Aan de oorlogsretoriek kan je in Nederland niet meer ontsnappen. Politici roepen om ongekende uitgaven aan bewapening, defensie werft op onze scholen, en ziekenhuizen spreken over de opvang van gewonde soldaten. Met een beklemd gevoel op de borst denk ik terug aan wat ik leerde over de periode voor de Eerste Wereldoorlog, toen heel Europa zich klaar maakte voor glorieuze oorlog zonder enig besef van wat dat zou betekenen.

In een recente presentatie van Defensie aan artsen werd gesproken over honderden tot duizend gewonden per dag die moeten worden opgevangen in Nederlandse ziekenhuizen in het geval van een oorlog tussen de NAVO en Rusland. Dat is een toestroom die we niet aan zouden kunnen, een toestroom die ons zorgsysteem zou doen instorten. Al helemaal wanneer je realiseert dat oorlog tussen Nederland en Rusland zich niet tot een front in het oosten zou beperken, maar gepaard zou kunnen gaan met bombardementen en cyberaanvallen op ons grondgebied. Met Wil Verheggen – oud huisarts en levenslange vredesactivist van de NVMP Artsen voor Vrede – sprak ik bij De Nieuwe Wereld over wat oorlog daadwerkelijk betekent voor de zorg.

Een van de onderwerpen die we bespraken was de Noodwet geneeskundigen, een wet die sinds de jaren ’70 bestaat en de overheid tijdens oorlog of crisis bijzonder veel macht geeft over artsen en andere zorgverleners. De wet wordt – onder andere door hoogleraar Martin Buijsen in het Medisch Contact – vaak vrij oppervlakkig uitgelegd als een wet die artsen kan verplichten hun praktijk open te houden in tijden van oorlog en/of om zorg te verlenen waar ze niet (helemaal) voor zijn opgeleid. Maar zoals ik de wet lees zou het de overheid veel meer mogelijkheden geven. Het geeft hen ook de macht om artsen voor te schrijven waar ze moeten gaan werken en welk type zorg ze daar moeten gaan verlenen. Op weigeren staat gevangenisstraf. Zou deze wet dan bijvoorbeeld ook gebruikt kunnen worden om ons te dwingen onze patiënten in de steek te laten en met voorrang zorg te verlenen aan gewonde soldaten?

Dit is niet helemaal een theoretische vraag. In de voorbereidingen op oorlog wordt door medewerkers van defensie toegegeven dat de zorg voor gewonde militairen een deel van de civiele zorg zal opeisen, met als gevolg het afschalen van civiele zorg. Hoe dit er precies uit zou zien is nog niet bij ons bekend, maar globaal worden twee mogelijke werkwijzen besproken. Een deel van de zorg kan standaard worden gereserveerd voor gewonde militairen, of Defensie kan de leiding nemen over de gehele verdeling van de zorg capaciteit in Nederland. Medische ethiek staat het ons als artsen niet toe onderscheid te maken tussen militairen en burgers in het verlenen van zorg. Echter in beide van de hierboven genoemde scenario’s zou dit in de praktijk wel gebeuren.

Ik beschouw de eed die ik heb afgelegd als hoger dan de Nederlandse wet. En ik zou nooit bereid zijn Defensie (of een ander deel van de overheid) te laten besluiten welke patiënten ik wel- en niet behandel. Maar hebben we in oorlogstijd straks nog een keuze?

Nu is het moment om deze vragen te stellen.

Bekijk ook ons hele gesprek bij De Nieuwe Wereld.

Ze lacht om mijn naïviteit. “Als er eenmaal een wetenschappelijke integriteit procedure wordt gestart, dan ga je er hoe dan ook aan,” antwoordt ze.

Een klein half jaar later voer ik een heel ander gesprek over academische vrijheid. Ik zit op de rand van de grote tafel in de overdrachtsruimte van onze intensive care. Mijn voeten bungelen boven de vloer terwijl ik af en toe een slokje verschrikkelijk slechte ziekenhuis-koffie drink. Een collega zit op de versleten stoel tegenover mij; beide nog in onze witte jassen met dienstseinen op zak, maar we hebben toch even een momentje gevonden om bij te kletsen. Ik vertel voor het eerst waarom het de afgelopen maanden niet goed met mij gaat. Ik leg uit dat het geven van kritiek op het coronabeleid – vooral wat betreft de coronavaccins – nog altijd leidt tot druk, binnen het ziekenhuis en daarbuiten. Meestal kan ik dat wel dragen, maar recente ontwikkelingen werden me een beetje te veel. Mijn collega heeft altijd gedacht dat het wel goed zat met de academische vrijheid in Nederland, maar heeft oprecht medelijden voor wat ik mee maak.

In hoeverre kunnen wetenschappers nog vrijuit werken en spreken in de Nederlandse onderzoekswereld? Een belangrijke vraag, en onderwerp van felle discussie. Sommigen herkennen het perspectief van de docente die haar vertrouwen lang geleden is verloren. Anderen herkennen het beeld van mijn collega’s die er van overtuigd zijn dat het wel goed zit met de academische vrijheid. Een recent gepubliceerd oordeel van de Commissie Wetenschappelijke Integriteit van de Radboud Universiteit, suggereert dat de waarheid wellicht ergens tussenin ligt. De publicatie omschrijft de procedure en het oordeel van de universiteit omtrent een klacht die werd ingediend tegen een wetenschapper in verband met “kritisch” (term gebruikt in het oordeel) onderzoek en uitspraken. De casus geeft belangrijke signalen af over druk op academische vrijheid in Nederland, maar laat ook zien dat een wetenschapper die academische vrijheid wel succesvol kan verdedigen.

Mijn analyse van de procedure en het oordeel is opgedeeld in zes delen, hier alvast samengevat.

1. Wetenschappelijke integriteit procedures – Onderzoeksinstituten moeten – standaard of ad hoc – commissies samenstellen om vermeende schending van de Gedragscode wetenschappelijke integriteit te onderzoeken; denk aan klachten omtrent plagiaat of datafraude. Maar aan de Radboud Universiteit moest een wetenschapper haarzelf verdedigen tegen een klacht over de grenzen van haar vrijheid van meningsuiting.

2. De olifant in de kamer – Opvallend is dat een significant deel van het gepubliceerde oordeel gaat over het wangedrag van de klager (niet de beklaagde). Dit is niet per se relevant voor de analyse, maar het is zo bizar dat we het even moeten benoemen om verder te kunnen.

3. “Chilling effects” – Het oordeel van de Radboud Universiteit laat zien dat deze wetenschappelijke integriteit procedure enkel ging over de vrijheid van meningsuiting van de beklaagde wetenschapper. Herhaaldelijk heeft o.a. het Europese Hof voor de Rechten van de Mens geoordeeld dat procedures over de vrijheid van meningsuiting de uitoefening van die vrijheid kunnen ontmoedigen, ook wanneer zij juridisch juist verlopen. Dit vraagt extra alertheid en controle vanuit de samenleving.

4. Peer review is geen verplichting – De Radboud Universiteit oordeelt dat het online publiceren van rapporten, pre-prints en stukken op sociale media, zonder voorafgaand “peer review”, geen schending is van de gedragscode wetenschappelijke integriteit. Steun, dus, voor de publicatievrijheid.

5. Crisis is geen excuus – Het belangrijkste aspect van dit oordeel is dat de universiteit concludeerde dat ook in tijden van crisis de (onderbouwde) vrijheid van meningsuiting van wetenschappers moet worden gerespecteerd – zelfs als hun uitspraken in de ogen van sommigen “schadelijk” kunnen zijn.

6. De vrijheid van meningsuiting overwint – Het is tekenend dat een wetenschapper middels zo’n procedure moet strijden voor haar vrijheid van meningsuiting. Echter, het oordeel van de Radboud Universiteit is een hele krachtige, eentje waar andere kritische wetenschappers in de toekomst naar kunnen verwijzen.

Dit is een long read, ik weet het. Maar waar je ook zit in het debat over academische vrijheid, ik denk dat kritische analyse van deze casus echt iets toe kan voegen aan je beeldvorming. Vertrouw me, ik heb enorm veel moeite gedaan om dit op te kunnen schrijven.

Wetenschappelijke Integriteit procedures

Voor wie het concept niet kent, eerst even antwoord op de vraag: wat is een Commissie Wetenschappelijke Integriteit, eigenlijk?

In Nederland vallen alle wetenschappers met een formele aanstelling onder de Gedragscode wetenschappelijke integriteit. Deze code formuleert een aantal uitgangsprincipes: “eerlijkheid, zorgvuldigheid, transparantie, onafhankelijkheid en verantwoordelijkheid”, en 61 normen voor integere wetenschapsbeoefening. De gedragscode is niet vrijblijvend. Wanneer een instituut een klacht omtrent wetenschappelijke integriteit (WI) ontvangt wordt die voorgelegd aan een Commissie Wetenschappelijke Integriteit (CWI). Zij doen onderzoek en adviseren het College van Bestuur (CvB), welke het oordeel van de CWI wel- of niet overneemt.

Deze opzet brengt een risico met zich mee. De universiteit is namelijk zelf de ‘rechter’ in deze procedures, maar ze zijn niet altijd even onafhankelijk omdat WI klachten ook de (politieke) belangen van de universiteit raken. Een analyse van dat probleem valt buiten de scope van dit artikel, maar is wellicht wel onderwerp voor toekomstig schrijven.

Een belangrijk verschil tussen WI procedures en rechtspraak is dat ze geheim worden gehouden, bedoeld om stigmatisering van zowel klager als beklaagde te voorkomen. Als tegenwicht voor het geheime karakter is bepaalt dat het oordeel en de motivering daarvan, geanonimiseerd, openbaar gemaakt moeten worden. Dat betekent dat de huidige publicatie weglaat wie klager en beklaagde zijn, echter dat hoeft geen belemmering te zijn voor een grondige analyse. Omdat het CWI opereert namens het CvB, en het CvB in deze zaak het CWI oordeel heeft overgenomen, spreek ik in deze analyse simpelweg over de “Radboud Universiteit”, wetend dat het geen recht doet aan de diversiteit van meningen omtrent academische vrijheid die daar bestaan.

De klacht in kwestie

Aldus de Radboud Universiteit:

“De klacht valt uiteen in twee onderdelen. Deze betreffen, kort gezegd, onderzoek en uitlatingen waarmee in onderlinge samenhang bezien het vertrouwen in de wetenschap en in het bijzonder in de werking en/of de veiligheid van de […] is geschaad”

Daarna volgt een opsomming van wetenschappelijke publicaties, kranten artikelen en commentaren die de onderzoeker volgens de klager niet had mogen schrijven; weggelaten wegens anonimisering. Maar laat die eerste zin even tot je doordringen – iemand wordt (op straffe van potentieel serieuze sancties) opgeroepen om zich te verdedigen tegen de stelling dat zij onderzoek heeft gedaan waarmee het vertrouwen in “de wetenschap” is geschaad. Het staat er echt. Een zin die de paus tegen Galileo had kunnen zeggen als je maar één woordje vervangt. Een zin die wat mij betreft geen enkele plaats heeft aan een Nederlandse universiteit. Het idee dat iemand wetenschap niet mag bevragen, is in strijd met het wezen van wetenschap [1]. Opvallend is dat de precieze bewoording afkomstig blijkt van de CWI, niet de klager zelf. Dat laat zien dat zij in ieder geval bereid waren deze stelling te onderzoeken, en hem niet op voorhand hebben verworpen. Daar gaan we het nu over hebben.

De olifant in de kamer

Laten we dan toch beginnen met de olifant in de kamer: een significant deel van de publicatie gaat over het wangedrag van de klager.

Bijvoorbeeld:

“Op meerdere momenten tussen 6 mei 2025 en dit advies, heeft klager nieuwe stukken en/of aanvullingen naar de secretaris van de commissie gestuurd. Klager is geïnformeerd dat deze stukken in het kader van de goede procesorde niet worden meegenomen in de procedure. Klager is het daar, klaarblijkelijk, niet mee eens en heeft de stukken zelfstandig naar de advocaat van beklaagde en meerdere commissieleden gestuurd.”

Nu is het niet mijn bedoeling om iemand belachelijk te maken – immers, ook mensen die minder goed in staat zijn om inhoudelijke argumenten op te stellen moeten toegang hebben tot het tuchtrecht. Echter dit geval is te opvallend om geheel te negeren.

De beklaagde wetenschapper stelde ook dat de klager misbruik maakte van de klachtenprocedure. Daarvoor bestaat precedent bij klachten omtrent wetenschappelijke integriteit, o.a. vanuit het Landelijk Orgaan Wetenschappelijke Integriteit (LOWI), te weten LOWI besluit 2018-11.

Beklaagde voert als onderdeel van haar verdediging aan:

“dat de klacht niet in behandeling moet worden genomen in verband met misbruik van de bevoegdheid op grond van artikel 3:13 jo. 3:15 BW. Daartoe is onder meer aangevoerd dat klager meerdere keren in de klacht benoemt dat beklaagde moet worden ontslagen en […].”

Klaarblijkelijk was het expliciete doel van de klager om de wetenschapper in kwestie te laten ontslaan, en haar (nog ergere?) andere straffen op te leggen die wegens anonimisering in de samenvatting zijn verborgen. Dit is niet het doel van een WI procedure. Ook blijkens de jurisprudentie van het LOWI levert “het erop aandringen dat de persoon in kwestie wordt ontheven uit zijn functie”, misbruik van bevoegdheid tot klagen op. Tegen deze achtergrond is de bereidheid van de universiteit om deze WI procedure te faciliteren op zijn minst opvallend.

Dat de Radboud Universiteit zijn best deed om de klager te faciliteren komt naar voren uit de publicatie. Zij correspondeerde anderhalve maand met de klager om zijn klacht te verduidelijken. Toen dat geen “duidelijke schending” opleverde, ging de universiteit over op het zelf verwoorden van de klacht.

Uit de publicatie:

“De commissie stelt vast dat uit de klacht, zoals ingediend door klager, onvoldoende duidelijk was wat de vermeende schending van de wetenschappelijke integriteit was. De commissie heeft vervolgens de klager in de gelegenheid gesteld om de klacht te verduidelijken, maar naar het oordeel van de commissie heeft klager hier onvoldoende aan voldaan. Gezien het belang van zowel de klager als de beklaagde om duidelijkheid te krijgen of er sprake was van enige schending van de wetenschappelijke integriteit, heeft de commissie besloten om een samenvatting te maken van de klacht.”

De Radboud Universiteit had ook een andere route kunnen kiezen. Immers, artikel 4.5.b) van regelement van de eigen klachtenprocedure luidt:

“De commissie verklaart een klacht niet-ontvankelijk wanneer deze niet voldoet aan de volgende vereisten:

i. de klacht bevat een duidelijke omschrijving van de (vermoede) schending van de wetenschappelijke integriteit door een medewerker;”

Ofwel, een klacht die geen duidelijke omschrijving van een schending bevat is niet ontvankelijk en wordt niet verder behandeld. Er was voor de universiteit een kant en klare juridische basis om de klacht direct af te wijzen, en de beklaagde wetenschapper de rest van het proces te besparen.

De Radboud Universiteit onderbouwt de keuze als volgt:

“Deze ook in tuchtprocedures niet ongebruikelijke werkwijze strekt ertoe de klachten van niet-juridisch geschoolde personen zodanig te formuleren, dat de beklaagde in staat wordt gesteld zich adequaat te kunnen verweren tegen de kern van wat de klager heeft aangevoerd. Deze werkwijze is in het civiele recht ongebruikelijk, maar daarzonder zouden kwesties van algemeen belang die in verband met de Regeling wetenschappelijke integriteit aan de orde zijn, ten onrechte onder de radar kunnen blijven.”

Of dat inderdaad juridisch verantwoord is laat ik hier buiten beschouwing. Het laat zien dat zonder hulp van de universiteit aan de klager, de universiteit de klacht niet in behandeling had kunnen nemen. En het laat zien dat de universiteit het van belang vond om te onderzoeken of de beklaagde wetenschapper de Regeling had overtreden. Dat is relevant in het licht van de academische vrijheid, waar we het nu over gaan hebben.

“Chilling effect”

Deze procedure draaide om de vraag of de beklaagde wetenschapper bepaalde onderzoeken had mogen publiceren en uitspraken had mogen doen, die volgens de klager vertrouwen in “de wetenschap” beschadigden. De klacht – zoals verwoord door de CWI – bevat geen beschuldigingen van datafraude, plagiaat, of auteursrechtenschending. De procedure ging daarom enkel over de grenzen van haar academische vrijheid/vrijheid van meningsuiting. Dat is belangrijk, en voordat we kijken naar hoe de Radboud Universiteit oordeelde moeten we stil staan bij het feit dat een dergelijke procedure plaatsvond.

Vrijheid van meningsuiting en academische vrijheid zijn niet exact het zelfde, het onderscheid heb ik eerder uitgelegd (hier te luisteren) - en kom ik straks nog op terug. Academische vrijheid omvat de vrijheid van wetenschappelijk onderzoek en onderwijs, daarmee is het een bijzondere vorm van vrijheid van meningsuiting, en eentje die bijzonder beschermd moet blijven, aldus het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM).

Het is tevens vaste rechtspraak van het EHRM dat procedures een ontmoedigend effect kunnen hebben op de uitoefening van de vrijheid van meningsuiting, ook als die procedures formeel rechtmatig zijn. Dit wordt het “chilling effect” genoemd. Herhaaldelijk heeft het EHRM geoordeeld dat staten verplicht zijn “chilling effects” op de vrijheid van meningsuiting te voorkomen, ook wanneer die effecten niet het gevolg zijn van expliciete censuur, maar van procedurele mechanismen die de uitoefening van de vrijheid ontmoedigen. Universiteiten hebben naast het bewaken van de integriteit van wetenschappelijk onderzoek ook een plicht om de academische vrijheid te waarborgen. Mijns inziens is het daarom belangrijk om bij dit soort procedures wel te waken voor “chilling effects”.

Wat mij betreft staat niet ter discussie dat een klacht- en/of procedure met betrekking tot wetenschappelijke integriteit belastend is voor de beklaagde. Aldus het LOWI: “… moet worden meegewogen dat een integriteitsprocedure een stigmatiserend karakter heeft en zeer belastend kan zijn voor de betrokken wetenschapper” (bron: LOWI besluit 2018-11). In de publicatie staat vermeld dat deze klachtenprocedure van 12 maart tot 10 december 2025 heeft gelopen, en dat beklaagde tweemaal uitgebreid heeft moeten reageren op een klacht waarin (in ieder geval) meermaals wordt gesteld dat zij uit haar functie ontslagen dient te worden. De Radboud Universiteit benadrukt in het oordeel ook opnieuw de aanleiding tot de klacht: dat beklaagde had deelgenomen aan het maatschappelijk debat en dat haar bijdragen “kritisch” was (pagina 5). Als een kritische bijdrage aan het maatschappelijk debat te vaak leidt tot een belastende en stigmatiserende procedure kan dit vrijheid van meningsuiting ontmoedigen, zelfs als de procedures vervolgens juridisch correct verlopen.

Mijns inziens moeten deze klachtenprocedure en vergelijkbare tucht procedures tegen wetenschappers met een minderheidsstandpunt, ook door die lens worden bekeken. En is het hard nodig om als wetenschappelijke gemeenschap hier een gesprek over te voeren.

Peer review is geen verplichting

De vrijheid om wetenschappelijke data te publiceren zonder institutionele bemoeienis is een belangrijk onderdeel van academische vrijheid.

Een onderdeel van de klacht tegen de onderzoeker van de Radboud Universiteit luidde:

“De klacht over uw eigen onderzoek betreft uw bijdrage aan [een gepubliceerde preprint van een onderzoek]. De klager verwijt u in het bijzonder als lid van het kernteam dat geen fatsoenlijke interne beoordeling van de inhoud of publicatie op een preprint server [voorbeeld] heeft plaatsgevonden voordat de resultaten als rapport zijn gepubliceerd en dat daarmee gedragsnorm 51 is geschonden.”

Norm 51 van de Gedragscode luidt: “Werk loyaal mee aan in- en externe beoordelingen van het eigen onderzoek.” Dit is op geen enkele wijze een verplichting tot peer-review, maar gaat bijvoorbeeld over het delen van data en protocollen wanneer andere wetenschappers jouw onderzoek willen reproduceren.

Maar de klacht echoot een sentiment dat ik steeds vaker – met name onder niet-wetenschappers – tegenkom. Het idee dat onderzoek zonder peer-review geen wetenschap is. Dat is totale onzin. “Peer-review” is een proces dat door bepaalde wetenschappelijke tijdschriften gebruikt wordt, het brengt positieve dingen maar leidt ook weer tot andere problemen. Een volledige beschouwing van de problemen van het huidige publicatie- en peer-review proces valt ook buiten de scope van dit artikel.

Voor wetenschappelijke vooruitgang is het essentieel dat data vrijuit worden gecommuniceerd, en daarna continue bevraagd en bediscussieerd mogen worden. Nergens volgt het beginsel, laat staan de norm, dat een wetenschapper haar onderzoek dient te onderwerpen aan enige beoordeling door een derde voorafgaand aan verslaglegging. Sterker nog, het is niet moeilijk om je voor te stellen dat een dergelijke eis wetenschappers richting onterechte consensus kan drijven dat vooruitgang juist in de weg zit. Zeker wanneer er onder de peer groep ook andere belangen dan waarheidsvinding spelen.

In lijn met deze interpretatie van de Gedragscode, oordeelde de Commissie Wetenschappelijke Integriteit dan ook als volgt:

“Het eerste onderdeel van de klacht stelt dat geen fatsoenlijke interne beoordeling van de inhoud of publicatie heeft plaatsgevonden voordat de resultaten als rapport zijn gepubliceerd en dat daarmee norm 51 van de gedragscode is geschonden. De commissie overweegt over dit onderdeel dat de klacht een eis stelt die niet aan norm 51 van de gedragscode kan worden ontleend. Dit betekent dat dit onderdeel van de klacht kennelijk ongegrond is…”

Steun, dus, voor de belangrijke publicatievrijheid.

Crisis is geen excuus

Dan komen we op het aller belangrijkste punt van het oordeel van de Radboud Universiteit. Het is een krachtig oordeel, waarvan de overwegingen uiterst zorgvuldig worden verwoord, daarom neem ik het (bijna) integraal over en adviseer iedereen om het echt even goed te lezen.

Aldus de Commissie Wetenschappelijke Integriteit van de Radboud Universiteit:

“Uiteraard geldt voor wetenschappers de vrijheid van meningsuiting. Deze onder meer in het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden neergelegde fundamentele vrijheid is het uitgangspunt. In dit verband zijn verder normen 53 en 54 van de gedragscode van belang.

Niet in geding is dat de beklaagde heeft deelgenomen aan het maatschappelijk debat over […]. De strekking van haar bijdragen was kritisch. Zo heeft zij in [een krant, van datum] - dat wil zeggen voor [een bepaalde verklaring van een gezaghebbende autoriteit] beargumenteerd: “Aanvankelijk werd zowel de effectiviteit van […] als […] in de media fors overdreven”.

De vrijheid van meningsuiting en de academische vrijheid … zijn nauw verweven. Tegen die achtergrond dragen wetenschappers een bijzondere verantwoordelijkheid, zoals verwoord in de normen 53 en 54 van de gedragscode. Het enkele feit dat sprake is van - in de ogen van sommigen - schokkende of verontrustende inzichten of opvattingen betekent niet dat deze niet worden beschermd door de vrijheid van meningsuiting of dat sprake is van niet naleving van die verantwoordelijkheid. De commissie wijst erop dat dat ten tijde van een [bepaalde situatie] een context bestaat waarin uitlatingen eerder dan in andere periodes kunnen worden aangemerkt als schokkend of verontrustend, bijvoorbeeld in verband met het belang van vertrouwen in de wetenschap. Maar die omstandigheid brengt niet zonder meer mee dat een wetenschapper met het doen van schokkende of verontrustende uitspraken in openbare media ook de wetenschappelijke integriteit schendt. Dat kan bijvoorbeeld anders zijn in geval van schending van de – in het licht van de vrijheid van meningsuiting strikt uit te leggen – gedragsnormen 53 en 54.”

Normen 53 en 54 van de Gedragscode stellen dat wetenschappers eerlijk zijn bij deelname aan het publieke debat. Dat zij helder communiceren over de beperkingen van hun onderzoek en expertise, en pas uitspraken doen als er voldoende zekerheid over de resultaten bestaat. Dit is de belangrijkste eis die wordt gesteld aan de vrijheid van meningsuiting binnen het begrip “academische vrijheid”.

De geanonimiseerde samenvatting laat weg waar de beklaagde wetenschapper exact kritisch op is geweest. We lezen echter wel dat de uitspraken in zekere zin tegen een gezaghebbende autoriteit in gingen en daarom in de ogen van sommigen als onverantwoord werden gezien, al dan niet schadelijk voor het vertrouwen in “de wetenschap”. Volgens sommigen des te meer omdat ze ten tijden van een bepaalde situatie werden gedaan. Echter de Radboud Universiteit oordeelt dat enkel dat feit niet betekent dat een wetenschapper op niet-integere wijze heeft gehandeld of haar verantwoordelijkheid niet is nagekomen. Dat is een win voor alle voorstanders voor de vrijheid van meningsuiting. Extra belangrijk is dat het oordeel expliciet benadrukt dat ook een situatie waarin autoriteiten kritiek onverantwoord vinden – denk bijvoorbeeld aan een crisis – geen legitieme reden is om de academische vrijheid in te perken.

De Radboud Universiteit oordeelde in deze klachtenprocedure dan ook dat:

“Het tweede onderdeel van de klacht ziet op uitlatingen via sociale media waarmee het vertrouwen in de wetenschap en in het bijzonder […]. De commissie heeft op grond van hetgeen naar voren is gebracht geen schending van de wetenschappelijke integriteit kunnen vaststellen…”

Vrijheid van meningsuiting overwint

Steeds vaker horen we gezaghebbenden stemmen – uit politieke, juridische en academische hoeken – oproepen tot het inperken van de vrijheid van meningsuiting. Vaak wordt daarbij het belang van vertrouwen in instituties of het daadkrachtig optreden tijdens een crisis als argument genoemd. Dit oordeel van de Radboud Universiteit zet daar in ieder geval binnen de wetenschappelijke wereld een streep door. En daar ben ik om meerdere redenen heel blij mee.

Wetenschappelijke vooruitgang – en overigens ook crisis beleid – is juist gebaat bij open publicaties en vrije meningsuiting voor academici. Nog los van het morele belang voorkomt dit tunnelvisie en vastlopen in paradigma’s. Het beschermt pluriformiteit wanneer persoonlijke, institutionele, (geo-)politieke of commerciële belangen en reputaties leidend dreigen te worden. De eis voor integere wetenschapsbeoefening is dat je eerlijk, transparant en open te werk gaat. Dat je de nadruk legt op waarheidsvinding en jezelf toetsbaar opstelt. Zo lang je dit doet mag je tegen de consensus of gevestigde order in gaan, ook in tijden van crisis, ook als mensen om je heen het “schokkend en verontrustend” vinden.

Deze zaak moet geen afbreuk doen aan de vele academische vrijheid-casussen die de afgelopen jaren onrechtvaardig zijn behandeld, en het geeft geen troost aan carrières die zijn verwoest. Het maakt niet goed wat er fout gaat achter de gesloten deuren van de universiteit, en het doet weinig voor de angst die vele wetenschappers nog altijd voelen. Maar het biedt wel een beetje hoop, vooral voor mensen die na al het onrecht niet eens meer geneigd zouden zijn om zo’n klacht aan te vechten. In ieder geval deze keer oordeelde de universiteit voor de vrijheid van meningsuiting en had strijden wel zin.

Ja, het feit dat wetenschappers überhaupt te maken krijgen met dit soort procedures roept vragen op over chilling effects op academische vrijheid en de inrichting van de regelgeving rondom wetenschappelijke integriteit. Vragen die bediscussieerd dienen te worden bij de KNAW en in andere relevante fora. Maar dit is een sterke uitspraak van de Radboud Universiteit en het biedt houvast voor anderen die vechten voor wat eigenlijk vanzelfsprekend zou moeten zijn.

Ik verlaat jullie met hele wijze woorden die niet van mij komen: Het bevragen van wetenschap is geen ondermijning; het is het wezen van wetenschap.

— Voetnoot —

[1] Als je meer wil lezen over hoe de huidige tendens tot censuur het functioneren van de wetenschappelijke methode ondermijnt, kan ik het hoofdstuk van advocaat Jasper Bovenberg in het boek Pandemische Chaos van harte aanbevelen.

Een groot deel van het geld voor medisch onderzoek is nog altijd afkomstig van de farmaceutische industrie. De vele artsen en wetenschappers die dit ontvangen, nemen vervolgens zitting in advies- en beleidsraden, waarbij die belangenverstrengeling soms wel- en soms niet goed wordt geïdentificeerd. Daarnaast gaat lobby geld van de industrie naar patiënten organisaties, stichtingen en zelfs publiekscampagnes.

Ik geef een voorbeeld uit mijn eigen vakgebied. Vorig jaar was er een campagne “Vooruit met Vaccineren” die onder andere druk uitoefende op de overheid om meer geld te investeren in het vaccineren van volwassenen. Deze campagne kwam van de Nederlandse Immunisatie Stichting – een stichting die het tot haar missie rekent om zich in te zetten voor infectiepreventie middels vaccinaties. Op de advertenties van de 2025 campagne stonden logo’s van medische organisaties zoals (mijn beroepsgroep) de KNMG, de KNMP en de NFU. Door hen kreeg het de “look” van een onafhankelijk medisch advies. Maar een snelle blik op het financiële jaarverslag van de stichting laat zien dat in 2024 en 2025 alle financiering afkomstig was van farmaceutische bedrijven, veelal de producenten van de vaccins waar zij campagne voor voeren.

Denken we echt dat dit geen invloed had op de inhoud van de campagne?

We zijn – door schade en schande – beter geworden in het weren van lobbygeld van de alcohol- en tabaksindustrie. Maar waarom vinden we het zo moeilijk om als medische wereld afstand te nemen van de lobby van de farmaceutische industrie?

“Vaccins zijn niet het zelfde als alcohol” is makkelijk om nu terug te roepen. Uiteraard niet. Maar ik wil dit toch aankaarten. Want het is makkelijk om anderen op corruptie aan te spreken en heel wat lastiger (en risicovoller) om het te herkennen en benoemen in je eigen achtertuin. Een wat helderder tegenargument kan zijn dat de Nederlandse Immunisatie Stichting op hun website schrijft dat ze onafhankelijk zijn, en de campagnes alleen maar baseren op wetenschappelijke publicaties. Echter elke wetenschapper kan je vertellen dat er over vele vraagstukken tegenstrijdige publicaties bestaan. De keuze van welke publicaties worden geciteerd en hoe onzekere getallen worden vertaald naar conclusies, is wel degelijk subjectief. Dat is zeker het geval bij epidemiologisch lastige discussies, zoals de te verwachten voordelen van influenza vaccinatie per bevolkingsgroep. Het is niet raar om je af te vragen of financiering die interpretaties kan beïnvloeden.

Deze vraag kan je ook stellen voor alle personen en organisaties gefinancierd door- of anderszins verbonden met de farmaceutische industrie. Tegelijkertijd werk ik dagelijks met dokters die enkel aandacht hebben voor het belang van de patiënt. Waarom zorgen we dan niet voor een veel strengere scheiding tussen ons en de farmaceutische industrie? Een deel van het antwoord ligt volgens mij in de alomtegenwoordigheid van het farma geld. We hebben nog geen manier gevonden om grootschalig medisch onderzoek te doen zonder geld vanuit de industrie. Als gevolg daarvan hebben bijna alle medische wetenschappers wel op een of andere wijze geld van hen ontvangen – ik ook. We verbergen het probleem door te spreken over “stakeholders” en er (correct!) op te wijzen dat het een paar decennia geleden nog veel erger was. Maar dat zijn geen echte tegenargumenten, en het zijn al helemaal geen oplossingen.

Ik koos het voorbeeld van de KNMG deelname aan de campagne van de Nederlandse Immunisatie Stichting omdat die casus wat mij betreft duidelijk onacceptabel zou moeten zijn. En er zijn nog meer van dit soort ernstige voorbeelden, maar er is ook veel grijs gebied. Neem het feit dat een groot deel van de leden van de Gezondheidsraad ook onderzoeksgeld ontvangt van farmaceutische bedrijven. Meestal wordt dit netjes gemeld, maar melden alleen betekent nog niet dat het helemaal geen invloed kan hebben op besluitvorming.

Na significante stappen te hebben gemaakt de afgelopen decennia, vrees ik dat onze vooruitgang op dit gebied stagneert. Geld van de farmaceutische industrie bepaalt nog altijd een groot deel van de onderzoeksprioriteiten, de opzet van grote klinische trials en welke wetenschappers carrière maken. De coronapandemie – een soort test voor de medische gemeenschap – maakte voor wie oplette duidelijk dat de onafhankelijkheid van medische adviesorganen en publiekscampagnes niet voldoende is gewaarborgd. En de EU, na farmaceutische bedrijven een van de grootste investeerders in medisch onderzoek, stimuleert (eist vaak zelfs) deelname van industrie voordat onderzoek wordt gefinancierd – zogeheten public-private partnerships.

Als we op deze punten weer vooruitgang willen maken, moeten we ons daar voor inzetten. En dan kom ik bij de vraag hoe veilig we in de medische wereld kritiek kunnen geven op de invloed van de farmaceutische industrie. Genoeg artsen spreken in brede en vage termen over de noodzaak om commerciële belangen aan te pakken. Achter gesloten deuren benoemen we ook vaak genoeg waar de pijnpunten daadwerkelijk liggen. Maar artsen of medische wetenschappers die publiekelijk specifieke organisaties/personen aanspreken op corruptie blijft uitermate zeldzaam. Eind 2024 sprak ik Professor Jim Reekers bij De Nieuwe Wereld over zijn boek “De Medische Omerta”. Hij wees er op dat klokkenluiders in de geneeskunde nog altijd hun carrière riskeren. In de medische wetenschappen zie ik daar zelf zeker tekenen van. Maar als we deze onderwerpen niet eens openlijk bespreken, hoe kunnen we dan ooit nadenken over verbetering?

Dus ik dacht ik maak een beginnetje. Logo’s van medische beroepsgroepen horen wat mij betreft niet thuis op een campagne voor meer vaccineren, betaald door bedrijven die vaccins maken. Het genereert een beeld van onafhankelijkheid, terwijl de financiering ervan verborgen blijft. Je kan je afvragen of reclame voor geneesmiddelen überhaupt wenselijk is, maar als je het gaat doen, dan zouden we ten minste volledig transparant moeten zijn over wie er voor heeft betaald.

Normale wetenschap en wetenschapscensuur

Tijdens het “normale” wetenschappelijke proces worden verschillende interpretaties beargumenteerd om uiteindelijk een controverse op te lossen, of te concluderen dat meer onderzoek nodig is. Maar soms wordt deze wetenschappelijke discussie niet toegestaan of vervroegd afgebroken. Carlos Cáceres (2022) geeft een goed overzicht van onderwerpen rondom Covid-19 waar dit het geval was. Twee van de meest duidelijke voorbeelden zijn mijns inziens de lab versus zoönose origine van het SARS-CoV-2 virus, en de risico-baten verhouding van het toedienen van mRNA vaccins aan jonge, gezonde mensen. Hier lijkt spraken van wat in de literatuur soms “scientific censorship” (wetenschapscensuur) wordt genoemd. Ik ben het eens met deze aanduiding, zoals ik elders heb onderbouwd (zie mijn blogs over de medische beroepsgroepen, over het RIVM en over politiek en universiteiten). Eigenlijk ken ik geen deskundige met sterke kritiek op het coronabeleid die hier niet op een of andere wijze mee te maken kreeg [1]. Maar als iemand dat echt anders heeft ervaren, ik hoor graag jouw verhaal.

Tijdens de coronapandemie nam dit extreme vormen aan maar de dynamieken zijn ook elders zichtbaar, vooral waar grote politieke of financiële belangen spelen. Het toepassen van wetenschapscensuur is echter niet zonder risico’s. Omdat de uitkomsten van wetenschappelijke data en analyses consequenties hebben voor ons dagelijks leven, zou de bevolking censuur van dissidente onderzoekers naar alle waarschijnlijkheid niet accepteren. Om terugslag te voorkomen (wat in de communicatie literatuur ook wel het “Streisand Effect” wordt genoemd), moeten alle autoriteiten censuur verbergen. De technieken die daar voor worden gebruikt bestaan al lang en zijn uitgebreid beschreven in literatuur, zowel in het algemeen (Jansen en Martin, 2015) als specifiek met betrekking tot de coronapandemie (Shir-Raz et al, 2023).

Technieken waarmee wetenschapscensuur wordt verborgen

De bovengenoemde publicaties identificeren vijf strategieën die worden ingezet om censuur te verbergen, en het lezen van hun analyses hielp mij om dit beter te gaan herkennen. Ik neem ze hier over en plaats ze in de huidige Nederlandse context.

1. Het wordt iets anders genoemd. Censuur wordt uiteraard nooit censuur genoemd. Momenteel wordt het vaak vermomd als “fact-checken” en “verwijderen van misinformatie”. Omdat dit wordt neergezet als het werk van onafhankelijke bedrijven en hun medewerkers, krijgt het een schijn van neutraliteit. Echter blijkt die neutraliteit enkel een illusie want het wordt wel degelijk namens bepaalde belangen toegepast. Twee extreme voorbeelden zijn de invloed die het overheidsinstituut RIVM via de Denktank Desinformatie uitoefende op sociale media bedrijven in Nederland, en de rol van Pfizer in het censureren van informatie over hun coronavaccin (rapportages van Alex Berenson als onderdeel van de “Twitter files”).

2. De doelwitten worden gedevalueerd. Om censuur te verdedigen worden de doelwitten weggezet als niet-legitiem. Dit wordt vaak gedaan door hun deskundigheid in twijfel te trekken en de expertise van de wetenschappers die het orthodoxe standpunt verkondigen juist te overdrijven.

Een kleine persoonlijke anekdote: Een vriendin (filosofe) wees mij ooit op het feit dat dit met mij gebeurde. In media discussies over het coronatoegangsbewijs werd ik door sommige journalisten enkel geïdentificeerd als “arts in opleiding”. Nu ben ik dat ook, maar ze lieten weg dat ik cum laude was gepromoveerd op immunologie, meer dan 20 wetenschappelijke publicaties had en al bijna twee jaar coronapatiënten behandelde. Tegenover mij stonden, volgens sommige verslaggevers, de “experts” en “professoren”. Echter waren dat vaak wetenschappers die nog nooit een coronapatiënt hadden gezien en geen specifieke kennis hadden over immunologie of vaccinwetenschap. Nu ik er op let zie ik het steeds weer gebeuren. Het doet weinig voor je zelfvertrouwen, dus ergens wou ik dat ze me er nooit op had gewezen…

Een afgeleide hiervan – die ik nog niet in de literatuur ben tegengekomen maar zeker vaak observeer – is dat de potentiële belangenverstrengelingen van doelwitten van censuur uitvoerig worden belicht terwijl die van de bepleiters van het orthodoxe standpunt worden genegeerd. In nog ernstigere gevallen worden smeer campagnes gebruikt om kritische wetenschappers te associëren met allerlei onwenselijke standpunten, vaak zonder enige basis. Als dit maar uitgebreid genoeg wordt gecommuniceerd zaait het voldoende twijfel dat niemand meer durft om zich uit te spreken voor de betreffende wetenschapper.

3. Er wordt beweerd dat het goed is. De noodzaak voor censuur wordt altijd neergezet als in het publiek belang. Tijdens de coronapandemie werd beargumenteerd dat bepaalde wetenschappelijke interpretaties niet mochten worden besproken omdat ze een gevaar zouden vormen voor de volksgezondheid. Dit argument wordt nog steeds gebruikt tegen onderzoeken met betrekking tot de veiligheid van bepaalde vaccins (Elisha, 2024). Rondom sociaal economische en geopolitieke kwesties wordt censuur vandaag goed gepraat als noodzakelijk om de democratie te beschermen.

4. Officiële instanties worden gebruikt. Er wordt benadrukt dat censuur en andere acties tegen andersdenkende wetenschappers vanuit beroepsverenigingen en officiële instanties komen. Dit genereert het beeld dat de acties per definitie rechtvaardig moeten zijn, zonder dat de onderliggende inhoudelijke argumenten geëvalueerd of bediscussieerd hoeven te worden. Kenmerkend is mijns inziens ook dat de potentiële (vaak politieke) belangen van deze instanties volledig worden genegeerd. Ik heb dit zelf op bijna absurdistische wijze ervaren, toen een evident leugen over mij en mijn collegas werd verspreid door een officiële instantie en tot op de dag van vandaag wordt geloofd door velen, ondanks duidelijk bewijs tot het tegendeel (hier te lezen).

5. Critici worden geïntimideerd. Steun voor de kritische standpunten moet tot een minimum worden beperkt. Één manier is om er voor te zorgen dat het uiten van die steun nadelige consequenties heeft, zoals (online) laster en veelvuldige juridische of tuchtprocedures (die meestal eindigen zonder veroordeling). Veel hiervan gebeurt achter gesloten deuren, en is dus lastig voor de buitenstaander om te identificeren. Maar niet alles. Sommige intimidatie gebeurt wel degelijk in het openbaar, en de alerte lezer kan het oppikken.

Nogmaals, ik vertaal dit alles uit raamwerken die zijn neergezet door anderen, en kan er geen enkele auteurschap credit voor claimen. Wel zou ik aan deze vijf punten nog een zesde strategie willen toevoegen die ik zelf vaak identificeer rondom wetenschapscensuur.

6. Valse consensus en valse zekerheid worden gecreëerd. Wetenschap is complex en er zijn maar weinig onderwerpen waar volledige zekerheid bestaat. Echte kundige en onafhankelijke wetenschappers spreken zich daarom vaak voorzichtig uit. Echte wetenschappelijke consensus wordt pas bereikt na lang debat. Als iets hard wordt neergezet als “absolute waarheid” of iets waar “alle wetenschappers het over eens zijn” kan dat een rode vlag zijn. Zeker als het gaat om een relatief nieuw onderzoeksgebied. Maar ook dit heb ik natuurlijk weer niet zelf bedacht. Over wetenschappelijke (on)zekerheid leerde ik de afgelopen jaren van professor Ronald Meester, een echte deskundige op dit gebied wiens boeken over wetenschapsfilosofie je beter kan gaan lezen.

Censuur die openlijk wordt aangekondigd als noodzakelijk om de huidige politieke, financiële en academische macht te beschermen wordt door de bevolking niet geaccepteerd. Nergens. Zelfs in strikt autoritaire regimes worden de bovenstaande tactieken gebruikt om censuur te verbergen. Je zou denken dat we het in Nederland wel zouden herkennen, maar het blijkt in de praktijk toch lastig. Daarom vond ik het zo nuttig dat Shir-Raz et al de ervaringen van kritische wetenschappers tijdens de coronapandemie analyseerde binnen dit raamwerk. Hopelijk hebben jullie er ook iets aan.

—

Voetnoot

[1] De uitzondering zijn sommige mensen die (globaal gezegd) de kritiek hadden dat de overheid te weinig maatregelen nam. Denk aan standpunten zoals:

* dat vroegere lockdowns en meer testen nodig waren om het virus in te dammen (de zogeheten containment of zero-Covid strategie),

* dat uitgebreidere schoolsluitingen nodig waren omdat kinderen de belangrijkste verspreiders van het virus waren,

* of dat Covid-19 vaccinatie verplicht zou moeten zijn.

De observatie dat deze standpunten over het algemeen als legitiem werden gezien, terwijl argumenten dat de overheid te veel maatregelen nam werden bestempeld als niet-legitiem, is een rode vlag die signaleert dat er geen spraken was van “normaal” wetenschappelijk debat. Hierbij is het wel belangrijk om te benoemen dat de ervaringen zeer wisselen. Ik heb ook mensen gesproken die pleitte voor containment die wel bemoeilijkt werden, met name door overheid/ambtenaren, in het doen en communiceren van hun onderzoek.

Beste Marc Bonten,

Jammer dat je niet inziet hoe het herhaaldelijk benadrukken dat een AIOS haar baan en carrière kan verliezen vanwege inhoudelijk correcte wetenschappelijke tegenspraak een belemmering kan zijn voor de academische vrijheid. Denk je dat iedereen daar immuun voor is? Zoals ik toelicht in de lezing betrof het zowel wetenschappelijke stukken als artikelen in algemene media - maar beide zijn essentieel voor academische vrijheid. Je doet vage suggesties dat mijn werk ongefundeerd en incorrect zou zijn, maar de inhoud bespreek ik gewoon in de lezing en iedereen kan beoordelen dat die klopt.

Kortom, in jouw reactie lees ik veel commentaar op mijn persoon en de personen die in de zaal aanwezig waren, maar je verhoudt je niet tot het probleem wat ik aankaart. Dat de grootste bedreiging van academische vrijheid juist de druk is die achter gesloten deuren op kritische wetenschappers wordt gezet om zich te conformeren aan de politieke en financiële belangen van machtige collega’s en de academische instituten. Op zich verbaast het mij niet dat jij vanuit een positie van macht het probleem niet hebt ervaren en/of dat je het nu wil ontkennen. Zoals iemand in het publiek zei: je moet de (ongeschreven) regels breken om er achter te komen hoe het systeem echt is. Grappig genoeg bevestig je een deel van wat ik zeg: namelijk dat een RvB actie onderneemt op basis van hoe iemand “wordt gezien”, niet op basis van wat waar is. Jouw houding is jammer, maar ook weer niet heel erg. Verandering van de academische wereld zal niet vanuit de top komen. Niet vanuit de mensen die juist carrière hebben gemaakt door mee te doen met het kapotte systeem. Verandering zal komen vanuit de mensen die de problemen wel inzien en besluiten om het beter te doen. Van de jonge wetenschappers die waarheid kiezen boven carrière tot de paar sterke afdelingshoofden die besluiten om hen de kans te geven. Misschien zijn velen nu nog bang, maar steeds meer onderzoekers gaan inzien dat ze er niet alleen voor staan en dat geeft moed.

Academische vrijheid is juist essentieel voor publiek debat

De Nederlandse wet kent geen definitie van academische vrijheid. In mijn voordracht definieerde ik academische vrijheid in het kader van wetenschappelijk onderzoek als volgt: de vrijheid voor wetenschappers om onderzoek te verrichten, publiceren en communiceren zonder politieke of institutionele inperking. Omdat wetenschappelijke voortuitgang enkel plaatsvindt bij discussie en omdat wetenschap gebruikt wordt om maatschappelijk beleid te onderbouwen, is het belangrijk dat ook publieke communicatie van kritische wetenschappelijke inzichten wordt gewaarborgd onder academische vrijheid. In mijn lezing noem ik dat “radicale transparantie”.

Nu krijgt het publiek op sommige onderwerpen een vertekend beeld van wetenschappelijke data te zien, omdat kritische kanttekeningen hen niet bereiken. Het mechanisme wat ik bespreek in mijn lezing draagt daar aan bij. Voor wie geen zin heeft om mijn hele voordracht te beluisteren: Toen ik wetenschappelijk onderbouwde kritiek gaf op het coronavaccinatiebeleid kreeg ik van een leidinggevende te horen dat ik een deel van mijn opleiding wellicht niet mocht voortzetten vanwege mijn uitspraken. Uiteindelijk is niet gehandeld op dat dreigement, maar het is toch belangrijk om er over te praten. Want dit is niet een geïsoleerde gebeurtenis. Dit soort gesprekken vinden plaats aan alle universiteiten in alle disciplines. En in veel gevallen is een enkele dreiging genoeg om er voor te zorgen dat de onderzoeker in kwestie zijn of haar mond houdt. “Zelfcensuur” is een belangrijke reden waarom kritisch onderzoek verdwijnt.

De oplossing daarvoor is niet ingewikkeld, maar wel moeilijk: ophouden met zelfcensuur. Meer onderzoekers moeten de geschreven [1] en ongeschreven regels overtreden, hun kritiek wel uitspreken en hardop benoemen als ze druk ervaren. Ik weet wat ik vraag, want dat gaat gepaard met reële risico’s. En ik besef me heel goed dat ik enigzins geluk heb gehad de afgelopen jaren (over hoe dat is gegaan schrijf ik zeker nog eens een post). Maar alleen wanneer genoeg wetenschappers dit soort “professionele ongehoorzaamheid” uitoefenen wordt het probleem zichtbaar – zo dat zelfs Marc Bonten het zal zien.

Heb je zelf dit soort druk ervaren?

Wie zijn eigen verhaal wil delen (desgewenst met garantie van anonimiteit): academischevrijheid@vierdegolf.org

Of zie onze website voor meer details: https://vierdegolf.org/2025/09/03/de-vierde-golf-onderzoekt-academische-vrijheid

Bijlage 1 - Marc Bonten op LinkedIn

Voetnoot

[1] Voor wie denkt dat er geen geschreven regels zijn die academische vrijheid inperken: De meeste contracten van universiteiten en universitaire ziekenhuizen bevatten een clausule dat medewerkers de belangen of reputatie van hun instituut niet mogen schaden. Vanuit bestuurders is dat begrijpelijk. Maar vanuit wetenschap? Wat gebeurt er als jou onderzoeksinstituut belang heeft bij het niet publiceren van inhoudelijk juiste, kritische wetenschap? Het rechttrekken van dit soort contracten met belangen van transparantie in wetenschap en academische vrijheid is een belangrijke punt van aandacht.

By now I have spent more than half my life in the academic world - from undergraduate studies to a medical fellowship at a university hospital. I have seen firsthand how different forces limit our ability to conduct and communicate research, and how we stand by and let it happen. We have abandoned truth seeking in favor of serving financial and political goals, and we have put our careers above our obligations to society.

If scientists want to change these institutions we have no choice but to resist. How? By showing the public every detail of scientific processes at our institutions and allowing them to judge their validity for themselves. By purposefully and visibly disobeying the (unwritten) rules that require us to serve institutional goals instead of what’s right. In other words, we must advocate radical transparency and engage in professional disobedience.

Our approach should not be to blow it all up, but to reinvent the system from the bottom up.

My talk entitled “Academic (un)freedom in the wake of the pandemic: the case for radical transparency and professional disobedience” and the lively discussion that followed.

Unedited, uncensored.

Shared with permission of Artsen Collectief. Many thanks.

Have you been limited in your ability to perform and/or communicate honestly about research?

Please tell us your story: academischevrijheid@vierdegolf.org.

We guarantee confidentiality/anonymity (if requested).

Or see our website for more information.