng sẽ ra mắt trong tháng tới. Stay tune nhé ;)

Bài này là bài reflection sau 7 tháng mình làm dự án cá nhân vận hành AirBNB từ năm ngoái. Thời điểm bắt đầu là khi mình quyết định dừng những suy nghĩ và bắt tay vào làm những thứ mình luôn dự định làm, cũng là khi mình bắt đầu viết trên substack này, nên dự án này có ý nghĩa khá đặc biệt với mình.

So, let’s get to it!

Starting a business, the important is to “start”

Vào 2023 khi mình mới về Sài Gòn, trong lúc sang thăm một người bạn là dân khởi nghiệp có thâm niên, mình được nghe câu chuyện về kinh doanh AirBNB và thu nhập lên tới hàng chục triệu mỗi tháng của chị Hà Linh (admin group Nghiện Nhà).

Thứ khiến mình tò mò nhất là yếu tố nào khiến họ xây dựng thành công chuỗi AirBNB, dù không sở hữu nhà mà vẫn có dòng tiền dương đều đặn hàng tháng. Vài ngày sau mình bắt đầu hành trình đi tìm hiểu BĐS cho thuê ở các quận trung tâm. Những lúc rảnh, mình chạy xe xung quanh Q4, rồi qua Q1, xem những khu chung cư có vị trí tốt, tiện ích tiêu chuẩn cao mà khách nước ngoài sẽ muốn thuê.

Nhưng suốt 3 tháng đầu mình chỉ cắm đầu vào tìm hiểu trên giấy tờ, chứ chưa dám tự tin bỏ tiền ra làm. Phần vì vốn bỏ ra ban đầu khá lớn - 2 tháng cọc + 1 tháng tiền nhà chưa kể các chi phí sửa sang liên quan.

Lần đầu làm mình nên mình chỉ muốn thử ở mức độ nhỏ, không tốn quá 50 triệu vốn ban đầu. Bài học đầu tiên mình có được là khởi nghiệp với AirBNB vốn nhỏ gần như bất khả thi nếu bạn không sở hữu nhà, vì chỉ một căn studio nhỏ nhỏ quận trung tâm tiền thuê cũng đã bắt đầu từ 11-14 triệu / tháng.

Đến đầu 2024, mình mới tìm được một người bạn cũng có hứng thú làm cùng. Tụi mình kiếm được một căn hộ hai phòng ngủ với mức giá thuê ưu đãi vì là nhà người quen. Mọi thứ về căn hộ đều ok, trừ duy nhất một điểm là vị trí nằm ở phía rìa Quận 2, tốn khoảng 20’ để đi vào trung tâm. Tuy nhiên với kế hoạch nhắm tới tập khách khá “niche” (đề cập chi tiết hơn ở dưới), mình và bạn mình vẫn quyết định cứ làm thôi.

Và thế là vào tháng 7, sau khoảng 3.5 tháng nghiên cứu, sửa sang, chuẩn bị căn hộ mới thuê cho vừa ý, chính thức căn AirBNB đầu tiên của tụi mình đi vào hoạt động.

Ngay từ đầu tụi mình đã không có ý định làm dài, mà coi căn nhà đầu tiên giống như một dự án pilot trong vòng nửa năm. Nếu thấy có tiềm năng thì sẽ làm tiếp, còn không thì pivot sang làm hướng khác. Kết cục thì tụi mình chạy dự án tới tận 7 tháng, với mỗi tháng trôi qua là các loại cung bậc cảm xúc khó tả của những người lần đầu start business.

Có những tháng được book kín phòng, lãi ròng khoảng hơn chục triệu, doanh thu vượt mốc 30 triệu tháng chỉ từ lượt khách booking. Và có nhiều hơn là những tháng ế, từ cả AirBNB lẫn nguồn khách ngoài, thê thảm tới dộ doanh thu chỉ đủ trả tiền điện nước chứ không đủ trả tiền nhà. Du di qua lại nửa năm thì may mắn đến cuối dự án tụi mình vẫn bù được chi phí, và có một chút lãi. Nhưng công sức bỏ ra trong suốt vài tháng chẳng đem lại dòng tiền đều đặn như trong mơ chút nào.

Nói thật cả hai đứa tụi mình đều xuất thân background corporate, đều làm commercial và có kinh nghiệm lead project trong công ty, tiếp xúc đủ mỗi thứ một chút từ Marketing & Sales ở một big corp để biết quy trình vận hành ra sao. Thế nhưng khi quay về tự thân làm một business riêng, mọi business game, strategy planning trước đó từng trải qua đều thấy không thấm vào đâu.

Tưởng tượng trên giấy và thực tế chạy thế nào là hai câu chuyện hoàn toàn khác nhau. Và học phí thì chỉ có bỏ tiền và thời gian, công sức làm thì mới học được.

Mình khá biết ơn vì qua trải nghiệm nhỏ này, mình hiểu hơn được về cách vận hành kinh doanh, và những cái khó khăn vô vàn ở đằng sau câu chuyện tự khởi nghiệp đó.

One of the proud moments in H2 2024

When you are going to get things wrong, alot

Khi bạn nghĩ bạn hiểu một cái gì đó lúc trước khi xắn tay làm, thì thường là bạn sai, và sai nhiều hơn bạn tưởng.

Một tháng trước khi bắt đầu làm, mình có ngồi vẽ ra một vài giả thiết về cách chơi “game” AirBNB này. Trong đầu mình lúc đó có 2 giả định lớn:

1. Đánh vào tập khách hàng “niche”: người nước ngoài có nhu cầu ở trung - dài hạn (từ 2 tuần trở lên) - giả thiết là tập này sẽ ít cạnh tranh hơn so với AirBNB truyền thống, thuê dài hạn thì sẽ đem lại sự ổn định về dòng tiền, và hơn hết là đỡ công vận hành nhà (dọn dẹp hàng ngày…)

2. Giá là yếu tố quyết đinh 80% tỉ lệ traffic và fill rate (tỉ lệ khách book phòng), miễn là có thể rẻ hơn đáng kể so với cùng khu vực cho thuê. Điều này đồng nghĩa phải tìm được nguồn nhà thuê càng rẻ càng tốt. Và ở cái giá đó, chỉ có thể là làm với những người quen/có sở hữu nhà có thể cho thuê để mình sửa sang, kinh doanh lại.

Ba tháng sau khi bắt đầu vận hành mình mới nhận ra một vài cái sai lầm trong giả định ban đầu của mình.

Với nhóm khách hàng trung dài hạn, thực chất không phải là nhóm đem lại lợi nhuận tốt nhất bởi vì… đây cũng là nhóm hay “mặc cả” nhất.

Đúng là trên AirBNB họ thuộc diện ít được chú ý hơn, nhưng đó là bởi vì thị trường mình đang cạnh tranh không phải chỉ là các căn AirBNB khác - mà đó là lực lượng căn hộ dịch vụ studio trong khu vực. Về giá, nếu tính theo ngày, phòng mình bằng hoặc đắt hơn, mà không có được những dịch vụ đi kèm (giặt đồ, dọn phòng hàng tuần), và quan trọng nhất là vị trí trung tâm hơn. Với những nhóm thuê 1 tháng trở lên, họ luôn có lựa chọn đi qua môi giới để thuê các căn hộ kiểu vậy.

Để cạnh tranh, tụi mình thường phải drop giá từ 25-30% cho khách book dài, mà nếu đã làm như vậy thì phần lợi nhuận từ chênh lệch phí thuê nhà cũng từ đó mà biến mất luôn. Hồi mới làm mình đặt mốc fill rate là khoảng 70%, nên mình sẽ offer giảm giá trong khoảng 30% đổ lại. Nghĩ lại đó cũng là 1 cái sai lầm - nếu khách thật sự muốn mặc cả, họ sẽ tự tìm cách liên lạc, nên việc set giá dài ngày thấp là không cần thiết vì đã vô tình tự đưa ra mức thấp hơn giá khách sẵn sàng trả.

Có lẽ một điều mình học được lớn nhất từ việc này là đừng tự tin quá vào những giả định. Thực ra, nửa đầu vẫn đúng khi mình coi yếu tố cạnh tranh về giá là một trong những thứ quan trọng nhất, chỉ tiếc là phần chi phí bỏ ra không đủ để scale lên về mặt lợi nhuận lâu dài được, ít nhất nếu không có bất kì một lợi thế cạnh tranh nào khác về vị trí, trải nghiệm đặc biệt,… Mấu chốt của trò chơi dòng tiền đó là phải có khả năng scale lên được, và với mức lợi nhuận như hiện tại, rõ ràng nhất là cần một mô hình khác.

Và đó cũng một trong những lí do mà tụi mình dừng kinh doanh căn AirBNB tại thời điểm đó dù vẫn có lãi.

Cash is king and where the hell did all the money go

Hồi còn học đại học, nếu có ai đó nói với mình môn Accounting sẽ là thứ quan trọng nhất trong đời đi làm kinh doanh thì chắc mình sẽ chẳng hề tin.

Đến lúc tự làm kinh doanh rồi, mình mới thấy việc biết làm bảng cân đối, thống kê thu chi nó quan trọng đến thế nào. Business chết không phải vì không có lãi, mà khi không đủ về tiền (cash flow) để thanh toán những khoản cần chi. Và với một mô hình nặng về fixed cost như vận hành AirBNB, chỉ cần lỡ một khoản chi phí như tiền nhà, tiền điện, tiền nước dù chỉ một ngày là coi như mô hình kinh doanh của bạn cũng tan vào mây khói luôn.

Một chiếc bảng Summary P&L nhỏ, đã sửa kha khá lần

Và việc quan trọng nhất của giữ sổ sách là gì? Đó là mấy thứ nghe nhàm chán như ghi chép thu chi, giữ hóa đơn, và proof of payment. Khi còn làm ở công ty, mình từng không thích việc bị kế toán dí hóa đơn mỗi lần đi công tác. Nhưng khi đã ở trong thế tự làm chủ thì mình lại thấy nể họ hơn, vì chỉ một vài người mang trọng trách giữ cho quỹ ngân sách của công ty hàng trăm người không một ngày mà tự nhiên bốc hơi.

Không hiếm lần, sau khi check lại bảng cashflow, tự nhiên mình thấy tài khoản mất đi 3-4 triệu so với dự tính. Đúng trong kinh doanh và cả lẫn cuộc sống, những thứ chi nhỏ nhỏ như mua đồ Shopee, trả tiền dọn dẹp vài trăm nghìn, nếu không được track cẩn thận lại chính là nguồn thất thu lớn nhất trong ngân sách. Và trả giá cho những chuyện đó là những lần tụi mình phải ứng tiền cá nhân để trả chi phí rồi sau mới claim lại sau.

Ngoài ra với chuyện ghi nhận chi phí còn là chuyện tổng hợp dòng tiền và chia tiền. Có lần mình tính tưởng đủ, mà hóa ra vẫn thiếu của partner hơn chục triệu tiền chia doanh thu. May mắn là bạn mình đủ tin tưởng và tụi mình không xảy ra xích mích gì từ vụ đó. Nhìn lại, rất nhiều thứ có thể đi chệch hướng chỉ từ một lần tính toán sai.

Tưởng tượng nếu đó là những chi phí lớn, phải vay nợ mà trả, thì bài học này sẽ còn đắt giá hơn gấp nhiều nhiều lần… Nếu có lần 2, thì chuyện sổ sách là một trong top những thứ mình dành nhiều thời gian để làm cẩn thận nhất.

Don’t overestimate tactics

Mình từng nghĩ rằng việc xếp hạng cao trên trang tìm kiếm AirBNB và đạt superhost là những điều quan trọng nhất. Đi kèm với đó là những tactics tối ưu nhiều nhất có thể - tăng lượt wishlist, đẩy review, tạo tag giá đặc biệt… tất cả để đạt được mục tiêu rank đầu của lượt search.

Trong một khoảng thời gian listing tụi mình luôn nằm trong top như mục tiêu mình mong muốn, chỉ có điều là những lượt booking có vẻ chẳng hề đến dễ dàng hơn. Nói đúng hơn, trang có nhiều lượt xem - nhưng vẫn không có lượt booking mới.

Một vài giả thiết về vận hành, có cái đúng, có cái không, hầu hết là không :D

Và đó là lúc mình học được một bài học, tactics chỉ giúp bạn đi được xa tới đúng cái mà bạn đang muốn tối ưu - như trường hợp này là traffic. Nó không giải quyết được những cái nền tảng của 1 người lựa chọn booking như 1- vị trí, 2- khoảng giá, 3- các đánh giá tốt (từ người ở thực sự)…. Để tối ưu cho chuyển đổi lượt ghé thăm sang book phòng, rõ ràng là phải chơi theo 1 hướng khác, và tụi mình đã không có sự chuẩn bị đó.

Tất nhiên là còn có những chuyện nằm ngoài khả năng kiểm soát, ví dụ như là những yếu tố bất lợi có thể xảy ra.

If something could happen, it will happen

Nếu có một điều ước có thể lật ngược từ thất bại thành thành công, thì mình ước gì Sài Gòn đừng mưa nhiều đến vậy.

Bắt đầu kinh doanh vào tháng 7, tụi mình phần nào cũng dự tính tác động của mùa mưa. Nhưng nói thật rằng lúc đó cả hai đứa đã đánh giá quá thấp tác động của thời tiết, và cứ nghĩ rằng nó sẽ đến nỗi thảm vậy. Trong vòng 2 tháng đầu tiên thì mưa không ảnh hưởng mấy, trời có mưa giông nhưng chưa tới độ triều cường, và trong tháng tụi mình có khách book kín phòng. Đó là một khởi đầu không thể đẹp hơn.

Đó là cho tới tháng 9, khi trời bắt đầu mưa nhiều, đến cái độ thối mủn cả đất, kiến bò lên chung cư và tụi mình có complain đầu tiên từ khách. Kéo theo đó là lượng khách cứ càng ngày càng thưa theo lượng mưa tăng dần, dù tụi mình đã bắt đầu mở booking từ cả các kênh ngoài.

Lượt khách tháng 9 giảm còn một nửa (dù tụi mình vừa đạt superhost), và tới tháng 10, giảm giá thấp hơn mặt bằng chung thì vẫn không có khách nào book. Tụi mình cắn răng không đủ trả tiền nhà, phải xin khất nợ (+1đ nữa khi làm có người quen). Nói thật lúc đó, cả hai đã nghĩ rằng đến cuối năm phải đóng business luôn tại đó.

Đó là cho tới khi 1 bạn người Canada nhắn tin hỏi thuê nhà trong 2 tháng từ Giáng sinh, và sau khoảng 1 ngày trao đổi viber, mình chốt được deal lớn nhất trong suốt thời gian làm AirBNB (khoảng hơn $2500). Nếu không có deal đó, tụi mình đã đóng business trong tình trạng lỗ ngập mặt.

Điều tệ nhất có thể xảy ra, điều tốt cũng có thể xảy ra. Không gì là chắc chắn ngoài sự chuẩn bị cho điều tệ nhất, và sẵn sàng để nắm bắt khi cơ hội tốt đến.

Your partners in business matters as much as the business itself

Mình để điều này xuống dưới cùng vì mình thật sự muốn shout-out tới người bạn đã đồng hành cùng mình trong hơn nửa năm chạy dự án này.

Không có người bạn này thì chắc chăn dự án này đã không thể thành công: từ khâu setup đi kiếm đồ decor, quán xuyến quét sơn, sửa sang lại căn hộ cho tới vận hành khi xử lí những lần khách complain, những đêm muộn trực check-in cho khách, những lần đưa đồ cho khách vào ngày cuối tuần (dù bạn vẫn đi làm full-time). Có một thời gian gần như toàn bộ operation là do một mình bạn làm sau khi mình phải đi nước ngoài. Business này chắc chắn đã không thể tiếp tục chạy nếu không có sự support ấy.

Hơn hết, điều mình appreciate khi được làm cùng nhau là sự tin tưởng giữa tụi mình khi đề cập tới vấn đề tiền bạc - một điều mà mình nghĩ là cực kì quan trọng đối với bất cứ ai làm chung business với mình sau này.

Không phải lúc nào tụi mình cũng có chung ý kiến, nhưng khi nói đến chuyện tiền hoặc phải đưa ra quyết định cho business, thì tụi mình đều coi trọng hướng đi đã quyết theo. Mindset là cứ làm là làm thôi, không bàn lùi là phẩm chất mình sẽ không đánh đổi cho bất kì điều gì khác ở người business partner.

If you are reading this, thanks alot friend ;)

The end, or is it

Việc kinh doanh thất bại, không biết mình có tiếc việc dành những ngày hè SG mưa nắng, chạy đi chạy về chục km, đến độ phát sốt khi trong lúc đang setup phòng.

Liệu mình có tiếc những lần thức đêm trả lời tin nhắn khách đêm khuya, những lúc phải nghe call quản lý do khách quậy ở sảnh chung cư.

Có tiếc khoảnh khắc mừng điên vì có booking đầu tiên lúc 1h sáng, lúc đạt top đầu tìm kiếm AirBNB quận 2, lúc nhận được danh hiệu căn AirBNB khách ưa thích nhất, lúc lên hạng superhost, lúc chốt được deal vài nghìn đô phút cuối khi tưởng như phải kết thúc thua lỗ?

Liệu sau lần trải nghiệm này mình có tự kinh doanh nữa không?

We achieved something special in the end?

Chắc là vẫn có. Có thể vẫn làm AirBNB, và cũng có thể là làm một thứ khác.

Vì có một điều quan trọng nhất sau tất cả, khi vận hành một business mình hiểu hơn về bản thân mình rất nhiều.

Mình hiều về tư duy của bản thân khi kinh doanh, về style quản lý, về những lỗ hổng trong kiến thức, về những điều mình tìm kiếm ở một người partner khi làm business cùng với mình.

Những cái đó thì không trường lớp business nào dạy được, ngoài việc thử và tiếp tục thử thôi. Trải nghiệm này do mình xứng đáng có được, mình earn it.

Và có thể một ngày nào đó, bài học kế tiếp sẽ không còn là từ một thất bại nữa ;)

Cheers,

Nguyen (Daniel)

Tuần rồi của mình cảm giác trôi qua nhanh kinh khủng, phần vì bên này được nghỉ lễ giữa tuần (thứ 5) - thành ra công việc từ thứ 2 tới thứ 4 cảm giác như chất đống vì mọi người sẽ cố gắng làm cho xong để nghỉ thứ 6. Mà mình thì lại không.

Như đã hứa từ năm ngoái và trong bài đón năm mới, mình tiếp tục tái xuất giang hồ để trả nợ hai chủ đề hót họt mà có vẻ nhiều người quan tâm trong bài trước về bí kíp đi làm ở nước ngoài: cách kiếm job opps chất lượng và networking hiệu quả.

Lí do tại sao hai chủ đề khác biệt mà lại cùng 1 bài viết thì mời bạn đọc tiếp bên dưới để khám phá tại sao nha.

So, let’s get to it!

Một vài hiểu lầm về chuyện Networking trong môi trường chuyên nghiệp

Trong tuần mình có đọc được một post khá buồn cười về cách tốn ít công sức nhất để duy trì một mối quan hệ, qua việc reply “haha so true”. Khổ cái là nếu chỉ đơn giản tới vậy, thì ai cũng làm rồi. Và nếu có thành công, thì công đoạn xây dựng mối quan hệ trước đó đã đủ bền chặt tới nỗi vài năm trôi qua, chẳng nói chuyện với nhau nửa lời cũng vẫn có thể tỉ tê không ngừng khi gặp mặt.

https://jabde.com/2024/11/17/haha-so-true-reply-in-text-theory/ (disclaimer: trang này chuyên parody research paper đọc for fun thôi nha)

Thế nên là khi liên hệ với câu chuyện network, mình chợt ngẫm lại hành trình của chính mình khi những ngày đầu tập tành, và những mặc định (hơi sai) trong đầu tại thời điểm đó.

Một cách tốt để hiểu nên networking như thế nào là bắt đầu với những thứ nó không phải. Thú thực mình cũng đã từng mắc phải những suy nghĩ này khi mới bắt đầu xây dựng những network từ khi còn ở đại học tới cả lúc bắt đầu đi làm. Chỉ mặt điểm tên gồm có:

1. “Biết networking là biết tạo các mối quan hệ mới”

   Hồi còn đi học và chưa có nhiều các mối quan hệ chất lượng, mình từng nghĩ

   Networking là việc mình chủ động tiếp cận những người mình ngưỡng mộ/chưa có cơ hội được tiếp xúc.

   Và tất nhiên là khi chưa có nền tảng network, mình chỉ chú trọng nhiều về phần tạo thêm những mối quan hệ mới - chứ ít nghĩ về khía cạnh làm thế nào để giữ những mối quan hệ đó.

   Bởi vì một trong những cách quan trọng để network có thể grow - không chỉ là việc mình đi reach tới người ngoài, mà chính từ những lần mình được giới thiệu bởi những người trong vòng tròn quen biết của mình, e.g: đồng nghiệp, bạn cũ từ thời đi học, một người quen trong hội chơi thể thao cùng…

   Miễn là có điểm chạm chung và một chút yếu tố may mắn (trùng hợp), thì các network chuyên nghiệp đều có thể nảy nở từ đây.

   Một cái cây đại thụ bắt đầu tỏa ra từ những nhánh cây lớn, rồi tới từng cành, từng tán lá. Sự bề thế không đến từ thân cây khổng lồ hay chỉ một cành cây to lớn.

2. “Networking giống như đi kết bạn”

   Khi bắt đầu networking, mình đã thường hay so sánh nó với việc đi kết bạn. Một vài điểm chung: bắt đầu với việc tìm hiểu/tự giới thiệu, tìm những điểm tương đồng để nói chuyện, đặt lịch/tạo ra các cơ hội để có thể trao đổi…. nếu hợp thì tiếp tục giữ mối quan hệ ấy lâu dài bằng các cuộc gặp sau đó.

   Vấn đề là: đó chỉ là một khía cạnh rất nhỏ của networking - bạn không nhất thiết phải: a. trở thành bạn với người bạn network, b. phải tạo network theo cách trang trọng/truyền thống (formal)

   Lấy hai ví dụ:

   Một người mà mình network gần đây là General Manager (tổng giám đốc) của một chi nhánh trong tập đoàn mình làm. Mình reach out anh qua LinkedIn, setup một buổi gặp qua Teams thông qua thư kí của anh, và có khoảng 1h trò chuyện 1-1 với anh sau đó. Đây là các bước truyền thống khi mình phải “cold call” với 1 senior mình chưa từng gặp trước đó.

   Một người khác đó là Sales Director (SD) hiện tại ở công ty mình, mà trước đó mình từng làm project ngắn hạn. Mình tiếp xúc đúng 2 lần - 1 lần khi induction vào công ty và lần thứ 2 khi trình bày kết quả dự án. Điều kì lạ là, SD rất support và endorsed mình khi mình quyết định muốn chuyển công việc sang nước này. Lí do: những điều tốt về mình đều qua review của sếp trực tiếp thời đó, mình không mất nhiều thời gian để “get-to-know” SD hay SD với mình, nhưng mình vẫn nhận được sự tôn trọng từ SD.
   

   Và đối với những người càng level cao, họ càng có ít thời gian, và mối bận tâm khác rất nhiều ngoài công việc. Nên đến level networking chuyên nghiệp, “cái tên” trong sự nghiệp và sự referral trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Một cuộc điện thoại có thể thay đổi sự nghiệp của bạn nếu xảy ra với đúng người.

3. “Networking chuyên nghiệp chỉ tập trung vào khía cạnh chuyên môn”

   Nghe hơi cliché, nhưng nếu bạn từng đọc “Đắc Nhân Tâm” thì tới cuối ngày ai trong chúng ta cũng đều là con người. Và con người thì kết nối với nhau bằng cảm xúc, và sự tin tưởng.

   Ở New Zealand, trước khi bắt đầu bàn bất cứ chuyện gì, người ta sẽ dành ra khoảng 10-15’ để small talk. Lí do: văn hóa của họ - “Trước khi ta làm business với nhau, thì tôi muốn hiểu bạn là người như thế nào trước đã”. Trong văn hóa Việt Nam hay phương Đông thì sẽ thường qua những buổi nhậu/bonding ngoài giờ làm.

   Và first impression luôn rất quan trọng khi bắt đầu những mối quan hệ chuyên nghiệp kiểu này. Mà khổ là, đôi khi nó còn đến tai người ta trước khi bạn gặp mặt - nên đó là lí do chuyện politics và đừng gây thù chuốc oán, “burn any bridges” quan trọng tới vậy.

   Kể một câu chuyện nghe thì hơi buồn cười, nhưng mình có một người bạn từng thi vào một quỹ đầu tư bên này, và đã bị từ chối vì anh có sở thích về thiên văn - “Ứng viên có vẻ đầu óc hơi trên mây (Head in the stars)”. Đó là một ví dụ extreme về việc interviewer có một định kiến xấu ngoài chuyên môn, và cũng là một bài học rút ra - trừ khi chắc chắn bạn hiểu về người đang đánh giá bạn, hãy tỏ ra trung lập (safe bets) trong những chủ đề cá nhân.

4. “Networking sẽ không thay đổi theo thời gian”

   Mình từng có suy nghĩ này dựa trên 2 giả định:

   1. Network đã tạo ra thì sẽ không mất đi - và sẽ luôn có thể dùng lại được

   2. Việc tiếp cận networking sẽ không khác đi theo từng giai đoạn sự nghiệp

   Với ý 1, mình đã nhận ra rõ ràng là không đúng sau một vài năm đi làm. Dù tuổi thọ của một network chất lượng có thể kéo dài hơn 1 năm kể cả khi không có tương tác - đây vẫn là điều rất hiếm. Vì tưởng tượng trong môi trường chuyên nghiệp, gặp hàng chục/trăm con người khác nhau, điều gì khiến bạn đọng lại trong “top-of-mind” của người ta hơn những con người này. Trừ khi tiếng tăm sự nghiệp của bạn đủ lớn, và người ta luôn nhớ tới “legacy” bạn để lại.

   Với ý 2, khoảnh khắc “a-ha” của mình là khi nhận ra networking tiến triển theo chu kì - từng mốc sự nghiệp sẽ có cách tiếp cận khác nhau. Về cơ bản, khi network là bạn có giá trị cho đi và nhận lại. Mới bắt đầu sự nghiệp, cái bạn “cho đi” không có nhiều, nền bạn phải reach out người ta nhiều hơn để được chú ý.

   Khi bạn càng gần tới senior/mid-career, passive networking trở nên quan trọng bởi vì 1. bạn không có nhiều thời gian, 2. giá trị bạn có đủ lớn để có thể thu hút nhân tài/cơ hội đến với bạn, 3. bạn đã có nhiều vốn xã hội (social capital) để hiệu ứng lãi kép (compound) có thể hoạt động hiệu quả. Nên ở thời điểm này thì thường người ta bắt đầu: viết sách, đi dạy, làm các webinar/forum sharing. Họ đang tìm cách hút người ta tới với mình, chứ không tự đi tìm kiếm nhiều như trước nữa.

Cơ hội nghề nghiệp đến từ chuyện networking

Như đã viết trong bài trước:

Cơ hội = (những mối quan hệ chất lượng trong network của bạn) ^ 2

Một cơ hội tốt là một cơ hội không có public cho cả thiên hạ biết. Mà muốn có được những cơ hội đó chỉ có thể từ “cái mồm” (word-of-mouth), trong network mà bạn đã xây dựng.

Cách đánh giá chất lượng như thế nào mình nghĩ mối người sẽ có 1 framework khác nhau, dưới đây là của mình:

1. Người đó có align với bạn về sự nghiệp, giá trị, mục tiêu mà bạn đang theo đuổi không?

2. Người đó có đủ influence/power/knowledge để giúp bạn đạt được mục tiêu đó hay không?

3. Người đó có thật sự coi trọng bạn hay không?

Hai ý đầu mình nghĩ tự giải thích chính nó khá rõ, nếu có gì để add thêm thì đó là hai yếu tố này có thể thay đổi theo thời gian - người trước đây từng không có, không có nghĩa là người ta không có tiềm năng giúp bạn tương lai. Nên điều quan trọng nhắc lại ba lần, đừng có gây thù chuốc oán ở nơi làm - “don’t burn any bridges” (hoặc ít nhất đừng làm vậy với quá nhiều người ;) )

Và nếu để ranking thứ tự ưu tiên cho những nguồn network chất lượng, mình xin phép được xếp hạng môi trường công việc hiện tại là top 1. Mình đã tìm được: career mentor để đời, sponsor cho cơ hội đi làm nước ngoài, partner để start business riêng cùng… tất cả đến từ những network từ sếp trực tiếp, đồng nghiệp. Nên khi chọn lựa công ty, lí do chọn môi trường quan trọng đến vậy - một bệ phóng tốt có thể đưa bạn đi xa hơn người khác nhanh hơn rất nhiều lần. Hãy tìm những môi trường có càng nhiều người giỏi, và align với value của bạn càng sớm càng tốt.

Như trong trường hợp của mình, để có được cơ hội hiện tại, mình đã giữ mối quan hệ với người sếp bây giờ trong suốt gần 2 năm - trước khi người ta nhận mình vào vị trí full-time này. Khi cơ hội tới chỉ có mình biết trước, và cũng chỉ có mình mình được nhận thôi.

Yếu tố thứ ba mình thêm vào bởi vì mình nhận ra - để một network chuyên nghiệp có thể tồn tại được, thì phải có sự trân trọng đến từ cả hai phía.

Một người đồng nghiệp cũ mình khá ngưỡng mộ, dù anh em chỉ làm với nhau trong 3 tháng, gần đây hay nói với mình “Nếu như em không đi nước ngoài, thì kiểu gì anh cũng tìm cách săn em về làm cùng.” Nói vậy không phải vì mình và anh thân nhau ở “personal”, mà là anh thấy mindset, skillset của mình có giá trị với business riêng mà anh đang làm. Dù cho mình chưa làm trực tiếp cùng với anh kể từ 2021, mình build được sự tin tưởng thông qua những lần anh em catchup, và anh được observe những challenges mình vượt qua.

Rất khó nếu như mối quan hệ chỉ tới từ 1 chiều, kể cả trong mối quan hệ mentor-mentee. Người mentor tốt nhất trong sự nghiệp của mình (mình từng viết về anh trong bài Strategy 2024), được xây dựng qua quá trình 3 năm anh em quen biết nhau - mình show cho anh thấy được trong từng giai đoạn mình đã grow như thế nào qua sự hướng dẫn của anh. Và khi anh hướng tới building legacy, mình là người đầu tiên anh nghĩ tới để đưa mình về làm công việc mình đang làm hiện tại - setup toàn bộ career path sau này của mình.

Một mối quan hệ bền chặt cần đến từ hai phía, và cả hai người cùng trân trọng, đấu tranh để giữ nó không tách rời. Điều đó thể hiện hình thái cao nhất của sự tôn trọng lẫn nhau.

Và khi có được những mối quan hệ chất lương như vậy rồi, thì làm gì tiếp?

“Rome wasn’t built in a day”. Thời gian là đồng minh của bạn - now we wait.

Chờ không có nghĩa là không làm gì, đó là build những nền tảng (fundamentals) về kiến thức, về kĩ năng công việc.

Và đó đồng nghĩa là khi đặt mục tiêu phải nhìn ra xa hơn. Muốn đạt được những mục tiêu lớn thì không phải chỉ làm trong plan 1 năm là xong - đôi khi đó là cả 5 năm, 10 năm của sự đánh đổi liên tục, của không ngừng cố gắng, và xây dựng network chất lượng ở trong phạm trù đó.

Mình rất thích câu mà một người bạn mình hay quote: “Muốn làm những thứ ít ai làm được, thì phải đi những con đường ít ai đi.” Có network tốt không phải viên thuốc thần mà tự nhiên bạn có được cái bạn muốn - những nền tảng bạn xây dựng từ trước đó mới là điều quan trọng tạo ra sự khác biệt giữa bạn và hàng trăm nghìn người khác.

Đây là thời điểm tốt để bắt đầu kế hoạch năm mới - và nếu có thể, hãy thử nhìn ra xa hơn chút, bạn đã bao giờ xây dựng chiến lược lớn của cuộc đời mình chưa?

A corner on Fenqihu, 2022

Cheers,

Nguyen (Daniel)

Đây là một bài nhìn lại (nhẹ) trước thềm bắt đầu tuần đi làm của năm mới.

So, let’s get to it

Subscribe now

The unplanned adventure

Khoảng giờ này 5 năm trước, nhân dịp cái Tết đầu tiên ở tuổi 20, mình quyết định viết một bài tự nhìn lại hành trình của mình tính từ thời điểm bắt đầu vào đại học.

Đó là lần đầu tiên trong cuộc đời mà mình thật sự đặt những dòng suy ngẫm xuống trang giấy. Vốn không phải đứa ưa viết nhật kí, cũng không quen journal, mình lúc đó chỉ nghĩ rằng: nếu đã reflect, thì làm một bài thật hoành tráng, để sau này con cháu có dịp còn đọc lại. Một kỉ niệm nhỏ đánh dấu bước sang tuổi 20, thế thôi.

Rồi sau 10,000 từ, 3 chiếc Facebook Note đầu tiên đã đánh dấu lần đầu mình làm chuyện ấy. Thời đó, mình nghĩ viết thế đã là căng lắm rồi - chuyện chắc một năm chỉ làm một lần để reflect thôi.

Cho đến 2024, khi mình mở bát nửa đầu năm với 1 con bài reflect dài gần 13,000 từ - và nửa năm sau đó mình viết tổng cộng thêm gần 20 bài nữa, đủ các chủ đề từ quản lý tài chính, lý thuyết trò chơi cho tới chuyện viết về học được gì từ việc viết chục nghìn từ.

Vấn đề ở đây là, mình chẳng có plan gì trước đó về việc viết trong 2024, hay mở một chiếc blog về personal growth với ti tỉ thứ chủ đề. Nếu so với 2022 & 2023 khi mình còn ở nước ngoài, mình còn nghĩ những năm đó mình sẽ viết nhiều hơn. Phần vì có nhiều thứ muốn xả ra, khi 2022 là một năm cực kì thử thách - “emotional rollercoaster” đối với mình, phần vì đó là thời gian đầu xa nhà ở nước ngoài lâu tới vậy.

Mất 5 năm để từ lần đặt bút đầu tiên, mình mới quyết định mở 1 cái blog public. Và để rồi nhận ra viết là một sở thích, và một công cụ powerful hơn nhiều chỉ là dùng để reflection.

Một bài viết, một câu chuyện đủ để lay động, đủ sâu sắc để chạm tới trái tim và trí óc người đọc rồi hành động là những điều mình đã chưa từng tính tới trước khi viết.

Những người bạn từ lâu không gặp nhắn tin chia sẻ đồng cảm với những câu chuyện đi làm của mình. Một người em từ thời đại học luôn dõi theo mình đã nhắn riêng để cảm ơn vì những sharing của mình trong chiếc blog này. Người cậu ruột trở thành fan cứng và giới thiệu chiếc blog của mình trong group của gia đình, Và rất nhiều người đọc, follower mới - có những người mình chưa từng gặp bao giờ reach out và chia sẻ những bài viết của mình.

Tất cả những điều đó xảy ra không nằm trong bất cứ một kế hoạch nào của cuộc đời mình trước 2024. Mình đã có thể start một chiếc blog riêng vào bất kì thời điểm nào trước đó. Nhưng nó xảy ra, tại chính thời điểm mình bắt đầu viết bài đầu tiên, vì nó cần phải xảy ra lúc đó. Và từ viết để reflect, mình viết để tạo ra impact. Và từ việc viết chơi chơi, mình nhận ra rằng mình thích viết để xây dựng cộng đồng.

Sau khi nảy ra ý tưởng về bài grand strategy của cuộc đời, mình bắt tay vào viết trong 3 tuần liên tục… và rồi tất cả trở thành một phần của lịch sử khai sinh ra chiếc blog với hơn 300 bạn đọc này.

Serendipity

Từ câu chuyện trên, mong rằng bạn có thể thấy phần nào đó, rằng chiếc blog này đã tìm tới mình, hơn là mình tự chủ động đi tìm nó. Mình đã luôn tìm kiếm việc viết như nơi để giải tỏa và reflect, nhưng chẳng ngờ đến việc nó giúp mình tìm thấy được cộng đồng và impact lên người khác như thế nào.

Một từ mình khá thích trong tiếng Anh là “Serendipity”. Dịch tiếng Việt một cách sang trọng thì là duyên số, còn đối với mình nó giống như là sự tình cờ có sắp đặt. Nghe thì hơi mỉa mai, nhưng mình nghĩ vậy thật lòng.

Serendipity (n): the faculty or phenomenon of finding valuable or agreeable things not sought for - Meriam Webster

Tình cờ, bởi vì bạn không biết trước đó là gì. Có sắp đặt, là bởi nếu bạn không bắt đầu làm từ trước đó, sẽ chẳng có sự tình cờ nào xuất hiện.

Không thể có ngã rẽ nếu ngay từ đầu đã chẳng có con đường nào tồn tại.

Nếu cách đây 5 năm mình không bắt đầu viết để reflect, khi hành trình viết như một cách ghi chép cho bản thân tự đọc lại, thì cũng sẽ chẳng có cái blog này, hay việc mình phát hiện ra mình thích viết.

Và nhìn rộng ra cuộc đời, mình nghĩ nó áp dụng được vào tất cả các khía cạnh cuộc sống. Mỗi trải nghiệm, mỗi lần làm một điều gì đó mới là mỗi lần ta tạo ra một chấm nhỏ trên bản đồ cuộc đời.

Bạn không thể “connect the dots” nếu như cả cuộc đời bạn là một cái trang giấy trơn.

Một trong những podcast mình nghe gần đây của Hank Green - “Study hall”, có khách mời là comedian mình thích “Brennan Lee Mulligan” (shoutout những ai xem College Humor). Với chủ đề xoay quanh con đường sự nghiệp không hề truyền thống tí nào của Brennan: “bỏ học cấp 3, đi học đại học từ 14 tuổi rồi vào trường biên kịch tại NYC, đến nay hành nghề Dungeon Master (quản trò) chuyên nghiệp cho tựa game tabletop Dungeon & Dragon (D&D)”, mình thấy cái vibe “serendipity” ở đây nổi rõ hơn bao giờ hết.

Brennan, từ một đứa trẻ nerdy từng bị bắt nạt khi đi học, tìm thấy niềm đam mê với tựa game D&D từ khi còn nhỏ và làm quản trò nhiều đến nỗi bắt đầu có thể tự sáng tác ra những kịch bản game độc lạ, và cho anh khả năng storytelling lôi cuốn hơn người. Anh từng có giấc mơ thành một nhà biên kịch xuất chúng.

Cho tới khi anh đi học biên kịch, thử sức với các vai diễn hài kịch và rồi tìm thấy bến đỗ là công việc anh đang làm liên quan tới sở thích từ thuở nhỏ, tất cả là một chuỗi hành trình ghép nối những mảnh ghép nhỏ từ sơ khỏi cuộc đời. Lúc bạn nghe Brennan miêu tả về cơ hội xảy đến với anh, bạn gần như biết chắc rằng chẳng ai khác ngoài Brennan với những trải nghiệm độc nhất như vậy mới là người phù hợp - How DnD becomes a career.

Trong những khoảnh khắc Brennan trở nên tuyệt vọng vì không có ai cho anh một vai diễn, hay thuê anh viết biên kịch, anh biết mình phải giữ bản thân nổi càng lâu càng tốt - “hover as long as possible”. Và để nổi trong một đại dương việc làm mênh mông là phải tìm thấy được giá trị, được cộng đồng những người chia sẻ cùng giá trị ấy. Cơ hội đến với Brennan từ lời giới thiệu của một người bạn từng làm cùng anh ở nhóm hài College Humor - và đó là toàn bộ bệ phóng mà Brennan cần để đạt tới sự nghiệp anh có ngày nay - Brennan Lee Mulligan on finding meaningful community.

Và mình nhìn thấy câu chuyện của chính mình trong câu chuyện của Brennan. Tất cả những di sản, tích lũy được từ thời còn đi học, cho tới những năm đầu đi làm, từ những thứ nhỏ nhặt nhất như hình thành thói quen làm đúng, đều góp phần đưa mình tới được con đường của ngày hôm nay.

The masterplan for exposure

Nếu có điều gì rút ra được trong chục năm trở lại đây, từ khi đi học đến lúc đi làm, mình nghĩ điều quan trọng: “Được va chạm càng nhiều khi còn trẻ, thì những bước đi sau này sẽ càng nhanh”.

“Va chạm” thì thực ra có 3 khía cạnh:

1. Không ngại đón nhận thay đổi, kể cả với những thứ từng vững tin sẽ không đổi

2. Số cơ hội = số những mối quan hệ chất lượng (cái này quan trọng) bạn có trong network của bạn ^ 2

3. Tiềm năng quan trọng hơn khả năng - đừng gói gọn bản thân chỉ bằng những thứ trong khả năng

Với ý số 1, mình đã viết khá chi tiết ở trong bài reflection 2024.

Với ý số 2, mình sẽ viết riêng trong bài viết tuần tới.

Ý số 3 là thứ mình chiêm nghiệm ra gần đây, phần vì bối cảnh những sự kiện diễn ra trong giới công nghệ.

Trong khoảng 2 tuần vừa qua, một loạt các sự kiện xảy ra xoay quanh AI và sự xuất hiện của Deepseek-R1, vốn hóa của NVIDIA bay gần 600 tỉ USD trong một ngày vì giới đầu tư nghĩ bong bóng AI đang bị thổi phồng quá mức. Trong bối cảnh các công ty công nghệ đều claim tốn hàng tỷ đô tiền thiết bị để chạy AI, tổng thống Mỹ ra đời project Star Gate để kêu gọi rót gần 500 tỉ USD cho cuộc đua này, Deepseek-R1 công bố model mới nhất mạnh hơn ChatGPT-o1, với 1/10 chi phí và bộ mã nguồn mở cho cả thể giới. Người ta đùa rằng trước khi AI thay thế công việc con người, thì chính những công ty AI đã bị AI khác thay thế.

Và rồi trong lúc đấy mình mới nhận ra, đến những công ty công nghệ top đầu - vốn được coi là tượng đài tiên phong - còn có thể bị thay thế, thì chính bản thân mình cũng sẽ như vậy - nếu như tầm nhìn chỉ gói gọn trong những khả năng hiện có.

Một ví dụ đơn giản là 3 năm không ai biết những ứng dụng kiểu ChatGPT là gì, còn giờ thì đã trở nên phổ biến như biết sử dụng Google để tìm kiếm vậy. Và khi AI có thể trở thành Expert trong các lĩnh vực vốn chỉ con người trước đây làm được như nghệ thuật, các lĩnh vực triết học, khoa học cơ bản… thậm chí chơi game, thì câu chuyện dần không chỉ dừng lại ở bạn là expert tới đâu, mà là tiềm năng bạn có thể tận dụng từ AI để đi được tới bao xa.

Packy đã tóm gọn ý mình muốn nói trong bài viết này.

But the trend is clear: answers to even very hard questions are becoming cheaper and cheaper and cheaper. Which means the ability to ask them is getting more and more and more valuable.

Not Boring by Packy McCormick

Most Human Wins

Welcome to the 2,212 newly Not Boring people who have joined us since 2024! If you haven’t subscribed, join 238,830 smart, curious folks by subscribing here…

Read more

2 years ago · 156 likes · 16 comments · Packy McCormick

Biết cách đặt câu hỏi là một kĩ năng trở nên giá trị bây giờ hơn bao giờ hết.

Đánh giá được tiềm năng, là đặt được những câu hỏi hướng được về tương lai, về những “insight” không gói gọn trong những “facts” hiện thấy. Muốn đặt được những câu hỏi và suy nghĩ kiểu vậy thì phải có càng nhiều điểm chạm càng tốt, không chỉ với một lĩnh vực mà là liên kết tới nhiều mảng, không chỉ dừng lại ở hiểu về một chuyên môn - mà là cách những thứ mình biết liên kết với nhau như thế nào.

Nếu có dịp, mình khuyên bạn tìm đọc hai quyển sách - “Homo Sapiens” và “Who am I and if so how many”, trong số những sách mình từng đọc đây là 2 ví dụ điển hình nhất của việc có thể liên kết đa phạm trù khoa học với nhau để hiểu về thế giới và chính bản thân.

The narratives of 2025

Năm 2020-2021, cả thế giới bao trùm bởi câu chuyện Covid. Làn sóng Crypto, cổ phiếu tech stock bùng nổ.

Năm 2022-2023, OpenAI làm chao đảo thế giới với câu chuyện AI. Người người nhà nhà được phổ cập ChatGPT và các ứng dụng AI. Nvidia thành công ty công nghệ giá trị top đầu toàn cầu.

Năm 2024-2025, theo mình, là năm của chủ nghĩa dân túy, là MAGA ở USA, là Trade War, là làn sóng bài nhập cư, là cuộc đua công nghệ AI giống như cuộc chạy đua hạt nhân những thập kỉ 50,60. Bên nào sở hữu ưu thế về công nghệ độc quyền, về chip bán dẫn là bên đó nằm kèo trên.

Và điều đó đặt ra một câu hỏi rằng - với những bất ổn, đi kèm cùng với những cơ hội được tạo ra khi các công nghệ mới ngày càng phổ cập, làm sao để chính bản thân mình không bị cuốn trôi mà lướt đi trên ngọn sóng ấy?

Bắt đầu với câu chuyện của 2025, là câu chuyện để build những giá trị nền tảng, mình nghĩ cần hơn bao giờ hết là sự tò mò, sự thử nghiệm, và liên kết trong chính những cộng đồng cùng chia sẻ giá trị ấy.

Khi sự bất ổn chiếm chủ đạo, la bàn chính là một tầm nhìn/viễn cảnh cho thế giới mà mình muốn thấy - và có thể nên điên rồ một chút, vì những năm đầu thập kỉ 2020s chả khác gì một giấc mơ mê man đối với một người từ những năm 2000. Thử tưởng tượng những thứ ta đã chấp nhận là bình thường mới: COVID, Generative AI & LLM, Cryptocurrency… đều mới thành hình hài cách đây một vài năm thì chắc có gì đảm bảo rằng khi vào nhứng năm 2030s, sẽ không có những điều điên rò tương tự vậy sẽ xảy ra - du lich vũ trụ với SpaceX, định cư sao hỏa, Robot AI giúp việc gia đình,…

Điều thứ 2 nằm chính ở mindset, xưa các cụ có câu “có công mài sắt có ngày nên kim”. Giờ khi không ai mài sắt để ra kim nữa, ta có máy in 3D - và model 3D có thể nhờ AI mockup được. Thế thì câu chuyện không chỉ dừng lại ở kiên trì, chỉ đâm đầu vào làm một hướng mà mong rằng kết quả sẽ tốt hơn hoặc hiệu quả hơn. Lúc này cần nhiều hơn sự bền bỉ, để luôn giữ vững nhịp chạy trên cuộc đua marathon đường dài, và tìm cách để về đích, dù cho con đường có thể không giống chính xác những gì mình từng mường tượng trong đầu.

“It's the difference really between being persistent and tenacious. Persistence will just keep running and running and running on the same path, whereas if you are tenacious, you'll find a side door if you need to. You will leap into a different area. You will try a different avenue. So these are people who are tenacious rather than just persistence, because persistence will have people giving up, hitting against walls, trying to force things that aren't going to happen, and tenacious people will find [...] avenues for ways of things to work.”

More from Dr. Gurner: Ultra Successful (Ep.176)| Five Paths to Peak Performance (our synthesis) 

Infinite Loops

The Infinite Loops Guide To... Agency

1. Jimmy Soni | Imposter Syndrome? Do it Anyway…

Read more

2 years ago · 16 likes · 2 comments

A couple of notes for myself

Trong 2024, mình đã phải đưa ra một vài lựa chọn lớn.

Đi cùng với đó là sự đánh đổi về gia đình, bạn bè, tình yêu bên cạnh nhiều thứ khác. Bắt đầu năm 2025 là một hành trình mới ở một vùng đất mới xa quê hương, với công việc mới và những thử thách mình lần đầu phải vượt qua.

Trước mỗi quyết định gì lớn thì sẽ luôn có giọng nói nhỏ trong đầu: “hay là thôi nhỉ”, bởi vì mình chẳng thể nào đoán định kết quả có ra giống như mình mong muốn hay không.

Nhưng một điều kì lạ mình luôn tin vào, là sau mỗi một năm trải nghiệm của mình luôn tăng theo cấp số nhân, vì mình tin vào những quyết định đem lại nhiều exposure với những thứ mới. Điều này có nghĩa là học cách sống với sự lo lắng, hoài nghi của việc luôn phải thích nghi với một thứ mới, của việc phải bỏ đi những thói quen quen thuộc để làm lại từ đầu.

Đó là một phần của trưởng thành. Mình không làm một thứ vì mình thích, vì nó dễ chịu, vì ai cũng sẽ làm nó. Mình làm vì mình tin rằng nó đúng với giá trị mà mình tin tưởng, và nó sẽ đưa mình đúng hướng với đích đến mà mình mong muốn.

Nên là khi nào cảm thấy khó khăn quá thì cứ dừng lại, thở một nhịp.

Thấy mọi thứ dồn dập quá thì chậm lại, chạy theo nhịp độ chính mình.

Thấy lo lắng quá thì dừng lại, lắng nghe xem con tim đang muốn nói gì. Tâm trí đôi khi cũng chỉ nghĩ được tới vậy mà thôi.

Nhưng nếu đã lựa chọn, thì hãy đi theo nó tới cùng, vì sự tôn trọng bản thân, vì những giá trị mà mình đã chọn lựa, vì những người đã đặt niềm tin và giúp mình đi tới được ngày hôm nay.

Bởi vì ta có thể trở nên phi thường, theo cách bình thường của riêng ta.

2/2/2025

Nguyen (Daniel)

Hello,

Happy new year! Chúc bạn và gia đình những điều tốt đẹp nhất dịp 2025 này.

2024 kết thúc cũng đã chính thức khép lại hành trình 12 ngày viết với mình. Nói thật, lúc mới bắt đầu mình không nghĩ rằng nó sẽ intense thế. Nhưng càng viết thì mình nhận ra mình enjoy việc viết nhiều hơn lúc mình bắt đầu. Maybe this is my passion?

Và mình rất cảm ơn, thật đấy, những bạn đã đồng hành cùng mình trên suốt chặng đường này. You are the one that read every single post, and liking them. You guys know who you are, appreciate you very much ;)

Và vì đây là bài cuối, mình nghĩ cũng khá phù hợp để viết về chủ đề một mindset mà chính mình sẽ phải nhắc nhở bản thân dùng nhiều hơn trong 2025 - the “You earn it” mindset.

So, let’s get to it

Me, Sam and our story

If you are reading these lines Sam, just wanted to say that I really appreciate you bro!

Sam là một quý ông người Anh “proper English” đến từ Nottingham. Sam tới New Zealand trước mình 5 năm, và làm cùng công ty với mình. Trong lần đầu tiên mình được luân chuyển tới đây làm Field Sale, Sam cũng là Line manager trực tiếp của mình.

Và mình coi Sam là người bạn, người anh (tình cờ do Sam bằng tuổi anh trai mình), và một trong những người mentor mình coi trọng nhất trong cuộc đời đi làm.

Bởi vì nếu trong từ điển có ảnh minh họa cho “sống tốt”, mình khá chắc người ta sẽ lấy Sam làm hình đại diện. Sam là người sống cực kì nice cả trong lẫn ngoài công việc: là kiểu manager & leader sẵn sàng xắn tay áo để giúp mọi người một tay, luôn động viên và empowering cho team member, được gần như toàn bộ những người ở office quý vì cách anh làm việc và tương tác với mọi người.

Trước dịp lễ Giáng Sinh, Sam và mình có gặp nhau một buổi để ăn burger và chém gió trước khi chia tay nhau ai lên đường đấy về nhà.

Trong xe Sam có nói mình một câu mà mình vẫn nhớ mãi:

“Hannah (Sam’s fiancée) said I got a free company car, a good paying job and that I should be grateful to my employers for my job. The thing is, if they didn’t need me, they wouldn’t have given me these benefits. I didn’t get all of them for free, I have worked to earn it”.

Đại ý của Sam: Chẳng có gì trong cuộc đời đến là ngẫu nhiên. Bạn có được những thứ bạn đang có là bởi vì bạn đã xứng đáng để “earn” được.

Và mình nghĩ đó là “a very powerful mindset” - một mindset có thể thay đổi hoàn toàn cuộc sống của bạn.

My English Brother -Excuse my face. had a couple of Tiger rounds before this one :D

Áp dụng “You earn it” mindset vào cuộc sống

Một thứ mà mọi người hỏi mình rất nhiều là tại sao mình có cơ hội đi làm ở nước ngoài trong khi rất nhiều người khác trong công ty mình nhiều năm trước đó không đạt được?

Mình đã viết về chủ đề này qua hai bài:

Nhưng những thứ mình viết, chỉ là những cái bề nổi, to lớn và dễ nhìn thấy. Những cái nhỏ nhỏ mà mình chưa thể chia sẻ hết - e.g: việc mình giữ quan hệ với những người cũ ở công ty, việc tất cả các sếp cũ của mình ở NZ đều rất quý mình và sẵn sàng nói tốt cho mình nếu cần reference check, mới là những cái quyết định.

Và để có được những thứ đó thì bao gồm rất nhiều những công việc không tên, đào bới và làm những thứ mà không ai khác muốn làm. Mình tạo được cái tên cho mình trong công việc mà người khác không có được.

Họ tuyển mình vì họ cần mình, và mình earn it.

Trước khi mình viết substack, mình không nghĩ là mình sẽ đạt 5k lượt xem các bài viết chỉ sau nửa năm, và một cộng đồng 230 người theo dõi. Mình rất biết ơn một phần vì may mắn thuật toán đã lựa chọn Substack của mình để recommend cho cộng đồng bạn đọc lớn hơn.

Nhưng điều này không hẳn là tất cả. Để viết được bài đầu tiên, mình phải dành tất cả những gì mình học được trong suốt 3 năm đi làm, và gần 1 tháng để suy ngẫm và mapping lại tất cả những kiến thức, chiêm nghiệm gói gọn trong một bài viết.

Không phải ngẫu nhiên mà đây là bài viết này đạt 2.6k lượt xem trong một tháng, giới thiệu 117 subscriber biết tới blog của mình , mình đã earn it.

Khi mình quyết định xây dựng cộng đồng một cách nghiêm túc hơn, và qua lời sale khá ngọt của ex-roommate , mình đã đăng kí học Mở. Được join vào community của Mở có lẽ là một điểm sáng của năm 2024 của mình - mình được biết tới nhiều writer mới, nhiều kiểu viết, viết về nhiều chủ để khác nhau.

Điều đấy làm chính mình có động lực để thử testing cho chính việc viết của mình. Trước mình từng rất lười viết một bài phân tích hoàn chỉnh, nhưng nhờ việc trong cộng đồng với các “đồng write”, mình đã viết một trong những bài mà mình tự thấy rằng hay nhất trong số tất cả những bài phân tích đã viết trước đó.

Không phải ngẫu nhiên mà Substack của mình có thể thu hút được nhiều readers khác nhau, mình earn it.

Trong 12 ngày giáng sinh, bất chấp dịp nghỉ lễ có những hôm đi cả ngày về muộn, mình vẫn dành thời gian để viết. Điều đó khiến thuật toán của Substack actively suggested post mình nhiều hơn trên feed của mọi người.

Mình đạt thêm 150 subscribers mới sau 1 tuần lễ không phải ngẫu nhiên, mình earn it.

Và không chỉ dừng lại ở trong phạm vi công việc, thì nhìn rộng ra trong cuộc sống, nó là một phần của việc “ăn ở” (karma).

Những mối quan hệ mình có được, những người bạn chất lượng. những người mình yêu quý, là thành quả của một quá trình tích lũy mới có được. Mình earn it từ việc consistently sống đúng với những giá trị mình tin tưởng, và xây dựng từ sự trao đi và nhận lại với những con người mình trân trọng.

Còn bạn, trong 2024 bạn cảm thấy mình đã earn được điều gì?

Hãy vỗ vai, đập tay, kudos cho chính hành trình của bạn tới thời điểm này. Trong mọi thành công của cá nhân, nỗ lực lớn nhất đằng sau không ai khác là chính bạn. Celebrate the win, and keep on winning.

Để tiếp tục đi xa và xa hơn nữa, hãy appreciate bản thân mình từ thời điểm bắt đầu. Mỗi bước thử nghiệm, học, và làm là một bước bạn gần hơn tới “earning” tương lai mà bạn mong muốn.

Keep on shining as the brightest stars, “we are beef” - Akashi Yasuto ;)

Cheers,

Daniel (Nguyen)

The rest in the series

Hello,

Vào ngày cuối cùng của năm 2024, bạn đang làm gì?

Mình thì lục lọi lại một vài chiếc kỉ niệm cũ, từ những ngày còn đang rong ruổi một mình khắp Đài Loan vào những ngày cuối cùng của năm 2022.

Đã hơn một năm kể từ chuyến đi khám phá cuối một mình. Và điều kì lạ là, lúc đó mình không cảm thấy cô đơn như mình từng nghĩ. Ngày cuối cùng của năm cũng là khoảnh khắc tốt để cùng nhìn lại, vậy cô đơn thật sự là gì.

So, let’s get to it.

Sun Moon Lake, Nantou, 2022

Gần đây bạn có cảm thấy cô đơn?

Xa nhà và cô đơn

Là một đứa con hay xa nhà, cô đơn không phải là cảm xúc quá lạ lẫm với mình. Hồi mới vào Sài Gòn, phải xa gia đình lần đầu, mình thấy cô đơn mỗi khi đi làm về và không được ăn bữa cơm nhà. Đó là cảm giác mất đi một cái gì đó thân thuộc.

Lúc mình lần đầu tới Đài Bắc để làm việc, cô đơn là khi đi làm trở về nhà với bốn bức tường. Không có bạn bè để gọi đi cà phê, để rủ đi ăn dêm. Phố xá vẫn đông vui nhộn nhịp, còn mình thì một mình giữa dòng người không quen biết. Đó là cảm giác không có ai ở cạnh bên.

Tới khi đi làm ở Auckland, cô đơn là lúc mình không hiểu những cuộc trò chuyện, không cười ở cùng một câu đùa, không hứng thú với những sở thích như câu cá hay rugby. Đó là cảm giác lạc lõng trong đám đông.

Và đôi khi, đến lúc trở về nhà, cô đơn là không có ai hiểu mình. Vì chính mình đã khác trước đây.

A Christmas night in Taichung, 2022

Một góc nhìn khác về cô đơn

Mình từng nghĩ cô đơn giống với việc buồn hay vui. Theo thời gian, khi mình quen, tự nó sẽ mau chóng hết đi. Nhưng có lẽ 2024 khiến mình nhận ra rằng, cô đơn là một nhu cầu. Giống như khi đói báo hiệu nhu cầu phải ăn, cô đơn là cách tâm trí đang nói với mình - mình cần sự kết nối.

Kết nối với bên ngoài xã hội, với những người thân yêu, với bạn bè, một phần.

Một phần, sự kết nối này là với chính bản thân. Mình có đang lắng nghe chính mình muốn gì không?

Những hành trình cần đi một mình

Waiting for train to Tainan, @Taichung LRT Line, 2022

Một điều mình học được khi ở một mình, đó là phải ép bản thân ra ngoài nhiều hơn.

Năm 2022 mình đã có chuyến đi du lịch một mình lần đầu, từ Đài Bắc xuống Đài Trung, Đài Nam và ngược lại. Mình đi trong một tuần, và hầu hết thời gian là dành trên tàu, bus, đi từ thành phố này tới thành phố khác.

Mình từng không tin vào concept du lịch 1 người, bởi mình từng nghĩ, đây là thời gian dành để sẻ chia, chứ không phải trong cô độc. Đó là cho đến khi đi rồi mình mới nhận ra, những chuyến đi một mình là những chuyến đi cho chính bản thân mình.

Bởi vì khi không có ai đi cùng, 100% thời gian, ý nghĩ là dành cho bản thân. Chỉ mình mới hiểu mình mà thôi. Tự do được ăn món mình thích, đi nơi mình muốn, lúc mình cảm thấy thế. Không cần lo cho ai, ngoài cái thân này.

Confectionary Store, Taichung, 2024

Và đôi khi, có những khám phá về bản thân làm chính mình bất ngờ.

Mình chưa bao giờ nghĩ rằng mình enjoy việc tình cờ phát hiện một quán ăn địa phương không có trên Google Map, rồi được mời ăn tối cùng cô chủ quán người Đài, sau khi cố trò chuyện bằng vốn từ Tiếng Trung mầm non. So random.

Mình chưa bao giờ nghĩ mình có thể bắt chuyện với những người lạ, và được bartender dạy về các loại rượu whisky và rum khác nhau ở một quán speakeasy bar nọ ở Đài Nam.

Và mình cũng bao giờ cảm nhận niềm vui từ việc travel một cách tùy hứng, cho đến ngày mình bắt đầu đi du lịch một mình.

Việc đi một mình còn có một lợi ích khá thú vị, đó là mỗi chuyến đi có cảm giác chậm hơn, khi mỗi nơi bạn tới, mỗi khoảnh khắc bình yên, là một cơ hội để reflect, về những chuyện đã qua, những thứ không vui, những điều làm mình thấy hào hứng. Những khúc mắc dần dần được gỡ ra với từng bước chân trên hành trình khám phá chính bản thân.

A Corner of Nightmarket, Taichung, 2022

The Yellow Tree on Alishan, Nantou, 2022

Đi một mình cũng không có nghĩa là cô đơn. Trên mỗi chặng đường, mình gặp những người bạn mới. Đêm giáng sinh ở Đài Chung, mình gặp hai người bạn người Đài ở một quán bar, và dành tối đó celebrate cùng nhau trong ánh lửa lò sưởi bập bùng. Trên đường lên đỉnh Alishan, mình gặp cô bạn người Pháp Audrey. Và thế là mình có một người bạn đồng hành trong suốt cung đường rừng trùng điệp trên đỉnh núi.

Càng khám phá, mình lại càng tìm thấy những người đồng hành với tâm hồn đồng điệu. làm chuyến đi càng sâu sắc hơn.

On top of Alishan, Nantou, 2022

Empire state of loneliness

Giống như mọi loại cảm xúc, cô đơn phụ thuộc vào thế giới quan. Nếu mình nhìn thế giới bằng lăng kính cô độc, thì mình sẽ cảm thấy cô đơn.

Nhưng càng đi, thì những hành trình càng cho mình thấy, mình luôn có những người bạn đồng hành cùng hấp dẫn bởi niềm đam mê khám phá thế giới. Khi bạn dám bước ra ngoài, bạn sẽ không còn cô độc nữa.

Và những chuyến đi tuyệt nhất là khi bản thân được hòa vào với những suy nghĩ, với thiên nhiên, với con đường, với mỗi bước chân trên hành trình vạn dặm. Vì mình sẽ tìm thấy được chính mình trong những câu chuyện khám phá.

In the temple of hundreds statues, near Taichung, 2022

Và để kết bài, mình sẽ tặng bạn một khoảnh khắc hoàng hôn trên đỉnh Alishan nhìn xuống. khoảnh khắc đẹp nhất năm 2022 của mình.

Mong rằng trong năm mới, bạn và mình sẽ tiếp tục đi nhiều hơn, và được thấy trọn vẹn vẻ đẹp của thế giới nhiều hơn nữa nhé.

Có hành trình nào bạn đang mong muốn đi trong 2025 không?

Happy new year,

Daniel (Nguyên)

Hello bạn,

Nghe hơi kì khi hỏi câu này vào thứ 2, mà:

Không biết ngày hôm nay bạn thấy vui không?

Mình thì thấy khá mừng.

Mừng số 1 vì mới tuần rồi mới ăn mừng đạt mốc 100 subscribers, thì giờ đã tiếp tục sang mốc 200. Mình đã đánh giá thấp mức độ lan tỏa của cộng đồng trên Substack. Truly thankful guys, glad we are on this journey together :)

Mừng số 2 là sau khi bắt đầu với ý tưởng viết 12 ngày liên tục, thì mình đã làm được qua mốc 10 ngày. Dù có những lúc mình đã nghĩ không kịp hoàn thành, khi bắt đầu viết từ 9h tối tới 11h30 đêm publish, việc mình đã commit với cộng đồng này tiếp tục khiến mình có động lực.

Mừng số 3 là giả thiết của mình cho việc viết là đúng. Khi chấp nhận “vulnerable” trong những gì mình chia sẻ, và trở nên thành thực với bản thân, mình sẽ tìm được cộng đồng lớn của chính mình.

Và trong những câu chuyện ấy, yếu tố thời điểm đóng vai trò khá quan trọng. Nên trước khi kết thúc 2024, hãy cùng mình “reflect” nhé.

So, let’s get to it

Thời gian và thời điểm

Có hai câu chuyện mình muốn kể:

I.

Mình bắt đầu viết Substack cách đây nửa năm. Tuy nhiên gần 65% số subscribers của mình đến trong tháng này. Hay cụ thể hơn là tuần lễ giáng sinh này.

Thường mình sẽ viết 1 bài 1 tuần, nhưng vì đang nghỉ phép, nên mình lên kế hoạch viết trong 12 ngày, là 12 món quà giáng sinh cho những người theo dõi mình nửa năm qua. Đây là trải nghiệm khá mới mẻ với mình, và mình đã cam kết đến độ viết cả về chuyện không có gì để viết.

Sáng thứ 2 đầu tuần sau khi lên sóng bài đầu tiên, mình mở gmail và thấy gần 30 noti từ Substack về việc có new sub. Insert quote Trúc Nhân - *Thật bất ngờ*

The power of J-Curve, still hold true to the principle I have reflected back in 2024

II.

Mình từng ao ước được đi nước ngoài, từ khi còn học cấp 3. Tiếc là nhà mình không có nhiều điều kiện, và mình thì cũng không đủ xuất sắc để giành được học bổng.

Trong lúc học đại học, mình phát hiện cơ hội đi nước ngoài qua một chương trình MT được quảng cáo ở trên Facebook. Mình tò mò apply thử và chỉ tham gia phỏng vấn duy nhất chương trình đó. Quay đi quay lại, mình đã đi bán bia ở 3 quốc gia khác nhau, và được trao cơ hội ở lại định cư ở 1 trong số đó.

Điều mình muốn nói ở đây là, bạn có thể dành nhiều tháng, nhiều năm để mong chờ một điều gì đó xảy ra. Nhưng, khoảnh khắc quyết định giấc mơ ấy chỉ diễn ra trong một thời khắc ngắn ngủi.

Một ngã rẽ xuất hiện đúng thời điểm có thể thay đổi hoàn toàn hướng đi trên cuộc đời bạn. Chỉ là khi nó xảy ra, bạn có sẵn sàng cho nó hay không?

Lake Tekapo, 2023

Trở trêu là không có cách nào timing được thời điểm

Nếu bạn có biết thì chỉ mình với, vì chưa bao giờ mình có thể đoán được đúng.

Nhưng mình biết có một vài điều đã, đang và sẽ luôn đúng với mình:

1. Trust the process - tin vào quá trình, vào mục tiêu thì bạn sẽ sẵn sàng dù bước ngoặt xảy ra lúc nào

2. Be open - khi bạn sẵn sàng đón nhận bất kì điều gì sẽ xảy ra trong cuộc đời mình, thay đổi sẽ xuất hiện. Vì chính bạn sẽ thu hút sự thay đổi

3. Be curious - thử, thử và sai thì thử lại. Chẳng có công thức nào đúng 100% cho đến khi bạn thử và mài giữa nó.

Bởi thay vì nghĩ rằng mình đang chọn thời điểm, hãy nghĩ rằng mình đang bắt lại khoảnh khắc bước ngoặt xuất hiện. Success is found - khi may mắn giống cơn mưa rào, thì sự khác biệt nằm ở người đã chuẩn bị sẵn chiếc xô để hứng nước.

Cheers,

Daniel (Nguyen)

It’s been a wild ride 2024, and we are only a few days away from the beginning of the new year.

I can’t help but think back to all the things that happened over the last 12 months.

We had great moments, but also those that deeply scarred us. We laughed together a lot, but we also cried our eyes out during the restless nights. Because of the things that should have meant to be but never was.

Others probably won’t get it, sometimes even you can’t make sense of it. There were times where it was not that easy. It was much simpler to just quit.

But you didn’t. And I’m proud of you for it.

Because it is almost “indistinguishable from magic”, how you are able to turn nothing into something special. Sounds crazy, until you actually accomplish it.

Half reflective, half explorative, 100% fantasizing piece that I’m really excited about.

Let’s get started.

In the spirit of the new year, let’s talk about magic

Have you ever wondered what Harry Potter would do for a living if he couldn’t use his magic, like… a full-time job?

Cause outside of Hogwarts, he probably needs to blend in with us muggles, joining the race to make end meets in today hyper-inflation economy.

Will he have a 9-to-5, or will he join in a tech startup?

Will the grind exhaust all his magical abilities, now that he isn’t a full-time wizard?

I was on my daily commute the other weeks, when I tuned into an episode of podcast on writing - hosted by David Perell and the guest is my favorite blogger of-all-time Packy McCormick.

They discussed about how to find inspiration for writing, what’s the purpose to write, style and substances… and then I got introduced to one of Packy favorite pieces “Becoming a magician by Autotranslucence”.

It piqued my interest, so I searched for it later on the day.

Excuse the pun, it was a magical moment.

Because right at the moment I picked it up, I knew it was exactly what I needed to read, at this exact timing of life.

The post begins with:

“When I was a teenager, I often used fantasy as a vehicle for escapism.”

So, how long ago did I stop fantasizing about the future?

Losing touch of magic

At the age of 10 something, not much existed yet in the mind of a young boy - aside from the flashy superhero figurines dad bought for my birthday or the video games my big bro had just downloaded on the computer.

Yet the possibilities seem endless.

Because back then, it was not hard to fathom that one day, I could grow up to be a F1 racer. When the race was on, I could sit in front of the TV screen for hours, swirling the remote sideway imitating the on-screen cockpit.

It didn’t matter how funny it appears to mum. To me, I was the fastest racer in the world. Flooring the pedals down highspeed lane at 200km/h with the Ferrari V6 Turbo, I was having a blast like it’s nobody business.

Surprisingly, as I grew to high schooler age, one of my more tamed fantasies was about returning for school reunions as an accomplished adult.

A successful businessman in chic business suits, who speaks English so fluently as if it were his mother tongue, with a bunch of international clients on call, and dazzles all the former classmates with his entrance in a luxury sedan. All these seem magical and far-fetched to my young mind cause in the 2010s, as the opportunities to be abroad are still relatively foreign concepts.

And then when I got into university, things got seriously down-to-earth. For the first-year graduate, what seems like magic was to become an entrepreneur by 30 (who’s a multi-millionaire), bonus if it is in tech, crypto or space industry. Okay so maybe it’s not so humble, but hey - at least I’m getting inspired by Elon Musk spaceward thinkings (this is before all his antics in crypto and politics).

Meanwhile, I didn’t yet figure out the how to get there part. I’m just intrigued by the outcome.

Now when I’m at the age where I have had some year of work experiences under my belts, things feel much more mundane.

That is not because I don’t have dreams, it’s just that the dream has become part of the normal. Just thinking about how I could get to the next step in the corporate ladder hardly constitutes for an exciting life-changing future.

“Because to dream is to connect with that kid inside once more”, I thought.

I want to feel excited for the future again, of what the endless possibilities we could achieve in this lifetime. If Packy once said in his blog: “We are living in the Age of Miracles”, I want to be at the forefront of that future.

[…] We’ll never be satisfied. But all of that humanness and desire will propel us ever forward and impel us to keep improving. - Packy McCormick

And in order to do that, I must become what felt like magic.

Writing the magical notebook

“Write any idea in this notebook,” the wizard whispers, “and it will show you how to make it real.”

The Enchanted Notebook - Not Boring by Packy McCormick

I need to start with what makes my heart wrung the most in this lifetime. A question left unanswered, “In all the myriads of possibilities, in countless of parallel universes, what is the one version of me that I can only fathom in the wildest dream of becoming?”

The way to extraordinary growth and changes often involves a fundamental ontological or ‘lens’ shift in how you see the world. Magicians are wearing not just better, but fundamentally differently shaped lenses to the rest of us […]

[…] Not only is any sufficiently advanced technology indistinguishable from magic; any sufficiently advanced technologist seems like a magician. In order to write the new version of this life description, I need to imagine a version of myself who, by definition, I cannot understand. If I understood her, she wouldn’t be magical.

Becoming a magician by Autotranslucence

For me, magic feels like

When we all will be living in the space age. Each and every day that fill with possibilities of expanding the new human frontier greater and greater; planets by planets; star systems by star systems. When we will have the tools to extract and conquer the galaxy, to bring about the galactic governing body that unite all races of human, all species of alien whenever we encountered them. When we leverage quantum computing power to build hyperdrive that enabling trans-universe travel, bringing us to the new dawn of spacetime.

And as a magician, I will

Be the steward in this new age; the leader of the vessel that carried thousands journeying through the fabric of time itself. In this vision of the world, I want to have a say of decision-making at the highest level, with my community of people, my tribe of techno-optimists who support the visions, the drives, and the ambitions of a intergalactic lifestyle. The ability to motivate, to inspire hundreds, thousands into actions. The mental fortitude of leading the collective of thousands. A visionary, an idealist, a techno-anarchist in an almost techno-communist utopia of the great human races since the interstellar leap of the world to be set afoot.

Might or might not have been inspired by our beloved Eren

Okay, maybe that has been quite a bit of crazy talk - but in converging of the thoughts process and the ideas of an utopian, there are several big themes that emerge themselves:

1. Technology & space exploration as convictions

2. A great visionary and storyteller within space-tech domains

3. Leadership of the techno-optimist community

4. Exploring the vast unknown of the universes

5. Settling new frontier for humankind outer spaces

It might take years, decades of time, effort and sheer willpower to push through these agenda. It starts with defining each of the bucket as part of the fundamental cores. I might not know how to get there yet, but at least I know where’s the north star. And with these keywords, they are the first step of the journey on becoming a magician.

So, in short, a helpful strategy for becoming a magician:

Surround yourself with people who look like magicians to you. Then imagine yourself as one, older and wiser, in great detail. Imagine yourself as the person you would be afraid to say you want to be out loud to others (because it seems so ridiculously impossible right now). Write it down in great clarity and detail, then forget it. And let the part of your subconscious mind that still remembers lead you to becoming the things you want, and maybe, years later, check if it did.

Becoming a magician by Autotranslucence

The first, and easier things to do it’s tune into the same frequency as the directions I’m heading. To maximize the great exposure to the ever-expanding network. To have a job that enabled me to travel around the globe, and the ability to experiment things every time. To keep the fire of doing crazy shit burning - in place of complacency.

I could see a potential list of famous thought-leaders whom I feel as magicians. But I want to grow the network of the everyday magicians that I could interact, exchange on the daily. As I grow, I will refine & build this collection of active builders. Then meet with them, work with them, and one day build alongside them.

And lastly, to take a leap of faith. Knowing that if I’m facing in the right directions, eventually the universe will conspire to get me there. To let the mind wanders, and the paths shall be opened.

1. Imagine a future world and write it down.

2. Fill in all of the details with as much technical and research-based support as possible.

3. Execute on those details to make the thing real.

The Enchanted Notebook - Not Boring by Packy McCormick

May your years be full of the greats that are yet to come.

Cheers,

Daniel (Nguyen)

Everyone kept saying Holiday seasons is meant for jolly good fun. But what happens when it isn’t?

When your whole world is burning, and your friends or relatives are letting you have none of it?

You may have heard about toxic positivity - the “it will get better” or “you will be okay” type. Guilty as charged, I have committed these more than I could count.

What about toxic kindness?

The kind when people are treating you so nicely that it actually suffocates. That by helping, it hurts more than it helps.

Shrinking, SS.1 - EP.2

I have a friend who will sometimes go missing for a few weeks, like literally disappear off the face of the Earth - no social media, no texts, no calls. If it isn’t for his reappearance some time later, I wouldn’t be off by assuming he got kidnapped by some mobsters due to gambling debts. For the first few times I couldn’t really figure out why, but then I started to connect the dots.

He only disappears when he has something really troubling his minds. The latest time? - they found a lump in his body, and he wasn’t sure if it’s benign or not (it is). And before I was made aware, he had already gone cold turkey on our weekly dine-out. I made sure to lambast him that time “You are my bro, not my Tinder dates. Don’t ghost me”. But I got a feeling it won’t be the last time.

Now that I got into the same shoes, I feel like the ground for isn’t that far off (no pun intended).

The hardest part of having a problem is accepting that you have a problem.

And it sucks when you need time to process the “shitty-ness”, but your friends won’t let you be with their over-enthusiastic or nonchalant words of encouragement. No ill-will intended, there is probably a place and time to be “leave the f* alone”.

When we were kids, things might be easier. Bear no grudges, pay no heed, sadness shared is sadness halved… and something along those lines. The ugly truth is children’s relationships and problems aren’t that complicated.

And the price of building more meaningful relationships as we grow older is that whatever pain we might feel at the end won’t be on the surface level either.

It’s different when drowning in the backyard pools versus 100 meters deep under water. Even though you suffocate in both cases anyway, in the latter there’s no easy way out. Whatever kind of bottling up won’t be helpful.

Bad news doesn’t get better with time. It will hurt like hell, like it or not.

Part of accepting ourselves is to accept both the good and the not-so-good bits. And have the respect for our body resiliency - that we will make it through at the end. You are stronger than what others think.

Yet, it’s not great to completely devoid yourselves of social life in this process. It’s hard not to, but we each have a role to play beyond just ourselves, whether it’s being a good friend, a supportive colleague, a caring father. We have responsibilities with the people in our lives and within our internal circles. Communication comes first; it’s the least we could do.

The world doesn’t stop spinning just because you feel sad. Life goes on.

And it’s not a sign of weakness to seek help, actual professional help. Like having a wound needing medical attention, those that lingers in the mind ought to be treated in the same way. The deeper it runs; the more care and attention you need to give it. Be it with time or different perspectives.

I guess what I’m trying to say at the end of the day is:

“I needed to hit rock bottom not because that I want to, but I need to. And I respect that you let me go through this process on my own. I know I will get better in the end. For the sake of myself.”

When there, the only way is up.

Or at least, I hope so.

Cheers,

Daniel (Nguyen)

Vậy là thứ 6 cuối cùng cũng đã tới - đánh dấu ngày làm việc cuối cùng của năm 2024. Giờ là phút giây thư giãn, xả hơi trước khi một năm 2025 bắt đầu.

Vì là giờ thư giãn, nên mình sẽ viết một chủ đề khá “near-and-dear” về chuyện chơi game. Do mình đã dành gần nửa cuộc đời làm gamer, từ khi bố đem về nhà bộ PC đầu tiên.

Disclaimer: Vẫn có những game mobile vô não & đánh vào tâm trí nghiện cờ bạc của người chơi. Bạn phải chọn lọc, vì không phải game nào cũng có giá trị như nhau.

So, let’s get to it

Game, Tiếng Anh và chuyện đọc Fiction

Hobbiton, Matamata, 2024

Mình không thể đọc hết tiểu thuyết Tiếng Anh 50,000 chữ, nhưng mình có thể dành 100+ giờ cho một game giả tưởng cốt truyện bằng Tiếng Anh.

Context một chút, mình bị lười đọc tiểu thuyết “fiction”, nhất là khi càng lớn lên. Có thể do đầu óc mình trở nên thực dụng hơn. Bộ tiểu thuyết dài nhất mình từng đọc là “Không gia đình” của Victor Huy-go. Mà truyện đó thì cũng không có dài lắm.

Nhưng kì lạ là, mình lại rất mê đọc cốt truyện khi chơi game. Đến độ con game đầu tiên mình chơi khi hồi nó mới ra mắt vào 2011- “The Elder Scrolls V: Skyrim” mình dành gần 80+ giờ để phá đảo hết cốt truyện - về vùng đất Skyrim lấy cảm hứng từ thần thoại Bắc Âu.

Dù hồi đó mới bắt đầu đi học Tiếng Anh được vài tháng, mình vẫn có thể mò mẫm qua những nhiệm vụ trong game, và hiểu đại khái nhân vật nói gì.

Đó là bởi vì khi chơi, thay vì việc hấp thụ ngôn ngữ bị động, mình phải tìm cách làm gì đó - chứ không thì trò chơi không thể tiếp tục. Và thế là dù đúng dù sai, mình phải học.

Cái hệ thống não bộ phức tạp bắt buộc phải “update” kiến thức mới, muốn hay không.

Mình bắt chước cách nhân vật game nói chuyện, và sớm hơn 1 vài bạn cùng lứa, mình có thể nói Tiếng Anh lưu loát dù trong đầu không có nhiều từ vựng. Đến năm cấp 2, mình tự tin là đứa khá Tiếng Anh nhất trong lớp, vì mình chơi game :)

One of the best games ever made - fyi, not sponsored by Todd Howard

Còn về chuyện đọc sách fiction, khi càng có nhiều trải nghiệm hơn sau này, mình lại càng thấy nó quan trọng.

Cách tốt để hiểu những khái niệm phức tạp của cuộc sống là qua fiction. Vì thông qua những câu chuyện giả tưởng, tác giả sẽ lồng ghép những khái niệm trừu tượng khó giải thích trong cuộc sống - e.g: “Chủ nghĩa toàn trị” trong tiểu thuyết “1984” của George Orwell, vào những câu chuyện và nhân vật ta có thể cảm thông và tiếp cận được.

Nhất là nếu bạn hay over-think và thích suy ngẫm triết học như mình, “rằng tại sao ta đang làm những thứ ta đang làm?” - thì fiction là một cách rất tốt để có thêm góc nhìn. Bởi vì đến một mức độ nào đó “self-help” và sách “business” chỉ có thể giải thích cho cái hiện có (as-is) chứ không làm bạn sâu sắc hơn “as a human being”.

Và cách để nghĩ rộng ra là bạn phải tách mình khỏi thực tại. Vì rất nhiều công nghệ trong tương lai trông giống như “fiction” ở thời điểm hiện tại. Thử tưởng tượng việc giải thích “Generative AI” và “Large-Language Model” như ChatGPT cho những người từ năm 2000 mà xem, chắc họ sẽ nghĩ bạn rơi từ bộ phim “Ma Trận” ra.

Trong các tựa fiction, một con game gây ấn tượng mạnh với mình vào năm nay là “Disco Elysium”, và mình không hề tiếc 30 giờ dành cho hành trình đầy cảm xúc này.

Disco Elysium - Khi Game và chủ nghĩa hiện sinh cùng đi vào một quán bar.

Easily one of my top 3 role-playing games of all-time. Game is currently on deep discount.

Disco Elysium là một game nhập vai được sản xuất vào năm 2019, bởi nhà phát hành ZA/UM, và cốt truyện viết bởi tiểu thuyết gia người Estonia Robert Kurvit (Wikipedia).

Nhân vật chính - một thiếu úy / thám tử hành nghề, tỉnh dậy trong một phòng ngủ lộn xộn ở Martinaise, đầu đau nhức vì say rượu và không nhớ mình là ai do bị mất trí nhớ đêm trước đó.

Anh gặp Kim Kitsuragi, phụ tá từ đồn cảnh sát, người cho anh biết họ được giao nhiệm vụ điều tra cái chết của một người đàn ông bị treo cổ trong một khu đất trống phía sau phòng trọ gần một tuần nay. Cư dân nói đó là một vụ tự sát, nhưng dường như vụ án này còn nhiều uẩn khúc…

Dịch từ Wikipedia

Images from Wiki

Cái hay của Disco Elysium? Toàn bộ game được kết cấu như một cuốn tiểu thuyết. Bạn tương tác với thế giới xung quanh qua góc nhìn của chàng thám tử đang cố gắng giải án và những giọng nói trong đầu anh ta - giọng nói của “lòng vị tha”, “logic”, “hình học không gian”…

24 kĩ năng, 24 cá tính, 24 giọng nói khác nhau trong não bộ - trust me, it all makes sense when you play the game

Game mượn kết cấu “Triune Brain” của nhà thần kinh học Paul MacLean, chia bộ não ra thành ba cấp độ. Cấp độ đầu tiên là “Ancient Reptilian Brain”, điều hòa những thứ cơ bản nhất, hít thở, ăn uống, vận động, rồi đến “Limbic System”, cai quản cảm xúc, ứng xử, trí nhớ, và cuối cùng là “Neocortex”, thứ khiến con người là “người”: Điều khiển khả năng ngôn ngữ, tư duy, lý luận và suy luận. Mỗi phần của bộ não, cộng với 24 “chức năng” ở trên, tạo thành những nhân vật phụ mà vô cùng quan trọng kiểm soát những suy nghĩ của nhân vật chính.

Review Disco Elysium: Có lẽ đây chính là game nhập vai xuất sắc nhất

Bằng cách đó, bạn có cảm giác bạn đang “ở trong đầu” nhân vật, chứ không đơn thuần chỉ là điều khiển anh ta. Vì tụi này cũng hay cãi nhau, bất đồng, và đôi khi thì “trực giác” đang tìm cách đánh lừa bạn.

Giống một game nhập vai truyền thống, mỗi ngã rẽ khác nhau của câu chuyện, phụ thuộc nhiều vào cách bạn xây dựng nhân vật như thế nào.

Mình đã xây dựng nhân vật thám tử với kĩ năng tâm linh (psyche) lên tới level “bà đồng”. *Spoiler nhẹ* Có một phân đoạn, mình đã giải án bằng manh mối từ nói chuyện với nạn nhân, hay đúng hơn - cái xác của anh ta.

Martinaise và cái vibe “Đông Âu” đượm buồn thập niên 60s

Bạn có thể chơi bằng cách tìm nhiều manh mối thật nhanh để giải án. Nhưng đó không phải là tất cả thông điệp mà game muốn truyền tải.

Từ bối cảnh, hình tượng thành phố “Martinaise” được xây dựng là một thành phố kẹt giữa cái “cũ” và “mới”, giữa nền quân chủ chuyên chế vừa bị lật đổ bởi thế lực cộng hòa ngoại bang, giữa liên đoàn công nhân (khuynh hướng cộng sản) với các chính trị gia đại diện cho tập đoàn tư bản. Ai cũng có lí tưởng, và một viễn cảnh cho tương lai mới của “Martinaise”.

Điều này thể hiện qua từng nhân vật và góc nhìn của họ khi bạn tiếp xúc trong trò chơi.

Và bởi vì nhân vật chính là một trang giấy trắng - giống như với tư cách người chơi, bạn sẽ đưa ra quyết định điều gì trắng đen, trong một thế giới đầy màu xám.

Thoughts cabinet - hình ảnh trực quan hóa của những suy ngẫm của nhân vật chính về thế giới, triết học, chính trị… thứ dần thành hình hài/thay đổi trong quá trình chơi

Điều làm mọi thứ phức tạp hơn, nhân vật chính chỉ bị “mất trí nhớ” tạm thời thôi. Vì chính anh cũng đang bị kẹt giữa quá khứ mà anh muốn lãng quên.

Mượn lời bạn P.W review trên diễn đàn Tinh Tế:

Còn Disco Elysium thì sao? Nó là một tác phẩm nghệ thuật thể nghiệm đúng nghĩa, bao hàm đầy những ý tưởng mà không phải trò chơi, cuốn sách hay bộ phim nào cũng đủ sức truyền tải một cách hoàn hảo. Ở chính giữa trò chơi ấy là chủ nghĩa hiện sinh, những triết lý đầy thâm sâu về sự tồn tại của một con người và giá trị của họ giữa xã hội. Và bao bọc xung quanh tư duy hiện sinh ấy là những giằng xé về ý thức hệ, và như trên, là giá trị của từng cá nhân trong cái ý thức hệ ấy.

Review Disco Elysium: Có lẽ đây chính là game nhập vai xuất sắc nhất

Nếu bạn còn đọc tới đây và xem hết phần review ở trên thì mình thật sự thấy cảm kích đó :)

Vì đây là một game chủ đề khá niche. Và phần vì game này làm mình nhận ra vốn từ Tiếng Anh của mình còn hạn hẹp rất rất nhiều (nhất về topic triết học, chính trị…).

Nhưng nó là một con game khiến mình suy ngẫm khá nhiều: về cách con người đối xử với nhau trong xã hội hiện đại, về việc vị kỷ có thật sự là xấu - khi đó là để bảo vệ cho lí tưởng mà ta tin vào.

Hành trình người thám tử phá án, hay chính là hành trình khám phá về bản thân và nội tại của người chơi, là một trong tuyến phát triển nhân vật tốt nhất mình từng được trải nghiệm khi chơi game.

So give it a try this holiday, you might enjoy it surprisingly very much like I did.

Cheers,

Daniel (Nguyên)

Hello,

Mong rằng bạn đã có một kì lễ Giáng Sinh vui vẻ. Nếu không thì cũng không sao.

Rồi mọi thứ sẽ tốt hơn thôi nè :)

So, let’s get to it

Có một vài ngày cảm giác mọi thứ trôi chậm hơn những ngày khác. Và não mình hoạt động không tốt lắm.

Ví dụ như là mình vào ngày hôm nay. Nói thật, mình không biết nên viết gì.

Đây không phải là ngày đầu tiên mình cảm thấy như vậy trong năm nay. Chắc chắn cũng không phải ngày cuối cùng.

Và mình muốn nhắc bản thân mình rằng cũng không sao.

Mình không phải là người luôn luôn thú vị, và không phải lúc nào cũng có cái gì đó hay trong đầu để viết.

Bài trước mình có nói việc viết quan trọng hơn là viết cái gì. Vậy nên là mình vẫn ở đây, viết trên trang giấy trắng này, vì mình đã make a commitment to writing.

Viết để vượt qua nỗi sợ nhìn trang giấy trắng, khi nó cứ phán xét mình chằm chằm như thế này.

In courtesy of Not Boring by Packy McCormick - “Blank Page”

Đôi khi trang giấy trắng cũng không phải là kết quả của việc không có gì để viết. Mà là bạn có rất nhiều ý tưởng, nhưng không thành hình.

Viết rồi lại xóa, viết rồi xóa, và những bài đó mãi ở draft - thành những tác phẩm không hình hài. Và cũng chẳng ai biết là chúng nó ở đó, cho tới khi rơi vào quên lãng.

Hoặc là thế, hoặc là một ngày bạn tự nhiên nhớ ra, tìm lại, và viết một bài luận 12,000 chữ đỉnh cú mèo. C’est La Vie!

Nếu có gì đó để an ủi bản thân, thì bắt đầu với 1 trang giấy trắng vẫn dễ hơn là từ giữa đống ngổn ngang.

Vì bạn đọc đến đây thì mình cũng muốn reveal là, *drum roll*…

Bài này không phải là một bài chỉ về việc viết lách. Mình đã làm vậy từ hôm qua, và từ bài này rồi.

Chỉ còn 4 ngày nữa là tới 2025, một trang giấy trắng nữa sắp đến trong cuộc đời.

Packy viết ý này khá hay, nên mình sẽ “steal with pride”.

Of course, January 1st isn’t actually any more different from December 31st than December 31st was from December 30th. But the collective time we all spend away from the daily routine during the holidays feels like a reset. And we’ve all tacitly agreed that the new year is a different thing than the old year. So it’s close enough to actually different.

The Blank Page - Not Boring

Đại ý: về bản chất, ngày 1/1 chẳng khác gì 31/12 hay 30/12. Nhưng vì ta gắn cho nó một cái mác quan trọng, nên đó là đủ lí do để làm nó trở nên quan trọng rồi.

Vậy bạn sẽ viết gì lên trang giấy trắng của mình năm 2025?

Mình thì có vài ý tưởng rồi, nhưng để 2025 rồi bật mí nhé.

Looking forward to the year to come :D

Cheers,

Daniel (Nguyên)

Đầu năm 2024, nếu bạn nói với mình rằng, trong năm nay mình sẽ viết 20,000+ từ trên một chiếc blog với hơn 2,000 lượt đọc trong một tháng, mình sẽ nghĩ bạn đang đùa.

Nhưng nhìn lại nửa năm rồi, hành trình trên Substack của mình giống như ma thuật vậy.

Cảm ơn các bạn đã đi cùng mình trên chặng đường này.

Bài này là để nhìn lại hành trình viết của mình.

So, let’s reflect together nhé.

Cornwall Park, 2024

Cách để dừng brain rot

Fun fact, từ của 2024 theo Oxford Press là “brain rot” (thối não). Từ này chỉ việc trí tuệ bị giảm sút đến từ “tiêu thụ” quá nhiều content “mỳ ăn liền” trên social media.

Tuy nhiên, mình có 1 cách nhìn hơi khác một chút. Brain rot không thể chỉ đổ lỗi hoàn toàn cho Tiktok và Reels được.

Mượn lời của Donella Meadows trong “Thinking In Systems”, nếu ví não bộ là một hệ thống (system) tư duy phức tạp, lỗi của hệ thống bắt nguồn từ tính chất của cấu trúc hệ thống đã sản sinh ra hành vi không mong muốn.

Hay, Brain rot là một vấn đề nội tại (intrinsic) đến từ việc tư duy chỉ có đầu vào (input) mà không có đầu ra chất lượng (output).

We are complex systems—our own bodies are magnificent examples of integrated, interconnected, self-maintaining complexities.

[…] A system’s structure defines its behavioral pattern. While systems may be influenced by external forces, the way they respond to these forces tend to come from their inherent characteristics.

[…] That is because they are intrinsically systems problems—undesirable behaviors characteristic of the system structures that produce them.

Book Summary - Thinking In Systems: A Primer

Thinking in Systems by Donella Meadows (Book Summary) | Sloww

Để hiểu được điều này thì cho phép mình giải thích ngắn gọn concept về system bằng một ví dụ: Tưởng tượng cái vòi nước (input) đang chảy vào bể (inflow). Song song đó, ta cũng sẽ có lỗ để thoát nước ra (outflow). Lượng nước tích tụ lại trong bể (Stock) đại diện cho lượng thông tin đã dung nạp và được lưu trữ.

Để tạo đầu ra cho thông tin thì có vài hình thức: đối thoại trực tiếp/gián tiếp, viết email, tin nhắn,… Việc bạn đọc/xem gì quyết định khá nhiều chất lượng của thông tin được giữ ở lại, và chất lượng của sự trao đổi khi lưu chuyển tới đầu ra.

Sự vận động đó chính là cách một hệ thống vận hành.

Não ở trung tâm, đóng vai trò như bồn chứa (stock) cho lượng thông tin chảy vào.

Nhưng điểm thú vị của cách hệ thống hoạt động là: đầu ra của hệ thống cũng có thể tác động ngược lại tới chất lượng thông tin được lưu trữ trong não. Lí do, feedback loop được hình thành khi thông tin được trao đổi ra ngoài. E.g: Khi bạn viết một bài blog đậm tính tranh cãi, có thể bạn sẽ nhận được nhiều comment “gạch đá”.

Giống như cách điều hòa có cảm biến để duy trì nhiệt độ được đặt, feedback loop là cách đầu ra tác động trở lại hệ thống

Feedback loop thì cũng có nhiều dạng: củng cố (reinforce) khi làm phóng đại (amplify) lượng Stock - theo cả chiều hướng tốt hoặc xấu, điều hòa (balance) khi có xu hướng cân bằng qua việc tăng/giảm Stock.

Và tới đây, chắc bạn cũng nắm được điều mình muốn kết luận: chất lượng của đầu ra quyết định rất nhiều việc bạn có thật sự brain rot hay không.

Vì dù bạn có nạp vào nhiều nguồn tạp nham, nếu bạn có một người, một cộng đồng “thinker” chất lượng để cùng thảo luận, thì não bạn sẽ tìm cách để lọc những thông tin tạp nham ấy ra.

Quality output create positive reinforce loop that eliminates the bad quality Stock.

Đối với mình để làm được điều đó, nguồn output chất lượng tốt nhất chính là việc viết những bài essay, viết đủ thường xuyên, và viết khi đã có đủ chiều sâu trong suy ngẫm.

Để amplify feedback loop, cách tốt nhất là viết trong một cộng đồng có rất nhiều writer và thinker với các góc nhìn khác nhau (như Substack).

Thế nên theo mình, Substack nên có một slogan đi kèm: Ở đây chúng tôi xây dựng cộng đồng anti “brain rot”.

Một vài bài học sau khi viết 20,000 từ trên Substack

Mình của nửa năm trước khi viết trên Substack và nửa năm sau là hai con người khá khác nhau.

Trước đây mindset của mình là viết càng dài thì nội dung mới relevant và có impact. Điển hình là bài đầu tiên trên Substack này mình viết gần 12,000 từ (tốn của mình gần 3 tuần).

My first ever post on this Substack

Giờ thì mình nhận ra, impact được tạo ra từ focus chứ không phải viết dài bao nhiêu. Điển hình, bài post tương tác nhiều thứ hai của mình chỉ có 2000 chữ và viết trong 4 tiếng buổi tối sau giờ đi làm, nhưng với nội dung single focus vào “tiền & các mindset tích lũy” - bài này outperform các bài viết khác dài hơn trên blog.

Một điểm cũng khá thú vị sau khi học cách viết ngắn, đó là não mình tư duy vấn đề tốt hơn. Mình phải học cách bỏ qua những điều không viết, để tập trung năng lượng cho điều mình sẽ viết. Dòng suy nghĩ trở nên thông suốt khi mình biết cách prioritize.

Hai là cách đặt được mọi thứ vào “narratives” - các câu chuyện được kể. Một ý tưởng tốt chỉ có thể được lưu truyền khi có một câu chuyện tốt. Và viết hay cũng chính là việc storytelling được một câu chuyện hay, dù idea có thể không mới.

Muốn kể chuyện hay thì một yếu tố đi kèm là phải có nhiều góc nhìn - đến từ việc đọc nhiều hơn, tham khảo nhiều nguồn hơn. Trước thì mình hay đọc chỉ vì tò mò, giờ thì mình đọc với một mục tiêu nữa: “có thể đây sẽ là nguồn hay để reference cho việc viết về sau”.

Cuối cùng là việc chấp nhận “reaction” từ người đọc, dù có thể theo ý mình hay không. Một trong những feedback mình từng nhận được là bài viết gần đây của mình về chuyện đi làm nước ngoài chung chung và không có action cụ thể. Dù khi mới viết, mình đã nghĩ rằng việc mình viết các cách để xây dựng mindset trong bài là đã đủ chi tiết rồi.

Nhưng mình vẫn thấy vui, vì “some reactions are still much better than no reactions”. Khi có sự tương tác, nghĩa là bài viết của mình đã phần nào đó chạm được tới người đọc để họ lên tiếng. Và đó cũng chính là điều thỏa mãn nhất khi writing on the net.

Một hành trình không đi một mình

Tới được đây, trước hết, là từ sự đóng góp của những người theo dõi và đọc blog của mình và khiến mình có động lực muốn viết tiếp. For that, I want to say thank you so much.

Trong cuốn sách của Donella mình có đề cập phía trên, có một concept về cách thay đổi một hệ thống mà mình rất thích:

The best way to change a system is to (i) identify the leverage points where a tiny shift could trigger a large change in behavior, then (ii) figure out the right direction to push. For example, it’s much more impactful to influence the underlying motives and relationships driving the system behaviors, than to tackle the individual elements or outcomes.

Book Summary - Thinking In Systems: A Primer

Không cần phải qua lớn lao, không cần phải quá mãnh liệt, không cần dồn dập tất cả vào một lúc. Những thay đổi của hệ thống đến từ những tác động vào đúng lúc, đúng hướng.

Việc mình đã viết và đang viết là một trong những bước chuyển đúng hướng cho hành trình “growth” của bản thân.

So cheers to more writing to come!

Cheers,

Daniel (Nguyên)

The rest in the series