powracam z kolejną cyfrową prasówką. Dla przypomnienia: nie jest to przegląd najważniejszych newsów, ale wartej uwagi publicystyki, zwłaszcza takiej z długim terminem ważności. Dobrej lektury!

1. Jakie ścieżki łączą handel czipami i kokainą

Lua Vollaard, Ying-Tzu Lin, Lines of Code: Your AI is on Cocaine (Institute of Network Cultures)
🔗 https://networkcultures.org/longform/2026/07/16/lines-of-code/

“The current global supply chains of microchips largely overlap with the plantation and production sites of cocaine in the twentieth century. This is neither conjecture, nor coincidental”, twierdzą autorki tego prowokującego eseju. Brzmi to naciąganie, ale ich argumentacja jest warta uwagi. Wskazują na paralele między łańcuchami dostaw dawnego, kolonialnego świata i współczesnej branży półprzewodnikowej, bo tajwańskie plantacje liści koki i współczesne faby czipów zajmują w nich bardzo podobne pozycje. Przyglądają się też historii gospodarczej wyspy, koncentrując się na znaczeniu kluczowej tak w produkcji kokainy, jak i czipów koncepcji “plonu” (yield). Jego wysokie odsetki to od dekad przewaga konkurencyjna Tajwanu. Nie wszystko w tym eseju przemawia do mnie w różnym stopniu (przy interpretacji tła przemówienia Jensena Huanga lekko przewróciłem oczami), ale jest to na pewno bardzo odświeżające ujęcie ekonomii AI.

2. Co vibecoding otwartego oprogramowania ma wspólnego z kanapkami

Sam Learner, Who cleans up after the vibe-coding party? (Financial Times)
🔗 https://www.ft.com/content/cec8df9e-b43b-4cd1-8feb-c07e804e8d33

Zdolności dużych modeli językowych do analizowania i generowania kodu przysparzają kłopotów społeczności open source. Po premierze modelu Mythos sporo mówiło się o bezpieczeństwie otwartego oprogramowania. To dla hakerów zawsze apetyczny kąsek, wiec rozwijająca je społeczność ciągle ściga się z nimi, kto pierwszy z pomocą AI znajdzie podatności w kodzie. Nie bez powodu jedną z nielicznych organizacji, które dostały dostęp do Mythosa było Linux Foundation. Tekst Sama Learnera jest jednak nie o tych, którzy chcą szkodzić rozwojowi open source, ale mu pomagać. Przynajmniej w teorii, bo jak dowodzi ten artykuł piekło ruchu open source wybrukowane jest dobrymi chęciami vibe coderów. Nie tylko zalewają twórców otwartego oprogramowania masą bezsensownych, wygenerowanych przez AI poprawek, ale też obciążają ich ruchem, nie dając nic w zamian. Learner opisuje te problematyczne relacje między światami miłośników open source i generowania kodu bardzo przystępnie, ze swadą i pomocą obrazowych metafor, na przykład biznesu kanapeczkowego (nie mylić z paróweczkowym). Śmiało bierzcie się więc do lektury nawet jeśli cURL kojarzy się wam tylko z fryzurą.

3. Czy kazachska stolica przyszłości stanie się zalążkiem miasta-państwa

Stu Woo, Patricia Kowsmann, A Tech Founder Wanted to Start a New Country. An Actual Country Got in the Way. (Wall Street Journal)
🔗 https://www.wsj.com/tech/a-tech-founder-wanted-to-start-a-new-country-an-actual-country-got-in-the-way-52cd21e5

Balaji Srinivasan to postać wprost z Doliny Krzemowej - dosłownie i w serialowej przenośni. Ten pochodzący z USA, a będący dziś obywatelem Singapuru naukowiec najpierw stał się start-upowym founderem, potem trafił w orbitę największych tech oligarchów, aż w końcu poświęcił się idei budowania nowych państw-miast, tzw. network states. To też bohater licznych anegdot. Moja ulubiona, której rozwój obserwowałem na żywo, dotyczy zakładu, który zawarł ze znanym w progresywno-ekonomicznych kręgach twitterowiczem o pseudonimie “James Medlock”. Srinivasan twierdził, że Bitcoin osiągnie w 90 dni wartość miliona dolarów, co oczywiście się nie stało. Musiał więc zapłacić ten milion Medlockowi. Tego typu hubris wydaje się być jedną z głównych cech charakteru Balajiego, o czym świadczy także historia z linkowanego tekstu. Opisuje kulisy fiaska projektu stworzenia Network School, szkoły-wspólnoty w opuszczonym malezyjskim (choć wybudowanym przez Chińczyków) Forest City. Bezpośrednią przyczyną ewakuacji Srinivasana z Malezji miała być kwestia uczestnictwa w projekcie obywateli Izraela - państwa, którego istnienia malezyjski rząd nie uznaje. Balaji, jak przystało na kogoś opętanego wielką ideą, nie daje jednak za wygraną. Kolejną próbę chce podjąć w Kazachstanie. Nie bez znaczenia jest tu zapewne fakt, że Balaji był w przeszłości CTO firmy krypto Coinbase, a kazachski wicepremier i minister ds. AI Jaslan Madiev miał związki z bliźniaczą spółką Binance. Łączy ich też (o czym tekst nie mówi) bycie więźniami urbanistycznej idée fixe. W przypadku Madieva to Ałatau: futurystyczne miasto budowane za pieniądze zagranicznych (krypto)inwestorów, które w przyszłości miałoby się stać stolicą kraju. Kampus Network School pasowałby do tego projektu jak ulał.

4. Jak dotrzeć na rubieże TikToka

Thomas Germain, The unsettling world of the ‘TikTok Farlands’ (BBC)
🔗 https://www.bbc.com/future/article/20260618-the-terrifying-world-of-the-tiktok-farlands

Jak już kiedyś wspominałem, od kilku lat staram się sobie dozować internet głównie za pośrednictwem jego kuratorów. Są obszary, jak publicystyka, w których czuję się swobodnie i lubię przekopywać strony w poszukiwaniu ciekawy treści. Z zasady nie zapuszczam się jednak np. w świat krótkich form wideo. Dlatego bardzo doceniam omówienia wyłaniających się tam trendów, które podchodzą do nich z odpowiednią mieszanką zainteresowania i dystansu. Jeszcze cenniejsze są dla mnie, gdy jak w tym przypadku dotyczą treści ukrytych na internetowych rubieżach, do których sam bym nie dotarł. Thomas Germain z pomocą badaczy internetu nie tylko zgrabnie referuje wiralowy fenomen dziwnych, niepokojących TIkTokowych odległych krain. Przede wszystkim idzie w górę rzeki treści, szukając socjologicznych przyczyn, dla których ludzi od lat fascynuje idea bycia platformowymi banitami wyjętymi spod władzy algorytmów.

5. Dlaczego (i czy na pewno) Chińczycy patrzą na AI z optymizmem

Zilan Qian, Boarding China’s Last Bus (Asterisk Mag)
🔗 https://asteriskmag.com/issues/15/chinas-last-bus

Badania społeczne sugerują, że Chiny opierają się globalnemu trendowi wzrostu obaw o AI. Zilan Qian z oksfordzkiego China Policy Lab tłumaczy, że optymizm Chińczyków względem nowych technologii nierozerwalnie związany jest ze strachem, że nie załapią się do grona zwycięzców technologicznej rewolucji. Na liczbach i historiach opisuje źródła i skutki obserwowanego od kilku dekad zjawiska społecznego niepokoju o „przegapienie ostatniego autobusu”: zmarnowanie szansy na społeczny awans, którą dają inwestycje w półprzewodniki, robotykę, AI. Nie jest to jednak sucha analiza historii gospodarczej, lecz opowieść pełna kulturowych smaczków, jak przewijający się w tekście wątek sponsorowanej przez Microsoft piosenki Pu Shu „New Boy” z WIndowsem 98 w refrenie. W czasie lektury miałem poczucie, że dużą część wniosków z analizy Qian można próbować odnieść do Polski. Choć u nas odsetek osób widzących w AI więcej korzyści niż zagrożeń to tylko 50 proc. (według cytowanych w tekście danych stanfordzkiego indeksu AI), to wciąż jest to więcej niż np. w USA. Mam wrażenie, że wśród powodów, dla których Polacy wciąż nie dają się zniechęcić do technologicznej rewolucji może być częściowo dzielona z Chińczykami wspólnota doświadczeń bolesnej transformacji gospodarczej w latach 90. i zakorzeniona w niej nadzieja, że kiedyś komputeryzacja, a dziś cyfryzacja to szansa na poprawę swojego losu.

6. Dlaczego nie warto mówić o technofeudalizmie

Rudraksh Lakra, Capitalism Rewired: A Global South Critique of Technofeudal Narratives (Bot Populi)
🔗 https://botpopuli.net/capitalism-rewired-a-global-south-critique-of-technofeudal-narratives/

Nie jestem fanem idei, że współczesna gospodarka cyfrowa to odwrót od kapitalizmu ku feudalizmowi. Powodem nie jest tylko moja niechęć do Janisa Warufakisa, jej głównego propagatora. Przede wszystkim uważam, że opowiadanie modeli gospodarczych przedsiębiorstw platformowych czy ich relacji z użytkownikami językiem lenna czy wasalizmu jest ograniczające poznawczo – choć kuszące narracyjnie. Zamiast badać cyfrowy kapitalizm takim, jaki jest, zwolennicy technofeudalnych narracji zamykają się w swoich modelach mentalnych, nie dostrzegając choćby gwałtownej ewolucji rzeczywistości w związku z rozwojem AI. Linkowany tekst wskazuje na jeszcze inne pułapki, które widać dopiero z perspektywy Globalnego Południa. Zdaniem Rudraksha Lakry cyfrowy kapitalizm może się wydawać zerwaniem z ciągłością ustroju ekonomicznego z perspektywy Globalnej Północy. W wielu krajach świata nie różni się jednak specjalnie od poprzednich iteracji kapitalizmu, który nigdy nie zyskał ta, przysłowiowej „ludzkiej twarzy” (dzięki związkom zawodowym czy socjaldemokratycznym regulacjom).

7. Jak sztuczne mózgi grają w Dooma

Claire L. Evans, AI Is Dead. Organoids Are Alive (Wired)
🔗 https://www.wired.com/story/organoids-lab-grown-brains-neural-networks/

W branży sztucznej inteligencji mózgowe metafory są wszechobecne - od sieci neuronowych zaczynając, a na układach pamięci kończąc. O ile jednak tradycyjna informatyka ma ambicje odtwarzać działanie mózgów w rzeczywistości cyfrowej, z użyciem krzemowego hardware’u, o tyle bioinformatyka często odwraca tę logikę, wykorzystując jako interfejsy obliczeniowe żywe organizmy - na przykład organoidy. To im poświęcony jest ten fascynujący i trochę przerażający reportaż o postępach w badaniu i komercjalizacji biokomputerów. Fascynuje i przeraża już sam sposób „kodowania” miniaturowych organizmów, który w uproszczeniu polega na... rażeniu ich prądem. Na szczęście Claire L. Evans nie ucieka przed etycznym dyskomfortem, który budzi ten temat. Mierzy się z pytaniami o granice eksperymentów na żywych organizmach, szanse na wykształcenie przez organoidy samoświadomości, czy też o trudność z oddzieleniem hajpu od prawdy w tej szybko się rozwijającej działce nauki. Niezależnie od tego, czy opisywane w tekście badania i przedsięwzięcia biznesowe okażą się początkiem rewolucji, czy ślepą uliczką, warto się z nimi zapoznać.

8. Czym jest „Google Zero i dlaczego zagraża przyszłości mediów

Katie Baker, The End of Google Search—and the Internet—as We Know It (The RInger)
🔗 https://www.theringer.com/2026/08/04/tech/google-search-ai-internet

Cyfrowe media, niczym antyczni bohaterowie, stoją dziś przed tragicznym wyborem. Czy dać Google sczytywać swoje treści na potrzeby AI, czy też blokować boty firmy, ograniczając swoją widoczność w wyszukiwarce firmy? Dawno temu przewidywałem, że (d)ewolucja Searcha może się tak skończyć. W tamtym eseju przywoływałem zaproponowany przez Mię Sato podział na dwa internety: otwarty, zależny od ruchu z wyszukiwarki, do którego tradycyjnie należą duże media, i „zamknięty”, w którym treści odkrywane są innymi kanałami. Linkowany tekst Katie Baker podsumowuje, jak branża medialna znalazła się w tym miejscu, i jak próbuje zareagować. Co dla wielu może być zaskakujące, w pozornie samobójczym ruchu część mediów rozważa przejście do tego drugiego internetu, gdzie Google nie dociera, by nie dzielić się z firmą swoimi zasobami.

9. Ile baniek Larry Ellison może stracić na bańce AI

Jonathan Mahler, Jim Rutenberg, Kirsten Grind, Larry Ellison Bet It All on the A.I. Boom. Will He Be the Face of the A.I. Bubble? (New York Times)
🔗 https://www.nytimes.com/2026/07/31/magazine/larry-ellison-ai-oracle.html

Ten długi reportaż o AI-owym zwrocie Larry’ego Ellisona i jego firmy Oracle służy świetnie jako bryk z najnowszej historii globalnego wyścigu o technologiczną dominację. Główny bohater tekstu, weteran Doliny Krzemowej, od premiery ChatGPT robi wszystko, by stać się częścią technologicznej rewolucji - i na niej zarobić. Przez „wszystko” rozumiem choćby wysiłki, by umieścić Donalda Trumpa w Białym Domu i zmienić politykę zagraniczną USA w obszarze transferu technologii do Chin czy krajów Zatoki. Zuchwałość doprowadziła jednak Ellisona do miejsca, w którym równie dobrze może zostać przez tę rewolucję pożartym. Oracle, zadłużone po uszy przez inwestycje w budowę centrów danych (a także udział w kupnie TikToka i próbie przejęcia Warner Bros. Discovery przez Paramount), stało się firmą bardzo wrażliwą na liczne wahania rynku związane z rozwojem sztucznej inteligencji. Wystarczy spojrzeć na akcje spółki: od początku roku spadły o ponad 22 proc., a od szczytu we wrześniu straciły ponad połowę wartości.

10. Co robią współcześni luddyści

Sarah Thankam Mathews, Getting Off with the Luddites (n+1)
🔗 https://www.nplusonemag.com/online-only/online-only/getting-off-with-the-luddites/

Kilka lat temu napisałem do OKO.press tekst w obronie luddystów. Od tego czasu ten XIX-wieczny ruch zyskał mocno na popularności, a jego ideały znalazły kontynuatorów i reinterpretatorów. Opowiada o nich ten reportaż skupiony na nowojorskiej scenie nowoluddystycznej. To środowisko eklektyczne, łączące artystów, publicystów, akademików, aktywistów działających na rzecz różnych spraw, od cyfrowej higieny po antymonopolowe regulacje. Szczególnie ciekawe wydało mi się, że liderami tego ruchu są w większości osoby z pokolenia Z, ewentualnie Zillenialsi (do których na styk się zaliczam). Neo-luddyzm jest więc raczej oddolnym ruchem osób wychowanych z nowymi technologiami niż buntem starych pryków napędzanych nostalgią za analogowymi czasami ich młodości. Nie jest też co do zasady, jak wielokrotnie wskazują rozmówcy autorki, ruchem technofobicznym czy ascetycznym, lecz raczej wezwaniem do przemyślenia na nowo naszych relacji z cyfrową rzeczywistością (np. w duchu slow webu czy post-naiwności). Warto poczytać, co kieruje różnymi osobami, które odnajdują się w tym środowisko, i jak w praktyce realizują swój bunt.

Dwa słowa o planach przeprowadzki tego newslettera

Od dłuższego czasu mam problem z kierunkiem, w jakim podąża ta platforma. Na całe szczęście Substack nie trzyma treści i subskrybentów tego newslettera pod kluczem, więc możliwe jest wyeksportowanie archiwum wpisów wraz z listą mailingową na inną platformę. W najbliższych miesiącach planuję przenosiny na Ghost, beehiv lub jedną z platform na AT protokole (jeśli macie porady, gdzie lepiej, to chętnie przyjmę), równolegle aktualizując też ten kanał. źródło: internet to projekt robiony po godzinach i za darmo, stąd ta przeprowadzka nie jest moim najwyższym priorytetem. Daję jednak znać, że, parafrazując klasyka, nie lekceważę tej przykrej sprawy.

Co jeszcze polecam

• Overmono, Pure Devotion (XL Recordings)

Z walijskim duetem spędziłem w ostatnim roku dużo czasu (według Apple Music ponad 10 godzin, więc jak na mnie bardzo dużo). Dzięki nowej płycie ten wynik na pewno mocno wzrośnie. Być może najlepsi basiści współczesnej elektroniki stworzyli wspaniały soundtrack do nocnej miejskiej jazdy rowerem, idealny do odpoczynku od fali upałów. Jak wreszcie trochę popada, odpalcie sobie After The Rain.

• David Runciman, James Marriott, The History of Bad Ideas: Short-Form Video (Past Present Future Podcast)
  🔗 https://www.ppfideas.com/episodes/the-history-of-bad-ideas%3A-short-form-video

Każdy odcinek serii „The History of Bad Ideas” jest godzien polecenia, ale ten, ze względu na tematykę newslettera, szczególnie. W pierwszej części David Runciman i James Marriott szukają przedinternetowych korzeni współczesnej popularności krótkich filmików, które odnaleźć można w historii prasy i telewizji. Przywołują też prace Marshalla McLuhana, Neila Postmana i, przede wszystkim, Waltera Onga jako podbudowę teoretyczną dla rozważań o kierunku, w którym podążają media. W drugiej (moim zdaniem słabszej) części przyglądają się wpływowi Reelsów, TikToków czy Shortsów na komunikację polityczną.

• Annie Rauwerda, The adorable love story behind Wikipedia’s ‘high five’ photos (Inverse)
  🔗 https://www.inverse.com/input/culture/wikipedia-high-five-too-slow-photos-mystery-couple-solved

To tekst sprzed paru lat, ale wypłynął mi niedawno na Bluskaju i uznałem, że jest na tyle uroczy, że warto się nim podzielić. Autorka projekt „Depths of Wikipedia” najpierw opisuje swoje poszukiwania ludzi, których zdjęcia ilustrują wikipedyjny artykuł o przybijaniu piątki, a gdy już do nich dociera - rom-comową historię ich relacji.

powracam z kolejną cyfrową prasówką. Dla przypomnienia: nie jest to przegląd najważniejszych newsów, ale wartej uwagi publicystyki, zwłaszcza takiej z długim terminem ważności. Dobrej lektury!

1. Czym Polymarket różni się od PoIymarketu

Katherine Long, Caitlin Ostroff, Neil Mehta, Brenna T. Smith, Audrey Valbuena, Drew An-Pham, They Looked Like They Were Getting Rich on Polymarket—but None of It Was Real (Wall Street Journal)
🔗 https://www.wsj.com/business/media/polymarket-social-media-bets-prediction-market-441cdeb5

Do czego strony hazardowe rynki predykcyjne są gotowe się posunąć, by zarazić coraz nowszych i młodszych użytkowników? Na przykład do stawiania Potiomkinowskich wersji własnych portali na potrzeby influencerów, by mogli nagrywać swoje wygrane. Sama historia jest fascynująca, a dodatkowo ubarwiają ją dwa konteksty. Po pierwsze: proceder ujawnili, opisali i zwizualizowali dziennikarze WSJ - gazety, której właściciel (Dow Jones) jest partnerem Polymarketu. Ładnie pokazuje to ogromne znaczenie niezależności mediów, tak często podważanej (często nie bez racji) i kontrastowanej z rzekomą obiektywnością influencerów, tu ujawniających swoje brzydkie oblicza. Po drugie: ważnym elementem tej historii jest zdobywająca coraz większe znaczenie nowa ekonomia klipów. Więcej o niej w dalszej części tej prasówki.

2. Kto liczy podania na meczach piłki nożnej

Rina Chandran, Michael Beltran, FIFA World Cup AI: The data workers powering football analytics (Rest of World)
🔗 https://restofworld.org/2026/fifa-world-cup-ai-data-workers/

Na kanale Tomka Ćwiąkały słuchałem kiedyś wywiadu, w którym pojawił się wątek analityki danych w niższych polskich ligach piłkarskich. W jednym z zespołów 3. ligi zawodnicy biegali z własnymi smartfonami w specjalnych uprzężach, by dało się przynajmniej mierzyć ich ruch po boisku. Efektem ubocznym była sytuacja, w której po strzeleniu bramki piłkarz wyciągnął na chwilę telefon i zrobił sobie selfie. Przypomniałem sobie tę anegdotę, czytając linkowany tekst, bo dobrze ilustruje hegemoniczne panowanie analityki we współczesnej piłce. Praca z danymi to podstawa futbolu tak w jego globalnych centrach, jak i na peryferiach, czego najlepszym przejawem jest trwający mundial. Za postęp odpowiada w dużej mierze coraz bardziej zaawansowana i coraz łatwiej dostępna technologia: czipy w piłkach, algorytmy widzenia maszynowego itd. “Trenerzy komputerowcy” (jak pięknie określili ich kiedyś Tetrycy) nie mogliby jednak sprawować swojej władzy bez zakulisowego wysiłku pracowników danych. Jak się okazuje, to często byli piłkarze z krajów globalnego południa. Ich doświadczenie i wiedza, w tym ta ucieleśniona, czynią ich wyjątkowo cennymi opisywaczami danych. Niestety cennymi raczej metaforycznie niż rynkowo, bo jak większość tej branży mierzą się z niskimi zarobkami i złymi warunkami pracy. Jeśli (w przeciwieństwie do mnie) oglądacie mundial, to pamiętajcie o nich, gdy na ekranie pojawi się wykres Match Momentum.

3. Kim są farmerzy klipów

Mia Sato, The clippening (The Verge)
🔗 https://www.theverge.com/report/920005/social-media-clipping-podcasts-clavicular-marketing-mrbeast

Wyjątkowo umieszczam w tej prasówce tekst trochę starszy, bo z początku maja. Uznałem jednak, że jest wart polecenia na tyle mocno, by złamać dla niego zasadę „świeżości” linkowanych tu longreadów. Mia Sato, autorka m.in. doskonałego reportażu o branży SEO, wzięła się za kolejny typ chałupniczej działalności, bez której jednak trudno wyobrazić sobie współczesny internet. Mowa o robieniu klipów: nagrywaniu, obrabianiu i dystrybuowania różnymi kanałami fragmentów streamów, podcastów czy nawet programów telewizyjnych. Jakiś czas temu polecałem tekst o Acynie, jednym z najpopularniejszych „kliperów” w świecie amerykańskiej polityki. Tekst Sato nie skupia się jednak na podobnym jemu samotnych wilkach, lecz analizuje, w jaki sposób ta działalność jest instytucjonalizowana, np. poprzez platformy płacące za wiralowe klipy, i jak wielką skalę zaczyna przyjmować. Lektura obowiązkowa dla osób chcących zrozumieć nie tylko współczesne media społecznościowe, ale przede wszystkim jak tworzy się dziś trendy, medialne wydarzenia, narracje.

4. Jak władze Iranu wyłączyły internet

Fateme Karimkhan, Iran’s Internet Blackout Was Decades in the Making (New Lines Magazine)
🔗 https://newlinesmag.com/reportage/irans-internet-blackout-was-decades-in-the-making/

W prasówkach polecałem już kiedyś tekst o internetowych blackoutach w Iranie. Skupiał się on jednak na perspektywie użytkowników sieci: mieszkańców kraju i irańskiej diaspory. Dziennikarka i socjolożka Fateme Karimkhan opisuje tymczasem, jak trwające ponad 20 lat zamykanie internetu wyglądało od strony reżimu. Inspirując się „sukcesami“ Pekinu, Teheran rozwijał mechanizmy cenzurowania dysydenckich treści w sieci. Równolegle budował alternatywną infrastrukturę (fizyczną, jak centra danych, i cyfrową, w postaci platform, usług), by nie odcinać obywateli od internetu, a jedynie od jego nieprawomyślnych części. Oczywiście jak każda historia o ingerencjach państwa w wolności w sieci jest to także opowieść o cyfrowym aktywizmie przeciwko autorytaryzmowi. Oporze, który wciąż trwa, choć głównie poza granicami kraju. Wewnątrz władza wykorzystała ostatnie kryzysy, by scementować kontrolę na Iranetem.

5. Jak potwierdzić w internecie swoje człowieczeństwo

Renée DiResta, We Need A Way To Prove Personhood Online (NOEMA)
🔗 https://www.noemamag.com/we-need-a-way-to-prove-personhood-online)

Renée DiResta tradycyjnie dowozi tym gęstym, rzeczowym esejem. Tekst opiera się na przygnębiającej obserwacji: przez upowszechnienie się agentów AI ostatecznie straciliśmy możliwość zakładania, że po drugiej stronie jakiejkolwiek internetowej interakcji jest człowiek. Prowadzi to, zdaniem autorki, do dwóch potencjalnych katastrof. Pierwsza to “załamanie Sybil”, of nazwy typu internetowego ataku. Chodzi o sytuację, w której jedna osoba kontroluje masę internetowych tożsamości i narusza z ich pomocą systemy, które zakładają, że za jedną tożsamością stoi jeden człowiek (np. internetowe głosowania). Drugi rodzaj katastrofy to załamanie przypisania. Tu problemem jest niemożność stwierdzenia po zidentyfikowaniu podmiotu jako nie-człowieka, czy podszywa się pod żywą osobę, działa na jej polecenie, czy też wyrwała się swojemu twórcy spod kontroli. Od tej diagnozy DiResta przechodzi do wnikliwej analizy możliwych rozwiązań, analizując ich zalety, wady i ryzyka. Ta część z jednej strony może rodzić optymizm, że mamy narzędzia, by się bronić, weryfikując sieciowe tożsamości: biometrycznie, poprzez hardware itd. Z drugiej - może przygnębiać, bo każde rozwiązanie jest niełatwe do wprowadzenia i opiera się na trudnych kompromisach.

6. Jak być mądrzejszym od smartwatcha

Parvathy S. Nair, Am I wearing my Fitbit? Or is my Fitbit wearing me? (Boston Globe)
🔗 https://www.bostonglobe.com/2026/06/17/magazine/fitbit-fitness-tracker-feedback/

Na początek wyznanie: od paru lat jestem Garminiarzem. Co prawda nie połączyłem danych z zegarka ze Stravą i staram się, by monitorowanie tempa czy dystansów nie zabiło mi przyjemności z biegania i pływania, ale nie jestem przeciwnikiem mierzenia swoich wyników. Podejście quantify yourself niesie jednak pewne zagrożenia, które dobrze opisuje linkowany esej. Jak sugerują obserwacje autorki, największym zagrożeniem wearables dla samopoczucia są… wskaźniki samopoczucia. Te wyliczane przez nieprzejrzyste algorytmy liczby i procenty mające informować użytkownika o jego „prawdziwym wieku”, „poziomie energii”, zestresowaniu. Podobnie jak cytowany w tekście ojciec autorki, polecam je ignorować. Niech smartwatche i inne opaski służą nam, a nie my im.

7. Co martwi chińskich ekspertów od AI

Will Knight, I Met With China’s Top AI Experts. They’re Freaking Out, Too (WIRED)
🔗 https://www.wired.com/story/ai-arms-race-china-us-cooperation/

W debacie o przyszłości rozwoju sztucznej inteligencji można się często spotkać z przekonaniem, że przewagą Chin nad USA, a jeszcze bardziej nad Europą jest brak regulacji technologii i nieprzejmowanie się konsekwencjami. Sprawozdanie Willa Knighta z konferencji w Pekinie zadaje kłam tym stwierdzeniom. Dziennikarz WIRED przekonuje, że chińscy badacze również obawiają się zagrożeń dla cyberbezpieczeństwa czy tzw. ryzyk systemowych płynących z niekontrolowanego rozpowszechniania się technologii. Być może prawdziwsza jest inna wersja tezy o różnicach między Chinami a resztą świata, z którą też wielokrotnie się spotykałem, a mianowicie, że tamtejsi badacze i regulatorzy mniej poważnie traktują tzw. ryzyka egzystencjalne związane z hipotetycznym pojawieniem się “ogólnej sztucznej inteligencji”. Jeśli tak jest, to wcale im się nie dziwię.

8. Dlaczego nie warto ufać Google’owemu Przeglądowi AI

Justin Elliott, How Google and AI Nearly Made a Seasoned Reporter Spiral (ProPublica)
🔗 https://www.propublica.org/article/google-ai-reporting

Parę miesięcy temu polecałem tutaj tekst dziennikarza BBC, który zmanipulował usługę Google Przegląd AI, by ta ogłosiła go mistrzem w jedzeniu hot-dogów. Pisałem wówczas, że “ta zabawna historia wskazuje na dużo poważniejszy problem tzw. poisoningu: zatruwania źródła danych dużych modeli językowych”. Właśnie w tym kontekście przywoływana jest w linkowanym tekście. Opisuje on sytuację, która brzmi jak dziennikarski koszmar. Kończąc pracę nad reportażem śledczym, autor trafia przypadkowo na stronę internetową firmy, która wydaje się istotnie powiązana z jego pracą. Rodzi się w nim strach, że przeoczył ważne szczegóły sprawy. Co gorsza, AI Google zdaje się potwierdzać zawarte na tej stronie informacje. Jak się jednak okazuje, wszystko to stanowi dziwne oszustwo sprokurowane m.in. z pomocą narzędzia, którego jednym z haseł reklamowych jest „Appear on Google and AI search automatically”. Jako osoba zawodowa zajmująca się m.in. nurkowaniem w sieci w poszukiwaniu faktów, coraz bardziej obawiam się takich sytuacji.

9. Czego potrzeba Europie do suwerenności w obszarze AI

Frederike Kaltheuner, Leevi Saari, Europe’s AI Sovereignty Problem Runs Far Deeper Than Frontier Access (Tech Policy Press)
🔗 https://www.techpolicy.press/europes-ai-sovereignty-problem-runs-far-deeper-than-frontier-access/

Na początku czerwca Komisja Europejska przedstawiła techsuwerennościowy pakiet rozporządzeń i strategii. Ma pomóc wspólnocie m.in. uniezależnić się w obszarze sztucznej inteligencji poprzez budowę własnych linii produkcyjnych czipów i potrojenie mocy centrów danych. Frederike Kaltheuner i Leevi Saari przekonują jednak w eseju otwierającym trylogię o suwerenności AI, że strategia budowania na własnej infrastrukturze, ale cudzych modelach, jest bardzo ryzykowna.

10. Dlaczego pracownicy fabryk czipów to najgorętsze partie w Korei

Michelle Kim, South Korea’s hottest new bachelors are chip workers (MIT Technology Review)
🔗 https://www.technologyreview.com/2026/07/06/1140000/south-korea-bachelors-samsung-skhynix-chip-workers/

Na koniec coś o miłości. Jak przekonuje autorka linkowanego reportażu, boom na AI ma w Korei Południowej konsekwencje nie tylko dla rynku półprzewodnikowego, ale też rynku matrymonialnego. Po tym, jak związek zawodowy w SK Hynix (obecnym też w Polsce, w Trójmieście) wywalczył ogromne bonusy dla pracowników, stali się najbardziej rozchwytywanymi partiami w kraju. Krążące po koreańskim internecie żarty, że szary polar firmy to najlepszy strój na randkę wydają się jednak śmiechem maskującym rozpacz. Tekst umiejscawia gwałtowny wzrost pozycji społecznej pracowników fabryk czipów na tle długotrwałych procesów rozwarstwiania się społeczeństwa czy transformacji związków romantycznych w biznesowe partnerstwa. Po „Parasite” czy „Squid Game” patrzenie na Koreę Południową jak na laboratorium społecznych dystopii stało się trochę kliszą. Trudno jednak nie mieć takie refleksji, czytając tego typu zdania: “Every client at Sunoo gets a spouse rating, determined by an algorithm that assigns scores for each criterion. Since their hefty bonuses were announced, the job ratings of Samsung employees have risen from 80 to 84, while those of SK Hynix employees climbed from 78 to 82”.

Dwa słowa o planach przeprowadzki tego newslettera

Od dłuższego czasu mam problem z kierunkiem, w jakim podąża ta platforma. Na całe szczęście Substack nie trzyma treści i subskrybentów tego newslettera pod kluczem, więc możliwe jest wyeksportowanie archiwum wpisów wraz z listą mailingową na inną platformę. W najbliższych miesiącach planuję przenosiny na Ghost, beehiv lub jedną z platform na AT protokole (jeśli macie porady, gdzie lepiej, to chętnie przyjmę), równolegle aktualizując też ten kanał. źródło: internet to projekt robiony po godzinach i za darmo, stąd ta przeprowadzka nie jest moim najwyższym priorytetem. Daję jednak znać, że, parafrazując klasyka, nie lekceważę tej przykrej sprawy.

Co jeszcze polecam

Effy - Girls first

Techenko typu lato 2004 w Dziwnówku. Destylat dmuchanego zamku, plażowych imprez Radia RMF FM i okrzyków „świeżo kradzione radia samochodowe”, którymi sprzedawca kukurydzy próbował ściągnąć na siebie uwagę. Piękne to były czasy, nie zapomnę ich nigdy.

Widow’s Bay

Apple jest najgorsze na świecie w promowaniu swoich oryginalnych produkcji, dlatego ta świetna mieszanka komedii i horroru mogła wam przejść koło nosa. A szkoda, bo oglądanie Matthew Rhysa miotającego się (czasem dosłownie), by zaprowadzić normalność w przeklętym miasteczku w to ogromna przyjemność. Serial tak dobry jak słynne zdjęcie jego autorki.

Alexandra E. Petri, Nick Oxford, The Ageless and Undefeated Champs of Tulsa’s Wii Bowling League (New York Times)

🔗 https://www.nytimes.com/2026/06/19/us/wii-bowling-uv-okies-tulsa.html?unlocked_article_code=1.t1A.WeJs.noOwdEKtEWCe

Reportaż o seniorskiej drużynie mistrzów gry w kręgle na konsoli Wii U. Polecam nie tyle ze względu na tekst co przez zdjęcia i wideo, które dobrze oddają ponadpokoleniową radość z grania w gry wideo.

po trzech trudnych prywatnie i zawodowo miesiącach powracam z kolejną cyfrową prasówką. Dla przypomnienia: nie jest to przegląd najważniejszych newsów, ale wartej uwagi publicystyki, zwłaszcza takiej z długim terminem ważności. Dobrej lektury!

1. Czy Peter Thiel powinien spłonąć na stosie

Paolo Benanti, L’hérésie américaine : faut-il brûler Peter Thiel ? (Le Grand Continent)

🔗 https://legrandcontinent.eu/fr/2026/03/14/thiel-heresie-benanti/

Takie pytanie w tytule tekstu dla Le Grand Continent zadał Paolo Benanti: ksiądz, franciszkanin, papieski doradca ds. AI. Powodem, dla którego pisze o Peterze Thielu jest fakt, że współzałożyciel Palantira i teolog-amator przybył ostatnio do Rzymu w ramach swojego tournée z wykładami o Antychryście. Polecałem niedawno teksty o źródłach tej jego dziwnej fascynacji, przede wszystkim zaś o teologii politycznej René Girarda. Benanti stara się dowieść, że ukształtowała ona nie tylko światopogląd Thiela, ale jest też podstawą tego, jak podchodzi do spraw biznesowych. Argumentuje na przykład, że jego entuzjazm do monopoli i stawianie rynkotwórstwa ponad konkurowanie jakością (co wyłożył m.in. w książce Zero to One) mają źródło w teorii mimetycznej Girarda. Twierdzi również, że to dzięki jej znajomości Thielowi udało się ograniczyć współzawodnictwo w PayPal Mafii, skłaniając jej członków, by działali równolegle, a nie rywalizowali o te same cele. Przyznam, że nie jestem w pełni przekonany do tej analizy. Czytając ją, przypomniałem sobie esej Jewgienija Morozowa z prasówki sprzed roku. Pisze on tam m.in. o Thielu, że “Silicon Valley’s philosopher-kings (…) engineered a more muscular hybrid: investment portfolios that function as philosophical arguments, market positions that operationalize convictions”. Obserwując te filozoficzno-biznesowe zależności, prędzej czy później trzeba się zmierzyć z pytaniem: jajko, czy kura? Czy, jak twierdzi sam Thiel, postawił na Facebooka, bo jako miłośnik Girarda widział w nim “mimetyczną maszynę”, z której wszyscy będą chcieli korzystać? Czy może gdy okazało się, że wygrał szczęściem zakład, dorobił do tego sukcesu teorię? W swojej pracy ciągle mierzę się z tym napięciem: między szukaniem głębszych, często piętrowych wytłumaczeń dla decyzji techoligarchów, a sięganiem po brzytwę Ockhama. Wydaje mi się, że Benanti zbyt mocno poszedł w tę pierwszą stronę, ale i tak warto go poczytać. (Aha, tekst jest na razie dostępny tylko po francusku i hiszpańsku).

2. Czy muskizm to nowy fordyzm

Quinn Slobodian, Ben Tarnoff, Muskism as Fordism (The Law and Political Economy Project)

🔗 https://lpeproject.org/blog/muskism-as-fordism/

Bardzo dobra koda do bardzo dobrego Muskizmu wydanego niedawno po polsku przez Krytykę Polityczną. Tarnoff i Slobodian argumentują, że opisany przez nich reżim kapitalizmu jest logicznym następcą fordyzmu i post-fordyzmu. Jest też jednak zaprzeczeniem ich fundamentalnych założeń, bo „if Fordism and post-Fordism were both, in different ways, organized to secure social peace, Muskism is oriented toward social war”. To, zdaniem autorów tekstu, jedno z największych zagrożeń dla przyszłego trwania modelu prowadzenia działalności biznesowej symbolizowanego przez Muska. Ciężko się jednak cieszyć z takiej konkluzji.

3. Dlaczego chińscy programiści pokochali homary

Ryan McMorrow, Tina Hu, Nian Liu, The AI craze that has its claws into China (Financial Times)

🔗 https://www.ft.com/content/e242006d-1a8b-403e-9977-74693f7339a9

W ostatnich miesiącach nie sposób było nie trafić w branżowych mediach na teksty o OpenClaw. W wielkim skrócie: to otwarte oprogramowanie do tworzenia i koordynowania pracy agentycznych (samodzielnych) systemów sztucznej inteligencji, z którymi można porozumiewać się poprzez różne komunikatory. Najwięcej szumu wokół OpenClaw wywołało wiralowe forum Moltbook, które zaludniają (zabociają?) głównie agenty stworzone tym narzędziem. Inną głośną historią była przygoda badaczki z Mety, która, eksperymentując z OpenClaw, skasowała sobie zawartość skrzynki mailowej. Przez to, że większość doniesień na temat OpenClaw to anegdoty hajpujące jego możliwości, podchodziłem do projektu z dużym dystansem i sceptycyzmem. Dopiero historia opisana w Financial Times faktycznie mnie zafascynowała. Dotyczy ona popularności OpenClaw wśród chińskich programistów, przez której pryzmat widać dobrze bolączki i nadzieje lokalnej branży AI. Łączy w sobie wątki znane wszystkim tym, którzy śledzą doniesienia z Chin. Po pierwsze: problemy dostarczycieli chmury dla AI z monetyzacją usług (o czym pisałem kiedyś w prasówce), którzy liczą, że zarobią na agentowym szaleństwie. Po drugie: responsywność sceny startupowej, która, podobnie jak chińscy producenci elektroniki, ubrań czy zabawek, potrafi w mig złapać trend i zacząć produkować własne kopie. Po trzecie: specyficzne podejście do kwestii bezpieczeństwa AI, które w dużej mierze sprowadza się do “nie zajmujemy się bezpieczeństwem AI”. Po czwarte: model rozwoju branży sztucznej inteligencji oparty na współzawodnictwie regionów i wspieraniu konkurencji małych (w tym przypadku wręcz jednoosobowych) przedsiębiorstw.

4. Co czeka najstarszy podmorski kabel internetowy

Jane Ruffino, Say Goodbye to the Undersea Cable That Made the Global Internet Possible (Wired)

🔗 https://www.wired.com/story/say-goodbye-to-the-undersea-cable-that-made-the-global-internet-possible/

Jednym z ulubionych cytatów wszystkich ludzi piszących o sprawach cyfrowych jest uwaga Susan Leigh Star z jej słynnej pracy z 1999 roku: „normalnie niewidoczna jakość działającej infrastruktury staje się widoczna, gdy dochodzi do jej uszkodzenia: pada serwer, most zostaje podmyty, następuje przerwa w dostawie prądu”. Na tej zasadzie region Bałtyku zdał sobie w ostatnich latach sprawę z istnienia podmorskich kabli internetowych, które przez rosyjskie sabotaże bywały przyczyną braku internetu. A skoro już je dostrzegliśmy, to warto się na ich temat doedukować – na przykład po to, by nie wierzyć w antyrekinią propagandę, że te stworzenia to głębinowe szczury. Okazją do (nomen omen) pogłębienia wiedzy jest ten ciekawy reportaż z rejsu jednego z nielicznych statków specjalizujących się w odzyskiwaniu kabli z morskiego dna.

5. Jak Gawker zmienił internetowe dziennikarstwo

Frank Digiacomo, At Gawker, They Battled a Billionaire. 10 Years Later, the Scars Are Still Healing (Hollywood Reporter)

🔗 https://www.hollywoodreporter.com/business/digital/inside-gawker-legacy-1236585677/

Z racji metryki i kraju pochodzenia nie byłem nigdy czytelnikiem Gawkera. Znam ten legendarny periodyk z tekstów typu największe przeboje, jak choćby On Smarm Toma Scocci, a także z licznych anegdot kreujących go na symbol pewne ery internetowego dziennikarstwa. O tej erze i znaczeniu Gawkera dla rozwoju amerykańskiej, ale w konsekwencji także globalnej publicystyki opowiada retrospektywny tekst Franka DiGiacomo. Poprzez wspomnienia m.in. wielokrotnie tu polecanego Maxa Reada, byłego naczelnego portalu, rekapituluje przede wszystkim historię procesu wytoczonego stronie przez Hulka Hogana, a finansowanego przez Petera Thiela. Oficjalnie chodziło o naruszenie prywatności przez publikację fragmentu sekstaśmy. Często przedstawia się jednak tę sprawę jako początek trwającej do dziś walki miliarderów z branży technologicznej z niezależnością krytycznych wobec nich mediów. Tak też ramuje tę historię linkowany tekst – moim zdaniem przekonująco.

6. Kim byli przodkowie AI slopów

Jill Lepore, The Prehistory of A.I. Slop (The New Yorker)

🔗 https://www.newyorker.com/magazine/2026/05/25/the-prehistory-of-ai-slop

Jestem wielkim zwolennikiem poszukiwań przedinternetowych źródeł sieciowych fenomenów. Pisałem o tym teksty naukowe i popularnonaukowe, a nawet cały doktorat. Uważam, że bez świadomości „skąd przychodzimy” nie da się szukać odpowiedzi na pytanie „dokąd zmierzamy”. W tym duchu napisany jest też ten tekst o prekursorach AI slopów. Zaskakujący, przynajmniej dla mnie, był związek między próbami automatyzacji poezji a ideologią okresu Zimnej Wojny w USA. A przecież nie powinien, bo współczesne próļy rewolucjonizowania świata sztuki przez big techy także odbywają się pod auspicjami prawicowej władzy, która sama chętnie postuje stopy w mediach społecznościowych. Czytając o „Auto-bitniku” i programach mielących Kafkę na poetyckie wersy oraz o prasowych reakcjach na te rewelacje, trudno nie mieć w głowie myśli: wszystko już było. To oczywiście nie do końca prawda. Skala produkcji tekstów oraz poziom zaawansowania automatów, których zdolności przetwarzania języka są fascynująco imponujące, nie mają precedensu. To z kolei może powodować obawy, że AI slopy skończą jako coś więcej niż anegdota w podręcznikach do historii literatury. Mimo wszystko uważam, że spojrzenie na długie trwanie takich fenomenów może być źródłem spokoju i uodparniać i na myślenie euforyczne, i apokaliptyczne.

7. Czy Leon XIV był zbyt łagodny w krytyce AI

Antón Barba-Kay, Should the Lion Lie Down With the Electric Lamb? (The Hedgehog Review)

🔗 https://hedgehogreview.com/web-features/thr/posts/should-the-lion-lie-down-with-the-electric-lamb

Ciekawy, bo konstruktywnie krytyczny komentarz do encykliki Magnifica humanitas papieża Leona XIV. Autor zarzuca jej, że jest wobec sztucznej inteligencji zbyt pobłażliwa. Twierdzi, że papież przemilcza strukturalne konsekwencje dla społeczeństwa obecnej trajektorii rozwoju AI, traktując ją jako neutralne narzędzie. Przekonuje, że zbyt delikatnie zarysowuje granice użycia technologii, dopuszczając np. “pozytywne” korzystanie z niej w edukacji, gdy tymczasem mógłby wesprzeć działających na rzecz ograniczenia ekspancji nowych narzędzi bardziej zdecydowaną postawą. To tekst napisany z pozycji poddających w wątpliwość samą ideę “etycznej AI”, więc część argumentów działa dopiero po przyjęciu takich właśnie krytycznych założeń. Warto jednak się z nim zapoznać, bo w paru miejscach moim zdaniem trafnie punktuje zachowawczość (choć fani encykliki mogą twierdzić, że to raczej łagodność) watykańskiej retoryki.

8. Co to znaczy, że AI “grubo mieli”

Henry Farrell, Cosma Rohilla Shalizi, AI as Social Technology (Knight First Amendment Institute)

🔗 https://knightcolumbia.org/content/ai-as-social-technology

Refleksja o sztucznej inteligencji jako kulturalnej/społecznej technologii to najciekawszy dziś dla mnie nurt w tzw. krytycznych studiach nad AI. Henry Farrell, wielokrotnie goszczący na łamach tych prasówek, to jeden z gównych promotorów tego podejścia. Wraz z Cosmą Shalizi napisali esej, w którym w miarę przystępnie starają się wyłtumaczyć, co to znaczy, że AI to technologia społeczna, i jakie ma to praktyczne implikacje. Definicja, jaką proponują, to “systematic means of reorganizing social relationships among human beings”. Technologią społeczną jest telefon czy faks, ale też np. biurokracja czy demokracja. Jako jedną z ważnych cech wspólnych tej szerokiej kategorii fenomenów, Farrell i Shalizi wskazują to, że “grubo mielą”, to znaczy: “process information by reducing complex realities into more tractable(…) abstractions that (hopefully) capture important features of the data”. Autorzy porównują działanie dwóch technologii społecznych, biurokracji i sztucznej inteligencji. Analizują, gdzie ta druga może wspierać, czy nawet wypierać pierwszą, a gdzie - i dlaczego - pierwsza stawia opór.

9. Dlaczego propagandyści sięgają po klocki LEGO

Renée DiResta, When Virality Is The Message: The New Age of AI Propaganda (TIME)

🔗 https://time.com/article/2026/04/02/when-virality-is-the-message-the-new-age-of-ai-propaganda/

Renée DiResta bierze na tapet wiralowe, proirańskie filmy wygenerowane narzędziami AI, by pokazać dwie rzeczy. Po pierwsze, że są kontynuacją trwającego od lat trendu urozrywkowiania propagandy - trendu, którego przejawem bywały też w przeszłości nagrania z wykorzystaniem motywu LEGO. Po drugie, że trend ten wynika z mechanizmów platformowych, które premiują zaangażowanie. Propagandyści konkurują o uwagę z angażującymi AI slopami, klipami ze streamów gier wideo czy krótkimi narracjami z szybkimi cięciami i dynamiczną muzykę. Sięgają więc po tę samą estetykę, by wlać swoją twórczość do rzeki treści.

10. Czy Kanada uzyska (cyfrową) niepodległość od USA

Julie Sobowale, America Doesn’t Need to Invade Canada. It Has Our Data (The Walrus)

🔗 https://thewalrus.ca/america-doesnt-need-to-invade-canada-it-has-our-data/

W toku prac nad ubiegłorocznym raportem o techsuwerenności dowiedziałem się m.in., że historycznie to pojęcie popularność zdobyło najpierw w Kanadzie (a krótko później w Australii). Używa go choćby raport z 1979 r. zawierający propozycję polityki technologicznej dla Kanady. Sama idea cyrkulowała w lokalnych kręgach politycznych dużo wcześniej. Na początku lat 70. pojawiły się choćby propozycje budowy alternatywnego, kanadyjskiego internetu. Wracając jednak do współczesności, Kanada mierzy się z wieloma podobnymi wyzwaniami, co Europa: napięciami geopolitycznymi, dominacją big techów na rynku chmurowym i związanym z tym brakiem kontroli nad własnymi danymi. Ma też unikalne problemy, związane na przykład ze statusem Pierwszych Narodów i historią ich dyskryminacji, która dziś przyjmuje algorytmiczną formę. Uwagi na temat ich perspektywy patrzenia na suwerenność danych to chyba najciekawszy element tego dość sucho-prawniczego, ale informatywnego tekstu.

Dwa słowa o planach przeprowadzki tego newslettera

Od dłuższego czasu mam problem z kierunkiem, w jakim podąża ta platforma. Na całe szczęście Substack nie trzyma treści i subskrybentów tego newslettera pod kluczem, więc możliwe jest wyeksportowanie archiwum wpisów wraz z listą mailingową na inną platformę. W najbliższych miesiącach planuję przenosiny na Ghost, beehiv lub jedną z platform na AT protokole (jeśli macie porady, gdzie lepiej, to chętnie przyjmę), równolegle aktualizując też ten kanał. źródło: internet to projekt robiony po godzinach i za darmo, stąd ta przeprowadzka nie jest moim najwyższym priorytetem. Daję jednak znać, że, parafrazując klasyka, nie lekceważę tej przykrej sprawy.

Co jeszcze polecam

Nia Archives - Boys in Blue

🔗 https://youtu.be/VucooXogcZI

Bo jak ona jestem emocjonalnym junglistą.

Kieran Healy, Fuck Nuance (Sociological Theory 2017, Vol. 35(2))

🔗 https://kieranhealy.org/files/papers/fuck-nuance.pdf

Socjologiczny paper, który poznałem zdecydowanie za późno, ale może przyda się komuś, kto akademicką ścieżkę ma wciąż dopiero przed sobą.

Ten post na Bluskaju

Cześć,

to kolejne zestawienie 10 tekstów o tematyce okołocyfrowej z okresu 11.02-08.03. Dla przypomnienia: nie jest to przegląd najważniejszych newsów, ale wartej uwagi publicystyki, zwłaszcza takiej z długim terminem ważności. Dobrej lektury!

1. Jak kobiety stały się ofiarami rozwoju technologicznego

Laura Bates, How tech turned against women (Financial Times)

🔗 https://www.ft.com/content/60e2a900-8999-46cc-8107-4f468f442aae

Gdy przez X przetaczała się fala na wizualnej przemocy wobec kobiet i dzieci, Elon Musk konwersował w najlepsze z użytkownikami platformy. Jedna z takich rozmów szczególnie zapadła mi w pamięci. “It breaks my heart to say but in order to save this country we are probably going to have to do things that make women sad:(“, pisał jeden z użytkowników X. “True words”, odpowiedział Musk. Kontekst skandalu z czatbotem Grok w roli głównej pomaga rozjaśnić tę dziwną i niepokojącą wymianę zdań. Musk jako technooptymista (w duchu Andreessenowskim) wierzy, że “ocalić ten kraj” (czyli USA) może tylko nieograniczony regulacjami rozwój technologii, z generatywną sztuczną inteligencją na czele. “Robienie przykrości kobietom” to z kolei eufemizm na zautomatyzowany terror, jakiego doświadczają na co dzień przez brak zabezpieczeń narzędzi AI i wpisane w te systemy uprzedzenia. Lucy Bates ilustruje to zjawisko licznymi przykładami i przekonująco tłumaczy stojące za nim procesy: regulacyjne limbo, brak różnorodności w branży technologicznej. Umieszcza też ostatnie skandale, na czele z Grokowym, na szerszym tle bezwzględności big techów.

2. Jak irańska diaspora komunikuje się z krajem

Bahareh Sahebi, Waiting for the check marks: The reality of connecting with family in Iran (Rest of World)

🔗 https://restofworld.org/2026/iran-internet-shutdown-diaspora-family/

Samo gęste o codziennych praktykach cyfrowych Iranek i Irańczyków żyjących w kraju i poza nim. O szerokim wachlarzu narzędzi, z których korzystają. Rutynach, w które popadają. Normach, które musieli wypracować. Drobnych gestach o wielkim znaczeniu. Nie jest to przy tym tylko tekst o trwającej wojnie, lecz przede wszystkim o codzienności życia pod autorytarnymi rządami, których kontrola obejmuje także sferę cyfrową. Choć ten fakt wydaje się powszechnie znany, to warto wiedzieć, co konkretnie kryje się za ogólnymi hasłami, jak “zapora sieciowa” czy “blokada internetu”, których pełno dziś w mediach.

3. Ile jest “De” w DeFi

Jessica Klein, Welcome to the dark side of crypto’s permissionless dream (MIT Technology Review)

🔗 https://www.technologyreview.com/2026/02/18/1132587/jean-paul-thorbjornsen-dark-side-crypto-permissionless-dream/

Zdecentralizowane finanse (DeFi, Decentralized Finances) to obietnica, którą od ponad dekady składają światu blockchainowe projekty. Możliwość obrotu kryptoaktywami poza nadzorem tradycyjnych instytucji ma w teorii przynosić korzyści nie tylko cyberprzestępcom czy podmiotom objętym sankcjami. Promotorzy DeFi lubią mówić o wspieraniu mieszkańców autorytarnych państw czy tworzeniu infrastruktury odpornej na wojenne kryzysy. W praktyce jednak zarówno te pozytywne aspekty, jak i same zdecentralizowane usługi finansowe są raczej marketingowym hasłem niż obserwowalną rzeczywistością. Ciekawie ten rozjazd między ideami a faktami opisuje reportaż o projekcie DeFi THORChain, z kradzieżą 1,5 mld dolarów z giełdy ByBit przez północnokoreańskich hakerów w tle.

4. Dlaczego Szwajcaria zrezygnowała z Palantira

Adrienne Fichter, Marguerite Meyer, Lorenz Naegeli, Balz Oertli, Jennifer Steiner, How tenaciously Palantir courted Switzerland (Republik)

🔗 https://www.republik.ch/2026/02/18/how-tenaciously-palantir-courted-switzerland

O tej historii pierwszy raz usłyszałem w grudniu, gdy linkowany tekst ukazał się w oryginale po niemiecku. Teraz pojawiło się oficjalne tłumaczenie, a chwilę po nim - informacja, że Palantir, którego dotyczy reportaż, pozwał jego wydawcę. Dla osób, które śledzą działalność spółki kierowanej przez Alexa Karpa, opisana tu historia nie będzie zaskakująca, bo krąży wokół znanych od dawna zarzutów wobec firmy. To one ostatecznie przekonaył szwajcarskie służby i armię, by nie podpisywać z nią kontraktów. Najciekawszy w tekście wydaje mi się natomiast opis taktyk marketingowych i argumentów, którymi Palantir próbował przekonać do siebie sektor publiczny. Z dużym prawdopodobieństwem podobnego arsenału użył, by przekonać do siebie polską armię.

5. Co czeka najstarszy podmorski kabel internetowy

Jane Ruffino, Say Goodbye to the Undersea Cable That Made the Global Internet Possible (Wired)

🔗 https://www.wired.com/story/say-goodbye-to-the-undersea-cable-that-made-the-global-internet-possible/

Jednym z ulubionych cytatów wszystkich ludzi piszących o sprawach cyfrowych jest uwaga Susan Leigh Star z jej słynnej pracy z 1999 roku: „normalnie niewidoczna jakość działającej infrastruktury staje się widoczna, gdy dochodzi do jej uszkodzenia: pada serwer, most zostaje podmyty, następuje przerwa w dostawie prądu”. Na tej zasadzie region Bałtyku zdał sobie w ostatnich latach sprawę z istnienia podmorskich kabli internetowych, które przez rosyjskie sabotaże bywały przyczyną braku internetu. A skoro już je dostrzegliśmy, to warto się na ich temat doedukować (na przykład po to, by nie wierzyć w antyrekinią propagandę, że to głębinowe szczury). Okazją ku temu jest ten ciekawy reportaż z rejsu jednego z nielicznych statków specjalizujących się w odzyskiwaniu kabli z morskiego dna.

6. Jak brytyjski dziennikarz został mistrzem w jedzeniu hot dogów

Thomas Germain, I hacked ChatGPT and Google’s AI - and it only took 20 minutes (BBC)

🔗 https://www.bbc.com/future/article/20260218-i-hacked-chatgpt-and-googles-ai-and-it-only-took-20-minutes

Odpowiedź jest prosta: wkręcił czatboty OpenAI i Google, by dały mu ten tytuł. Ta zabawna historia wskazuje na dużo poważniejszy problem tzw. poisoningu: zatruwania źródła danych dużych modeli językowych. Linkowany artykuł omawia go w świetle nowych taktyk internetowych marketingowców starających się wypozycjonować różne produkty i usługi. Te same schematy stosują jednak także choćby rosyjscy propagandyści, by kształtować opinię publiczną na temat różnych wydarzeń, bieżących i historycznych. Parafrazując stary szlagier Łony: nie ufajcie AI-owi!

7. Czym jest Claude

Gideon Lewis-Kraus, What Is Claude? Anthropic Doesn’t Know, Either (The New Yorker)

🔗 https://www.newyorker.com/magazine/2026/02/16/what-is-claude-anthropic-doesnt-know-either

Czym jest Claude? W największym uproszczeniu: synem znajomej OpenAI, firmy-matki ChatGPT. Tym, co to zawsze ma trochę lepsze oceny, chodzi na jedne zajęcia dodatkowe więcej, a oprócz angielskiego zna też francuski na poziomie B2. Ten poświęcony mu longread wywołał sporo kontrowersji: przez ironiczne komentarze na temat środowiska AI sceptyków (z Emily Bender i Alex Hanną na czele) oraz naiwność (zdaniem jednych) bądź agnostycyzm (zdaniem drugich) autora względem możliwości generatywnej AI. Mimo wszystko uważam, że jako etnografia niewątpliwie fascynującej - choć kontrowersyjnej - spółki technologicznej to godna polecenia lektura. Na aktualności zyskała w ostatnich dniach przez konflikt firmy z Pentagonem, który może się skończyć bezprecedensowym umieszczeniem jej na czarnej liście zagrożeń bezpieczeństwa narodowego USA.

8. Czy ekrany zabijają czytelnictwo książek

Carlo Iacono, Books and screens (Aeon)

🔗 https://aeon.co/essays/what-we-think-is-a-decline-in-literacy-is-a-design-problem

Przygotowując prasówki, konsumuję treści na wiele różnych sposobów. Części słucham (np. dzięki natywnej funkcji przetwarzania tekstu na mowę w telefonie), część czytam na leżąco z małego ekranu smartfona, do części siadam przed komputerem. Niektóre artykuły łykam na raz, inne mniejszymi kawałkami. Ostatecznie liczy się dla mnie nie to, jak je przyswoję, ale czy w ogóle, i z jak dużym skupieniem. Carlo Iacono nazywa to tworzeniem “containers for attention”: “bounded spaces and practices where different modes of engagement become possible”. Jak próbuje dowieść tym esejem, drogą do walki z kryzysem uwagi nie jest wcale powrót do czytania książek czy papierowych gazet. Celem powinno być raczej tworzenie takich środowisk cyfrowych i materialnych, które będą wspierały skupienie na różnych środkach przekazu, niezależnie od preferencji. To podejście, w przeciwieństwie do załamywania rąk nad destrukcyjną technologią sensu largo, przywraca nam sprawczość i jasno określa winowajców. Są nimi ci, którzy z urządzeń, narzędzi, platform itd. robią środek do rozpraszania uwagi i zarabiania na dilowaniu tanią dopaminą. Dziś to choćby portale społecznościowe, w przeszłości – np. tabloidowe dziennikarstwo.

9. Czy AI sprawi, że Pekin polubi się z UBI

Daniel Ten Kate, China’s AI Nightmare Is an Out-of-Control Welfare State (Bloomberg)

🔗 https://www.bloomberg.com/news/features/2026-03-06/will-ai-disruption-force-xi-jinping-to-turn-china-into-a-welfare-state

Kilka razy polecałem w tym newsletterze teksty o chińskim podejściu do rozwoju AI. W największym uproszczeniu nastawione jest nie na symboliczną i sektorową, globalną dominację krajowej branży, ale na szybkie korzyści gospodarcze z jej działalności. Podejście to cechuje więc np. pragmatyczne podejście do modeli, w którym większy nie zawsze znaczy lepszy, czy też priorytetowe traktowanie wdrożeń technologii w rozwiniętej bazie przemysłowej. W opowieściach o sukcesach umykają jednak, zdaniem autora linkowanego tekstu, rosnące koszty dla społeczeństwa, przed którymi państwo, mierzące się od lat z niestabilną sytuacją gospodarczą, w zasadzie go nie chroni. Krążące nad Europą i USA widmo zwolnień wywołanych automatyzacją może więc dotknąć Chiny o wiele boleśniej. W teorii rząd może spróbować wyprzedzająco wzmocnić sieci zabezpieczeń np. przez transfery pieniężne, czy nawet gwarantowany dochód podstawowy. To jednak stanowiłoby radykalny odwrót od dotychczasowej polityki społecznej. Co zrobi Xi? Watch this space.

10. Czy da się zasejwować internet

Bijan Stephen, An Internet of Checkpoints (Longreads)

🔗 https://longreads.com/2026/02/26/internet-checkpoint-taia777-donkey-kong/

W ubiegłym roku starałem się zamykać prasówki tekstami o grach wideo i chciałbym do tego wrócić. Polecam w tym duchu tekst Bijana Stephena o fenomenie filmów na YouTube, które służą ludziom za życiowy checkpoint. Chodzi o treści, do których się wraca, bo budzą poczucie bezpieczeństwa, bo są miejscem w internetowej przestrzeni, gdzie można na chwilę odpocząć. Stephen zauważa, że rolę te grają często nagrania muzyki ze starych gier wideo, czy w ogóle growe treści. Soundtracki budzą nostalgię np. za miłymi chwilami dzieciństwa. We mnie te uczucia wywołują np. kawałki ze starych gier z serii FIFA, do których zdarza mi się wracać. Filmy-checkpointy cechuje jednak nie tylko to, że są swego rodzaju sanktuariami. Charakteryzuje je też to, że zazwyczaj trafia się na nie przypadkiem: “magią algorytmu”. To również upodabnia je do punktów zapisu w grach wideo, w których dotarcie do nich ma stanowić miłą, przynoszącą ulgę niespodziankę dla gracza. Jednocześnie internetowe checkpointy, w przeciwieństwie do growych, cechuje efemeryczność. Równie łatwo, co na nie trafić, można je stracić. Znikają z sieci głównie przez to, że naruszają prawa autorskie do dźwięków czy obrazów z gier. Czasem jednak udaje się je uratować dzięki wysiłkowi internetowych archiwistów, o których także opowiada ten tekst. Bardzo go polecam, bo to urocza etnografia sieciowych praktyk i wspólnot, które wiele z was pewnie kojarzy, choć może nigdy się nad nimi nie zastanowiła.

Dwa słowa o planach przeprowadzki tego newslettera

Od dłuższego czasu mam problem z kierunkiem, w jakim podąża ta platforma. Na całe szczęście Substack nie trzyma treści i subskrybentów tego newslettera pod kluczem, więc możliwe jest wyeksportowanie archiwum wpisów wraz z listą mailingową na inną platformę. W najbliższych miesiącach planuję przenosiny na Ghost lub beehiv (jeśli macie porady, gdzie lepiej, to chętnie przyjmę), równolegle aktualizując też ten kanał. źródło: internet to projekt robiony po godzinach i za darmo, stąd ta przeprowadzka nie jest moim najwyższym priorytetem. Daję jednak znać, że, parafrazując klasyka, nie lekceważę tej przykrej sprawy.

Co jeszcze polecam

DAPHNI - Good Night Baby (Jiaolong)

DAPHNI to taneczne alter ego Dana Snaitha, znanego szerzej pod pseudonimem Caribou. Wydał niedawno nową płytę, na której zdecydowanie najbardziej trafił do mnie ten bangerek. Ma ciekawą strukturę, budując napięcie do momentu wejścia wokalnego sampla z tytułu, a na koniec rozkręcając klubową perkusję.

Rau Performance - Mój Twój Kumpel

Tomasz Rałowski wraca po pięciu latach z płytą. Single zwiastują sporą dawkę wysokiej klasy millenialskiego humoru z nutą równie millenialskiej goryczy. Powyższy, a szczególnie refrenowy sampelek, dedykują kumplom, kolegom i ziomeczkom z oflajnu i onlajnu, których sporo subskrybuje ten newsletter (🙏).

Odcinek podcastu “Galaxy Brain” o cyklu hajpu i paniki wokół AI

Wiele jest w tym podcaście ciekawych refleksji, ale najbardziej w pamięci zapadła mi ta, że różnice w ocenie wpływu LLM-ów na pracę zależą w dużej mierze od rodzaju języka, z jakim się pracuje. Jeśli jest to język programowania, to agentyczne systemy jawią się jako ratunek przed związaną z ich klepaniem rutyną, uwalniając czas na bardziej twórcze, np. koncepcyjne zadania. Jeśli zaś to język naturalny czy różne języki wizualne, wówczas AI łatwiej postrzegać jako zagrożenie dla najbardziej przyjemnej części pracy, czyli kreatywnej ekspresji.

Ten wpis na Bluskaju

Cześć,

pod koniec stycznia złożyłem pracę doktorską. Poza faktem, że nic już nie mogę w niej poprawić (źle!) oznacza to, że mam teraz więcej czasu na pisanie innych rzeczy (dobrze!). Wysoko na liście priorytetów na “po doktoracie” był powrót do cyfrowych prasówek. Przygotowywanie ich nie tylko motywuje mnie do regularnego czytania długich tekstów, ale po prostu sprawia mi radość.

Poniższe zestawienie zawiera teksty ze stycznia i początku lutego. W kolejnych wydaniach postaram się wrócić do dwutygodniowego cyklu publikacji. Dla przypomnienia: nie jest to przegląd najważniejszych newsów, ale wartej uwagi publicystyki, zwłaszcza takiej z długim terminem ważności. Dobrej lektury!

1. Czy USA zmieniają się w kliktaturę

Donald Moynihan, Donald Trump Has Built a Clicktatorship (The Atlantic)

🔗 https://www.theatlantic.com/technology/2026/02/donald-trump-clicktatorship/685862/

“Kliktatura”, “troll state” czy też moja ulubiona “cloutokracja” to próby nazwania rosnącego wpływu logiki mediów społecznościowych na logikę sprawowania władzy w USA. Coraz więcej obserwatorów zaczyna dostrzegać, że kluczowym czynnikiem kształtującym politykę wewnętrzną (operacje antyimigranckie) i zewnętrzną (Wenezuela, Grenlandia) kraju staje się to, czy dana decyzja “zażre na portalu X”. Coraz istotniejszą funkcją operacji militarnych, inicjatyw zagranicznych, inwestycji państwowych jest, by były źródłem wiralowych postów, by zwiększały wskaźniki zaangażowania i zasięg kont kluczowych postaci w administracji. Nie jest to nowe zjawisko – dokładnie rok temu w newsletterze polecałem tekst Makeny Kelly o “contentyfikacji”. Pisałem wówczas: “Postpolityka jest wtedy, kiedy politycy postują. Contentyfikacja zaś, gdy postowanie staje się jedną z ich głównych aktywności. (…) Dla wielu czołowych postaci amerykańskiej sceny politycznej służba publiczna stała się po prostu kolejnym pretekstem do tworzenia treści”. Kliktatura, której zalążki można było dostrzec już w styczniu 2025 roku, przez rok zdążyła jednak rozkwitnąć. Okrutne memy stały się głównym sposobem komunikacji rządowych profili w mediach społecznościowych. Administracja obsesyjnie monitoruje reakcje na swoje działania na portalu X, co pokazały zdjęcia z centrum operacyjnego bazy z koców w Mar-a-Lago, gdzie prezydent ze świtą obserwowali interwencję w Wenezueli. Kluczowe stanowiska w Białym Domu i agencjach federalnych dostali ludzie z internetowym zapaleniem mózgu. Jak jednak słusznie wskazuje Don Moynihan, to także rosnąca słabość tej administracji. Stała się zakładniczką portali, które pomogły jej dojść do władzy. Internetowe inby urastają do rangi egzystencjalnego zagrożenia dla spójności partii, influencerzy coraz otwarciej odwracają się od Trumpa, a aktywiści dokumentujący przestępstwa reżimu stawiają rosnący opór jego propagandzie. Jak pisze Moynihan: “The same tool that makes clicktatorship possible—the smartphone—can also be used against it”.

2. Dlaczego powinniśmy maxxować tarcie

Kathryn Jezer-Morton, In 2026, We Are Friction-Maxxing (The Cut/New York Mag)

🔗 https://www.thecut.com/article/brooding-friction-maxxing-new-years-2026-resolution.html

Dawno temu napisałem tutaj krótki tekst (który później rozrósł się do eseju w Znaku) o korzyściach z męczenia się z napisaniem pierwszego zdania. Przekonywałem w nim, że pusta kartka to siłownia dla mózgu. Każąc AI zacząć za nas pisać mail, raport czy wiadomość na czacie, pozbawiamy się cennego treningu myślenia i emocji. Ten wysiłek z robienia rzeczy nazywa się czasami tarciem (friction). Teorię tarcia poznałem prawie rok temu dzięki Kyli Scanlon, autorce poniższego wspaniałego wykresu. Ilustruje on, jak z biegiem czasu zmieniał się poziom tarcia w trzech “światach”: cyfrowym, beztarciowym; materialnym, pełnym tarcia oraz enklawach fizycznej rzeczywistości, gdzie tarcie jest opcjonalne.

Odwołując się do tej koncepcji, Kathryn Jezer-Morton przekonuje, by w 2026 roku postanowić sobie częściej wystawiać się na tarcie. To apel przeciw cyfrowemu eskapizmowi, ideologii “optymalizacji życia” i pędowi ku przyspieszaniu wszystkiego, co się da. Autorka opisuje własne doświadczenia z próbami wystawiania się na wysiłek, gdy kuszą technologiczne wspomagacze, i korzyści, które to przynosi. Jako ktoś, kto programowo nie korzysta z czatbotów, nie ma prawa jazdy i regularnie robi kawę ręcznie, podpisuję się pod jej apelem. Nie bójmy się poobcierać!

3. Jak się manipuluje rynkami predykcyjnymi

Niamh Rowe, On Polymarket, ‘privileged’ users made millions betting on war strikes and diplomatic strategy. What did they know beforehand? (The Guardian)

🔗 https://www.theguardian.com/society/ng-interactive/2026/jan/30/polymarket-prediction-markets-betting

Bardzo dobre podsumowanie głośnych skandali z ostatnich miesięcy z rynkami predykcyjnymi w roli głównej. Na platformach, które umożliwiają hazard obrót kontraktami terminowymi na zaistnienie określonych wydarzeń, przedmiotem zakładów jest wszystko: od piłki nożnej po paruzję. O amoralności tych gier i modelu biznesowego Polymarketu czy Kalshi napisano wiele. Niedawno świetny przegląd rynków związanych z globalnymi konfliktami opublikowało Rest of World. O wiele mniej natomiast napisano o tym, jak powszechnie się na tych platformach oszukuje. “Tradycyjny” insider trading brzmi jak niewinna zabawa przy historiach o ludziach zbliżonych do Białego Domu obstawiających daty operacji militarnych czy think tankerach manipulujących przy mapach linii frontu w Ukrainie, by zrealizować kontrakt na Polymarkecie. Wraz ze wzrostem popularności (a więc i wartości) rynków predykcyjnych rośnie ryzyko, że ich mechanizmy staną się nowym, ordynarnym sposobem zarabiania na byciu u władzy. Przebłysk tej dystopii stanowi wspomniana w tekście historia konferencji rzeczniczki prasowej Białego Domu. Na chwilę przed 65. minutą swojego wystąpienia Karoline Leavitt gwałtownie je przerwała. Wypłata na Kalshi trafiła do obstawiających – dwuprocentową, zdaniem rynku – szansę, że konferencja będzie krótsza niż godzina z kwadransem. Obawy o szwindel może trochę uspokoić fakt, że gra toczyła się o relatywnie niewielkie stawki – wartość wszystkich zakładów wynosiła trochę ponad 3000 dolarów. Samo to, że w ogóle istnieje alternatywny wobec zbiegu okoliczności scenariusz, w którym Leavitt celowo dała komuś zarobić, może jednak budzić dreszcze niepokoju.

4. Jak kultura zapierdolu zabija pracowników IT w Indiach

Parth Mn, Death of an Indian tech worker (Rest of World)

🔗 https://restofworld.org/2026/india-tech-workers-crisis-suicide/

Jakiś czas temu pisałem tutaj, że od wpływu sztucznej inteligencji na rynek pracy i przyrodę bardziej obawiam się oddziaływania czatbotów na zdrowie psychiczne. Co do zasady wciąż tak uważam. Historie takie jak opowiedziana w tym reportażu przypominają mi jednak, że od tej reguły są ważne wyjątki. Dla indyjskich pracowników sektora IT konkurencja o etat z technologią jest o wiele realniejszym zagrożeniem niż dla białych kołnierzyków w USA, Francji czy nawet Polsce. Słabszy rynek pracy, tradycja wyzysku w sektorze od dekad outsource’ującym usługi dla globalnej północy, czy też oczekiwania ze strony konserwatywnego otoczenia, by być chlebodawcą rodziny. Wszystko to sprawia, że indyjska branża teleinformatyczna wstrząsana jest historiami o tragediach jej pracowników, którzy jak Nikhil Somwansh, bohater reportażu, padają ofiarą nieludzkiej, przytłaczającej z różnych stron presji.

5. Co oznacza konwiwialny internet

Henry Desroches, A website to destroy all websites. (Henry.Codes)

🔗 https://henry.codes/writing/a-website-to-destroy-all-websites/

Bardzo ciekawy i pięknie zaprojektowany esej będący głosem w żywej ostatnio dyskusji o tym, jak uczynić internet lepszym miejscem do życia. Henry Desroches odwołuje się do koncepcji “konwiwialności” Ivana Illicha. Na kilku używanych przez tego myśliciela przykładach pokazuje, jak uprzemysłowienie technologii mających poszerzać osobiste wolności (jak samochód, który miał dawać swobodę przemieszczania się) czyni ludzi ich zakładnikami (dziś samochód to często jedyny dostępny środek przemieszczania się, a miasta są budowane z myślą o autach, a nie ludziach). Ten sam proces przechodzi internet, którego “przemysłową” wersję stanowi dzisiejsza, splatformizowana sieć. Illich wskazuje jednak także na alternatywę w postaci “konwiwialnych” – przyjaznych? spolegliwych? – narzędzi, które służą ludziom, dają większą swobodę autoekspresji, choć ich używanie wymaga zwykle więcej wysiłku niż korzystanie z technologii uprzemysłowionych. Jednym z ideałów konwiwialnego narzędzia jest dla niego rower. Desroches wskazuje zaś, jak może wyglądać konwiwialny internet. To, w uproszczeniu, sieć małych, jednoosobowo lub kolektywnie tworzonych stron połączonych otwartymi platformami i standardami dystrybucji treści (jak RSS). Nie jest to wizja systemowej reformy cyfrowej gospodarki, lecz raczej inspiracja, jak zmienić

6. Czy możliwy jest socjalizm po rewolucji AI

Aaron Benanav, A Real Political Economy of Technology

Evgeny Morozov, The Socialist Charcuterie Board

Leif Weatherby, Automate the C-Suite

🔗 https://www.theideasletter.org/issue/eternal-recurrences/

Rzecz dla koneserów. Polemiki Morozowa i Benanava, gości poprzednich prasówek, oraz Weatherby’ego czyta się jak dziewiętnastowieczne lewicowe pamflety. Tak jak wówczas, przedmiotem dyskusji jest ekonomia polityczna. Nową zmienną stanowi rozwój generatywnej sztucznej inteligencji. Tę konkretną debatę wywołała dylogia tekstów Benanava w New Left Review, w którym wykłada swoją wizję tego, jak socjaliści mogą opowiedzieć o sposobie na ujarzmienie tej technologii w sposób bezpieczny i przynoszący dobrobyt. Krytycznie odpowiedział na nie Morozow, prezentując alternatywną, z ducha cybernetyczną wizję przyszłości. Teraz Benanav odniósł się do zarzutów, Morozow dołożył replikę, a w dyskusję włączył się Weatherby. O co się spierają? O pryncypia! Morozow ramuje spór serią trzech pytań: “a. Can socialism offer a better way of living with generative AI than capitalism does? b. Can it deliver a form of life worth wanting, rather than a fairer share of what capital has already built? c. What would it take to transform the macro‑institutional imagination so that socialism appears as a wholesale, systemic alternative—and not as a procedural fix applied to capitalist dynamism?”. Szukając odpowiedzi, intelektualiści spierają się o relacje między sferami podejmowania decyzji politycznych, produkcji dóbr i usług oraz społeczeństwem obywatelskim. Dyskutują, czy rozwój AI da się zamknąć w ramach wieloletnich, odgórnych projektów (jak “AI dla szkół”, “AI dla transportu”), czy też należy podążać drogą otwartej, rozproszonej eksperymentacji generującej idee tak jak LLMy generują teksty, obrazy, dźwięki. Sporo w tych tekstach naprawdę fascynujących myśli, dużo (szczególnie u Morozowa) ciętego języka i złośliwości, ale i humoru (zwłaszcza u Weatherby’ego).

7. Czy możliwy jest liberalizm po rewolucji AI

John Herrman, The New Politics of the AI Apocalypse (New York Magazine / Intelligencer)

🔗 https://nymag.com/intelligencer/article/dario-amodeis-warnings-about-ai-are-about-politics-too.html

Dario Amodei, CEO Anthropica i ojciec LLMowej rodziny Claude’ów, napisał kolejny (po głośnym “Machines of Loving Grace” z 2024 r.) sążnisty esej. Przyznam, że jeszcze przez niego nie przebrnąłem - zatrzymałem się w połowie, żeby zrobić odpoczynek oczom zmęczonym byciem przewracanymi. Przeczytał go za to niezawodny John Herrman i ma sporo uwag. Dwie wydają mi się najciekawsze. Pierwsza to ta, że “The Adolescence of Technology” zarysowuje program polityki AI, który jota w jotę mogłaby przepisać technokratyczna frakcja Partii Demokratycznej. Warto pamiętać, że obecny sojusz big techów z Donaldem Trumpem jest porozumieniem w dużej mierze taktycznym, a obecny lokator Białego Domu staje się dla części firm coraz większym balastem. Problemem dla branży jest choćby luzowanie przez jego administrację ograniczeń eksportu czipów do Chin, czy też niszczenie współpracy transatlantyckiej, przez co Europa staje się coraz trudniejszym rynkiem, na dodatek przebąkującym coś o techsuwerenności. Nie ma wątpliwości, że spora część dzisiejszej amerykańskiej opozycji z otwartymi ramionami przyjmie poparcie (i przede wszystkim pieniądze) Doliny Krzemowej. Amodei, skonfliktowany z ruchem MAGA, od dłuższego czasu pozycjonuje się jako potencjalny przyszły doradca ds. AI nowej, demokratycznej administracji. Ten esej to ząs w dużej mierze jego sales pitch na rynku idei. Druga rzecz, na którą zwraca uwagę Herrman, to że rozwiązania, które proponuje Amodei, są nieadekwatne do skali problemów, które już się zadziały, i to z udziałem Anthropica. “We’re talking about a system that has failed to contain superintelligence before it even exists. Amodei’s vision of people “banding together” within political structures as they exist today doesn’t sound like much of a match for what he says his company is trying to conjure, even before it’s been conjured”. Odpowiedź ze strony rządów i społeczeństw realnie adresująca zagrożenia niekontrolowanego rozwoju AI z dużym prawdopodobieństwem stanowiłaby egzystencjalne zagrożenie dla Anthropica. W tej optyce remedia, które proponuje Amodei (np. mniej handlu technologią z Chinami, ograniczanie niektórych militarnych użyć AI) brzmią jak odwracanie uwagi od skuteczniejszych, ale bardziej radykalnych działań, które rykoszetem uderzyłyby też w jego startup – relatywnie niegroźny w porównaniu do xAI czy OpenAI.

8. Jak generatywna AI zmienia pracę biurową

Aruna Ranganathan, Xingqi Maggie Ye, AI Doesn’t Reduce Work—It Intensifies It (Harvard Business Review)

🔗 https://hbr.org/2026/02/ai-doesnt-reduce-work-it-intensifies-it

I znów tekst o kulturze zapierdolu. Opisane w nim wstępne wyniki badań wdrożenia generatywnej AI w jednym z amerykańskich przedsiębiorstw średniej wielkości (ok. 200 osób) szkicują niepokojącą przyszłość. Albo optymistyczną, jeśli patrzeć tylko na wskaźniki produktywności, które miała poprawić rewolucja AI. Jak pisała niedawno w Financial TImes Soumaya Keynes, w amerykańskiej gospodarce widać pierwsze jaskółki tego trendu. Potwierdza to też linkowany tekst z Harvard Business Review. Jego autorki dodają jednak do tej obserwacji kilka bardzo ważnych “ale”. Jak piszą już we wstępie “While leaders are focused on promised productivity gains, they may find themselves surprised by the complex reality, and may not see what these gains are costing them until it’s too late”. Wspomniane koszty zwiększonej produktywności to m.in. dłuższe godziny pracy, które mogą prowadzić do wypalenia; gorsza jakość części jej efektów - zjawisko ochrzczone kilka miesięcy temu w HBR mianem “workslopu”; konflikty kompetencji między stanowiskami spowodowane tym, że ludzie biorą na siebie więcej obowiązków. Autorki podkreślają, że nie są to problemy bez rozwiązań. Wyzwanie polega raczej na ty, by je dostrzec i zaadresować, a nie tylko cieszyć, że pracownicy robią więcej, szybciej, intensywniej.

9. Jak IShowSpeed pokazuje światu Afrykę

Adam Makary, IShowSpeed’s Africa Tour Isn’t About Saving Anyone (New Lines Magazine)

🔗 https://newlinesmag.com/argument/ishowspeeds-africa-tour-isnt-about-saving-anyone/

Po co streamerzy jeżdżą po świecie? By spełnić marzenia (i przy okazji zarobić). By zagrać na emocjach poprzez slum tourism (i przy okazji zarobić). By zdobyć ragebaitowe zasięgi opowieścią o “upadającej” Francji czy Szwecji (i przy okazji zarobić). By wypromować się na charytatywności pod publikę (i przy okazji zarobić). Tymczasem IShowSpeed (ponad 50 mln subskrypcji na YouTube) wydaje się nie pasować do żadnego z tych wzorców – poza tym, że też chce zarobić. Jego naiwne podejście do świata i bezcelowość podróżowania były widoczne już w relacjach z wycieczki do Polski latem ubiegłego roku. Choć nie jest wolny od uprzedzeń, w tym niestety i tych krzywdzących, odwiedzane kraje traktuje w zasadzie jak terra incognita. Przyjeżdżając z kamerą, stawia swoich gospodarzy przed pytaniami: jak chcecie mi się pokazać, jak mam was zapamiętać. Choć czyni go to podatnym na bycie wehikułem propagandy i manipulacji, może też przynieść nieoczekiwane, pozytywne rezultaty. Tak przynajmniej przekonuje Adam Makary, który naoglądał się afrykańskiego tournée streamera. Jak twierdzi, jedną z kluczowych różnic między tymi filmami a podobnymi treściami białych twórców jest to, że Speed nie przyleciał na kontynent z kolonialnym bagażem na plecach. “IShowSpeed operates on a different frequency. He shows up live and stays there indefinitely, no fix in mind, just an urge to connect. The viewer processes the content at Speed’s pace, accompanying him through all the uncertainty he may face”. Makary opisuje reakcje widowni streamera, która dzięki jego treściom może zobaczyć kraje Afryki z nieoczekiwanej perspektywy. Dla mnie z kolei ten tekst był przyczynkiem, by inaczej spojrzeć na samego IShowSpeeda, którego kojarzyłem głównie z podpalenia fajerwerków w pokoju i bycia rozkrzyczanym śmieszkiem. Może jednak w tym szaleństwie jest metoda na opowiadanie o świecie w unikalny, przynajmniej jak na realia YouTube’a, sposób.

10. Dlaczego francuskie MSZ trolluje na portalu X

Marion Solletty, Océane Herrero, French diplomats are taking on MAGA — one meme at a time (Politico)

🔗 https://www.politico.eu/article/france-diplomats-memes-fight-maga-era-information-wars-emmanuel-macron/

Uważam, że z portalu Elona Muska nie powinno się korzystać. Od przeciwników exodusu z X słyszę jednak często, że nie można oddawać pola przeciwnikowi. W szczególności zaś rządowe konta muszą tam być obecne, by walczyć z propagandą i docierać z własnym przekazem. To moim zdaniem słabe argumenty. Baza użytkowników portalu X jest mniejsza niż się wielu wydaje, a wysiłki wkładane w docieranie tam do ludzi można przeznaczyć na budowanie obecności w innych miejscach sieci oraz własnych kanałów komunikacji (newsletterów, mediów). Ponadto algorytmy platformy regularnie grzebią posty urzędów i polityków, przez co postowanie tam to dziś często wołanie w pustkę. Wreszcie, nawet gdy politycy wygrywają pojedyncze bitwy na X, to i tak w długim okresie przegrywają w wojnie z notorycznymi posterami i armiami ich apologetów. Mimo tych zatrzeżeń uważam, że inicjatywa French Response – trollujące ramię francuskiego MSZu – jest warta uwagi. Ciekawi mnie przede wszystkim jako symbol głębokich zmian, jakie przechodzi polityczna komunikacja w internecie. French Response to dowód, że dziś nie tylko prawicowi populiści prowadzą agonistyczną politykę. Mam wobec tego trendu mieszane uczucia. Z jednej strony widzę potrzebę ostrzejszego reagowania na kłamstwa i prowokacje. Z drugiej – wiem, że liberalni demokraci nie są odporni na zjawisko posters’ madness, a kto walczy z cynikami, winien uważać, by nie stać się jednym z nich. Przede wszystkim jednak chciałbym, żeby agonem starć przestał być portal X. Póki co zerkam zaś z oddali na te trochę pato, a trochę słuszne potyczki z trollami.

Dwa słowa o planach przeprowadzki tego newslettera

Wśród tekstów, które nie weszły do powyższego zestawienia jest artyku z Guardiana o problemach z neonazizmem na Substacku. Od dłuższego czasu mam problem z kierunkiem, w jakim podąża ta platforma. O jej gównowaceniu pisali ostatnio m.in. polscy substackerzy Bartosz Kluska i Bronek. Na całe szczęście Substack nie trzyma treści i subskrybentów tego newslettera pod kluczem, więc możliwe jest wyeksportowanie archiwum wpisów wraz listą mainlingową na inną platformę. W najbliższych miesiącach planuję przenosiny na Ghost lub beehiv (jeśli macie porady, gdzie lepiej, to chętnie przyjmę), równolegle aktualizując też ten kanał. źródło: internet to projekt robiony po godzinach i za darmo, stąd ta przeprowadzka nie jest moim najwyższym priorytetem. Daję jednak znać, że, parafrazując klasyka, nie lekceważę tej przykrej sprawy.

Co jeszcze polecam

DJ Seinfeld - Plush (Ninja Tune)

Idealny na mroźną zimę house’owy heater z eurodance’owym zacięciem, którym czyściłem głowę, kończąc pisać doktorat. W ogóle styczeń był dla mnie muzycznie miesiącem z DJ-em Seinfeldem – z jego dorobku szczególnie polecam Hopecore i Now You Do.

Michael Steinberger, The Philosopher in the Valley: Alex Karp, Palantir and the Rise of the Surveillance State (Simon and Schuster)

Biografia CEO Palantira Alexandra Karpa: ani hagiograficzna, ani też niepotrzebnie napastliwa, z licznymi smaczkami z życia ludzi z otoczenia tej przedziwnej firmy. Na Storytelu do posłuchania za darmo z subskrypcją na okres próbny (to nie jest reklama tylko poznańskość).

Timberborn (Mechanistry)

Postapokaliptyczny city builder z bobrami w roli głównej od polskiego studia. Zagrywam się od dawna w betę i już jest super, a twórcy właśnie zapowiedzieli wersję 1.0. To więc dobry moment, by zanurzyć się w bobrzy świat – momentami niemal dosłownie, bo mechanika płynów to jeden z najbardziej rozwiniętych i dostarczających największej frajdy aspektów gry.

Pozwólcie, że się powtórzę: lubię, gdy rzeczy rekomendują mi ludzie, a nie algorytmy.

Cenię to do tego stopnia, że płacę za newslettery z cotygodniowymi polecankami (Działu Zagranicznego i Maxa Reada) i z niecierpliwością czekam na końcoworoczne rekomendacje najlepszych tekstów, jak “Lista Zazdrości” Bloomberga czy “Lista najlepszych tekstów, których nie opublikował Financial Times”.

Tak jak rok temu postanowiłem przygotować własne zestawienie “the best of”. Tym razem miałem ułatwione zadanie, gdyż do sierpnia dość regularnie publikowałem okołocyfrowe prasówki (które być może wrócą w 2026 roku…). Stąd też stali czytelnicy i czytelniczki mogą wśród poniższych linków i blurbów znaleźć takie, które czytali już w ciągu ostatnich 12 miesięcy. Wybaczcie recykling i nie zniechęcajcie się - jest tu też sporo rzeczy, których do tej pory nie polecałem.

Zestawienie jest długie, więc podzieliłem je na sekcje.
Klikając w linki poniżej, traficie do tekstów:

…o kulturze i mediach

…o życiu codziennym w internecie

...o polityce

...o generatywnej sztucznej inteligencji

...o ludziach-symbolach

…o kryptowalutach

…które nie pasowały mi do żadnej kategorii

Na końcu zaś znajdziecie

BONUS: podcasty, których zacząłem słuchać w 2025

…o kulturze i mediach

• Skąd się wzięły “netfliksowe” filmy i seriale

  Will Tavlin, Casual Viewing (n+1)

  🔗 https://www.nplusonemag.com/issue-49/essays/casual-viewing/

  To był pod wieloma względami rok Netfliksa - i 2026 też raczej nim będzie. Po tym, jak zdominował rynek streamingu wideo, planuje ekspansję w branży podcastowej i walczy o wejście do świata filmu poprzez kupno Warner Bros. Tym bardziej warto więc przeczytać ten świetnie napisany i dogłębnie zresearchowany esej o historii Netfliksa, jego modelu biznesowym i tym, jak zmienił nasze praktyki kulturowe.

• Czy na Spotify można posłuchać duchów

  Liz Pelly, The Ghosts in the Machine (Harper’s Magazine)

  🔗 https://harpers.org/archive/2025/01/the-ghosts-in-the-machine-liz-pelly-spotify-musicians/

  Skoro już o gigantach streamingu mowa: Spotify. Poświęcona firmie książka Liz Pelly pt. Mood Machine była ważnym wydarzeniem kulturalnym roku, nagłaśniając liczne kontrowersje wokół szwedzkiej spółki. Nie chodzi tylko o niskie wynagrodzenia dla artystów. W linkowanym eseju Pelly opisuje szczególnie przebiegłą praktykę tworzenia “artystów-duchów”: wykonawców, którym Spotify płaci za prawa do muzyki, by zarabiać na jej odtworzeniach i osłabiać pozycję innych twórców na platformie.

• Czym grozi zwrot podcastów ku wideo

  Fiona Sturges, ‘Painful to hear!’ How podcasts’ rush to video is turning them into dreadful listens (The Guardian)

  🔗 https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2025/dec/27/podcasts-rush-to-video-turning-them-into-dreadful-listens

  Jako słuchacz i co jakiś czas twórca bądź gość podcastów z uwagą obserwuję przemiany tego medium. Kluczową wydaje się tzw. "pivot to video”. Ten zwrot, który nie tak dawno wywołał wielki chaos w pisanym dziennikarstwie, teraz objął podcasty. Platformy wspierają ten trend. YouTube walczy o podcasterów, Spotify oferuje im możliwość dodawania wideo do audycji. Fiona Sturges zwraca uwagę na potencjalne koszty tego trendu, który stawia wielu twórców przed trudnymi dylematami. Czy wyżej cenią swój komfort czy to, jak będą wyglądać na ekranie? Jak zachować jakość audio przy mniejszej liczbie cięć? Co zrobić z żartami wizualnymi kierowanymi bardziej do widzów niż słuchaczy? To problemy do rozwiązania, co pokazuje wiele produkcji, także w Polsce (choćby Dział Zagraniczny). Jako posiadacz raczej radiowej twarzy, mam jednak nadzieję, że na rynku zostanie miejsce na podcasty wyłącznie do słuchania.

• Dlaczego warto grać w przytulne gry wideo

  Tiana McGee, Daisy Chung, Dea Bankova, Julia Wolfe, Cozy comfort (Reuters)

  🔗 https://www.reuters.com/graphics/VIDEO-GAMES/MENTAL-HEALTH/akpeewkqgpr/

  Ten popularnonaukowy artykuł o historii cozy gamingu i badaniach nad wpływem przytulnych gier na zdrowie psychiczne jest jednocześnie… cozy grą. Nie będę zdradzał szczegółów fabuły, ograniczę się do informacji, że w trakcie przewijania strony będziecie mieć okazję wcielić się w uroczą rzodkiewkę i przeżyć kilka przygód w pikselartowym świecie. Sam tekst, choć ciekawy, gra tu drugie skrzypce. Mimo to nawet weterani Stardew Valley czegoś się z niego dowiedzą — np. o związkach między graniem a medytacją. Z kolei osoby, które nie mają doświadczeń z przytulnym graniem powinien dobrze wprowadzić w temat i zachęcić, by dać cozy grom szansę.

• Czym jest post-naiwny internet

  Severin Matusek, Nick Houde, Paloma Moniz, Welcome to the Post-Naive Internet Era (Nothing Personal/Mozilla Foundation)

  🔗 https://www.mozillafoundation.org/en/nothing-personal/the-post-naive-internet-era/

  Post-naiwny internet to neologizm mający służyć opisowi specyficznej kategorii cyfrowych projektów, które mają realizować ograniczone, realistyczne cele dla mniejszych społeczności. Zamiast metawersum budują kooperatywy dla artystów chcących dzielić się twórczością, zamiast globalnego SaaS-a - narzędzia do prywatnej kuracji treści. Autorzy tego tekstu próbują wyróżnić założenia teoretyczne fenomenu i przedstawiają przykłady inicjatyw, które je realizują. Mam poczucie, że dotykają tym tekstem i terminem realnego zjawiska, którego różne przejawy (slow web, decentralizację, DIY web) obserwowałem w 2025 roku, i które w 2026 może mocno zyskać na znaczeniu.

• Dlaczego Wikipedia powinna wyświetlać reklamy

  Robin Berjon, How Wikipedia Can Save the Internet With Advertising (Tech Policy Press)

  🔗 https://www.techpolicy.press/how-wikipedia-can-save-the-internet-with-advertising/

  Kiedy Robin Berjon (którego latem miałem przyjemność poznać osobiście) pisze, ja czytam. Współautor mojego ulubionego eseju 2024 roku wypuścił w mijających 12 miesiącach sporo tekstów, ale do tego zestawienia wybrałem najbardziej kontrowersyjny. Gdy polecałem go w audycji “Przegląd technewsów” w Tok FM, redaktorka Agnieszka Lichnerowicz była mocno zaskoczona. Nic dziwnego - hasło “dla dobra internetu Wikipedia powinna wprowadzić reklamy” brzmi dość szokująco. Berjon daje jednak dobre argumenty za tym przedsięwzięciem, podparte latami doświadczeń z pracy m.in. nad systemem reklamowym w New York Timesie. Jeśli szukacie odważnych, ale niegłupich idei na temat tego, jak finansować rozwój otwartego internetu, to koniecznie przeczytajcie.

• Czego uczą w szkole streamerów

  Rebecca Jennings, ‘There Was Water Everywhere, Baby Oil, Baby Powder, Noodles’ (Vulture)

  🔗 https://www.vulture.com/article/kai-cenat-streamer-university-what-happened.html

  W socjologii istnieje pogląd, zgodnie z którym, by zrozumieć daną praktykę społeczną, najlepiej przyglądać się początkującym praktykującym. Obserwowanie tego, jak są socjalizowani nowicjusze, jak tłumaczy się im normy, jak uczą się na błędach, czy też co w ogóle jest błędem, daje dostęp do wiedzy, która dla profesjonalistów jest tak oczywista, że często zapominana, niewypowiadana, ukryta. Właśnie jako socjologiczną obserwację początkujących praktykujących polecam czytać ten szalony reportaż ze szkoły dla streamerów - eksperymentu gwiazdy Twitcha Kaia Cenata. Jest trochę obrzydliwie, ale i refleksyjnie.

• Jak rozwija się branża streamerska w Nigerii

  Tilèwa Kazeem, Nigeria’s Twitch Streamers Battle the Buffer Wheel (New Lines Mag)

  🔗 https://newlinesmag.com/spotlight/nigerias-twitch-streamers-battle-the-buffer-wheel/

  Wątek streamerskiego uniwersytetu Kaia Cenata przewija się też w tym fascynującym reportażu z Nigerii. Gwiazdy internetu in spe, wpatrzone (dosłownie) w sukcesy amerykańskich influencerów, starają się wytyczyć dla siebie nowe, nieznane dotąd w kraju ścieżki kariery. Co i rusz zderzają się jednak z problemami, przede wszystkim z infrastrukturą telekomunikacyjną kraju, która nie jest gotowa na fenomen streamowania wideo na żywo dla tysięcy widzów.

…o życiu codziennym w internecie

• Dlaczego powolny internet to lepszy internet

  Greg Sarjeant, Building a slow web (Good Internet Magazine)

  🔗 https://goodinternetmagazine.com/building-a-slow-web/

  O slow webie nagrałem całą audycję w Czwórce, więc jeśli chcecie posłuchać nieco dłużej, co mam na ten temat do powiedzenia to odsyłam tutaj. Tekst Grega Sarjeanta był dla mnie ważnym impulsem do głębszego zastanowienia się nad swoimi praktykami cyfrowymi. Część zmian, jak ograniczanie scrollowalnych social mediów do minimum w postaci Bluskaja czy regularne czytanie RSSów, wprowadziłem już dość dawno i jestem z nich bardzo zadowolony. W 2026 roku mam zamiar wprowadzić ich jeszcze więcej.

• Jak Skajpowanie zmieniło świat

  Isra Fejzullaj, Rina Chandran, Michael Zelenko, When the world connected on Skype 2003-2025 (Rest of World)

  🔗 https://restofworld.org/2025/skype-shutting-down/

  Gdy w latach zerowych mój ojciec zaczął pracować jako pilot i przewodnik po krajach Bliskiego Wschodu, Skype pomagał utrzymywać z nim kontakt. Telefoniczne połączenia międzykontynentalne były drogie, dużo droższe niż rachunek za Neostradę. Mimo niskich kompetencji cyfrowych, ojciec znajdował więc w hotelach dostęp do komputera i łączył się z nami, by choć tak uczestniczyć w naszym życiu codziennym. Wiele podobnych historii, także w formacie audio i wideo, znajdziecie w tym wzruszającym materiale z Rest of World, który powstał w kontekście wyłączenia Skype’a w maju zeszłego roku.

• Jak odczarować technologie

  Karl Ove Knausgaard, The Reenchanted World (Harper’s Magazine)

  🔗 https://harpers.org/archive/2025/06/the-reenchanted-world-karl-ove-knausgaard-digital-age/

  Karl Ove Knausgaard zastanawia się, jak działają komputery. By znaleźć odpowiedź na to pytanie, wyrusza do Grecji - i do swojego ogródka. Cieszę się, że mogłem mu towarzyszyć w tych wędrówkach.

• Jak technologia czyni nas niewidzialnymi

  Allison J. Pugh, The Unseen (Aeon)

  🔗 https://aeon.co/essays/our-crisis-is-not-loneliness-but-human-beings-becoming-invisible

  Wychodząc od opowieści Marka Zuckerberga o tym, że czatboty zapewnią ludziom potrzebę kontaktów społecznych, Allison J. Pugh stawia prowokacyjną tezę: technologistom jest na rękę, żebyśmy skupiali się na tzw. “kryzysie samotności”, a nie innym, poważniejszym kryzysie: depersonalizacji. Technologie — sieci społecznościowe czy tzw. AI companions — są w stanie symulować i stymulować poczucie bycia w kontakcie z innymi. Pozorują, że z pomocą kilku kliknięć przestajemy być sami. W tym procesie dochodzi jednak do depersonalizacji, zamiany ludzi w zbiór danych, sprowadzenia do formy awataru, czy w ogóle wykluczenia drugiej osoby z interakcji. Konsekwencje tej zmiany relacji z międzyludzkich na ludzko-technologiczne mogą być katastrofalne w obszarach, w których rozmowa człowieka z człowiekiem jest kluczowa: w edukacji, medycynie, psychoterapii.

• Co to znaczy, że internet jest wrogi

  Jacob Silverman, Welcome to slop world: how the hostile internet is driving us crazy (Financial Times)

  🔗 https://www.ft.com/content/5d06bbb4-0034-493b-8b0d-5c0ab74bedef

  Jacob Silverman proponuje w tym tekście chwytliwą metaforę “wrogiego internetu”, nawiązującą do urbanistycznego pojęcia “wrogiej architektury” (hostile architecture), by opisać, dlaczego jego zdaniem w sieci żyje się coraz gorzej. W zakorzenionej mocno w osobistych doświadczeniach narracji splata różne teorie: gównowacenie, martwego internetu, “slopifikacji” sieci przez treści generowane sztuczną inteligencją. Łącznie tworzy z nich coś więcej niż sumę części, chaotyczną mozaikę, ale spójną i straszną historię o internecie, w którym wszystkie te problemy mogą dosłownie prowadzić do szaleństwa.

• Dlaczego trickshoty są tak wspaniałe

  Richard Godwin, Knife throwing and cheeseburger spinning: the agony and ecstasy of being a viral trickshot video star (The Guardian)

  🔗 https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2025/aug/03/trickshot-video-stars-tiktok-youtube-hulett-brothers-gmzmy-thatll-work

  Ponad 20 tysięcy znaków o rzucaniu rzeczami w wymyślny sposób? Jako amator ultimate frisbee i weteran rzucania butelką z wodą tak, by zrobiła pętlę w powietrzu i wylądowała pionowo, nie mogłem przejść obok tego tekstu obojętnie. Nie tylko zagląda za kulisy pracy twórców specjalizujących się w tych nagraniach, ale trafia w punkt (P,MSPANC), analizując przyczyny ich popularności. Oby AI slopy nie zrujnowały tej pięknej, internetowej tradycji.

…o polityce

• Jak YouTuberzy wypromowali Trumpa wśród młodych mężczyzn

  Davey Alba, Leon Yin, Julia Love, Ashley Carman, Priyanjana Bengani, Rachael Dottle, Elena Mejía, The Second Trump Presidency, Brought to You by YouTubers (Bloomberg)

  🔗 https://www.bloomberg.com/graphics/2025-youtube-podcast-men-for-trump/

  Jeśli jesteście tak starzy jak ja, to być może pamiętacie jeszcze internetową odsłonę kampanii wyborczej Donalda Trumpa z 2024 roku. Jeśli zaś potrzebujecie odświeżyć sobie pamięć, to ten świetnie zwizualizowany tekst dobrze się do tego nadaje. Poza byciem retrospektywą, pełni też inne przydatne funkcje: analizy narracyjnej kampanii i “who is who” prawicowego YouTube’a w USA. O wielu z tych postaci usłyszycie jeszcze zapewne w 2026 roku - choć niekoniecznie w kontekście Trumpa, od którego wielu influencerów odwraca się przez jego słabnące notowania.

• Czy Dolina Krzemowa była kiedykolwiek liberalna

  Becca Lewis, ‘Headed for technofascism’: the rightwing roots of Silicon Valley (The Guardian)

  🔗 https://www.theguardian.com/technology/ng-interactive/2025/jan/29/silicon-valley-rightwing-technofascism

  Becca Lewis przypomina, że prawicowy zwrot Doliny Krzemowej nie zaczął się w 2024 roku, ani nawet w czasie pandemii. To proces postępujący przynajmniej od lat 90. Dzisiejsi techoligarchowie - Peter Thiel, Marc Andreessen, Elon Musk, Larry Ellison - wyrośli w tamtej kulturze. Jak pokazuje Lewis, poglądy takie jak antyegalitaryzm czy maczyzm pojawiły się u nich tylko pozornie znikąd. Tak naprawdę idee te od dawna zakorzenione są w ideologii kalifornijskiej. Prawicowy zwrot liderów Doliny Krzemowej to pod wieloma względami powrót do tych korzeni, a nie zerwanie z progresywną przeszłością branży i regionu.

• Jak wygląda polityczny TikTok w Wielkiej Brytanii

  William Davies, TV Meets Fruit Machine (London Review of Books)

  🔗 https://www.lrb.co.uk/the-paper/v47/n11/william-davies/tv-meets-fruit-machine

  Wielka Brytania kończy rok ze skrajną prawicą z partii Refom na czele sondaży. Szukając źródeł jej popularności, William Davies zapuścił się w świat farażystowskiego TikToka, dając się prowadzić algorytmom dostarczającym coraz radykalniejsze treści. Co szczególnie wartościowe, nie egzotyzuje prawicowych tiktokerów, ale stara się ich zrozumieć - co nie znaczy, że usprawiedliwić. To lektura szczególnie wartościowa dla osób, które z różnych pobudek męczą się wciąż z przeklętym pytaniem „jak lewica może zawalczyć o wyborców w Internecie”.

• Czy Javier Milei stworzy Krzemową Pampę

  Gustavo Robles, Silicon Pampa: How Milei’s Techno-Libertarian Dream Turns Argentina into a Data Colony for AI and Lithium (UntoldMag)

  🔗 https://untoldmag.org/silicon-pampa-how-mileis-techno-libertarian-dream-turns-argentina-into-a-data-colony-for-ai-and-lithium/

  Dla dużej części świata, od Brazylii, przez Unię Europejską, po Tajwan, 2025 rok stał pod znakiem technologicznej suwerenności. Jednym z wyjątków jest Argentyna, która swoją przyszłość widzi raczej w kolonizacji przez USA. Gustavo Robles opisuje ten projekt od strony politycznej i gospodarczej - i wieszczy katastrofę, jaką może przynieść społeczeństwu oraz środowisku.

• Jak big techy znalazły się w centrum transatlantyckiego konfliktu

  Henry Farrell, Abraham Newman, The Brewing Transatlantic Tech War (Foreign Affairs)

  🔗 https://www.foreignaffairs.com/united-states/brewing-transatlantic-tech-war

  Od lutego, gdy Trump objął prezydenturę, nie było w zasadzie tygodnia bez potyczki na froncie transatlantyckiego konfliktu o przyszły kształt gospodarki cyfrowej. Między big techami wspieranymi przez Biały Dom a brukselskimi regulatorami i krajami UE działo się tak wiele, że polecanie poświęconego ich sporom tekstu z kwietnia może się wydawać bez sensu. Mam jednak poczucie, że tekst Henry’ego Farrella i Abe’a Newmana się nie zestarzał. Przeciwnie, w kontekście licznych europejskich inicjatyw na rzecz techsuwerenności czy pierwszych (niestety skromnych) kar dla big techów za naruszenia DSA i DMA brzmi wręcz proroczo. Polecam szczególnie, jeśli, obserwując napięte relacje big techów z UE i starania na rzecz budowy EuroStacka, zadajecie sobie pytanie “jak się tu znaleźliśmy?”.

• Po co Europie techsuwerenność

  Zuzanna Warso, Building Digital Sovereignty: What Does Europe Need and How to Achieve It (Tech Policy Press)

  🔗 https://www.techpolicy.press/building-digital-sovereignty-what-does-europe-need-and-how-to-achieve-it/

  Postanowiłem sobie, że polecę tylko jeden tekst o technologicznej suwerenności, choć w prasówkach polecałem je prawie co wydanie. Wybrałem esej Zuzy Warso (z którą miałem przyjemność nagrać w maju podcast), bo mówi o kluczowym dla mnie wątku dyskusji o techsuwerenności Europy. Chodzi mianowicie o to, by na pierwszym miejscu postawić pytanie “do czego ma to służyć”. Oczywiście inne pytania, na czele z “jak to osiągnąć”, są również bardzo istotne. Wszelkie starania muszą być jednak podporządkowane innym celom niż suwerenność dla suwerenności. Warso wskazuje jako przykład takiej idei wyższego rzędu wzmacnianie demokracji, oferując od razu konkretne pomysły, jak powiązać ze sobą starania na rzecz uniezależniania technologicznej infrastruktury ze wzmacnianiem demokratycznych instytucji w UE.

• Co Musk ma wspólnego z Breżniewem

  Evgeny Morozov, The New Legislators of Silicon Valley (The Ideas Letter)

  🔗 https://www.theideasletter.org/essay/silicon-valleys-new-legislators/

  Jestem fanem zadziornej eseistyki Jewgienija Morozowa. Dobrą próbką jego stylu jest zdanie “Marx would surely toast their pivot to praxis: instead of just “arguing the world,” they have the will, the means – and now, apparently, the “Big Balls” – to change it”. W tym tekście szuka odpowiedzi na pytanie, jaką rolę w społeczeństwie odgrywają amerykańscy miliarderzy z branży technologicznej. Robi przegląd ich filozoficznych inspiracji, ważniejszych wystąpień publicznych, analizuje deklarowane i ukryte cele. Ostatecznie przedstawia ich jako hybrydę oligarchów z intelektualistami: grupę społeczną, której nie wystarczy wpływ społeczny zapewniany przez pieniądze, bo chce być także dostarczycielami idei. W tym wszystkim upodabniają się zdaniem Morozowa, pisarza o białoruskim pochodzeniu, do komunistycznych aparatczyków, dla których plany X-letnie były ważniejsze niż materialna rzeczywistość. Stąd tez swój wywód kończy efektownie: “Elon Musk might have started as a Henry Ford but he will exit as a Leonid Brezhnev”.

• Czym jest ideologia teksańska

  Fred Turner, The Texan Ideology (The Baffler)

  🔗 https://thebaffler.com/salvos/the-texan-ideology-turner

  Kilka akapitów wyżej użyłem określenia “ideologia kalifornijska”, by opisać światopogląd wiązany z Doliną Krzemową. Fred Turner przekonuje, że w branży technologicznej tamten zbiór pryncypiów – silnie libertariański, kosmopolityczny, technokratyczny - zastępuje inna ideologia: teksańska. Po części wiąże się to z migracją miliarderów i ich świty (jak np. Joe Rogan) z San Francisco do Austin, a także (w mniejszym stopniu) przenoszeniu tam siedzib firm cyfrowych i (w większym) budowaniu tam infrastruktury centrodanowej. Dryf ku Teksasowi ma jednak wymiar przede wszystkim symboliczny i wiąże się ze wzrostem znaczenia big techu jako następcy big oil w amerykańskiej gospodarce i polityce. W tym procesie branża technologiczna dziedziczy z dobrodziejstwem teksańskiego inwentarza, w którego skład wchodzą chrześcijański fundamentalizm czy polityczna korupcja.

…o generatywnej sztucznej inteligencji

• Jak działa boom na rynku centrów danych dla AI

  Elizabeth Lopatto, Chipwrecked: Can Nvidia avoid the crash? (The Verge)

  🔗 https://www.theverge.com/ai-artificial-intelligence/848988/nvidia-chip-loans-coreweave-gpu-debt-ai-neocloud

  Nie czytałem lepszego podsumowania problemów z modelem biznesowym, który zasila miliardowe inwestycje w czipy i wyposażone w nie centra danych. Elizabeth Lopatto krok po kroku opisuje poziomy piętrowej układanki: amortyzację procesorów, prywatne i bankowe pożyczki, rynek długu, znaczenie firm typu neocloud. Osią tej konstrukcji jest Nvidia. Lopatto pokazuje, dlaczego od jej pozycji w branży półprzewodnikowej i wyników finansowych zależy nie tylko przyszłość dużej części branży AI, ale być może całej amerykańskiej gospodarki.

• To jak w końcu jest z tym wpływem AI na rynek pracy

  Aaron Benanav, Is the AI Bubble About to Burst? (Verso)

  🔗 https://www.versobooks.com/blogs/news/is-the-ai-bubble-about-to-burst

  W nowej przedmowie do wydanej w 2022 roku książki Automation and the Future of Work socjolog Aaron Benanav mierzy się z narracjami o rewolucyjności generatywnej sztucznej inteligencji. Analizuje metodologiczne problemy z badaniami, które sugerowały nadchodzące technologiczne bezrobocie i przekonuje, nowe technologie nie odbierają pracy, tylko ją zmieniają. Podkreśla przy tym, że to nie zawsze zmiany na lepsze: “The lessons of the past decade should temper both our hopes and our fears. The real threat posed by generative AI is not that it will eliminate work on a mass scale, rendering human labour obsolete. It is that, left unchecked, it will continue to transform work in ways that deepen precarity, intensify surveillance, and widen existing inequalities”.

• Czy ogólna sztuczna inteligencja to teoria spiskowa

  Will Douglas Heaven, How AGI became the most consequential conspiracy theory of our time (MIT Technology Review)

  🔗 https://www.technologyreview.com/2025/10/30/1127057/agi-conspiracy-theory-artifcial-general-intelligence/

  Czytając i słuchając o sztucznej inteligencji, nie sposób prędzej czy później nie trafić na termin AGI: artificial general intelligence, ogólna sztuczna inteligencja. Cytując Willa Ferrella z filmu Blades of Glory: “No one knows what it means, but it's provocative”. W tym longreadzie Will Heaven stawia tezę, że AGI to przede wszystkim teoria spiskowa, która owładnęła branżą AI. Przedstawia korzenie terminu związane z postaciami Bena Goertzela i Eliezera Yudkovsky’ego (ten drugi to szczególny oryginał), odtwarza, jak tą koncepcją zarazili się Sam Altman i inni luminarze AI, i przekonuje, że wszyscy - świadomie lub nie – uczestniczą w niebezpiecznym, niezwykle kosztownym spisku. Brzmi jak tekst z szurskiego bloga? A to szanowane MIT Technology Review.

• W jaki sposób czatboty zagrażają zdrowiu psychicznemu

  Jia Tolentino, My Brain Finally Broke (The New Yorker)

  🔗 https://www.newyorker.com/culture/the-weekend-essay/my-brain-finally-broke

  Choć esej Jii Tolentino jest napisany lekkim, erudycyjnym stylem, to przez tematykę staje się w pewnym momencie dość przytłaczający i przerażający. Po lekturze ciężko nie zgodzić się z autorką, gdy pisze: “A.I. is frankly gross to me”. W tekście opowiada, jak szkodliwy, a jednocześnie trudny do uniknięcia jest bierny kontakt z treściami tworzonymi z użyciem generatywnej AI — nudnymi czy bezsensownymi w najlepszym przypadku, odrażającymi w najgorszym. Jeszcze większe problemy rodzi uzależniające korzystanie z czatbotów i innych narzędzi. Tolentino wspomina m.in. o głośnym problemie sykofanckości AI, ale pisze też o innych zagrożeniach, jak choćby to, jak łatwo te narzędzia pozwalają zadawać przemoc.

• Czym są heurystyki sztucznej inteligencji

  Christopher Mims, We Now Know How AI ‘Thinks’—and It’s Barely Thinking at All (The Wall Street Journal)

  🔗 https://www.wsj.com/tech/ai/how-ai-thinks-356969f8

  Jak modele generatywnej sztucznej inteligencji “wymyślają” rozwiązania problemów? W uproszczeniu: atakują je ogromną liczbą różnych heurystyk, metod łączenia informacji, formułowania i weryfikowania hipotez. Pozwalają im na to wielkie zasoby obliczeniowe, którymi dysponują wiodące firmy z branży, i jeszcze większe zasoby (często nieetycznie, a nawet nielegalnie zdobytych) danych, którymi trenowane są systemy. Z refleksji nt. ich ograniczeń płynie wniosek, że tzw. ogólna sztuczna inteligencja (AGI), a więc hipotetyczny i niedookreślony stan rozwoju AI, na którym będzie dorównywać ogólnymi kompetencjami ludziom, nie tylko jest zjawiskiem odległym w czasie, ale wręcz czymś niemożliwym do osiągnięcia współczesnymi metodami rozwijania dużych modeli językowych.

• Czy da się stworzyć AI do oceny wniosków o zasiłki

  Eileen Guo, Gabriel Geiger, Justin-Casimir Braun, Inside Amsterdam’s high-stakes experiment to create fair welfare AI (MIT Technology Review)

  🔗 https://www.technologyreview.com/2025/06/11/1118233/amsterdam-fair-welfare-ai-discriminatory-algorithms-failure/

  Jest taka słynna scena z serialu Arrested Development, w której jeden z bohaterów przekonuje żonę, by otworzyli związek. Powołuje się na przykłady par, którym jako terapeuta doradzał ten krok. “Well, did it work for those people?” - pyta jego żona. “No, it never does. I mean, these people somehow delude themselves into thinking it might” — odpowiada, po czym dodaje “but... but it might work for us”. Miałem w głowie ten dialog, czytając o staraniach Amsterdamu, by stworzyć sprawiedliwy system sztucznej inteligencji do oceny wniosków o zasiłki. Jakie płyną z tej historii lekcje? Jej bohaterowie sami nie mogą dojść w tej kwestii do zgody. Czy rzetelny model oceniający wnioski zasiłkowe jest niewykonalny? Czy może zbyt ostro oceniamy AI, a zbyt słabo ludzi, którzy przecież też się mylą i przejawiają uprzedzenia? Do mnie najbardziej przemawiają te słowa z ostatniego akapitu tekstu: “We are being seduced by technological solutions for the wrong problems. (…) Why doesn’t the municipality build an algorithm that searches for people who do not apply for social assistance but are entitled to it?”.

…o ludziach-symbolach

• Kim jest nadworny filozof królów Doliny Krzemowej

  Ava Kofman, Curtis Yarvin’s Plot Against America (New Yorker)

  🔗 https://www.newyorker.com/magazine/2025/06/09/curtis-yarvin-profile

  Curtis Yarvin, demoniczny filozof-amator z Doliny Krzemowej, lubi się przedstawiać jako nadworny filozof techoligarchów. Z jego zdaniem liczy się ponoć nawet wiceprezydent USA. Czy faktycznie jest postacią tak wpływową, za jaką chciałby być uważany, pozostaje kwestią mocno dyskusją. Niewątpliwie jednak wiele z pomysłów Yarvina na nowy, autorytarny i technokratyczny porządek w USA było w ostatnim roku realizowanych przez nową władzę i jej sojuszników ze świata biznesu. Choćby z tego powodu warto poczytać, skąd wziął się ten gość i jak patrzy na świat.

• Czy Masa Son to nowy Czyngis-chan

  Laleh Khalili, I am Genghis Khan (London Review of Books)

  🔗 https://www.lrb.co.uk/the-paper/v47/n05/laleh-khalili/i-am-genghis-khan

  Gdy w lutym Masayoshi Son pozował w Białym Domu obok Donalda Trumpa, Sama Altmana i Larry’ego Ellisona, mogło się wydawać, że to będzie jego rok. Kolejne miesiące pokazały, że jednak niekoniecznie: Stargate, inicjatywa rozbudowy infrastruktury dla AI i oczko w głowie CEO SoftBanku co i rusz napotyka trudności. Masa Son nie z takich problemów jednak wychodził, o czym barwnie pisze Laleh Khalili w recenzji jego biografii. Jestem pewien, że w 2026 roku jeszcze nie raz o nim usłyszymy. Pytanie, czy w kontekście spektakularnych sukcesów, czy jeszcze większych porażek.

• Jak szef emirackiego wywiadu zakochał się w sztucznej inteligencji

  Eliot Brown, Berber Jin, The ‘Spy Sheikh’ Taking the AI World by Storm (Wall Street Journal)

  🔗 https://www.wsj.com/tech/ai/abu-dhabi-spy-sheikh-ai-c4a9d48c

  Tahnun ibn Zajid Al Nahajjan, bratem prezydenta Zjednoczonych Emiratów Arabskich, to przysłowiowy murarz, tynkarz, akrobata. Szefuje wywiadowi oraz funduszowi państwowemu MGX, jednemu z największych globalnych inwestorów w AI. Ma czarny pas w brazylijskim jiu-jitsu i nazwisko w Panama Papers. A poza tym wielbi Age of Empires i szachy.

• Jak młody programista zakręcił kurek z pomocą zagraniczną USA

  Susan Berfield, Margi Murphy, Jason Leopold, DOGE-pilled (Bloomberg)

  🔗 https://www.bloomberg.com/features/2025-luke-farritor-doge/

  Wyczyny młodych wilków Elona Muska - grupy dwudziestoparoletnich programistów, których The Dogefather napuścił na rządowe agencje, by wywąchali rzekome marnotrastwo - były intensywnie relacjonowane w pierwszej połowie roku. Z tych tekstów najsilniej wybijała się postać niesławnego Big Ballsa. Uważni czytelnicy mogli jednak zapamiętać także Luke’a Farritora - młodocianego geniusza, fascynata archeologii, który odpowiada pośrednio za śmierć ofiar cięć w USAID. Jego historia to uniwersalna przypowieść o pułapkach czekających na tzw. “zdolne dzieci” z ego większym od empatii.

• Kim jest najbardziej zasięgowy twórca politycznych klipów

  Drew Harwell, The 40-something single dad shaping liberal media from his laptop (Washington Post)

  🔗 https://www.washingtonpost.com/technology/2025/04/19/acyn-torabi-liberal-viral-video-clips/

  Jeśli w ostatnich latach śledziliście amerykańską politykę za pośrednictwem najpopularniejszych społecznościówek, to z dużym prawdopodobieństwem trafiliście na konto Acyn. Ten reportaż z WaPo opowiada, kto za nim stoi, i co trajektoria jego kariery mówi o przyszłości mediów.

• Kim był pierwszy święty-gamer

  Riley MacLeod, The Politics, Theology, And Hype Behind The First Gamer Saint (Aftermath)

  🔗 https://aftermath.site/carlo-acutis-gamer-saint

  Z reguły trzymam się z dala od tematów kościelnych. Tę sylwetkę “świętego-gamera” Carlo Acutisa z - mocno lewicowego, co jest w tym kontekście nie bez znaczenia - portalu Aftermath czytałem jednak z dużą przyjemnością. Dużo w niej ciekawostek o procesie kanonizacji i uwag o tym, jak kościół katolicki próbuje się odnaleźć w świecie, w którym kultura popularna jest kulturą dominującą.

• Jak gra niewidomy streamer

  Dexter Thomas, The Blind Leading the Gamers (Wired)

  🔗 https://www.wired.com/story/ross-minor-the-blind-leading-the-gamers/

  Wzruszający tekst o Rossie Minorze, który po tym, jak stracił wzrok postrzelony przez własnego ojca, stał się wiodącym adwokatem na rzecz niewidomych graczy w gry wideo. Streamuje, doradza, konsultuje - i stara się jakoś z tego wyżyć, bo dostępność oprogramowania i prawa osób z niepełnosprawnościami to niezbyt lukratywny biznes.

• Kim był Ross Perot i co ma wspólnego z Elonem Muskiem

  John Ganz, Why Ross Perot Caught the Zeitgeist — and Elon Musk Might Not (POLITICO)

  🔗 https://www.politico.com/news/magazine/2025/07/21/elon-musk-ross-perot-third-party-analysis-00460189

  Gdybym robił osobną topkę moich ulubionych publicystów 2025 roku, to John Ganz byłby z pewnością przynajmniej w top 5. Tu dla POLITICO pisze o paralelach między dwoma biznesmenami ze świata nowoczesnych technologii, którzy postanowili podbić amerykańską politykę: Rossem Perot i Elonem Muskiem. Choć pierwszy od kilku lat nie żyje, a drugi chwilowo zbastował, działając z drugiego szeregu, to wciąż warto sięgnąć po analizę Ganza. Ten typ historii lubi się bowiem powtarzać.

• Jak Robot Zuck stał się MAGA Markiem

  Hannah Murphy, How Mark Zuckerberg unleashed his inner brawler (Financial Times)

  🔗 https://www.ft.com/content/a86f5ca3-f841-4cdc-9376-304e085c4cfd

  Po intensywnej kampanii promującej swój nowy imidż, Mark Zuckerberg ograniczył obecność w mediach. Tym bardziej warto dziś wrócić do eseju Hannah Murphy, który przypomina, kims obecnie jest popularny Zuck i co takiego się stało, że z niegramotnego “robota” zmienił się w obwieszonego złotem cyber-Oktawiana Augusta.

• Jak wyglądają rządy cara AI i kryptowalut

  Cecilia Kang, Tripp Mickle, Ryan Mac, David Yaffe-Bellany, Theodore Schleifer, Silicon Valley’s Man in the White House Is Benefiting Himself and His Friends (New York Times)

  🔗 https://www.nytimes.com/2025/11/30/technology/david-sacks-white-house-profits.html

  Jeśli interesujecie się gospodarką i polityką cyfrową USA, a nie kojarzycie Davida Sacksa, to po lekturze tego tekstu nagle zaczniecie go dostrzegać w tle różnych historii i wydarzeń. “Car AI i kryptowalut” to klasyczny fixer, łącznik między ludźmi, środowiskami, państwami dbający o interesy tych, z którymi jest akurat w najlepszych stosunkach. W tym wszystkim nie zapomina też o sobie. To, w jak wiele konfliktów interesów jest uwikłany może szokować nawet biorąc pod uwagę to, jak powszechne są w rządzie Donalda Trumpa.

…o kryptowalutach

• Jak oszustwo kryptowalutowe zrujnowało lokalny bank

  David Yaffe-Bellany, The Cryptocurrency Scam That Turned a Small Town Against Itself (New York Times Magazine)

  🔗 https://www.nytimes.com/2025/02/19/magazine/cryptocurrency-scam-kansas-heartland-bank.html

  O oszustwach kryptowalutowych mówi się zwykle w oderwaniu od konkretnych historii ich ofiar, skupiając się na skali, częstotliwości, technikach. Tymczasem za liczbami typu 9,9 mld dolarów kryją się dziesiątki tysięcy tragedii. Ta z miasteczka Elkhart w stanie Kansas jest szczególnie smutna, bo jej tragiczny bohater, biznesmen Shan Hanes, zrujnował nie tylko siebie, ale całą lokalną społeczność, która ufała mu jako prezesowi banku.

• Dlaczego szeryf branży kryptowalut trafił do aresztu w Nigerii

  Andy Greenberg, The Untold Story of a Crypto Crimefighter’s Descent Into Nigerian Prison (Wired)

  🔗 https://www.wired.com/story/untold-story-crypto-crimefighters-descent-nigerian-prison-binance/

  Sagę o konflikcie rządu Nigerii z giełdą krypto Binance śledziłem z nagłówków. Gdy zaczęły informować o aresztowaniu w kraju przedstawicieli firmy, nie wczytywałem się w szczegóły tej sprawy. Nie wiedziałem więc, że jednym z głównych aktorów tego dramatu jest człowiek, który jeszcze kilka lat wcześniej pracował dla amerykańskiej skarbówki, zajmując się najpoważniejszymi przestępstwami w branży kryptowalut. Ujawniał tożsamość ludzi handlujących CSAM, odzyskiwał skradzione bitcoiny na miliardową skalę, śledził obchodzenie międzynarodowych sankcji. Jak więc doszło do tego, że szeryf świata krypto wylądował w nigeryjskim areszcie jako reprezentant topowej giełdy cyfrowych walut? Przez gospodarczy kryzys i zrodzoną z niego frustrację, kolonialny resentyment, ludzką zawziętość i lawinę złych decyzji.

• Czym jest — i czego chce — bitcoin

  Patrick Redford, What World Does Bitcoin Want To Build For Itself? (Defector)

  🔗 https://defector.com/what-world-does-bitcoin-want-to-build-for-itself

  Jak pisać o branży kryptowalut w 2025 roku? Chyba właśnie tak, jak robi to Patrick Redford. Przede wszystkim z głębokim sceptycyzmem, bo przez lata ta branża zrobiła wiele, by nabrać do niej nieufności. Z tzw. humorkiem, bo ciężko nie śmiać się z detali pokroju saszetek nikotynowych Zyn rozdawanych przy łazienkach. Z ciekawością, bo mimo wszystko to fascynujące, że bitcoin jako projekt nie tylko nie upadł, ale radzi sobie nieźle (w czym duża zasługa polityki Donalda Trumpa). Interakcje z uczestnikami konferencji i rozważania o społecznych i gospodarczych uwarunkowaniach trwającego od 2021 roku boomu na bitcoina prowadzą autora do refleksji filozoficznej. Redford sugeruje, że najlepiej postrzegać go nie jako walutę czy nawet, jak sugerują niektórzy, pseudoreligię, ale jako częściowo świadomy byt będący reprezentacją czystego wyzysku. Dlaczego i co to znaczy? Po odpowiedzi odsyłam do tekstu.

• Jak bitcoinowe górnictwo niszczy życie Teksańczykom

  Candice Bernd, The Crypto Racket (Texas Observer)

  🔗 https://www.texasobserver.org/the-crypto-racket/

  Pamiętacie jeszcze o czymś takim, jak kopalnie kryptowalut? Mieszkańcy teksańskiego miasteczka Corsicana niestety nie mogą zapomnieć, choć pewnie by chcieli. Stan szczyci się tanią energią i małą liczbą regulacji. Dlatego po 2021 r., gdy Pekin wziął się za walkę z górnictwem kryptowalut, stał się mekką dla największych graczy z branży. Wraz z nimi przyszedł hałas hangarów wypełnionych “koparkami” — głośniejszy od buczenia odkurzacza, porównywalny do dźwięków zatłoczonej ulicy — i obciążenia dla sieci energetycznej i wodociągowej. Nie ma w tej historii zaskakujących zwrotów akcji czy trzeciego dna. Jest za to codzienna, żmudna walka lokalnej społeczności z wielkim, rosnącym w siłę za sprawą prezydentury Donalda Trumpa, biznesem.

…które nie pasowały mi do żadnej innej kategorii

• Jak René Girard i Carl Schmitt dali światu Facebooka i Palantira

  Laura Bullard, The Real Stakes, and Real Story, of Peter Thiel’s Antichrist Obsession (Wired)

  🔗 https://www.wired.com/story/the-real-stakes-real-story-peter-thiels-antichrist-obsession/

  2025 był rokiem, w którym Peter Thiel ujawnił się jako specjalista od Antychrysta. Wiele wskazuje jednak, że jego wykłady o katechonie i apokalipsie to nie (tylko) ekscentryczny performens, ale przejaw szczerej fascynacji teologią polityczną Carla Schmitta i René Girarda. Opierając się głównie na rozmowach z Wolfgangiem Palaverem, austriackim teologiem i znajomym Thiela, a także wypowiedziach i tekstach tego drugiego, Laura Bullard stara się odtworzyć prywatną filozofię współzałożyciela Palantira, którą kieruje się w swoich biznesowych i politycznych przedsięwzięciach. Jako uzupełnienie polecam też tekst Paula Lesliego z Salmagundi Magazine.

• Czy wyewoluujemy w kraby

  Michael Garfield, Homo crustaceous (Aeon)

  🔗 https://aeon.co/essays/are-humans-destined-to-evolve-into-crabs

  Karcynizacja to, w największym uproszczeniu, proces biologiczny, w którym nie-krab staje się krabem. Brzmi to absurdalnie, więc oczywiście stało się internetowym memem — dalekim od naukowej rzeczywistości, ale za to bardzo zabawnym (w tekście jest dużo przykładów). Michael Garfield postanowił jednak potraktować go poważnie. Zastrzegając, że memiczna karcynizacja niewiele ma wspólnego z tą biologiczną, zadaje pytanie: czy krabiejemy? Za tą dziwną hipotezą stoją, jak się okazuje, mocne argumenty. Zdaniem Garfielda, i ludzie, i kraby rozwijają się w podobnym środowisku: “strefie pływów”. Sugeruje to choćby metaforyka typu “fale pandemii”, “fale kryzysów”, “erozja zaufania”, “zalew informacji”. Ponadto i my, i kraby mamy swoje “egzoszkielety” - w naszym przypadku jest to szeroko rozumiana technologia (nie tylko cyfrowa). “If we recognise ‘intertidal scavenger’ and ‘skeleton’ to be analogies for our present-day condition in late-stage capitalism, and view civilisation as an ‘extended phenotype’ from which we cannot extract ourselves, we will find that we are already much more like crabs than we might assume” - pisze Garfield. Może po lekturze znajdziecie w sobie wewnętrznego kraba.

• Jak rosną technologie

  Étienne Fortier-Dubois, The Universal Tech Tree (Asterisk Magazine)

  🔗 https://asteriskmag.com/issues/10/the-universal-tech-tree

  Niemal dwadzieścia lat temu, na Święta 2006 r., dostałem wydanie specjalne gry wideo Cywilizacja IV. Wśród bonusów do płyty był plakat przedstawiający drzewo technologii. To jeden z głównych mechanizmów tej serii gier, obecny w niej i rozwijany od 1991 r., który symuluje proces ewolucji rozwijanej cywilizacji. Pamiętam, że w trakcie rozgrywki niemal nigdy nie wyświetlałem drzewa w całej okazałości, skupiając się na aktualnie interesujących mnie fragmentach. Dopiero patrzenie na jego wydruk w dużym formacie dawało mi poczucie skali tego przedsięwzięcia zmapowania wszystkich kluczowych przełomów technologicznych w historii. Podobne wrażenie zrobił na mnie „donkiszotowski”, jak przyznaje autor, projekt stworzenia kompletnego drzewa technologii. Étienne Fortier-Dubois w magazynie Asterisk fascynująco pisze o swoim przedsięwzięciu: metodologii pracy, inspiracjach, wśród których jest także seria Cywilizacja, roboczej definicji technologii, którą się posługuje, czy też celach i motywacjach, które mu przyświecają.

• Kto sprawuje władzę w cyfrowej gospodarce

  Petter Törnberg, Justus Uitermark, The Ascendance Of Algorithmic Tyranny (NOEMA)

  🔗 https://www.noemamag.com/the-ascendance-of-algorithmic-tyranny/

  Autorzy, badacze społeczni, wydali w 2025 roku (dostępną za darmo) książkę Seeing Like a Platform nawiązującą do klasycznego dzieła Jamesa Scotta sprzed prawie 30 lat. Tekst w NOEMA stanowi jej esencję. Törnberg i Uitermark przekonują, że o ile dla epoki industrialnej złożoność świata i jego Baumanowska “płynność” stanowiły wyzwanie do opanowania, o tyle w cyfrowej współczesności to naturalne warunki rozwoju nowej gospodarki. Odgórne zarządzanie poprzez plany i fizyczny przymus zastąpiło oddolne zarządzanie za pomocą algorytmów, zmieniających się interfejsów, zachęt i mechanizmów oferujących natychmiastową gratyfikację.

• Czego o technologiach i nierównościach uczy historia Chin

  Peng Zhou, What 2,000 years of Chinese history reveals about today’s AI-driven technology panic – and the future of inequality (The Conversation)

  🔗 https://theconversation.com/what-2-000-years-of-chinese-history-reveals-about-todays-ai-driven-technology-panic-and-the-future-of-inequality-254505

  Ekonomista Peng Zhou opisuje swoje wnioski z badań relacji między nierównościami społecznymi a rozwojem technologicznym na danych obejmujących ok. 2000 lat historii Chin. Stara się też odnieść je do współczesności, oferując je jako lekcje dla osób zastanawiających się, jak na podziały majątkowe wpłynie popularyzacja systemów sztucznej inteligencji.

• Czemu Dolina Krzemowa to Dolina Tolkienistów

  Lee Konstantinou, Mythic Capital (ARC Magazine)

  🔗 https://arcmag.org/mythic-capital/

  Tolkienizm w Dolinie Krzemowej to temat łączący moje dwie wieloletnie fascynacje. Pierwsza, gospodarka cyfrowa i jej społeczno-kulturowe wymiary, wciąż trwa. Druga, Tolkienistyczna, to obszerny, ale raczej zamknięty rozdział w mojej biografii. Rozdział, który wspominam bardzo dobrze, stąd tak bardzo nurtuje mnie pytanie: dlaczego wśród światowej wierchuszki skrajnej prawicy jest tak wielu fanów Tolkiena. Próbuje na nie odpowiedzieć esej Lee Konstantinou, analizując różne szkoły polityczno-filozoficznego czytania Brytyjczyka. Jego ogromną zaletą jest to, że stara się przedstawić różne perspektywy patrzenia na tę twórczość: od konserwatywnych, nie tylko skrajnie prawicowych, po marksistów proponujących “dialektyczną” lekturę “Władcy Pierścieni”. Choć tekst wspomina o rozmiłowanych w Tolkienie politykach, jak Giorgia Meloni czy JD Vance, to skupia się na techoligarchach i ich interpretacjach książek o Śródziemiu.

• Ile milionów zysku Steama przypada na jednego pracownika

  Louis Ashworth, Valve conquered PC gaming. What comes next? (FT Alphaville)

  🔗 https://www.ft.com/content/f4a13716-838a-43da-853b-7c31ac17192c

  Z każdym kolejnym omawianym w tym tekście slajdem i ilustracją nt. kulis funkcjonowania Valve robiłem coraz większe oczy. Zarabianie na deficycie kapeluszy? Tylko 79 osób zatrudnionych przy platformie Steam?? Instrukcja przemieszczania biurek w podręczniku dla pracowników??? Są tu informacje niewiarygodne, szokujące, niepokojące i zabawne. “Valve is a very weird company, and cheerfully admits it”, pisze Louis Ashworth. Warto ją lepiej poznać.

• Dlaczego wielki londyński AI slop musiał zniknąć

  Jim Waterson, Riya Sharma, London’s giant AI artwork to be torn down

  🔗

  London Centric

  London's giant AI artwork to be torn down

  When London Centric first visited Kingston upon Thames’ enormous Christmas artwork on Monday night, we felt like we were encountering a strange vision of the future…

  Read more

  9 months ago · 96 likes · 29 comments · Jim Waterson and Riya Sharma

  Ta historia o wielkim obrazie mającym przedstawiać świąteczny targ nad Tamizą ma kilka zwrotów akcji. Pierwszy, gdy okazuje się, że został wygenerowany z użyciem sztucznej inteligencji, przez co z bliska widać na nim koszmary wprost z “Piekła” Boscha. Drugi zwrot akcji następuje, gdy autorzy dowiadują się, dlaczego “obraz” został zlikwidowany. Nie będę zdradzać tego plot twistu, zostawię was jedynie z informacją, że jest nie tylko zaskakujący, ale i przygnębiający.

BONUS: podcasty, których zacząłem słuchać w 2025

• Nothing But Respect

  🔗 https://art19.com/shows/nothing-but-respect

  Najlepszy podcast o koszykówce - wiem co mówię, słuchałem prawie wszystkich. Chyba nigdzie indziej nie znajdziecie przemyśleń Isaaca Chotinera o Houston Rockets albo rozważań, czy Cooper Flagg jest dla Dallas Mavericks tym, czym AI dla gospodarki USA.

• Computer Says Maybe

  🔗 https://csm.transistor.fm

  Cotygodniowe rozmowy o wszystkim, co cyfrowe. Lubię w tym podcaście to, jak prowadzi go Alix Dunn, dyskusje na wiele (>2) głosów, i że zapraszane są do niego często osoby, których nie znam, choć uważnie śledzę twórczość medialną i akademicką o tematach technologicznych.

• Past Present Future

  🔗 https://www.ppfideas.com

  Podcast o historii idei prowadzony przez Davida Runcimana. Świetne pomysły na miniserie: wokół filmów, procesów sądowych, złych idei. Szczególnie polecam dwa niedawne odcinki o Margaret Thatcher, dają dobrą próbkę stylu i jakości podcastu.

• Podcast Maxa Reada i Johna Ganza

  🔗 https://maxread.substack.com/podcast

  Od początku roku dwójka bardzo lubianych przeze mnie publicystów zaczęła nagrywać regularnie rozmowy o różnych bieżących tematach, głównie z obszaru amerykańskiej polityki, kultury i biznesu. To bystrzacy, na dodatek pozbawieni filtra zbędnej powagi, więc stężenie dobrych żartów i celnych obserwacji na odcinek jest bardzo wysokie. Niestety nagrania nowych odcinków są za paywallem, ale warto ich subskrybować.

• Hot Money: Agent of Chaos

  🔗 https://www.iheart.com/podcast/1297-hot-money-agent-of-chaos-97459449/

  Miniserial podcastowy Financial Times o aferze Wirecard i rosyjskim agencie Janie Marsalku. Świetnie wyprodukowany, z dobrym tempem narracji. Trzyma w napięciu do ostatniego odcinka.

• Power Lines

  🔗 https://www.status.news/power-lines

  Podcast autorów portalu Status o stanie amerykańskich mediów. Co tydzień omawiają najważniejsze wydarzenia branżowe z bardzo insiderskiej perspektywy.

• The Sound of Economics

  🔗 https://www.bruegel.org/sound-economics

  Eksperci słynnego brukselskiego think tanku Bruegel i zaproszenie goście rozmawiają o wyzwaniach gospodarczych stojących przed Europą. Choć miewam w czasie słuchania zastrzeżenia do jakości nagrań czy dynamiki rozmowy, to dla zawartości merytorycznej warto się czasem przemęczyć.

• Eurofile

  https://www.csis.org/podcasts/eurofile

  Podcast Center for Strategic and International Studies o Unii Europejskiej z perspektywy Waszyngtonu. Świetni goście i nieoczywiste tematy - na start polecam np. odcinek o brukselskich mediach.

praca, doktorat i wakacje (niekoniecznie w tej kolejności) sprawiły, że wyjątkowo przygotowałem prasówkę z okresu miesiąca (25.06-22.07) zamiast zwyczajowych dwóch tygodni. Taki cykl utrzyma się zapewne do końca września, a po wakacjach postaram się przywrócić ten newsletter do formy dwutygodnika. Dla przypomnienia: nie jest to przegląd najważniejszych newsów, ale wartej uwagi publicystyki, zwłaszcza takiej z długim terminem ważności. Dobrej lektury!

1. Kto sprawuje władzę w cyfrowej gospodarce

Petter Törnberg, Justus Uitermark, The Ascendance Of Algorithmic Tyranny (NOEMA)

🔗 https://www.noemamag.com/the-ascendance-of-algorithmic-tyranny/

Jest to esej tak zwany olimpijczyk. Autorzy, badacze społeczni, wydali w tym roku (dostępną za darmo) książkę Seeing Like a Platform nawiązującą do klasycznego dzieła Jamesa Scotta sprzed prawie 30 lat. Tekst w NOEMA stanowi jej esencję. Törnberg i Uitermark przekonują, że o ile dla epoki industrialnej złożoność świata i jego Baumanowska “płynność” stanowiły wyzwanie do opanowania, o tyle w cyfrowej współczesności to naturalne warunki rozwoju nowej gospodarki. Odgórne zarządzanie poprzez plany i fizyczny przymus zastąpiło oddolne zarządzanie za pomocą algorytmów, zmieniających się interfejsów, zachęt i mechanizmów oferujących natychmiastową gratyfikację. W tym procesie platformy naturalizują nierówności, w niewidoczny sposób dzielą i rządzą. W epoce industrialnej podziały społeczeństwa były widoczne na każdym kroku. W epoce cyfrowej są pozornie zatarte (awataryzacja niweluje różnice cielesne, na platformach wszyscy mamy w teorii równe prawa). Mimo to w praktyce stale się pogłębiają: przez polaryzujące działanie algorytmów czy akumulację kapitału przez technologicznych gigantów. Autorzy nie zostawiają jednak czytelników z poczuciem bezsilności. “If democracy is to endure, it must be reimagined not as a retreat to the local or the decentralized, but as a renewed assertion of our collective capacity to shape society deliberately and at scale”.

2. Dlaczego Palestyńczycy są oskarżani o bycie wytworami AI

Matt Novak, The Rise of AI Is Making Life Even Harder for Real People in Gaza (Gizmodo)

🔗 https://gizmodo.com/the-rise-of-ai-is-making-life-even-harder-for-real-people-in-gaza-2000607395

Palestyńczycy promujący swoje zbiórki charytatywne na GoFundMe stali się na Bluesky przedmiotem dociekań, czy nie są aby wytworami generatywnej sztucznej inteligencji mającymi wyłudzać pieniądze. Argumenty stawiających te zarzuty opierały się przede wszystkim na dziwnych detalach na ich zdjęciach. Z faktu, że napisy na kocu czy dziecięcych sandałach były bezsensownymi zbitkami liter wnioskowano, że obrazy były generowane z użyciem SI — narzędzia do tego celu tworzą często takie nibysłowa. Matt Novak dotarł do tych rzekomo nieistniejących osób i dowiódł, że są prawdziwymi ludźmi. Ich rzeczy codziennego użytku faktycznie zawierały bezsensowne napisy, co jest dość częstym zjawiskiem w przypadku tanich, masowo wytwarzanych produktów z Chin czy Bangladeszu. Z tego drobnego faktu wynikły dla nich poważne kłopoty: musieli walczyć z większymi, bardziej wpływowymi użytkownikami portalu o udowodnienie, że istnieją. Obserwowałem rozwój tej historii na żywo na Bluesky i uważam, że jest przede wszystkim przygnębiająca. Osoby prowadzące śledztwa ws. autentyczności zbiórek bywały nadgorliwe, zbyt pewne swoich twierdzeń, momentami napastliwe. Miałem jednak wrażenie, że przynajmniej częścią z nich kierowała zrozumiała chęć, by uchronić innych użytkowników portalu przed padnięciem ofiarą oszustów finansowych. Wzmacnianie w społeczeństwie paranoidalnych nastrojów to niestety jeden z efektów ubocznych “AI slopifikacji” internetu, którego ofiarą padać będą m. in. osoby szukające finansowej pomocy.

3. Czy wyewoluujemy w kraby

Michael Garfield, Homo crustaceous (Aeon)

🔗 https://aeon.co/essays/are-humans-destined-to-evolve-into-crabs

Karcynizacja to, w największym uproszczeniu, proces biologiczny, w którym nie-krab staje się krabem. Brzmi to absurdalnie, więc oczywiście stało się internetowym memem — dalekim od naukowej rzeczywistości, ale za to bardzo zabawnym (w tekście jest dużo przykładów). Michael Garfield postanowił jednak potraktować go poważnie. Zastrzegając, że memiczna karcynizacja niewiele ma wspólnego z tą biologiczną, zadaje pytanie: czy krabiejemy? Za tą dziwną hipotezą stoją, jak się okazuje, mocne argumenty. Zdaniem Garfielda, i ludzie, i kraby rozwijają się w podobnym środowisku: “strefie pływów”. Sugeruje to choćby metaforyka, którą opisujemy naszą historię, pełna określeń typu “fale pandemii”, “fale kryzysów”, “erozja zaufania”, “zalew informacji”. Ponadto i my, i kraby mamy swoje “egzoszkielety” - w naszym przypadku jest to szeroko rozumiana technologia (nie tylko cyfrowa). “If we recognise ‘intertidal scavenger’ and ‘skeleton’ to be analogies for our present-day condition in late-stage capitalism, and view civilisation as an ‘extended phenotype’ from which we cannot extract ourselves, we will find that we are already much more like crabs than we might assume” - pisze Garfield. Polecam lekturę i poszukanie w sobie wewnętrznego kraba.

4. Czy emoji tworzą język

Keith Houston, The Emoji Tongue (Longreads)

🔗 https://longreads.com/2025/07/01/emoji-language-keith-houston/

Dekadę temu redaktorzy Oxford English Dictionary postanowili, że słowem roku zostanie emoji 😂. Płacząco-śmiejąca się buźka wygrała m. in. z “drwaloseksualnością” i “ekonomią współdzielenia”. Z perspektywy czasu była to doskonała decyzja. Popularność ówczesnych konkurentów dziś dogorywa, podczas gdy 😂 nie tylko trzyma się świetnie, ale wręcz rośnie w siłę, im gorzej dzieje się na świecie. Koncept “mówienia emoji” jest dziś tak powszechnie zrozumiały, że doczekał się teoretycznych analiz językoznawczych, w których powraca ciągle pytanie, czy faktycznie stanowią język. Linkowany tekst (fragment książki) to przystępne wprowadzenie do rozważań nad ortografią i gramatyką żółtych buziek i zapełniających ich świat obiektów. Warto do niego zajrzeć, nawet jeśli słowa “ortografia” i “gramatyka” wywołują u was reakcję obronną. Szukanie odpowiedzi na pytanie, czy zielony pistolet to czasownik, czy rzeczownik, i jak przetłumaczyć na emoji Moby Dicka jest o wiele ciekawsze niż mogłoby się wydawać. A przy okazji naświetla wiele innych problemów z językami ogólnie.

5. Jak dowieść, że nie jest się robotem

Morgan Meaker, Call Center Workers Are Tired of Being Mistaken for AI (Bloomberg)

🔗 https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-06-27/as-ai-infiltrates-call-centers-human-workers-are-being-mistaken-for-bots

W poprzedniej prasówce polecałem esej o kryzysie niewidzialności, który dotyka m. in. osoby wykonujące platformowe fuchy. Teraz mam dla was reportaż, który ilustruje to zjawisko na przykładzie pracy w call center. To od zawsze był mocno dehumanizujący zawód. Na początku studiów zdarzyło mi się krótko popracować „na słuchawce”, zapraszając firmy do udziału w targach, i choć moi rozmówcy byli generalnie uprzejmi, to pamiętam, że bywało niekomfortowo. Mogę sobie tylko wyobrażać, o ile gorzej mają osoby dzwoniące do osób prywatnych, do tego z bardziej drażniącymi ofertami. Wraz z postępującą automatyzacją, pracownikom call center doszły nowe problemy: zagrożenie technologicznym bezrobociem i bycie branymi za roboty. To tekst o tym drugim problemie – i kreatywnych sposobach, by sobie z nim radzić. W pamięć zapadła mi anegdota o tym, jak pracowniczka, broniąc się przed zarzutem bycia AI, opowiada kawał o kanibalach, bo wydaje jej się, że boty nie potrafią żartować. Brzmi jak scena rodem z sitcomu – ale takiego, jak np. Superstore, gdzie śmiechowi towarzyszy poczucie, że ze światem pracy jest coś głęboko nie tak.

6. Czy sztucznej inteligencji trzymają się żarty

Jyoti Madhusoodanan, AI Can Make You Laugh. But Can It Ever Be Truly Humorous? (UnDark)

🔗 https://undark.org/2025/07/21/ai-humor/

A o tym, że czatboty potrafią generować żarty, pise obszernie Jyoti Madhusoodanan. Jest jednak kilka “ale”. Model potrafi to, czego się go nauczy w tym przypadku wypracowywanych przez dekady zasad pisania bitów. To, czego z kolei nie potrafi, to powiedzieć ich tak, jak sprawny komik, “czytać” publiczności, a także innych rzeczy wymagających inteligencji emocjonalnej. Z historii o uczeniu sztucznej inteligencji opowiadania żartów płynie ważny wniosek dla ludzi: znajomość zasad, na jakich działa humor, to jedno. Umiejętność rozbawienia ludzi to drugie.

7. Jak opisać w trzech słowach strategię cyfrową dla Europy

Robin Berjon, Cori Crider, Digital sovereignty can’t be bargained away (POLITICO)

🔗 https://www.politico.eu/article/digital-sovereignty-us-brussels-belgium-trade-talks-tech/

Pozycja z nieoficjalnego cyklu “prasówka bez tematu suwerenności technologicznej prasówką straconą”. Mówi się czasem, że monopoliści z branży technologicznej zbudowali swoją pozycję strategią opartą na trzech słowach: copy, acquire, kill. Autorzy linkowanego op-edu związani m. in. z ruchem Eurostack także proponują trójhasłową strategię. Przeznaczona jest jednak nie dla sektora prywatnego, ale dla Brukseli, i ma służyć nie umacnianiu monopoli, ale uwalnianiu cyfrowej gospodarki spod ich władzy. Te hasła to: break oznaczające politykę antymonopolową; enforce, które odnosi się do silniejszego egzekwowania cyfrowych regulacji; build, co stanowi postulat inwestycji w publiczną infrastrukturę.

8. Czy algorytmy to kozioł ofiarny

Dan Williams, Scapegoating the Algorithm (Asterisk Magazine)

🔗 https://asteriskmag.com/issues/11/scapegoating-the-algorithm

Wielokrotnie polecałem tu teksty krytykujące algorytmy mediów społecznościowych. Wydaje mi się, że zwykle przedstawiały wyważone i dobrze uargumentowane zarzuty. Jest jednak tendencja w publicystyce, by zrzucać “na algorytmy” dużo większą odpowiedzialność za społeczne problemy niż jest to rozsądne. Pisałem o tym lata temu w oko.press przy okazji tekstu o (wówczas przełomowych) doniesieniach o algo rekomendujących Facebooka: “Między krytyką big techu a krytyką działań innych aktorów — polityków, reklamodawców, ale też prasy, telewizji — potrzebny jest balans. Polaryzacja społeczna, wpływ mediów na problemy nastolatków z samooceną, żerowanie przez marketing na lęku czy gniewie to zjawiska istniejące na długo przed 2018 czy 2004 rokiem, gdy Facebook został uruchomiony. Ten oczywisty fakt media społecznościowe wykorzystują jednak zbyt często jako wymówkę”. W tym samym tonie, ale w dużo bardziej pogłębiony sposób opisuje zjawisko “zwalania na algorytm” Dan Williams. Dokumentuje długie trwanie amerykańskiego kryzysu epistemicznego. Zastanawia się, czy naprawdę media społecznościowe odpowiadają za trzy jego najjaskrawsze współcześnie przejawy: polityczną polaryzację, kryzys zaufania społecznego i wzrost myślenia konspiracjonistycznego. Wśród alternatywnych wobec rozwoju społecznościówek źródeł kryzysu wskazuje m. in. dziedzictwo tzw. “Strategii Południowej” Republikanów czy skrajne różnice w poziomie edukacji nakładające się na partyjne afiliacje. Jego celem nie jest przy tym rozgrzeszanie cyfrowych platform z wszelkiej odpowiedzialności, ale pomoc w lepszym identyfikowaniu ich unikalnych problemów.

9. Kim był Ross Perot i co ma wspólnego z Elonem Muskiem

John Ganz, Why Ross Perot Caught the Zeitgeist — and Elon Musk Might Not (POLITICO)

🔗 https://www.politico.com/news/magazine/2025/07/21/elon-musk-ross-perot-third-party-analysis-00460189

Pozostając w konwencji tekstów przypominających, że historia nie zaczęła się wczoraj, John Ganz pisze o pomysłach Elona Muska na stworzenie w USA trzeciej siły politycznej. Porównuje jego starania z kampanią prezydencką Rossa Perot: miliardera z branży technologicznej, protoplasty dzisiejszych techoligarchów. Jak w świetle tamtej porażki wyglądają szansę Muska na “przełamanie duopolu”? Niezbyt optymistycznie. A dlaczego, to już dowiecie się z tekstu.

10. Ile milionów zysku Steama przypada na jednego pracownika

Louis Ashworth, Valve conquered PC gaming. What comes next? (FT Alphaville)

🔗 https://www.ft.com/content/f4a13716-838a-43da-853b-7c31ac17192c

Z każdym kolejnym omawianym w tym tekście slajdem i ilustracją nt. kulis funkcjonowania Valve robiłem coraz większe oczy. Zarabianie na deficycie kapeluszy? Tylko 79 osób zatrudnionych przy platformie Steam?? Instrukcja przemieszczania biurek w podręczniku dla pracowników??? Są tu informacje niewiarygodne, szokujące, niepokojące i zabawne. “Valve is a very weird company, and cheerfully admits it”, pisze Louis Ashworth. Warto ją lepiej poznać.

Autopromocja

Dziś, tj. 29 lipca, będzie mnie można posłuchać na żywo w ramach organizowanego przez Sylwię Czubkowską i Joannę Sosnowską (podcast Techstorie) i Muzeum Powstania Warszawskiego cyklu spotkań “Ech, ten tech”. Będę miał przyjemność wystąpić wraz z Olgą Gitkiewicz w Pawilonie na Lato przy ul. Grzybowskiej 79 w Warszawie na wydarzeniu pt. “Jak Big Techy i algorytmy rządzą światem”. Przybywajcie umiarkowanie tłumnie.

z tygodniowym poślizgiem przedstawiam kolejne zestawienie 10 tekstów o tematyce okołocyfrowej z dwóch tygodni (11-24.06). Dla przypomnienia: nie jest to przegląd najważniejszych newsów, ale wartej uwagi publicystyki, zwłaszcza takiej z długim terminem ważności. Dobrej lektury!

1. Czy da się stworzyć AI do oceny wniosków o zasiłki

Eileen Guo, Gabriel Geiger, Justin-Casimir Braun, Inside Amsterdam’s high-stakes experiment to create fair welfare AI (MIT Technology Review)

🔗 https://www.technologyreview.com/2025/06/11/1118233/amsterdam-fair-welfare-ai-discriminatory-algorithms-failure/

Jest taka słynna scena z serialu Arrested Development, w której jeden z bohaterów przekonuje swoją żonę, by otworzyli swój związek. Powołuje się na przykłady par, którym jako terapeuta doradzał ten krok. “Well, did it work for those people?” - pyta jego żona. “No, it never does. I mean, these people somehow delude themselves into thinking it might” — odpowiada, po czym dodaje “but... but it might work for us”. Miałem w głowie ten dialog, czytając o staraniach Amsterdamu, by stworzyć sprawiedliwy system sztucznej inteligencji do oceny wniosków o zasiłki. W książce AI Snake Oil (którą bardzo polecam) autorzy przywołują podobny, holenderski eksperyment z 2013 roku. W jego efekcie niesłusznie oskarżonych o oszustwa zostało ok. 30 tys. rodziców (s. 48-49). Mimo niepowodzeń nawet na rodzimym podwórku, Amsterdam podjął kolejną próbę. Nawet krytycy tego projektu przyznają, że dołożono wszelkich starań: “The city has used all the tools in the responsible-AI tool kit”. A mimo to system dokonywał błędnych ocen, przejawiał niebezpieczne skrzywienia i pilotaż anulowano. Jakie płyną z tej historii lekcje? Jej bohaterowie sami nie mogą dojść w tej kwestii do zgody. Czy rzetelny model oceniający wnioski zasiłkowe jest niewykonalny? Czy może zbyt ostro oceniamy AI, a zbyt słabo ludzi, którzy przecież też się mylą i przejawiają uprzedzenia? Do mnie najbardziej przemawia wniosek z ostatniego akapitu tekstu: “We are being seduced by technological solutions for the wrong problems. (…) Why doesn’t the municipality build an algorithm that searches for people who do not apply for social assistance but are entitled to it?”.

2. Jak wygląda polityczny TikTok w Wielkiej Brytanii

William Davies, TV Meets Fruit Machine (London Review of Books)

🔗 https://www.lrb.co.uk/the-paper/v47/n11/william-davies/tv-meets-fruit-machine

Netnografie prawicowych przestrzeni popadają często w estetykę „z kamerą wśród zwierząt”. Autor tego reportażu z TikToka wytrenowanego filmikami Nigela Farage’a unika tej pułapki. Nie tylko opowiada o tym, co widział, ale próbuje dojść do tego, skąd wzięły się te treści, jakie są ich polityczne, gospodarcze, społeczne źródła. Przy okazji zastanawia się, jak lewica i liberałowie mogą zawalczyć o te zakątki internetu.

3. Jak działają odzyskiwacze kont na Facebooku

Kathryn Blaze Baum, Alexandra Posadzki, Inside job (The Globe and Mail)

🔗 https://www.theglobeandmail.com/canada/article-instagram-facebook-account-hacked-brokers-customer-support/

Gdy lata temu pracowałem w marketingu, jednym z moich zadań było odprawianie różnych rytuałów wokół produktów Mety: ustawianie kampanii reklamowych, konfigurowanie profili, dłubanie w analityce. Wielokrotnie kontaktowałem się wówczas z działem pomocy klienta firmy — zwykle z sukcesami, dostępując nawet zaszczytu telefonicznej konsultacji ze specjalistami z Londynu. Pamiętam jednak, że był to proces bardzo frustrujący, pełen dark patternów, wymagający dużo cierpliwości, umiejętności googlowania itd. Nic więc dziwnego, że nie wszystkim udaje się rozwiązać w ten sposób problemy. Jak się okazuje, na bezczynności Mety i desperacji poszkodowanych atakami hakerskimi czy błędnymi decyzjami moderatorskimi korzysta “podziemna” sieć brokerów usług odzyskiwania dostępu do kont, takich jak 16-latek z Ontario czy twórca streetwearowej marki z Nevady. Dzięki temu, że znają ludzi, którzy znają ludzi, oferują rozwiązywanie problemów nieoficjalnymi kanałami. To tekst przypominający po pierwsze, jak ważną częścią ekosystemu Mety są drobne biznesy, dla których ich profile, reklamy, czaty z klientami to główne kanały docierania ze swoją ofertą — i jak dewastujące są dla nich sytuacje, gdy tracą do nich dostęp. Po drugie zaś lektura uświadomiła mi kolejny raz, jak ważną częścią cyfrowej gospodarki jest jej szara strefa.

4. Jak Robot Zuck stał się MAGA Markiem

Hannah Murphy, How Mark Zuckerberg unleashed his inner brawler (Financial Times)

🔗 https://www.ft.com/content/a86f5ca3-f841-4cdc-9376-304e085c4cfd

Skoro już o Facebooku mowa: ten dobrze napisany, najeżony anegdotami blidungsroman podsumowuje ostatnie miesiące publicznej przemiany założyciela portalu. Zuckolodzy nie znajdą tu wiele nowych informacji, pozostałych ten tekst może jednak zaskoczyć tempem i skalą radykalizacji miliardera. Według autorki, dużą rolę w tej przemianie odegrało brazylijskie jiu-jitsu, którego adeptem Zuckerberg stał się na początku pandemii. Był to dla mnie szczególnie fascynujący wątek, a o związkach kultury BJJ i branży cyfrowej pisałem parokrotnie w tych prasówkach (np. tu i tu). W przypadku Zuckerberga relacje nawiązane na macie przerodziły się w relacje biznesowe: Dana White, prezydent UFC, wszedł jakiś czas temu do rady dyrektorów Mety. Teraz zaś spekuluje się, czy po opuszczeniu Białego Domu przez innego amatora grapplingu, Elona Muska, nie spróbuje zająć jego pozycji. Czy to jeszcze biznes i polityka, czy już Mortal Kombat?

5. Jak technologia czyni nas niewidzialnymi

Allison J. Pugh, The Unseen (Aeon)

🔗 https://aeon.co/essays/our-crisis-is-not-loneliness-but-human-beings-becoming-invisible

Jakiś czas temu pisałem na Bluesky, że związany z upowszechnianiem się generatywnej sztucznej inteligencji kryzys zdrowia psychicznego uważam za bardziej palący problem społeczny niż potencjalne szkody tej technologii dla rynku pracy czy środowiska. Ten tekst naświetla ten właśnie problem, konkretnie zaś kryzys niewidzialności: bycia niedostrzeganym jako ludzie, w swoim człowieczeństwie, traktowanym bezosobowo bądź ignorowanym. Jak tłumaczy autorka, to właśnie mianem kryzysu znikania ludzi powinno się określać kryzys samotności, o którym dużo się dziś mówi. Wychodząc od opowieści Marka Zuckerberga o tym, że czatboty zapewnią ludziom potrzebę kontaktów społecznych, stawia prowokacyjną tezę: technologistom jest na rękę, żebyśmy skupiali się na samotności, a nie depersonalizacji “(…) billionaire owners have a continued interest in stoking the so-called loneliness crisis. Marketers know: ‘Sell the problem you solve, not the product”. Technologie — sieci społecznościowe, tzw. AI companions — są w stanie symulować i stymulować poczucie bycia w kontakcie z innymi. W tym procesie dochodzi jednak do depersonalizacji, zamiany człowieka w zbiór danych czy jego awataryzacji. Nie tylko nie adresują trzech głównych źródeł tego problemu — “the standardisation of interactions and contexts, the exclusion of the marginalised in fractured communities, and the proliferation of screen time for a perennial audience” — ale wręcz je pogłębiają. W obszarach takich, jak medycyna, psychoterapia, edukacja, ale też innych, których istotną częścią są pogłębione rozmowy, może to mieć katastrofalne skutki.

6. Dlaczego szachowy konik to konik piłkarzy i koszykarzy

Ira Boudway, Professional Athletes Can’t Get Enough of Chess.com (Bloomberg)

🔗 https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-06-13/chess-com-is-increasingly-popular-with-professional-athletes

Brazylijskie jiu-jitsu bywa porównywane do szachów, o którycy cyfrowej odsłonie w postaci serwisu Chess.com traktuje ten artykuł z Bloomberga. Szaleństwo na punkcie tego serwisu trwające od początku pandemii nie ominęło mnie tak zupełnie. Choć marny ze mnie szachista, rozegrałem tam kilkanaście partii, widziałem parę streamów czy wiralowych klipów szachowych influencerów. Daleko mi jednak do pasjonatów takich jak Mo Salah — piłkarska gwiazda Liverpoolu, jeden z kilku bohaterów tekstu. Ujęło mnie w nim to, jak Chess.com faktycznie realizuje obietnice, które wiele innych platform składa bez pokrycia. Jest mianowicie “wielkim wyrównywaczem”: przestrzenią, w której każdy może się wybić, w której nie liczą się koneksje czy stan konta. Oczywiście także tam dochodzi do skandali czy nadużyć, ale bynajmniej nie jest tak, że internet zdegenerował świat szachów. Przeciwnie: to chyba jeden z (nielicznych) przykładów pozytywnych skutków cyfryzacji.

7. Dlaczego marzący o europejskiej chmurze muszą zejść na ziemię

Kim Loohuis, Dutch cloud pioneers face the hard limits of digital sovereignty (Computer Weekly)

🔗 https://www.computerweekly.com/news/366626105/Dutch-cloud-pioneers-face-the-hard-limits-of-digital-sovereignty

W niemal każdej prasówce staram się polecić tekst o suwerenności technologicznej. Tym razem świetny, choć gorzki i specjalistyczny artykuł o zmaganiach Holandii z rozwojem suwerennych usług chmurowych. Mimo dobrych chęci i momentum ruchu na rzecz cyfrowej suwerenności, nad europejskim rynkiem cloud wciąż wiszą czarne chmury. Największa z nich to niedopasowanie oferty do rynkowego popytu. Jak mówi Bert Hubert, którego porady dla rynku cloud kiedyś tu polecałem: “European firms are selling timbe, when customers want ready-made furniture”. Sporo jednak w tym tekście także pomysłów na poprawę sytuacji: np. poprzez międzynarodową współpracę w celu dostarczania bardziej złożonych usług czy zamówienia publiczne zabezpieczające ryzykowne inwestycje.

8. Czym jest dziś czytanie

Joshua Rothman, What’s Happening to Reading? (The New Yorker)

🔗 https://www.newyorker.com/culture/open-questions/whats-happening-to-reading

Czasem polecam tu teksty, które uważam za warte przeczytania, choć w trakcie lektury wzbudzały we mnie sprzeciw czy dyskomfort. To jeden z nich. Zgodnie z tytułem kolumny Open Questions zadaje więcej pytań niż daje odpowiedzi. A wszystkie dotyczą tego, co znaczy dziś “czytać”. Zmagam się z tym problemem na co dzień: z mola książkowego ewoluowałem w cyfrowego czytelnika, a dziś większość tekstów przyswajam w wersji audio. Jednocześnie są granice, których mimo zróżnicowanych i nieortodoksyjnych praktyk czytelniczych nie jestem w stanie przekroczyć. Odrzucają (a nawet oburzają) mnie streszczenia generowane przez czatboty, nie wyobrażam sobie konwersacji z AI jako współczytaczem, nie uważam w ogóle, że sztuczna inteligencja jest w stanie czytać. Joshua Rothman eksploruje jednak i takie zakamarki współczesnego czytelnictwa — choć momentami ślizgając się zbytnio po tematach i zdecydowanie zbyt dużo miejsca poświęcając Tylerowi Cowenowi. Przy okazji zadaje jednak ciekawe, niewygodne pytania, dalekie od rytualnego “dlaczego przeciętny Polak/Amerykanin czyta tak mało książek?”. Zgadzam się z jego główną tezą, że trzeba zastanowić się, co czytanie dziś w ogóle znaczy. A także co może, i co powinno, znaczyć w przyszłości: jak w czasach kryzysu kultury tekstu pisanego uczyć (siebie, innych) obcowania ze słowami.

9. Co znaczy “brzmieć jak ChatGPT”

Sara Parker, You sound like ChatGPT (The Verge)

🔗 https://www.theverge.com/openai/686748/chatgpt-linguistic-impact-common-word-usage

Jednym z moich ulubionych polskich memów jest Rafał Trzaskowski mówiący do (prawdopodobnie podstawionego) wyborcy “Brzmisz jak Polak”. Słowa, że ktoś brzmi jak nie on sam to zarzut dużego kalibru. Nic dziwnego, że sięgają po niego ludzie, którzy obawiają się, że ktoś nie jest z nimi uczciwy, podpierając się sztuczną inteligencją. To tekst o tym, jakie są symptomy ChatGPT-owości wypowiedzi (np. obecność słowa “Delve”) i jakie to rodzi problemy. Jeden, którego omówienia mi zabrakło, to dyskryminacja osób z globalnego południa posługujących się nieamerykańskim angielskim. Istnieje teoria, że wynika to z dotrenowywania AI w krajach anglofońskich, gdzie koszty pracy są niższe niż w USA, np. w Nigerii. W efekcie mówienie w ChatGPT-owym angielskim to mówienie w Nigeryjskim angielskim. Konsekwencje tego są takie, że osoby posługujące się dialektami angielskiego, bądź dla których jest to drugi język, są częściej podejrzewane o generowanie swoich wypowiedzi tekstowych.

10. To jak w końcu jest z tym wpływem AI na rynek pracy

Aaron Benanav, Is the AI Bubble About to Burst? (Verso)

🔗 https://www.versobooks.com/blogs/news/is-the-ai-bubble-about-to-burst

W nowej przedmowie do wydanej w 2022 roku książki Automation and the Future of Work socjolog Aaron Benanav mierzy się z narracjami o rewolucyjności generatywnej sztucznej inteligencji. Analizuje metodologiczne problemy z badaniami, które sugerowały nadchodzące technologiczne bezrobocie i przekonuje, nowe technologie nie odbierają pracy, tylko ją zmieniają. Podobne wnioski stawiają badacze z NASK i Międzynarodowej Organizacji Pracy w wydanym niedawno raporcie “Generatywna sztuczna inteligencja a polski rynek pracy”. Benanav podkreśla przy tym, że to nie zawsze zmiany na lepsze: “The lessons of the past decade should temper both our hopes and our fears. The real threat posed by generative AI is not that it will eliminate work on a mass scale, rendering human labour obsolete. It is that, left unchecked, it will continue to transform work in ways that deepen precarity, intensify surveillance, and widen existing inequalities”.

Autopromocja

Pod koniec lipca będzie mnie można posłuchać na żywo w ramach organizowanego przez Sylwię Czubkowską i Joannę Sosnowską (podcast Techstorie) i Muzeum Powstania Warszawskiego cyklu spotkań “Ech, ten tech”. 29 lipca będę miał przyjemność wystąpić wraz z Olgą Gitkiewicz w Pawilonie na Lato przy ul. Grzybowskiej 79 w Warszawie na wydarzeniu pt. “Jak Big Techy i algorytmy rządzą światem”. Pzybywajcie umiarkowanie tłumnie.

oto kolejne zestawienie 10 tekstów o tematyce okołocyfrowej z dwóch tygodni (28.05-10.06). Dla przypomnienia: nie jest to przegląd najważniejszych newsów, ale wartej uwagi publicystyki, zwłaszcza takiej z długim terminem ważności. Dobrej lektury!

1. Kim jest nadworny filozof królów Doliny Krzemowej

Ava Kofman, Curtis Yarvin’s Plot Against America (New Yorker)

🔗 https://www.newyorker.com/magazine/2025/06/09/curtis-yarvin-profile

Jestem przeciwnikiem narracji, że żyjemy w czasach technofeudalizmu — przede wszystkim z powodów, które obszernie opisał Jewgienij Morozow w swojej “krytyce technofeudalistycznego rozumu”. Uważam jednak, że o ile nie broni się ona na gruncie ekonomii, o tyle jest bardzo przekonująca na poziomie symboliki i dyskursu. Weźmy choćby Marka Zuckerberga, który publicznie pokazuje się w koszulce z napisem “aut Caesar aut nihil”. W tym kontekście trudno polemizować z hasłami o tym, że jako użytkownicy wielkich platform jesteśmy poddanymi cyfrowych imperatorów (choć Jay Graber, CEO Bluesky, to się akurat udało). Zuckerberg, Elon Musk, który swego czasu nazwał się “technkrólem Tesli”, czy Masayoshi Son równający się z Napoleonem, czują się zwyczajnie komfortowo z budowaniem swojego wizerunku jako oświeconych jednowładców. Ogromne zasługi w rozwijaniu technofeudalnej narracji jako projektu ostentacyjnie pozytywnego, a nie krytycznego, ma Curtis Yarvin. Śledzę aktywność tego “myśliciela” od dawna, jednak dopiero po wygranej Donalda Trumpa jego wpływy zaczęły przebijać się do publicznej świadomości. W technofeudalnym świecie Doliny Krzemowej znalazł sobie niszę jako “nadworny filozof” miliarderów — przede wszystkim Petera Thiela, ale także np. Marca Andreesena. Związki z tym pierwszym, fanem Tolkiena, sprawiają, że Yarvin bywa porównywany do postaci Grímy Gadziego Języka (nie ma co ukrywać, że także przez fizyczne podobieństwo). Idee, które sączy do uszu CEO o monarchicznych zapędach to np., że osoby w kryzysach bezdomności i uzależnień należałoby zamykać w wirtualnej rzeczywistości, co byłoby “humanitarną alternatywą dla ich ludobójstwa”. Jego obszerny profil w New Yorkerze polecam więc jako tekst z kategorii “poznaj wroga”. Nie wątpię, że w najbliższych latach jeszcze sporo usłyszymy o niebezpiecznych, pałacowych intrygach Yarvina - szczególnie, że fascynacja nim i, szerzej, “mrocznym oświeceniem”, dociera też do Polski. Warto więc zawczasu wiedzieć, z kim i czym mamy do czynienia. Szczególnie, że po bliższym poznaniu Yarvin okazuje się nie tyle wybitną szarą eminencją, ale żenującym narcyzem, którego kluczową umiejętnością jest mówienie rzeczy, które inni boją się powiedzieć, ale chcieliby usłyszeć wypowiedziane na głos.

2. Jak rosną technologie

Étienne Fortier-Dubois, The Universal Tech Tree (Asterisk Magazine)

🔗 https://asteriskmag.com/issues/10/the-universal-tech-tree

Niemal dwadzieścia lat temu, na Święta 2006 r., dostałem wydanie specjalne gry wideo Cywilizacja IV. Wśród bonusów do płyty był plakat przedstawiający drzewo technologii. To jeden z głównych mechanizmów tej serii gier, obecny w niej i rozwijany od 1991 r., który symuluje proces ewolucji rozwijanej cywilizacji. Pamiętam, że w trakcie rozgrywki niemal nigdy nie wyświetlałem drzewa w całej okazałości, skupiając się na aktualnie interesujących mnie fragmentach. Dopiero patrzenie na jego wydruk w dużym formacie dawało mi poczucie skali tego przedsięwzięcia zmapowania wszystkich kluczowych przełomów technologicznych w historii. Podobne wrażenie zrobił na mnie „donkiszotowski”, jak przyznaje autor, projekt stworzenia kompletnego drzewa technologii. Étienne Fortier-Dubois w magazynie Asterisk fascynująco pisze o swoim przedsięwzięciu: metodologii pracy, inspiracjach (wśród których jest także seria Cywilizacja), roboczej definicji technologii, którą się posługuje, czy też celach i motywacjach, które mu przyświecają. Wśród nich najbardziej przemawia do mnie (a do wewnętrznego, 11-letniego mnie w szczególności) ta motywacja, którą sam autor wskazuje jako kluczową: „The true motivations behind the tech tree are not that different from those behind playing Civilization: The tree is fun, and in a way, beautiful. There is a kind of awe in seeing links and patterns emerge”.

3. Czy maska wystarczy do ochrony przed wykrywającą twarze SI

Ylenia Gostoli, Turkey’s AI-Powered Protest Crackdown (New Lines Magazine)

🔗 https://newlinesmag.com/spotlight/turkeys-ai-powered-protest-crackdown/

Władza chcąca stłamsić protesty + miejski monitoring wizyjny + algorytmy wykrywania twarzy = wielka miłość. To równanie jest prawdziwe tak w Hong Kongu, jak i w Moskwie czy w Stambule, w którym dzieje się akcja tego reportażu. Miasto, którego park Gez był jednym z symboli narodzin cyfrowego aktywizmu (na ten temat polecam np. dostępną w wolnym dostępie książkę Twitter and Tear Gas Zeynep Tufekci), dziś jest przestrzenią testowania technologii inwigilujących. Nad protestującymi krążą drony, a policjanci chodzą z chińskimi kamerami zdolnymi według ich producenta identyfikować do 120 twarzy jednocześnie. Nie jest to jednak tekst stricte o technologiach, a o autokratyzacji Turcji. Inwigilacja i zastraszanie obywateli z wykorzystaniem m. in. systemów sztucznej inteligencji są tylko jednym z jego wątków — co bynajmniej nie stanowi jego wady. Jeśli zaś szukacie przeglądowego tekstu, który wchodzi glębiej w techniczne aspekty zmagań protestujących z systemami wykrywania twarzy, to serdecznie polecam ubiegłoroczny materiał z Rest of World.

4. Jak elektryki stały się motorem branży technologicznej w Chinach

Charlie Campbell, How China’s EV Boom Powers Its Tech Rise (TIME)

🔗 https://time.com/7288660/shift-east-china-electric-vehicles-economy-technology-trump-tariffs-ai/

Dominacja Chin na rynku samochodów elektrycznych to już chyba powszechnie znany fakt. Sukces ten jest w dużej mierze zasługą BYD, ale dołożyło się do niego wiele innych, chińskich marek - jak choćby NIO. Na przykładzie m. in. tej firmy Charlie Campbell opisuje, jak boom na elektryki przekłada się na szybki rozwój innych branż związanych w technologią, w których Chiny także chcą być liderem. Mowa choćby o produkcji czipów, które wykorzystywane są przecież nie tylko w osobistych komputerach i smartfonach czy centrach danych, lecz także w samochodach. Sukcesy w produkowaniu procesorów na potrzeby przemysłu motoryzacyjnego pozwalają firmom z branży półprzewodnikowej inwestować w rozwój bardziej zaawansowanych układów. Inny przykład opisywany w tekście to systemy sztucznej inteligencji — nie najmodniejsze dziś duże modele językowe (choć w tych też chińskie firmy radzą sobie dobrze, o czy parukrotnie pisałem w prasówkach), ale systemy do zarządzania produkcją czy sterowania autonomicznymi pojazdami. Jednakże być może najważniejszym efektem ubocznym sukcesu chińskiej branży EV było wzmacnianie poczucia narodowej dumy. Jak mówi jedna z rozmówczyń Campbella: “Before, Chinese were happy to copy others just so they wouldn’t go hungry. (…) Now they seek a sense of mission.”

5. Czym jest — i czego chce — bitcoin

Patrick Redford, What World Does Bitcoin Want To Build For Itself? (Defector)

🔗 https://defector.com/what-world-does-bitcoin-want-to-build-for-itself

Jak pisać o branży kryptowalut w 2025 roku? Chyba właśnie tak, jak robi to Patrick Redford. Ze sceptycyzmem, bo przez lata ta branża zrobiła wiele, by nabrać do niej nieufności. Z tzw. humorkiem, bo ciężko nie śmiać się z detali pokroju saszetek nikotynowych Zyn rozdawanych przy łazienkach. Z ciekawością, bo mimo wszystko to fascynujące, że bitcoin jako projekt nie tylko nie upadł, ale rośnie — tylko w ciągu ostatniego roku o ponad 45%. Interakcje z uczestnikami konferencji i rozważania o społecznych i gospodarczych uwarunkowaniach trwającego od 2021 roku boomu na bitcoina prowadzą autora do refleksji filozoficznej. Sugeruje, że najlepiej postrzegać go nie jako walutę czy nawet, jak sugerują niektórzy, parareligię, ale jako… częściowo świadomy byt będący reprezentacją czystego wyzysku. Dlaczego i co to znaczy? Po odpowiedzi odsyłam do tekstu.

6. Jak odczarować technologie

Karl Ove Knausgaard, The Reenchanted World (Harper’s Magazine)

🔗 https://harpers.org/archive/2025/06/the-reenchanted-world-karl-ove-knausgaard-digital-age/

Karl Ove Knausgaard jak zwykle napisał tekst długi, ale wyjątkowo nie o swoich zmaganiach z ojcem, a o walce z technologią. I wyszło mu to naprawdę ciekawie. Jest w tym eseju trochę inteligenckiej pretensjonalności, cytatów z Empedoklesa i popisów znajomością semiotyki, ale w strawnych dawkach. Najważniejsze jednak, że główne pytanie tekstu — jak żyć, nie mogąc wydostać się poza wszechobecną, alienującą technologię — jest potraktowane poważnie i z dociekliwością. Knausgaard szuka pomocy w poradzeniu sobie z własną technologiczną ignorancją w doświadczeniach z innych dziedzin swojego życia, np. przygody z ogrodnictwem. Przede wszystkim jednak znajduje ją u Jamesa Bridle’a. Polecam ten tekst choćby tylko dla sceny ich rozmowy podczas spaceru po greckiej górze Ellanio.

7. Dlaczego powolny internet to lepszy internet

Greg Sarjeant, Building a slow web (Good Internet Magazine)

🔗 https://goodinternetmagazine.com/building-a-slow-web/

Nie chodzi tu o prędkość łącza, ale życia w internecie i konsumpcji treści online. Ruch slow web przypomina pod wieloma względami ruchy slow food czy slow travel, promując refleksyjne podejście do codziennych praktyk, przemyślane wybory prowadzące do jak najlepszych doświadczeń (kulinarnych, podróżniczych, a w sieci - czytelniczych, wizualnych, intelektualnych itd.). Jednym z bardziej radykalnych kroków w tym kierunku, o którym opowiada linkowany tekst z nowego magazynu Good Internet (warto śledzić!), jest wyprowadzka z platform z newsfeedami i kanałami z algorytmicznie dopasowaną treścią (FYP, For-you-Page). Poza nimi czeka internet blogów, małych stron internetowych, aktualizowanych nie co ułamek sekundy, jak aktualności Twittera czy Instagrama, ale co kilka dni czy tygodni. Choć sam nie dokonałem w swoim życiu aż takiej rewolucji, to podejmuję kroki, by “spowolnić” swój internet. Staram się go konsumować przez czytnik RSS, rzadziej zaglądać na platformy i to tylko na te, które pozwalają ograniczyć działanie algorytmów rekomendujących. Czuję, że to dopiero początek mojego spowalniania sieci, ale już teraz widzę pozytywne skutki tych drobnych zmian.

8. Jak nie wdrażać SI w administracji

Brandon Roberts, Vernal Coleman, Eric Umansky, DOGE Developed Error-Prone AI Tool to “Munch” Veterans Affairs Contracts (ProPublica)

🔗 https://www.propublica.org/article/trump-doge-veterans-affairs-ai-contracts-health-care

Wydarzeniem przyszłego tygodnia w polskiej gospodarce cyfrowej będzie odbywająca się w Gdańsku konferencja Digital Summit. Jednym z punktów jej agendy będzie rozmowa wicepremiera i Ministra Cyfryzacji Krzysztofa Gawkowskiego oraz wiceprzewodniczącej Komisji Europejskiej i komisarki ds. suwerenności technologicznej Henny Virkkunen o wdrażaniu sztucznej inteligencji w sektorze publicznym. Szczerze czekam na tę rozmowę, a w tzw. międzyczasie polecam tekst o tym, jak nie implementować narzędzi SI w administracji. Nie zaskoczy was pewnie, że jest to kolejna historia o tzw. Departamencie Efektywności Administracji: instytucji tak śmiesznej, że aż strasznej. Bo choć perypetie programisty Sahila Lavingii to komedia pomyłek, to skutkiem jego destrukcyjnych eksperymentów w urzędzie ds. weteranów była ludzka krzywda. Ku przestrodze przed gorącogłowym technosolucjonizmem.

9. Jak przeciwdziała się uzwiązkowieniu pracowników danych

Emmet Fraizer, The Human Workforce Behind AI Wants a Union (The Nation)

🔗 https://www.thenation.com/article/society/google-ai-workers-union/

To kolejny odcinek serialu pt. “pracownicy danych walczą o swoje prawa”. Pisałem już o nim w ramach tego cyklu, w przeszłości także w oko.press, ale póki problem nie zostanie opanowany, póty trzeba o nim przypominać. Tym razem historia dotyczy nie globalnego południa, dokąd w dużej mierze outscource’owana jest praca anotatorów treści, ale ojczyzny dużych modeli językowych. Choć Amerykańscy pracownicy danych są pod pewnymi względami w lepszej sytuacji niż np. ich Kenijscy odpowiednicy, to mierzą się z wieloma identycznymi problemami. Są zwalniani za działalność związkową, zatrudniani na śmieciowych umowach, a odpowiedzialność za nich jest celowo rozmywana zgodnie z ideą “fissured workplace”. Obserwując, co dzieje się w Stanach w tematach nadzoru nad pracą i regulacji sztucznej inteligencji, obawiam się, że w najbliższych latach będzie tylko gorzej. Ale przecież najważniejsze, żeby czatbot był minimalnie lepszy w generowaniu marketingowych maili.

10. Co Switch 2 mówi o Polsce

Stephen Bush, If you don’t understand Nintendo Switch 2, you won’t understand the modern world (Financial Times)

🔗 https://www.ft.com/content/e4e8b3fc-0a3a-4d15-a1ad-e32d824430ab

Tym razem w ramach nieformalnego cyklu o grach wideo polecam tekst o tym, dlaczego w ogóle warto interesować się grami wideo. Stephen Bush stara się do tego przekonać przede wszystkim polityków (podejrzewam, że licznie reprezentowanych wśród czytelników Financial Times), ale jego argument jest bardziej ogólnej natury. Gracze, choćby i niedzielni, to ogromna część społeczeństwa i z tym obszarem kultury wiążą się, choć częściowo, ich potrzeby, nawyki czy język. Jak pisze: “(…) anyone who doesn’t understand what motivates gamers (…) is going to struggle properly to understand what motivates and shapes the political, social and commercial decisions of large numbers of people in the rich world”. Z pomocą gier można docierać tam, gdzie podcast, film czy tekst nie sięga — czego dowodził choćby Adrian Zandberg, najbardziej gamerski kandydat w wyborach prezydenckich. Zupełnie mnie nie zdziwi, jeśli wyciąganie ręki ku graczom stanie się powracającym motywem w polskiej polityce i życiu społecznym.

oto kolejne zestawienie 10 tekstów o tematyce okołocyfrowej z dwóch tygodni (14-27.05). Dla przypomnienia: nie jest to przegląd najważniejszych newsów, ale wartej uwagi publicystyki, zwłaszcza takiej z długim terminem ważności. Dobrej lektury!

1. Czy apka na telefony doprowadziła do upadku reżimu Asada

Kamal Shahin, How a Spyware App Compromised Assad’s Army (New Lines Magazine)

🔗 https://newlinesmag.com/reportage/how-a-spyware-app-compromised-assads-army/

Kulisy upadku syryjskiego reżimu Asadów pod koniec ubiegłego roku dopiero wychodzą na jaw. Jeden z nowych wątków opisuje ten reportaż. Chodzi o oprogramowanie szpiegujące, którym infekowano telefony wojskowych. Umożliwiało ono przede wszystkim śledzenie ruchów armii i zdalne namierzanie celów. Najciekawsze w tej opowieści było dla mnie to, jak aplikacja trafiała na smartfony — zobowiązanych w teorii do dbałości o cyberbezpieczeństwo — żołnierzy. Autor nie wskazuje jednoznacznie, kto odpowiada za cyberatak, opisuje za to, jak go przeprowadzono. Kluczem było wykorzystanie złej sytuacji gospodarczej w Syrii. Wśród biedujących żołnierzy za pośrednictwem Telegramu rozprzestrzeniała się apka STFD-686, dzięki której mogli wnioskować o pomoc materialną. Jej nazwa pochodziła od nazwy organizacji humanitarnej Syria Trust for Development nadzorowanej przez żonę Baszara al-Asada. Zwabieni wizją pieniężnej zapomogi żołnierze instalowali szpiegujące oprogramowanie, zmieniając swoje telefony w narzędzia sabotażu.

2. Na czym polega “tryb demona” Elona Muska

John Merrick, Delete, Delete, Delete (The BREAK—DOWN)

🔗 https://www.break-down.org/post/delete-delete-delete

Jeśli kiedyś powstanie esej całościowo podsumowujący postać Elona Muska, to zapewne z miejsca dostanie Pulitzera. To nie jest aż tak dobry tekst - co nie znaczy, że nie warto go przeczytać. Zaletą kolejnych prób złapania esencji Muskizmu jest to, że nawet gdy chybiają, to dokładają się do wspólnego wysiłku, wskazując i rozpisując w szczegółach jakiś nowy element jego życiowej czy biznesowej filozofii. Tak jest też w tym przypadku. John Merrick skupia się na dwóch aspektach publicznej działalności Muska: kreatywnej destrukcji — “trybie demona” symbolizowanym przez hasło „Delete, Delete, Delete” — i technologicznym solucjonizmie. Jeszcze ciekawiej robi się, gdy na tym fundamencie zaczyna budować szerszą krytykę zielonego kapitalizmu, czyniąc szefa Tesli jego symbolem. Nie wiem, czy to do końca uczciwe, sam Merrick zwraca zresztą uwagę na cynizm i labilność Muska, przez które zapisywać można go do różnych obozów. W pewnym momencie pisze, że (podkreślenie moje) „(…) the biggest issue with Musk’s vision for the world, _and that of the wider tech industry right_, is more conceptual”, by po chwili przejść do krytyki filozofii politycznej Doliny Krzemowej autorstwa Henry’ego Farrella (przewijającego się parokrotnie w moich prasówkach). Wydaje mi się, że na obecnym etapie ewolucji Muska trzeba go traktować jako byt reprezentujący raczej ekstremum, a nie medianę, nawet gdy mowa o prawicowej części branży technologicznej w USA. Mimo tych zastrzeżeń, zachęcam do lektury, bo wiele w tym tekście trafnych spostrzeżeń.

3. Jak zostać gwiazdą muzycznych serwisów streamingowych

Kate Knibbs, ‘A Billion Streams and No Fans’: Inside a $10 Million AI Music Fraud Case (Wired)

🔗 https://www.wired.com/story/ai-bots-streaming-music/

Jednym z najważniejszych skutków rozwoju technologicznego jest wynajdywanie nowych przestępstw. To reportaż o jednej z takich innowacji: oszustwie streamingowym. Mike Smith, bohater tej historii, zarobił między 2017 a 2024 rokiem ponad 10 mln dolarów, ładując na portale streamingowe generowane z użyciem sztucznej inteligencji utwory, a następnie nabijając im odsłuchania dzięki armii botów. Utwory takie jak “Zygophyllaceae” i wykonawcy pokroju “Calm Knuckles” mieli miliony wyświetleń i zero ludzkich fanów. Co ważne w tej historii, dla Smitha oszustwo streamingowe było jedynie środkiem do celu. Dzięki tym pieniądzom realizował inne swoje artystyczne projekty. Czytając o tyh przygodach, przez którą przewijają się m. in. Snoop Dogg, RZA z Wu-Tang Clanu i DJ Khaled, miałem w tyle głowy jedną myśl. Wspominając “duchy ze Spotify” (anonimowych artystów, których treści generują aktywność na platformie, a którym nie trzeba płacić), dumałem mianowicie nad tym, jak cienka w cyfrowej gospodarce jest granica między innowacyjnością a przestępstwem…

4. Jak sztuczna inteligencja rewolucjonizuje biologię konserwatorską

Jim Robbins, Out of the Wild: How A.I. Is Transforming Conservation Science (YaleEnvironment360)

🔗 https://e360.yale.edu/features/artificial-intelligence-conservation

Biologia konserwatorska mierzy się z podobnym problemem co wiele innych nauk o rozbudowanym aparacie archiwistycznym: za dużo danych, za mało zasobów, by je przetwarzać. Część naukowców popycha to ku intensywnemu wdrażaniu w swojej pracy narzędzi wykorzystujących systemy sztucznej inteligencji. Co jak co, ale szukać prawidłowości, identyfikować wzorce, to one potrafią. Entuzjaści wskazują na możliwości płynące z użycia technologii. Z jej pomocą możliwe jest np. nieinwazyjne monitorowanie wilczych watah, walka z kłusownikami dzięki wykrywaniu dźwięków wystrzałów, czy identyfikowanie w nagraniach ptasich treli odgłosów pojedynczych osobników. Nie wszyscy w środowisku naukowym zgadzają się jednak, że sztuczna inteligencja przynosi biologii konserwatorskiej więcej korzyści niż szkód. Argumenty przeciwników wykorzystywania SI to np. ryzyko postępującego zamykania się naukowców w gabinetach i przed komputerami czy marginalizowanie źródeł wiedzy nieobecnych w zbiorach danych, którymi trenowane są modele, np. wiedzy tubylczej. Jak mówi jeden z cytowanych w tekście biologów: “I know people who are modeling owls and owl habitat who have never seen an owl”. Myślę, że osoby zajmujące się innymi dziedzinami nauki odnajdą w tym tekście wiele osi sporu i argumentów znanych ze swojej działki. Ja przynajmniej jako socjolog sporo ich w nim dostrzegłem.

5. Ile energii zużywa tak naprawdę korzystanie z modeli SI

James O'Donnell, Casey Crownhart, We did the math on AI’s energy footprint. Here’s the story you haven’t heard (MIT Technology Review)

🔗 https://www.technologyreview.com/2025/05/20/1116327/ai-energy-usage-climate-footprint-big-tech/

Pozostając na styku refleksji środowiskowej i technologicznej, polecam tekst z serii Power Hungry: AI and our energy future, którą opublikował ostatnio MIT Technology Review. Ten konkretny jest próbą oszacowania na podstawie dostępnych danych energochłonności różnych czynności wykonywanych z użyciem systemów sztuczej inteligencji. Jego ogromną zaletą jest przystępność w tłumaczeniu i ilustrowaniu wizualizacjami zagadnienia. Zaczyna od tłumaczenia podstawowych pojęć, jak “trenowanie”, “inferencja”, “czipy”, by stopniowo budować z tych mniejszych elementów złożony obraz. A jest on bardzo złożony. Odpowiedź na pytanie o energochłonność SI to jedno wielkie “to zależy”: jak duży jest model; czy generuje tekst, obraz czy wideo; jak skomplikowany jest prompt. Mając istatecznie określony zestaw takich podstawowych wartości, można przejść do rozważań nt. emisyjności SI. Tu w grę wchodzi przede wszystkim lokalizacja centrów danych i lokalny miks energetyczny. Wszystko dodatkowo - i niestety znacznie - komplikuje brak przejrzystości firm z branży SI. Wyliczenia z linkowanej analizy opierają się na szacunkach, zaokrągleniach, nieweryfikowalnych założeniach. Dyskusja o standardach raportowania energochłonności i emisyjności w branży SI dopiero się zaczyna. Czas najwyższy, bo jak przestrzegają na wstępie autorzy tej ważnej analizy: “(…) it’s likely that our AI footprint today is the smallest it will ever be”.

6. Dlaczego Chilijczycy są ofiarami nowej rewolucji przemysłowej

Karen Hao, The real cost of AI is being paid in deserts far from Silicon Valley (Rest of World)

🔗 https://restofworld.org/2025/ai-resource-extraction-chile-indigenous-communities/

I jeszcze jeden tekst technologiczno-środowiskowy — tym razem fragment poświęconej OpenAI książki Empire of AI autorstwa Karen Hao. Słyszałem o niej dużo dobrego, a dodatkową rekomendacją jest fakt, że Sam Altman zniechęca do jej lektury. W wycinku opublkowanym przez Rest of World Hao pisze o roli, jaką na mapie tytułowego “imperium AI” odgrywa Chile. Produkowane przez kraj miedź i lit to metale wykorzystywane szeroko w cyfrowej gospodarce, m. in. przy budowie “megacampusów” centrów danych. Lokalna ludność, jak wiele narodów globalnego południa, ponosi jednak wyłącznie koszty szału na sztuczną inteligencję. Hao zwraca przy tym uwagę na podwójną tragedię chilijskich indian: są ofiarami nowej, przemysłowej rewolucji, ale także stereotypizacji poprzez czatboty, produkty tej rewolucji.

7. Jak się scamuje mamy i babcie

Maggie Harrison Dupré, Slop Farmer Boasts About How He Uses AI to Flood Social Media With Garbage to Trick Older Women (Futurism)

🔗 https://futurism.com/slop-farmer-ai-social-media

Jesse Cunningham to jeden z wielu twórców farm treści generowanych z pomocą sztucznej inteligencji. Specjalizuje się w produkowaniu papki dla kobiet po 50-tce. Jednak w przeciwieństwie do anonimowych farmerów, z otwartą przyłbicą opowiada o swoich strategiach i planach. Warto o nich poczytać, by lepiej bronić — się, swoich bliskich — przed zalewem generowanych obrazków, porad ogrodniczych czy przepisów kulinarnych. Bywają zmyślne, a ich twórcy potrafią grać na zainteresowaniach, kompleksach, lękach czy tęsknotach starszych osób. Na własne oczy przekonałem się o tym, gdy trafiłem na stronę z polskojęzycznym slopem wiejsko-religijnym. Opisywany w tekście Cunningham nie należy chyba jednak do aż tak przebiegłych osób (choć nie można mu odmówić cynizmu), o czym najlepiej świadczy ten cytat: “At one point, Cunningham triumphantly declares that he's «starting new pages in the recipe niche» and wants «to disrupt that whole industry» because, in his telling, it's «ripe for the taking.» «Going back to the AI recipes, do you know if they actually work?» someone asks Cunningham later in the clip. «Of course they work. ChatGPT told me they work,» Cunningham, who looks genuinely baffled by the question, responds. «What kind of question is that?».

8. Czy Google pogrzebie internet

John Herrman, Google’s AI Is Burying the Web Alive (New York Magazine / Intelligencer)

🔗 https://nymag.com/intelligencer/article/google-ai-mode-search-results-bury-the-web.html

Dawno nie było w prasówkach tekstu Johna Herrmana. Tym razem jeden z moich ulubionych felietonistów-technologistów podsumował swoje doświadczenia z trybem AI Google — narzędziem mającym stanowić pomost między czatbotami a wyszukiwarkami. Herrman zwraca jednak uwagę, że dewaluując linki, nie stanowi ewolucji Searcha, ale brutalna rewolucję. I to taką, która może dosłownie zagrozić internetowi jaki znamy. Oddając mu głos: “In its drive to embrace AI, Google is further concealing the raw material that fuels it, demoting links as it continues to ingest them for abstraction. Google may still retain plenty of attention to monetize and perhaps keep even more of it for itself, now that it doesn’t need to send people elsewhere; in the process, however, it really is starving the web that supplies it with data on which to train and from which to draw up-to-date details”. W moim tekście o ewolucji wyszukiwarki sprzed nieco ponad roku postawiłem nieco ostrożniejszą tezę. Wypieranie praktyki googlowania konwersacjami z czatbotem zagraża przede wszystkim “internetowi powierzchniowemu” — to odwołanie do teorii rozdwajania się sieci Mii Sato. Społecznościowy internet platform i innych miejsc, którym do życia nie jest potrzebny ruch z wyszukiwarki, raczej przetrwa. Mimo wszystko zmiana opisywana przez Herrmana może być ogromna i przeorać gospodarkę cyfrową. A wszystko to w pogoni za zyskami z inwestycji w generatywną sztuczną inteligencję.

9. Czy branża SI wydostanie się z “niecki rozczarowania”

Welcome to the AI trough of disillusionment (The Economist)

🔗 https://www.economist.com/business/2025/05/21/welcome-to-the-ai-trough-of-disillusionment

Krzywa innowacji firmy Gartner to popularne narzędzie do oceny stanu dojrzałości nowej technologii. Korzysta z niego wiele osób zajmujących się foresightem czy łowieniem trendów. Publikacje z serii “Hype Cycle” publikuje też sama firma. Linkowany tekst z The Economist poświęcony jest jednemu z etapów tytułowego cyklu, mianowicie “niecce rozczarowania”. Lądują w niej ci, którym eksperymenty z technologią nie wychodzą, którzy przecenili jej możliwości, nie zrozumieli ograniczeń. Tekst wylicza sygnały wskazujące, że coraz więcej firm wpada właśnie (lub za chwilę zacznie wpadać) do tej niecki. Opisuje też powody tej sytuacji. Ostatecznie jest jednak techoptymistyczny: problem z niecką potrwa mniej więcej do końca przyszłego roku, a tych, którzy przetrwają upadek czekają profity.

10. O czym śniły komputery

Nora Claire Miller, Recurring Screens (The Paris Review)

🔗 https://www.theparisreview.org/blog/2025/05/20/recurring-screens/

Na koniec klasycznie coś lżejszego. Jestem na tyle młody, że wygaszacze ekranu nie kojarzą mi się w ogóle z ich pierwotną funkcją: zapobieganiem wypalaniu się luminoforu. Poetka Nora Claire Miller wyrusza od tej ciekawostki w wędrówkę po swoich doświadczeniach ze screensaverami — a w zasadzie z wpatrywaniem się w nie. W czasie lektury porzypominałem sobie, jak w dzieciństwie mnie też zdarzało mi się zagapić na wędrówkę po 3D Maze albo dać się zahipnotyzować 3D Pipes. Muszę przyznać Miller rację, że doświadczenia te miały w sobie coś nierzeczywistego. “Every time it sleeps, the computer dreams its recurring dreams” pisze. W moim przypadku fascynacja komputerową grafiką w połączeniu z dziecięcą wyobraźnią sprawiały, że oglądanie wygaszaczy ekranu było jak wędrówka po świecie komputerowych snów. Może lektura tego tekstu także w was wzbudzi wspomnienie podobnych doświadczeń.

oto kolejne zestawienie 10 tekstów o tematyce okołocyfrowej z dwóch tygodni (30.04-13.05). Kolejny raz spóźniam się z wysyłką, ale jako że jest to dla mnie projekt poboczny względem pracy i studiów, musi ustąpić miejsca, gdy wchodzi z nimi w kolizję. Dla przypomnienia: nie jest to przegląd najważniejszych newsów, ale wartej uwagi publicystyki, zwłaszcza takiej z długim terminem ważności. Dobrej lektury!

1. Po co nauczyciele w USA dopisują do poleceń tekst białym fontem

James D. Walsh, Everyone Is Cheating Their Way Through College (New York Magazine)

🔗 https://nymag.com/intelligencer/article/openai-chatgpt-ai-cheating-education-college-students-school.html

Prowadzenie zajęć w ramach praktyk zawodowych na doktoracie wspominam bardzo dobrze. Przypadły one na czas, gdy narzędzia SI dopiero zaczęły zyskiwać popularność na uczelniach. W przypadku moich zajęć, możliwość generowania z pomocą ChatGPT itp. usług zadań zaliczeniowych była ograniczona. Temat korzystania z SI przez studentów nigdy nie stał się więc dla mnie przedmiotem osobistych trudności i frustracji, a jedynie ciekawych rozmów o etycznych granicach korzystania z nowych technologii. Z doświadczeń znajomych akademików wiem jednak, że generowanie w sekrecie czego tylko się da staje się powoli plagą na uczelniach. Między studentami a profesorami trwa przez to zimna wojna, której częścią jest oczywiście wyścig zbrojeń: coraz nowsze generatory kontra coraz wymyślniejsze detektory SI itd. Stąd pewnie wzięła się bardzo żywa i przesycona defetyzmem reakcja, z jaką spotkał się linkowany reportaż. Obraz amerykańskiej edukacji, jaki się z niego wyłania, jest ponury. Wypowiedzi studentów otwarcie negujących, że samodzielne pisanie tekstów czy kodu może mieć wartość, ocierają się o nihilizm. Gdy jednak stłumi się emocjonalną reakcję, z tekstu wychodzi jego inna warstwa: fascynujący przegląd cyfrowych praktyk studentów i nauczycieli. O moich prakseologicznych inklinacjach już tu kiedyś pisałem. Dlatego szczególnie ciekawe były dla mnie takie fragmenty jak ten: “Some professors have resorted to deploying so-called Trojan horses, sticking strange phrases, in small white text, in between the paragraphs of an essay prompt. (The idea is that this would theoretically prompt ChatGPT to insert a non sequitur into the essay.) Students at Santa Clara recently found the word broccoli hidden in a professor’s assignment. Last fall, a professor at the University of Oklahoma sneaked the phrases «mention Finland» and «mention Dua Lipa» in his. A student discovered his trap and warned her classmates about it on TikTok”.

2. Czemu Dolina Krzemowa to Dolina Tolkienistów

Lee Konstantinou, Mythic Capital (ARC Magazine)

🔗 https://arcmag.org/mythic-capital/

Tolkienizm w Dolinie Krzemowej to temat łączqcy moje dwie wieloletnie fascynacje. Pierwsza to oczywiście gospodarka cyfrowa i jej społeczno-kulturowe wymiary. Drugi to twórczość Jolkiena Rolkiena Rolkiena Tolkiena. Nie nazwałbym siebie jej fanem, z pewnością jednak lektura w dzieciństwie opowieści o Śródziemiu (z “Silmarillionem” i “Dziećmi Hurina” włącznie) odcisnęła na mnie ślad. Pozytywny ślad, co sprawia, że tak bardzo nurtuje mnie pytanie: skąd tak wielu fanów Tolkiena wśród światowej wierchuszki skrajnej prawicy. Próbuje na nie odpowiedzieć linkowany esej, analizując różne szkoły polityczno-filozoficznego czytania Brytyjczyka. Choć tekst wspomina o rozmiłowanych w Tolkienie politykach, jak Giorgia Meloni czy JD Vance, to skupia się na techoligarchach i ich interpretacjach “Władcy Pierścieni”. Na czele tej grupy stoi capo di tutti capi PayPal Mafii, jak również główny Tolkienista Doliny Krzemowej: Peter Thiel. Jakiś czas temu samemu rozpisałem wszystkie związane z nim spółki o inspirowanych Śródziemiem nazwach na grafie, który może przydać się w trakcie lektury eseju - omawia on większość z tych podmiotów:

Zaletą tego tekstu jest też, że stara się przedstawić różne perspektywy patrzenia na twórczość Tolkiena. Sporo tu o różnych konserwatywnych odczytaniach jego książek, nie tylko skrajnie prawicowych, są też uwagi o Marksistach proponujących “dialektyczną” lekturę “Władcy Pierścieni. Nieco na siłę wydaje mi się wepchnięty wątek rozważań o technofeudalizmie, ale przyznaję, że jest to rzetelne streszczenie debaty na temat tego pojęcia.

3. Czym grozi, że czatbot słodzi

Mike Caulfield, AI Is Not Your Friend (The Atlantic)

🔗 https://www.theatlantic.com/technology/archive/2025/05/sycophantic-ai/682743/

“tak, za dużo słodzi. naprawimy” - pisał niedawno na Twitterze Sam Altman, odpowiadając na krytykę kolejnej aktualizacji narzędzia ChatGPT. Kto eksperymentował z czatbotami, być może zauważył, że wytrenowane zostały tak, by domyślnie formułować bardzo przymilne wypowiedzi. Relację, w jaką boty starają się wejść z użytkownikami dobrze określa słowo spolegliwość. Zdaniem Mike’a Caulfielda, m. in. przez to narzędzia te nie są w stanie realizować swojego potencjału. Odwołując się do pojęcia stworzonego przez Alison Gopnik, widzi w nich “kulturalne technologie”: “tools that enable people to benefit from the shared knowledge, expertise, and information gathered throughout human history”. Obecnie jednak uczynienie ich tego rodzaju asystentami zdolnymi wskazywać konteksty ze zbiorowej wiedzy ludzkości jest bardzo trudne. Zadaniem czatbotów jest formułować brzmiące autorytatywnie, a jednocześnie akceptowalne dla odbiorcy opinie, kryjąc, a nie ujawniając, źródła, na których się opierają. Na dodatek kapitulują wobec najmniejszych wyrazów sprzeciwu, generując nowe wersje tekstu, często zawierające zupełnie odmienne dane faktograficzne. Te ograniczenia częściowo przekraczają narzędzia do tzw. deep researchu. Działają one bowiem zgodnie z zasadą, którą Caulfield proponuje jako pierwsze przykazanie dla czatbotów: “no answers from nowhere”. Każda odpowiedź powinna być kompleksowo i rzetelnie uźródłowiona. Jak pisze autor: pokazywać mapę, a nie wskazówki nawigacji. Wydaje mi się, że ewolucja czatbotów w tym kierunku pozwoliłaby na mitygację przynajmniej części problemów, które obecnie tworzą. Z narzędziem, które nie stara się przymilać, tylko dostarcza dane, trudniej wejść w niezdrową relację paraspołeczną, trudniej też zmienić je w “maszynki do uzasadniania”.

4. Co duże modele językowe oznaczały dla badań języka naturalnego

John Pavlus, When ChatGPT Broke an Entire Field: An Oral History (Quanta Magazine)

🔗 https://www.quantamagazine.org/when-chatgpt-broke-an-entire-field-an-oral-history-20250430/

Dziennikarz magazynu Quanta porozmawiał z 19 osobami ze środowiska naukowego zajmującymi się przetwarzaniem języka naturalnego (Natural Language Processing, NLP). Są wśród nich zarówno wciąż aktywne akademicko sławy, np. Emily Bender, jak i osoby, które porzuciły naukową karierę i pracują dziś w branży SI: Anthropicu czy ScaleAI. Z rozmów tych złożył wieloperspektywiczną opowieść o tym, jak NLP wywołało rewolucję, która zaczęła ją pożerać. Sporo w niej dram i dramatów wywoływanych głośnymi, dzielącymi środowisko akademickie publikacjami (jak np. słynna "stochatyczna papuga”), sporo też szczerych wyznań nt. własnych pomyłek i przeoczeń naukowców. Szczególnie ciekawy ten tekst będzie dla osób, które interesują procesy społecznego wytwarzania wiedzy, Latourowskie “życie laboratorium” — w tym przypadku labów sztucznej inteligencji. Polecam go wreszcie tym, którzy szukają wprowadzenia w świat dyskusji o dużych modelach językowych. Gawędziarska forma ułatwia lekturę, a specjalne ramki tłumaczą kluczowe pojęcia.

5. Jak mogłyby wyglądać prospołeczne media społecznościowe

Glen Weyl, Audrey Tang, Jacob Mchangama, Building A Prosocial Media Ecosystem (NOEMA)

🔗 https://www.noemamag.com/building-a-prosocial-media-ecosystem/

W 1942 r., w obliczu rosnącego kryzysu zaufania do prasy, wydawca magazynów Time i Life Henry Luce zlecił Robertowi Hutchinsowi, prezydentowi Uniwersytetu w Chicago, opracowanie zaleceń dot. społecznej odpowiedzialności mediów. Opierając się na powstałym w efekcie prac tzw. komisji Hutchinsa raporcie, Glen Weyl, Audrey Tang i Jacob Mchangama proponują własne rekomendacje dot. społecznej odpowiedzialności mediów społecznościowych. Clou ich argumentacji stanowi teza, że platformy powinny bardziej angażować się w pokazywanie ludziom, co ich łączy, a nie tego, co ich dzieli: w tworzenie społecznych “meta-konsensusów”. Obecnie, jak twierdzą, algorytmicznie promowane są przede wszystkim te treści, które generują najwięcej zaangażowania, nawet za cenę zaogniania konfliktów czy zamykania użytkowników w dopasowanych do nich alternatywnych rzeczywistościach. Tymczasem powinny silniej wskazywać, co do czego ludzie się zgadzają, jak przebiegają linie sporów w społeczeństwie — tym bardziej, że monitorują to, mają na ten temat dane gromadzone na potrzeby profilowania użytkowników. Jako wzorcowy przykład mechanizmu prospołecznego, służącego tworzeniu konsensusów, wskazują funkcjonujące od lat na Twitterze Uwagi Społeczności. Chwalą też m. in. Bluesky za to, jak umożliwia ludziom kompletne uwolnienie się od algorytmów rekomendujących. Są w tym tekście fagmenty budzące mój sprzeciw, np. bagatelizowanie potrzeby regulacji moderacji treści czy też naciągane moim zdaniem próby argumentowania za biznesową opłacalnością propozycji autorów. Pod warstwą akademickiego idealizmu czy momentami nawet naiwności kryje się jednak w tym tekście sporo ciekawych uwag, a przede wszystkim prawdziwie oryginalna wizja przyszłości mediów społecznościowych.

6.Jak bitcoinowe górnictwo niszczy życie Teksańczykom

Candice Bernd, The Crypto Racket (Texas Observer)

🔗 https://www.texasobserver.org/the-crypto-racket/

Pamiętacie jeszcze o czymś takim, jak kopalnie kryptowalut? Mieszkańcom teksańskiego miasteczka Corsicana niedane jest zapomnieć. Stan szczyci się tanią energią i małą liczbą regulacji. Dlatego po 2021 r., gdy Pekin wziął się za walkę z górnictwem kryptowalut, stał się mekką dla największych graczy z branży. Wraz z nimi przyszedł hałas hangarów wypełnionych “koparkami” — głośniejszy od buczenia odkurzacza, porównywalny do dźwięków zatłoczonej ulicy — i obciążenia dla sieci energetycznej i wodociągowej. Nie ma w tej historii zaskakujących zwrotów akcji czy trzeciego dna. Jest za to codzienna, żmudna walka lokalnej społeczności z wielkim, rosnącym w siłę za sprawą prezydentury Donalda Trumpa, biznesem.

7. W jaki sposób czatboty zagrażają zdrowiu psychicznemu

Jia Tolentino, My Brain Finally Broke (The New Yorker)

🔗 https://www.newyorker.com/culture/the-weekend-essay/my-brain-finally-broke

Ten długi i meandrujący tekst jednej z gwiazd współczesnej eseistyki dobrze rymuje się z artykułem Jacoba Silvermana, który polecałem w zeszłej prasówce. Traktuje o wielu rzeczach — byciu wiecznie online, postprawdzie, “zalewaniu gównem”, kulturze natychmiastowości. Jego sednem jest jednak pytanie o to, jak wielkkim zagrożeniem dla naszego zdrowia psychicznego staje się popularyzacja narzędzi wykorzystujących generatywne modele sztucznej inteligencji. Problemem jest samo “bierne palenie”: ciągły kontakt z — nudnymi czy bezsensownymi w najlepszym przypadku, odrażającymi w najgorszym — treściami tworzonymi przez innych. Większe problemy rodzi uzależniające korzystanie z czatbotów i innych narzędzi. Tolentino wspomina o wspominanym w tej prasówce problemie sykofanckości SI, ale pisze też o innych problemach, jak wyobcowanie czy to, z jaką łatwością pozwalają zadawać przemoc. Choć esej napisany jest lekkim, erudycyjnym stylem, to przez tematykę staje się w pewnym momencie dość przytłaczający i przerażający. I sprawia, że ciężko po lekturze nie zgodzić się z autorką, gdy pisze: “A.I. is frankly gross to me”.

8. Jak Skajpowanie zmieniło świat

Isra Fejzullaj, Rina Chandran, Michael Zelenko, When the world connected on Skype 2003-2025 (Rest of World)

🔗 https://restofworld.org/2025/skype-shutting-down/

Gdy w latach zerowych mój ojciec zaczął pracować jako pilot i przewodnik po krajach Bliskiego Wschodu, Skype był ważnym łącznikiem, dzięki któremu ja i moje rodzeństwo utrzymywaliśmy z nim kontakt. Telefoniczne połączenia międzykontynentalne były drogie, dużo droższe niż rachunek za Neostradę. Mimo niskich kompetencji cyfrowych, ojciec znajdował więc w hotelach dostęp do komputera i łączył się z nami, by choć tak uczestniczyć w naszym życiu codziennym, dorastaniu w czasie wielotygodniowych wyjazdów. Wiele podobnych historii, także w formacie audio i wideo, znajdziecie w tym wzruszającym materiale z (wielokrotnie przeze mnie polecanego) Rest of World. Kontekstem jego powstania był koniec Skype’a, który nastąpił 5 maja. Dlatego też, choć tekst opublikowany został poza okresem tego wydania prasówki, wyjątkowo postanowiłem go tu wrzucić.

9. Dlaczego SI nie da rady zastąpić amerykańskich inwestorów

Adam Rogers, AI for thee, but not for VC (Business Insider)

🔗 https://www.businessinsider.com/marc-andreessen-ai-cant-vc-tech-investing-jobs-career-2025-5

“Sztuczna inteligencja zastąpi prawie wszystkich - poza mną”, powiedział Marc Andreesen, co sprowokowało linkowany felieton. A jest on o tym, czym w zasadzie Andreesen, współzałożyciel funduszu venture capital a16z, się zajmuje. I że gdy się nad tym głębiej zastanowić, to w sumie ma rację. Bo fundusze venture capital, przekonuje Rogers, służą nie racjonalnemu dystrybuowania kapitału wysokiego ryzyka, co bronieniu dostępu do “klubu wpływowych”. Nie jest to może szczególnie rozbudowana i złożona krytyka branży VC — tej lepiej szukać np. u Catherine Brady, autorki World Eaters: How Venture Capital is Cannibalizing the Economy — ale za swadę i błyskotliwość zasługuje na uznanie.

10. Co oliwa z oliwek mówi o przyszłości OpenAI

Bryce Elder, Three things we learned about Sam Altman by scoping his kitchen (FT Alphaville)

🔗 https://www.ft.com/content/b1804820-c74b-4d37-b112-1df882629541

Na koniec klasycznie coś lżejszego. Niedawno w Financial Times w serii Lunch with the FT ukazał się wywiad z Samem Altmanem. Wyjątkowo jego akcja nie toczy się w restauracji czy kawiarni, lecz w kuchni CEO OpenAI. Redaktor należącego do rodziny FT serwisu FT Alphaville wykorzystał to jako okazję, by zlustrować to pomieszczenie i jego właściciela. Na nieszczęście dla Altmana, nie wyszedł z tego cało. Oberwało mu się za marnotrawienie oliwy z oliwek czy kupienie beznadziejnego ekspresu do kawy — prawdopodobnie dlatego, że taki model poleca ChatGPT. Nie jest to jednak tylko czepialska zabawa w detektywa. Punktując przykłady niegospodarności Altmana, autorzy sugerują, że podobnie jak własną kuchnią, źle zarządza firmą, której jest CEO. Może coś jest na rzeczy: 7 maja OpenAI ogłosiło zatrudnienie nowej CEO, podległej co prawda Altmanowi, ale odpowiedzialnej za kluczowe aspekty działania spółki.

na zakończenie majówki, z kilkudniowym opóźnieniem, przesyłam kolejne zestawienie 10 tekstów z dwóch tygodni (15-29.04). Dla przypomnienia: nie jest to przegląd najważniejszych newsów, ale wartej uwagi publicystyki, zwłaszcza takiej z długim terminem ważności. Dobrej lektury!

1. Co to znaczy, że internet jest nam wrogi

Jacob Silverman, Welcome to slop world: how the hostile internet is driving us crazy (Financial Times)

🔗 https://www.ft.com/content/5d06bbb4-0034-493b-8b0d-5c0ab74bedef

W grudniu wśród najlepszych tekstów 2024 roku wyróżniłem kultowy już w niektórych kręgach esej Marii Farrell i Robina Berjona pt. We Need to Rewild the Internet. Pisałem o nim wówczas: “Autorzy robią rzecz arcytrudną: proponują nową, ekologiczną metaforykę myślenia o sieci, która na dodatek nie jest tylko zabawą słowem, ale (nomen omen) wyrasta z głębszej refleksji nad podobieństwami między środowiskami cyfrowym i naturalnym. W literaturze poświęconej ponownemu «zdziczaniu» terenów zmienionych przez działalność człowieka odnajdują lekcje dla polityków, przedsiębiorców, programistów, którym zależy na uczynieniu sieci lepszym miejscem do życia”. Podobne rzeczy robi Silverman w tekście, który także może niedługo nabrać statusu kultowego. Tak jak Farrell i Berjon szuka inspiracji w dorobku nauki pozornie niepowiązanej ze studiami nad internetem (urbanistyce). Naświetla też podobieństwa między procesami przekształcającymi środowisko cyfrowe i materialne (miejskie). Proponuje wreszcie chwytliwą metaforykę “wrogiego internetu”, w nawiązaniu do “wrogiej architektury” (hostile architecture). O ile jednak autorzy We Need to Rewild the Internet starali się stworzyć pozytywną wizję przyszłości sieci, Silverman ogranicza się do głębokiej diagnozy problemu. W zakorzenionej mocno w osobistych doświadczeniach narracji splata różne popularne teorie krótkiego zasięgu: teorię gównowacenie, teorię martwego internetu, “slopifikację” sieci przez treści generowane sztuczną inteligencją itd. Łącznie tworzy z nich jednak coś więcej niż sumę części, chaotyczną mozaikę. Silverman opowiada historię o internecie, w którym wszystkie te problemy mogą dosłownie doprowadzać do szaleństwa: “The barriers are broken. There is a constant flood of stimulus, information, meaning, epiphany. The tide is overwhelming; the only available response is hysteria”.

2. O czym czatują amerykańskie elity

Ben Smith, The group chats that changed America (Semafor)

🔗 https://www.semafor.com/article/04/27/2025/the-group-chats-that-changed-america

Przy okazji tzw. afery Signalgate po raz kolejny wyszło na jaw, że amerykańskie elity uwielbiają grupowe czaty w komunikatorach ze znikającymi wiadomościami. Ben Smith postanowił pójść za ciosem i zbadać, kto jeszcze, gdzie i po co konwersuje na tego rodzaju kanałach. Jego tekst, pełen smaczków i przecieków, to wędrówka po takich grupach, jak Chatham House, która zresza m. in. miliarderów z branży VC czy Everything is Fine, która powstała na kanwie niesławnego listu z magazynu Harper’s. Mam po lekturze tej netnografii dwa główne wnioski. Pierwszy: kiedy ci ludzie mają czas na pracę? “(…) they do this (not kidding) like 20 hours a day, including on weekends” - mówi jeden z rozmówców Smitha. Zakładam, że to właśnie jest ich praca, co tłumaczy deklaracje pokroju słynnych 16 godzin Marcina Matczaka. Drugi: internetowa radykalizacja dorosłych, szczególnie wpływowych dorosłych, to niedoceniany problem. Całkiem dobrze zbadany jest przypadek Elona Muska, który omawiałem jakiś czas temu w podcaście Polityki Insight. To jednak tylko wierzchołek góry lodowej, a teksty takie jak ten Smitha dają wgląd w to, co kryje się pod powierzchnią. Jeśli chcecie zanurzyć się pod nią głębiej, to polecam równiż newsletter Maxa Reada - zawiera m. in. przegląd innych głośnych czatów grupowych dla elit, o których informacje wypłynęły w ostatnich miesiącach.

3. Kim jest najbardziej zasięgowy twórca politycznych klipów

Drew Harwell, The 40-something single dad shaping liberal media from his laptop (Washington Post)

🔗 https://www.washingtonpost.com/technology/2025/04/19/acyn-torabi-liberal-viral-video-clips/

Jeśli śledzicie amerykańską politykę na X czy Bluesky’u, to z dużym prawdopodobieństwem widziałyście kiedyś jakiś post z konta “Acyn”. Obok Aarona Rupara to najaktywniejszy twórca skrojonych pod społecznościówki klipów z amerykańskich mediów. Śledzi i relacjonuje wydarzenia w Kongresie, konferencje prasowe, wiece, programy publicystyczne. Nagłaśnia wypowiedzi polityków i dziennikarzy. Kilkukrotnie zdarzało mi się udostępniać jego treści, bo wiedziałem mniej więcej, że to postać, ktorej rzetelności można ufać. Jego tożsamość, cele, którymi się kieruje, czy też sposób pracy pozostawały jednak zagadką. Rozwiązuje ją ten krótki reportaż dający fascynujący wgląd w codzienność zawodowego, no właśnie, kogo — dziennikarza? publicysty? kuratora treści? influencera? “twórcy contentu”? Na to pytanie każdy może sobie wyrobić odpowiedź po lekturze, bo kryje się w niej także ocena działalności Acyna i, szerzej, przemian mediów, których symptomem jest jego popularność.

4. Jak aktorzy, którzy stali się awatarami AI, próbują zachować twarz

Ashley Belanger, Regrets: Actors who sold AI avatars stuck in Black Mirror-esque dystopia (Ars Technica)

🔗 https://arstechnica.com/ai/2025/04/regrets-actors-who-sold-ai-avatars-stuck-in-black-mirror-esque-dystopia/

Gdy popularność zaczęły zdobywać bazy stockowych zdjęć, ludzie, którzy zdecydowali się sprzedać swoją pozobizę zaczęli zmagać się z przykrymi konsekwencjami tej biznesowej decyzji. Węgier András Arató stał się “Dziwnym panem ze Stocka”, a wiele innych osób zaczęło odnajdywać swoje podobizny w kontekstach mogących budzić zażenowanie czy nawet oburzenie. Modelki i modele, którzy zgodzili się na wykorzystanie swoich wizeeunków jako bazy dla generowanych z pomocą sztucznej inteligencji awatarów, znaleźli się w jeszcze gorszej sytuacji. Nie są jedynie milczącymi “twarzami” dziwnych produktów czy memów, ale mówią swoim głosem rzeczy, z którymi się nie zgadzają, głoszą propagandowe treści czy rozsiewają medyczną dezinformację. Linkowany artykuł z Ars Techniki opowiada o próbach odzyskania kontroli nad swoim wizerunkiem przez aktorów i działaniach firm tworzących awatary, by poprawić bezpieczeństwo ludzi sprzedających im wizerunek. Można tę opowieść czytać ze smutkiem czy irytacją jako kolejną historię o dystopijności naszych czasów, “głupim cyberpunku”. Uderzyło mnie w niej jednak, jak bardzo jej bohaterowie traktują to co się dzieje z relatywnym spokojem i akceptacją. Dobrze podsumowuje to ten cytat: “Coy confirmed that money motivated his decision, and while he found it «surreal» to be depicted as a con artist selling a dystopian future, that didn't stop him from concluding that «it's decent money for little work»”.

5. Czym są heurystyki sztucznej inteligencji

Christopher Mims, We Now Know How AI ‘Thinks’—and It’s Barely Thinking at All (The Wall Street Journal)

🔗 https://www.wsj.com/tech/ai/how-ai-thinks-356969f8

W polecanych w ramach prasówki tekstach kilkukrotnie powracał temat problemów z antropomorfizacją sztucznej inteligencji, szczególnie zaś z przekonaniem, że systemy te “myślą” jak ludzie. W marcu polecałem np. tekst nt. idei “postrzępionej inteligencji”. Artykuł Chrstophera Mimsa z WSJ prezentuje podoben wnioski, co tamten esej. Przekonuje, że modele sztucznej inteligencji nie rozumują w sposób ludzki, ale rozwiązują problemy, atakując je ogromną liczbą różnych heurystyk, metod łączenia informacji, formułowania i weryfikowania hipotez. Pozwalają im na to wielkie zasoby obliczeniowe, którymi dysponują wiodące firmy z branży, i jeszcze większe zasoby (często nieetycznie, a nawet nielegalnie zdobytych) danych, którymi trenowane są systemy. Z refleksji nt. ich ograniczeń płynie wniosek, że tzw. ogólna sztuczna inteligencja (AGI), a więc hipotetyczny i niedookreślony stan rozwoju SI, na którym będzie dorównywać ogólnymi kompetencjami ludziom, nie tylko jest zjawiskiem odległym w czasie, ale wręcz celem niemożliwym do osiągnięcia współczesnymi metodami rozwijania dużych modeli językowych.

6. Jak slim fit stał się stylem amerykańskiej prawicy

Derek Guy, The Evolution of the Alpha Male Aesthetic (Bloomberg)

🔗 https://www.bloomberg.com/features/2025-maga-man-style-history/

Jedną z rzeczy, które na pewno zapamiętam z trwającej kampanii prezydenckiej, jest następująca wypowiedź Karola Nawrockiego: „Nie wiem czy państwo, głównie dziennikarze, zwróciliście uwagę na to, że szef Pentagonu biegał w szarym dresie, bo nie musi nikogo udawać i nie musi wnosić na ulice Warszawy i wkładać na swoje ciało termicznej odzieży do biegania, bo reprezentuje siebie, swoje wartości (…)”. Zapamiętam ją nie tylko dlatego, że daje wspaniały wgląd w podświadomość kandydata, ale też dlatego, że luźny, bawełniany dres to wyjątek od reguły, którą wśród amerykańskiej prawicy stanowi dziś styl slim fit. O tym, jak to się stało, że awangarda maczyzmu zaczęła upychać swoje nabite ciała w lajkrę i trzeszczące w szwach garnitury, napisał znany i lubiany Derek Guy. W ostatnich latach wyrósł na najlepszego komentatora mody męskiej w internecie, a przy okazji ikonę lewicującego internetu, poszerzając mężczyznom horyzonty i nogawki spodni. Polecam jego esej o korzeniach “stylu MAGA” nie tylko dlatego, że jest po prostu ciekawy i dobrze napisany. Przede wszystkim realizuje oficjalne hasło tego newslettera: jest wyprawą w górę rzeki treści. Ta podróż zaczyna się od trafnej obserwacji: “In certain corners of the internet, the ideal man lifts weights, tracks macros and speaks in clipped imperatives. He dresses not for comfort but for the camera, squeezing into compression gear or tightly tailored suits. And, most important, he performs for the feed: the viewers he hopes will follow, the followers he hopes will buy (his coaching program, his supplements—link in bio!), and the godless algorithm that plucks people from obscurity and turns them into celebrities”. Następnie Derek Guy prowadzi czytelników przez dekady przemian kanonów męskiej mody i urody, by zatoczyć koło i dotrzeć do współczesności.

7. Jak się — i nas — trzymają Chińczycy

Pablo Robles, Agnes Chang, Lazaro Gamio, Your Home Without China (New York Times)

🔗 https://www.nytimes.com/interactive/2025/04/27/world/asia/china-products-us-tariffs-trump.html

Prasówka bez tematu suwerenności technologicznej prasówką straconą. Tym razem polecam materiał ilustrujący go — dosłownie — od nietypowej strony. Dziennikarze NYT zwizualizowali, jaki procent przedmiotów codziennego użytku używanych przez Amerykanów pochodzi z Chin. Pretekstem do takiego ćwiczenia analitycznego były rzecz jasna cła nałożone przez Trumpa na import towarów z tego kraju. Europy ten kontekst bezpośrednio nie dotyczy, a przedstawione dane mogą się w niektórych przypadkach znacznie różnić. Jednakże z naszej perspektywy ten tekst i wizualizacje są dobrym przyczynkiem do refleksji nad tym, jak ciężko byłoby nam odciąć się od chińskiej elektroniki, jak głębokie są zależności ekonomiczne zachodu od wschodu, czy też, czego brakowałoby nam najbardziej, gdyby tzw. “decoupling” nastąpił z dnia na dzień.

8. Czego o technologiach i nierównościach uczy historia Chin

Peng Zhou, What 2,000 years of Chinese history reveals about today’s AI-driven technology panic – and the future of inequality (The Conversation)

🔗 https://theconversation.com/what-2-000-years-of-chinese-history-reveals-about-todays-ai-driven-technology-panic-and-the-future-of-inequality-254505

“Kuznets i Piketty pracowali w obrębie dość wąskich ram czasowych” — odważnie pisze we wstępie do tego tekstu jego autor, ekonomista Peng Zhou. Jego ambicją było zbadanie relacji między nierównościami społecznymi a rozwojem technologicznym na obszerniejszym zbiorze danych obejmującym ok. 2000 lat historii Chin. Wnioski z tej analizy stara się odnieść do współczesności, oferując je jako lekcje dla osób zastanawiających się, jak na podziały majątkowe wpłynie popularyzacja systemów sztucznej inteligencji. Są one następujące: 1. rewolucje technologiczne wyzwalają wzrost gospodarczy, ale i wzrost nierówności; 2. pojawiają się instytucje, które mają spowalniać ten drugi proces; 3. nierówności niwelują też wojny i wewnętrzne konflikty polityczne, ale kosztem stabilności społecznej; 4. tę z kolei ludzie próbują przywracać z pomocą nowych norm społecznych, petryfikując jednak przywileje.

9. Gdzie w Afryce big techy szukają taniej pracy

Stephanie Wangari, Gayathri Vaidyanathan, How Big Tech hides its outsourced African workforce (Rest of World)

🔗 https://restofworld.org/2025/big-tech-ai-labor-supply-chain-african-workers/

To tekst sporo krótszy od kobył, jakie zwykle tu polecam, ale wrzucam go do zestawu z dwóch względów. Po pierwsze, bo rola pracowników z różnych afrykańskich krajów w tzw. rewolucji sztucznej inteligencji, choć nagłaśniana od dawna (także przeze mnie), jest wciąż zbyt mało znana. Po drugie, bo tekst zawiera świetne mapy zależności w gospodarce cyfrowej między globalną północą i globalnym południem, które mogą się przydać wielu subskrybującym ten newsletter osobom.

10. O co wojowały Nintendo i Atari

Julien Mailland, How Nintendo Bled Atari Games to Death (The MIT Press Reader)

🔗 https://thereader.mitpress.mit.edu/how-nintendo-bled-atari-games-to-death/

Kolejny raz ostatnią pozycję w prasówce przeznaczam na tematy growe. Tym razem historia o biznesowym beefie dwóch wielkich marek świata growego: Atari, które czasy świetności ma już za sobą i Nintendo, które święci obecnie być może największe w historii triumfy. Do obu mam sentyment. Na Atari (bodajże 800XE) uczyłem się obsługi komputera, uruchamiając proste gry z kaset magnetofonowych. Z kolei Nintendo Switch przyniósł mi w ostatnich latach dużo radości i pewnie jakiś czas po tegorocznej premierze sięgnę po jego następcę. Nie jestem jednak fanbojem żadnej z tych firm, więc do historii opisanej w tekście podszedłem kierowany wyłącznie ciekawością — choć domyślam się, że z fanowskiej perspektywy może mieć inny wydźwięk. A dotyczy ona tego, jak Nintendo blokowało zewnętrznym twórcom projektowanie gier na konsolę Nintendo Entertainment System, i jak Atari próbowało przewalczyć te trudności. Morał z tej opowieści łatwo można byłoby dopasować do innych wydarzeń z przeszłości gospodarki cyfrowej. A brzmi on: “To better understand inflection points, one must look beyond individual genius to the less sexy interplay of engineering, business, and law”.

okoliczności zdrowotne i zawodowe sprawiły, że poprzedniej prasówki nie udało mi się przygotować w terminie. By zadośćuczynić wam tę miesięczną przerwę między kolejnymi newsletterami, przygotowałem wydanie rozszerzone, z 15 tekstami zamiast zwyczajowych 10. Dla przypomnienia: nie jest to przegląd najważniejszych newsów, ale wartej uwagi publicystyki, zwłaszcza takiej z długim terminem ważności. Dobrej lektury!

1. Co Musk ma wspólnego z Breżniewem

Evgeny Morozov, The New Legislators of Silicon Valley (The Ideas Letter)

🔗 https://www.theideasletter.org/essay/silicon-valleys-new-legislators/

Było eseistów mrowie, ale żaden z nich nie śmiał pisać przy Morozowie. Autor “The Net Delusion” to jedna z najmocniejszych marek w świecie krytyków gospodarki cyfrowej, a dla mnie najbardziej inspirujący publiczny intelektualista zajmujący się nowymi technologiami. Publikuje dość rzadko, ale gdy już puści longread, to często jest to utwór z kategorii banger. Tak jest w przypadku tego eseju, gęstego od intertekstu i hipertekstu. Dobrą próbką jego stylu jest zdanie “Marx would surely toast their pivot to praxis: instead of just “arguing the world,” they have the will, the means – and now, apparently, the “Big Balls” – to change it”. Morozow szuka w tekście odpowiedzi na pytanie, jaką rolę w społeczeństwie odgrywają amerykańscy miliarderzy z branży technologicznej. Robi przegląd ich filozoficznych inspiracji, ważniejszych wystąpień publicznych, analizuje deklarowane i ukryte cele. Ostatecznie przedstawia ich jako hybrydę oligarchów z intelektualistami — grupę społeczną, której nie wystarczy wpływ społeczny zapewniany przez pieniądze, która chce być także dostarczycielami idei. Posługując się taksonomią intelektualistów zaproponowaną przez Zygmunta Baumana, która dzieli ich na legislatorów i interpretatorów, zalicza ich do tej pierwszej grupy. Musk, Thiel, Karp czy Andreesen mają, cytując klasyka, misję jak Apollo wszystkie. Chcą przestawiać gospodarkę i społeczeństwo na nowe tory, równolegle strasząc apokalipsami, które ziszczą się, jeśli świat ich nie posłucha, i kusząc dobrobytem płynącym z automatyzacji i merytokratycznych rządów. W tym wszystkim upodabniają się zdaniem Morozowa, pisarza o białoruskim pochodzeniu, do komunistycznych aparatczyków, dla których plany X-letnie były ważniejsze niż materialna rzeczywistość. Stąd tez swój wywód kończy efektownie: “Elon Musk might have started as a Henry Ford but he will exit as a Leonid Brezhnev”.

2. Czym grozi slopsquatting

Thomas Claburn, LLMs can't stop making up software dependencies and sabotaging everything (The Register)

🔗 https://www.theregister.com/2025/04/12/ai_code_suggestions_sabotage_supply_chain/

O tym, jakim wsparciem w zawodzie programisty są duże modele językowe słyszałem od osób, które nie dają się raczej nabrać na hype. Zakodowałem (nomen omen) więc sobie, że wsparcie w kodoklepaniu to jedno z tych — wciąż nielicznych — zastosowań generatywnej SI, które przynosi więcej korzyści niż problemów. Tymczasem okazuje się, e cyberprzestępcy znaleźli sposób, jak skorzystać na trendzie programowania wspomaganego. Kluczem okazała się tendencja LLMów do zmyślania rzeczy, w tym przypadku nazw pakietów. Próba zaimportowania takiej nieistniejącej paczki w efekcie uruchomienia wadliwego kodu to teoretycznie żadna tragedia. O ile nie okaże się, że pakiet, który nie powinien istnieć, jednak istnieje — i zawiera niebezpieczną zawartość. A może się tak wydarzyć, bo cyberprzestępcy zaczęli umieszczać w sieci materiały odpowiadające nazwami tym generowanym przez SI. Stąd nazwa slopsquatting: okupowanie nazw będących programistycznym slopem. Ze względu na częstotliwość, z jaką LLMy zmyślają te same, błędne nazwy pakietów, stanowi to potencjalnie zagrożenie na dużą skalę. Dlatego w kodowaniu jak w życiu: PKU. LLMom - niekoniecznie.

3. Czym jest mid tech

Tressie McMillan Cottom, The Tech Fantasy That Powers A.I. Is Running on Fumes (New York Times)

🔗 https://www.nytimes.com/2025/03/29/opinion/ai-tech-innovation.html

Mid tech to inna nazwa na “taką sobie technologię” (so-so technology) — stworzoną przez goszczącego już w prasówce Darona Acemoğlu i Pascuala Restrepo kategorię technologicznych innowacji przyczyniających się do wzrostów produktywności, ale na tyle małych, by nie rekompensowały zastępowania nimi pracowników. To właśnie ten rodzaj automatyzacji najbardziej zagraża, zdaniem ekonomistów, rynkowi pracy: rodzi koszty, a nie daje odpowiednich korzyści. Tressie McMillan Cottom, analizując przypadek wdrażania narzędzi wykorzystujących sztuczną inteligencję w edukacji, argumentuje, że to właśnie przypadek “takiej sobie technologii”. Porównuje boom na różnego rodzaju zautomatyzowanych nauczycieli do mody na masowe kursy online, która parę lat temu “rewolucjonizowała” akademię. Ostatecznie okazało się, że owszem, te narzędzia znalazły swoją niszę, ale po drodze ich bezmyślne wdrażanie wypchnęło z rynku pracy wiele osób. Podobnych szkód McMillan Cottom obawia się w przypadku trwającego hajpu na SI. Zamiast szukać sposobów, by wspierała ekspertów, zbyt często kombinuje się, jak ich nią zastąpić. To kolejny rozdział wspominanej już przez mnie w tym newsletterze kilkukrotnie (ostatnio tu i tu) opowieści o antypracowniczej ideologii, która zbyt często podbudowuje wdrażanie systemów sztucznej inteligencji.

4. Jak Google walczy z FOMO

Julia Love, Davey Alba, Google Is Searching for an Answer to ChatGPT (Bloomberg)

🔗 https://www.bloomberg.com/news/features/2025-03-24/google-s-ai-search-overhaul-racing-chatgpt-for-the-web-s-future

25 marca w 9 europejskich krajach, w tym w Polsce, premierę miała funkcja AI Overviews w usłudze Google Search. Polega ona na tym, że przy niektórych zpytaniach najpopularniejsza wyszukiwarka świata wyświetla na szczycie strony odpowiedź wygenerowaną przez sztuczną inteligencję na podstawie wybranych źródeł. To jedna z największych zmian, jaką przeszła ta usługa w ostatnich latach. Jeśli chcecie poznać moją opinię na temat kierunku jej rozwoju, to odsyłam do eseju pt. “W poszukiwaniu działającej wyszukiwarki”, który opublikowałem rok temu. W tym newsletterze polecam natomiast bardzo ciekawy tekst o kulisach tej (r)ewolucji. Jego główną bohaterką jest Elizabeth Reid, która od roku przewodzi zajmującej się usługą Search części Google. W przeciwieństwie do Prabhakara Raghavana ochrzczonego przez Eda Zitrona w głośnym eseju “Człowiekiem, który zabił Google Search”, Reid działała raczej za kulisami. Jej rola w ewolucji wyszukiwarki była słabo naświetlona. Ten tekst wypełnia tę lukę, opisując jej nastawioną na eksperymenty, by nie powiedzieć: ryzykancką filozofię pracy. Interesującym wątkiem było też dla mnie to, jak szefowa Google Search odpowiada na trudne pytania stawiane produktowi, np. “Dlaczego każe ludziom jeść kamienie?”.

5. Czy chiński rynek centrów danych czeka kryzys

Caiwei Chen, China built hundreds of AI data centers to catch the AI boom. Now many stand unused. (MIT Technology Review)

🔗 https://www.technologyreview.com/2025/03/26/1113802/china-ai-data-centers-unused/

Chiny wciąż zmagają się z kryzysem wywołanym nadpodażą mieszkań, a już szykują sobie kolejny kryzys związany z przeinwestowanym rynkiem nieruchomości — tyme razem rynkiem centrów danych. Tak przynajmniej sugeruje ten reportaż MIT Technology Review oparty na danych z kraju i rozmowach z lokalnymi przedsiębiorcami. Inwestorzy z różnych branż dali się porwać gorączce złota, na czym korzystali niekompetentni bądź nieuczciwi pośrednicy budujący obiekty niedostosowane do wymogów branży SI. A potem przyszedł DeepSeek i dodatkowo skomplikował sprawę, poddając w wątpliwość dominujący paradygmat “więcej mocy znaczy lepiej”. Nie wiem, czy sytuacja faktycznie rozwinie się w pełnoprawny kryzys. Z pewnością jednak warto obserwować doniesienia z Chin, bo mogą okazać się źródłem ważnych lekcji dla Europy dopiero rozwijającej (poza tzw. FLAPD: Frankfurtem, Londynem, Amsterdamem, Paryżem i Dublinem) swoją centrodanową infrastrukturę.

6. Czy Chiny wzlecą do chmur

ChinaTalk

Why China's Cloud Lags

This is a guest piece by JS Tan, a PhD Candidate at MIT’s international development program, researching the political economy of innovation in the US and China with a focus on cloud computing. He was previously a software engineer and writes on Substack…

Read more

a year ago · 27 likes · 2 comments

Ciągnąc wątek infrastruktury cyfrowej w Chinach, polecam analizę rekomendowanego już kiedyś przeze mnie analityka JS Tana nt. chińskiego rynku cloud. Pokazuje, o ile i w jakich obszarach jest dziś słabszy od rynku amerykańskiego, i skąd biorą się te różnice. Jako słowa klucze do zrozumienia problemu wskazuje dwa skróty: IaaS (Insfrastructure-as-a-Service) i PaaS (Platform-as-a-Service). Z dostarczaniem pierwszych chińskie podmioty (szczególnie telekomy) radzą sobie dobrze. Jednak PaaS — model usług, który dostarcza więcej wartości dodanej (chodzi np. o platformy chmurowe do korzystania z modeli SI) — jest piętą achillesową chińskiej gospodarki cyfrowej. Tan tłumaczy w analizie, dlaczego tak się dzieje, i jak Pekin próbuje sobie z tym radzić.

7. Co da Afryce pierwsza na kontynencie fabryka AI

Damilare Dosunmu, What you need to know about Africa’s first AI factory (Rest of World)

🔗 https://restofworld.org/2025/nvidia-africa-ai-factory/

Komisja Europejska ogłosiła ostatnio kolejne lokalizacje, w których powstawać będą tzw. fabryki AI: centra superkomputerowe sprofilowane pod wykorzystanie ich infrastruktury do rozwijania systemów sztucznej inteligencji. Łącznie decyzje o finansowaniu inwestycji otrzymało do tej pory 13 projektów w Europie (w tym poznański PIAST). Tymczasem w Afryce, gdzie umiejscowione jest zaledwie 0,1% globalnych mocy obliczeniowych, właśnie ogłoszono pierwszą taką inicjatywę. Fabryka to wspólne przedsięwzięcie Cassava Technologies, przedsiębiorstwa pochodzącego z Zimbabwe przedsiębiorcy i filantropa Strive Masiyiwy, oraz firmy Nvidia. Buzująca branża startupowa na kontynencie otrzyma potężne wsparcie. To także w teorii krok w kierunku technologicznej suwerenności Afryki, która poniosła wiele szkód w efekcie cyfrowego kolonializmu (o jego przykładach pisze choćby Marietje Schaake w książce “The Tech Coup”, którą niedawno przesłuchałem i polecam). W idealnym świecie wolałbym, żeby tego typu przedsięwziecie napędzały instytucje publiczne, i by cały świat nie był uzależniony od czipów Nvidii, ale mimo wszystko patrzę na nie z nieśmiałym optymizmem.

8. Czy istnieją twarde dowody na wartość umiejętności miękkich

Lily Scherlis, Going Soft (Harper’s Magazine)

🔗 https://harpers.org/archive/2025/04/going-soft-american-worker-soft-skills-lily-scherlis/

Wśród omawianych tu co dwa tygodnie artykułów tylko niektóre zostają ze mną na dłużej. Jestem przekonany, że tak właśnie będzie z tym esejem. Lily Scherlis wychodzi w nim od tezy, którą słyszałem w ostatnich latach wielokrotnie: im bardziej technologia będzie automatyzować naszą pracę, tym większe znaczenie w karierze będą miały umiejętności miękkie. Zamiast jednak zaakceptować tę nienową i, wydawałoby się, zdroworozsądkową myśl, zaczyna się jej krytycznie przyglądać. Obnażając korzenie samej idei kompetencji miękkich i relacjonując stan badań nad nimi, zwraca uwagę na brzydkie aspekty tej koncepcji. Istotnym problemem jest choćby to, że to kategoria nieostra. Nie wiadomo do końca, co się w niej zawiera, a więc bardzo łatwo manipulować jej granicami i arbitralnie określać, kto te umiejętności posiada, a komu ich brakuje. Nieostrość pojęcia jest też przydatna w tworzeniu narracji mających łagodzić słuszne obawy o przyszłość świata pracy w dobie postępującej robotyzacji i automatyzacji. Obawiasz się, że ktoś może próbować zastąpić cię agentem SI? Inwestuj w kompetencje miękkie! A jeśli i tak nie będziesz mógł znaleźć pracy, to najwidoczniej rozwijałeś nie te umiejętności, które powinieneś. Scherlis pokazuje jeszcze inne, niebezpieczne procesy. Przemysł uczenia kompetencji miękkich promuje często cynizm w relacjach międzyludzkich, zastępowanie instynktownych odruchów empatii skryptami do nawiązywania kontaktów. Z kolei brak tych kompetencji bywa poddawany rasyfikacji i uklasowieniu — np. poprzez stwierdzenia, że chińscy pracownicy są “jak roboty”, albo że ludziom o biedniejszym pochodzeniu brakuje ogłady. Jeśli po doczytaniu do tego miejsca zaczęliście się zastanawiać, co to wszystko ma wspólnego z gospodarką cyfrową, to już spieszę z odpowiedzią. Tłem wywodu Scherlis są przemiany rynku pracy powodowane rozwojem technologicznym, a konkretnie zaś dążeniami automatyzacyjnymi. Choć autorka kontestuje tezę, że soft skillsy chronią przed negatywnym wpływem tych procesów, to nie odrzuca do końca idei trenowania pewnych kompetencji przydatnych w relacjach międzyludzkich. Jej ostateczna konkluzja może was jednak zaskoczyć, dlatego tym bardziej zachęcam do lektury.

9. W jakim języku będziemy kodować po końcu świata

Tiffany Ng, The Best Programming Language for the End of the World (Wired)

🔗 https://www.wired.com/story/forth-collapse-os-apocalypse-programming-language/

Fascynujący tekst o staraniach grupy pasjonatów rozwijających ekosystem usług opartych na języku programowania Forth. Ideą stojącą za projektami pokroju systemu operacyjnego Collapse jest to, by umożliwiły korzystanie z choć części technologicznego dorobku ludzkości w wypadku cywilizacyjnej katastrofy. Chodzi np. o uruchamianie komputerów i innych programowalnych urządzeń wykorzystujących potencjalnie łatwy do zdobycia hardware. Szczególnie ciekawy jest wybijający się z tekstu kontrast między podejściem pasjonatów takich, jak cytowani w tekście programiści, do mainstreamu branży IT stawiającego na wysokopoziomowe języki, automatyzację pracy dzięki SI itd. Jak mówi jeden z nich, o pseudonimie Devine: “No one remembers how to write a text editor (…) When you start forgetting how to do something as crucial as that, when things start to fall apart, they fall apart hard.”Podobne obawy wyrażał niedawno Namanyay Goel w viralowym tekście “New Junior Developers Can’t Actually Code”. Żaden ze mnie programista, więc trudno mi ocenić, na ile słuszne są te przestrogi, a na ile alarmistyczne. Mimo wszystko, dobrze moim zdaniem, że się pojawiają — choćby jako kontrapunkt dla haseł typu tych głoszonych przez CEO Nvidii Jensena Huanga, według którego w erze SI “It is our job to create computing technology such that nobody has to program. And that the programming language is human”.

10. Jak big techy znalazły się w centrum transatlantyckiego konfliktu

Henry Farrell, Abraham Newman, The Brewing Transatlantic Tech War (Foreign Affairs)

🔗 https://www.foreignaffairs.com/united-states/brewing-transatlantic-tech-war

Farrell i Newman pokazują z lotu ptaka historię relacji big techów z Europą, skupiając się na tym, jak to się stało, że firmy te znalazły się pozornie nagle na celowniku unijnej “handlowej bazooki”. Dobrze podsumowują tę opowieść klasyczne wersy Mobbyn: Miałeś z nami tutaj być koleżką / Miałeś z nami dzielić łup, pomnażać / Mogłeś razem z nami z jednej wazy, wielką chochlą, ha? / Tera nie rusz, tera nie już. Poza tym ważną dla mnie refleksją po lekturze było uświadomienie sobie rzeczy pozornie dość oczywistej, mianowicie, że amerykańskie korporacje cyfrowe, poza tym, że są cyfrowe, są amerykańskie. Mam wrażenie, że często w dyskusjach ta ich cecha chowa się i umyka, a przysłania ją transgraniczne oddziaływanie tych firm, ich wpisanie w mechanizmy globalnego kapitalizmu. Tymczasem ostatnie miesiące pokazały, że choć obecne są na całym świecie, to najważniejsza jest dla nich rodzima Ameryka (konkretniej zaś Waszyngton i Palm Beach).

11. Jak się uchronić przed zatrudnieniem bota

Taylor Telford, Job hunting and hiring in the age of AI: Where did all the humans go? (Washington Post)

🔗 https://www.washingtonpost.com/business/2025/03/27/ai-job-search-hiring-process/

W zasadzie nie ma tygodnia bez nowej historii o nieoczywistych problemach społecznych powodowanych upowszechnianiem się i wzrostem jakości narzędzi do tworzenia deepfake’ów. Tym razem krótki reportaż o kłopotach, jakie sprawiają rekruterom generowani cyfrowo kandydaci na oferowane przez firmy stanowiska. Po co spamować pracobiorców fałszywymi zgłoszeniami? Wprowadzając do organizacji pracującego zdalnie, nieistniejącego pracownika, cyberprzestępcy mogą np. dostać się do tajemnic przedsiębiorstwa, uprawiać szpiegostwo przemysłowe itd. W historii o tych zagrożeniach jest też polski akcent, choć na szczęście wśród ofiar nie było Polaków: przewijająca się w tekście firma Vidoc Security Lab w porę wyłapała kandydata-deepfake’a i teraz chce szkolić innych, jak się przed nimi bronić.

12. Czemu Trump wziął jajo

Kyle Chayka, Resisting Trump 2.0 with Brain-Rot Memes (New York Magazine)

🔗 https://www.newyorker.com/culture/infinite-scroll/resisting-trump-20-with-brain-rot-memes

Kiedy jeszcze zdarzało mi się pisać publicystykę, parokrotnie wracałem do tematu wykorzystania memów w polityce. Jeden z moich pierwszych tekstów dla Magazynu Kontakt z 2017 r. był głosem w ówczesnym “wielkim sporze o memy” — tak Jan Świeczkowski nazwał toczącą się wówczas dyskusję o tym, czy Partii Razem wolno w żarty (dając mojemu wystąpieniu ocenę 2/10 :smutnazaba: ). Lata później, przed wyborami parlamentarnymi w 2023 r., perorowałem w oko.press o Giertychu i słowie Bambik. Pisałem tam m. in., że “Wielu politycznym graczom brakuje zrozumienia internetowego folkloru, kompetencji do czytania powstających w sieci tekstów kultury. Bez niej trudno zrozumieć, że można z pomocą memów opowiadać dużo więcej niż proste żarty: wyrażać osobowość, przekazywać emocje, formułować druzgocącą krytykę czy przekonujące argumenty”. To drugie zdanie to w zasadzie esencja mojego podejścia do memetyzacji dyskursu: zamiast się na nią obrażać, warto ją porozważać jako jeden z wielu procesów kształtujących komunikację. Ten przydługi wstęp był mi potrzebny, by polecić tekst Kyle’a Chayki o roli, jaką memy odgrywały w pierwszych miesiącach prezydentury Donalda Trumpa. Jak zauważa autor, w środowiskach opozycyjnych przynajmniej częściowo zaspokoiły potrzebę chwytliwych haseł, której nie potrafili zapełnić politycy. Od siebie dodałbym jednak, że jednym z problemów z memami jako osią politycznej komunikacji jest to, że mają krótki termin ważności. “Brat Summer” potrwało dużo krócej niż chciałaby tego Kamala Harris.

13. Czy konkurencyjność jest wrogiem suwerenności

Marietje Schaake, Max von Thun, Europe’s Tech Sovereignty Demands More Than Competitiveness (Project Syndicate)

🔗 https://www.project-syndicate.org/commentary/europe-misguided-fixation-on-enhanching-tech-competitiveness-by-marietje-schaake-and-max-von-thun-2025-04

Polecana tu już wcześniej Marietje Schaake zabrała, wraz z Maxem von Thunem, głos w dyskusji o suwerenności technologicznej. Ich interwencja sprowadza się do ostrzeżenia, że unijny zwrot ku wspieraniu konkurencyjności gospodarki cyfrowej może nie tylko nie wspierać uniezależniania się UE od państw trzecich, ale wręcz zagrażać temu procesowi. Największe ryzyko widzą w nawoływaniu do deregulowania rynku. Ich zdaniem osłabianie prawa może ułatwić dominującym podmiotom w okopywaniu się na pozycjach, a niekoniecznie ułatwiać MŚP wzrost. Jednocześnie jednak ten konflikt nie jest inherentny, a konkurencyjność i suwerenność mogą iść w parze.

14. Kim był pierwszy święty-gamer

Riley MacLeod, The Politics, Theology, And Hype Behind The First Gamer Saint (Aftermath)

🔗 https://aftermath.site/carlo-acutis-gamer-saint

Zamieszanie wokół Carto Acutisa, pierwszego świętego z pokolenia millenialsów, zupełnie mnie ominęło. Riley MacLeod obszernie opisuje kontekst tej kanonizacji, skupiając się na jednym wątku: growym hobby nowego świętego. Acutis miał pogrywać w Halo, Pokemony czy gry z Mario. Według jednych narracji, bardziej krytycznie nastawionych do gier wideo, jego umiar w pykaniu w kuszące gierki był jednym z dowodów jego świętości. Według innych — te zainteresowania dowodzą, że między świętością a gamerstwem nie musi istnieć konflikt, a Acutis może być dobrym wzorem dla współczesnych nastolatków, którzy nie chcą porzucać swoich popkulturowych pasji. MacLeod, redaktor serwisu o grach, z pozycji ateisty eksploruje to napięcie w katolicyzmie, w czym wspiera go jezuita Shane Liesegang, w “poprzednim życiu” projektant gier pracujący m. in. przy Skyrimie i Falloucie 4. Z ich spotkania i researchu MacLeoda zrodził się bardzo interesujący esej o ciągłych próbach odnajdywania się kościoła katolickiego we współczesności, o etyczności gamingu w kościelnym nauczaniu, ale też np. o klasowym charakterze procesów kanonizacyjnych.

15. Dlaczego Marina Abramović przegrała w grze o Marinie Abramović

Pippin Barr, I Made a Video Game of “The Artist Is Present.” Marina Abramović Couldn’t Sit Through It. (The MIT Press Reader)

🔗 https://thereader.mitpress.mit.edu/i-made-a-video-game-of-the-artist-is-present-marina-abramovic-couldnt-sit-through-it/

Na koniec, tradycyjnie, coś luźnego. W 2011 r. Pippin Barr, wykładowca przedmiotu nt. eksperymentalnych gier komputerowych na Uniwersytecie w Kopenhadze, opowiadał studentom o performensie “The Artist Is Present”. Przy okazji stwierdził, że dałby radę zrobić na jego podstawie grę. Coś, co miało być tylko stwierdzeniem ilustrującym jakąś tezę, stało się rzuconym samemu sobie wyzwanie. I tak powstała gra “The Artist Is Present”. W artykule będącym adaptacją fragmentu swojej książki Barr opowiada, jak z pomocą prostych mechanizmów próbował oddać różne aspekty performensu Abramović. Polecam tę lekturę szczególnie, jeśli do gier komputerowych macie obojętny czy negatywny stosunek — a nuż tekst skłoni was do zagłębienia się w świat podobnych do “The Artist Is Present” projektów, których pełno w sieci.

to kolejne zestawienie 10 tekstów z ostatnich dwóch tygodni. Dla przypomnienia: nie jest to przegląd najważniejszych newsów, ale wartej uwagi publicystyki, zwłaszcza takiej z długim terminem ważności. Dobrej lektury!

1. Czy Masa Son to nowy Czyngis-chan

Laleh Khalili, I am Genghis Khan (London Review of Books)

🔗 https://www.lrb.co.uk/the-paper/v47/n05/laleh-khalili/i-am-genghis-khan

Dwa tygodnie temu polecanką tekstu o Tahnunie ibn Zajidzie Al Nahajjanie zainicjowałem Źródłointernetową Galerię Ludzi Pejoratywnie Zakręconych. Kontynuując ten cykl, chciałbym wam polecić sylwetkę kolejnego inwestora projektu Stargate: Masayoshi Sona, szefa Softbanku. Dla London Review of Books nakreśliła ją Laleh Khalili przy okazji recenzji książki Gambling Man: The Wild Ride of Japan’s Masayoshi Son Lionela Barbera. Dominantą biografii Sona jest hazard. Tkwi w tym świecie od urodzenia — jego ojciec był potentatem salonów pachinko. Zamiast jednak grać na automatach czy tworzyć sieć kasyn, Son zaczął obracać ogromnymi pieniędzmi jako inwestor. Obok udanych zakładów, np. inwestycji w Alibabę, ma na koncie także sporych rozmiarów porażki, przede wszystkim WeWork. Nie psują mu one jednak samooceny. Gdy zestawiano go z amerykańskimi szefami big techów, miał powiedzieć: “To nie są równi mi ludzie. Właściwym porównaniem dla mnie jest Napoleon, Czyngis-chan albo cesarz Qin. Nie jestem CEO. Buduję imperium”. Paradoksalnie, jeszcze bardziej upodabnia go to jednak np. do rozmiłowanego w Oktawianie Auguście Zuckerberga. Ja tymczasem preferuję Mundus sine Caesaribus.

2. Czego nas uczy społeczna historia sztucznej inteligencji

Ben Tarnoff, The Labor Theory of AI (The New York Review)

🔗 https://www.nybooks.com/articles/2025/03/27/the-labor-theory-of-ai-the-eye-of-the-master/

Kocham społeczne historie. Nieprzypadkowo jednym z pierwszych tekstów opublikowanych w tym newsletterze była dwuczęściowa “Społeczna historia katolickiej wiksy”. Tego rodzaju narracje o technologii cenię szczególnie, bo czynią zadość ważnej dla mnie myśli Brunona Latoura: „Zajmijcie się technologią, a staniecie się socjologami. Zajmijcie się socjologią, a skończycie, badając technologię”1. Mimo to ze wstydem przyznaję, że nie czytałem recenzowanej przez Bena Tarnoffa w The New York Review książki Matteo Pasquinelliego The Eye of the Master: A Social History of Artificial Intelligence. Wstyd tym większy, że samego autora kojarzę od dawna — np. ze świetnego wykładu A Social History of Algorithms, który oglądałem, przygotowując się kilka lat temu do pisania o algorytmach dla Miesięcznika Znak. Tekst Tarnoffa skłania mnie, by umieścić The Eye of the Master… wysoko na liście “do przeczytania”. Główną tezą książki Pasquinelliego jest, że na wszystkich stadiach rozwoju technologii i nauki na drodze do powstania sztucznej inteligencji dominowało podejście, by ich wynalazki służyły zarządzaniu pracą. Ta myśl towarszyszyła eksperymentom Charlesa Babbage’a z “komputeryzacją” fabryk, XX-wiecznej cybernetyce, którą parali się Friedrich Hayek i “Chłopcy z Santiago”, czy też współczesnym projektantom systemów do monitorowania i automatyzacji zadań pracowników. To oczywiście nie jedyna społeczna historia sztucznej inteligencji, którą można opowiedzieć. Jak zauważa Tarnoff, “Nadzorowanie pracy to tylko jedno z zastosowań komputerów; istnieje wiele innych. I nie było ono kluczowe dla rozwoju technologii: główne innowacje w informatyce powstały w odpowiedzi na potrzeby militarne, a nie ekonomiczne”. Nie zmienia to tego, że perspektywa oferowana przez Pasquinelliego i innych badaczy laborystycznych kontekstów rozwoju SI jest bardzo cenna.

3. Co kryją głębiny YouTube’a

Thomas Germain, The hidden world beneath the shadows of YouTube's algorithm (BBC)

🔗 https://www.bbc.com/future/article/20250306-inside-youtubes-hidden-world-of-forgotten-videos

Na YouTube znajduje się ok. 14,8 mld filmów. Średnia liczba wyświetleń nagrania to 41. Wynik powyżej 130 kwalifikuje film do kategorii 1/3 najczęściej oglądanych na platformie. To niektóre spośród wyników badania nieoglądanej strony serwisu przeprowadzonego przez naukowców z Uniwersytetu Massachusetts Amherst. Pokazują one m. in., że YouTube, choć postrzegany jako internetowa telewizja czy serwis VOD, jest przede wszystkim wielkim archiwum domowych nagrań, enigmatycznych klipów tworzonych z myślą o znajomych i rodzinie, przypadkowych migawek wrzucanych na serwery Google, by nie zajmowały pamięci w telefonie. Jak twierdzi autor artykułu, głębiny YouTube’a, wbrew niepokojącej nazwie, wypełniają głównie treści o neutralnym czy pozytywnym charakterze. To co, najgorsze, ma niestety tendencję do wypływania na powierzchnię — czy raczej bycia na nią wypychanym przez algorytmy i niezdrowe fascynacje oglądających. Paradoksalnie to właśnie w odmętach tej platformy można dostrzec przebłyski światła w mroku internetu.

4. Czy FBI i KGB połączą siły w walce z hakerami

Ksenia Churmanova, What Trump 2.0 Might Mean for Russian Cybercrime (New Lines Magazine)

🔗 https://newlinesmag.com/reportage/russian-cybercriminals-are-wondering-what-the-future-holds-under-trump/

Ocieplenie w relacjach na linii Waszyngton-Moskwa ma nieoczekiwane konsekwencje dla rosyjskiej społeczności hakerskiej. Linkowany reportaż opisuje historię jednego z nich — młodego Czeczena odsiadującego wyrok w USA, dokąd za zarobione na szantażach pieniądze próbował emigrować, oficjalnie w pogoni z lepszym życiem. Dotąd reżim Putina traktował ludzi takich jak on z pobłażaniem, a nawet specyficzną troską. Tak długo, jak na cel brali zagraniczne podmioty, nie musieli się obawiać lokalnych służb. Co prawda, gdy wpadali w ręce służb obcych, nikt w ojczyźnie się za nimi nie wstawiał, mogli jednak mieć nadzieję, że któregoś dnia zostaną uwolnieni w ramach wymian więźniów. Jak jednak pisze autorka, w grudniu coś się zmieniło: to KGB aresztowało jednego z poszukiwanych przez Amerykanów hakerów, choć ten pozornie grał “według zasad”. Czas pokaże, czy to anomalia, czy kolejny dowód, jak zmieniają się globalne sojusze.

5. Co się działo za kulisami rewolucji DOGE

Makena Kelly, David Gilbert, Vittoria Elliott, Kate Knibbs, Dhruv Mehrotra, Dell Cameron, Tim Marchman, Leah Feiger, Zoë Schiffer, Inside Elon Musk’s ‘Digital Coup’ (Wired)

🔗 https://www.wired.com/story/elon-musk-digital-coup-doge-data-ai/

W ciągu ostatnich dwóch miesięcy Wired stało się jednym z najważniejszych źródeł politycznej publicystyki w USA. Ekipa doświadczonych reporterów technologicznych doskonale odnalazła się w nowej rzeczywistości. Nie ma się co dziwić. Kto lepiej opisze i wyłumaczy świat, w którym państwo ma działać jak start-up, rządowa strategia sprowadza się do sloganu “move fast and break things”, a Elon Musk instaluje w jednym z rządowych budynków gamingowy komputer. W linkowanym long readzie dziennikarze Wired podsumowali ostatnie tygodnie swojej dziennikarskiej pracy. W ich opowieści przewija się cała plejada postaci znanych wszystkim śledzącym działalność DOGE: 19-letni Big Balls, kilka lat starszy Luke Farritor, który osobiście blokował wypłaty pieniędzy na walkę z HIV/AIDS, czy Steve Davis, prawa ręka Muska, szara eminencja szarej eminencji. Sporo tu jednak nowych detali i anegdot. Szczególnie zapadła mi w pamięć uwaga o Farritorze: “was homeschooled and filled his childhood bedroom with books by James Baldwin and Jordan Peterson”. Jeśli dotąd omijałyście doniesienia o demolce, którą Musk zafundował amerykańskiej administracji, to dzięki temu tekstowi złapiecie na raz wszystkie najważniejsze wątki i jeszcze trochę na dokładkę. A jeśli śledzicie doniesienia z Waszyngtonu, nie mogąc oderwać oczu od katastrofy, to możecie sprawdzić, czy coś wam nie umknęło i uzupełnić luki między wydarzeniami. W każdym przypadku — polecam, tak ten tekst, jak i po prostu Wired.

6. Jak 58-letni radiowiec stał się wiralem wśród Gen Z

Nicholas Quah, Sam Seder Knows His Viral Debate Was ‘a Little Bit Disturbing’ (Vulture)

🔗 https://www.vulture.com/article/sam-seder-says-his-viral-debate-was-a-little-disturbing.html

Jak pisałem w trzecim odcinku cyfrowej prasówki: “Na filmy Jubilee Media mam reakcję alergiczną w postaci ciarek żenady. (…) Nie sposób im jednak odmówić społecznego oddziaływania”. Zajawiałem wówczas artykuł poświęcony historii i ideom tego (nowo)medialnego przedsiębiorstwa, które podbiło szturmem amerykański internet. Tym razem chciałbym polecić tekst o konkretnej produkcji Jubilee, którą niedawno obejrzałem (w wersji ze streamerskim komentarzem, by czuć, że nie tylko ja odczuwam frustrację tym, co się wyprawia na ekranie). Chodzi o nagranie programu, w którym znany lewicowy publicysta radiowy Sam Seder dyskutował z dwudziestką wyborców Donalda Trumpa. Portalowi Vulture opowiedział o tym doświadczeniu, dzieląc się wieloma ciekawymi uwagami. Szczególnie cenne będą dla osób, którym zdarza się występować medialnie w niesprzyjających warunkach, np. w programach w formule “Korwin kontra feministka”2. Seder mówi np., że gdy siada do debaty przed kamerą, jego celem nie jest przekonanie interlokutora, ale publiczności, która będzie oglądać materiał. Twierdzi też, że taktyka “nie przeszkadzaj przeciwnikowi, gdy popełnia błąd”, choć ryzykowna (bo to, co dla jednego jest błędem, dla innego może być przekonującym argumentem), jest skuteczna. Trzeba wierzyć w rozsądek publiki, że ekstremizm czy agresja będą dla niej odrzucające. Dobrym przykładem tego wydaje mi się ubiegłoroczna debata Krzysztofa Stanowskiego i Roberta Mazurka z aktywistami z Ostatniego Pokolenia.

7. Dlaczego Arabia Saudyjska to wzór dla Ameryki Trumpa

Quinn Slobodian, Does Trump Want America to Look More Like Saudi Arabia? (New York Times)

🔗 https://www.nytimes.com/2025/03/15/opinion/trump-saudi-arabia-america.html

Quinn Slobodian, kanadyjski historyk z Uniwersytetu w Bostonie, to w ostatnim czasie mój ulubiony “publiczny intelektualista”. Moją sympatię zdobył przede wszystkim brawurową koncepcją Trzech C Trumpizmu przedstawioną w odcinku podcastu The Dig z listopada 2024 r. (od ok. 36 minuty). Te Trzy C to kolejno: COVID, crypto i cage fighting. Opisując ich znaczenie i wzajemne relacje, Slobodian odwoływał się m. in. do Arabii Saudyjskiej. Sugerował wówczas, że to kraj pod wieloma względami inspirujący dla projektu politycznego Donalda Trumpa. Teraz rozwinął tę myśl w felietonie dla NYT. W kontekście tego newslettera, szczególnie cenne są jego uwagi o paralelach między Saudyjskim a Trumpijskim podejściem do rozwoju technologicznego. Oba reżimy postrzegają go w oderwaniu od społecznego kontekstu, wyłącznie jako wehikuł do generowania majątku publicznego (a przy okazji majątków prywatnych). I Trump, i Saudowie widzą swoje państwa jako dostarczycieli funduszy oraz prądu dla kapitało- i energochłonnych branż: centrów danych, AI, defense tech. Często inwestują przez pośredników. Slobodian zwraca choćby uwagę, że Vision Fund wspominanego już Softbanku powstał w dużej mierze dzięki państwowemu funduszowi majątkowemu Arabii Saudyjskiej. Jeszcze przed zaprzysiężeniem Donalda Trumpa, Masayoshi Son obiecywał, że jego firma zainwestuje w USA w okresie kadencji amerykańskiego prezydenta 500 mld dolarów. Pierwszym aktem tej współpracy była inwestycja w centrodanowy projekt Stargate. Związki Saudów z administracją Trumpa uosabia też Steve Witkoff, bliski przyjaciel i bliskowschodni doradca prezydenta: lata temu Saudowie uratowali jego nieudaną, nowojorską inwestycję. Takie wątki można mnożyć i dzielić na mniejsze historie. Szczególnie, że Slobodian pokazuje podobieństwa między Arabią Saudyjską a wizją Ameryki Trumpa także na innych poziomach: budowania patriarchalnej dynastii czy podejścia do praw człowieka. Mnie jego argumenty przekonują. Pomagają też lepiej zrozumieć, po co Trumpowi zacieśnianie relacji z big techowymi miliarderami. O ile Musk, Thiel czy Zuckerberg próbują realizować dzięki politycznym koneksjom swoje własne, pokręcone wizje nowego świata, o tyle Trumpowi przyświeca inny cel. Jak określa to Slobodian: chce zbudować w USA autokratyczny technokapitalizm ze szkła i blichtru. Głupie? Próżne? A więc prawdopodobne.

8. Jak powstaje chmura

Bert Hubert, But how to get to that European cloud? (berhub.eu)

🔗 https://berthub.eu/articles/posts/now-how-to-get-that-european-cloud/

Spokojnie, to nie jest tekst o vape’owaniu. To tekst o cyfrowej suwerenności, bo prasówka bez poruszania tego tematu byłaby prasówką zmarnowaną. Bert Hubert, przedsiębiorca i programista, tłumaczy krok po kroku, jak rozwijać własne zasoby chmurowe Europy — i dlaczego to tak trudne zadanie. W jego długim wywodzie szczególnie zainteresował mnie wątek “modelu Airbusa”. Hubert opisuje tym terminem strategię wspierania fuzji i przejęć na rozdrobnionym rynku chmurowym poprzez “inteligentne zamówienia”. Chodzi o to, by tak ustalać warunki przetargów, by nie padały łupem oligopolistów, lecz były wygrywane przez europejskie konsorcja, prowadząc do ich łączenia się w większe podmioty. Kolejne zamówienia nawiązywałyby do poprzednich, prowadząc do kumulacji kompetencji, zasobów, zapewniając stały dopływ kapitału. Hubert proponuje np. projekty rozwoju europejskich wersji YouTube’a i Gmaila — o tyle proste w realizacji, że takie alternatywne serwisy już istnieją, co dobrze pokazuje portal european-alternatives.eu. Zwykle oferują jednak tylko ułamek możliwości oryginałów, brak im też np. zdolności do skalowania się. Teoretycznie krok po kroku, na bazie stworzonej wczesniej startegii przemysłowej, możliwe jest zbudowanie z istniejących klocków ekosystemu mocy i usług chmurowych dorównującego tym oferowanym przez amerykańskich gigantów. Jednakże rozdrobnienie Unii Europejskiej na 27 rynków, konflikty między państwami członkowskimi czy ograniczenia prawne mogą sprawić, że zmiast chmury będzie dużo pary — w gwizdek.

9. Co różni klauna od robota

Dushko Petrovich Córdova, Teleprompter, Robot, Clown (n+1)

🔗 https://www.nplusonemag.com/online-only/online-only/teleprompter-robot-clown/

Ten dość długi, ale lekko napisany tekst wyrasta z ciekawej obserwacji. Ma w sobie dużo z tzw. “socjologii przedmiotów” — nurtu w naukach społecznych, które widzą w rzeczach ważnego aktora społecznego. Na czym polega koncept artykułu? Otóż, czytając teksty o wyborczej porażce amerykańskich Demokratów, autor zaczął zauważać, że ilustrują je zdjęcia, na których widać… telepromptery. Wcześniej w kampanii redaktorzy prasowali trzymali się niepisanej reguły, że urządzenia te mają pozostać niewidoczne, że kulisy publicznych występów polityków należy ukrywać. Po porażce Kamali Harris zaczęli jednak łamać tę zasadę. Nie wiem, na ile powszechne było to zjawisko w amerykańskiej prasie. Muszę zaufać autorowi, że na tyle istotne, że zasługiwało na opisanie. Nawet jednak, jeśli ograniczyło się do kilku opisanych w tekście przykładów, jego interpretacja jest interesująca. Telepromptery, jak argumentuje autor, są symbol “robotyczności” polityków, ich przywiązania do z góry określonych scenariuszy, braku elastyczności i luzu. To, że zaczęły pojawiać się na zdjęciach, interpretuje jako komunikat, że po wyborach nadszedł czas, by obnażyć tę sztywność partii demokratyczność. To sygnał, że pora ukazać teatralność zachowań polityków, którzy zasłużyli na napiętnowanie. Kontrastuje te zdjęcia z fotografiami Donalda Trumpa — nie robota, lecz klauna, człowieka niezdolnego do trzymania się skryptu nawet wówczas, gdy jest mu to na rękę. Poza ciekawą obserwacją technologiczno-medialno-polityczną wyniosłem z tego tekstu jedną rzecz. Od teraz zacznę zwracać uwagę na telepromptery w relacjach z występień polskich polityków. Ciekawe, czy powiedzą mi coś o Polsce.

10. Czy roboty-koty to lek na demograficzne kłopoty

Erica Yokoyama, Momoka Yokoyama, Thousands of Cat-Eared Robots Are Waiting Tables in Japan’s Restaurants (Bloomberg)

🔗 https://www.bloomberg.com/news/features/2025-03-06/thousands-of-cat-eared-robots-are-waiting-tables-in-japan

Pamiętacie Kerfusia? Trochę się u niego pozmieniało od czasów, gdy miał w Polsce swoje 5 minut sławy. Teraz ratuje japoński sektor usług przed skutkami kryzysu demograficznego. Jak mu idzie, czy go tam lubią, i czy nowa praca jest perspektywiczna? O tym wszystkim przeczytacie z tego krótkiego, ale gęstego w dane i anegdoty tekstu Bloomberga.

to kolejne zestawienie 10 tekstów z ostatnich dwóch tygodni. Dla przypomnienia: nie jest to przegląd najważniejszych newsów, ale wartej uwagi publicystyki, zwłaszcza takiej z długim terminem ważności. Dobrej lektury!

1. Jak szef emirackiego wywiadu zakochał się w sztucznej inteligencji

Eliot Brown, Berber Jin, The ‘Spy Sheikh’ Taking the AI World by Storm (Wall Street Journal)

🔗 https://www.wsj.com/tech/ai/abu-dhabi-spy-sheikh-ai-c4a9d48c

Jest wiele powodów, by zainteresować się postacią Tahnuna ibn Zajida Al Nahajjana i przeczytać jego profil w WSJ. Jeśli subskrybujecie ten newsletter ze względu na zainteresowanie gospodarką cyfrową, to powinien was przekonać argument, że to jeden z ludzi kształtujących przyszłość branży sztucznej inteligencji. Emiracki fundusz MGX, na którego czele stoi, jest jednym z inwestorów w amerykański projekt Stargate, ale też choćby francuską inicjatywę rozbudowy centrów danych, a jego ambicje (i możliwości finansowe) sięgają jeszcze dalej. Jeśli wasz konik to raczej międzynarodowa polityka, szczególnie bliskowschodnia, to też świetnie się składa: Tahnun jest bratem prezydenta ZEA, Muhammada, i szefem krajowego wywiadu. Jeśli wreszcie lubicie czytać biografie postaci-paradoksów, w których jak w soczewce skupiają się ważne społeczno-kulturowe trendy, to również dobrze trafiliście. 56-letni Tahnun to nie tylko polityk i szpieg, ale też: fan gier wideo z serii Age of Empires oraz szachów, czarny pas w brazylijskim jiu-jitsu i promotor tego sportu (o którym pisałem w poprzednim newsletterze), znajomy amerykańskich tech bros i jeden z licznych bohaterów afery Pandora Papers. Sporo żyć jak na jednego człowieka.

2. Co czyta Dolina Krzemowa

Henry Farrell, Silicon Valley’s Reading List Reveals Its Political Ambitions (Bloomberg)

🔗 https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-02-21/to-understand-doge-look-to-the-tech-industry-s-reading-list

…a w zasadzie co uważa za warte czytania. Henry Farrell wziął bowiem na warsztat nie prywatne nawyki czytelnicze liderów branży technologicznej w USA, ale sporządzony przez jednego z jej przedstawicieli kanon lektury. Potraktował tę listę jako manifest ideowy, spis inspiracji i wyznawanych wartości. Próby odtworzenia ideologicznych fundamentów tech sektora zyskały w ostatnim czasie na popularności. Wiele wskazuje bowiem, że jego przedstawicielom nie chodzi wyłącznie o pomnażanie zysków spółek i gromadzenie prywatnych fortun. Wysoko na liście priorytetów stawiają choćby tworzenie prywatnych kultów czy realizowanie głębokich reform amerykańskiej gospodarki i administracji. Analizowany przez Farrella kanon lektur daje pewne sugestie co do genealogii tych idei. Uwidocznia jednak także białe plamy na mapie poglądów, wskazuje granice horyzontów intelektualnych. Deklarując, co warto czytać, sygnalizujemy przecież także, czemu nie poświęcamy uwagi. Ta refleksja towarzyszy mi zawsze, gdy przygotowuję kolejne odcinki tego newslettera i decyduję, co wchodzi do zestawu tekstów, a czego w nim nie będzie.

3. Czym jest “postrzępiona inteligencja”?

Sigal Samuel, Is AI really thinking and reasoning — or just pretending to? (Vox)

🔗 https://www.vox.com/future-perfect/400531/ai-reasoning-models-openai-deepseek

Nie lubię antropomorfizowania modeli sztucznej inteligencji. Niestety sporo go nie tylko w debacie publicznej, ale nawet w dyskursach eksperckich. Zakorzeniło się w nich choćby określenie “model rozumujący” (reasoning model), którym określa się np. o1 od OpenAI albo r1 DeepSeeka. Tylko co to w zasadzie znaczy? W największym uproszczeniu: to zdolność narzędzia do rozbicia zadanego mu problemu na mniejsze, by ułożyć je w “ciąg myślowy”. Umieszczam to określenie, jak i wiele innych używanych w tym akapicie, w cudzysłowie, bo to kolejna antropomorfizacja. Bez uciekania się do technicznego, specjalistycznego żargonu, w którym nie jestem aż tak biegły, i który bywa niezrozumiały dla niewtajemniczonych, łatwo popaść w błąd ignotum per ignotum, tłumaczenia nieznanego nieznanym. Zdanie “model rozumuje bo tworzy ciągi myślowe” jest jego dobrym przykładem, tworzy jednak w głowie pewną metaforę, która pozwala przynajmniej dostrzec, czym różni się tak działający model od tradycyjnego, przetwarzającego wszystko na raz. Innym ważnym określeniem używanym do opisu “rozumowania” AI jest “uogólnianie”. Chodzi o zdolność do abstrahowania z konkretnej sytuacji ogólnego schematu, który następnie można zastosować w innej konkretnej sytuacji. O to, czy “rozumująca” AI potrafi uogólniać i rozumować, czy tylko udawać te procesy, praktykować mimikrę człowieka, toczy się zażarty spór sceptyków i wyznawców. Linkowany tekst z Vox, pełen odnośników do naukowych paperów i pokrewnych tekstów, jest do niego dobrym wprowadzeniem. Wprowadza też nieznany mi wcześniej koncept “postrzępionej” (jagged) inteligencji, który próbuje pogodzić obie strony konfliktu.

4. Jak sprawić, by AI oblała test na inteligencję

Jordi Pérez Colomé, Spanish researchers discover the trick AI uses to get such good grades: ‘It’s true kryptonite for the models’ (El Pais)

🔗 https://english.elpais.com/technology/2025-02-20/spanish-researchers-discover-the-trick-ai-uses-to-get-such-good-grades-its-true-kryptonite-for-the-models.html

Jeszcze jeden tekst o inteligencji sztucznej inteligencji: tym razem o testach, którymi jest mierzona. Firmy z branży uwielbiają przy okazji premier pokazywać wykresy ilustrujące, o ile ich nowy produkt jest lepszy od konkurencji. Wykorzystują w tym celu popularne testy porównawcze, np. MMLU. Trójka badaczy z Hiszpanii postanowiła zweryfikować popularną hipotezę nt. przyczyn dobrych wyników największych modeli w sprawdzianach “rozumowania”. Chodzi mianowicie o pogląd, że modele są trenowane m. in. odpowiedziami do testów i rozwiązując je, polegają na wskazywaniu zdań brzmiących podobnie do tych, które mają zapisane jako prawidłowe. Zmodyfikowany test badaczy polegał na podmianie poprawnej opcji w pytaniach jednokrotnego wyboru zdaniem “Żadna z powyższych”. Jakie były tego efekty i co jeszcze zbadali, przyglądając się testom na (sztuczną) inteligencję opowiadają dziennikarzowi El Pais.

5. Jak Peter Thiel stworzył Nową Prawicę

Eoin Higgins, Peter Thiel, Trump’s Man in Silicon Valley (Rolling Stone)

🔗 https://www.rollingstone.com/politics/politics-features/owned-book-peter-thiel-trump-tech-silicon-valley-1235276868/

Owned Eoina Higginsa to książka o tym, jak prawicowym miliarderom z branży technologicznej udało się zwerbować do swojego obozu dziennikarzy wywodzących się z lewicowych i liberalnych kręgów. Główne role odgrywają w niej m. in. publicyści Glenn Greenwald i Matt Taibbi (w Polsce kojarzony niestety wciąż raczej pozytywnie, z wydaną przez Czarne książką Nienawiść sp. z o. o.) oraz bogacze Elon Musk i Peter Thiel. To temu ostatniemu poświęcony jest opublikowany w Rolling Stone fragment Owned. Współzałożyciel Palantira znany jest z zamiłowania do zakulisowego wpływania na politykę, media, kulturę. W przeciwieństwie do będącego wiecznie online Muska czy nagrywającego co i rusz publiczne oświadczenia Marka Zuckerberga, Thiel rzadko występuje publicznie (może dlatego, że wypada w takich sytuacjach dość żałośnie). Stworzył jednak imponującą sieć mniejszych i większych publikacji, firm i firemek (zwykle o nawiązujących do Tolkiena nazwach) oraz polityków na różnych poziomach amerykańskiej polityki, których wiąże jego mecenat. Są wśród nich też dziennikarze pozornie liberalnych czy lewicowych mediów, np. magazynu Compact czy Newsweeka. W swojej książce Higgins, posiłkując się własnymi doświadczeniami i pracą innych badaczy Nowej Prawicy, uchyla kotarę, za którą lubi się kryć Thiel. Jest to fascynujące samo w sobie. We mnie jednak budzi refleksję na marginesie: o polskich mediach i polityce. Gdy czytam o dryfie lewicujących publicystów ku nacjonalistycznym czy obyczajowo konserwatywnym pozycjom, do głowy przychodzi mi wiele przykładów osób z rodzimego podwórka medialnego, które w ostatnich latach, wraz ze wzrostem popularności (skrajnie) prawicowego populizmu przebyły podobną drogę. Polskich Thielów trudniej jednak wskazać. Czy dlatego, że ich nie ma, a ich rolę odgrywały w ostatnich latach fundusze i programy grantowe dystrybuujące szeroko pieniądze z budżetu państwa? Czy dlatego, że, jak na Thielów przystało, dobrze się ukrywają?

6. Jak finansować dążenia do cyfrowej suwerenności Europy

Jan Grapenthin, Maximilian Henning, Open source funding on the brink: „Delivering what’s needed to make Europe sovereign“ (Netzpolitik)

🔗 https://netzpolitik.org/2025/open-source-funding-on-the-brink-delivering-whats-needed-to-make-europe-sovereign/

Kolejny raz męczę was, czytelniczki i czytelnicy tego newslettera, tematem cyfrowej suwerenności. I jeszcze was trochę pomęczę, bo to nie tylko moja osobista obsesja, ale i jeden z kluczowych obecnie tematów w dyskusjach nt. cyfrowej gospodarki. Wywiadem dla Netzpolitik włączył się w nią Michiel Leenaars z holenderskiej NLnet Foundation. Wspierając dzięki środkom unijnym projekty open-source, fundacja uczestniczyła m. in. w powstaniu protokołu ActivityPub czy PeerTube, otwartej alternatywy dla YouTube’a. W wywiadzie Leenars opisuje filozofię fundacji, która chce dostarczać gotowe, sprawdzone rozwiązania do użycia w sektorze publicznym czy prywatnym. Choć rozmowa ma wiele inspirujących fragmentów, przebija się przez nią gorycz. Z otwartego oprogramowania mało kto korzysta i nawet unijne instytucje preferują komercyjne produkty. Na horyzoncie straszy widmo końca unijnego finansowania FOSS. Leenars jest też bardzo krytyczny wobec pozornie podobnych inicjatyw realizowanych dzięki grantom przez “monolithic consortia with 50 universities and companies working together to solve a really big problem, except it doesn’t get solved, but everybody gets five years of funding”. Mogę się mylić, ale wydaje mi się to strzałem w kierunku projektu OpenEuroLLM. Z jednej strony odrzuca mnie taka zgryźliwość. Z drugiej mam nadzieję, że ze sporów może się wykluć wspólna wizja finansowania suwerennościowych projektów cyfrowych. Pomysłów w debacie jest coraz więcej, na czele z EuroStackiem, o którym wspominałem w poprzedniej prasówce. Gorzej z wolą polityczną i kapitałem niezbędnymi do ich realizacji.

7. Co koniec fact-checkingu na Facebooku oznacza dla Afryki

Jean Sovon, The impact on the African continent of Meta scrapping its fact-checking program (GlobalVoices)

🔗 https://globalvoices.org/2025/02/21/the-impact-on-the-african-continent-of-meta-scrapping-its-fact-checking-program/

Na wstępie, oczywistość: Afryka to nie kraj. Ufam jednak Jeanowi Sovonowi, że pod względem problemów z moderacją treści na platformach Mety różne kraje kontynentu są na tyle podobne, że można omawiać je wspólnie. Jego rozmówca, Ass Momar Lo z organizacji Africa Check, potwierdza tę intuicję, mówiąc: “Regardless of the language, fake news has the same modus operandi. Fake news authors often try to play on the psychology of their target audiences with their false information. This information aims to stir the target audience’s emotions to get a reaction. (…) Therefore, I believe the modus operandi is the same regardless of whether the language is Wolof, Bambara, Hausa, Yoruba, French, or English”. Opisywane przez niego konsekwencje kampanii dezinformacyjnych w niektórych krajach Afryki okazały się tragiczne. Jednocześnie, mimo świadomości skali i powagi wyzwania, fact-checkerzy na kontynencie są, zdaniem Lo, bardzo świadomi swoich ograniczeń. Postrzegają swoją pracę przede wszystkim jako formę edukacji obywatelskiej, a dopiero w drugiej jako prostowanie kłamstw, co wywiadowany opisuje jako “trying to hold back the sea with your hands”. Z tej perspektywy szkody, które wyrządza Meta, rezygnując ze współpracy z fact-checkerami, stają się poważniejsze. Nie chodzi bowiem tylko o to, że problem dezinformacji może się stać poważniejszy. Weryfikowanie faktów zawsze pełniło tu rolę pomocniczą w stosunku do moderacji i teoretycznie być może da się tę działalność zastąpić pracą wolontariuszy tworzących adnotacje społeczności do treści (co jest planem Mety). Fact-checkerzy, w przeciwieństwie do anonimowych anotatorów, grają jednak także rolę edukatorów, uczą o stosowanych przez siebie metodach, działają społecznie, często offline. Pozbawiając ich wsparcia finansowego, Meta uderza w edukację cyfrową czy obywatelską.

8. Co cięcia DOGE mają wspólnego z rozwojem AI

John Herrman, Musk, DOGE, and the AI-Fueled Plan to Fire Everybody (New York Intelligencer)

🔗 https://nymag.com/intelligencer/article/musk-doge-and-the-ai-fueled-plot-to-fire-everybody.html

Z kategorii “najkrótsze żarty na świecie”: propracowniczy republikanie. No dobrze, skoro się już pośmialiśmy, to czas na wysiłek umysłowy. Co łączy DOGEynanie amerykańskiej administracji przez ludzi Elona Muska, trend tworzenia agentycznej sztucznej inteligencji i polityczną przemianę Marka Zuckerberga? Zdaniem Johna Herrmana (fenomenalnego publicysty, który na pewno powracać będzie jeszcze na łamach tej prasówki): “You can characterize their goals and corresponding long-term outcomes in a wide range of ways, but if you live anywhere downstream from their project, the message (…) is pretty clear, albeit with a few more apologies and caveats appended as necessary, delivered with polite contrition rather than foaming zeal: We’re sorry, but we have no choice but to do everything in our power to replace you with machines”. O tym, że w rękach bezwzględnych ludzi świadomych swoich klasowych interesów, pozbawionych kontroli społecznej i prawnej, systemy AI mogą się stać straszakiem na pracowników, przestrzegało już wiele osób — w tym ja w 2023 r. Herrman zgrabnie wpisuje jednak klasyczne rozważania o technologicznym bezrobociu w dywagacje o ewolującej ideologii partii republikańskiej. Jakby na potwierdzenie jego intuicji, prezydencka doradczyni Alina Habba stwierdziła dziś o zwalnianych przez DOGE weteranach: “perhaps they’re not fit to have a job at this moment”. W Ameryce Donalda Trumpa rynek pracownika zastąpi rynek modeli AI.

9. Czym jest, czy też niestety czym było, 18F

Mike Masnick, Musk Fires The People Actually Doing What DOGE Pretends To Do (TechDirt)

🔗 https://www.techdirt.com/2025/03/03/musk-fires-the-people-actually-doing-what-doge-pretends-to-do/

Pozostając przy cięciach DOGE, jedną z jego ostatnich ofiar był zespół 18F. Jak to niestety często, dowiedziałem się o jego istnieniu akurat w porę, by nacisnąć mu F w wyrazie szacunku. Ze wszystkiego, co o nim czytam wynika, że ta pamiętająca czasy Baracka Obamy inicjatywy była wzorem rządowego software house’u. Jako specjalna jednostka wewnątrz administracji, 18F dbało o cyfrową dostępność administracji, tworzyło zgodnie z najlepszymi standardami projektowania zorientowanego na człowieka cyfrowe usługi, oszczędzając przy okazji sektorowi publicznemu miliony dolarów, które chęnie wciągnąłby odkurzacz konsultingów, prywatnych dostawców oprogramowania itd. Nie wiadomo, czy 18F przetrwa, choćby w szczątkowej formie. Cokolwiek jednak się stanie, pozostanie po nich multum publicznie dostępnej wiedzy, jak choćby poradnik de-riskingu publicznych projektów technologicznych.

10. Jak oszustwo kryptowalutowe zrujnowało lokalny bank

David Yaffe-Bellany, The Cryptocurrency Scam That Turned a Small Town Against Itself (New York Times Magazine)

🔗 https://www.nytimes.com/2025/02/19/magazine/cryptocurrency-scam-kansas-heartland-bank.html

O oszustwach kryptowalutowych mówi się zwykle w oderwaniu od konkretnych historii ich ofiar, skupiając się na skali, częstotliwości, technikach. Tymczasem za liczbami typu 9,9 mld dolarów kryją się dziesiątki tysięcy tragedii. Ta z miasteczka Elkhart w stanie Kansas jest szczególnie smutna, bo jej tragiczny bohater, biznesmen Shan Hanes, zrujnował nie tylko siebie, ale całą lokalną społeczność, która ufała mu jako prezesowi banku. Patrząc na ruchy Białego Domu wobec branży krypto, mam poczucie, że podobna historia może się niedługo wydarzyć na skalę nie miasteczka, ale kraju. Z tą różnicą, że główni odpowiedzialni nie wylądują za to raczej w więzieniu.

to kolejne zestawienie 10 tekstów z ostatnich dwóch tygodni. Dla przypomnienia: nie jest to przegląd najważniejszych newsów, ale wartej uwagi publicystyki, zwłaszcza takiej z długim terminem ważności. Dobrej lektury!

1. Dlaczego szeryf branży kryptowalut trafił do aresztu w Nigerii

Andy Greenberg, The Untold Story of a Crypto Crimefighter’s Descent Into Nigerian Prison (Wired)

🔗 https://www.wired.com/story/untold-story-crypto-crimefighters-descent-nigerian-prison-binance/

Sagę o konflikcie rządu Nigerii z giełdą krypto Binance śledziłem z nagłówków. Gdy zaczęły informować o aresztowaniu w kraju przedstawicieli firmy, nie wczytywałem się w szczegóły tej sprawy. Nie wiedziałem więc, że jednym z głównych aktorów tego dramatu jest człowiek, który jeszcze kilka lat wcześniej pracował dla amerykańskiej skarbówki, zajmując się najpoważniejszymi przestępstwami w branży kryptowalut. Ujawniał tożsamość ludzi handlujących CSAM, odzyskiwał skradzione bitcoiny na miliardową skalę, śledził obchodzenie międzynarodowych sankcji. Jak więc doszło do tego, że szeryf świata krypto wylądował w nigeryjskim areszcie jako reprezentant topowej giełdy cyfrowych walut? Przez gospodarczy kryzys i zrodzoną z niego frustrację, kolonialny resentyment, ludzką zawziętość i lawinę złych decyzji. Przeczytajcie koniecznie ten reportaż Wired, nawet jeśli łańcuchy bloków kojarzą się wam tylko z osiedlami z wielkiej płyty.

2. Co poezja ma wspólnego z badaniami DNA

Ingrid Wickelgren, The Poetry Fan Who Taught an LLM to Read and Write DNA (Quanta Magazine)

🔗 https://www.quantamagazine.org/the-poetry-fan-who-taught-an-llm-to-read-and-write-dna-20250205

Coraz częściej dochodzę do przekonania, że w branży sztucznej inteligencji najciekawsze rzeczy dzieją się tam, gdzie mało kto patrzy. Przykładem są choćby eksperymenty z wykorzystaniem doświadczeń płynących z prac nad dużymi modelami językowymi w naukach biologicznych, gdzie uczenie maszynowe od dawna wykorzystuje się z sukcesami. Generatory tekstów i obrazów niekoniecznie znajdują w nich zastosowanie, a wręcz mogą szkodzić ich rozwojowi przez plagę śmieciowych prac paranaukowych. Co innego założenia teoretyczne stojące za tymi narzędziami i doświadczenia z uczeniem komputerów posługiwania się językiem. Jak opowiada w tym wywiadzie dla magazynu Quanta Brian Hie, sekwencje DNA też napisane są specyficznym językiem. W pracy naukowej i zawodowej stara się nauczyć sztuczną inteligencję, jak go czytać, pisać, interpretować. A nawet halucynować, bo, jak podkreśla, w jego działce problemy z wiarygodnością LLMmów stanowią ich zalety.

3. Za co tech branża pokochała jiu-jitsu

Ezra Wallach, How jiu-jitsu stole tech’s heart (The San Francisco Standard)

🔗 https://sfstandard.com/2025/02/16/san-francisco-tech-workers-love-jiu-jitsu/

Przygodę ze sztukami walki (przynajmniej tę dotychczasową) zakończyłem w wieku lat 7, na poziomie 12 kyu w aikido. Do dziś umiem zrobić eleganckie mae ukemi, ale na tym moje zdolności się kończą. Mimo to lubię słuchać i czytać o sportach walki, a o (brazylijskim) jiu-jitsu w szczególności. Jiu-jitsu i BJJ to dla mnie przede wszystkim fascynujący kulturowy fenomen. By go zrozumieć, warto posłuchać np. odcinka Działu Zagranicznego z Krzysztofem Łukaszewiczem, który świetnie przybliża korzenie sportu i szalone perypetie brazylijskiej rodziny Gracie. Co to wszystko ma wspólnego z tematami cyfrowymi? Odkąd jiu-jitsu z Japonii przez Brazylię trafiło do Doliny Krzemowej — bardzo wiele! Największym apostołem BJJ w branży jest Mark Zuckerberg, ale na macie kula się dużo więcej osób. Linkowany wyżej niedługi reportaż z San Francisco daje ciekawy wgląd w to, co poza modą ciągnie programistów do zapasów. Nie unika problematycznych wątków, na czele ze wzrostem znaczenia maczyzmu jako ideologii w cyfrowych korporacjach, co stanowi jedno z wytłumaczeń popularności sztuk walki. Patrzenie na fascynację klasy zabiurkowej treningami BJJ, czy w ogóle na sam ten sport, jedynie jako na przejaw kultu agresji, toksycznej męskości, byłoby dużym błędem. Magnetyczna moc maty bierze się też z innych, lepszych źródeł. Cytowany w tekście trener opowiada wręcz, że stara się odsiewać ludzi, którzy przychodzą do jego dojo z niezdrowych pobudek. Zapasy nie muszą uwalniać toksyny tech broizmu, ale mogą okazać się na nią lekarstwem. Jak mówi jeden z cytowanych w tekście trenujących: “Jeśli jesteś w stanie przezwyciężyć to, że ktoś założył ci gilotynę, to możesz przezwyciężyć także inne rzeczy”.

4. Jakiej sztucznej inteligencji potrzebuje Europa

Daron Acemoğlu, Big Tech’s AI Isn’t The Future Europe Needs (Geopolitique)

🔗 https://geopolitique.eu/en/2025/02/10/big-techs-ai-isnt-the-future-europe-needs/

Gdy Daron Acemoğlu, Simon Johnson i James Robinson otrzymali kilka miesięcy temu ekonomicznego Nobla, oficjalnie była to nagroda za „badania nad tym, jak powstają instytucje i jak wpływają na dobrobyt”. Panuje jednak powszechne przekonanie, że na decyzję Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk wpłynęło zaangażowanie pierwszego z laureatów w badania ekonomicznych skutków rozwoju sztucznej inteligencji. Co prawda w ubiegłorocznym rozdaniu przyznano też innego, ważniejszego “Nobla za AI” - w fizyce, dla Geoffreya Hintona, jednego z ojców technologicznej rewolucji i twórców laboratorium AI w Google. W przeciwieństwie do informatyka głoszącego apokaliptyczne wizje zagłady świata przez superinteligencję, ekonomista jest raczej technosceptykiem obawiającym się głupoty algorytmów. Nagroda dla Acemoğlu była więc postrzegana jako ukłon wobec środowisk zdystansowanych wobec rewolucyjnych haseł związanych z AI. Wyrazicielem ich poglądów jest także w linkowanym tekście - komentarzu do szczytu “AI Action”, który odbywał się w zeszłym tygodniu w Paryżu. Acemoğlu zarysowuje dwie ścieżki rozwoju AI. Pierwsza, której celem jest tzw. AGI, przynajmniej dorównująca ludziom superinteligencja, umacnia po drodze istniejące podziały władzy, w tym władze big techów. Druga wiedzie ku propracowniczej, proludzkiej AI. Części krytycznie nastawionych do technologii osób może się to wydawać oksymoronem. Acemoğlu zwraca jednak uwagę, że sztuczna inteligencja, która nie jest synonimiczna z generatywnymi narzędziami pokroju czatbotow, już teraz ułatwia ludziom pracę. Co ciekawe, w podpisanej przez uczestników paryskiego szczytu (poza Wielką Brytanią i USA) deklaracji wybrzmiewa wiele postulatów Acemoğlu. Być może jest wciąż szansa, by nadać rozwojowi technologii korzystniejsza dla świata, choć niekoniecznie dla interesów inwestorów, trajektorię.

5. Jak poskładać europejski stos technologiczny

Francesca Bria, Andrea Renda, A bold proposal to build the ‘EuroStack’ – because doing nothing isn’t an option anymore (CEPS)

🔗 https://www.ceps.eu/a-bold-proposal-to-build-the-eurostack-because-doing-nothing-isnt-an-option-anymore/

Do tego, by rozwijać sztuczną inteligencję „po europejsku” nie wystarczą dobre chęci i jeszcze lepsze regulacje. Potrzeba przede wszystkim technologicznej suwerenności. W poprzednim newsletterze linkowałem wywiad o tym koncepcie z Cecilią Rikap. Pisałem tam: “Próby uniezależnienia Brazylii od tych [cyfrowych] firm, w których uczestniczyła Rikap, nie są (…) historią sukcesu. Co ciekawe, zdaniem badaczki, większe szanse na jego osiągnięcie ma Unia Europejska, której także suflowała pomysły”. Cyfrowej suwerenności UE dotyczy tekst, który polecam w tym tygodniu. Jego współautorka Francesca Bria przewodziła zespołowi, który 13 lutego przedstawił raport nt. EuroStacku. W tekście dla CEPS wraz z Andreą Rendą opisuje w skrócie (bo sam raport liczy sobie niemal 130 stron) założenia tej idei. Wyjaśniają, z czego składa się technologiczny stos, po co Europie własne zasoby na każdym jego poziomie, co obecnie stoi na przeszkodzie holistycznemu podejściu do infrastruktury i czego (jakich regulacji, ile pieniędzy) potrzeba, by te przeszkody pokonać. Warto zapoznać się z tym sprzedażowym pitchem tej ambitnej i zyskującej na rozpoznawalności inicjatywy — a jeszcze bardziej z samym raportem.

6. Za co Francuzi aresztowali CEO Telegrama

Darren Loucaides, Inside the Bust That Took Down Pavel Durov—and Upended Telegram (Wired)

🔗 https://www.wired.com/story/pavel-durov-arrest-telegram-content-moderation/

Prawie pół roku trzeba było czekać na tekst opisujący kulisy aresztowania Pawła Durowa, CEO Telegramu. Nie jest to chyba jeszcze wersja ostateczna historii, ale naświetla wiele niejasnych dotąd wątków, przede wszystkich dotyczących motywacji francuskich służb. Jak wynika z tekstu, kierowały się logiką „przebranej miarki”, zirytowane ostentacyjnym brakiem współpracy ze strony Telegramu. Aresztowanie szefa platformy było radykalnym krokiem i… chyba przyniosło skutki. Telegram to wciąż bagno, ale teraz jego właściciel ustawił przynajmniej skrzynkę i odbiera pocztę. Nie utrudnia też odławiania z odmętów szlamu co groźniejszych potworów. Co prawda ja wciąż mam poczucie, że to bagno należy po prostu osuszyć — i to pomimo, że stanowi schronienie dla wielu osób i środowisk, które nie robią nic złego (np. białoruskiej opozycji).

7. Jak społecznościówki zaburzają Amerykanom obraz rzeczywistości

Adam Serwer, Americans Are Trapped in an Algorithmic Cage (The Atlantic)

🔗 https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2025/02/trump-administration-voter-perception/681598/

Zgodnie z prawem Brandoliniego “Ilość energii potrzebnej do obalenia bzdur jest o rząd wielkości większa niż ta potrzebna do ich wyprodukowania”. Dzieje się tak m. in. ze względu na to, że na drodze prostującym kłamstwa i półprawdy stoją wyspecjalizowane w ich rozprzestrzenianiu algorytmy. Jak przekonuje Adam Serwer, media społecznościowe tworzą dziś przez to o wiele trudniejsze warunki do walki z propagandą niż miało to miejsce w poprzednich dekadach. Administracja Busha, podobnie jak obecny gabinet Trumpa, także usilnie próbowała tworzyć alternatywną rzeczywistość, by uzasadnić np. inwazję na Irak. Ówczesny ekosystem medialny był jednak odporniejszy na te starania, miał więcej wentyli bezpieczeństwa. Pozytywną rolę odgrywały choćby blogosfera i sieć tzw. indymediów. Ten ekosystem uległ jednak degradacji (dobrze opisał ten proces Karl Bode, którego tekst kiedyś tu już linkowałem), a skomercjalizowany, społecznościowy internet z Xitterem i Facebookiem na czele dziś częściej zamyka Amerykanów w klatce kłamstw niż pomaga w piłowaniu jej krat.

8. Czym jest sojowa prawica

Read Max

Soy Right ascendant

Greetings from Read Max HQ! Today’s newsletter is an attempt to define and analyze the dominant strain of online activity for second-term Trumpists: The Soy Right…

Read more

2 years ago · 491 likes · 45 comments · Max Read

Maxa Reada mógłbym wrzucać do każdego wydania tego newslettera, ale dawkuję sobie tę przyjemność. Uznałem jednak, że tym razem warto, by zapoznać was z pojęciem sojowej prawicy. To „prawicowcy, którzy przyjęli pozę wrażliwej, pokrzywdzonej ofiary oraz żenujący styl retoryczny i osobowościowy, który przez ostatnie 10 lat przypisywali liberałom”. Lub też, jak ustaliliśmy na Bluskaju, “hipster prawica + kultura graczy”. Sojowa prawica nie jest bowiem prostą obelgą, ale bogatym tekstem, palimpsestem, na którym zapisał się gamergate, alt-right, czy kultura twitterowych niebieskich ptaków. Read, jeden z najlepszych antropologów cyfrowej kultury, oddziela, analizuje i ponownie łączy te warstwy, ilustrując tekst przykładami sojowości współczesnej prawicy. Przeczytacie, zrozumiecie, i zaczniecie dostrzegać soję wokół siebie.

9. Skąd w Indiach brały się wypadki użytkowników Google Maps

Ananya Bhattacharya, Is Google Maps fatally misleading drivers in India? It’s complicated (Rest of World)

🔗 https://restofworld.org/2025/google-maps-india-misdirection-fatal-accidents/

W jednym z odcinków amerykańskiej wersji The Office Michael Scott wjeżdża samochodem do stawu, bo źle interpretuje wskazówki nawigacji głosowej. Do sytuacji dochodzi w trakcie objazdu po klientach, którym Michael chce udowodnić, że ludzie to lepsi sprzedawcy od świeżo wdrożonego w firmie e-sklepu. Interpretuje więc własny swój wypadek jako kolejny dowód, że nowe technologie są do niczego. Do podobnych wniosków prowadziły wiele osób w Indiach historie (czasem tragiczne) o ludziach, którzy za bardzo zaufali mapom Google. Jak pokazuje reporterka Rest of World, sprawa jest bardziej skomplikowana. Problemem bywa choćby zła jakość danych, których źródłem są np. jeżdżący niezgodnie z przepisami kierowcy. Co ciekawe, Google Mapsom mierzącym się z wizerunkowymi problemami wyrosła w Indiach solidna konkurencja. Choć ona także nie zawsze radzi sobie z lokalnymi wyzwaniami, to indyjski przypadek zdaje się być dowodem, że rywalizacja na cyfrowym rynku to korzyści dla konsumentów. Od zawodnych technologii gorsze są tylko zawodne technologiczne monopole.

10. Dlaczego warto grać w przytulne gry wideo

Tiana McGee, Daisy Chung, Dea Bankova, Julia Wolfe, Cozy comfort (Reuters)

🔗 https://www.reuters.com/graphics/VIDEO-GAMES/MENTAL-HEALTH/akpeewkqgpr/

Trochę oszukuję, umieszczając ten materiał w newsletterze, bo nie pochodzi z ostatnich dwóch tygodni, jest nieco starszy. Dopiero teraz wypłynął jednak w kanałach, które śledzę, a jest tak wspaniale zaprojektowany, że żal byłoby mi się nim nie podzielić. Ten popularnonaukowy artykuł o historii cozy gamingu i badaniach nad wpływem przytulnych gier na zdrowie psychiczne jest jednocześnie… cozy grą. Nie będę zdradzał szczegółów, ograniczę się do informacji, że w trakcie przewijania strony będziecie mieć okazję wcielić się w uroczą rzodkiewkę i przeżyć kilka przygód w pikselartowym świecie. Sam tekst, choć ciekawy, gra tu drugie skrzypce. Mimo to nawet weterani Stardew Valley czegoś się z niego dowiedzą — np. o związkach między graniem a medytacją. Z kolei osoby, które nie mają doświadczeń z przytulnym graniem (bo nie grają w ogóle lub tylko w mało przytulne gry) powinien dobrze wprowadzić w temat i zachęcić, by dać cozy grom szansę. Warto!

już po raz trzeci przygotowałem zestawienie 10 tekstów z ostatnich dwóch tygodni. Dla przypomnienia: nie jest to przegląd najważniejszych newsów, ale wartej uwagi publicystyki, zwłaszcza takiej z długim terminem ważności. Dobrej lektury!

1. Jak YouTuberzy wypromowali Trumpa wśród młodych mężczyzn

Davey Alba, Leon Yin, Julia Love, Ashley Carman, Priyanjana Bengani, Rachael Dottle, Elena Mejía, The Second Trump Presidency, Brought to You by YouTubers (Bloomberg)

🔗 https://www.bloomberg.com/graphics/2025-youtube-podcast-men-for-trump/

Dla osób, które uważnie śledziły kampanię wyborczą w USA, główna teza tego tekstu nie będzie zaskoczeniem. Tak, alternatywne media, w tym popularni YouTuberzy, pomogły Donaldowi Trumpowi dotrzeć do wyborców i ostatecznie zwyciężyć. Sam o rosnącej roli internetowych twórców opowiadałem np. w czasie przedwyborczego Studia Nasłuch Polityki Insight (gdzie pracuję) czy w podcaście Demagoga. Wspominałem tam m. in. Adina Rossa, NELK Boys czy Theo Vona. Czym innym jest jednak mieć intuicję, że coś stanowi ważny fenomen, a czym innym w naukowy sposób zbadać jej słuszność. To właśnie zrobił zespół dziennikarzy Bloomberga. Przeanalizowali dwuletnie archiwum odcinków 9 popularnych twórców, by zbadać, jakie wątki i jacy goście przewijali się w nich najczęściej. Co odkryli? Na przykład, że politycy i polityczni komentatorzy, nie odstraszali publiczności, lecz ją przyciągali — stanowili 30% najchętniej oglądanych gości. Na wizualizacjach płynących z analizy danych widać też, jak dobrze zaplanowane było YouTubowe tournée Trumpa na finiszu kadencji. Świetnie ilustrują też, jakie tematy dominują w alternatywnych, przyjaznych prawicy mediach. Obok niezmiennej od dekad klasyki — imigracji i ekonomii — filarami ich dyskursu stały się antyszczepionkowość i transfobia. Znów, nie jest to zaskoczenie, ale dobrze mieć potwierdzenie, że to rzeczywisty trend, a nie “lewacka paranoja”.

2. Czym jest “contentyfikacja” polityki

Makena Kelly, The ‘Contentification’ of Trump Policy (Wired)

🔗 https://www.wired.com/story/trump-content-creation-dnc-election/

Postpolityka jest wtedy, kiedy politycy postują. Contentyfikacja zaś, gdy postowanie staje się jedną z ich głównych aktywności. Dziennikarze Bloomberga pokazali na liczbach i wykresach, że w ostatniej kampanii republikańscy politycy sporo przestawali z topowymi amerykańskimi influencerami. Makena Kelly przekonuje zaś, że z kim przestawali, takim się stali. Dla wielu czołowych postaci amerykańskiej sceny politycznej służba publiczna stała się po prostu kolejnym pretekstem do tworzenia treści. To samo w sobie nie musi być złe. Umiejętnie łącząc role influencera i polityka, można prowadzić edukację obywatelską, mobilizować elektorat, odkłamywać proces powstawania prawa. Gwiazdy Donald Trump Expanded Universe grają jednak inne postacie, bliższe gwiazdom patogal niż edukatorom-wideoeseistom. Demokraci tymczasem nie grają nikogo, bo nie czują internetu, kombinując wciąż nad “cyfrowymi strategiami”. Od dłuższego czasu mam poczucie, że liberałowie muszą nauczyć się contentyfikować, by walczyć z prawicowym populizmem i teksty takie jak ten tylko mnie w tym umacniają.

3. Czy Dolina Krzemowa była kiedykolwiek liberalna

Becca Lewis, ‘Headed for technofascism’: the rightwing roots of Silicon Valley (The Guardian)

🔗 https://www.theguardian.com/technology/ng-interactive/2025/jan/29/silicon-valley-rightwing-technofascism

Prawicowe wolty Elona Muska, Marca Andreesena czy Marka Zuckerberga wzięły wiele osób z zaskoczenia. Branża technologiczna w USA mocno się starała utrzymać wizerunek jeśli nie liberalnej, to przynajmniej apolitycznej, technokratycznej. Coraz częściej odzywają się jednak głosy osób badających od dawna historię Doliny Krzemowej, że przypadający przede wszystkim na czasy prezydentury Baracka Obamy okres “oświeconego kapitalizmu” był raczej anomalią w dziejach technologicznego zagłębia Ameryki. Ideologiczne podglebie, z którego wyrósł cyfrowy przemysł trudno jednoznacznie scharakteryzować. Wiele jednak wskazuje, że mocno wmieszane w nie są też pierwiastki skrajnie prawicowe, czy nawet technofaszystowskie. Pisze o nich Becca Lewis, jedna z czołowych badaczek ideologicznej historii internetu. Jej prace zainspirowały choćby autorów omawianego wyżej tekstu Bloomberga. W eseju dla Guardiana skupia się przede wszystkim na jednym tekście publicystycznym z 1990 r. o mówiącym wszystko tytule “Has Silicon Valley gone pussy?”. Klimat, w którym powstał, przypomina obecny — to nie przypadek, że potulny zwykle Zuckerberg zaczął nagle narzekać na brak “męskiej energii” w cyfrowych korporacjach. Maskulinistyczną rewolucję lat 90. zdławiło, jak pisze Lewis, m. in. pęknięcie rynkowej bańki, czemu towarzyszyło flaczenie ego wielu CEO. Czy czeka nas powtórka z rozrywki?

4. Czym jest cyfrowa suwerenność

Becca Lewis, Cecilia Rikap, researcher: ‘Microsoft and Google are like salt: they’re on every plate’ (El País)

🔗 https://english.elpais.com/technology/2025-01-26/cecilia-rikap-researcher-microsoft-and-google-are-like-salt-theyre-on-every-plate.html

El País kontynuuje dobrą passę wywiadów z badaczkami gospodarki cyfrowej. Po rozmowie z Milagros Miceli, którą polecałem w poprzedniej prasówce, przyszedł czas na Cecilię Rikap. Naukowczyni opowiada o próbach stworzenia w Brazylii strategii, która zapewniłaby krajowi niezależność od cyfrowych korporacji. Jej zdaniem ta suwerenność jest niezbędna przede wszystkim dlatego, że big techy mogą kontrolować i wykorzystywać do swoich celów przepływy wiedzy. Jako operatorzy infrastruktury i dostawcy usług czerpią wartość ze wszystkich treści, w których obrocie pośredniczą. Uczą danymi duże modele językowe, kalibrują dzięki informacjom osobistym algorytmy rekomendujące, zarabiają na reklamach i dostępie do płatnych wersji swoich produktów. Próby uniezależnienia Brazylii od tych firm, w których uczestniczyła Rikap, nie są jednak historią sukcesu. Co ciekawe, zdaniem badaczki, większe szanse na jego osiągnięcie ma Unia Europejska, której także suflowała pomysły.

5. Jak wygląda przyszłość technologii konsumenckich

David Roth, The Future Is Too Easy (Defector)

🔗 https://defector.com/the-future-is-too-easy

Mam zasadę, że nie czytam relacji z targów technologicznych, bo brzmią jak centon z komunikatów prasowych. Mam też zasadę, że czytam wszystko, co napisze David Roth, jedno z lepszych piór pokolenia szczytowej blogosfery. Ta druga zasada jest nadrzędna, więc kiedy zobaczyłem link do jego tekstu z targów Consumer Electronics Show, nie wahałem się ani chwili. Dużo w nim naśmiewania się z technologicznych głupotek, socjologicznych obserwacji i innych literackich błyskotek, ale jest też w tym wszystkim głębsza myśl. Dla Rotha, który nie jest dziennikarzem technologicznym, chaotyczna przestrzeń targów staje się polem walki. Walki jednostek o suwerenność w starciu z coraz bardziej upupiającą, infantylizującą użytkownika technologią. Walki społeczeństwa z korporacjami widzącymi w nim wyłącznie konsumentów. Walki o to, żeby nie zgubić się w chaosie, zachować zdolność rozróżniania rzeczy użytecznych od bezużytecznych.

6. Dlaczego DeepSeek to ewenement w chińskiej branży SI

Value Added

DeepSeek part 2: An Outlier in China’s AI Innovation Ecosystem

I didn't think I'd find myself writing about DeepSeek two weeks in a row (see part 1 here), but as someone studying innovation in China and the U.S. in comparative perspective, several colleagues have asked for my take on the company and how it is that China managed to produce such a competitive AI company—especially given export controls on GPUs and th…

Read more

2 years ago · 32 likes · 2 comments · JS Tan

Poprzedni tydzień upłynął mi w dużej mierze pod znakiem DeepSeeka. Dla niewtajemniczonych wersja TL;DR historii: ten chiński startup wypuścił w krótkim odstępie czasu dwa modele sztucznej inteligencji. Okazały się nie tylko dorównywać w testach zachodniej konkurencji, ale według różnych doniesień biły je na głowę kosztami trenowania i używania. Choć sprawa jest trochę bardziej skomplikowana, to do mediów przebiła się taka narracja. Rynki zareagowały spadkami cen akcji firm z branży półprzewodnikowej, obawiając się, że skoro dobre modele SI można rozwijać taniej, to gargantuiczne inwestycje w infrastrukturę do SI są przeskalowane i na rynku zrobiła się bańka. Obecnie sytuacja trochę się uspokoiła, a w debacie jest coraz więcej zniuansowanych, nieoczywistych tekstów. Jeden z lepszych, które czytałem (a czytałem ich naprawdę sporo) to swego rodzaju antropologia biznesu firmy DeepSeek. Jej autor dowodzi, że startupu nie można traktować jako typowego przedstawiciela chińskiej branży SI. Choć częściowo ukształtowały go te same warunki, co lokalnych czempionów technologicznych, to DeepSeek różni się od nich historią, związkami z tzw. “narodowymi drużynami SI”, czy też polityką kadrową.

7. Czy Mistral ma przyszłość

Tim Bradshaw, Leila Abboud, Has Europe’s great hope for AI missed its moment? (Financial Times)

🔗 https://www.ft.com/content/fa8bad75-dc55-47d9-9eb4-79ac94e54d82

Czytając o DeepSeeku, wielokrotnie wędrowałem myślami do Mistrala — francuskiego czempiona SI, który na chwilę rozbudził nadzieje Europy, że konkurencja z USA w tej dziedzinie jest możliwa. No właśnie, na chwilę, bo o spółce od dłuższego czasu nic nie słychać. Nie wiem, czy dziennikarzy Financial Times do napisania tekstu o firmie skłoniła “afera DeepSeekowa”, czy też może pracowali nad nim dużo wcześniej, w każdym razie idealnie trafili z jego publikacją. Ich reportaż to przede wszystkim historia o problemach z technologiczną suwerennością, której symbolem stał się Mistral. Ambicjach, na których realizację zawsze czegoś brakuje: kapitału, kompetencji, czasu. Konkurencji, która nie pozwala na spokojny, stabilny rozwój, ale zmusza do wykańczającego wyścigu (to dominująca w branży SI, choć pod wieloma względami szkodliwa, metafora współzawodnictwa). Choć autorzy piszą o francuskiej firmie jako o największej nadziei Europy w dziedzinie dużych modeli językowych, to dosłownie kilka dni temu do zawodów o to miano włączyło się wspierane unijnym grantem konsorcjum OpenEuroLLM. Choć mało na razie o nim wiadomo, to jedno wydaje się pewne: jeśli chce osiągnąć sukces, musi odrobić lekcje z Mistrala.

8. Po co ludzie zakładają się o przebieg pożarów

Alexander Osipovich, Want to Bet on the L.A. Wildfires? Prediction Markets Are Getting Edgy (Wall Street Journal)

🔗 https://www.wsj.com/finance/regulation/prediction-market-bets-test-limits-c52f556d

Rynki predykcyjne cieszyły się największym zainteresowaniem w czasie kampanii prezydenckiej w USA, gdy trafnie obstawiły zwycięzcę. Choć z końcem sezonu wyborczego liczba ich użytkowników spadła, to platformy takie jak Polymarket czy Kalshi wciąż starają się przyciągnąć amatorów obstawiania innych wydarzeń niż zawody sportowe. Przedmiotem zakładów są tam wysokości temperatur, wyniki różnorodnych rankingów czy wartości urzędowych statystyk. Ale też liczba deportowanych przez Trumpa osób czy czas trwania pożarów w Kalifornii. Granie na czyimś cierpieniu budzi zrozumiałe protesty, a wokół rynków predykcyjnych krąży wiele kontrowersji — od zarzutów manipulacji po promowanie hazardu i finansowych oszustw. Powyższy tekst to dobre wprowadzenie w meandry tego zyskującego na znaczeniu zjawiska.

9. Czy 1 ateista przetrwa starcie z 20 wierzącymi

Spencer Kornhaber, America Is Divided. It Makes for Tremendous Content (The Atlantic)

🔗 https://www.theatlantic.com/culture/archive/2025/01/jubilee-media-profile/681411/

Na filmy Jubilee Media mam reakcję alergiczną w postaci ciarek żenady. Nie sposób im jednak odmówić społecznego oddziaływania. Te słowne zapasy w stylu wolnym robią ogromne zasięgi na różnych cyfrowych platformach: YouTubie, skąd się wywodzą; TikToku, gdzie żyją w postaci klipów z highlightami najlepszych słownych orek czy wpadek; Twitchu, na którym stanowią pożywkę dla tamtejszych komentatorów. Twórcy Jubilee Media twierdzą, że wykonują misję publiczną. Pokazują różne punkty widzenia, tworzą bezpieczną przestrzeń do prowadzenia sporów. Mi bliżej do cytowanych w linkowanym tekście krytyk ich programu. Że robi z rozmawiania freak show, że promuje toksyczną kulturę “debate bros”, że tworzy fałszywe symetrie. Pewnie mógłbym o tym podebatować w formule “1 krytyk Jubilee kontra 20 regularnych widzów”, ale, jak już wspomniałem, nie widzę w tym większego sensu. Wolę inne sposoby niuansowania problemów i konfrontowania argumentów — na przykład dłuższe teksty publicystyczne.

10. Dlaczego internet kocha kapibary

Gary Shteyngart, How the Capybara Won My Heart - and Almost Everyone Else’s (New Yorker)

🔗 https://www.newyorker.com/magazine/2025/02/03/how-the-capybara-won-my-heart-and-almost-everyone-elses

Na koniec coś radosnego. Choć internet kocha wiele zwierząt, to tylko nieliczne tak mocno, jak kapibary. Historia tej relacji jest na tyle długa i bogata, że doczekała się sążnistego recapu - czy może raczej recapybary. Linkowany tekst robi to, czemu hołduje ten newsletter. Wyrusza w długą podróż do źródeł internetowego fenomenu. Ciągnie się ona przez czas i przestrzeń, kraje i kontynenty, rzeczywistość materialną i cyfrową. Choć przez cały tekst autor wędruje za kapibarami, to prowadzą go one ku zupełnie innym tematom: życiu z lękami społecznymi, konfliktom klasowym w Argentynie, zdradliwości stereotypów. Nawet jeśli nie pałacie miłością do kapibar, to ten tekst polubicie.

1. Dlaczego internet płonie z zachwytu nad apką o pożarach

Boone Ashworth, ‘All Hands on Deck’: How Watch Duty Keeps Up With the California Wildfires (Wired)

🔗 https://www.wired.com/story/watch-duty-california-wildfires-ceo-founder-interview/?_sp=350735f7-20d2-4190-b665-d8541102d2e3.1736532671842

Lista rzeczy, które cenię w internecie robi się z roku na rok coraz krótsza. Usługi gównowaceją lub znikają — przez brak funduszy czy bezwzględne decyzje biznesowe (RIP Omnivore, byłeś najlepszym czytnikiem RSS, jakiego używałem). Tym bardziej więc cieszą mnie rzadkie, pozytywne historie o cyfrowych narzędziach, które czynią świat lepszym. Watch Duty jest takim wyjątkiem od reguły. Aplikacja zyskała na rozpoznawalności ze względu na rolę, którą odgrywa w trwającej katastrofie pożarów w Kalifornii. To prawdopodobnie najlepsze źródło danych na żywo o rozprzestrzenianiu się ognia i postępie walki z żywiołem. Zarządza nią organizacja nonprofit, a obsługuje zespół wolontariuszy. W dobie cynicznego zarabiania na katastrofach (czego pokaz w czasie ubiegłorocznych huraganów dali influencerzy na Twitterze, TikToku i Twitchu) Watch Duty przywraca nadzieję, że technologie cyfrowe wciąż mogą pomagać w rozwiązywaniu problemów, a nie tylko powodować nowe. Jak mówi w wywiadzie dla Wired twórca usługi, jej rozwijanie to dla niego m. in. sposób na radzenie sobie z przygnębieniem internetem. Zamiast patrzeć w płomienie Twittera woli dawać ludziom możliwość śledzenia ich ulubionych helikopterów gaśniczych. Trzymam kciuki, by jego zapał nigdy nie zgasł.

2. Kim są pracownicy danych

Manuel G. Pascual, Milagros Miceli, researcher: ‘It’s not true that AI is going to automate everything. It requires the manual and precarious work of millions of people’ (EL PAÍS)

🔗 https://english.elpais.com/technology/2025-01-11/milagros-miceli-researcher-its-not-true-that-ai-is-going-to-automate-everything-it-requires-the-manual-and-precarious-work-of-millions-of-people.html

Na prace Milagros Miceli trafiłem pierwszy raz, pisząc dla oko.press tekst o tragedii kenijskich anotatorów obrabiających dane dla OpenAI. To m. in. dzięki ich pracy ChatGPT ciężko skłonić do wulgarności czy generowania przemocowych wypowiedzi. Ludzie, którzy oznaczali dane treningowe modelu, by ten nauczył się wykrywać szkodliwe treści, zapłacili za to ogromną cenę w postaci traum czy stresu pourazowego. Anotatorzy należą do szerokiej kategorii pracowników danych. Miceli to jedna z najwybitniejszych badaczek tej nowej grupy zawodów. W linkowanej rozmowie opowiada, czym zajmują się pracownicy danych, skąd — geograficznie, klasowo — się wywodzą, z jakimi trudnościami się mierzą. Pokazuje też inny problem: niewidzialności pracy z danymi. Choć nazwisko Marks w tej rozmowie nie pada, to stanowi ona świetny dowód, że w czasach rozwoju gospodarki cyfrowej marksowska koncepcja fetyszyzmu towarowego nie straciła na aktualności. O wartości czatbota świadczy dla nas jego cena, wydajność, funkcjonalności. Praca włożona w jego powstanie, stosunki społeczne (często przemocowe), na których opiera się jego istnienie, znikają z pola widzenia. Narracje o rozwoju generatywnej SI nie są co prawda zupełnie pozbawione „wkładki mięsnej“, jak lubią prowokacyjnie nazywać ludzi eksperci od SI. Uwypuklane są w nich jednak dokonania pojedynczych naukowcow-herosów, a wysiłek niewidzialnych pracowników danych jest zwykle przemilczany. Miceli uwrażliwia na ich los. Wskazuje, gdzie patrzeć, by dostrzec w tzw. rewolucji sztucznej inteligencji ludzi, a nie tylko cyfrowe produkty.

3. Czym może się skończyć wyświetlanie reklam na drzwiach lodówek

Austin Carr, Walgreens Replaced Fridge Doors With Smart Screens. It’s Now a $200 Million Fiasco (Bloomberg)

🔗 https://www.bloomberg.com/news/features/2025-01-16/walgreens-fridge-fight-bodes-poorly-for-future-of-retail

Od dłuższego czasu zastanawia mnie pewien paradoks. Z jednej strony coraz więcej mówi się o potrzebie ograniczania screen time’u, a z drugiej instaluje się coraz więcej ekranów w przestrzeni publicznej (na chodnikach, w komunikacji miejskiej), gdzie nie da się przed nimi uciec. W ekranozę zainwestowała też sieć sklepów Walgreens, zastępując wyświetlaczami… szyby lodówek. Wypełnione napojami czy lodami urządzenia miały od teraz pomieścić także cyfrowe reklamy. Na ekranach oprócz zawartości lodówek wyświetlały się reklamowe animacje i informacje o przecenach. Automatyzacja procesu aktualizowania cenówek miała być jedną z przewag wyświetlaczy — “odciążanie pracowników” to hasło towarzyszące często wpychaniu technologii tam, gdzie jej nie potrzeba. Na szczęście, w przeciwieństwie do wielu innych tego typu eksperymentów, tu obyło się bez tragedii (no chyba, że kogoś martwią straty finansowe Walgreens). Komicznych elementów jest natomiast w tej historii sporo, od nazwy firmy Cooler Screens poczynając.

4. Co sztuczna inteligencja ma wspólnego z Dzwoneczkiem

Jathan Sadowski, AI Is Like Tinkerbell: It Only Works If We Believe in It (Futurism)

🔗 https://futurism.com/ai-tinkerbell

Za uroczą metaforą hajpu na generatywną sztucznę inteligencję kryje się prowokacyjna teza o słabości jej branży. Sadowski, jeden z najbardziej prominentnych neoluddystów, przekonuje, że firmy rozwijające SI napędza wiara w to, że odniosą sukces, nie zaś sukces sam w sobie. Stoi za tym sporo argumentów — choćby taki, że według doniesień medialnych spółka OpenAI zamknęła rok ze stratą ok. 5 miliardów dolarów. Najciekawsza wydaje mi się jednak konkluzja, że “Efekt Dzwoneczka” działa w dwie strony: mówiąc “nie wierzę, sprawdzam”, można spuścić powietrze z pompowanego przez branżę balonika. Wydaje mi się, że taki sceptycyzm, nawet jeśli czasem na wyrost, może wyjść wszystkim (firmom, użytkownikom, politykom, publicystom) na zdrowie.

5. Jak sztuczną inteligencję reguluje Wielka Brytania…

Billy Perrigo, Inside the U.K.’s Bold Experiment in AI Safety (Time)

🔗 https://time.com/7204670/uk-ai-safety-institute/

Brytyjski AISI (AI Safety Institute) jest tak dobry, że powstało AISI 2*. Billy Perrigo spędził sporo czasu z pracującymi w najpotężniejszym instytucie badań sztucznej inteligencji osobami, by opowiedzieć, jak hartowała się stal — czy może raczej, jak obrabiał się krzem. Jednocześnie to właśnie krzem — sprzęt potrzebny do pracy modeli SI — jest jedną ze słabości instytutu. Choć to najlepiej dofinansowana jednostka tego typu na świecie, nie może konkurować budżetem, a więc także infrastrukturą czy kompetencjami kadry, z biznesem. Sytuacja ta może się niedługo zmienić. Ogłoszone kilka dni temu przez premiera Starmera plany rozpoczęcia w Wielkiej Brytanii rewolucji SI mogą skłonić rządzących, by “dozbroić” państwowy instytut. Co jednak, jeśli naukowcy, których rząd zamierza dorekrutować, zwrócą się przeciw jego planom?

*A dokładniej U.S. AISI, amerykański odpowiednik wyspiarskiego instytutu, który Donald Trump prawdopodobnie za chwilę zlikwiduje.

6. …a jak “reszta świata”

Katie McQue, Laís Martins, Ananya Bhattacharya, Carien du Plessis, The global struggle over how to regulate AI (Rest of World)

🔗 https://restofworld.org/2025/global-ai-regulation-big-tech/

W cyfrowej publicystyce kraje (pół)peryferyjne są często albo idealizowane i romantyzowane, albo demonizowane i lamentowane. “Reszta świata” zyskuje uwagę albo wówczas, gdy efektywnie — a przynajmniej efektownie — radzi sobie z jakimś problemem, albo gdy przed nim kapituluje. Pierwszy typ historii to np. konflikt Brazylii z Elonem Muskiem, drugi — generatywna sztuczna inteligencja w wyborach w Indonezji. Piszę o tym wszystkim po to, by podkreślić, że w tekście dziennikarek “Rest of World” takich klisz nie uświadczycie. Dla osób znających ten portal nie będzie to zaskoczeniem. Niemniej taki temat, jak “regulacje SI na świecie” niejedną osobę skłoniłby do napisania tekstu typu “gabinet osobliwości”. Tu tymczasem reporterki sięgają po historie z Indii, RPA czy Brazylii by pokazać, że w starciu z międzynarodowymi korporacjami technologicznymi społeczeństwa Globalnego Południa i Północy mierzą się z podobnymi problemami. Poprzez historie z drugiego końca świata możemy lepiej zrozumieć własną sytuację, dostrzec paralele, wyzbyć się poczucia wyjątkowości. A przy okazji np. kompleksów, że tylko Polska ma trudności z regulowaniem SI.

7. Co chroniło pierwsze hasło w historii internetu

Peter T. Kierstein, How Britain got its first internet connection – by the late pioneer who made it happen (The Conversation)

🔗 https://theconversation.com/how-britain-got-its-first-internet-connection-by-the-late-pioneer-who-made-it-happen-45404

Podobno historia jest nauczycielką życia. Historia internetu chyba niestety minęła się z powołaniem, bo mało kto czerpie korzyści z jej lekcji. Do takich wniosków może prowadzić lektura wspomnień Petera Kirsteina, pioniera informatyzacji Wielkiej Brytanii. To historia niezrozumienia potencjału technologii i zmarnowanych szans na jej rozwój w Europie. Ale też historia o upartość i pomysłowości ludzi, których nie zrażały przeciwności. I o małych zwycięstwach, jak asystowanie królowej Elżbiecie II - nazwa użytkownika „HME2” - w komponowaniu pierwszego maila wysłanego przez głowę państwa.

8. Czemu Donald Trump zagraża danym o klimacie

Justine Calma, The mad dash to protect environmental data from Donald Trump (The Verge)

🔗 https://www.theverge.com/2025/1/18/24346025/data-donald-trump-climate-environment-epa

Cyfrowa archiwistyka odgrywa ważną rolę w procesie przekazania władzy prezydenckiej w USA. Od czasów Billa Clintona rządowa agencja National Archives and Records Administration zachowuje treści ze strony Białego Domu publikowane w czasie kadencji kolejnych przywódców kraju. Niezależnie i oddolnie prowadzona jest archiwizacja w serwisie Internet Archive. Trzeba się spieszyć, bo jak pokazał w poniedziałek Donald Trump, z zajęciem domeny whitehouse.gov nikt nie zwleka. W jednym momencie czytałem o dekretach Joego Bidena, a w następnym dostałem błąd 404. Są jednak takie treści cyfrowe, których nie da się zachować, bo muszą być na bieżąco aktualizowane. To choćby informacje o stanie środowiska i klimatu, których masę zbierają amerykańskie agencje rządowe. Aktywiści i badacze ostrzegają, że nowa administracja może zakręcić kurek z danymi. Jak wiadomo, najlepszym sposobem walki z ocieplaniem się klimatu jest stłuczenie cyfrowego termometru (bo kto dziś używa rtęciowych).

9. Skąd się biorą fałszywe opinie konsumenckie

Timothy Caulfield, Fake Reviews Have Become the Internet’s Perfect Crime (The Walrus)

🔗 https://thewalrus.ca/fake-reviews-have-become-the-internets-perfect-crime/

Parafrazując klasyka: Kłamanie w internecie? Naprawdę ktoś mógłby to zrobić? Wychodzi na to, że w przypadku opinii konsumenckich nt. produktów i usług — mniej więcej co trzecia osoba. A mimo to te tzw. testimoniale stanowią jeden z głównych czynników, które bierzemy pod uwagę, dokonując zakupów. By kupujący nie stracili zaufania do ocen, w internecie trwa ciągła wojna między łowcami nieuczciwych rezenzentów i ich rekruterami. A jak wojna, to i wyścig zbrojeń, który autor artykułu dokładnie opisuje. “Fałszywe opinie konsumenckie to wielomiliardowy biznes” — mówi jeden z cytowanych w tekście ekspertów. A skoro tak, to prędko nie znikną z internetu. Fakt, nie opinia.

10. Czy Marka Zuckerberga stać jeszcze na oryginalność

Julia Angwin, This Is What It Looks Like When Mark Zuckerberg Runs Out of Ideas (New York Times)

🔗 https://www.nytimes.com/2025/01/08/opinion/contributors/mark-zuckerberg-trump-meta-lobbying.html

Zwrot w prawo założyciela Facebooka to jedna z najbardziej komentowanych w ostatnich tygodniach historii w cyfrowej gospodarce. Nie chcę wchodzić w — jałowe moim zdaniem — dyskusje, czy przemiana w “broligarchę” to cynizm i gra, czy też prawdziwa twarz, która wyjrzała spod maski. Ważniejsze wydaje mi się, po co wykonał, mówiąc po geopolitycznemu, pivot na Trumpa. Zdaniem Julii Angwin powodem jest jego brak oryginalności. Zuck nigdy nie był innowatorem. Instagrama, WhatsAppa czy Oculusa kupił, a czego nie mógł kupić — np. Snapchata czy TikToka —, to skopiował na ile tylko był w stanie. Stagnacja, złe pomysły (przede wszystkim metawersum) i problemy prawne Mety (w USA i UE) zaprowadziły go, zdaniem Angwin, do miejsca, w którym kolejnym krokiem było już tylko wejście pod opiekę Trumpa. I, jak na ironię, nawet w tym nie był oryginalny, depcząc po śladach Elona Muska. Wciąż ma jednak szansę wybić się na niepodległość: może jako pierwszy zdradzić swojego patrona.

Format prezentowania treści bezczelnie podebrałem Maćkowi Okraszewskiemu z Działu Zagranicznego, którego newsletter (dostępny poprzez jego Patronite) kolejny już raz polecam. Jeśli go znacie osobiście, pozdrówcie go serdecznie, przekażcie gratulacje i przeprosiny ode mnie (i zachęćcie, by zasubskrybował źródło: internet!).

Nie zdecydowałem jeszcze, czy prasówka będzie ukazywać się w trybie tygodniowym, czy dwutygodniowym. Zależy mi przede wszystkim na regularności, a nie jak największej częstotliwości. Prasówka to dla mnie motywacja, by uważnie czytać teksty zapisywane w Pockecie czy czekające w którejś z kart przeglądarki i chcę dokonywać ich jak najlepszej selekcji, a nie wrzucać do zestawu co popadnie.

Tyle wstępu — następnym razem będzie krótszy. Dobrej lektury!

1. Dlaczego Irlandia wplątała się w cyberwojnę o niepodległość Timoru Wschodniego

Jacob Judah, How East Timor Blazed the Way for Hacktivism (New Lines Magazine)

🔗 https://newlinesmag.com/essays/how-east-timor-blazed-the-way-for-hacktivism/

Cyfrowy aktywizm nie zaczął się z nastaniem mediów społecznościowych. Był praktykowany na całym świecie przynajmniej od wczesnych lat 90., często poprzez praktyki bliźniaczo podobne do współczesnych. O wielu z nich opowiada ten artykuł, opowieść o Europejczykach zaangażowanych w starania Timoru Wschodniego o uzyskanie niepodległości od Indonezji. Są tu newslettery, cyfrowe press packi i kampanijne landing page, ale i bombardowania mailowe czy hakowanie stron rządowych. W latach 90. podobne działania dotyczyły wielu innych obszarów świata. Najbardziej znani z cyfrowej aktywności są Zapatyści i wspierający ich globalny ruch społeczny, cyfrowe oblicza miały też choćby palestyńskie intifady. Linkowany tekst dopisuje do historii wczesnego cyfrowego aktywizmu niepodległościowego kolejny rozdział. Nieco problematyczny, bo cyfrowa walka o Timor Wschodni toczyła się głównie bez udziału Timorczyków, ale mimo to fascynujący.

2. Jak Guam stał się areną cyfrowych starć Chin z USA

Katrina Manson, The US’s Worst Fears of Chinese Hacking Are on Display in Guam (Bloomberg)

🔗 https://www.bloomberg.com/news/features/2025-01-03/chinese-cyber-hackers-terrify-us-intelligence-after-infiltrating-guam

Pozostańmy jeszcze na chwilę w temacie cyberwojen o wyspy regionu Azji-Pacyfiku i z Timoru przenieśmy się na Guam. To terytorium zależne USA, gdzie (jak głosi jego slogan marketingowy) “Ameryka zaczyna swój dzień”, stało się celem chińskich ataków. Nie uderzają one jednak w infrastrukturę wojskową, której na wyspie pełno, ale w przedsiębiorstwa cywilne, by za ich pośrednictwem infiltrować armię czy administrację państwową. Na przykładzie Guamu dobrze widać problem, o którym często mówią eksperci od cyberbezpieczeństwa: jesteś tak silny, jak twoje najsłabsze ogniwo. A są nim zwykle małe firmy telekomunikacyjne, logistyczne czy dostawcy energii. Brakuje im sprzętu, kompetencji, ale często także motywacji, by dbać o cyberbezpieczeństwo. Poradzenie sobie z tymi problemami to dla większości świata wyzwanie leżące gdzieś na horyzoncie. Dla Guamczyków podatność na cyberataki stanowi zagrożenie już teraz.

3. Kto i dlaczego zagiął parol na Wikipedię

Molly White, Elon Musk and the right’s war on Wikipedia (Citation Needed)

🔗 https://www.citationneeded.news/elon-musk-and-the-rights-war-on-wikipedia/

Na wojennym froncie znalazła się niedawno także Wikipedia. Nie przez cyberataki hakerskie, ale przez tweety influencerów z portalu X, w tym samego Elona Muska, którzy obrali sobie internetową encyklopedię za cel kampanii dezinformacyjnej. Molly White, autorka opisującego tę sprawę tekstu, znana jest głównie jako krytyczka branży kryptoaktywów i firm Web3. To jednak także zaangażowana wikipedystka, dobrze znająca zasady działania platformy, które przybliża, odpowiadając na zarzuty jej krytyków. Jeśli ciekawi was, na co wydawane są zbierane za pośrednictwem Wikipedii pieniądze, jak ocenia się jakość używanych w niej źródeł, czy też czego dotyczył konflikt między założycielami encyklopedii, to koniecznie przeczytajcie (lub przesłuchajcie — jest dostępny w wersji audio) ten tekst.

4. Czym jest Color Star — weteran cementownictwa, pionier metawersum

Chris Thompson, A Comprehensive And Maddening History Of Color Star, Would-Be Titans Of Just About Anything (Defector)

🔗 https://defector.com/a-comprehensive-and-maddening-history-of-color-star-would-be-titans-of-just-about-anything

Nazwanie Color Star firmą-krzakiem byłoby sporym niedopowiedzeniem. Sporym, bo wielkości ok. 70 tysięcy znaków — tyle dziennikarzom Defectora zajęło opisanie wszystkich kłączy i rozgałęzień tego międzykontynentalnego, a może i międzywymiarowego przedsięwzięcia. Czym jest Color Star? Producentem cementu, który wszedł do metawersum i na amerykańską giełdę. Chwilowym partnerem klubów z NBA (Philadelphii 76ers) i LaLigi (Villarealu). Firmą, której CEO na LinkedInie zamiast zdjęcia ma wygenerowany wgrze komputerowej awatar. Przedsiębiorstwem z siedzibą w Dubaju, zarejestrowanym na Kajmanach, wywodzącym się z Chin, a działającym w USA i Europie. Kobylasta historia Color Star brzmi jak satyra na korporacyjny kapitalizm, której nie powstydziłby się Kurt Vonnegut czy Terry Pratchett. Niestety, trzeba się pogodzić z faktem, że to tzw. “świat, w którym żyjemy”.

5. Jak samotnik z gór Utah ujawnił sekrety radykalnych bojówkarzy

Joshua Kaplan, The Militia and the Mole (ProPublica)

🔗 https://www.propublica.org/article/ap3-oath-keepers-militia-mole

W tej niezwykłej historii o człowieku, który przez dwa lata infiltrował amerykańskie skrajnie prawicowe organizacje paramilitarne, wątki cyfrowe są marginesem. Chwytam się go jednak, by polecić wam tę wciągającą lekturę, a przy okazji wyciągnąć te wątki na wierzch. Misja Johna Williamsa powiodła się przede wszystkim dzięki jego “analogowym” kompetencjom: aktorskim, przetrwania w dziczy, umiejętnościom miękkim. A jednak technologie cyfrowe odegrały w niej znaczącą rolę. Pozwalały mu zgromadzić i ujawnić twarde dane o bojówkach: screenshoty, skany, maile. Pomogły dziennikarzowi, który został jego kontaktem, zweryfikować prawdziwość historii Williamsa. A jednocześnie stały się powodem jego kłopotów i konieczności zakończenia misji. Z tych porozsiewanych wątków wyłania się zapominana często prawda: że trudno dziś znaleźć przykład dzialalności, którą dałoby się zakwalifikować jako offline czy online, że rzeczywistości te się przenikają, często w zaskakujący sposób.

6. Czemu tak naprawdę służy dezinformacja

Charlie Warzel, Mike Caulfield, The Internet Is Worse Than a Brainwashing Machine (The Atlantic)

🔗 https://www.theatlantic.com/technology/archive/2025/01/january-6-justification-machine/681215/

W kolejną rocznicę szturmu na Kapitol Charlie Warzel, dziennikarz, i Mike Caulfield, naukowiec, proponują nowy sposób myślenia o fałszywych informacjach w internecie. “Dezinformacja” — piszą — “jest potężna, nie dlatego, że zmienia umysły, ale dlatego, że pozwala ludziom utrzymać swoje przekonania mimo rosnących dowodów przeciwnych”. W morzu półprawd i całych kłamstw fakty ulegają rozcieńczeniu, przez co wielu osobom trudno je odróżnić od innych informacji. Warzel i Caulfield nie ograniczają się jednak do tej prostej konstatacji. Zauważają choćby, że algorytmiczne rekomendacje nie dotyczą dziś tylko piosenek czy filmów, ale źródeł informacji o rzeczywistości. Systemy sztucznej inteligencji dopasowują zawartość kanałów w mediach społecznościowych, czy nawet odpowiedzi na zapytanie w wyszukiwarce, do osobistych perspektyw postrzegania świata. Jakikolwiek dysonans poznawczy można złagodzić kliknięciem, odświeżeniem strony, przescrollowaniem okna, odpowiednim spromptowaniem sztucznej inteligencji.

7. Skąd się wzięły “netfliksowe” filmy i seriale

Will Tavlin, Casual Viewing (n+1)

🔗 https://www.nplusonemag.com/issue-49/essays/casual-viewing/

Przymiotnik “netfliksowy” to dziś dość powszechnie zrozumiałe określenie filmu czy serialu. To puste kalorie w medialnej diecie, kolorowy szum do puszczenia w tle lub na drugim ekranie. Nie każdy tytuł na tej platformie jest netfliksowy, istnieją też nienetfliksowe produkcje firmy Netflix (ja bardzo lubię np. 2. i 3. serialu Rojst), ale kategoria netlifksowych utworów stale rośnie. Will Tavlin opowiada, jak do tego doszło: dlaczego wypożyczalnia DVD stała się serwisem streamingowym, zaczęła inwestować w ambitne, a przynajmniej rzetelne kino, by w końcu odkryć, że nie liczy się jakość pojedynczych produkcji, ale wielkość ich katalogu. Był to początek epoki Typowych Filmów Netfliksa. Tavlin opisuje, jakie wymogi scenariuszowe im się stawia, skąd bierze się ich specyficzna estetyka. Wprowadza też w meandry modelu biznesowego firmy — tłumaczy sztuczki służące nadmuchiwaniu wyników poszczególnych produkcji, wskazuje główne źródła przychodów.

8. Czy na Spotify można posłuchać duchów

Liz Pelly, The Ghosts in the Machine (Harper’s Magazine)

🔗 https://harpers.org/archive/2025/01/the-ghosts-in-the-machine-liz-pelly-spotify-musicians/

Netflix to nie jedyna platforma streamingowa, która, poszukując zysków, przestała jedynie dystrybuować cudze treści. Liz Pelly, autorka nowowydanej książki o Spotify pt. Mood Machine, opisuje wciąż mało znany aspekt działalności tej firmy. Chodzi mianowicie o zamawianie, umieszczanie na popularnych playlistach i promowanie muzyki anonimowych artystów. Ten proceder dotyczy głównie gatunków funkcjonujących dobrze jako muzyka tła: ambientu, smooth jazzu, muzyki klasycznej, lo-fi’owego hip-hopu. Promując “własnych” artystów, Spotify utrzymuje aktywność na platformie, a jednocześnie nie musi płacić artystom “cudzym”.

9. Jak poważny jest kryzys amerykańskich mediów

Karl Bode, America’s Right-Wing Propaganda Problem Might Be Terminal (DAME Magazine)

🔗 https://www.damemagazine.com/2025/01/02/americas-right-wing-propaganda-problem-might-be-terminal/

Kryzys ekosystemu medialnego — zaufania do mediów tradycyjnych i jakości nowych/alternatywnych — powszechnie wskazuje się jako jedną z przyczyn wyborczego zwycięstwa Donalda Trumpa. Nie była to oczywiście jedyna przyczyna, niemniej wytworzyła idealne warunki do rozwoju innych czynników, które pomogły mu znaleźć się w Białym Domu: akceptacji dla szowinizmów czy wulgaryzacji polityki. Karl Bode dokumentuje, jak przebiegał ten kryzys, wiele uwagi poświęcając rozwojowi internetu, “4chanizacji” debaty publicznej, ponurej roli mediów społecznościowych. To generalnie dość przygnębiająca lektura, zwłaszcza, że wiele z opisywanych przez autora zjawisk ma miejsce także w Polsce. Na końcu Bode wpuszcza jednak do tekstu promyk nadziei, wyliczając sposoby przeciwdziałania kryzysowi.

10. Czy internet się rozpadnie

Renée DiResta, The Great Decentralization (Noema)

🔗 https://www.noemamag.com/the-great-decentralization/

Na koniec tekst bardzo świeży i bardzo aktualny. W dniu, w którym wysyłam ten newsletter, Meta ustami swojego CEO Marka Zuckerberga ogłosiła poważne zmiany w polityce moderacyjnej. Wywołało to kolejną falę exodusu z jej platform: Facebooka, Instagrama, Threads. Przepływy użytkowników między usługami są najintensywniejsze od lat, a na rynku mediów społecznościowych umacniają się nowe podmioty, przede wszystkim Bluesky. Wszystko to, zdaniem Renée DiResty, może doprowadzić do fragmentacji społecznościowego internetu na mniejsze społeczności rządzące się swoimi prawami, powiązane protokołami, ale niedzielące wspólnych, cyfrowych przestrzeni. Zamiast internetowej agory, którą obiecywali od dekad technooptymiści (w tym Musk, ogłaszając w 2022 r. zamiar kupna Twittera), będziemy mieli lokalne kluby dyskusyjne, tudzież wspólnoty parareligijne. Zdaniem DiResty proces decentralizacji internetu jest odzwierciedleniem fragmentaryzacji społecznej — słabnięcia powszechnie akceptowalnych źródeł legitymizacji wiedzy/władzy, nasilających się sporów światopoglądowych. Ten proces niekoniecznie musi przynieść złe efekty. Być może to właśnie masowe platformy były ślepą uliczką, a ludziom szkodzi tak duża intensywność wzajemnych kontaktów z tak zróżnicowanymi ludźmi — w końcu nie jest to coś, czego doświadczamy w świecie materialnym. Mimo to z tekstu płynie też przestroga, by nie zachłysnąć się hasłami decentralizacji, federalizacji, bo zjawiska te niosą także ryzyka.

Lubię, gdy rzeczy rekomendują mi ludzie, a nie algorytmy.

Cenię to do tego stopnia, że płacę za dwa newslettery z cotygodniowymi polecajkami: Działu Zagranicznego i Maxa Reada. Z niecierpliwością czekam też zawsze na końcówkę roku, gdy duże tytuły prasowe w duchu świątecznej życzliwości powstrzymują się na chwilę od autopromocji i wykorzystują swoje łamy do promowania innych. Bloomberg Businessweek od lat publikuje “Listę Zazdrości”: podsumowanie artykułów, których redakcja portalu zazdrości innym tytułom. Autorzy i autorki z Financial Times przygotowali podobne zestawienie — dużo bardziej chaotyczne, ale też pełne świetnych rekomendacji.

I ja włączyłem się w tym roku w tę tradycję. Wątek, który opublikowałem na Bluesky między kęsami nerkownika, postanowiłem rozwinąć do dłuższej formy. Tematyka treści, które wybrałem pokrywa się z tematyką tego newslettera. Oprócz tego narzuciłem sobie następujące reguły doboru rekomendacji:

• tylko publicystyka pisana – na liście brak podcastów czy raportów;

• tylko teksty pisane po angielsku – ich czytam najwięcej i mam w nich najlepsze rozeznanie;

• dla każdego miesiąca wybieram teksty, które miały wówczas premierę — jeden z komentarzem i kilka w postaci samych linków;

• z każdego medium maksymalnie jeden tekst – chciałbym, żeby ta lista była przeglądem nie tylko dobrych artykułów, ale i wartościowych mediów okołotechnologicznych.

Styczeń

Mia Sato, The Perfect Webpage (The Verge)

🔗 https://www.theverge.com/c/23998379/google-search-seo-algorithm-webpage-optimization

Prawie wszystkiego, co wiem o SEO dowiedziałem się wbrew własnej woli, pracując w marketingu internetowym. Prawie, bo wiedzę z artykułu Mii Sato opublikowanego w styczniu na łamach The Verge nabyłem z własnej inicjatywy — a na dodatek z przyjemnością. Ten pięknie zaprojektowany, interaktywny tekst z pogranicza eseju i reportażu opowiada historię o tym, jak dominacja Google zmusiła internet, by poddał się wymogom technicznym wyszukiwarki tej firmy. Opowieść kończy się w miejscu, w którym zaczynają się współczesne problemy. Optymalizowane pod wyszukiwarkę strony zabijają ją śmiercią przez tysiąc cięć, o czym pisałem w lutym na łamach źródło: internet. Dlatego by uchronić się przed pożarciem przez rewolucję SEO, Google chce rozpętać kolejną: rewolucję szukania treści z użyciem generatywnej sztucznej inteligencji.

Cytat na zachętę

Much of the information we find on the web — and much of what’s produced for the web in the first place — is designed to get Google’s attention.

We often hear about the latest engagement hacks on other platforms like Instagram, TikTok, or X, formerly known as Twitter. But Google is consequential above all of these, acting essentially as the referee of the web.

Bonusowe rekomendacje

• Kyle Chayka, Coming of Age at the Dawn of the Social Internet (New Yorker)
  🔗 https://www.newyorker.com/culture/the-weekend-essay/coming-of-age-at-the-dawn-of-the-social-internet

• Brian Merchant, The AI industry has a battle-tested plan to keep using our content without paying for it (Los Angeles Times)
  🔗 https://www.latimes.com/business/technology/story/2024-01-12/column-copyright-is-the-biggest-threat-to-the-ai-industry-but-its-not-going-down-without-a-fight

Luty

David Autor, Applying AI to Rebuild Middle Class Jobs (NBER)

🔗 https://www.nber.org/papers/w32140

Nie dość, że to jedyny tekst naukowy na tej liście, to na dodatek jedyny poświęcony rozwojowi sztucznej inteligencji, który szuka w tym procesie pozytywów, a nie tylko zagrożeń. Trafił jednak do tego zestawienia nie pomimo tych cech, a właśnie z ich powodu. David Autor pisze sprawnie, nie popadając w akademicki żargon, a argumenty, który prezentuje, nie brzmią naiwnie. Jego główna teza brzmi: wykorzystanie systemów sztucznej inteligencji do wspierania pracowników, a nie przeciwko nim, może zwiększyć liczebność i siłę klasy średniej. Nie potrafię jednoznacznie stwierdzić, czy się z nim zgadzam, ale to właśnie zaleta tego tekstu — większość optymistycznych narracji o korzyściach z wdrażania SI w miejscach pracy można odrzucić szybko i bez wysiłku. Tę niekoniecznie.

Cytat na zachętę

For the lucky among us, work provides purpose, community and veneration. But the quality, dignity and respect of a substantial minority of jobs has eroded over the past four decades as computerization has marched onward and inequality has grown more prevalent.

The unique opportunity that AI offers humanity is to turn back this tide — to extend the relevance, reach and value of human expertise for a larger set of workers. Not only could this dampen earnings inequality and lower the costs of key services like healthcare and education, but it could also help restore the quality, stature and agency that has been lost to too many workers and jobs.

Bonusowe rekomendacje

• David Berreby, The Growing Environmental Footprint Of Generative AI (Undark)
  🔗 https://undark.org/2024/02/20/ai-environmental-footprint/

• Jon Keegan, What Happens to Your Sensitive Data When a Data Broker Goes Bankrupt? (The Markup)
  🔗 https://themarkup.org/privacy/2024/02/23/what-happens-to-your-sensitive-data-when-a-data-broker-goes-bankrupt

Marzec

Laura Preston, An Age of Hyperabundance (n+1)

🔗 https://www.nplusonemag.com/issue-47/essays/an-age-of-hyperabundance/

Relację Preston z konferencji poświęconej “konwersacyjnej sztucznej inteligencji” czyta się jak sprawozdanie z menażerii osobliwości. Autorka spotyka śmieszno-straszne postacie: walczącego ze słabym internetem Keitha, zelotę Iana z kościelną przeszłością, ekipę Niemców walczącą z problemem konieczności rozmawiania z recepcjonistami w hotelach. Konwersuje też z różnymi wariacjami generatywnej sztucznej inteligencji. Zaś tłem i powodem wizyty na wydarzeniu jest dość przygnębiająca historia samej Preston, która pracowała jako “operatorka” czatbota.

Cytat na zachętę

The CEO regarded us with satisfaction for his chatbot’s work: that, through a series of escalating tactics, it had convinced a woman to end her dog’s life, though she hadn’t wanted to at all. “The point of this story is that the woman forgot she was talking to a bot,” he said. “The experience was so human.”

Bonusowe rekomendacje

• Stefan Andriopoulos, The Multiplication of Monsters: Misinformation from Gutenberg to QAnon (Public Books)
  🔗 https://www.publicbooks.org/the-multiplication-of-monsters-from-gutenberg-to-qanon/

• Steven Levy, 8 Google Employees Invented Modern AI. Here’s the Inside Story (Wired)
  🔗 https://www.wired.com/story/eight-google-employees-invented-modern-ai-transformers-paper/

• Aaron Timms, The Age of Cultural Stagnation (The New Republic)
  🔗 https://newrepublic.com/article/179432/age-cultural-stagnation

Kwiecień

Maria Farrell, Robin Berjon, We Need To Rewild The Internet (Noema)

🔗 https://www.noemamag.com/we-need-to-rewild-the-internet/

Nie będę udawl, że wszystkie linki z tej listy kocham po równo: ten to mój zdecydowany faworyt. Autorzy robią rzecz arcytrudną: proponują nową, ekologiczną metaforykę myślenia o sieci, która na dodatek nie jest tylko zabawą słowem, ale (nomen omen) wyrasta z głębszej refleksji nad podobieństwami między środowiskami cyfrowym i naturalnym. W literaturze poświęconej ponownemu “zdziczaniu” terenów zmienionych przez działalność człowieka odnajdują lekcje dla polityków, przedsiębiorców, programistów, którym zależy na uczynieniu sieci lepszym miejscem do życia.

Cytat na zachętę

Our online spaces are not ecosystems, though tech firms love that word. They’re plantations; highly concentrated and controlled environments, closer kin to the industrial farming of the cattle feedlot or battery chicken farms that madden the creatures trapped within.

We all know this. We see it each time we reach for our phones. But what most people have missed is how this concentration reaches deep into the internet’s infrastructure — the pipes and protocols, cables and networks, search engines and browsers. These structures determine how we build and use the internet, now and in the future.

Bonusowe rekomendacje

• Anil Ananthaswamy, How Do Machines ‘Grok’ Data? (Quanta Magazine)
  🔗 https://www.quantamagazine.org/how-do-machines-grok-data-20240412/

• Viola Zhou, TSMC’s debacle in the American desert (Rest of World)
  🔗 https://restofworld.org/2024/tsmc-arizona-expansion/

Maj

Candice Odgers, The Panic Over Smartphones Doesn’t Help Teens (The Atlantic)

🔗 https://www.theatlantic.com/technology/archive/2024/05/candice-odgers-teens-smartphones/678433/

2024 był niestety pod wieloma względami rokiem Jonathana Haidta. Styczniowa premiera jego ostatniej książki Niespokojne pokolenie (polska premiera w lutym) była sukcesem nie tylko wydawniczym. Przede wszystkim wywołała ogromne poruszenie, by nie powiedzieć: panikę moralną, że dostęp nastolatków do smartfonów i mediów społecznościowych należy zacząć ograniczać teraz, zaraz, nie oglądając się na ryzyka i koszty. Efektem było choćby przyjęcie niedawno w Australii kontrowersyjnego zakazu dostępu do społecznościówek — w czym autor Niespokojnego pokolenia odegrał znaczącą rolę. Odgers, naukowczyni specjalizująca się (w przeciwieństwie do Haidta) w tematyce wpływu technologii na zdrowie psychiczne osób młodych, to jedna z najlepszych polemistek popularnego psychologa społecznego. W linkowanym eseju wykłada argumenty za spokojniejszym i bardziej zniuansowanym podejście do korzystania przez nastolatków ze smartfonów. Wskazuje m. in. na korzyści z dostępu do technologii oraz na bardziej sprawdzone od zakazów metody ograniczania jej negatywnego wpływu na dzieci.

Cytat na zachętę

(…) the problem with the extreme position presented in Haidt’s book and in recent headlines—that digital technology use is directly causing a large-scale mental-health crisis in teenagers—is that it can stoke panic and leave us without the tools we need to actually navigate these complex issues. Two things can be true: first, that the online spaces where young people spend so much time require massive reform, and second, that social media is not rewiring our children’s brains or causing an epidemic of mental illness. Focusing solely on social media may mean that the real causes of mental disorder and distress among our children go unaddressed.

Bonusowe rekomendacje

• Julia Angwin, Press Pause on the Silicon Valley Hype Machine (New York Times)
  🔗 https://www.nytimes.com/2024/05/15/opinion/artificial-intelligence-ai-openai-chatgpt-overrated-hype.html

• Katie Notopoulos, Sometimes to save the internet, you must eat glue (Business Insider)
  🔗 https://www.businessinsider.com/google-search-ai-overview-answers-pizza-glue-fix-2024-5?IR=T

Czerwiec

Nikhil Suresh, I Will Fucking Piledrive You If You Mention AI Again (Ludicity)

🔗 https://ludic.mataroa.blog/blog/i-will-fucking-piledrive-you-if-you-mention-ai-again/

Ta absurdalnie brutalna tyrada celuje ostrzem wulgarnej krytyki nie w samą sztuczną inteligencję, ale tych, którzy opowiadają o niej niestworzone rzeczy. To atak na posty na LinkedInie liderów opinii, kampanie PR firm technologicznych i cierpiących na FOMO menadżerów wyższego szczebla. Suresh, praktykujący data scientist, sprawnie oddziela to, co w dyskursie o możliwościach (przede wszystkim generatywnej) sztucznej inteligencji jest humbugiem, a co racjonalną oceną stanu rzeczy.

Cytat na zachętę

If another stupid motherfucker asks me to try and implement LLM-based code review to "raise standards" instead of actually teaching people a shred of discipline, I am going to study enough judo to throw them into the goddamn sun.

I cannot emphasize this enough. You either need to be on the absolute cutting-edge and producing novel research, or you should be doing exactly what you were doing five years ago with minor concessions to incorporating LLMs. Anything in the middle ground does not make any sense unless you actually work in the rare field where your industry is being totally disrupted right now.

Bonusowe rekomendacje

• Eleanor Stern, TikTok LLM (The New Inquiry)
  🔗 https://thenewinquiry.com/tiktok-llm/

• Evgeny Morozov, The Boston hippies who developed technologies that Silicon Valley wouldn’t dare to make (Boston Globe)
  🔗 https://www.bostonglobe.com/2024/06/15/opinion/warren-brodey-environmental-ecology-lab/

Lipiec

Tim Brinkhof, Steven Johnson, How the internet changed news, according to The Onion (Freethink)

🔗 https://www.freethink.com/culture/how-the-internet-changed-news-according-to-the-onion

2024 był fatalnym rokiem dla dużym mediów, ale nie najgorszym dla małych. Na rynku umacniały się kilkuosobowe projekty kooperatywne, jak 404 media czy Aftermath, ale największą historia sukcesu był triumfalny powrót The Onion. Linkowany tekst z Freethink to sprawna retrospektywa historii America’s Finest News Source oraz wyrosłego z niego medium ClickHole. Co dla mnie jednak najciekawsze, autorzy tekstu pokazują, jak rozwój tego projektu odzwierciedlał szersze przemiany w mediach — i co jego powrót mówi o ich przyszłości.

Cytat na zachętę

“Today’s different. The internet is much larger. Everyone stays in their own little corner, visits their own websites, reads their own journalists. I don’t think it would ever be possible to have a phenomenon like BuzzFeed ever again because the internet is so siloed now. It was a time when everyone had the same internet experience.” The loss of the monoculture is the hardest thing about joke-writing today, Nackers says. “We don’t have the same reference points anymore.”

Bonusowe rekomendacje

• Jennifer Chubb, Raziye Buse Çetin, We need better AI imagery for better science communication (LSE Blog)
  🔗 https://blogs.lse.ac.uk/impactofsocialsciences/2022/07/25/we-need-better-ai-imagery-for-better-science-communication/

• Gil Duran, Where J.D. Vance Gets His Weird, Terrifying Techno-Authoritarian Ideas (The New Republic)
  🔗 https://newrepublic.com/article/183971/jd-vance-weird-terrifying-techno-authoritarian-ideas

Sierpień

John Herrman, The Future Will Be Brief (New York Magazine / Intelligencer)

🔗 https://nymag.com/intelligencer/article/chatgpt-gmail-apple-intelligence-ai-summaries.html

Od dawna fascynuje mnie kultura skracania: bryków z lektur, streszczeń w punktach, elevator pitchów. Herrman w linkowanym felietonie z cyklu Screen Time (który generalnie polecam) zajął się weryfikowaniem obietnic skracania treści każdego rodzaju składanych przez aplikacje SI. Efekty, które opisuje, są komiczno-żałosne. Jak jednak pokazały kolejne miesiące, mogą też być całkiem poważne: narzędzie Apple Intelligence poinformowało użytkowników aplikacji BBC, że pojawił się w niej artykuł o samobójstwie Luigiego Mangione, bo błędnie streściło inny tekst brytyjskiego medium. Krótko mówiąc: czas ukrócić ten pęd do skracania wszystkiego.

Cytat na zachętę

A recent summary of an invitation to a birthday party included a date but messed up the location; a brief exchange about a nice Father’s Day note was summarized as a relative being “interested in seeing John Herrman’s special puppies,” possibly because it included photos of my children in animal face paint; an email to class parents with the subject line “Half Day Friday, June 14th 11:20am dismissal” was summarized by Google’s state-of-the-art AI as “[Teacher’s Name] informs staff that Friday, June 14th is a half day and dismissal is at 11:20,” which both was longer than the email’s completely adequate subject line and introduced a small error.

Bonusowe rekomendacje

• Jason Koebler, Where Facebook's AI Slop Comes From (404 media)
  🔗 https://www.404media.co/where-facebooks-ai-slop-comes-from

• Cristina Caffarra, Europe Needs to Do More than Scratch at the Ramparts of Big Tech's Castle (Tech Policy Press)
  🔗 https://www.techpolicy.press/europe-needs-to-do-more-than-scratch-at-the-ramparts-of-big-techs-castle/

• Pablo Bejerano, How Wikipedia is surviving in the age of ChatGPT (El Pais)
  🔗 https://english.elpais.com/technology/2024-08-10/how-wikipedia-is-surviving-in-the-age-of-chatgpt.html

Wrzesień

Ben Tarnoff, Venture-Backed Trumpism (The New York Review)

🔗 https://www.nybooks.com/articles/2024/09/19/venture-backed-trumpism-ben-tarnoff/

Tekstów o skręcie w prawo amerykańskiej branży technologicznej było w 2024 wiele. O ile jednak większość skupiała się na szukaniu ideologicznych powodów, dla których Elon Musk czy Marc Andreesen zdecydowali się postawić na Donalda Trumpa, Ben Tarnoff przyjrzał się szerszym społecznym, politycznym i ekonomicznym przemianom Ameryki w ostatnich latach, które doprowadziły ich do tej decyzji. Z perspektywy po wyborach ten tekst nabiera więc dodatkowego znaczenia. Pokazuje, co musiałoby się odmienić, jakie trendy znaleźć w odwrocie, jaką cenę trzeba byłoby zapłacić, by tech branża z powrotem weszła w sojusz z Partią Demokratyczną.

Bonusowe rekomendacje

• Marion Fourcade, Henry Farrell,

  Large language models will upend human rituals (The Economist)
  🔗 https://www.economist.com/by-invitation/2024/09/04/large-language-models-will-upend-human-rituals

• Madhumita Murgia, Signal’s Meredith Whittaker: ‘I see AI as born out of surveillance’ (Financial Times)
  🔗 https://www.ft.com/content/799b4fcf-2cf7-41d2-81b4-10d9ecdd83f6

• Thomas Rid, The Lies Russia Tells Itself (Foreign Affairs)
  🔗 https://www.foreignaffairs.com/united-states/lies-russia-tells-itself

Październik

Natalie Lung, Leon Yin, Aaron Gordon, Denise Lu, How Uber and Lyft Used a Loophole to Deny NYC Drivers Millions in Pay (Bloomberg)

🔗 https://www.bloomberg.com/graphics/2024-uber-lyft-nyc-drivers-pay-lockouts/

Majstersztyk kreatywnego gromadzenia danych i interaktywnego dziennikarstwa. By dowieść, że Uber i Lyft oszukują swoich kierowców, autorzy tego śledztwa zebrali m. in. ponad 5000 screenshotów od ponad 1000 taksówkarzy. Monitorowali zmiany cen przejazdów, używali modeli finansowych, by pokazać, jak firmy poprzez aplikacje arbitralnie blokują swoich użytkowników.

Cytat na zachętę

Some drivers were so afraid of getting locked out, and had so little insight into how to get back online, that they went to extreme measures to stay connected. Komolafe, the Lyft driver, regularly forgoes bathroom, food and rest breaks if he’s getting rides, he said. He also works beyond the legally mandated 12-hour shifts, despite taking no rest breaks, to make up for lost wages from when he was locked out. Toward the end of a 13-hour day without breaks, Komolafe texted a Bloomberg reporter, “my body aches.”

Bonusowe rekomendacje

• Nitasha Tiku, Naomi Nix, Inside the bro-ification of Mark Zuckerberg (Washington Post)
  🔗 https://www.washingtonpost.com/technology/2024/10/04/mark-zuckerberg-transformation-meta-ceo-facebook/

• Rachel Ossip, Hidden traces of humanity: what AI images reveal about our world (The Guardian)
  🔗 https://www.theguardian.com/news/2024/oct/01/hidden-traces-of-humanity-what-ai-images-reveal-about-our-world

Listopad

Max Read, The TikTok electorate (Read Max)

Read Max

The TikTok electorate

Greetings from Read Max HQ! Today’s newsletter is about how TikTok shapes (and will shape) politics…

Read more

2 years ago · 276 likes · 32 comments · Max Read

Wielokrotnie polecałem w tym newsletterze publicystykę Maxa Reada. Ten tekst wybrałem dlatego, że w przeciwieństwie do większości post mortem kampanii wyborczej w USA zawiera oryginalne i inspirujące spostrzeżenia. Zamiast malować szerokim pędzlem, Read szkicuje detal: portret TikTokowego wyborcy.

Cytat na zachętę

The petite bourgeoisie are uniquely exposed to market forces in a way that is not crazy to analogize to an influencer’s exposure to a given platform; it seems worth noting, too, in the age of trad-influencer mania, that Wilhelm Reich famously located the core of petite bourgeois reaction in the structure of the patriarchal family, which both mirrors and is coterminous with the small business itself.

Obviously, not everyone who uses TikTok is making money from it, or is exploiting the labor of their family, and not every influencer is thinking about their interests quite so nakedly. But social media overall tends to encourage users to understand themselves as small-business owners, where the business is “you,” or your brand, navigating the “market” of a platform.

Bonusowe rekomendacje

• Greg Epstein, Silicon Valley’s Obsession With AI Looks a Lot Like Religion (The MIT Press Reader)
  🔗 https://thereader.mitpress.mit.edu/silicon-valleys-obsession-with-ai-looks-a-lot-like-religion/

• Greta Rainbow, IYKYK: When Novels Speak a Language Only Part of the Internet Gets (The Walrus)
  🔗 https://thewalrus.ca/iykyk-when-novels-speak-a-language-only-part-of-the-internet-gets/

Grudzień

Collin Jennings, A linkless internet (Aeon)

🔗 https://aeon.co/essays/when-ai-summaries-replace-hyperlinks-thought-itself-is-flattened

Na zakończenie tego przeglądu linków — esej o wartości linków. Jennings sięga do XVII-wiecznych korzeni idei linkowania myśli, utworów, kontekstów, by pokazać wzajemne oddziaływanie filozofii i technologii. Cytuje Hume’a i Pope’a, by “zalinkować” ich później do McLuhana czy Bernersa-Lee. Dowodzi, że teorie nt. tego, jak przebiegają procesy myślowe były inspirowane przełomami technologicznymi, wykorzystywały technologiczną metaforykę. Jednocześnie same inspirowały kolejne innowacje technologiczno-medialne. Ostatecznie dociera do współczesności i generatywnej sztucznej inteligencji. Podobnie jak wspominany wcześniej Herrman, zwraca uwagę na tendencję wykorzystujących SI narzędzi do skracania rzeczy, spłaszczania kontekstów, sumowania, a anie rozkładania na czynniki.

Cytat na zachętę

The work of making connections both among websites and in a person’s own thinking is what AI chatbots are designed to replace. Most discussions of AI are concerned with how soon an AI model will achieve ‘artificial general intelligence’ or at what point AI entities will be able to dictate their own tasks and make their own choices. But a more basic and immediate question is: what pattern of activity do AI platforms currently produce? Does AI dream of itself?

Bonusowe rekomendacje

• Ali Alkhatib, Defining AI (ali-alkhatib.com)
  🔗 https://ali-alkhatib.com/blog/defining-ai

• Patrick Freyne, I am becoming a demotivational speaker – let’s all have an averagely productive December (The Irish Times)
  🔗 https://www.irishtimes.com/life-style/people/2024/12/14/patrick-freyne-i-am-becoming-a-demotivational-speaker-lets-all-have-an-averagely-productive-december/

• Ed Zitron, Never Forgive Them (Where’s Your Ed At)
  🔗 https://www.wheresyoured.at/never-forgive-them/