Tegelijkertijd voelt die datum van één jaar bitterzoet en raar. Want dat betekent ook dat het bijna een jaar geleden is dat ik een vriendin verloor. En ook daarin waren er vele eerste keren. Een jaar zonder berichtjes, zonder lange telefoongesprekken, zonder spontane bezoekjes, mijn verjaardag zonder haar, haar verjaardag zonder haar aanwezigheid, de eerste zomer zonder haar, geen vakanties of weekendjes weg samen.

Toen mijn lief en ik nog maar net hadden uitgesproken dat we een koppel waren, vertrok hij op tiendaagse trektocht door Schotland. Tijdens die tien dagen verloor ik R. Bij zijn terugkomst wandelde ik naar zijn appartement. De voordeur ging open en ik zag hem staan. Vlinders stroomden onmiddellijk door mijn lijf en ik kon mijn glimlach niet verbergen. Op hetzelfde moment schoot de rauwe rouw naar boven en weende ik ontroostbaar in zijn armen. Ik voelde me gelukkig en droeg tegelijkertijd een immens verdriet.

Enkele weken na de begrafenis van R. stond ik in de Delhaize in de buurt van mijn appartement. Ik nam een pot yoghurt uit de frigo toen een nieuw liedje door de luidsprekers van de supermarkt klonk. Skinny Love van Birdy.

And in the morning I’ll be with you
But it will be a different kind

Het is een van de nummers die tijdens de ceremonie werd afgespeeld. En ook al moest ik in de supermarkt eerst klein lachen, de tranen rolden nadien oncontroleerbaar over mijn wangen. Dat was de eerste keer dat ik iets als een teken van R. zag. Misschien was het toeval, misschien ook niet. Het doet er eigenlijk niet toe. Voor mij hielp het om het verdriet draaglijker te maken. Sindsdien duikt ze op in de meest onverwachte momenten. Witte vlinders die ik rondom mij opmerk: op de fiets, al wandelend, aan de zwemvijver. Een huisje in de bergen in exact dezelfde kleur als haar huis. Haar achternaam op de camper van onze overburen op vakantie. Iemand op de trein die met zijn moeder belde en wiens accent exact klonk zoals dat van R.

Vergis je niet, er zijn ook dagen waarop er hélemaal niets zachts aan is. Nu het bijna een jaar geleden is, merk ik dat die momenten soms langer duren. Geen verdriet dat een uurtje komt en weer vertrekt, maar dagen waarop ik er voortdurend tegenaan loop. Tegen het besef dat ze er niet meer is. Dat ze voor eeuwig 35 jaar blijft. Alsof mijn lichaam en hoofd het elke keer opnieuw proberen te vatten. Dat blijft onwerkelijk. Soms kan ik er gewoon niet bij.

Na de begrafenis zette ik foto’s en kaarsen op mijn salontafel, in het midden van mijn woonkamer. Enkele maanden later verhuisde ik mijn mini-altaar naar de houten zitbank tegen de muur, tussen de stereo en twee zitkussens. Ik wilde de plek niet opbergen, maar voelde wel dat mijn salontafel anders dagelijks een te confronterende plek zou worden. Vanaf mijn sofa kijk ik nu op de houten zitbank. Ik bekijk de foto’s van R., brand soms een kaarsje en zet er een bloem uit een boeketje bij.

Binnenkort gaan mijn lief en ik samenwonen. Ik wil dat mijn appartement dan aanvoelt als ons appartement en bespreken geregeld welke sofa blijft, welke salontafel het wordt en welke lampen worden vervangen. Gisteren verpotten we nieuwe planten en zette ik er eentje bij het altaar van R. Ik keek mijn lief aan en vroeg of ik het binnenkort beter een nieuwe plek kon geven. Hij antwoordde dat mijn mini-altaar blijft staan waar het staat. Dat antwoord ontroerde me.

Weet je, ik dacht vroeger dat verdriet plaats maakte voor geluk. Dat het één het ander opvolgde. Maar blijkbaar wonen ze gewoon naast elkaar. Ik had het niet door, maar dat doen ze al sinds het begin. Toen hij bij zijn terugkeer uit Schotland de deur opende, lachte ik eerst en huilde vervolgens als een klein kind. En zo wonen geluk en verdriet straks letterlijk naast elkaar. Ik begin dan aan een nieuw hoofdstuk van mijn leven en daarin neem ik R. mee. Ik kan het geluk alleen toelaten als ik het verdriet er ook laat zijn.

Na de pittige periode van het schrijven van Dit is niet voor niets geweest en alle promotie die volgde toen Het Boek in de winkels lag, had ik nood aan exact het tegenovergestelde. Een vakantie met zo weinig mogelijk prikkels. Stilte en rust. We legden bewust geen campings vast. We wilden ter plaatse voelen waar we zin en nood aan hadden. Zo veranderde ons oorspronkelijke plan van 5 dagen zee en 5 dagen bergen spontaan naar 3 dagen zee en 7 dagen bergen.

Na een week zaten we op een camping in het midden van Picos de Europa, een nationaal park verspreid over Asturië, Cantabrië en Castilië en León. Een ideale plek voor wandeltochten door de bergen. Na die week wist ik dagelijks niet meer welke dag van de week het was. Ik vond het heerlijk. Mijn papa zei me ooit dat je indien mogelijk drie weken vakantie nodig hebt: één week om uit te bollen, één week voor de échte vakantie en één week om je opnieuw voor te bereiden op het werk. En ik begrijp zijn standpunt. Ik voelde me steeds meer ontspannen. Ik vergat niet alleen welke weekdag het was, ik vergat zelfs dat ik hier in België ondertussen auteur ben en een boek in de boekhandels heb liggen. Ik was gewoon Julie. En dat bleek exact wat ik nodig had.

Wat me tijdens die vakantie misschien nog het meest opviel, was hoe weinig we nodig hadden. We kampeerden op vier campings en volgens mij waren wij overal de meest minimalistische kampeerders. Keer op keer keken mijn lief en ik verbaasd toe hoe nieuwe kampeerders aankwamen met een mastodont van een mobilhome of een reuzentent. Akkoord, wij kwamen met het vliegtuig en waren dus beperkter in bagage. Maar alsnog hadden we alles mee wat nodig was: een compacte tent, twee slaapmatjes, twee slaapzakken, een kookpot, een opvouwbare koffiefilter, twee bekers, twee borden, bestek en Rummikub. Aan de overkant verschenen complete woonkamers. Onze buren haalden loungestoelen uit hun mobilhomes en decoreerden familietenten met lampionnen. Een Spaans gezin had zelfs een opblaasbare Chesterfield in de voortent staan.

Voor vertrek kocht ik bij Zeeman een roze vouwkratje. Een mini-kampeertafel vonden we te duur en te lelijk. We zouden later immers ook kamperen zonder vliegtuig, dus alles in miniversie kopen zou onnodig zijn. Dat kratje bleek uiteindelijk geniaal. We droegen er de afwas mee naar het sanitair. We gebruikten het omgekeerd als tafeltje tijdens het koken en eten. Op de vlucht zat het volledig gevouwen in mijn handbagage.

Onze buren haalden gekoelde drankjes uit hun ingeplugde koelbox, wij legden onze blikjes clara con limón — Spaans bier met citroenlimonade — in de frisse beek achter de tent. We hingen onze was in de bomen, omdat we vergeten waren een waslijn mee te nemen. Als stoelen hadden we twee zitmatjes van schuimrubber en een geleende lichtgewicht stoel die we om de beurt gebruikten. ‘s Avonds brandde een kaars uit de lokale supermarkt op het roze Zeeman-tafeltje voor extra gezelligheid.

Nu eerlijk? Onze tent was op het breedste punt 1,25 meter. Toen ik dat thuis vertelde, begonnen twee vrienden hardop te lachen. Ik ook. Want ja, ik had daar vooraf lichtjes stress voor. Al had ik ook geen zin om last-minute en zonder grondig onderzoek een grotere tent te kopen. Achteraf viel het verrassend goed mee. De nachten waren niet altijd fantastisch — gekraak en gepiep bij elke beweging —, maar dat compenseerde ik overdag met dutjes in de hangmat.

Dat was het enige waar ik in onze beperkte bagage niet over wilde onderhandelen. De hangmat moést mee. Dat is namelijk mijn ultieme vakantiegevoel: hangend half in de zon, half in de schaduw, zachtjes heen en weer wiegen terwijl de bomen ruisen. Mijn lief tekende, ik maakte sudoku’s. Tweeënzestig in totaal. Blijkbaar is dat mijn versie van volledig tot rust komen. In de hangmat vroeg mijn lief mijn top drie aankopen voor de vakantie. Mijn antwoord op nummer één: het roze vouwkratje van Zeeman. Dat kratje zag ik toevallig liggen in de winkel, kostte een paar euro en bleek achteraf het meest waardevolle, multifunctionele, compacte en praktische ding dat we meenamen.

Afgelopen weekend lette ik op Bruno, de hond van de ouders van een vriendin. Niet alleen is Bruno een heerlijke hond om op te passen, de ouders wonen ook in een gezellig appartement in een nieuwbouw gebouw, waardoor het binnen best meeviel van temperatuur. Buiten was het de afgelopen dagen een oven.

En dat is iets wat Bruno beter begrijpt dan wij als mens collectief lijken vergeten te zijn: bij dertig graden moet je niet meer doen, maar net minder. Bruno wandelt letterlijk vijf minuten. Hoekje om, plasje, terug naar binnen. Om vervolgens tegen de koele wand van de lift af te koelen. Geen discussie mogelijk.

Ik daarentegen besloot ‘vlug even’ naar mijn appartement te fietsen om wat spullen op te halen. Vijftien minuten fietsen. Wat kon er misgaan? Op de Italiëlei wilde ik een fietser langs links inhalen. Net voordat ik mijn linkerarm uitstak, vlamde een speed pedelec me voorbij. Enkele seconden verschil en mijn arm hing tegen zijn stuur. Geen bel, geen waarschuwing, niks. Ik riep nog: ‘Een bel kan je gebruiken, hè, paljas’, maar de man was al snel een puntje aan de horizon.

Toen ik daarna met een volle fietsmand thuis vertrok, fietste ik door een rustige straat met woonhuizen. Geen kat te speuren. Totdat er vanaf de andere kant van de straat een bende coureurs aankwam. Je weet wel: zo’n groep mannen, mid-dertig, begin veertig, die op zondag hun pakje aantrekken en met ‘de boys’ toertjes maken. Weet je wat, jongens? Doe dat ergens in de velden in plaats van tegen vijftig kilometer per uur door de straten van Borgerhout te vlammen als een zwerm opgefokte wespen. Wacko’s.

En dan zwijg ik nog over Nederlandse toeristen op elektrische steps die tegelijk voetpad, fietspad én rijbaan gebruiken. Onderweg fietste ik ook langs het Operaplein, waar ik een mensenmassa tegenkwam. De winkels op de Meir? Dicht. En toch was iedereen op stap — wandelend, fietsend, Fat Bikend door de stad in tropische temperaturen.

Ik denk dat de stijgende temperaturen iets vreemds doen met mensen. Zodra de zon schijnt, moeten we allemaal naar buiten. Wandelen. Winkelen. Koersen. Terrassen. Zweten. Fietsen alsof we opgejaagd worden. Onder een vlakke zon, om maximaal de zomer te beleven. Overprikkeling in het kwadraat. Terwijl Bruno perfect begrijpt hoe hitte werkt. Bij temperaturen boven dertig graden: plasje, terug naar binnen, plat op de vloer. Klaar. En eerlijk? Hij heeft een punt. Gisteren wilde ik gaan afkoelen aan de zwemvijver, totdat ik besefte dat óók daar een mensenmassa verkoeling zou zoeken. Ik had geen zin om als sardientjes in blik naast elkaar te liggen in het park, laat staan voor blokzwemmen — een term voor minutenlang in een lange wachtrij te staan om vervolgens slechts vijftien minuten in de vijver te mogen zwemmen. Ik keek naar Bruno liggend op de koele tegelvloer, nam de grootste kookpot uit de keuken, vulde die met koud water en koelde mijn voeten af. Klaar.

Enkele dagen voor de voorstelling had ik een meeting met de vrouw van Syntra die me begeleidt in het zelfstandig stuk. Dat is een traject via Syntra, VDAB, Acerta en Jumpstarters. Je hoort het al: ik moest eerst via verschillende instanties passeren voordat ik aan dat effectieve traject kon starten. Bureaucratie ten top. Dinsdag had ik om 10u ‘s morgens een gesprek met haar, in hun kantoor aan Berchem station. Ze heeft kennis van therapie en trauma en was dus onmiddellijk mee toen ik in een sessie begon te praten over mijn boek.

Om 10u15 die ochtend zag ik een gemiste oproep van haar. Ik wist het onmiddellijk, ik was mijn afspraak vergeten. Uit mijn hoofd geglipt in de hele rollercoaster van de voorstelling, het boek dat plots in alle boekhandels ligt en het imposter syndrome dat erbij komt kijken (hallo Wesley). Ik belde haar terug en ze stelde voor om te schuiven met haar afspraken, zodat ze me een uur later kon zien. 11u dus.

Toen ik aflegde en een tweede tas koffie maakte, voelde ik iets in mijn buik. Niet het eerstgenoemde in deze nieuwsbrief, maar een buikgevoel. Het wrong om in de week van mijn boekvoorstelling te moeten brainstormen over mijn zaak: waar ik heen wil, wat mijn werkpunten zijn, waar groei zit. Er stonden te veel tabbladen open en ik voelde dat ik niet zomaar kon switchen van het ene naar het andere. De timing klopte niet. ‘Eerst de boekvoorstelling, dan die afspraak’, zei mijn buikgevoel.

Ik belde haar terug, licht zenuwachtig — want ja, die vrouw had net haar agenda voor me omgegooid. Ze begreep het volledig. Toen ze vroeg hoe ik me voelde voor de boekvoorstelling, zei ik letterlijk: ‘ik kan wel in mijn broek schijten van de zenuwen’, gevolgd door het feit dat ik nog nooit voor negentig man heb gestaan. Ik kan me alleen spreekbeurten voor de klas herinneren, met een trillend handje en het schaamrood op mijn wangen, inclusief stotterende stem. Haar antwoord: ‘Julie, er is niks mis met te zeggen dat je het spannend vindt als je daar effectief staat, hè’. Ze had een punt. Zo breek je niet alleen het ijs, maar deel je ook iets kwetsbaars en kan er misschien — hopelijk — iets zakken in dat gespannen lijf.

Door de stress was ik daar zelf niet opgekomen. Tegelijkertijd deed het me denken aan de allereerste date met mijn lief, toen deed ik dat op automatische piloot wél. We spraken af op het Moorkensplein om vandaar uit een wandeling te maken in het Rivierenhof. Ik herinner me nog hoe ik — direct na het hoekje om te wandelen en hem te zien staan — woorden gaf aan de zenuwen die door me gierden. Ik kende hem immers al meer dan tien jaar vaag via vrienden en dat maakte alles best complex. Hij beaamde dat hij ook zenuwachtig was en daardoor konden we allebei een tikkeltje ontspannen voordat we aan de date begonnen.

Op de boekvoorstelling deelde ik dus mee dat ik zenuwachtig was. Ik vertelde dat ik eigenlijk een andere bloes ging aan hebben. Een hemdje dat ik online had gezien op de website van Mango. In de winkel aan de Groenplaats hadden ze mijn maat niet meer, en dat had ik eigenlijk als een teken moeten zien.

Last-minute trok ik dus naar Mango in Wijnegem Shopping Center. Met aan te komen, besefte ik pas dat het woensdagnamiddag was: er was één grote mensenmassa aanwezig. Ik was daarnaast ook langer op zoek naar de winkel zelf dan dat ik effectief onderweg was geweest van huis naar het shopping centrum. Vervolgens werd ik donderdagochtend wakker met klamme handjes en toen wist ik het: ik trek die nieuwe baby-blauwe strakke bloes niét aan. En voila, daar was mijn intro.

Ik schreef het grootste deel van deze nieuwsbrief trouwens afgelopen woensdag — een dag voor de boekvoorstelling. Ik was me aan het klaarmaken voor de boksles die ochtend toen ik plots woorden vond voor de volgende nieuwsbrief. In plaats van vlug enkele kernwoorden te kriebelen op een papiertje, opende ik mijn laptop en begon voluit te typen. Ik had daar eigenlijk geen tijd voor. En daardoor moest ik me niet alleen in de laatste tien minuten haasten van badkamer naar kleerkast naar keuken en terug, maar vertrok ik ook al fietsend met twee boterhammen in mijn mond. Hilariteit op de Turnhoutsebaan. Ik las ooit dat een trauma-brein iets weg kan hebben van een ADHD-brein — en ik begin het te begrijpen.

Ik weet al langer dat ik me kan verliezen in schrijven. Niet alleen voor het boek, maar ook voor deze nieuwsbrieven schrijf ik vaak ‘s avonds. Dan voel ik rond 19u een hongertje en denk: ‘nog even deze zin’ of ‘nog even dat hoofdstuk’ afwerken. Al snel staat de klok plots op 21 uur. Ergens vind ik het fijn om me zo te kunnen verliezen in iets. Tegelijkertijd denk ik: waarom kan ik nu niet even stoppen, deftig koken en de tijd nemen om te eten?

Ik weet het antwoord al. Omdat ik nog steeds aan het leren ben. En dat gaat niet zonder slag of stoot, of zonder vallen en opstaan. Of zoals er in het dankwoord van mijn debuutroman staat (spoiler alert!!!): ‘Je bent ALTIJD een work in progress.’ Vergeet dat niet.

Mijn eigen moeder keerde me de rug toe toen ik twintig was en negeerde me op de begrafenis van haar vader en mijn opa. Hoe past dat in het plaatje, Uber Eats? Bestaat daar ook een categorie voor? Complexe familiegeschiedenis — nu met 20% korting?

Moederdag lijkt hier minder te gaan over moeders en meer over wat bedrijven denken dat ze nodig hebben. Of moeten zijn. Eén bedrijf deed het anders. Vorige week woensdag kreeg ik een nieuwsbrief met als onderwerp: ‘Liever geen e-mails over Moederdag?’ gevolgd door een tekstje waarin stond dat Moederdag niet voor iedereen hetzelfde voelt, met de optie om je uit te schrijven voor die specifieke mails. Kudo’s voor Kwantum.

Er hangt een druk om iets te doen, om iets te vieren. Elke feestdag wordt gecommercialiseerd. Zelfs Día de los Muertos — een mooie traditie uit Mexico — werd hier in België de basis voor het Coco Loco-festival in het Sportpaleis. Ik weet niet wie dacht: ‘Weet je wat deze herdenkingsdag nodig heeft? Confetti en een DJ-set’, maar bon.

De catalogus van de supermarkt om de hoek stond dan ook vol recepten voor cake, high tea en een halve chocoladerayon voor mamalief. Diezelfde supermarkt was op 1 mei trouwens gewoon open, tot 21u. Op kerstavond en kerstdag tot 20u. Op zondag ook. Altijd wel een moment om nog snel iets te gaan halen, blijkbaar.

Afgelopen zondag waren ook de winkels in het centrum open, want eerste zondag van de maand. Handig, ongetwijfeld. Maar als ik eerlijk ben, voel ik soms nostalgie naar de tijd dat zondag een rustdag was, dat (bijna) alles dicht was. Dat je je moest bezighouden. Met vrienden spelen in de tuin. Of knutselen. Of iets verzinnen dat nergens op sloeg, maar je had wel plezier. Of — en dit was toen nog sociaal aanvaard — je gewoon vervelen. We hebben alles, behalve nog een duidelijke reden om even te stoppen.

Het doet me denken aan de tweeling van een vriendin. Aan zee, enkele jaren geleden, maakte een van de dochters — toen zes — een berg zand, gooide haar handdoek erover en ging erop liggen. Haar zussen sprongen enthousiast over de golven, zij niet. Ze kruiste haar armen achter haar hoofd en lag daar minutenlang in stilte, onder een warme zomerzon. ‘Even niets doen’, zei ze. Zes jaar! Ik was onder de indruk.

De andere dochter, op een namiddag alleen thuis met mijn vriendin, zonder haar zussen, kreeg allerlei voorstellen: een spelletje, knutselen, naar de winkel. Ze weigerde alles. Haar antwoord: ‘Mama, ik wil gewoon zijn. Met jou in de zetel liggen, tegen elkaar.’ Geen scherm. Geen televisie. Geen boekje. Gewoon, zijn.

Misschien weten kinderen nog wat wij ergens onderweg zijn kwijtgeraakt. Terwijl de wereld ons voortdurend vooruit duwt; naar invullen, plannen, presteren, doorgaan. Naar nog iets doen met de dag. Al die kleine dingen — Moederdag, een supermarkt die altijd open is, agenda’s die vanzelf vollopen — duwen ons in dezelfde richting. Meer. Sneller. Ingevuld. We worden overspoeld met boodschappen over wat we moeten doen, kopen, vieren, worden. Hoe vechten we tegen die stroom als het de maatschappelijke norm blijft?

Wat als het mooiste cadeau niet in een doos zit, maar in een moment waarop niets moet? Gewoon zijn. Alleen, op een bergje zand. Of samen, in de zetel.

Ik ga dat proberen. Om waarschijnlijk na tien minuten op automatische piloot mijn gsm vast te nemen en naar de supermarkt om de hoek te fietsen.

Onlangs trok ik de voordeur achter me dicht en wandelde richting de koffiebar. Pas wanneer ik mezelf in de reflectie van een raam zag, merkte ik dat er nog een potlood in mijn haar zat. Die ochtend vond ik geen speld of rekker toen ik mijn gezicht wou wassen. Het eerste wat ik zag liggen, was een potlood. Duts, dus.

Enkele dagen geleden zat ik op mijn balkon Blue Sisters van Coco Mellors te lezen. De avondzon scheen tussen de daken, er was zacht geroezemoes op het plein, bijtjes op mijn bloemen. Wanneer ik naar binnen ging voor een glas water vloog er abrupt een duif weg. Opnieuw wanneer ik terugkeerde. Na de vijfde keer keek ik over de leuning van mijn balkon en zag ik op de dunne rand een vogelnest van takken, mét eitje. Wat later keek ik voorzichtig uit het keukenraam richting het balkon en zag een bosduif broeden.

Ik was ontroerd. De natuur van dichtbij zien, vanop de eerste rij op mijn balkon. Cute, dacht ik. Tot ik in Google “bosduif ei balkon” typte. De eerste zoekresultaten waren duidelijk: “Als een bosduif een ei op je balkon heeft gelegd, mag je het nest met eieren of jongen wettelijk niet verwijderen of verstoren.” Oké, dacht ik, dat klinkt logisch. Tot ik las dat duiven 17 dagen broeden en de jongen daarna nog vier weken in het nest blijven. Een snelle rekensom betekent dat het jong rond 1 juni zal uitvliegen.

“Duiven vliegen weg, maar ze komen terug zolang het nest niet wordt gestoord en je niet te lang in de buurt blijft. Maar als je iets doet dat hen schrikt of het nest op welke manier dan ook verstoort, zullen ze het waarschijnlijk verlaten.” Dat is dus anderhalve maand zonder balkon, zonder avondzon, zonder koffie met krant bij een fris briesje op zaterdagochtend en zonder de geur van rozemarijn. En dat terwijl de lente in volle bloei is. Mijn balkonloze lente is een feit. Duts, dus.

Tegelijkertijd probeer ik naar de keerzijde van de medaille te kijken. Het is een maand om het ei op te volgen en elke dag uit te kijken naar wanneer ‘ie uitbreekt, alsof ik mijn eigen natuurdocumentaire heb.

Om de komende weken draaglijk te maken — en omdat ik dagelijks voorzichtig uit het raam kijk naar het nestje —, gaf ik het ei een naam. Freddie. Dat is overigens niet het enige in mijn appartement dat een naam kreeg. Nadat ik mijn oven per ongeluk in het Duits had ingesteld en er enkele dagen over deed om de instellingen terug te vinden, kreeg die de naam Ludwige. Deels Duits, deels geïnspireerd door een van de vrijgezelle mannen in Love Is Blind Zweden. Zijn bijnaam: Ludde. Hetzelfde geldt voor mijn oven.

Objecten een persoonlijke naam geven, blijkt heel normaal en heeft zelfs een naam: antropomorfisme. Meer dan een derde van de volwassenen doet het. Waarom? Omdat het helpt om de wereld een beetje te temmen. Een oven die niet meewerkt, voelt minder als een vijand als je hem Ludwige kunt noemen. Het is alsof je een mini-relatie aangaat met je spullen – en dat maakt het leven net iets aangenamer. Want wie wordt er nu boos op Ludwige als hij weer eens zijn eigen gang gaat? Ik niet. Ik zucht, ik lach en ik maak een grap over zijn Duitse kuren.

Ik ben ook niet de enige. Een vriendin noemt haar auto Tommie, een andere vriend doopte zijn keukenrobot Harry. Het is gedrag dat helpt bij het reguleren van je emoties. Door iets een naam te geven, maak je het concreter en misschien minder overweldigend. De afstand wordt ook kleiner. Je zal bijvoorbeeld meer zorg dragen voor een auto die Tommie heet. Of misschien is er minder frustratie wanneer de auto stilvalt. Het worden personages waar verhalen rond ontstaan en daardoor ook een bepaalde zachtheid. Daarbovenop voeg je humor toe en dat verlaagt stressreacties. Want eerlijk: waarom zou je geen schattige naam geven aan die koppige printer die dienst weigert?

Het kan natuurlijk ook omgekeerd. Soms geef je iets een naam om afstand te creëren. Zoals mijn innerlijke criticus, Wesley. Door hem een naam te geven, vallen we niet meer samen. Ik probeer niet te luisteren naar “je doet het weer verkeerd”, maar zeg: “Daar is Wesley weer met zijn commentaar.” Ik denk A, Wesley denkt B en dat is oké. Het is een trucje uit de cognitieve gedragstherapie, maar het werkt. Wesley is niet ik en ik hoef hem niet altijd te geloven.

Het is een interessant contrast: enerzijds de afstand verkleinen, anderzijds de afstand vergroten. Ludwige dichtbij. Wesley zo ver mogelijk. Maar bij beiden is het een benadering met de nodige portie humor. Misschien ben ik wel een duts, maar dankzij Freddie, Ludwige en Wesley is mijn leven een stuk rijker — en een stuk minder serieus. Die onhandige momenten zorgen voor leuke verhalen. En een balkon vol leven.

Mijn debuutroman Dit is niet voor niets geweest
ligt begin mei in de boekenwinkels.
Pre-orderen kan via deze link.

Wil je donderdagavond 7 mei graag
aanwezig zijn op de boekvoorstelling?
RSVP door op deze e-mail te reageren.

Op een vrijdagavond speelden we de documentaire af op de projector en zaten we op kussens op de grond, in plaats van in de zetel. Dat is iets wat we al enkele weken doen, maar dan voor Love Is Blind. Die reality show is al langer mijn guilty pleasure. Of noem het mijn achillespees, want het is mijn zwak punt: ik keek reeds alle seizoenen van de Amerikaanse reeks en daarnaast ook de Zweedse variant, de Spaanse, de Franse en de Duitse, terwijl ik de Duitse taal moeilijk kan verdragen. Moeilijker om toe te geven, is dat ik ook de Braziliaanse Love Is Blind voor vijftigplussers keek. Ik weet het, ik heb een probleem.

Maar gelukkig is het een probleem dat ik voortaan kan delen met mijn lief. Zodra hij op een avond bij me aankwam en ik met enige schroom toegaf dat ik in het midden van een liefdesdebacle zat en dus wou weten hoe de aflevering eindigde, sloot hij aan. Sindsdien mag ik Love Is Blind niet meer alleen kijken, hij is ook fan. Het is namelijk televisie waarbij je hoofd uitgaat en je even niet moet denken aan problemen met de huisbaas, of je het einde van de maand financieel haalt of die eindeloze to-dolijst. Momenteel zitten we aan Love Is Blind Sverige, seizoen drie, aflevering negen. Er is slechts één ding dat me stoort tijdens Love Is Blind, en dat zijn de goudkleurige wijnglazen en bekers. Of het nu Ohio, Manchester, Parijs of Stockholm is: overal verschijnen de goudkleurige wijnglazen. Wanneer de vrijgezellen met elkaar daten, drinken ze uit de goudkleurige wijnglazen. Wanneer de koppels op huwelijksreis gaan naar Corfu, drinken ze aan het zwembad uit dezelfde exemplaren. Wanneer de verloofden samenwonen in Manchester: opnieuw dezelfde wijnglazen. Zelfs na het ja-woord klinken ze ermee. Ze verschijnen in elk land én in elke fase van de reeks. Ik word er horendol van. Ze staan zelfs te koop op de webshop van Netflix (neen, dit is geen cadeautip).

Maar goed, terug naar Louise Bourgeois. In de documentaire zien we Bourgeois niet alleen als de iconische kunstenaar, maar ook als een vrouw die met haar handen in haar eigen verleden woelt. Ze praat over haar ouders en hoe haar jeugd doorsijpelt in haar werk via textiel en restauratie. Terwijl ze in een mandarijn snijdt, vertelt ze een pijnlijke herinnering over haar vader. Die herinnering, vijftig jaar oud, is voor Louise zo levendig dat het lijkt alsof het gisteren gebeurde. Accuraat, dacht ik. Pijnlijk accuraat. Het is rauw, maar ook ontroerend om te zien hoe ze haar pijn omzet in iets tastbaars. Ode à l’Oubli lijkt daardoor een poging om, al knippend en naaiend, haar herinneringen te herschikken. Niet om de trauma’s uit te wissen, maar om ze zelf vorm te geven.

Ik moest plots denken aan beeldende therapie toen ik in opname zat. Ik schilderde een blad donkerblauw, liet het drogen en scheurde het vervolgens in kleine stukken, om het later op een nieuw blad te plakken met lijm — de scheuren duidelijk zichtbaar. Ik trok een foto, postte die op Instagram en kreeg later een bericht van een vriendin. Toen ze in Japan was, had ze enorm veel aardewerk gezien dat hersteld was geweest. Vaak met goud om de breuken te laten zien in plaats van ze te verbergen. Kintsugi is ondertussen plat gecommercialiseerd in het Westen, al blijft de filosofie erachter even mooi: een voorwerp herstellen en het verzoenen met het verleden, waardoor het sterker en mooier wordt dan vóór de breuk. Ze stuurde me een berichtje, omdat ze vond dat het ook symbool stond voor het proces waar ik toen door ging (en ga). Wonden uit het verleden niet verdoezelen, maar in ere herstellen.

Dat is ook iets wat ik deed met mijn debuutroman, hoe ik mijn persoonlijk trauma gebruikte als basis voor een roman. Binnenkort zal ik mijn werk kunnen vasthouden, net zoals Ode à l’Oubli met een cover, een achterflap en een ruggetje. Niet op textiel, maar op papier. Ik groef door mijn dagboeken, voelde oude pijn en deed er iets constructiefs mee. Ik gebruikte mijn verleden om een fictief verhaal te vertellen. Net als bij Louise verwerkte ik pijnlijke herinneringen door er creatief mee aan de slag te gaan. Of zoals mijn therapeute het verwoordde: het boek wordt een proces in je proces. Toen ik door mijn dagboeken ging, vielen er tranen. Toen ik het boek schreef, vielen er tranen. Toen ik het boek nalas en redigeerde, vielen er tranen. En achteraf voelde ik me iets lichter. Het trauma is niet kleiner geworden — het zal een open wonde blijven — maar er groeide wel iets moois uit voort. Mijn eerste roman. En een hoop natte zakdoeken.

Voor de zomer nam ik de ficus elastica over van een vriend. Hij was zijn plant na twaalf jaar beu en ik zocht nog een grote plant. We verhuisden de ficus van meer dan twee meter hoog te voet van Berchem naar Borgerhout (geen aanrader). Onlangs, na weer naar de magnolia te hebben gekeken, zat ik mijn koffie op te drinken en staarde tussen de slokken door naar de ficus, die sinds de verhuis alleen maar groter is geworden. Ik ontdekte een blad dat witter is dan de rest — ik heb namelijk de ficus elastica waarbij witte bladeren groen lijken geverfd te zijn. Uit het niets begon ik de bladeren te tellen. 1, 2, 3, 4… en ik kwam uit op 124. Ik stuurde de vorige eigenaar een bericht en het gesprek ging als volgt:

Ik: Er is een zo goed als volledig wit blad!!!
Hij: Oh cute
Ik: Meer dan 124 bladeren trouwens!!!
Hij: Heb jij die geteld?!
Ik: Ja, toen ik vanmorgen half aan’t mediteren was
Hij: HAHAHA

Ik begrijp dat het atypisch is om zo enthousiast te praten over planten. En ook om de bladeren van je kamerplanten te tellen, zeker op vrijdagavond — want dat deed ik gisteren nogmaals. Ik lag enkele minuten op de grond nadat ik van de supermarkt thuis kwam en alvorens ik zou beginnen koken. Dat doe ik wel vaker. Toen kwam ik uit op 139. Of ik telde vorige keer verkeerd, of die plant staat gewoon écht goed in zijn nieuwe thuis.

Waar ik heen wil met dit pleidooi: ik las twee weekends geleden een stuk in de krant. Over burn-out en over vertragen. ‘Burn-out wordt vaak voorgesteld als een tijdelijke crash, waarna je sterker, efficiënter en veerkrachtiger terugkeert dan voordien.’ Alsof je dus een 2.0 versie van jezelf wordt. Het artikel spreekt over vertragen in plaats van herstellen om dan terug te knallen. Het opiniestuk van Jolien Durwael gaat verder: ‘Alleen kwam ik niet sneller terug. Ik kwam trager terug. Minder bereid om opnieuw in hetzelfde tempo te functioneren. En in het begin voelde dat als falen. Niet omdat ik werkelijk tekortschoot, maar omdat onze cultuur vertraging nauwelijks verdraagt.’

Dat laatste zie ik trouwens niet enkel in het werkleven, maar ook ver daarbuiten. Sporten is een prestatie op zich geworden. Persoonlijke records dienen verbroken te worden, elk loopje wordt geregistreerd door een app. Alle plaatjes op Instagram zijn gecureerd, zelfs al tonen ze een inkijk in iemands imperfecte leven. Altijd meer, altijd beter, altijd mooier.

De hoofdvraag in het artikel: waarom vinden we het zo moeilijk om trager te leven, zonder eerst te breken? Dat is wat ik probeer te doen, maar ook pas nadat ik zelf kopje onder ging op de werkvloer. Vertragen, in het moment leven, kiezen wat ik wil zien, zoals een magnolia die op vijf dagen tijd in volle bloei staat. Of die keer dat ik van slaapkamer veranderde, zodat ik ‘s ochtends traag wakker word van getjilp en niet bruusk van geclaxoneer op de Turnhoutsebaan.

Onlangs ging ik met mijn lief naar een openbare wellness, van ‘s morgens tot ‘s avonds. We zaten in warm water, koud water, in de jacuzzi, in het zwembad en in de sauna. Onze gsm’s zaten in een locker. Er was geen klok (oké, er was één grote klok in de gang om te weten wanneer een opgietsessie zou beginnen), er was geen planning, er was geen to-do lijst, er waren geen e-mails. Ik verhuisde naar een andere plek zodra mijn lijf klaar was: wanneer het te heet werd in de Finse sauna, wanneer het koude dompelbad voelde als sterven, of wanneer mijn vingertoppen rozijntjes werden in de jacuzzi. Naast de stilte was er ook amusement. Ik kon moeilijk stoppen met staren naar de absurde vilten mutsen in de sauna — eentje in de vorm van een uil, de andere met een hoge puntmuts. En mijn lach moest ik verbergen toen de opgieter warme lucht verspreidde met een handdoek alsof hij pizzadeeg in de lucht draaide.

Die dag deed me zovéél deugd. Er is niets leuker dan in je nakie rond te lopen en met blote billen het zwembad in te duiken. Mijn lijf voelde zo ontspannen na meer dan acht uur plonsen, zweten en puffen. Al weet ik dat het een kostelijke affaire zou worden mocht ik de wellness wekelijks bezoeken. Daarom is deze nieuwsbrief ook een pleidooi voor rituelen. Geen routine die aanvoelt als een extra taak op de to do-lijst. Geen moetjes, geen prestaties, maar kleine rituelen. Toepasbaar zonder druk, ook in het midden van een hectische (werk)week.

Knik of glimlach eens naar iemand op straat. Je zou verbaasd zijn van hoeveel vriendelijke gezichten je terug krijgt. Help iemand. Deze week zag ik een oude vrouw die zich vastklampte aan een verkeerspaal. Ik vroeg haar of ze hulp nodig had en hielp haar met oversteken. Brand enkele kaarsen wanneer je ‘s avonds in de zetel kruipt, het verandert de sfeer onmiddellijk. Maak een maanclub met enkele vrienden. Ik stuur een drietal vrienden wanneer de maan zichtbaar en mooi is, of zij sturen mij. Het maakt onze dag. Zet muziek op en dans enkele minuten door je woonkamer. Ik ga je niet vragen om alle bladeren van je kamerplanten te tellen, maar het hielp me wel te vertragen. Of zoek een magnolia in de buurt.

Er werd uitgebreid gepraat over de opvoeding van de kinderen, over hoe de vakantie werd ingedeeld, over zomerkampjes. Ik lachte ongemakkelijk en knikte. Dan vroeg iemand wat ik deed. Ik had toen al mijn boekcontract getekend en was blij en opgelucht dat ik kon zeggen dat ik een boek aan het schrijven was. Zo deed ik toch iets ‘groots’ met mijn leven.

En toch knaagde er iets. Waarom voelt het alsof ik iets mis of verkeerd doe? Ik studeerde samen met de jarige vriendin en plots is zij getrouwd, verhuisd naar een huis met tuin én moeder van drie jongens. En ik? Ik huur, ik heb geen kind en ik had toen geen lief. Alsof ik achter loop terwijl de rest al ‘verder’ staat en meerdere stappen heeft gezet. Of zoals een andere vriendin ooit tijdens een koffie zei: ‘het lijkt alsof iedereen rond mij dé sleutel van het leven heeft gevonden en ik ben nog steeds op zoek naar de mijne.’

Tijdens het etentje gebeurde iets kleins, maar veelzeggend. Ik smikkelde van mijn tweede portie carbonara wanneer een van de buren deels grappend, deels serieus zei: ‘wow, een boek? Wat cool. En ik ben maar leerkracht lager onderwijs.’ En zo besefte ik weer: het is allemaal perceptie. Het verschil zit niet in wat je doet, maar in hoe je ernaar kijkt. En dus ook in hoe je naar het leven kijkt. Want iedereen sterft op een dag. En ik wil sterven met herinneringen aan momenten met vrienden, aan hoe de zon op mijn gezicht scheen tijdens een pauze of hoe koud het water van de vijver voelde. Ik wil op mijn sterfbed niet bezig zijn met hoe hard ik werkte, hoeveel bakstenen mijn huis telde, hoe dik mijn auto was (spoiler: ik heb geen rijbewijs en dus ook geen auto).

Toch is vergelijken hardnekkig. Het doet pijn, zelfs als je weet dat het weinig oplevert. Momenteel woont er tijdelijk een vriendin bij me, nadat ze uit elkaar ging met haar lief. Op twee weken tijd vond ze een appartement, kocht ze het en aanstaande zaterdag verhuist ze. Die aankoop is grotendeels mogelijk door de hulp van haar ouders. En zo werd ik opnieuw geconfronteerd met iemands vooruitgang, dit keer in mijn eigen woonkamer. Ze kwam kwetsbaar binnen en vertrekt ‘gearriveerd’.

Een andere vriend kocht recent een klein huis, nadat hij zijn verbouwd appartement had verkocht. Dat laatste kocht hij zonder hulp van zijn ouders, maar verbouwde de hele keet wel zelf. Ik heb noch hulp van mijn ouders, noch ben ik zo’n handige Harry. Voor wie niet mee is: mijn moeder liep weg met de helft van de opbrengst van het ouderlijke huis, mijn papa stak de overige helft in de opvoeding van mijn zus en mij na de scheiding. Ik vertel dit niet voor compassie, maar om het verschil in startblokken te tonen. Ik heb geen ouders om op terug te vallen.

En toch: ik trek mijn plan. Ik klus eigenhandig in huis, al gaat dat soms niet zonder slag of stoot. Er staat niet voor niets ‘duts’ in mijn onderlip getatoeëerd. Zo kreeg ik de raad van een vriend om mijn verwarming voor de winter te ontluchten. Ik begon bij de badkamer en voordat ik het goed wist, werd de vloer één grote plas. Er kwam namelijk geen lucht uit, maar kokend water dat tegen de muur spoot. Goede raad, slechte uitvoering. Ik leende de boor van de vriend met het huis en hing mijn nieuwe lamp zelf op. Vorig weekend kocht ik zes buitenplanten en twee bloembakken, die ik in één keer met de fiets naar huis bracht (opnieuw: geen rijbewijs, geen auto).

Al die momenten botsen uiteindelijk op hetzelfde idee. Er is een tijdslijn, een script dat je hoort te volgen: huisje, boompje, tuintje, kindje. Een vaste volgorde van mijlpalen. Maar wat als je die mijlpalen niet bereikt? Wat als je nog huurt? Wat als je verkiest om op vakantie te gaan in plaats van vast te hangen aan een lening? Wat als je beslist om kindvrij door het leven te gaan? Waarom moét er dan een ander ‘groot project’ zijn?

Mijn verhaal volgt dat maatschappelijke scenario niet. Ik crashte toen ik 30 was, net op het moment dat mijn vrienden huizen kochten. Ik leerde mijn lief kennen toen ik bijna 37 werd, terwijl mijn vrienden ondertussen kleuters in huis hebben. De nonkel op het familiefeest vroeg jarenlang: ‘En Julie, wanneer kom je met een lief?’ Nu ik met een lief kom, is de vraag veranderd in: ‘En wanneer beginnen jullie aan kinderen?’ Het gaat altijd over wat volgt.

Mijn volgende stap is onduidelijk. En dat is oké. Ik weet niet wat volgt. Wat ik wel weet, is dat ik dichter bij mezelf sta dan vóór die crash. Dit is hoe het liep, dit is wat eruit groeide. Niet achter, maar bezig.

Ik heb een vriendin die enkel op vrouwendagen gaat. Dat heb ik ooit ook eens gedaan. Ik vertrok ontspannen naar huis, maar met barstende hoofdpijn van het gekakel en het geroddel van de vrouwen. Nooit meer, dacht ik toen. De gemengde sessies stalen mijn hart. En ook al was ik vaak een van de enige vrouwen, het deerde me niet. Ik werd niet lastiggevallen. Ik werd vriendelijk aangesproken. En als ik mijn ogen sloot, liet iedereen me met rust.

En eerlijk? Ik ga het liefst alleen. Soms neem ik een vriendin mee en sinds kort mijn lief. Maar jarenlang deed ik elke vrijdagmiddag de sessie van 16:00 tot 19:00 uur — het ideale moment om de (werk)week af te sluiten en het weekend te starten. Alleen met mijn gedachten. En af en toe een gesprek met Soufiane of Ilias. Ondertussen variëren de sessies: soms ga ik op dinsdagavond of vrijdagavond. Eén keer ging ik op zaterdagmiddag omdat het te regenachtig was.

Anderhalve maand geleden ging ik met Paula naar het badenhuis. Ze woont in Barcelona en kwam me bezoeken. Het was een koude winterdag, ze klaagde over de ijzige wind, dus stelde ik voor om ’s avonds naar het badenhuis te gaan. We warmden onze lichamen op in het Japanse vuurbad. Toen we verhuisden naar het dompelbad, hoorden we plots achter ons gefluit. Fjiewt, fjieuw. Ik draaide me snel om en zag vier mannen op een bank zitten. Onschuldige gezichten. We stapten verder het dompelbad in toen we het gefluit opnieuw hoorden. Ik keek nog eens achterom, trok een boos gezicht en liet me in het koude water zakken.

Paula en ik ventileerden bij elkaar. Hoe niet oké dit was. Ik vertelde dat ik dit daar nog nooit had meegemaakt. Even later zaten we in de hammam toen die vier mannen binnenkwamen. De vierde ging tussen ons in zitten. Hij keek naar mij, naar Paula, terug naar mij. Zei tegen zijn vrienden dat we Spaans spraken. Probeerde stoer te zijn. Interessant. Ik werd vooral ambetant van zijn haantjesgedrag. Ze praatten tegen elkaar in een taal die ik niet verstond. Lachten luid. Maar ik had het gehad. Dit was ook mijn plek. Onze plek. Ik stond recht, zei dat ze stiller moesten zijn, keek naar Paula en deed teken dat we gingen.

Van de hammam gingen we naar het kruidenbad. Enkele seconden later kwamen ze ook daar in. Ze riepen sssh, sssh naar elkaar. Spraken de paar Spaanse woorden uit die ze kenden. Keken ons uitdagend aan. Ontspannen avond: foetsie. Op het einde, in de jacuzzi, kwam een medewerkster zeggen dat het bijna tijd was. Ik sprak haar aan. Over het gefluit. Over de mannen. Ze zei dat we onmiddellijk iets hadden moeten komen zeggen. Ze stelde voor dat we met haar mee zouden gaan, richting het grote zwembad. Andere kleedkamers. Weg van de mannen. Weg van de opmerkingen.

Dit had ik nog nooit meegemaakt.

Nu ben ik opnieuw in het badenhuis. Vrijdagavond, 19:30 uur. Ik bleef na die avond met Paula bij de gemengde sessies. Dat pakken ze me niet af, dacht ik. Dit is ook mijn plek. Ik heb daar recht op.

Het was nog nooit gebeurd. Op één keer na. Tot nu.
En nu ben ik alleen.

Zodra ik de trap afwandel, scan ik het rijtje baden. Ik zie een ander badpak en mijn schouders zakken een fractie. Het hoort bij een vrouw die er is met haar man en haar moeder. Ik volg hen af en toe. Zodat ik een buffer heb indien nodig. Zitten zij in het dompelbad, dan ga ik in het dompelbad. Zitten zij in het Japanse vuurbad, dan ga ik daarheen. Maar dat hou je niet vol. En ik wil mijn eigen tempo behouden. Dat heb ik al jaren.

Opwarmen in de hammam. Afkoelen in het dompelbad. Verder afkoelen in een kruidenbad. Terug opwarmen in het Japanse vuurbad. En opnieuw naar het dompelbad.

Wanneer ik het trapje van het Japanse vuurbad afloop, voel ik het meteen. Meer dan vier ogen. Gericht op mijn borsten. Haroon van Temptation Island zou zeggen: ‘Je hebt kijken en kijken kijken.’ Maar dit was KIJKEN KIJKEN. Ik wil iets zeggen. Maar in een badenhuis met meer dan dertig mannen voel ik me plots heel klein. Ik kan geen kant uit. Ik plons neer waar er plek is.

Dan komen er nog twee mannen bij. Eén zet zich naast mij. De andere aan mijn andere kant. Gesandwicht. Omsingeld. Het is een understatement als ik zeg dat ik me zelden zo klein, zo fragiel en zo geïntimideerd heb gevoeld. Ik denk: als ik blijf zitten, kunnen ze tenminste niet naar mijn billen kijken. Ik beslis pas op te staan wanneer zij vertrekken. Het water wordt heet. Heter. Mijn spieren ontspannen, maar mijn hoofd schiet alle kanten uit. Nog even, Julie. Nog even.

Ik sluit mijn ogen. Denk aan de kaneelkoekjes die ik vanmiddag bakte. Aan mijn boek dat bijna af is. Aan de sneeuw die morgen misschien valt. Dan voel ik het water trillen. Ik open mijn ogen een beetje. Zie hen één voor één vertrekken. Eindelijk. Ik kan er ook uit.

Wanneer ik richting kruidenbad wil gaan, zitten er vijf andere mannen op een rijtje op de bank. Met zicht op alle baden. Net als toen met Paula. Ik voel hun blik me volgen. Eén man bekijkt me van top tot teen. Hoe dichter ik kom, hoe meer hoofden draaien. In het kruidenbad zit ik alleen. Ik duw me met mijn voeten af. Van de ene kant naar de andere. Met mijn handen terug. Heen en weer. Tot ik mijn ogen open en zie dat drie van de vijf mannen me nog steeds bekijken.

Genoeg.

Ik stap uit het bad. Trek mijn handdoek van het rek. Wandel de trap op. In de gang kijk ik naar de klok. 20:27. Exact een uur geleden kwam ik binnen. Ik wandel langs de balie waar normaal iemand zit. Waar ik iets had kunnen zeggen. Er ligt een briefje: ‘Medewerker balie is dertig minuten in pauze.’ Normaal blijf ik drie uur. Vandaag vertrek ik na één. Nog nooit trok ik er zo snel uit.

Aan de hoofdingang denk ik aan mijn vriendin die enkel op vrouwendagen gaat. En ik snap haar. Ik twijfel. Draai me om. Zet mijn tas neer. Ik kijk de kassamedewerker aan en vertel dat ik hier al zes jaar kom. Dat ik normaal drie uur blijf. Dat dit nog nooit is gebeurd. Dat er op een intimiderende manier naar mij werd gestaard. En dan — breek ik. Ik snik. Ik huil. Veeg tranen weg met de mouw van mijn jas.

Er wordt een extra medewerker opgebeld. Ik vertel het opnieuw. Hij vraagt me mee naar binnen te gaan. De mannen aan te duiden. Ik weiger. Hij vraagt het opnieuw. Ik weiger opnieuw. Ik zeg dat ik dat risico niet wil nemen. Wat als ik hen later nog tegenkom? Hier aan de poort. In de supermarkt. Ergens anders.

Ik denk aan hoe vaak ik ’s avonds met mijn sleutels tussen mijn vingers wandel. Aan hoe vaak ik berichtjes stuur dat ik veilig thuis ben. Aan hoeveel vriendinnen grensoverschrijdende dingen hebben meegemaakt. En aan hoeveel vriendinnen er zijn die nog nooit iets hebben meegemaakt. Het antwoord is nul.

Ben ik gek?
Nee.

Nu ben ik terug in dezelfde stad. Dit keer om de laatste hoofdstukken van mijn debuutroman af te werken. De pitch werd namelijk een boekcontract. En doordat ik hier opnieuw ben, dringt het tot me door hoeveel een jaar kan dragen. Hoeveel er op een jaar kan veranderen. Niet alleen professioneel, maar ook persoonlijk. Ik leerde mijn huidig lief kennen, en kort daarna verloor ik een van mijn beste vriendinnen. Soms wandelen geluk en verdriet door dezelfde deur.

Ik logeer hier deels bij Nicolai, deels bij Stephi. De twee Deense vrienden die ik leerde kennen toen we samen Spaans studeerden in Barcelona. Onze vriendschap gaat al bijna twintig jaar mee, ondanks de duizend kilometer die ons meestal scheidt. En overdag schrijf ik de laatste pagina’s van het boek (en deze nieuwsbrief) in een kerk.

Ik hoor je al denken: een kerk?!

De eigenaar van Flying Tiger, Lennart Lajboschitz, kocht enkele jaren geleden een leegstaande kerk voor tien miljoen Deense kronen en toverde het gebouw om tot Folkehuset Absalon: een kleurrijk community center, een living weg van huis. Lennarts idee was simpel: een plek creëren waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. En dat is gelukt. Aan de ingang staan twee pingpongtafels. In de grote zaal en op het balkon staan tientallen tafels met stopcontacten. Mensen werken achter hun laptop, jongeren studeren samen, buren komen langs voor een koffie. Aan de plafonds hangen discoballen, er staan sofa’s achteraan en elke tafel heeft een andere kleur: roze, geel, blauw.

Nadat ik een hoofdstuk heb uitgeschreven, laat ik mijn laptop, jas en zak boven op het balkon achter en ga beneden lunch bestellen. Ik keer terug met een quiche van aardappelen, champignons, ei en spinazie, een quinoa­slaatje en een romige saus van venkel en bieslook. De lunch kost zestig kronen — omgerekend zo’n acht euro — en dat is goedkoop, zéker naar Deense normen waar je gemiddeld zes euro neertelt voor een cappuccino. Lennart wilde niet alleen betaalbare maaltijden aanbieden, maar ook gezond en internationaal. De menu’s veranderen dagelijks en variëren van gestoofde kip tot bloemkool–kikkererwtendal. Enkel ‘s avonds moet je vooraf reserveren. Dan worden alle tafels tegen elkaar geduwd in een lange rij en eten hier tweehonderd mensen samen: toeristen, locals, gepensioneerden, kinderen — jong en oud aan tafel. De avonden heten fællesspisning: samen eten met vreemden.

Wanneer ik mijn bord terug naar de bar breng, lacht een vrouw vriendelijk naar me. Wanneer ik de trap op loop, zie ik twee mannen innig knuffelen. Wanneer ik opnieuw achter mijn laptop ga zitten, hoor ik een pingpongballetje heen en weer kaatsen. Wanneer ik een slok van mijn koffie neem, wandelt een man voorbij met een baby in een draagzak — klaar voor Babyrytmik, een activiteit waar ouders samen zingen. Er worden ook danslessen, pilates en een keramiekcursus gegeven in de zijruimtes.

Het enige wat ontbreekt, is een bordje dat toont waar de toiletten zijn. Dat is expres. Lennart wil dat mensen het moeten vragen, zodat iemand kan antwoorden: ”Oh, de wc? Achter de gele deur op de benedenverdieping.” En zo ontstaat er iets kleins. Een zin. Een blik. Misschien zelfs een gesprek.

Ik sluit mijn laptop, drink mijn koffie uit en blijf nog even zitten. In een kerk die geen kerk meer is, maar een plek waar mensen elkaar tegenkomen. Ik denk dat er meer miljonairs mogen zijn zoals Lennart. Mensen die begrijpen dat teruggeven óók een vorm van rijkdom is.

Maar hoe dichter de vertrekdatum kwam, hoe meer mijn borst opspande. Begin september verloor ik namelijk een vriendin. En het verlies blijft onwerkelijk. Ik kan ondertussen naar buiten gaan, onder mensen zijn, naar de winkel gaan, maar het verdriet blijft als een golf onverwacht omhoog slaan. Soms vanuit het niets. Dan kan ik alleen maar huilen. De rouw is niet kleiner geworden, alleen stiller aan de oppervlakte. En ik weet niet of afstand nu is wat ik nodig heb. Weg van mijn vrienden, weg van mijn veilige cocon, weg van mijn therapeut.

Ping ping. Ik neem mijn gsm vast en zie een berichtje met late verjaardagswensen. ‘Ik weet dat het een minder leuke periode voor je is, maar ik beloof dat de zon weer gaat schijnen. Kijk maar naar buiten <3’. Ik kijk naar buiten. Blauwe lucht, zon, kleine wolken. Dan hoor ik geroezemoes achter me en draai me om. Ik zie een middelgrote hond op een zitje met zijn snoet op de tafel van de vierzit. Een Duitse staande korthaar met caramelkleurige ogen. Ik denk aan R. Ze zou al in het midden van het gangpad zitten om de hond te kunnen aaien. Ik glimlach en slik tegelijk.

Meer dan een uur later kom ik aan in Parijs en neem de metro van Gare du Nord naar Paris Montparnasse. Naast mijn valies staat een koppel — duidelijk toeristen. De vrouw draagt een roze baret. Natuurlijk doet ze dat. Parijs hééft een dresscode. Waarschijnlijk keek ze alle afleveringen van Emily in Paris, om vervolgens haar manlief mee te sleuren naar de stad der romantiek. Daarna kocht ze in de eerste de beste souvenirwinkel het felste exemplaar dat ze kon vinden. Een klein cliché om haar hoofd warm te houden. Ik moet glimlachen. R. haatte de kou en zou misschien ook zo’n baret gekocht hebben — al was het maar om te lachen.

Twee treinen en drie hoofdstukken later kom ik aan op de eindbestemming. Sierra — de eigenares van de residentie — haalt me op aan het station. We rijden door smalle straten langs stokoude gevels. Het dorp lijkt uit een andere tijd gevallen.

Sierra vertelt dat ze de auto Benito noemt. Naar Bad Bunny. Ze vertelt hoe ze haar man leerde kennen in Madrid, daar enkele jaren bleef en dus vlot Spaans spreekt, om vervolgens naar zijn roots te verhuizen. Sindsdien baten ze de residentie uit. Ze vraagt of het oké is als we vanavond geen typische Franse keuken eten, maar Spaans. Ze heeft albóndigas gemaakt — gehaktballen in tomatensaus, comfort food met een accent. Mijn schouders zakken enkele centimeters — ik voel me thuiskomen op een plek waar ik nog nooit ben geweest. Misschien was die afstand toch geen slecht idee.

’s Avonds zit ik met de twee andere artiesten in het salon. Het haardvuur knispert. De geur van verbrand hout hangt in de lucht. We praten verrassend snel over kwetsbare onderwerpen. Ik vertel over Wesley, mijn innerlijke criticus. Maité, de scenariste uit Madrid, vertelt dat ze enkele jaren geleden een theaterstuk maakte waarin alleen maar haar Wesleys aan bod kwamen. De stemmen resoneerden bij iedereen in het publiek. Zo wijs, denk ik. Ik praat een uur met twee onbekende vrouwen, en onmiddellijk gaat het over de innerlijke criticus, een maatschappij die gericht is op blijven doorgaan, creativiteit die ontstaat in het niets doen, in verveling.

De volgende ochtend zie ik Sierra tijdens het ontbijt naar buiten staren. Er hangen knalrode rozen tegen het dak van de gîte. ‘Dat is echt uitzonderlijk voor oktober’, zegt ze. Ik schuif mijn stoel achteruit en wandel richting de deur. De rozen lijken bijna licht te geven. Er glijdt een traan over mijn wang. Ik zie het als een teken van R.

Overdag schrijf ik aan de tafel tegen het raam in de studio. Af en toe hoor ik een boenk. Ik kijk op en zie een libel tegen het glas tikken. Dan vliegt ze een rondje langs het zwembad om vervolgens weer koppig tegen het raam te botsen. Zeker vijftien keer. Ook dat was voor mij R. Tijdens pauzes van het schrijven wandel ik door de tuin. Vest uit, gezicht in de zon, benen strekken. Uit het niets dwarrelt een witte vlinder langs me. In de dagen die volgen, opnieuw en opnieuw. Ook R.

Misschien is verdriet niet alleen iets dat blijft — maar soms ook iets dat meekijkt.

We besluiten daar te eten. Met twee borden, twee glazen, bestek en een grote pot noedels met paksoi, champignons en eitjes verhuizen we opnieuw naar het terras. We wandelen langs mijn buurvrouw, die in haar deuropening staat. ‘Dat is gezellig’, zegt ze met een brede glimlach.

Enkele tafels verderop zitten ondertussen twee vrouwen te aperitieven, de tafel schuin tegenover ons is bezet door een groep oudere mannen uit de buurt. Ze spelen Rami, een traditioneel Marokkaans kaartspel. Ze lachen vriendelijk naar ons wanneer we onze volksverhuis op tafel zetten en zeggen bijna tegelijk in koor: ‘Smakelijk!’ Om de haverklap klinkt er ‘Ronda’ of ‘Tringa’. Een rondje Rami draait niet alleen om het spel, maar ook om samenzijn, debatteren, grappen maken, roddelen.

En ik weet niet goed waarom, maar bij het zien van de mannen onder elkaar moet ik denken aan de genocide in Palestina. Hoe alledaags zij hier zitten, hoe vrij wij kunnen kiezen om buiten in het zonnetje te eten — terwijl aan de andere kant van de wereld mensen geen kaartspel kunnen spelen, geen eten hebben om in de zon van te genieten. Waar je geboren wordt, bepaalt of je geluk of pech hebt. En dat zou niet mogen. Elke mens is een mens.

Ik denk aan een stuk dat ik onlangs las in de krant. Een interview met een ex-militair van het Israëlische leger. Over wat hij heeft meegemaakt, wat hij heeft gezien, wat hij heeft gedaan. Mijn hand trilde terwijl ik de krant vasthield. Mijn adem stokte. Bij elke alinea rolde een traan over mijn wang.

Yuval Green verliet het Israëlische leger omdat hij besefte dat wat hij in Gaza deed verkeerd was. In het interview vertelt hij wat hem het meest heeft geraakt:

“De totale vernietiging. Naast de ontelbare burgerdoden is dat volgens mij onze grootste misdaad: we hebben een land totaal verwoest. Stel je voor dat elke plek die je ooit hebt gekend, volledig is weggevaagd. Dat niets uit je herinneringen nog tastbaar is. Dat is domesticide: het vernietigen van een thuis. En dat is precies wat we doen. (…) Er gebeuren gruwelijke misdaden in Gaza – massamoord, domesticide – daar twijfel ik geen seconde aan.”

Ik denk aan mijn wijk. Aan de kringloopwinkel in de Kroonstraat. Aan mijn fruit- en groenteboer enkele straten verderop. Aan de koffiezaak in Zurenborg waar ik mijn ochtenden begin. Aan de vijver waar ik zomer en winter zwem en ijsbeer. Ik stel me voor dat al die plekken weg zouden zijn. Plat, verwoest, verdwenen. Ik kan het me amper voorstellen. En toch is dat al bijna twee jaar de dagelijkse realiteit voor Palestijnen.

Yuval gaat verder:

“We leven in een leugen. De meeste Israëli’s weten niets over wat ons leger écht doet in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever. Van alle volkeren ter wereld weten wij het minst over het Israëlisch-Palestijnse conflict. Toen ik de sciencefictionroman 1984 las, dacht ik: ‘Zo overdreven, zo blind kan een samenleving nooit worden.’ Maar dat is exact wat er met Israël gebeurd is. We slikken wat de regering zegt, ook al liegt die ons constant voor. Zij zijn de echte verraders. De antizionisten.”

Ik schrijf dit niet uit schuld of activisme, maar uit het verlangen om niet weg te kijken. De politiek blijft stil. En ik weet niet goed wat ik hiermee moet. Behalve kijken. Blijven kijken. Niet wegkijken.

Ik zie een vrouw met een glimlach. Ik zie ook een vrouw die me liefdevol vasthoudt. Haar rechterarm onder mijn billetjes, haar linkerhand onder mijn arm, mijn kleine benen rond haar heup. Het is een foto die er hangt omdat ze onherkenbaar is, maar ook omdat ik wil vasthouden aan die mooie, pure vrouw die ze óók was. Omdat ik wil onthouden dat er ook liefde, licht en hoop was.

Die liefde en die warmte voelde ik opnieuw, afgelopen weekend, tijdens een familieopstelling. In zo’n opstelling werk je met representanten — mensen die intuïtief en zonder voorkennis een plek innemen voor jou, je moeder, een thema, een geheim, een grens. Het klinkt misschien ongrijpbaar, maar het is vaak verbazingwekkend raak. Ik werd ondersteund door de liefste mensen die ik tijdens mijn eerste opstelling had kunnen wensen. Het was intens, pijnlijk, confronterend en tegelijkertijd zo mooi. Ik huilde, ik weende, ik snikte. Mijn gezicht glom van tranen, zweet en snot — rauw en ongeremd. De begeleidster moest meermaals zeggen dat ik mijn kaken moest ontspannen. Mijn handen trilden. Ik kreeg ze niet stil.

Bij het begin zag ik haar — of beter: de representant voor mijn moeder — in het midden van de ruimte liggen, ostentatief, met een overduidelijke je m’en fou-uitstraling. Kind Julie stond ernaast en gaf aan dat ze daar had willen staan, maar dat de plek al ingenomen was voordat ze kon bewegen. De behoefte om gezien en erkend te worden, om mijn plek te mogen innemen, werd geblokkeerd — nog voor ik kon beginnen. Als een kind moet wijken voor de moeder, wordt het kind onzichtbaar. En dat is wat ik vroeger deed. Maar in een opstelling kan het anders. Mag het anders. Moet het anders.

Ik keek mijn moeder in de ogen en zei dankjewel — voor het leven dat ze me gaf, voor de helft van haar die in mij verder leeft. Ze zei dat ze niet beter wist, dat ze het nu begrijpt. Ik zei dat ik zonder oordeel naar haar kijk, omdat ik zo ook alleen zonder oordeel naar mezelf kan kijken. Ik gaf terug wat niet van mij was — in woorden én fysiek, met twee zitkussens vol pitjes in mijn handen. Een verdriet en een pijn die ik draag, maar die oorspronkelijk van haar zijn. Ik zag haar in tranen, met uitgelopen mascara over haar gezicht, voor me staan. Ze zei sorry.

Tijdens de opstelling kwamen ook de andere vrouwen in beeld. Niet alleen mijn moeder, maar ook haar moeder — mijn oma — en de generaties vóór haar. Vrouwen die op een bepaald moment in hun leven zelf geen moeder hadden om op terug te vallen. Vrouwen die overleefden en zwegen. Vrouwen die de pijn onbewust doorgaven aan de volgende. Generatie op generatie.

En daar stond ik dan.
Dochter en kleindochter van.
Ik, die hun verhaal niet verder hoef te schrijven.

Want het stopt bij mij.
Echt.

Net zoals ik enkele jaren geleden last-minute naar een Grieks eiland vertrok, bekeek ik begin november de vluchten naar Kopenhagen, waar twee vrienden wonen. Ik zou alleen zijn wanneer zij werken, en ’s avonds of op hun vrije dagen in gezelschap zijn. De perfecte middenweg, eigenlijk.

De prijzen van de vluchten waren belachélijk hoog — en als de plantrekker die ik soms kan zijn, bekeek ik andere opties om in de Deense hoofdstad te geraken. Ik boekte een retourticket met de FlixBus. Om 19u vertrok de bus aan de Rooseveltplaats, en vijftien uur later zou ik aankomen. Ik romantiseerde een nacht in de bus. Het leek me zelfs handig: iets eten voor vertrek, een film kijken, mijn slaapmasker opzetten en in slaap dommelen tot enkele uren voor aankomst. Waar ik geen rekening mee had gehouden: een buschauffeur die bij elke stop — om 20u55 in Amsterdam, om 2u20 in Hamburg, om 5u50 in Kolding en om 6u55 in Odense — luidkeels de naam van het station door de bus zou roepen, en tegelijkertijd de lichten aan zou flikkeren.

Op vakanties lees ik vaak boeken — ik neem meestal minstens twee exemplaren mee — maar deze keer schreef ik vooral zelf. In mijn dagboek, maar ook in een leeg Google-document. In het appartement van Nicolai in Islands Brygge, in een kleine koffiebar in Meatpacking District en in een cabin midden in de natuur, met zicht op zee. Dat lege Word-document werd tegen mijn terugkeer naar Antwerpen een pitch en een mogelijk hoofdstuk dat ik in december naar een uitgeverij zou sturen.

Na mijn tiende nieuwsbrief begon ik het gevoel te krijgen dat ik meer te vertellen heb: mijn proces, mijn kindertijd, de lessen uit therapie, het vallen en opstaan, de liefde, vriendschappen, de stommiteiten die ik (soms) bega. Zo groeide het idee om een boek te schrijven.

Wat ik niet had verwacht, maar stiekem wel had gehoopt, was een positief antwoord van de uitgeverij — uitgerekend op 2 januari. Enkele meetings, een tijdlijn, een beschrijving van de hoofdpersonages en de eerste hoofdstukken later, ligt er nu een contract voor mijn neus. In december stuurde ik een pitch waarop het antwoord misschien kon zijn. Ik schreef het verhaal beknopt van begin tot einde uit, opnieuw met een misschien in mijn achterhoofd. Ik schreef de eerste hoofdstukken, nog steeds denkend aan een misschien. En nu, vijf maanden later, is het voor echt. Dit is voor echt.

Deze nieuwsbrief begint in Kopenhagen en eindigt bij een boekcontract. En met een heel blij hart.

Als alles loopt zoals gepland, verschijnt mijn eerste roman in het voorjaar van 2026. Het klinkt heel cliché, maar ik voel de kleine Julie vreugdesprongetjes maken. Tegelijkertijd voel ik de volwassen Julie wenen van ontroering en ongeloof. En — ook cliché — ik ben blij en opgelucht dat wat ik heb meegemaakt een groter doel mag krijgen. Dit is niet voor niets geweest.

Ik vind geen moment tussen het borstelen, knippen, drogen en brushen om te reiken naar de koffiemok, waardoor ik op het einde een dubbele shot espresso in één teug achterover sla. Die koffie is het ergste nog niet. Het meest ongemakkelijke is de spiegel. Die enorme spiegel waar je niet omheen kunt. De spiegel die alles laat zien, ook als je liever even niet kijkt. In het spiegelbeeld zie ik een nat molletje met haar dat onflatterend langs het gezicht valt. Voor de rest van de kappersafspraak houd ik mijn ogen toe.

Grappig eigenlijk, want thuis kijk ik in de spiegel zonder in paniek te raken. Elke ochtend en avond reinig en verzorg ik mijn gezicht in de badkamer. Overdag wandel ik moeiteloos voorbij de metershoge spiegel in de living. Niet altijd met de meeste liefde, maar wel met aandacht. Het kan op de meeste momenten. Maar daar, bij de kapper, voel ik me opeens te veel. Te zichtbaar. Ik kan mezelf amper aankijken. Is mijn zelfbeeld dan zo laag? Is het moeilijk om te zien wat anderen in mij zien? Is het de stem in mijn hoofd die zegt dat ik niet goed genoeg ben? Is het gewoon moeilijk om mezelf te zien zonder controle? Of is het lastig, omdat iemand — mijn kapper — meekijkt?

Datzelfde ongemak en datzelfde gevoel van te veel zijn, herken ik ook op andere momenten. Wanneer ik bijvoorbeeld voor mezelf opkom — zoals wanneer ik tegen een vriendin zei dat ik een bepaalde opmerking niet fijn vond. Of wanneer ik mijn grens aan iemand dierbaar aan gaf. Dan slaat mijn hart op hol en voel ik de drang om — zodra het is gebeurd — duizend keer sorry te zeggen. Voor de toon. Voor de woorden. Dat het niet grof of slecht bedoeld was. Ik voel schuld en schaamte in mijn hele lichaam. Op dat moment wil ik verdwijnen, of alles terugnemen. Onmiddellijk begin ik mezelf te verantwoorden en te excuseren. Voor het feit dat ik iets heb gezegd. Voor mijn bestaan, zo’n beetje.

Terwijl ik op dat moment dus voor mezelf opkwam, hè. Terwijl ik net trots zou moeten zijn om iets te zeggen dat op mijn hart lag. Iets wat uit mijn systeem moest. Iets wat nodig was. En toch voelt het onmiddellijk alsof ik iets verkeerd heb gedaan. Ik voel me schuldig, schaam me, en wil het meteen weer goedmaken. Terwijl ik niet eens iets kapot heb gemaakt. Wat ik zei, was waar. Zacht, maar waar.

In therapie benoemde ik dat tijdens de laatste sessie. “Waar komt dat toch vandaan?”, vroeg ik. Mijn therapeut keek me aan en zei één woord: trauma. En toen moest ik lachen — uit herkenning, uit frustratie, uit vermoeidheid misschien. Want na zes jaar therapie had ik gehoopt met de meeste overlevingsmechanismen van vroeger te hebben gebroken. Niet dus. Mijn lichaam kent nog de oude regels: wie opkomt voor zichzelf, krijgt straf. En dan herinner ik me hoe ik laatst mijn ogen dichtkneep uit schrik, klaar voor de reactie van een vriendin. Alsof ik klaar was om weer te ondergaan. Zelfs tijdens haar begripvolle antwoord.

Mijn lichaam moet nog wennen aan het idee dat opkomen voor mezelf niet altijd gevaar betekent. Ik moet opnieuw leren dat het ook anders kan. Dat ik iets mag zeggen. Dat ik mezelf niet schuldig moet voelen. Dat ik niet hoef te verdwijnen.

Dat wennen betekent oefenen. Alsof ik mezelf moet herprogrammeren. Oefenen, oefenen, oefenen. Mijn lichaam aanleren dat voor mezelf opkomen ook zonder gevolgen kan. Alsof je opnieuw leert lopen. Of leert koffie drinken met een kapperscape aan.

Ik zit op de grond in het midden van mijn living en huil de tranen uit mijn lijf. Er is geen stoppen aan. Ik voel rauwe pijn en rauw verdriet. Door de tranen heen hap ik naar adem. Mijn mond blijft openstaan, alsof het niet meer weet hoe het sluit. Er komt enkel gesnik uit — rauw, onregelmatig, schokkend. Al snel begin ik te hyperventileren, en lossen huilen en hyperventileren elkaar af. Mijn handen zoeken steun op de grond, maar alles voelt wankel. Een half uur lang voel ik de grond onder me verdwijnen. Het verdriet lijkt geen einde te kennen. De pijn is overweldigend, allesoverheersend. Alsof er een oerpijn door mijn lichaam jaagt. Een pijn die dieper zit dan woorden kunnen raken.

Ik veeg mezelf als een vodje van de grond en strompel naar de keuken. Mijn benen voelen wiebelig, alsof ze niet meer weten hoe ze mij moeten dragen. Onderweg passeer ik de metershoge spiegel en word ik geconfronteerd met kleine, vochtige, rode ogen en een beweend gezicht. Ik drink van een glas water en uit het niets begin ik te klappertanden. Mijn linkerhand trilt tegen het aanrecht, mijn tanden krijg ik niet stil. Mijn kaken spannen zich ritmisch aan en weer los. Opnieuw en opnieuw. En toch, ergens diep van binnen, maak ik me geen zorgen. Ik wéét dat trauma — naast in je brein — ook in je lichaam vastzit. Trillen betekent dat ik tot rust aan het komen ben. Het is een natuurlijke manier van het lichaam om spanning en bevroren energie af te voeren. Het fascineert me telkens weer hoe mijn lichaam zichzelf automatisch herstelt. Alsof het exact weet wat het moet doen, zelfs wanneer ik zelf niet meer weet hoe ik moet ademen.

Eerlijk? Ik kan me niet herinneren wanneer ik voor de laatste keer zo heftig huilde en hyperventileerde, wat betekent dat het écht lang is geleden. Tijdens het wenen verschoot ik van de intensiteit, maar in de keuken besef ik hoe mooi het is dat ik die pijn kon toelaten, voelen, er laten zijn — zonder het weg te duwen.
Eruit is eruit.

De reactie van mijn lichaam was heftig en eng, maar de intensiteit kwam niet uit het niets. Mijn lichaam had dat weekend een heleboel opgespaard. Dat voelde ik al tijdens de familiebrunch — een samenkomst met mensen die me dierbaar zijn, maar waar het tegelijk vaak wringt. Geen grote, schreeuwerige confrontaties, maar kleine opmerkingen. Moppen waar luid om wordt gelachen, maar die bij mij pijn doen. Stilzwijgend knikken in plaats van iets te zeggen. Iemands verwachtingen die niet uitgesproken worden. Het gevoel dat ik onzichtbaar ben, terwijl ik wél aanwezig ben. En momenten waarop er over mijn grens wordt gegaan nog voor ik tijd heb gehad om ze aan te geven.

Er is toch iets geks aan familiebijeenkomsten. Ik oefen al jaren op het aangeven van mijn grenzen. Maar sommige omgevingen trekken die grenzen moeiteloos onderuit, nog voor ik goed en wel doorheb dat het gebeurt. Gelukkig geeft mijn lichaam het sneller aan dan mijn hoofd: hartslag omhoog, een lichte misselijkheid, het gevoel dat ik wil verdwijnen. Vroeger dacht ik dat het mijn overgevoeligheid was. Dat ik gevoeliger was dan de rest. Inmiddels weet ik dat sommige patronen zich blijven herhalen, telkens opnieuw — en dat mijn lichaam die herhaling sneller herkent dan mijn hoofd kan bijhouden. Maar daar zit je dan, tussen je zus en je vader die al enkele maanden geen contact meer met elkaar hebben.

Toen ik na het huilen een vriendin belde en vertelde over die oerpijn, herinnerde ze me aan mijn trauma. Ik dacht aan de dynamieken die ik vroeger ervaarde: een elfjarige Julie die niet gezien werd door haar moeder, een dertienjarige Julie aan wie niet werd gevraagd hoe ze zich voelde, een vijftienjarige Julie machteloos tussen haar ruziënde vader en moeder. Die niet wist of het aan haar lag. Die leerde zwijgen voor ze leerde spreken. Exact hoe ik me heb gevoeld tijdens die brunch.

Maar wat heeft het voor zin dat ik de afgelopen zes jaar zo fucking hard aan mezelf werkte en van de bodem van de zee terug naar boven klom, mijn mentale gezondheid ben beginnen beschermen, naar therapie ben beginnen gaan, om het dan voor een gezellige paasbrunch met familie enkele uren compleet aan de kant te schuiven? Mezelf weer klein maken en opnieuw leren incasseren alsof het niets is? Het leven is zo kort. Die drie uur had ik kunnen lezen, naar de bomen in mijn tuin staren, ijsberen, koffie drinken met vrienden. Er moet toch een manier zijn om trouw te blijven aan jezelf zonder alles op het spel te zetten? Om niet wéér te moeten kiezen tussen mezelf en de ander, zoals ik dat een tiental jaar geleden bij mijn moeder deed? Ik kan toch niet elke keer doen alsof ik ziek ben, of mijn kat sturen? Ik plande die namiddag zelfs expres een koffiedate met een vriend, zodat ik een geldig excuus had om vroeger te vertrekken. En zelfs dat bleek niet genoeg.

De volgende dag word ik wakker als een zombie. Mijn hoofd bonkt van het wenen, en er hangt een mentale kater die maar blijft zweven. Mijn batterij is leeg, mijn hongergevoel onbestaande. Wie mij kent, weet dit: ik eet veel. En graag. Het kost me een retourticket naar Mechelen — God weet hoe ik überhaupt in het station ben geraakt —, een vriendin die naar me luistert, voor me kookt, haar bed met me deelt en ’s morgens een ontbijt klaarzet. En meerdere sessies in water: ’s ochtends een warm bad voor vertrek, tegen de middag een koude duik in de Deurnese Zwemvijver, en ’s avonds drie uur weken in de hammam en drijven in het Japanse vuurbad van het badhuis. Om weer op adem te komen. Om te herstellen.

Ik dans van het badhuis naar huis op de fiets. Thuis bak ik om 22u nog pannenkoeken, omdat mijn honger eindelijk is teruggekeerd. Dat water voor mij helend is, wist ik al langer. Maar dat het mij in 48 uur zou terugbrengen naar mezelf — na een avond vol tranen en trillingen — dat voelt als magie.

Zoek dus uit wat jouw glimmers zijn — kleine dingen die je zenuwstelsel tot rust brengen, het tegenovergestelde van triggers. Zoek ze op wanneer het niet gaat, en ook wanneer het wél gaat. Het mijne is overduidelijk water. En de lieve, begripvolle vrienden waarmee ik me laat omringen. Zoals mijn vriendin Elke, die de dag voor de brunch toevallig een bericht stuurde over haar zesjarig zoontje: “Otto zei deze week: ‘Julie is toch onze familie, hè?’ En toen heb ik hem uitgelegd wat chosen family is <3”.

Drie pagina’s verder lees ik een artikel over de mazelen. Ze waarschuwen over een dip in immuniteit bij mensen tussen 30 en 40 jaar oud. Ik dus. Tien minuten later zit er een bevestiging van een afspraak in mijn mailbox. Toch maar even checken bij mijn huisarts of ik dat vaccin ooit gehad heb, en of ik voldoende immuun ben. Gek hoe snel angst en bezorgdheid zich een weg banen. Doomscrollen, maar dan op papier.

En dan is er nog sociale media. Alsof je daar nog een andere kant kán opkijken. Zelfs al zijn er mensen die hun oogkleppen stevig opzetten en enkel picture perfect foto’s blijven posten. Of gekkies die de klimaatopwarming blijven ontkennen. Ik besprak al regelmatig het wereldnieuws met mijn psycholoog, met een gezicht vol ongeloof of ogen vol tranen. Terwijl ik daar voor andere dingen langsga.

En daar middenin — een onrechtvaardige wereld waar alles lijkt te schuren, botsen en kraken — voel ik het telkens weer opkomen: de behoefte aan iets eenvoudigs. Iets kleins, iets menselijks. Iets dat in deze tijd niet vanzelfsprekend lijkt, maar wel degelijk krachtig is. Vriendelijkheid.

Het is bijna ironisch. Hoe makkelijk het lijkt om vriendelijk te zijn, en hoe moeilijk het tegelijkertijd kan zijn om in een wereld die zo gruwelijk vaak het tegenovergestelde laat zien, vriendelijk te blijven. Als ik lees over alles wat er gebeurt, voel ik me bang, machteloos en boos. Het maakt je klein. Je denkt: "Wat kan ik nou eigenlijk doen?" En dan komt dat moment, dat simpele moment waarin je iets doet wat de wereld niet verandert, maar wel je eigen wereld zachter maakt.

Zo fietste ik laatst langs twee lopers. Zonder nadenken stak ik een duim omhoog. De ene vrouw glimlachte breed terug, de andere wuifde enthousiast. Het voelde hartverwarmend, alsof we elkaar een mini-injectie gaven van “hé, ik zie je, goed bezig”. Op dat moment voelde ik de zwaarte van het nieuws wegglijden.

Of die oude man vlakbij mijn appartement. Soms staat hij aan zijn deur, soms zit hij op het pleintje iets verderop. Elke keer zegt hij vriendelijk hallo. En zwaait hij. Ik weet niet of zijn vriendelijkheid voortkomt uit een warm hart of uit een kloteziekte als dementie. Maar toch… elke keer voel ik me geraakt. Want wat is het anders, dat vriendelijke gebaar, dan een tegenreactie op alles wat onmenselijk voelt?

En die vriendelijkheid probeer ik ook zelf meer te omarmen. Mijn vriendin Veronica — die in Barcelona woont — is mijn grote voorbeeld. Ze strooit met complimenten alsof het confetti is. In de supermarkt zegt ze tegen de kassierster hoe mooi haar oorbellen zijn. Op straat houdt ze iemand tegen om te zeggen dat haar haar goed ligt. In de fitness moedigt ze andere fanatiekelingen aan. Ze meent het ook echt. Altijd. Een compliment geven, een glimlach terug. Het is simpel. Vriendelijk. Gratis. En het kost je geen moeite.

En bovenal: het lijkt wel als karma te werken. Toen ik zondag uit de Albert Heijn kwam met acht – de bonus doet wat met een mens – Skyr-potten in mijn armen, moest ik zelf even lachen om het beeld. Passanten op de roltrap lachten mee. En toen ik voor mijn voordeur sukkelde met vier bloempotten, hielp een man me en complimenteerde hij de schoonheid van de bloemen die ik had gekozen. Zomaar.

Het doet me denken aan de lockdownperiode tijdens corona. We bleven in ons kot terwijl de sterftecijfers piekten en er angst heerste. In die duisternis scheen ook hoop. Hoe we om klokslag 20 uur gezamenlijk ramen openden en applaudisseerden en juichten om het zorgpersoneel een hart onder de riem te steken. Hoe samen ik me toen heb gevoeld, alleen in mijn appartement.

Misschien is dat het. In plaats van machteloos toe te kijken, kun je zelf een keuze maken. Voor vriendelijkheid. Want zelfs als de wereld om je heen op z’n kop staat, blijven die momenten mogelijk. Een glimlach, een zwaai, een compliment, een duim, een klein gebaar.

In een wereld vol haat, verdeeldheid, oorlog, ellende, crisissen en oude, witte mannen die de regels bepalen, kan iedereen het heft in eigen handen nemen en voor de tegenovergestelde richting kiezen. Lief zijn voor elkaar. Want wat er ook gebeurt, dat blijft mogelijk.

Tenzij voor die oranje clown. Dat lijkt me onmogelijk.

Ik fiets altijd naar de vijver, en op een best snel tempo, zodat ik opgewarmd aankom. Zodra ik met mijn polsbandje de poort open, stap ik de witte tent binnen en kies ik een van de stoelen. Daar ontdoe ik me vliegensvlug van mijn kleren — elke seconde telt als je wilt voorkomen dat je lichaam afkoelt. Of dat je bedenktijd krijgt.

Traag daal ik via de vijf trappen van de zwembadladder de vijver in, totdat het waterniveau aan mijn navel komt. Dan laat ik me achterover zakken, alsof ik een vertrouwde geliefde in de armen val. (Het water is mijn geliefde.) Mijn hart raakt als laatste het water — een tip die ik ooit kreeg van een fervente ijsbeer en sindsdien heilig volg. Andere ijsberen duiken het water in, anderen stappen statig het water in via een dalend platform. Ik val. Elegantie is nooit mijn sterkste kant geweest.

Zodra ik het water in ben, voel ik het overal. Niet zomaar koud, maar K O U D. Mijn lichaam protesteert even, maar ergens onder die shock zit een diep, rauw besef: ik leef. Niks beter dan dat gevoel. Ik zwem naar de rand waar de kleine watervallen gezuiverd water toevoeren (ja, het is daar nog kouder) en zwem dan terug. Zodra ik uit het water ben, voel ik dat mijn schouders enkele centimeters gezakt zijn — alsof ik tien kilo aan zorgen in de vijver loslaat. IJsberen heeft iets helends, iets absurds, iets wat ik niet meer zou kunnen missen.

IJsberen doe je officieel wanneer de temperatuur van het water onder 15 graden zit. De koudste keer was vorige winter toen ik in een bevroren vijver zwom. Het bordje meldde: "water: 1° C, lucht: 3° C." De redders hadden de uren voor de opening een baantje van twee meter breed uit het ijs gekapt. Die keer was bruut. Zalig bruut. Al moet ik toegeven dat ijsberen het leukst is wanneer de zon schijnt. Dan kan ik me na de eerste plons op de houten kade opwarmen om er nadien nog eens in te gaan.

Afgelopen zondag stond ik na de eerste duik op te warmen terwijl ik keek hoe een oudere ijsbeer het water uitkwam. Ze had de grootste glimlach op haar gezicht — iets wat elke ijsbeer typeert trouwens. "Dat pakken ze ons niet meer af", zei ze schaterlachend. Wat later sprak een man de redder aan met wijze raad: "Eigenlijk moet je drie keer gaan. De derde keer is het warmst." Ik maakte een mental note voor de volgende sessie en besloot die meteen in praktijk te brengen.

Terwijl ik er voor de tweede keer inging, kwam de schok van het koude water opnieuw. Dat is het moment waarop je een klik moet maken. In plaats van angstig naar adem te happen, adem je rustig in en uit. Focus. Alsof je met je eigen zenuwstelsel onderhandelt. Als je bewust ademt en op je bewegingen let, ben je met niets anders bezig. In het water gaat je hoofd uit. Een voordeel van ijsberen: het is een masterclass in kalm blijven in een gevaarsituatie. Vroeger had ik zware paniekaanvallen, nu duik ik in een vijver van zes graden en denk: prima te doen.

Ik besloot afgelopen zondag om ook kopje onder te gaan. Niets zaliger dan ijsberen wanneer je gezicht en je haren door het frisse water vloeien. Je voelt je herboren, alsof je opnieuw bent opgestart. Op de houten kade liet ik de zon mijn huid weer op temperatuur brengen terwijl ik naar de reflecties op het water staarde. Voor mij trotseerden ijsberen het koude water, achter mij lagen ze uitgestrekt als zeehonden in de zon.

Terug in de tent depte ik zacht mijn felrode huid droog. In de wintermaanden zijn mijn vingers soms zo ijzig koud dat ik amper de rits van mijn jas toe krijg, tijdens de lentemaanden laat ik mijn neopreen handschoenen en sokken thuis. De tent is — naast de vijver — mijn favoriete plek. Daar wordt geroezemoesd hoe deugddoend het frisse water is, er worden plannen gemaakt voor koffie, er wordt gelachen, en vooral: er is géén schroom. Ik zie wekelijks een blote piemel, een spierwitte kont of een tetje. Iedereen droogt zich af en kleedt zich om zonder gêne. Naakte lichamen van alle leeftijden, vormen en kleuren door elkaar. Het relativeert mijn eigen lichaamsbeeld. Ik ervaar niet alleen vrijheid in de vijver, maar ook in de tent. Vrij van oordeel, vrij van gedachten, vrij van schaamte.

Tijdens het gesprek — en nog lang daarna — denk ik aan mijn eigen traject. Hoe ik zes jaar geleden de signalen van mijn lichaam negeerde. Hoe ik bleef doorgaan. Ik had barstende hoofdpijn, was oververmoeid, snel prikkelbaar en kon me moeilijk concentreren. Mijn haren vielen uit, mijn schouders stonden continu gespannen en 's nachts begon ik steeds harder te knarsetanden. Ik was allang over mijn limiet gegaan, maar weigerde stil te staan.

Totdat ik op een vrijdag crashte op de werkvloer. De tranen die ik al maanden tegenhield, stroomden over mijn wangen. Er was geen stoppen aan. Tranen met tuiten. Mijn werkgever stuurde me naar huis, maar de maandag erna zat ik gewoon weer aan mijn bureau. Was het koppigheid? Ontkenning? Of die hardnekkige maatschappelijke druk om altijd maar door te gaan? Want je bent sterk. Verman je effe, Jules.

Inmiddels kan ik die crash zien als een godsgeschenk. Het gaf me de tijd om aan mezelf te werken en mezelf te leren kennen. Door op te groeien met een onvoorspelbare moeder, had ik ongezonde coping mechanismen ontwikkeld. Pas door kopje onder te gaan, kon ik met een vergrootglas kijken naar wat ik mezelf had aangeleerd en onbewust had opgebouwd. De crash maakte me niet alleen sterker, maar ook meer mezelf. Ik ontdekte lagen van aanpassing en conditionering waaronder mijn ware ik zat.

Toch voelt die zes jaar soms als een last. Zes jaar therapie, zes jaar keihard aan mezelf werken — dat klinkt als een eeuwigheid. Maar tegenover die zes jaar staan vijfentwintig jaar overleven, mezelf wegcijferen en grenzen negeren. Zes tegenover vijfentwintig. In dat perspectief lijkt zes plots peanuts.

Tijdens mijn opname zei ik vaak: “Liever nu crashen en aan mijn trauma werken dan wanneer ik vijftig ben.” Maar die zin eindigde ik steevast met: “Al had ik wel liever kopje onder gegaan als twintiger in plaats van als prille dertiger.” Ik was bang dat ik niet snel genoeg herstelde, alsof ik iets moest bewijzen. Alsof er een onzichtbare klok hing. Maar nu besef ik dat niemand daar stond met een stopwatch, behalve ikzelf.

Als ik eerlijk ben, voel ik die stopwatch nog steeds. Soms lijkt het alsof mijn leven zes jaar op pauze stond. Alsof ik zes jaar verloor. Ik crashte het jaar toen ik 31 zou worden, en plots — alsof ik even met mijn ogen knipperde — ben ik 36 jaar. Zes jaar waarin ik een dikke promotie had kunnen krijgen op mijn werk, zes jaar waarin ik misschien mama was geworden, zes jaar waarin ik misschien een appartement had gekocht. Ik heb die dingen niet. En daar kan ik nachten van wakker liggen.

Ik zie mijn danstherapeute al haar hoofd schudden — en ze heeft gelijk. Want rationeel wéét ik dat de tijd niet stilstond. Ik begon weer te werken, mijn ogen kregen die fonkeling terug, ik volgde EMDR om de spanning te verminderen, leerde surfen, danste vaker, begon te ijsberen. Ik ging van overleven naar léven. En dat is goud waard.

Bovendien wil ik als dertiger misschien niet meer wat ik als twintiger wilde. Mijn leven ziet er anders uit dan ik ooit had gedacht, maar dat betekent niet dat het minder waardevol is. Je perceptie van het leven verandert. Ik zie ook de schoonheid in de kleine dingen — iets wat ik vroeger niet kon.

Misschien vergeten we te vaak dat vooruitgang niet altijd zichtbaar is. Hoe vaak groei in stilte gebeurt. Het is de rust na het huilen, het moment dat je weer durft te lachen, of gewoon de dagen waarop je zonder reden tevreden bent.

De afgelopen zes jaar ben ik geëvolueerd, gegroeid, veranderd. Ik ging van de bodem van de zee naar surfen op de golven van het leven. En als ik val, drijf ik op mijn eigen tempo terug naar mijn surfplank. Een godsgeschenk, toch?