Każda z tych czynności wydaje się drobna. Jednak każda wymaga od nas wejścia w inny sposób myślenia.

W jednej chwili jesteśmy specjalistą rozwiązującym problem zawodowy, chwilę później córką, partnerką, klientką, kierowcą albo organizatorką rodzinnego wyjazdu. Formalnie przez cały czas jesteśmy tą samą osobą, ale nasz umysł co kilka minut przestawia się na zupełnie inny kontekst.

To właśnie ta ciągła zmiana coraz częściej wydaje mi się prawdziwym źródłem zmęczenia.

Nasz dzień wygląda zupełnie inaczej niż jeszcze kilkanaście lat temu

Nie chodzi o to, że dawniej ludzie mieli mniej obowiązków. Życie zawsze wymagało pracy, odpowiedzialności i podejmowania decyzji. Zmieniło się jednak coś innego. Nigdy wcześniej świat nie miał do nas tak łatwego dostępu.

Telefon sprawił, że praca, rodzina, znajomi, bank, urząd, media społecznościowe i zakupy mieszczą się w jednym urządzeniu, które nosimy w kieszeni. Wszystkie te obszary mogą domagać się naszej uwagi dokładnie w tym samym momencie.

W praktyce oznacza to, że rzadko jesteśmy już wyłącznie w pracy albo wyłącznie w domu. Podczas spotkania potrafimy myśleć o dzieciach, podczas kolacji odpowiadać na służbowe wiadomości, a na wakacjach planować zadania na kolejny tydzień.

Granice, które kiedyś oddzielały poszczególne role, zaczęły się zacierać. Nasza głowa właściwie nigdy nie dostaje informacji, że jeden etap dnia się zakończył i może spokojnie przejść do następnego.

Największym kosztem nie jest liczba zadań, tylko liczba kontekstów

Jest taki moment, który zna chyba każdy. Jedziesz samochodem, prowadzisz rozmowę przez głośnik, na ekranie działa nawigacja, w tle gra muzyka, a po kilkunastu minutach orientujesz się, że nie pamiętasz ani części rozmowy, ani fragmentu trasy, którą właśnie przejechałaś.

Przez lata nazywaliśmy to wielozadaniowością i traktowaliśmy jak oznakę dobrej organizacji. Tymczasem neurobiologia pokazuje coś zupełnie innego. Nasz mózg nie wykonuje kilku wymagających czynności jednocześnie. Bardzo szybko przełącza uwagę pomiędzy nimi, a każde takie przełączenie kosztuje energię i koncentrację.

Dokładnie ten sam mechanizm działa w pracy. Piszesz raport, po chwili odpowiadasz na wiadomość na Teamsie, odbierasz telefon, wracasz do dokumentu i potrzebujesz kilku minut, żeby przypomnieć sobie, na czym skończyłaś. Nie dlatego, że brakuje ci kompetencji, ale twój umysł za każdym razem musi odnaleźć się w nowym kontekście.

Kiedy taki proces powtarza się kilkadziesiąt razy dziennie, zmęczenie przestaje wynikać z ilości pracy. Zaczyna wynikać z liczby zmian kierunku.

Dlaczego nawet wakacje nie zawsze pomagają

Coraz więcej osób wraca z urlopu i ma poczucie, że właściwie nie odpoczęło. Zmieniliśmy miejsce, ale nie zmieniliśmy sposobu funkcjonowania. Nadal odbieramy telefony, sprawdzamy wiadomości, planujemy kolejne tygodnie, organizujemy rodzinę, pilnujemy rezerwacji, publikujemy zdjęcia i próbujemy być na bieżąco ze wszystkim, co dzieje się wokół.

Nasze ciało znajduje się nad morzem albo w górach, ale głowa wciąż przeskakuje między tymi samymi rolami, które towarzyszą nam przez cały rok.

Słyszymy, że ktoś potrzebuje odpoczynku po urlopie. Wakacje były nieudane? Byly, ale nawet podczas nich umysł nie dostał szansy, żeby naprawdę zwolnić.

Prawdziwy odpoczynek zaczyna się wtedy, kiedy zostaje tylko jedna rola

Kilka dni temu siedziałam sama na środku jeziora. Nie wydarzyło się nic szczególnego. Nie było spektakularnych widoków ani wielkich odkryć. Po raz pierwszy od dłuższego czasu miałam jednak poczucie, że nie muszę być jednocześnie osobą pamiętającą o wszystkich drobnych sprawach, które zwykle krążą po głowie.Byłam po prostu człowiekiem siedzącym na wodzie.

Wtedy pojawiło się najwięcej pomysłów, choć paradoksalnie wcale ich nie szukałam. Myślę, że nie wynikało to z nagłego przypływu kreatywności. Mój umysł po prostu przestał przez chwilę przeskakiwać z jednego zadania na drugie i wreszcie dostał przestrzeń, żeby spokojnie połączyć myśli.

Dochodzę do wniosku, że prawdziwy odpoczynek nie polega na robieniu niczego. Polega na tym, że przez jakiś czas nie musimy pamiętać o wszystkich rolach, które pełnimy.

Może właśnie tego najbardziej nam dziś brakuje

Żyjemy w świecie, który nagradza dostępność, szybkość reakcji i umiejętność robienia wielu rzeczy jednocześnie. Łatwo uwierzyć, że skoro technologia pozwala nam być wszędzie, to powinniśmy z tej możliwości korzystać. Tyle że nasz mózg nie działa jak kolejne aplikacje otwierane w przeglądarce. Każda nowa rola, każda rozmowa i każda decyzja zostawiają po sobie niewielki ślad zmęczenia, który pod koniec dnia zaczyna być odczuwalny.

Czy właśnie dlatego największym luksusem nie jest dziś kolejny wyjazd ani kolejny wolny weekend?

Coraz większą wartością staje się godzina, podczas której nie musimy być wszystkim naraz, niczego kontrolować i pamiętać o dziesięciu różnych obszarach życia. Taki odpoczynek nie wynika z miejsca, w którym jesteśmy, ale z tego, że choć na chwilę przestajemy zmieniać role i pozwalamy sobie po prostu być.

Nie brak kompetencji, doświadczenia, zaangażowania. Tylko brak rozmowy.

Najciekawsze nie są konflikty, które widać na powierzchni. Najciekawsze jest to, co dzieje się znacznie wcześniej. Momenty, w których ktoś zauważa problem, ale nie chce nikogo urazić. Kiedy ktoś nie zgadza się z kierunkiem projektu, ale uznaje, że nie warto komplikować sytuacji. Kiedy menedżer widzi obszar wymagający poprawy, lecz odkłada rozmowę na później, licząc, że sytuacja sama się ułoży.

A później mija kilka miesięcy i wszyscy zastanawiają się, jak doszło do konfliktu, którego przecież nikt nie chciał.

Patrząc na to z dystansu, trudno oprzeć się wrażeniu, że wiele problemów zawodowych nie zaczyna się od różnicy zdań. Zaczyna się od milczenia.

To, czego nie mówimy, również wpływa na kulturę organizacyjną

W biznesie często mówi się o komunikacji, współpracy i budowaniu relacji. Znacznie rzadziej zwraca się uwagę na to, jak wiele informacji zostaje niewypowiedzianych.

• Pracownik od miesięcy popełnia ten sam błąd, ale nikt nie zwraca mu na niego uwagi.

• Zespół ma wątpliwości wobec pewnej decyzji, ale wszyscy przytakują podczas spotkania.

• Współpracownicy rozmawiają o problemie między sobą, zamiast poruszyć go tam, gdzie rzeczywiście można go rozwiązać.

Z zewnątrz wygląda to jak spokój i dobra atmosfera. W rzeczywistości często jest to jedynie cisza przed problemem.

Bo niewypowiedziane rzeczy rzadko znikają. Najczęściej zaczynają żyć własnym życiem. Pojawiają się domysły, interpretacje i założenia dotyczące intencji innych ludzi. To, co mogło zostać rozwiązane podczas jednej rozmowy, po czasie urasta do problemu, który wpływa na cały zespół.

Może właśnie dlatego dobra komunikacja nie polega wyłącznie na umiejętności mówienia. Czasami polega na odwadze powiedzenia czegoś odpowiednio wcześnie.

Dlaczego szczerość budzi taki opór?

W świecie biznesu dużo mówi się dziś o feedbacku, transparentności i kulturze organizacyjnej. Jednocześnie w wielu firmach można zaobserwować ten sam mechanizm.

Ludzie deklarują, że cenią szczerość, dopóki nie staje się ona niewygodna.

Właśnie dlatego zainteresowała mnie koncepcja radykalnej szczerości spopularyzowana przez Kim Scott. Jej założenie jest znacznie prostsze, niż sugeruje sama nazwa.

Nie chodzi o brutalność ani mówienie wszystkiego, co przychodzi do głowy. Chodzi o połączenie dwóch elementów, które rzadko występują jednocześnie: autentycznej troski o drugiego człowieka i odwagi do mówienia prawdy.

Bez troski szczerość staje się brutalnością.

Bez szczerości troska staje się unikaniem.

I właśnie pomiędzy tymi dwoma skrajnościami funkcjonuje większość organizacji.

Dwie skrajności, które utrudniają rozwój

Pierwsza grupa to osoby, które chcą być lubiane. Dbają o relacje, unikają napięć i nie chcą nikogo urazić. Problem pojawia się wtedy, gdy dobre intencje zaczynają zastępować uczciwość.

Nie powiedzą współpracownikowi, że jego zachowanie wpływa negatywnie na zespół.

Nie zakwestionują decyzji, z którą się nie zgadzają.

Nie zwrócą uwagi na obszar wymagający poprawy.

Wydaje im się, że chronią relację. Tymczasem bardzo często chronią jedynie własny komfort.

Druga grupa znajduje się po przeciwnej stronie. To osoby, które nie mają problemu z wyrażaniem opinii. Cenią bezpośredniość, szybko przechodzą do konkretów i często trafnie identyfikują problemy.

Problem pojawia się wtedy, gdy zapominają, że skuteczność komunikacji nie zależy wyłącznie od tego, co zostało powiedziane.

Zależy również od tego, czy druga osoba była w stanie to usłyszeć. Bo ludzie zapamiętują nie tylko treść rozmowy. Zapamiętują także sposób, w jaki zostali potraktowani.

Najcenniejszy feedback rzadko jest najprzyjemniejszy

Obserwując ludzi rozwijających się zawodowo, można zauważyć ciekawą zależność.

Największe postępy bardzo rzadko wynikają z pochwał. Znacznie częściej pojawiają się po rozmowach, które były niewygodne.

Po usłyszeniu czegoś, czego wcześniej nie dostrzegali.

Po skonfrontowaniu się z własnymi ograniczeniami.

Po zobaczeniu perspektywy, której wcześniej nie brali pod uwagę.

To nie oznacza, że feedback powinien być surowy. Wręcz przeciwnie. Najlepsza informacja zwrotna nie sprawia, że człowiek czuje się mniejszy. Sprawia, że widzi więcej.

Może właśnie dlatego najskuteczniejsi liderzy, menedżerowie i współpracownicy nie koncentrują się na ocenianiu ludzi.

Koncentrują się na pomaganiu im dostrzec to, czego sami jeszcze nie widzą.

Najtrudniejsza forma szczerości

Istnieje jednak obszar, o którym mówi się znacznie rzadziej.

Szczerość wobec samego siebie.

Patrząc na rozwój ludzi w organizacjach, łatwo zauważyć, że większość z nas stosunkowo dobrze radzi sobie z ocenianiem innych. Znacznie trudniej przychodzi nam zauważanie własnych błędów, ograniczeń czy schematów działania.

Wszyscy chcemy otrzymywać feedback.

Do momentu, w którym okazuje się prawdziwy.

Wszyscy deklarujemy otwartość na rozwój.

Do momentu, w którym rozwój wymaga zakwestionowania obrazu samego siebie.

A przecież właśnie tam bardzo często zaczyna się realna zmiana.

Może rozwój nie polega na ciągłym zdobywaniu nowych kompetencji.

Może częściej polega na odwadze przyjrzenia się temu, czego od dawna nie chcemy zauważyć.

Rozmowa, której unikasz, prawdopodobnie jest tą najważniejszą

Jednym z najbardziej powtarzalnych wzorców, które można zauważyć w organizacjach, jest odkładanie trudnych rozmów.

Niezależnie od branży, wielkości firmy czy stanowiska, mechanizm wygląda podobnie. Ludzie liczą, że problem rozwiąże się sam. Że sytuacja się uspokoi. Że druga strona domyśli się, o co chodzi.

Tymczasem problemy rzadko rozwiązują się same. Najczęściej rosną. Dlatego być może dojrzałość zawodowa nie polega na tym, żeby zawsze mieć rację. Nie polega również na mówieniu wszystkiego, co przychodzi nam do głowy. Polega na umiejętności prowadzenia rozmów, które są potrzebne, nawet jeśli nie są łatwe.

Bo w biznesie najdroższe błędy bardzo rzadko wynikają z braku informacji.

Znacznie częściej wynikają z informacji, których nikt nie odważył się wypowiedzieć na głos.

Zawsze byłam osobą ciekawą świata. Lubiłam czytać, słuchać podcastów, poznawać nowe idee, obserwować ludzi, którzy robią interesujące rzeczy. Problem pojawił się wtedy, gdy zauważyłam, że bardzo łatwo pomylić zdobywanie inspiracji z realnym działaniem.

Bo istnieje pewien moment, w którym kolejna przeczytana książka, kolejny zapisany post czy kolejny obejrzany materiał przestają nas rozwijać. Zaczynają natomiast dawać złudzenie postępu.

Kiedy inspiracja staje się wygodniejsza niż działanie

Większość kreatywnych osób nie cierpi na brak pomysłów. Zazwyczaj jest dokładnie odwrotnie.

Chcemy nauczyć się nowej umiejętności, rozpocząć własny projekt, założyć newsletter, pisać, malować, rozwijać markę osobistą, tworzyć produkty, nagrywać podcast albo nauczyć się czegoś zupełnie nowego. Pomysłów jest tak dużo, że trudno wybrać jeden kierunek.

Naturalnym odruchem staje się więc szukanie informacji.

• Robimy research.

• Szukamy inspiracji.

• Porównujemy rozwiązania.

• Sprawdzamy, jak robią to inni.

• A później jeszcze trochę czytamy, oglądamy i analizujemy.

Po pewnym czasie okazuje się, że znamy proces działania innych ludzi znacznie lepiej niż własny.

To trochę tak, jakby przez rok oglądać filmy o pływaniu, analizować technikę najlepszych zawodników i czytać o korzyściach płynących z treningu, ale ani razu nie wejść do wody.

Tworzenie wymaga czegoś, czego nie wymaga konsumpcja

Długo zastanawiałam się, dlaczego tak łatwo utknąć w tym stanie. Myślę, że odpowiedź jest prostsza, niż mogłoby się wydawać.

Tworzenie wymaga konfrontacji z rzeczywistością.

Kiedy coś tworzysz, nie możesz już opierać się wyłącznie na wyobrażeniach. Musisz sprawdzić swoje umiejętności, popełnić błędy, zobaczyć niedoskonałości i zaakceptować fakt, że pierwsza wersja prawdopodobnie nie będzie zachwycająca.

Obserwowanie innych jest bezpieczne. Tworzenie jest ryzykowne.

• Dlatego tak wiele osób przez lata zapisuje piękne obrazy na Pintereście, ale nigdy nie kupuje płótna.

• Zachwyca się ręcznie robioną biżuterią, ale nie tworzy własnej.

• Śledzi profile twórców ceramiki, ale nigdy nie zapisuje się na warsztaty.

W pewnym momencie warto zadać sobie pytanie, czy naprawdę potrzebujemy kolejnej inspiracji, czy może pierwszego doświadczenia. Bo to właśnie doświadczenie zmienia człowieka, a nie inspiracja.

Ciekawość świata to za mało

Jednocześnie nie wierzę w narrację, że rozwiązaniem jest całkowite odcięcie się od internetu czy wiedzy.

Uważam, że warto być ciekawym świata, bo właśnie tej ciekawości wielu ludziom dziś brakuje. Coraz częściej oczekujemy, że najciekawsze rzeczy zostaną nam podane przez algorytm. Że Instagram pokaże wartościowego autora. Że YouTube podsunie interesujący materiał. Że ktoś inny wykona za nas pracę związaną z poszukiwaniem.

Tymczasem wartościowe rzeczy bardzo rzadko trafiają do nas przypadkiem.

Trzeba nauczyć się szukać. Znajdować magazyny, newslettery, książki, podcasty i autorów, którzy rzeczywiście poszerzają nasze myślenie. Trzeba sprawdzać źródła, porównywać opinie, odrzucać treści, które okazują się powierzchowne lub po prostu nam nie służą.

To jest bardziej czasochłonne.Wymaga większego wysiłku, jednocześnie rozwija koncentrację, samodzielność i zdolność do wyciągania własnych wniosków. Sprawia, że przestajemy być biernymi odbiorcami cudzych myśli, a zaczynamy budować własne.

I być może właśnie tutaj przebiega granica między rozwojem a konsumpcją. Nie w ilości przeczytanych treści, ale w tym, czy potrafimy zamienić je w coś własnego.

Najbardziej niedoceniana forma nauki

Z biegiem czasu zauważyłam, że najlepsze rzeczy, których się nauczyłam, nie pochodziły z książek ani kursów.

Pochodziły z doświadczenia.

• Z pierwszych rozmów sprzedażowych.

• Z pierwszych publikacji.

• Z projektów, które nie wyszły.

• Z pomysłów, które okazały się błędne.

• Z rzeczy, które musiałam sprawdzić sama.

To właśnie dlatego coraz częściej uważam, że największą wartość ma przejście od obserwowania do działania.

Jeżeli od miesięcy słuchasz podcastów o pisaniu, napisz pierwszy tekst.

Jeżeli fascynuje Cię ceramika, zapisz się na warsztaty.

Jeżeli od dawna chcesz nauczyć się montażu, stwórz pierwszy film.

Od razu nie będzie dobry, ale dopiero wtedy zaczniesz zdobywać wiedzę, której nie da się przeczytać.

Problemem nie jest tylko telefon

Łatwo obwinić media społecznościowe za brak koncentracji, kreatywności czy motywacji. Problem pojawia się wtedy, gdy oglądamy więcej, niż przeżywamy.

• Kiedy zapisujemy więcej pomysłów, niż realizujemy.

• Kiedy znamy historie innych ludzi lepiej niż własną.

To właśnie wtedy pojawia się poczucie stagnacji. Dzień jest pełen informacji, bodźców i aktywności, a mimo to wieczorem mamy wrażenie, że nic ważnego się nie wydarzyło. Nie dlatego, że byliśmy nieproduktywni. Dlatego, że byliśmy głównie obserwatorami.

Subscribe

Share

Małe zadanie

Zastanów się przez chwilę nad jedną rzeczą.

• Co od miesięcy, a może nawet lat, podziwiasz u innych ludzi?

• Co regularnie oglądasz, zapisujesz, śledzisz albo planujesz?

A teraz zadaj sobie drugie pytanie.

• Jaki najmniejszy krok możesz wykonać w ciągu najbliższych siedmiu dni, żeby przestać być obserwatorem i stać się uczestnikiem?

Nie za rok. Nie wtedy, kiedy będziesz gotowa… W tym tygodniu!

Na końcu i tak liczy się doświadczenie

Myślę, że większość z nas nosi w sobie rzeczy, których zawsze chciała spróbować.

Często mówimy, że nie mamy czasu. Później okazuje się jednak, że kilka godzin tygodniowo spędzamy na oglądaniu ludzi, którzy robią dokładnie to, o czym sami marzymy.

Różnica polega na tym, że ich życie składa się z doświadczeń, a nasze z obserwacji.

I choć inspiracja jest potrzebna, nie może stać się miejscem, w którym zamieszkamy na stałe.

Bo ostatecznie nie zmieniają nas rzeczy, które obejrzeliśmy.

Zmieniają nas rzeczy, których odważyliśmy się doświadczyć.

Comment

Subscribe

Zwykle tłumaczymy to w bardzo prosty sposób. Mówimy, że nie mamy czasu, odpowiednich warunków, wystarczającej wiedzy albo potrzebnych zasobów.

Czasami rzeczywiście tak jest. Niektóre przedsięwzięcia wymagają pieniędzy, sprzętu, konkretnego miejsca czy określonych umiejętności. Zanim zaczniemy, musimy coś zorganizować, czegoś się nauczyć albo przygotować grunt pod pierwsze działania.

Zastanawiam się jednak, czy to zawsze jest jedyny powód. Bo kiedy patrzę na siebie i ludzi wokół, widzę coś znacznie ciekawszego. Wiele rzeczy, które odkładamy, moglibyśmy zacząć już dziś. Nie idealnie, nie profesjonalnie, nie na poziomie eksperta. Wystarczająco dobrze, żeby zrobić pierwszy krok, a jednak tego nie robimy.

Być może nie boimy się porażki tak bardzo, jak nam się wydaje

Przez lata wydawało mi się, że największą przeszkodą w działaniu jest strach przed niepowodzeniem. Logika wydawała się prosta. Nie zaczynamy, bo boimy się, że sobie nie poradzimy. Boimy się kompromitacji, błędów, krytyki albo tego, że poświęcimy czas na coś, co okaże się bezwartościowe.

Psychologia pokazuje jednak, że istnieje jeszcze jeden rodzaj lęku, o którym mówi się znacznie rzadziej. To lęk przed sukcesem.

Brzmi paradoksalnie, ale badacze opisują to zjawisko od dziesięcioleci. Niektóre osoby nie odkładają działania dlatego, że obawiają się porażki. Odkładają je dlatego, że próbują przewidzieć, co stanie się wtedy, gdy wszystko pójdzie dobrze.

Jeżeli zaczniesz pisać i okaże się, że ludzie chcą czytać Twoje teksty, co wtedy?

Jeżeli rozpoczniesz własny projekt i zacznie przynosić efekty, co dalej?

Jeżeli nowe hobby okaże się czymś więcej niż chwilowym zainteresowaniem, jak wpłynie na Twoje życie?

Sukces często wydaje się atrakcyjny, dopóki nie uświadomimy sobie, że niesie za sobą zmianę. A zmiana oznacza konieczność dostosowania codzienności, priorytetów, relacji i sposobu myślenia o sobie.

Największy koszt działania może nie być tym, co stracimy

Kiedy zastanawiamy się nad rozpoczęciem czegoś nowego, zwykle analizujemy potencjalne ryzyko. Myślimy o czasie, który możemy zmarnować, pieniądzach, które możemy wydać, albo wysiłku, który może nie przynieść rezultatów.

Znacznie rzadziej myślimy o czymś innym. O tym, że sukces również ma swoją cenę. Nie chodzi o cenę negatywną. Chodzi o konieczność zmiany.

• Nowy biznes może wymagać większej odpowiedzialności.

• Nowa pasja może pochłonąć znaczną część wolnego czasu.

• Nowa umiejętność może otworzyć możliwości, których wcześniej nie braliśmy pod uwagę.

Każda z tych rzeczy sprawia, że nasze życie przestaje wyglądać tak samo jak wcześniej, a ludzki mózg bardzo lubi przewidywalność.

Wolimy znane problemy niż nieznane możliwości

Ekonomia behawioralna opisuje zjawisko nazywane “status quo bias”. W uproszczeniu oznacza ono, że ludzie mają naturalną tendencję do wybierania obecnego stanu rzeczy, nawet wtedy, gdy istnieje szansa na lepsze rozwiązanie.

To jeden z powodów, dla których tak trudno podejmować decyzje zmieniające życie. Nie dlatego, że obecna sytuacja jest idealna. Dlatego, że jest znana. Wiemy, czego się po niej spodziewać. Nowa droga może być lepsza, ale jest nieprzewidywalna.

Patrząc z tej perspektywy, wiele naszych wątpliwości zaczyna wyglądać inaczej. Być może nie analizujemy projektu przez kolejne miesiące dlatego, że jest zły. Być może analizujemy go dlatego, że jego realizacja mogłaby uruchomić lawinę kolejnych zmian.

Nie wszystko musi od razu stać się częścią naszej tożsamości

Jedną z rzeczy, które najbardziej utrudniają rozpoczęcie nowych działań, jest przekonanie, że podjęcie pierwszego kroku oznacza podjęcie ostatecznej decyzji.

• Jeżeli zacznę pisać, to czy od teraz jestem pisarką?

• Jeżeli zapiszę się na zajęcia fotograficzne, to czy muszę zostać fotografką?

• Jeżeli zacznę biegać, to czy od teraz powinnam utożsamiać się z biegaczami?

To bardzo dziwne, jak często próbujemy przewidzieć całą przyszłość, zanim wykonamy pierwszy ruch.

Tymczasem większość rzeczy w życiu nie działa w ten sposób. Nie musimy od razu wiedzieć, dokąd prowadzi dana ścieżka. Nie musimy deklarować światu, kim zamierzamy zostać. Nie musimy podejmować decyzji na całe życie. Możemy po prostu spróbować.

Eksperyment brzmi lżej niż decyzja

Coraz więcej przedsiębiorców i osób zajmujących się rozwojem produktów stosuje sposób myślenia oparty na eksperymentach.

Zamiast pytać:

“Czy powinienam napisać książkę?”

pytają:

“Czy mogę pisać przez trzydzieści dni i zobaczyć, co się wydarzy?”

Zamiast zastanawiać się:

“Czy fotografia jest moją drogą?”

sprawdzają:

“Czy chcę przez najbliższe dwa miesiące robić zdjęcia i obserwować, jak się z tym czuję?”

To pozornie niewielka różnica. W praktyce zmienia bardzo wiele. Eksperyment daje przestrzeń na zmianę zdania. Nie wymaga składania deklaracji. Nie wymaga pewności. Wymaga jedynie ciekawości.

Najpierw działanie, potem tożsamość

Istnieje jeszcze jeden mit, który często nas zatrzymuje. Przekonanie, że najpierw musimy poczuć się gotowi.

Że pewnego dnia obudzimy się z jasnością, pewnością siebie i przekonaniem, że to właściwy moment.

Tymczasem psychologia rozwoju pokazuje coś odwrotnego.

Tożsamość bardzo często buduje się przez działanie.

Nikt nie zaczyna jako pisarz.

Nikt nie zaczyna jako przedsiębiorca.

Nikt nie zaczyna jako fotograf.

Najpierw pojawiają się małe działania.

Pierwszy tekst.

Pierwsze zdjęcie.

Pierwszy klient.

Pierwszy trening.

Dopiero później człowiek zaczyna myśleć o sobie w nowy sposób.

Wolność dorosłości polega na czymś więcej niż niezależność

Pisząc ten tekst, siedzę na środku jeziora. Wokół jest spokojna woda, niewiele ludzi i dużo przestrzeni do myślenia. W ciągu krótkiego czasu podyktowałam do notatnika kilka kolejnych treści do artykułów. Nie dlatego, że miałam idealny plan. Nie dlatego, że wiedziałam, co wydarzy się za rok. Po prostu pozwoliłam sobie zrobić pierwszy i kolejny krok. Czy są z tego efekty? Ja po prostu robię to co lubię.

Pomyślałam wtedy o czymś, co przypomina mi moment wyprowadzki z domu rodzinnego. Dla wielu osób jednym z najpiękniejszych aspektów dorosłości jest poczucie sprawczości. Możliwość decydowania o własnym czasie, własnych wyborach i własnych błędach.

Możesz posprzątać mieszkanie o jedenastej wieczorem. Możesz spędzić cały dzień poza domem. Możesz zmienić plany. Możesz spróbować czegoś nowego.

Ta wolność nie dotyczy wyłącznie codziennych obowiązków. Dotyczy również prawa do eksperymentowania z własnym życiem.

Być może nie potrzebujemy więcej odwagi

Im dłużej o tym myślę, tym bardziej utwierdzam się we wniosku, że wiele osób nie potrzebuje większej motywacji ani większej pewności siebie. Potrzebuje:

• większej zgody na bycie początkującym.

• zgody na popełnianie błędów.

• zgody na zmianę kierunku.

• zgody na to, że nie każda próba zakończy się sukcesem i nie każda pasja zostanie z nami na całe życie.

Bo nawet jeśli po kilku miesiącach z czegoś zrezygnujemy, nadal będziemy bogatsi o doświadczenie, którego nie mieliśmy wcześniej.

A doświadczenie zawsze wnosi do życia więcej niż niekończące się rozważanie możliwości.

Najciekawsze rzeczy rzadko zaczynają się od wielkich deklaracji

Patrząc wstecz na własne życie, zauważam, że większość wartościowych doświadczeń nie zaczęła się od pewności.

Zaczęła się od ciekawości, od pojedynczego kroku, od decyzji, żeby sprawdzić, co znajduje się po drugiej stronie pomysłu.

Być może właśnie dlatego tak wiele marzeń pozostaje wyłącznie pomysłami. Nie dlatego, że są nierealne. Nie dlatego, że brakuje nam talentu.

Często dlatego, że próbujemy przewidzieć całe doświadczenie, zanim zgodzimy się przeżyć jego pierwszy dzień.

A przecież jedyną rzeczą, która zamienia pomysł we wspomnienie, jest działanie. I być może właśnie od tego warto zacząć.

Istnieje pewna cecha ludzkiego ciała, która jednocześnie fascynuje mnie i trochę przeraża.

Nasz organizm nieustannie nas obserwuje.

• Nie słucha tego, co planujemy.

• Nie interesują go cele zapisane w kalendarzu ani postanowienia noworoczne.

• Nie przejmuje się tym, za kogo się uważamy ani kim byliśmy kilka lat temu.

Patrzy wyłącznie na to, co rzeczywiście robimy. Na podstawie tych obserwacji podejmuje decyzje. Jeżeli:

• regularnie biegamy, organizm uznaje, że potrzebujemy sprawnego układu krążenia.

• podnosimy ciężary, dostaje sygnał, że warto utrzymywać mięśnie.

• dużo chodzimy, wspierana jest wydolność.

• wykonujemy ruchy wymagające równowagi i koordynacji, ciało inwestuje w utrzymanie tych zdolności.

Jeżeli jednak, przestajemy z nich korzystać, organizm dochodzi do zupełnie innego wniosku. Skoro tego nie używasz, to po co mam ponosić koszt utrzymania?

Największą supermocą człowieka jest adaptacja

Większość ludzi uważa adaptację za coś pozytywnego. I w sumie słusznie. To właśnie dzięki niej potrafimy przystosować się do zimna, upału, wysiłku, nowych warunków życia czy nawet zmiany stref czasowych. Adaptacja pozwoliła naszym przodkom przetrwać niemal w każdym zakątku świata.

Problem polega na tym, że adaptacja jest neutralna. Nie odróżnia dobrych warunków od złych. Dostosowuje się do jednych i drugich.

Jeżeli żyjesz aktywnie, organizm adaptuje się do aktywności.

Jeżeli żyjesz w bezruchu, organizm adaptuje się do bezruchu.

Właśnie dlatego ciało nieustannie się zmienia, nawet wtedy, gdy wydaje nam się, że nic szczególnego się nie dzieje.

Organizm jest niezwykle oszczędny

Z biologicznego punktu widzenia człowiek nigdy nie był stworzony do marnowania energii.

Przez większość historii naszego gatunku energia była zasobem cennym i ograniczonym. Nasi przodkowie nie wiedzieli, kiedy pojawi się kolejny posiłek, dlatego organizm nauczył się gospodarować zasobami wyjątkowo rozsądnie. Ta strategia działa do dziś.

• Utrzymanie mięśni kosztuje energię.

• Utrzymanie mocnych kości kosztuje energię.

• Utrzymanie wysokiej wydolności kosztuje energię.

Organizm nie traktuje tych rzeczy jako ozdób. Traktuje je jak inwestycję. Jeżeli inwestycja przestaje być potrzebna, zaczyna ograniczać wydatki.

To właśnie dlatego osoba leżąca przez kilka tygodni w łóżku może zauważyć wyraźny spadek siły mięśniowej. To dlatego astronauci przebywający przez dłuższy czas w stanie nieważkości tracą zarówno masę mięśniową, jak i gęstość kości. To dlatego nawet kilka miesięcy mniejszej aktywności może prowadzić do odczuwalnego pogorszenia kondycji.

Subscribe

Kości słuchają grawitacji

Jednym z najbardziej fascynujących przykładów jest układ kostny.

Większość ludzi myśli o kościach jak o czymś stałym i niezmiennym. Tymczasem kości są żywą tkanką, która przez całe życie podlega przebudowie.

Kiedy chodzimy, biegamy, podnosimy ciężary lub wykonujemy aktywności obciążające szkielet, organizm otrzymuje informację, że mocne kości są potrzebne. W odpowiedzi wzmacnia ich strukturę.

Kiedy obciążenia znikają, sytuacja się odwraca. Badania prowadzone na astronautach pokazują, że podczas długich misji kosmicznych gęstość kości może zauważalnie spadać, ponieważ organizm przestaje otrzymywać sygnał, że musi przeciwstawiać się sile grawitacji.

To niezwykłe. Nasze kości nie są po prostu częścią ciała. One nieustannie reagują na sposób, w jaki żyjemy.

Mięśnie nie wiedzą, jak wyglądamy

Podobnie jest z mięśniami. Bardzo często patrzymy na nie przez pryzmat estetyki. Chcemy wyglądać lepiej, być szczuplejsi albo bardziej wysportowani.

Organizm nie patrzy na to w ten sposób.

Mięśnie są dla niego narzędziem.

• Jeżeli są potrzebne, utrzymuje je.

• Jeżeli nie są potrzebne, ogranicza ich ilość.

Dlatego trening siłowy jest tak skuteczny nie dlatego, że oszukuje organizm, ale dlatego, że daje mu jasny komunikat.

Te mięśnie są potrzebne. Zachowaj je.

Bez tego sygnału ciało wybierze rozwiązanie bardziej ekonomiczne.

Współczesny świat wysyła organizmowi dziwne sygnały

Zastanawiam się… stworzyliśmy środowisko, do którego nasze ciało nie zdążyło się jeszcze przystosować.

Przez niemal całą historię człowiek chodził, nosił, wspinał się, schylał, przenosił przedmioty i pokonywał duże odległości. Nie dlatego, że ćwiczył. Po prostu tak wyglądało jego życie.

Dziś możemy przeżyć cały dzień bez większego ruchu.

• Możemy pracować przy komputerze.

• Zamówić jedzenie.

• Zrobić zakupy przez internet.

• Spędzić wieczór przed ekranem.

Nasze ciało odbiera wtedy bardzo prosty komunikat.

• Ruch nie jest potrzebny.

• Siła nie jest potrzebna.

• Wydolność nie jest potrzebna.

I zaczyna dostosowywać się do tych warunków.

W różnych momentach ciało adaptuje się do innego trybu życia

Myślałam o spadku formy, energii czy sprawności w kategoriach charakteru. Wydawało mi się, że jeśli coś tracę, to dlatego, że jestem mniej zdyscyplinowana niż kiedyś albo mniej konsekwentna.

Dzisiaj widzę, że ciało nie jest naszym przeciwnikiem. Nie sabotuje nas, nie działa przeciwko nam. Robi dokładnie to, do czego zostało stworzone. Adaptuje się.

Być może więc nie tracimy sprawności dlatego, że jesteśmy słabi. Tracimy ją dlatego, że organizm niezwykle skutecznie dostosowuje się do środowiska, które sami mu stworzyliśmy. A jeśli tak jest, to dobra wiadomość brzmi równie prosto.

Jeżeli ciało potrafi przystosować się do bezruchu, potrafi również przystosować się do ruchu.

Wystarczy dać mu powód, by uznało, że znowu jest potrzebny.

Comment

Share

Im dłużej obserwuję świat żywienia, tym bardziej mam wrażenie, że dla niemal każdej teorii można znaleźć eksperta, badanie, książkę lub podcast, który ją potwierdzi. W pewnym momencie przestałam zadawać sobie pytanie, kto ma rację. Zaczęłam zadawać inne:

Skąd właściwie mam wiedzieć, co służy mnie?

Najbardziej oczywista rzecz, o której często zapominamy

Przez lata byłam osobą bardzo aktywną fizycznie. Regularnie ćwiczyłam, interesowałam się zdrowym stylem życia i świadomie komponowałam posiłki. Tak jak wiele osób dbających o formę, dużą uwagę zwracałam na ilość białka w diecie.

Jajka były stałym elementem mojego jadłospisu. Do tego jogurty, twarogi, serki wiejskie, kefiry i inne produkty, które większość poradników żywieniowych wymienia jako wartościowe źródła białka. Jednak od dłuższego czasu działo się coś, czego nie potrafiłam zrozumieć.

Pojawiały się problemy skórne, wzdęcia, dyskomfort trawienny. Czasami bóle brzucha były tak silne, że musiałam się położyć i po prostu przeczekać moment, aż organizm wróci do równowagi. Przez długi czas nie przyszło mi do głowy, że źródło problemu może znajdować się w produktach, które uznawałam za zdrowe.

W końcu zdecydowałam się na diagnostykę. Wyniki okazały się dla mnie zaskoczeniem. Nietolerancja jajek, nabiału. Dodatkowo alergia na truskawki i problemy z tolerowaniem czerwonej fasoli oraz wieeeele więcej.

Pamiętam moment, w którym zdałam sobie sprawę, że większość przepisów, które przez lata pomagały mi budować wysokobiałkową dietę, nagle przestała mieć zastosowanie. Mój jadłospis został wywrócony do góry nogami. Przez pewien czas miałam nawet problem z tym, co właściwie powinnam jeść. Najciekawsze było jednak coś innego.

Moje ciało próbowało powiedzieć mi to wszystko dużo wcześniej. Po prostu go nie słuchałam.

Share

Dwie osoby mogą zjeść to samo i poczuć się zupełnie inaczej

Jednym z najbardziej fascynujących odkryć współczesnej nauki o żywieniu jest fakt, że nie wszyscy reagujemy na jedzenie w taki sam sposób.

Przez wiele lat szukaliśmy idealnej diety dla wszystkich ludzi. Dziś coraz więcej badań pokazuje, że sprawa jest znacznie bardziej skomplikowana.

W projektach badawczych analizujących reakcje organizmu na jedzenie zauważono coś niezwykle interesującego. Dwie osoby mogą zjeść dokładnie ten sam posiłek, a ich organizmy zareagują zupełnie inaczej. U jednej poziom cukru we krwi wzrośnie gwałtownie, u drugiej pozostanie stabilny. Jedna osoba poczuje sytość na wiele godzin, druga będzie głodna po krótkim czasie. Jedna będzie pełna energii, druga odczuje senność i spadek koncentracji.

Przez lata szukaliśmy jednej odpowiedzi dla wszystkich. Tymczasem okazuje się, że organizm każdego człowieka jest nieco innym ekosystemem.

W naszych jelitach mieszka więcej życia, niż nam się wydaje

Jeszcze kilkanaście lat temu mało kto mówił o mikrobiomie. Dziś wiemy, że w naszych jelitach żyją biliony mikroorganizmów, które wpływają nie tylko na trawienie, ale również na odporność, metabolizm i samopoczucie.

To fascynujące, że część substancji wpływających na nastrój powstaje właśnie dzięki procesom zachodzącym w przewodzie pokarmowym. Coraz częściej mówi się o tak zwanej osi jelito–mózg, czyli dwukierunkowej komunikacji między układem pokarmowym a układem nerwowym.

To oznacza, że pytanie „jak się czuję?” może być znacznie bardziej związane z tym, co znajduje się na moim talerzu, niż przez lata przypuszczaliśmy.

Być może właśnie dlatego niektóre osoby po określonych produktach czują przypływ energii, a inne odczuwają zmęczenie. Być może dlatego ten sam posiłek może być dla jednej osoby wsparciem, a dla drugiej źródłem dyskomfortu.

Problem z nietolerancjami polega na tym, że rzadko krzyczą

Alergie bywają stosunkowo łatwe do zauważenia.

Nietolerancje są znacznie bardziej podstępne.

Nie zawsze powodują natychmiastową reakcję organizmu. Czasami ich objawy są rozproszone i pojawiają się stopniowo. Mogą objawiać się problemami skórnymi, wzdęciami, bólami brzucha, zmęczeniem, mgłą poznawczą albo obniżonym samopoczuciem.

Właśnie dlatego tak trudno jest połączyć przyczynę ze skutkiem. Jeżeli po zjedzeniu czegoś natychmiast źle się czujemy, łatwo zauważyć zależność. Znacznie trudniej zrobić to wtedy, gdy organizm wysyła subtelne sygnały przez wiele miesięcy lub nawet lat.

Być może największym ekspertem od Twojego organizmu jesteś Ty

To nie oznacza oczywiście, że powinniśmy ignorować naukę, badania czy specjalistów. Wręcz przeciwnie. Dzięki diagnostyce dowiedziałam się rzeczy, których sama mogłabym nigdy nie odkryć.

W świecie pełnym porad bardzo łatwo stracić kontakt z najważniejszym źródłem informacji - własnym doświadczeniem.

Jeżeli po czymś regularnie czujesz się źle, warto potraktować to poważnie, nawet jeśli internet twierdzi, że jest to superfood. Jeżeli po określonych produktach masz więcej energii, lepszy nastrój i lepiej funkcjonujesz, być może jest to informacja równie cenna jak kolejny artykuł ekspercki.

Nauka daje nam mapę, ale mapa nie jest tym samym co teren.

Subscribe

Najciekawsze pytanie dotyczące jedzenia

Im więcej czytam o żywieniu, tym mniej interesuje mnie pytanie:

„Co jest zdrowe?”

Coraz bardziej interesuje mnie inne:

„Co jest zdrowe dla mnie?”

Może największym błędem współczesnego podejścia do jedzenia jest przekonanie, że istnieje jedna uniwersalna odpowiedź dla wszystkich ludzi.

A przecież różnimy się genetyką, stylem życia, poziomem aktywności, historią zdrowotną, mikrobiomem i setkami innych czynników. Być może więc droga do lepszego samopoczucia nie zaczyna się od kolejnej diety, a od nauczenia się słuchania własnego organizmu. Bo niezależnie od tego, ile książek przeczytamy i ilu ekspertów wysłuchamy, to właśnie nasze ciało każdego dnia daje nam najbardziej osobistą informację zwrotną na temat tego, co naprawdę nam służy.

Comment

Subscribe

Kim trzeba się stać, żeby takie życie stworzyć?

To pytanie wraca do mnie regularnie, zwłaszcza kiedy obserwuję, jak wiele osób próbuje zmienić swoje życie bez zmieniania sposobu, w jaki żyją na co dzień.

Chcą innych rezultatów, ale podejmują te same decyzje. Marzą o większej pewności siebie, ale nie robią rzeczy, które mogłyby ją zbudować. Chcą zdrowia, ale traktują ciało jak coś, czym zajmą się później. Chcą głębokich relacji, ale nie znajdują czasu na obecność. Chcą rozwoju, ale większość energii przeznaczają na rozpraszacze.

Nie piszę tego z pozycji osoby, która wszystko już zrozumiała. Bardziej z pozycji kogoś, kto częściej niż kiedyś dostrzega, że nasze życie jest znacznie mniej wynikiem wielkich decyzji, niż chcielibyśmy wierzyć.

Znacznie częściej jest wynikiem małych wyborów, które powtarzamy tak regularnie, że przestajemy je zauważać.

Życie, którego pragniemy, często zaczyna się od rzeczy, których nie widać

Jest coś niezwykle kuszącego w myśleniu o efektach. Łatwo wyobrazić sobie siebie za kilka lat. Łatwo stworzyć obraz osoby, którą chcielibyśmy być. Trudniej zainteresować się procesem, który prowadzi do tego miejsca.

Bo kiedy myślimy o zdrowiu, widzimy energiczną wersję siebie. Kiedy myślimy o sukcesie zawodowym, widzimy rezultaty pracy. Kiedy myślimy o szczęśliwej relacji, widzimy bliskość i poczucie bezpieczeństwa.

Znacznie rzadziej wyobrażamy sobie poranki, w których trzeba wstać wcześniej. Trening wykonany mimo zmęczenia. Rozmowę, której nie chce się odbyć, ale która jest potrzebna. Wieczór spędzony na nauce zamiast na bezmyślnym scrollowaniu.

A przecież właśnie tam buduje się większość rzeczy, których później pragniemy. Problem nie polega na tym, że nie mamy wymarzonego życia. Problem polega na tym, że próbujemy je zbudować nawykami osoby, którą już nie chcemy być.

Tożsamość zawsze wygrywa z motywacją

Im bardziej przyglądam się ludziom, którzy konsekwentnie rozwijają się przez lata, tym mniej wierzę w motywację jako główną siłę napędową zmian.

Motywacja jest przyjemna, ale bywa kapryśna. Pojawia się i znika. Jest świetna na początek, ale rzadko wystarcza na dłuższą drogę.

Znacznie ciekawsza wydaje mi się tożsamość. Osoba, która:

• uważa siebie za aktywną, nie negocjuje codziennie tego, czy pójdzie na spacer albo trening.

• ceni rozwój, naturalnie sięga po książki, rozmowy i doświadczenia poszerzające perspektywę.

• szanuje swoje zdrowie, nie traktuje dobrego jedzenia jak chwilowej diety, ale jak element codziennego życia.

Różnica jest subtelna, ale ogromna. Kiedy próbujemy zmusić się do nowych zachowań, często walczymy ze sobą. Kiedy zaczynamy postrzegać siebie jako kogoś, kto działa w określony sposób, wiele decyzji przestaje wymagać tak dużego wysiłku.

Największe zmiany nie zaczynają się od pytania: „Co powinienem robić?”. Zaczynają się od pytania: „Kim chcę być?”.

Relacje są odbiciem tego, kim jesteśmy

To samo można zauważyć w relacjach. Wiele osób marzy o wspierających, inspirujących i dojrzałych ludziach wokół siebie. Jednocześnie rzadziej zadaje sobie pytanie, czy samo wnosi do relacji to, czego oczekuje od innych.

• Czy słuchamy tak uważnie, jak chcielibyśmy być słuchani?

• Czy jesteśmy obecni, kiedy ktoś nas potrzebuje?

• Czy potrafimy prowadzić trudne rozmowy zamiast ich unikać?

• Czy jesteśmy ludźmi, którym sami chcielibyśmy zaufać?

To niewygodne pytania, ponieważ kierują uwagę z powrotem na nas. Łatwiej analizować zachowania innych niż własne wybory. Jednak większość wartościowych relacji nie powstaje przypadkiem. Powstaje wtedy, gdy dwie osoby regularnie inwestują w jakość swojej obecności.

Może dlatego tak trudno zbudować życie pełne dobrych ludzi bez stawania się osobą, przy której inni również chcą zostać.

Dyscyplina nie jest karą

Przez długi czas dyscyplina kojarzyła mi się z ograniczeniem. Z koniecznością rezygnowania z przyjemności na rzecz obowiązków. Dzisiaj widzę ją zupełnie inaczej. Teraz wygląda dla mnie jak forma szacunku wobec własnej przyszłości.

Bo czym właściwie jest dyscyplina?

• To decyzja, że nie każda zachcianka będzie ważniejsza od długoterminowych celów.

• To umiejętność działania zgodnie z tym, co uznajemy za ważne, nawet wtedy, gdy nie mamy na to ochoty.

Nie dlatego, że życie powinno być nieustannym wysiłkiem, a wręcz przeciwnie. Dyscyplina często sprawia, że życie staje się prostsze.

• Ogranicza liczbę codziennych negocjacji prowadzonych samemu ze sobą.

• Pozwala budować zaufanie do własnych decyzji. A zaufanie do siebie jest jedną z najcenniejszych rzeczy, jakie można posiadać.

Przyszłość buduje się w zwykły wtorek

Najbardziej fascynujące jest jednak to, że życie, którego pragniemy, nie powstaje podczas przełomowych momentów.

Powstaje w zwykły wtorek. W sposobie, w jaki zaczynamy poranek. W tym, po co sięgamy, kiedy jesteśmy zmęczeni. W tym, jak rozmawiamy z ludźmi. Jak traktujemy swoje ciało. Jak wykorzystujemy czas, którego nikt nam nie kontroluje.

Dlatego wielkie zmiany tak często wydają się niewidoczne, kiedy się dzieją. Są sumą setek małych decyzji, które pojedynczo nie wyglądają imponująco, ale razem zmieniają kierunek życia.

Patrząc na ludzi, których podziwiam, już nie tak często zastanawiam się nad tym, co osiągnęli.

Znacznie bardziej interesuje mnie to, jak żyją każdego dnia.

Jak myślą.

Jak podejmują decyzje.

Jak reagują na trudności.

Jak traktują siebie i innych, kiedy nikt nie patrzy.

Bo to właśnie tam najczęściej ukryta jest odpowiedź.

Comment

Share

Na końcu wszystko wraca do jednego pytania

Kiedy myślimy o przyszłości, łatwo skupić się na celach, liczbach, osiągnięciach i planach. Trudniej spojrzeć na siebie i zapytać, czy sposób, w jaki żyjemy dzisiaj, jest spójny z rzeczywistością, którą chcemy stworzyć.

Nie chodzi o perfekcję, o nagłą transformację ani o stanie się zupełnie innym człowiekiem. Chodzi o uczciwe przyjrzenie się własnym wyborom. Bo być może życie, którego pragniemy, nie znajduje się gdzieś daleko przed nami. Być może powstaje właśnie teraz, w decyzjach, które wydają się zbyt małe, by mogły mieć znaczenie.

Może najważniejsze pytanie nie brzmi: „Co chcę mieć za kilka lat?”.

Może warto zapytać inaczej:

Kim muszę się stać, żeby takie życie było naturalną konsekwencją tego, jak żyję każdego dnia?

Subscribe

To pozornie niewielka zmiana, ale im dłużej o niej myślę, tym bardziej wydaje mi się jedną z największych przemian kulturowych naszych czasów.

Przez lata funkcjonowaliśmy w świecie, w którym fotografia i nagranie były czymś więcej niż tylko obrazem. Stanowiły dowód. Oczywiście wiedzieliśmy, że zdjęcia można retuszować, a filmy montować. Istniały manipulacje, propaganda i fałszerstwa. Różnica polegała jednak na tym, że były to wyjątki od reguły. Punktem wyjścia było założenie, że jeśli coś zostało uchwycone przez aparat lub kamerę, to prawdopodobnie wydarzyło się naprawdę.

Dziś coraz częściej punktem wyjścia staje się wątpliwość.

Kiedy obraz był świadkiem

Od momentu wynalezienia fotografii ludzie zaczęli traktować obraz jako szczególną formę świadectwa. Zdjęcia dokumentowały wojny, katastrofy, wydarzenia polityczne i codzienne życie milionów ludzi. Nagrania pomagały rekonstruować przebieg zdarzeń, rozstrzygać spory i analizować fakty. Fotografie trafiały do archiwów, podręczników historii i sal sądowych.

Przez dziesięciolecia funkcjonowało nawet popularne przekonanie, że kamera nie kłamie. Nie dlatego, że ludzie byli naiwni, ale dlatego, że technologia przez długi czas rzeczywiście utrudniała tworzenie przekonujących fałszerstw.

• Zdjęcie było materialnym śladem rzeczywistości.

• Film był zapisem wydarzenia.

• Głos był dowodem obecności konkretnej osoby.

W świecie cyfrowym te granice zaczynają się rozmywać.

Nasz mózg wierzy temu, co widzi

Jednym z ciekawszych zjawisk opisywanych przez psychologię jest tak zwany efekt przewagi obrazu. Badania pokazują, że informacje przedstawione wizualnie są przez nas szybciej przetwarzane, łatwiej zapamiętywane i częściej uznawane za wiarygodne.

Ma to głęboki sens z perspektywy ewolucji. Przez tysiące lat człowiek musiał błyskawicznie interpretować otoczenie. Widok ognia oznaczał zagrożenie. Widok pożywienia oznaczał szansę na przetrwanie. Widok drapieżnika wymagał natychmiastowej reakcji.

Nasz mózg nauczył się ufać oczom. To właśnie dlatego zdjęcia, filmy i nagrania wywierają na nas tak silny wpływ emocjonalny. Kiedy widzimy płonący budynek, ofiary katastrofy albo przemówienie znanej osoby, nasz umysł nie analizuje najpierw technologii stojącej za obrazem. Najpierw reaguje emocjonalnie, dopiero później pojawia się refleksja i tutaj sztuczna inteligencja trochę namieszała.

Pierwszy raz w historii możemy zobaczyć coś, co nigdy nie istniało

Jeszcze kilka lat temu stworzenie realistycznego fałszywego materiału wymagało ogromnych zasobów, specjalistycznej wiedzy i wielu godzin pracy. Dziś wystarczy odpowiednie narzędzie.

Sztuczna inteligencja potrafi generować fotografie ludzi, którzy nigdy nie istnieli. Potrafi tworzyć nagrania przedstawiające wydarzenia, które nigdy nie miały miejsca. Potrafi odtworzyć głos konkretnej osoby na podstawie krótkiej próbki dźwięku. Potrafi sprawić, że znany polityk, aktor lub przedsiębiorca będzie wyglądał tak, jakby mówił rzeczy, których nigdy nie powiedział.

Najbardziej fascynujące jest jednak to, że technologia rozwija się szybciej niż nasze mechanizmy psychologiczne.

Nasz mózg nadal reaguje tak, jak reagował przez tysiące lat.

1. Widzi obraz.

2. Zakłada, że obraz przedstawia rzeczywistość.

3. Dopiero później przypomina sobie, że żyje już w innej epoce.

Największa zmiana nie dotyczy technologii

Kiedy rozmawiamy o sztucznej inteligencji, często skupiamy się na możliwościach technologicznych. Mówimy o generowaniu obrazów, automatyzacji pracy, nowych modelach biznesowych i rozwoju oprogramowania.

Mam jednak wrażenie, że największa zmiana zachodzi gdzie indziej. Dotyczy zaufania.

Przez większość historii problemem był brak informacji. Ludzie nie wiedzieli, co dzieje się po drugiej stronie świata. Nie mieli dostępu do nagrań, zdjęć i relacji świadków. Zdobycie dowodów było trudne. Dziś problem wygląda zupełnie inaczej.

Dowodów jest nieskończenie wiele.

Coraz trudniej natomiast stwierdzić, które z nich są prawdziwe.

Przeszliśmy od niedoboru informacji do niedoboru pewności.

Subscribe

Kiedy wszystko może być fałszywe

Istnieje jeszcze jeden paradoks, który wydaje mi się szczególnie interesujący.

Jeżeli przez lata wierzyliśmy każdemu obrazowi, byliśmy podatni na manipulację.

Jeżeli zaczniemy wątpić w każdy obraz, również staniemy się podatni na manipulację.

W świecie sztucznej inteligencji pojawia się nowe zjawisko, które badacze określają czasami jako „plausible deniability”. Jeżeli każde nagranie może być deepfakiem, osoba przyłapana na czymś niewygodnym może twierdzić, że materiał został wygenerowany przez AI. Paradoksalnie technologia pozwala nie tylko tworzyć fałszywe dowody, ale również podważać prawdziwe.

To oznacza, że samo patrzenie przestaje wystarczać. Coraz większego znaczenia nabiera kontekst, źródło informacji, proces weryfikacji i zdolność krytycznego myślenia.

Uważność stanie się nową kompetencją

Być może właśnie dlatego jednym z najcenniejszych zasobów przyszłości nie będzie dostęp do informacji, lecz umiejętność ich oceniania.

Coraz częściej będziemy musieli zadawać pytania, które jeszcze niedawno wydawały się zbędne. Kto stworzył ten materiał? Skąd pochodzi? Czy istnieją inne źródła potwierdzające jego autentyczność? Czy reaguję na fakty, czy na emocje wywołane obrazem?

To wymagające zadanie, ponieważ nasze mózgi nie zostały zaprojektowane do funkcjonowania w świecie syntetycznej rzeczywistości. Zostały zaprojektowane do życia w świecie, w którym to, co widzimy, było zazwyczaj prawdziwe. Technologia zmieniła się szybciej niż człowiek.

Co tracimy, a co zyskujemy

Nie sądzę, aby rozwiązaniem było popadanie w technologiczną paranoję albo traktowanie każdego obrazu jako potencjalnego oszustwa. Sztuczna inteligencja przynosi również ogromne korzyści i otwiera możliwości, które jeszcze niedawno wydawały się niemożliwe.

Jednocześnie nie potrafię oprzeć się wrażeniu, że kończy się pewna epoka.

Przez stulecia mogliśmy spojrzeć na zdjęcie lub nagranie i uznać je za punkt wyjścia do zrozumienia rzeczywistości.

Dziś coraz częściej staje się ono początkiem dochodzenia.

Być może właśnie na tym polega największa zmiana. Nie na tym, że sztuczna inteligencja nauczyła się tworzyć obrazy, lecz na tym, że po raz pierwszy w historii ludzkości zaczęliśmy kwestionować samą relację między widzeniem a prawdą.

Jeszcze nigdy nie mieliśmy dostępu do tak wielu obrazów. I być może jeszcze nigdy nie byliśmy tak niepewni, które z nich przedstawiają rzeczywistość.

Share

Comment

Mam nadzieję że ten artykuł skłonił Cię do kilku przemyśleń. Do następnego!

Ps. podziel się nim z ważnymi dla Ciebie osobami

Zawsze byłam osobą ciekawą świata. Lubiłam czytać, słuchać podcastów, poznawać nowe idee, obserwować ludzi, którzy robią interesujące rzeczy. Problem pojawił się wtedy, gdy zauważyłam, że bardzo łatwo pomylić zdobywanie inspiracji z realnym działaniem.

Bo istnieje pewien moment, w którym kolejna przeczytana książka, kolejny zapisany post czy kolejny obejrzany materiał przestają nas rozwijać. Zaczynają natomiast dawać złudzenie postępu i właśnie to złudzenie jest tak niebezpieczne.

Kiedy inspiracja staje się wygodniejsza niż działanie

Większość kreatywnych osób nie cierpi na brak pomysłów. Zazwyczaj jest dokładnie odwrotnie.

Chcemy nauczyć się nowej umiejętności, rozpocząć własny projekt, założyć newsletter, pisać, malować, rozwijać markę osobistą, tworzyć produkty, nagrywać podcast albo nauczyć się czegoś zupełnie nowego. Pomysłów jest tak dużo, że trudno wybrać jeden kierunek.

Naturalnym odruchem staje się więc szukanie informacji.

• Robimy research.

• Szukamy inspiracji.

• Porównujemy rozwiązania.

• Sprawdzamy, jak robią to inni.

• A później jeszcze trochę czytamy, oglądamy i analizujemy.

Po pewnym czasie okazuje się, że znamy proces działania innych ludzi znacznie lepiej niż własny.

To trochę tak, jakby przez rok oglądać filmy o pływaniu, analizować technikę najlepszych zawodników i czytać o korzyściach płynących z treningu, ale ani razu nie wejść do wody.

Tworzenie wymaga czegoś, czego nie wymaga konsumpcja

Długo zastanawiałam się, dlaczego tak łatwo utknąć w tym stanie. Myślę, że odpowiedź jest prostsza, niż mogłoby się wydawać.

Tworzenie wymaga konfrontacji z rzeczywistością.

Kiedy coś tworzysz, nie możesz już opierać się wyłącznie na wyobrażeniach. Musisz sprawdzić swoje umiejętności, popełnić błędy, zobaczyć niedoskonałości i zaakceptować fakt, że pierwsza wersja prawdopodobnie nie będzie zachwycająca.

Obserwowanie innych jest bezpieczne. Tworzenie jest ryzykowne.

• Dlatego tak wiele osób przez lata zapisuje piękne obrazy na Pintereście, ale nigdy nie kupuje płótna.

• Zachwyca się ręcznie robioną biżuterią, ale nie tworzy własnej.

• Śledzi profile twórców ceramiki, ale nigdy nie zapisuje się na warsztaty.

W pewnym momencie warto zadać sobie pytanie, czy naprawdę potrzebujemy kolejnej inspiracji, czy może pierwszego doświadczenia. Bo to właśnie doświadczenie zmienia człowieka, a nie inspiracja.

Ciekawość świata to za mało

Jednocześnie nie wierzę w narrację, że rozwiązaniem jest całkowite odcięcie się od internetu czy wiedzy.

Uważam, że warto być ciekawym świata, bo właśnie tej ciekawości wielu ludziom dziś brakuje. Coraz częściej oczekujemy, że najciekawsze rzeczy zostaną nam podane przez algorytm. Że Instagram pokaże wartościowego autora. Że YouTube podsunie interesujący materiał. Że ktoś inny wykona za nas pracę związaną z poszukiwaniem.

Tymczasem wartościowe rzeczy bardzo rzadko trafiają do nas przypadkiem.

Trzeba nauczyć się szukać. Znajdować magazyny, newslettery, książki, podcasty i autorów, którzy rzeczywiście poszerzają nasze myślenie. Trzeba sprawdzać źródła, porównywać opinie, odrzucać treści, które okazują się powierzchowne lub po prostu nam nie służą.

To jest bardziej czasochłonne.Wymaga większego wysiłku, jednocześnie rozwija koncentrację, samodzielność i zdolność do wyciągania własnych wniosków. Sprawia, że przestajemy być biernymi odbiorcami cudzych myśli, a zaczynamy budować własne.

I być może właśnie tutaj przebiega granica między rozwojem a konsumpcją. Nie w ilości przeczytanych treści, ale w tym, czy potrafimy zamienić je w coś własnego.

Najbardziej niedoceniana forma nauki

Z biegiem czasu zauważyłam, że najlepsze rzeczy, których się nauczyłam, nie pochodziły z książek ani kursów.

Pochodziły z doświadczenia.

• Z pierwszych rozmów sprzedażowych.

• Z pierwszych publikacji.

• Z projektów, które nie wyszły.

• Z pomysłów, które okazały się błędne.

• Z rzeczy, które musiałam sprawdzić sama.

To właśnie dlatego coraz częściej uważam, że największą wartość ma przejście od obserwowania do działania.

Jeżeli od miesięcy słuchasz podcastów o pisaniu, napisz pierwszy tekst.

Jeżeli fascynuje Cię ceramika, zapisz się na warsztaty.

Jeżeli od dawna chcesz nauczyć się montażu, stwórz pierwszy film.

Od razu nie będzie dobry, ale dopiero wtedy zaczniesz zdobywać wiedzę, której nie da się przeczytać.

Problemem nie jest telefon

Łatwo obwinić media społecznościowe za brak koncentracji, kreatywności czy motywacji.

Problem pojawia się wtedy, gdy oglądamy więcej, niż przeżywamy.

• Kiedy zapisujemy więcej pomysłów, niż realizujemy.

• Kiedy znamy historie innych ludzi lepiej niż własną.

To właśnie wtedy pojawia się poczucie stagnacji. Dzień jest pełen informacji, bodźców i aktywności, a mimo to wieczorem mamy wrażenie, że nic ważnego się nie wydarzyło. Nie dlatego, że byliśmy nieproduktywni.

Dlatego, że byliśmy głównie obserwatorami.

Share

Fajnie, że dalej tu jesteś! Podziel się w komentarzu swoimi myślami jakie napłynęły do Ciebie podczas czytania tego artykułu <3

Małe zadanie

Zastanów się przez chwilę nad jedną rzeczą.

Co od miesięcy, a może nawet lat, podziwiasz u innych ludzi?

Co regularnie oglądasz, zapisujesz, śledzisz albo planujesz?

A teraz zadaj sobie drugie pytanie.

Jaki najmniejszy krok możesz wykonać w ciągu najbliższych siedmiu dni, żeby przestać być obserwatorem i stać się uczestnikiem?

Nie za rok. Nie wtedy, kiedy będziesz gotowa… W tym tygodniu!

Na końcu i tak liczy się doświadczenie

Myślę, że większość z nas nosi w sobie rzeczy, których zawsze chciała spróbować.

Często mówimy, że nie mamy czasu. Później okazuje się jednak, że kilka godzin tygodniowo spędzamy na oglądaniu ludzi, którzy robią dokładnie to, o czym sami marzymy.

Różnica polega na tym, że ich życie składa się z doświadczeń, a nasze z obserwacji.

I choć inspiracja jest potrzebna, nie może stać się miejscem, w którym zamieszkamy na stałe.

Bo ostatecznie nie zmieniają nas rzeczy, które obejrzeliśmy.

Zmieniają nas rzeczy, których odważyliśmy się doświadczyć.

Najbardziej męczące rozmowy prowadzimy sami ze sobą

Zastanawia mnie czasami, dlaczego niektóre decyzje potrafią zmęczyć bardziej niż samo ich wykonanie.

Nie mam na myśli tych naprawdę dużych życiowych wyborów. Przeprowadzki do innego miasta. Zmiany pracy. Zakończenia wieloletnich relacji. Te decyzje z definicji są trudne. Myślę raczej o sytuacjach zaskakująco zwyczajnych.

Wieczorem postanawiasz, że rano pójdziesz pobiegać. Rano budzi cię budzik i przez kilka sekund wszystko jest jasne. Wiesz, że chcesz wstać. Wiesz, dlaczego to sobie obiecałaś. Wiesz, że po treningu będziesz czuła się lepiej. I wtedy zaczyna się rozmowa: Może dzisiaj odpuść, przecież jesteś zmęczona, jeden dzień nic nie zmieni, możesz zacząć od jutra.

To fascynujące, jak szybko potrafimy przejść od decyzji do negocjacji. Jeszcze chwilę wcześniej byliśmy przekonani, że coś jest dla nas dobre. Nagle zachowujemy się tak, jakbyśmy musieli przekonać samych siebie do własnego postanowienia.

Coraz częściej mam wrażenie, że jednym z największych źródeł codziennego zmęczenia nie są obowiązki, lecz niekończące się dyskusje prowadzone we własnej głowie.

Moment, w którym wszystko jest jeszcze proste

Zauważyłam, że wiele decyzji pojawia się w nas bardzo cicho. Nie w formie wielkiego objawienia, nie jako spektakularna pewność, a raczej jako delikatne poczucie kierunku.

• Wiesz, że powinnaś zakończyć jakąś współpracę.

• Wiesz, że warto wrócić do aktywności fizycznej.

• Wiesz, że dobrze byłoby ograniczyć czas spędzany w telefonie.

• Wiesz, że od dawna odkładasz rozmowę, którą należałoby odbyć.

To nie jest wiedza oparta wyłącznie na logice. Często jest wynikiem setek drobnych obserwacji, które zbieraliśmy przez tygodnie lub miesiące. Nasz umysł jeszcze nie potrafi ich wszystkich nazwać, ale jakaś część nas już rozumie, w którą stronę warto pójść.

Problem pojawia się wtedy, gdy próbujemy zamienić tę intuicję w działanie.

Bo działanie oznacza zmianę, a zmiana oznacza niepewność, a niepewność jest czymś, czego ludzki umysł wyjątkowo nie lubi.

Racjonalny umysł nie zawsze chce tego, co dla nas dobre

Przez lata słyszałam, że powinniśmy kierować się rozsądkiem i logiką. To oczywiście prawda. Ale rozsądek często bywa mylony z potrzebą zachowania komfortu.

Nasza racjonalna część niekoniecznie jest odważna. Niekoniecznie jest ambitna. Niekoniecznie chce naszego rozwoju. Bardzo często chce po prostu spokoju.

Jeżeli przez ostatnie trzy lata nie nagrywałaś filmów, to dla twojego mózgu bezpieczniejsze będzie dalsze nienagrywanie filmów.

Jeżeli przez długi czas unikałaś trudnych rozmów, to ich dalsze unikanie będzie wydawało się bardziej racjonalne.

Jeżeli od miesięcy odkładasz rozpoczęcie nowego projektu, mózg bez problemu znajdzie kolejne argumenty przemawiające za tym, żeby zacząć później.

Nie dlatego, że są prawdziwe. Dlatego, że są wygodne. Myślę, że wiele osób nie docenia tego mechanizmu. Zakładają, że skoro pojawiają się wątpliwości, to znaczy, że decyzja jest błędna.

Tymczasem czasami wątpliwości pojawiają się właśnie dlatego, że decyzja prowadzi nas poza znane terytorium.

Kiedy przydałby się w nas ktoś trochę bardziej stanowczy

Kilka lat temu usłyszałam zdanie, które zostało ze mną na długo.

Nie traktuj każdej swojej myśli jak eksperta i jako fakt.

Im dłużej o tym myślałam, tym bardziej wydawało mi się trafne. Bo przecież nie wszystkie głosy w naszej głowie mają taką samą wartość. Jeden mówi: „Spróbuj. To dla ciebie ważne”. Drugi odpowiada: „Lepiej nie ryzykuj”. Trzeci przypomina o wcześniejszych porażkach. Czwarty podsuwa najczarniejsze możliwe scenariusze.

Gdyby wszystkie te głosy siedziały przy jednym stole, nie uznalibyśmy każdego za równie wiarygodnego doradcę.

A jednak często właśnie tak robimy. Słuchamy każdej obawy tak, jakby była faktem. Każdego lęku tak, jakby był prognozą przyszłości. Każdej wymówki tak, jakby była racjonalnym argumentem.

Może dlatego czasami potrzebujemy w sobie czegoś w rodzaju wewnętrznego rodzica. Kogoś, kto potrafi powiedzieć: rozumiem, że jest ci niewygodnie, ale mimo wszystko idziemy dalej.

I nie chodzi tu o to, aby ignorować emocje. Ale aby czy, ale mimo wszystko, nie pozwalamy im przejmować kierownicy.

Trudność nie jest sygnałem alarmowym

Współczesna kultura bardzo przyzwyczaiła nas do szukania komfortu.

• Jeżeli coś jest trudne, zastanawiamy się, czy na pewno jest dla nas.

• Jeżeli coś budzi dyskomfort, zaczynamy analizować, czy nie naruszamy swoich granic.

• Jeżeli pojawia się stres, automatycznie uznajemy go za problem.

Oczywiście są sytuacje, w których warto się zatrzymać. Są decyzje, które rzeczywiście nam nie służą. Ale istnieje też drugi rodzaj dyskomfortu.

• Ten, który pojawia się wtedy, gdy rośniemy.

• Gdy uczymy się czegoś nowego.

• Gdy próbujemy zachowywać się inaczej niż dotychczas.

• Gdy robimy krok, którego wcześniej nie robiliśmy.

Trudność nie zawsze jest ostrzeżeniem. Czasami jest po prostu ceną wejścia na nowy poziom.

I być może jednym z największych nieporozumień dorosłego życia jest przekonanie, że właściwa droga powinna być od początku komfortowa.

A jeśli by tak przestać ze sobą negocjować?

Ostatnio coraz częściej zastanawiam się, ile energii odzyskalibyśmy, gdybyśmy przestali prowadzić niektóre rozmowy.

Nie wszystkie. Te ważne warto prowadzić. Ale może nie każda decyzja wymaga codziennego ponownego głosowania.

Jeżeli zdecydowałaś, że chcesz nauczyć się nowej umiejętności, to może warto dać sobie kilka miesięcy konsekwencji, zanim zaczniesz oceniać efekty.

Jeżeli postanowiłaś regularnie ćwiczyć, to może pierwszy gorszy dzień nie powinien automatycznie uruchamiać dyskusji o sensowności całego planu.

Jeżeli podjęłaś decyzję zgodną ze swoimi wartościami, to może nie trzeba jej codziennie poddawać ponownej analizie.

To nie oznacza ślepego uporu, a zaufanie do siebie sprzed tygodnia, miesiąca czy roku. Do tej wersji siebie, która podejmowała decyzję z chłodniejszą głową niż ta, którą akurat kieruje zmęczenie, stres albo chwilowy spadek motywacji.

Bo może problem nie polega na tym, że nie wiemy, co robić. Może problem polega na tym, że zbyt często pozwalamy chwilowym emocjom otwierać zamknięte już sprawy.

Zaufanie buduje się także wobec samego siebie

Kiedy myślimy o zaufaniu, najczęściej wyobrażamy sobie relacje z innymi ludźmi. Istnieje jeszcze jeden rodzaj zaufania, o którym mówi się znacznie rzadziej.

Zaufanie do samego siebie:

• Powstaje ono nie wtedy, gdy zawsze podejmujemy idealne decyzje.

• Powstaje wtedy, gdy uczymy się ich nie porzucać przy pierwszym dyskomforcie.

• Gdy dotrzymujemy sobie słowa.

• Gdy pokazujemy sobie, że nasze postanowienia znaczą coś więcej niż aktualny nastrój.

• Gdy kończymy rzeczy, które zaczęliśmy, nawet jeśli po drodze przestają być ekscytujące.

Z czasem zaczynamy wierzyć, że możemy na sobie polegać. To poczucie okazuje się znacznie cenniejsze niż chwilowa wygoda.

Bo być może największa różnica między ludźmi, którzy realizują swoje plany, a tymi, którzy stale zaczynają od nowa, nie polega na większej motywacji ani większej odwadze.

Może polega na tym, że pewnego dnia przestali negocjować z decyzjami, które już wcześniej podjęli.

I zamiast codziennie pytać siebie, czy na pewno mają ochotę, zaczęli pytać o coś znacznie prostszego:

Czy nadal chcę być osobą, którą wiem, że mogę być, jeśli będę dotrzymywać sobie słowa?

Subscribe

Comment

To, czego szukam w biznesie, nie znajduje się w ofercie

Od dawna zauważyłam, że jako klientka nie oceniam firm wyłącznie przez pryzmat produktu. Znacznie bardziej interesuje mnie to, co można dostrzec pomiędzy słowami, w zachowaniach ludzi i w detalach, które zdradzają prawdziwą kulturę organizacji.

Mam w sobie pewną cechę, która sprawia, że rzadko potrafię być zwykłą klientką. Kiedy odwiedzam restaurację, hotel, salon kosmetyczny, studio jogi, sklep internetowy czy gabinet specjalisty, moja uwaga bardzo szybko przestaje skupiać się wyłącznie na tym, co kupuję. Oczywiście interesuje mnie jakość usługi, produktu czy doświadczenia, za które płacę, ale niemal automatycznie zaczynam obserwować wszystko to, co znajduje się wokół. Zastanawiam się, jaki pomysł na ten biznes miał jego właściciel, jakie wartości chciał w nim zawrzeć i czy udało mu się przełożyć je na codzienne funkcjonowanie organizacji. Interesuje mnie, czy ludzie pracujący w tym miejscu rozumieją, co reprezentują, czy też wykonują jedynie kolejne zadania wpisane w zakres obowiązków.

To, co zdradzają detale

Z biegiem lat zauważyłam, że szczególną uwagę przyciągają drobne elementy, które wielu osobom mogą wydawać się nieistotne. Patrzę na sposób komunikacji między pracownikami, na ich mowę ciała, poziom zaangażowania i atmosferę panującą w zespole. Zwracam uwagę na to, czy przestrzeń sprawia wrażenie przemyślanej, czy panuje w niej porządek i czy poszczególne elementy tworzą spójną całość. Interesuje mnie sposób rozwiązywania problemów, reakcje na nieprzewidziane sytuacje oraz to, jak zachowują się ludzie wtedy, gdy nikt nie oczekuje od nich prezentowania idealnego wizerunku. To właśnie w takich momentach najczęściej można dostrzec prawdziwe oblicze firmy.

Jak klienci odczytują sygnały

Większość klientów nie ocenia wyłącznie produktu. Nawet jeśli wydaje nam się, że podejmujemy decyzje w pełni racjonalnie, w rzeczywistości nieustannie interpretujemy sygnały wysyłane przez otoczenie. W psychologii biznesu funkcjonuje pojęcie teorii sygnałów, które opisuje właśnie ten mechanizm. Klient nie zna procesów zachodzących wewnątrz organizacji, nie uczestniczy w spotkaniach zarządu i nie ma dostępu do informacji, które pozwoliłyby mu obiektywnie ocenić jakość firmy. W zamian poszukuje oznak świadczących o tym, czy ma do czynienia z miejscem dobrze zarządzanym. Takimi sygnałami stają się porządek, punktualność, sposób komunikacji, organizacja przestrzeni, wygląd pracowników czy dbałość o szczegóły.

Jeżeli sklep internetowy odpowiada na wiadomości szybko i rzeczowo, zaczynamy zakładać, że podobna sprawność występuje również w innych obszarach działalności. Jeżeli trener jest przygotowany do zajęć, szanuje czas klienta i pamięta szczegóły poprzednich spotkań, podświadomie przypisujemy mu wyższe kompetencje. Jeżeli hotel jest zadbany, pracownicy zachowują się profesjonalnie, a przestrzeń sprawia wrażenie harmonijnej, zaczynamy wierzyć, że podobne standardy obowiązują również tam, gdzie nie mamy dostępu. Psychologicznie jest to całkowicie naturalne. Człowiek od zawsze podejmował decyzje na podstawie ograniczonej liczby informacji, dlatego nauczył się wyciągać wnioski z sygnałów, które są dla niego dostępne.

Comment

Share

Kultura organizacji widoczna na pierwszy rzut oka

Właśnie dlatego coraz częściej mam wrażenie, że małe detale nie są wcale małymi detalami. Stanowią widoczne objawy czegoś znacznie większego. Są śladami decyzji podejmowanych przez liderów, menedżerów i właścicieli firm. Za każdym uporządkowanym procesem, za każdą spójną komunikacją i za każdą sytuacją, w której klient czuje się zaopiekowany, zwykle stoi określony sposób myślenia o biznesie. To dlatego niektóre miejsca pozostawiają po sobie poczucie jakości, którego trudno do końca wyjaśnić, nawet jeśli sam produkt nie różni się znacząco od oferty konkurencji.

Większość życiowych przełomów nie zaczyna się wtedy, gdy podejmujemy decyzję. Zaczyna się znacznie wcześniej, w chwili, kiedy kończą nam się argumenty pozwalające utrzymać dotychczasową wersję rzeczywistości.

Przez długi czas potrafimy bardzo skutecznie negocjować z faktami. Powtarzamy sobie, że w pracy jest chwilowo trudniej, że każdy związek przechodzi kryzysy, że na zmianę stylu życia przyjdzie jeszcze czas. Wszystko brzmi rozsądnie, ponieważ pojedynczo każde z tych wyjaśnień może być prawdziwe.

Problem pojawia się wtedy, gdy podobne rozmowy prowadzimy ze sobą od roku, dwóch albo pięciu lat.

W pewnym momencie zaczęłam zauważać, jak często ludzie nie utknęli dlatego, że nie wiedzą, co zrobić. Utknęli dlatego, że nie chcą nazwać tego, co już wiedzą.

Nie chodzi wyłącznie o wielkie decyzje. Czasami wystarczy przyjrzeć się własnym reakcjom. Tematom, które regularnie wracają podczas rozmów z przyjaciółmi. Obszarom życia, do których ciągle mamy ten sam żal, frustrację albo poczucie niespełnienia. Bardzo często właśnie tam ukryta jest odpowiedź, której staramy się nie słyszeć.

Kiedy wytrwałość zamienia się w trwanie

Od dziecka słyszymy, że warto być konsekwentnym. Że nie należy poddawać się przy pierwszej przeszkodzie. Że cierpliwość przynosi efekty.

To dobra rada, dopóki nie zaczynamy stosować jej do wszystkiego.

Zdarza się przecież, że nie potrzebujemy większej cierpliwości. Potrzebujemy większej uczciwości.

Może ścieżka zawodowa, którą obraliśmy kilka lat temu, po prostu nie jest dla nas. Może relacja, którą próbujemy ratować, od dawna opiera się bardziej na przyzwyczajeniu niż na realnej bliskości. Może styl życia, który prowadzimy, coraz mniej przypomina życie osoby, którą chcielibyśmy się stać.

Przyznanie tego przed sobą bywa trudne, ponieważ wymaga zaakceptowania czegoś jeszcze. Wymaga uznania, że poświęciliśmy czas, energię i uwagę czemuś, co nie przyniosło efektu, którego oczekiwaliśmy.

Ludzie często zostają w sytuacjach, które ich nie uszczęśliwiają, nie dlatego, że są szczęśliwi. Zostają dlatego, że trudno rozstać się z historią, w którą zainwestowali kilka lat życia.

Komfort ma wiele twarzy

Najczęściej myślimy o komforcie jak o czymś przyjemnym. Miękkiej kanapie, wolnym weekendzie albo życiu bez większych problemów.

Coraz częściej wydaje mi się, że najbardziej niebezpieczny komfort wygląda zupełnie inaczej.

Może wyglądać jak praca, która nie daje satysfakcji, ale jest przewidywalna. Może wyglądać jak codzienność, która już nas nie rozwija, ale nauczyliśmy się funkcjonować w jej ramach. Może wyglądać jak marzenie, o którym mówimy od lat, ale którego nigdy nie próbujemy zrealizować, ponieważ samo wyobrażanie go sobie jest bezpieczniejsze niż ryzyko porażki.

Paradoks polega na tym, że człowiek potrafi przyzwyczaić się niemal do wszystkiego. Także do życia, które przestało go cieszyć.

Być może dlatego zmiana tak rzadko zaczyna się od działania. Najpierw trzeba zauważyć, że coś, co uznaliśmy za normalne, wcale nie jest normalne. Jest jedynie znajome.

Najbardziej niewygodne pytanie

Jest jedno pytanie, które wydaje mi się bardziej wartościowe niż większość celów rozwojowych i noworocznych postanowień.

Co realnie zmieniło się w moim życiu w ciągu ostatnich pięciu lat?

Nie chodzi o plany, o intencje. Nie chodzi nawet o potencjał. Chodzi o fakty.

Patrząc na własne życie, łatwo zauważyć różnicę między tym, o czym myślimy, a tym, co rzeczywiście robimy. Między osobą, którą chcemy być, a osobą, którą pokazują nasze codzienne wybory.

Może właśnie dlatego upływ czasu jest tak dobrym nauczycielem. Nie interesują go nasze wymówki. Pokazuje wyłącznie rezultat.

Prawda rzadko przynosi ulgę od razu

Wiele osób wyobraża sobie, że moment przełomu jest ekscytujący. Że kiedy już zrozumiemy, co należy zmienić, poczujemy lekkość, motywację i przypływ energii. Najczęściej wygląda to znacznie mniej romantycznie.

Prawda zwykle najpierw odbiera nam wygodne wyjaśnienia. Pokazuje, że sytuacja jest dokładnie taka, jakiej od dawna nie chcieliśmy widzieć. Dopiero później daje przestrzeń na coś nowego. Może dlatego tak długo przed nią uciekamy.

Jednocześnie trudno zbudować lepszą przyszłość, jeśli cała energia jest przeznaczana na podtrzymywanie iluzji, że obecna sytuacja jest w porządku.

Czasami największa zmiana nie zaczyna się od odwagi. Zaczyna się od momentu, w którym przestajemy przekonywać samych siebie, że jeszcze trochę wytrzymamy.

Share

Comment

Może właśnie wtedy po raz pierwszy pojawia się szansa, żeby ruszyć w kierunku życia, którego naprawdę chcemy, zamiast wciąż usprawiedliwiać życie, które już dawno przestało nam odpowiadać.

A potem mijają dwa tygodnie, czasem miesiąc i pojawia się myśl, której wcześniej nie było. „Coś tu się nie zgadza”. Nie chodzi o obowiązki, wynagrodzenie, biuro czy benefity. Chodzi o coś trudniejszego do nazwania.

O atmosferę, sposób, w jaki ludzie ze sobą rozmawiają. O rzeczy, których nikt nie powiedział podczas rekrutacji, ale które czuć niemal od pierwszego dnia.

I właśnie wtedy zaczynamy myśleć o kulturze organizacyjnej. Nie jako o zestawie zasad, procedur czy wartości wpisanych do prezentacji firmowej, ale jako o czymś bardziej ulotnym. Czymś, co przypomina charakter człowieka. Każda firma ma swój temperament, nawyki i słabości. Jedne organizacje są otwarte i wspierające, inne bardziej rywalizacyjne. W jednych ludzie czują się bezpiecznie, w innych szybko uczą się, kiedy lepiej nic nie mówić. I co ważne, widać to dopiero od środka.

Między tym, co firma mówi, a tym, co robi

Często firmy traktują kulturę organizacyjną jak wystrój biura. Coś, co można zaprojektować, opisać i wdrożyć. Wystarczy ustalić kilka wartości, przygotować materiały i gotowe.

Tylko że kultura organizacyjna ma pewną niewygodną cechę. Nie interesuje jej to, co zapisaliśmy. Interesuje ją wyłącznie to, co robimy.

Można ogłosić, że jedną z najważniejszych wartości jest szacunek. Umieścić go na stronie internetowej, w materiałach rekrutacyjnych i prezentacjach dla klientów. Tylko co dzieje się później?

• Co dzieje się podczas spotkania zespołu, kiedy ktoś popełni błąd?

• Jak reaguje lider, gdy jest sfrustrowany?

• Jak wygląda rozmowa o pomyłkach?

• Jakie żarty krążą w zespole?

Czasem wystarczy jedna sytuacja, żeby zrozumieć, jakie wartości obowiązują naprawdę. Pracownik zostaje publicznie skrytykowany za coś, co można było omówić indywidualnie. Ktoś regularnie wbija innym szpilki, ale wszyscy tłumaczą to poczuciem humoru. Ktoś inny słyszy, że powinien być bardziej odporny.

I nagle okazuje się, że kultura organizacyjna nie ma wiele wspólnego z tym, co zapisano na slajdach. Ma za to wszystko wspólne z tym, na co codziennie przyzwalamy.

Kultura organizacyjna staje się szczególnie widoczna wtedy, gdy firma się rozwija albo wpada w chaos. Pojawia się presja, nowe osoby, większa odpowiedzialność i coraz więcej decyzji. W spokojnych czasach niemal każda organizacja potrafi wyglądać dobrze. Prawdziwy test przychodzi później. Bo na czym mają oprzeć się ludzie, kiedy robi się trudno? Na procedurach? Czy na wartościach, które przez lata były widoczne w działaniu?

Share

Jaki kapitan, taki statek

Im dłużej obserwuję firmy, tym częściej dochodzę do wniosku, że najkrótszą drogą do zrozumienia ich kultury jest przyjrzenie się osobom stojącym na czele organizacji.

Nie strategii, nie stronie internetowej, nie materiałom employer brandingowym. Ludziom.

• Jaki jest CEO?

• Jak traktuje innych?

• Jak reaguje na błędy?

• Czy jest obecny w życiu organizacji, czy funkcjonuje już kilka pięter wyżej niż reszta firmy?

• Czy ludzie czują, że mogą liczyć na wsparcie, czy mają wrażenie, że zostali wysłani na front i muszą radzić sobie sami?

To pytania, które mówią o organizacji więcej niż większość firmowych prezentacji.

Może właśnie dlatego interesują mnie liderzy prowadzący własne media społecznościowe. Jeszcze kilka lat temu wydawało mi się, że chodzi głównie o marketing i budowanie marki osobistej.

Dzisiaj widzę w tym coś więcej. Dla wielu specjalistów to pierwsza możliwość zajrzenia za kulisy firmy. Poznania sposobu myślenia lidera. Sprawdzenia, czy wartości są jedynie deklaracją, czy rzeczywiście przebijają przez codzienną komunikację. Trochę jak obserwowanie latarni z oddali, zanim zdecydujemy się dopłynąć do brzegu.

Najciekawsze odpowiedzi są w środku

Kiedy firmy zastanawiają się nad swoją kulturą organizacyjną, często zaczynają od definiowania wartości.

Ja zaczęłabym od czegoś innego.

Od rozmowy, od zadania pracownikom kilku prostych pytań.

• Co sprawia, że codziennie przychodzisz do pracy?

• Z czym kojarzy Ci się ta firma?

• Jak opisałbyś ją komuś, kto nigdy tutaj nie był?

• Za co ją cenisz?

• Co chciałbyś zmienić?

Lubię takie pytania, bo odpowiedzi rzadko są podręcznikowe. Każdy dział widzi organizację trochę inaczej. Każdy zwraca uwagę na inne rzeczy i ma własne doświadczenia.

A jednak po pewnym czasie zaczynają pojawiać się wspólne wątki. Te same zachowania, emocje, doświadczenia. Tam zaczyna się prawdziwa definicja kultury organizacyjnej. Nie w teorii. W historiach

Pokolenie Z nie zmienia rynku pracy.

Ono pokazuje coś, czego wcześniej nie chcieliśmy zauważyć

Często słyszymy, że pokolenie Z nie jest lojalne wobec pracodawców. Za każdym razem zastanawiam się, czy na pewno o lojalność tutaj chodzi. A może o coś zupełnie innego? Może coraz mniej osób chce poświęcać się dla zasady.

Może coraz mniej ludzi uważa, że szacunek powinien być nagrodą za wieloletni staż.

Może coraz mniej pracowników godzi się na środowisko, w którym zaangażowanie jest oczekiwane, a docenienie traktowane jako bonus.

Patrząc z tej perspektywy, trudno nie zauważyć, że młodsze pokolenia w pewnym sensie zmuszają organizacje do zadawania sobie niewygodnych pytań.

Jak traktujemy ludzi?

Co naprawdę nagradzamy?

I czy sami chcielibyśmy pracować w miejscu, które stworzyliśmy?

Miranda Priestly i dział HR

Przypomniała mi się niedawno ciekawa scena z „Diabeł ubiera się u Prady”.

A właściwie nie sama scena, tylko różnica między dwiema częściami historii.

W pierwszej Miranda wchodzi do biura i bez słowa rzuca płaszcz oraz torebkę na biurko swoich asystentek. Wszyscy siedzą jak na szpilkach. Jej autorytet jest niepodważalny, a cały świat zdaje się kręcić wokół niej.

W drugiej części między wierszami pojawia się nowy bohater.

Dział HR. Słyszymy o skargach pracowników, zmianach i konieczności dostosowania się do nowych realiów. I nagle okazuje się, że Miranda nadal jest Mirandą. Nadal jest wymagająca. Nadal ma autorytet.

Ale sama odwiesza płaszcz. Sama odkłada torebkę. To drobiazg tak mały, że łatwo go przeoczyć. A jednak trudno o lepszą metaforę tego, jak zmienia się kultura organizacyjna, bo najczęściej nie zmieniają jej wielkie deklaracje.

Zmieniają ją małe zachowania, które z czasem stają się nową normą i być może właśnie dlatego kultura organizacyjna jest czymś znacznie ciekawszym niż zestaw wartości na ścianie. To opowieść o tym, jak ludzie traktują siebie nawzajem wtedy, gdy nikt nie przypomina im, jakie wartości obowiązują w firmie.

Kultura organizacyjna rzadko objawia się w wielkich momentach. Najczęściej ukrywa się w rzeczach, które wydają się zbyt małe, by zwrócić na nie uwagę. W sposobie prowadzenia spotkań. W komentarzach rzucanych mimochodem. W tym, kto zabiera głos i kto milczy. Być może właśnie dlatego jest tak fascynująca. Bo choć nie zawsze ją zauważamy, ona codziennie uczy ludzi, jak mają się wobec siebie zachowywać.

Gdyby jutro zniknęły wszystkie firmowe prezentacje, wartości, plakaty i komunikaty wewnętrzne, co zostałoby po kulturze organizacyjnej Twojej firmy? Jak ludzie traktowaliby siebie nawzajem? Jak podejmowaliby decyzje? Jak reagowaliby na błędy?

Odpowiedź na te pytania prawdopodobnie mówi więcej o organizacji niż jakikolwiek dokument strategiczny

Większość ludzi nie ma dziś problemu z brakiem wiedzy na temat zdrowego odżywiania. Wiemy, że organizm potrzebuje odpowiedniej ilości białka, warzyw, snu i ruchu. Wiemy, że regularne sięganie po wysoko przetworzone produkty nie wspiera zdrowia ani poziomu energii. A mimo to wiedza bardzo często nie przekłada się na codzienne decyzje. Być może dlatego, że problem rzadko dotyczy samego jedzenia. Znacznie częściej dotyczy roli, jaką jedzenie zaczyna pełnić w naszym życiu.

Dla wielu osób posiłek przestaje być sposobem odżywienia organizmu, a staje się sposobem regulowania emocji, odreagowania stresu albo nagrodzenia się po trudnym dniu. Nie ma w tym nic dziwnego. Jedzenie daje szybkie poczucie przyjemności i komfortu. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy zaczynamy oczekiwać od niego czegoś, czego nie jest w stanie nam zapewnić na dłuższą metę: energii, zdrowia i dobrego samopoczucia.

Ciało nie buduje się na przypadkowości

Ciało jest znacznie bardziej konsekwentne niż nasze deklaracje. Nie reaguje na to, co postanowiliśmy w styczniu ani na pojedynczy zdrowy posiłek zjedzony po weekendzie pełnym przypadkowych wyborów. Reaguje na powtarzalność.

Można mieć ambitny plan treningowy, regularnie chodzić na siłownię i inwestować czas w aktywność fizyczną, ale organizm nadal potrzebuje materiału, z którego będzie mógł się regenerować. Trudno oczekiwać rozwoju mięśni, wysokiego poziomu energii czy dobrej koncentracji, jeśli większość dostarczanego paliwa jest niskiej jakości. Tak samo jak nie buduje się trwałego domu z przypadkowych materiałów, tak samo trudno budować silne ciało na przypadkowym jedzeniu.

Subscribe

Białko jako fundament posiłku

Jedną z najprostszych zmian, jakie można wprowadzić do sposobu odżywiania, jest zmiana kolejności myślenia o posiłkach.

Zamiast zastanawiać się, na co mamy ochotę, warto najpierw odpowiedzieć sobie na pytanie, skąd w tym posiłku będzie pochodziło białko.

Białko nie jest dodatkiem dla osób ćwiczących na siłowni. Jest jednym z podstawowych składników, których organizm potrzebuje każdego dnia do regeneracji, odbudowy i utrzymania sprawności. Kiedy staje się centralnym punktem posiłku, znacznie łatwiej budować wokół niego zbilansowane odżywianie, które rzeczywiście wspiera organizm, a nie tylko zaspokaja głód na chwilę.

Energia tworzy się kilka godzin później

Większość ludzi ocenia posiłek przez pryzmat smaku i sytości. Tymczasem równie ważne jest to, co dzieje się kilka godzin później. To właśnie wtedy okazuje się, czy jedzenie było źródłem energii, czy tylko krótkotrwałym impulsem.

Dobrze skomponowany lunch zawierający białko, zdrowe tłuszcze i złożone węglowodany wpływa nie tylko na poziom sytości, ale również na koncentrację, nastrój i zdolność do działania w drugiej części dnia.

Wiele osób interpretuje popołudniowe zmęczenie jako brak motywacji lub efekt nadmiaru obowiązków, podczas gdy często jest ono po prostu konsekwencją tego, co znalazło się na talerzu kilka godzin wcześniej.

Mózg również potrzebuje odżywienia

Kiedy myślimy o zdrowym odżywianiu, najczęściej skupiamy się na wyglądzie sylwetki. Znacznie rzadziej zastanawiamy się nad tym, jak jedzenie wpływa na jakość myślenia.

Tymczasem koncentracja, odporność na stres, zdolność podejmowania decyzji czy utrzymywania uwagi są bezpośrednio związane z tym, w jaki sposób odżywiany jest organizm. Zdrowe tłuszcze, odpowiednia ilość składników odżywczych i regularność posiłków nie są dodatkiem do dobrego funkcjonowania. Są jego fundamentem. Trudno oczekiwać od mózgu wysokiej wydajności, jeśli każdego dnia dostarczamy mu paliwo najniższej jakości.

Cukier nie jest największym problemem

W dyskusjach o odżywianiu bardzo często szuka się jednego winowajcy. Przez lata taką rolę przypisywano cukrowi. W rzeczywistości problem jest bardziej złożony.

Kawałek ciasta zjedzony od czasu do czasu nie decyduje o stanie zdrowia. Znacznie większe znaczenie ma to, czy codzienna dieta opiera się na produktach dostarczających organizmowi realnej wartości odżywczej. Problem pojawia się wtedy, gdy wysoko przetworzone produkty zaczynają wypierać pełnowartościowe posiłki i stają się podstawowym źródłem energii. To nie pojedynczy produkt jest wyzwaniem, ale sposób, w jaki budujemy całe nawyki żywieniowe.

Zdrowie jako forma szacunku do siebie

Najciekawsza zmiana pojawia się wtedy, gdy zdrowe odżywianie przestaje być projektem do realizacji, a staje się sposobem myślenia o sobie. Wtedy każdy wybór żywieniowy przestaje być oceniany przez pryzmat kalorii czy chwilowej przyjemności, a zaczyna być oceniany przez pryzmat przyszłości.

Każdy zdrowy posiłek jest w pewnym sensie inwestycją w osobę, którą będziemy za kilka lat. W energię, sprawność, samopoczucie i jakość życia. Z tej perspektywy dbanie o zdrowie nie jest ograniczeniem ani karą. Jest jedną z najbardziej praktycznych form szacunku wobec samego siebie.

Zdrowie nie jest etapem życia

Wiele osób traktuje zdrowe odżywianie jak tymczasowy projekt. Coś, co robi się przez kilka tygodni przed wakacjami albo do momentu osiągnięcia konkretnego celu. Problem polega na tym, że organizm nie funkcjonuje w krótkich cyklach.

Zdrowie nie jest modą, trendem ani okresem przejściowym.

Jest rezultatem tysięcy decyzji podejmowanych każdego dnia. To właśnie dlatego największe znaczenie mają nie spektakularne zmiany, ale codzienne wybory, które z czasem stają się stylem życia.

Share

Być może warto od czasu do czasu spojrzeć na jedzenie z zupełnie innej perspektywy. Nie pytać wyłącznie o to, na co mamy ochotę, ale zastanowić się, czego naprawdę potrzebuje organizm, aby dobrze funkcjonować.

Bo jedzenie nie kończy się w momencie posiłku. Jego skutki zostają z nami przez kolejne godziny, dni i lata. A sposób, w jaki odżywiamy ciało, jest jednocześnie odpowiedzią na pytanie, jak bardzo zależy nam na jakości własnego życia.

Tak mocno jak wierzę w rozmowę i w relacje między ludźmi, tak samo mocno wierzę w coś, co z czasem stało się dla mnie naturalne i bardzo oczywiste. W selektywność.

W to, że nie każdy człowiek musi wiedzieć o nas wszystko, co w danym momencie w nas się dzieje.

Ani o nas, ani o naszych bliskich, ani o naszym codziennym życiu. Większość tego, co w nas ważne, nie potrzebuje być wypowiedziana, żeby była prawdziwa.

I nie wynika to u mnie z dystansu do ludzi.

Wręcz przeciwnie.

Wynika z bardzo świadomego podejścia do tego, co i komu się pokazuje.

Zawsze byłam osobą, która raczej nie potrzebuje rozkładać swojego życia na etapy w rozmowie. Nie opowiadam o wszystkim „w trakcie”, nie buduję narracji na bieżąco. Decyzje często dojrzewają we mnie, a dopiero później stają się czymś, co komunikuję światu.

Czasem słyszałam, że „stawiam innych przed faktem dokonanym”, bo po prostu już wiedziałam, co chcę zrobić, zanim zaczęłam o tym mówić. Znajomi dowiadywali się o różnych rzeczach wtedy, kiedy już się działy albo były w ruchu, a nie w momencie ich rodzenia się.

I długo nie analizowałam tego głębiej.

To był po prostu mój sposób funkcjonowania.

Dopiero z czasem zobaczyłam, że to nie jest tylko styl komunikacji, ale też bardzo konkretny sposób działania.

Subscribe

Bo są rzeczy, które w moim doświadczeniu lepiej dojrzewają w środku niż na zewnątrz.

Nie dlatego, że trzeba je ukrywać.

Tylko dlatego, że nie każda przestrzeń i nie każda relacja jest gotowa na ich pełny kształt.

Zauważyłam też, że kiedy mówimy o czymś w momencie, kiedy to jeszcze się układa, bardzo łatwo wchodzimy w obszar, w którym inni ludzie zaczynają reagować na coś, co nie jest jeszcze stabilne.

• Pojawiają się ich interpretacje.

• Ich pytania.

• Ich emocje.

I nagle coś, co było naszym wewnętrznym procesem, zaczyna się rozpraszać w wielu kierunkach.

Dlatego dla mnie naturalne stało się trzymanie wielu rzeczy w sobie do momentu, aż same nabiorą formy, która nie jest już wrażliwa na zewnętrzne szumy.

Ta sama zasada dotyczy pracy i relacji zawodowych.

Nie każdy musi znać nasz pełny świat wewnętrzny, żeby współpraca była dobra i klarowna.

W pracy jesteśmy częścią większej struktury. Mamy swoje role, odpowiedzialności, zadania.

I nie wszystko, co w nas się dzieje, musi być częścią tej przestrzeni.

Zbyt wczesne lub zbyt szerokie otwieranie swojego świata, szczególnie wobec osób, które nie są jeszcze częścią naszej bliskiej relacji, często nie wzmacnia więzi, tylko ją rozprasza.

Zaczęłam też zauważać coś jeszcze bardziej subtelnego.

W rozmowach bardzo łatwo jest pomylić bliskość z ilością mówienia o sobie.

A w rzeczywistości często działa to odwrotnie.

• To nie ten, kto mówi najwięcej, zostaje najlepiej zapamiętany.

• Tylko ten, przy którym druga osoba czuje się naprawdę wysłuchana.

Relacja nie buduje się przez ekspozycję siebie, tylko przez jakość obecności wobec drugiego człowieka.

Dlatego coraz bardziej świadomie podchodzę do tego, co zostaje we mnie, a co wychodzi na zewnątrz.

Nie z potrzeby ograniczania siebie.

Ale z potrzeby jasności.

Bo nie każda myśl musi stać się rozmową.

Nie każda emocja musi zostać natychmiast wypowiedziana.

Inie każda historia potrzebuje świadków.

Świat jest mniejszy, niż nam się wydaje.

A informacje często krążą szybciej, niż relacje zdążą się ugruntować.

W tym wszystkim nie chodzi o to, żeby mówić mniej albo więcej. Chodzi o coś bardziej subtelnego. O świadome prowadzenie rozmów i uważność na to, co naprawdę powinno być wypowiedziane, a co może zostać tylko w nas.

Powściągliwość w dzieleniu się prywatnym życiem nie jest dystansem do ludzi.

Jest formą porządku wewnętrznego i szacunku do własnych granic.

Bo nie każda relacja potrzebuje pełnego dostępu do naszego świata.

I nie każda rozmowa wymaga odsłaniania wszystkiego, co w nas jest.

Czasem dojrzałość polega właśnie na tym, żeby wiedzieć, co zostaje w środku i komu naprawdę warto to powierzyć.

To rodzi jednak ważne pytanie:

Gdzie kończy się budowanie spójnej kultury, a zaczyna tworzenie zespołu złożonego wyłącznie z podobnie myślących osób?

W jednej z rozmów rekrutacyjnych usłyszałam o kandydacie z dużym doświadczeniem i świetnymi wynikami. Mimo to pojawiła się wątpliwość: „Nie jestem pewien, czy odnajdzie się w naszym zespole”.

Takie stwierdzenie może oznaczać, że kandydat nie podziela wartości firmy lub nie odnajdzie się w jej środowisku. Może jednak oznaczać również coś prostszego, że jest po prostu inny.

A właśnie ta inność bywa wyzwaniem. Łatwiej współpracuje się z ludźmi, którzy myślą podobnie, ale to nie zawsze sprzyja rozwojowi. Zespół złożony wyłącznie z osób nastawionych na szybkie działanie i ryzyko może działać sprawnie, dopóki ktoś nie zada pytania: „A co jeśli się mylimy?”.

Dlatego tak cenna bywa obecność osób bardziej analitycznych, ostrożnych czy sceptycznych. Nie po to, by blokować działania, lecz by dostrzegać ryzyka i poszerzać perspektywę zespołu.

Prawdziwa różnorodność nie ogranicza się do wieku, płci czy doświadczenia.

Dotyczy przede wszystkim sposobu myślenia. Organizacje często deklarują, że szukają innowacyjności i świeżego spojrzenia, a jednocześnie wybierają kandydatów najbardziej podobnych do obecnych pracowników. To naturalne, bo łatwiej ufać temu, co znamy. Problem pojawia się wtedy, gdy podobieństwo zaczyna być mylone z dopasowaniem.

Dopasowanie do wartości nie oznacza identycznych charakterów, poglądów czy metod działania. Najsilniejsze zespoły tworzą ludzie, którzy podzielają wspólne wartości, ale różnią się perspektywą i sposobem rozwiązywania problemów.

Bo celem zespołu nie jest pełna zgoda. Celem jest podejmowanie lepszych decyzji.

A te najczęściej rodzą się wtedy, gdy obok podobieństw jest miejsce także na konstruktywną różnicę.

Dlatego podczas rekrutacji warto pytać nie tylko: „Czy ta osoba będzie do nas pasować?”, ale również: „Co wniesie do zespołu właśnie dzięki temu, że różni się od nas?”.

Dzisiaj myślę o tym trochę inaczej.

Im dłużej obserwuję siebie i innych, tym częściej dochodzę do wniosku, że problem bardzo rzadko polega na braku wizji. Większość ludzi ma całkiem dobre wyobrażenie o tym, czego pragnie. Wiedzą, że chcieliby zmienić pracę, zacząć tworzyć własne treści, uruchomić biznes, napisać książkę, pozyskać pierwszego klienta albo wreszcie pokazać światu projekt, który od miesięcy noszą w głowie. Wizja zazwyczaj już istnieje.

Problem pojawia się chwilę później, dokładnie w miejscu, w którym kończy się wyobrażanie, a zaczyna realizacja.

To bardzo ciekawy moment, bo z zewnątrz wygląda podobnie. Nadal myślisz o swoim pomyśle. Nadal analizujesz kolejne możliwości. Nadal rozważasz różne scenariusze. Tylko że pod powierzchnią dzieje się coś zupełnie innego.

• Nie szukasz już odpowiedzi na pytanie, czego chcesz.

• Szukasz sposobu, żeby uniknąć konfrontacji z tym, co stanie się, gdy zaczniesz.

Bo wyobrażanie sobie przyszłości jest przyjemne. Nie wymaga ryzyka. Nie wymaga pokazania swojej pracy innym ludziom. Nie wymaga usłyszenia „nie”.

Nie wymaga odkrycia, że coś, co w naszej głowie wydawało się świetnym pomysłem, w rzeczywistości wymaga jeszcze wielu poprawek.

Możemy godzinami dopracowywać wizję życia, którego jeszcze nie żyjemy, ponieważ wyobraźnia jest miejscem niezwykle bezpiecznym.

Wszystko wygląda tam lepiej. Jesteśmy bardziej pewni siebie, bardziej gotowi, bardziej kompetentni. W wyobraźni rzadko popełniamy błędy.

Rzeczywistość działa inaczej.

Rzeczywistość zaczyna się od wysłania wiadomości, której trochę się obawiasz. Od opublikowania posta, który może przejść bez echa. Od telefonu, którego nie masz ochoty wykonać. Od rozmowy, która może nie potoczyć się tak, jak sobie zaplanowałaś.

I właśnie dlatego realizacja jest znacznie mniej ekscytująca niż wyobrażanie sobie przyszłości.

Jest mniej efektowna, bardziej niewygodna i dużo bardziej wrażliwa.

Zauważyłam, że kiedy czuję się zablokowana, moją pierwszą reakcją jest próba znalezienia większej jasności. Chcę jeszcze trochę pomyśleć. Jeszcze trochę przeanalizować sytuację. Jeszcze przez chwilę poszukać odpowiedzi, która sprawi, że poczuję się pewniej.

Problem polega na tym, że bardzo często odpowiedź, której szukam, nie istnieje przed działaniem. Istnieje dopiero po nim.

To jedna z tych rzeczy, które brzmią banalnie, dopóki nie zobaczy się ich w praktyce.

• Kiedy wykonujesz telefon, dowiadujesz się czegoś, czego nie wiedziałaś wcześniej.

• Kiedy publikujesz artykuł, otrzymujesz reakcję, której nie byłaś w stanie przewidzieć.

• Kiedy odbywasz rozmowę z klientem, odkrywasz pytania, których sama nigdy byś sobie nie zadała.

Działanie produkuje informacje.

A informacje tworzą jasność.

Nie odwrotnie.

Być może dlatego tak wiele osób utknęło w miejscu.

Czekają, aż poczują się pewnie. Czekają, aż zniknie niepewność. Czekają na moment, w którym wszystko będzie wystarczająco dopracowane, przemyślane i gotowe.

Pewność siebie, podobnie jak jasność, nie zawsze jest punktem startowym. Często jest efektem ubocznym ruchu.

Pojawia się wtedy, gdy zrobisz coś po raz pierwszy, potem drugi, a później dziesiąty. Kiedy przestajesz opierać się wyłącznie na swoich wyobrażeniach, a zaczynasz opierać się na własnym doświadczeniu.

Coraz częściej myślę więc, że pytanie „jak uzyskać większą jasność?” prowadzi nas w niewłaściwym kierunku.

Znacznie ciekawsze wydaje mi się inne pytanie.

Jaki jest najmniejszy krok, który mogę wykonać dzisiaj?

Bo być może jasność, której szukamy, nie znajduje się gdzieś daleko przed nami. Być może pojawia się dopiero wtedy, gdy przestajemy próbować ją odnaleźć i zaczynamy zbierać informacje, których może dostarczyć wyłącznie rzeczywistość.

Czy kandydat z 10-letnim doświadczeniem może przegrać z kimś, kto pracuje zaledwie od 3 lat?

Coraz częściej odpowiedź brzmi: tak (i w dalszej części wyjaśnię, jakie odpowiedzi zarządu usłyszałam). Nie dlatego, że doświadczenie straciło na znaczeniu, ale dlatego, że firmy zaczęły szukać czegoś, czego nie da się łatwo wpisać do CV. Sposobu myślenia, podejścia do działania i dopasowania do kultury organizacyjnej.

Żyjemy w czasach, w których dostęp do wiedzy jest większy niż kiedykolwiek wcześniej.

Kursy, książki, podcasty, szkolenia i internet sprawiają, że rozwój stał się dostępny praktycznie dla każdego, kto chce po niego sięgnąć. Coraz więcej osób świadomie inwestuje w zdobywanie nowych umiejętności, budowanie doświadczenia i rozwijanie swojej kariery.

Rozmawiając jednak w ostatnim czasie z menedżerami, dyrektorami i właścicielami firm, zaczęłam zauważać pewną zmianę.

Doświadczenie nadal jest ważne, ale coraz częściej nie jest tym, co decyduje o zatrudnieniu.

Nie zdziwiło mnie, kiedy jeden z właścicieli firm powiedział, że podczas rekrutacji stara się wyłapać przede wszystkim to, jakim człowiekiem jest kandydat. Interesuje go nie tylko to, co dana osoba potrafi zrobić, ale również to, w jaki sposób podchodzi do pracy, rozwoju i współpracy z innymi. Zwraca uwagę na to, czy ma w sobie wewnętrzną motywację do działania, czy potrafi angażować się w rozwój firmy i własny rozwój, czy chętnie dzieli się wiedzą, jak reaguje na feedback oraz czy jest osobą, która po usłyszeniu nowego pomysłu przechodzi do działania, czy raczej pozostaje na etapie obserwacji.

Słuchając tej rozmowy, zdałam sobie sprawę, że wiele z tych rzeczy nie znajduje odzwierciedlenia w CV. Można mieć imponujące doświadczenie, świetnie przygotowane portfolio i bardzo dobre wyniki, a mimo to nie zostać wybranym. Z drugiej strony można mieć nieco mniej doświadczenia, ale zostać ocenionym jako osoba z większym potencjałem do rozwoju w danej organizacji.

Zatrudnienie nowego człowieka nigdy nie jest wyłącznie zakupem kompetencji

Kiedy firma podejmuje decyzję o zatrudnieniu, nie zaprasza do współpracy jedynie zestawu umiejętności. Zaprasza człowieka, który ma określone wartości, sposób komunikacji, podejście do problemów, poziom zaangażowania i własne przekonania dotyczące pracy.

Szczególnie w organizacjach, które szybko się rozwijają, kultura organizacyjna staje się czymś znacznie więcej niż sloganem zapisanym na stronie internetowej. To codzienne decyzje, sposób współpracy, podejmowania odpowiedzialności i reagowania na wyzwania. W takich firmach bardzo szybko okazuje się, że nawet najbardziej doświadczona osoba może mieć trudność z odnalezieniem się w środowisku, które funkcjonuje w zupełnie inny sposób niż ten, do którego jest przyzwyczajona.

Wyobraźmy sobie firmę, która działa bardzo dynamicznie. Ludzie podejmują szybkie decyzje, testują nowe rozwiązania, często wychodzą poza zakres swoich obowiązków i mocno angażują się w realizowane projekty.

• Dla jednych będzie to ekscytujące środowisko pełne możliwości rozwoju.

• Dla innych będzie źródłem frustracji, chaosu i poczucia ciągłej presji.

Żadna z tych perspektyw nie jest błędna. Po prostu opierają się na innych wartościach.

To właśnie dlatego odrzucenie podczas rekrutacji nie zawsze oznacza, że ktoś był za słaby, miał za mało doświadczenia albo nie spełniał wymagań. Czasami oznacza jedynie, że pomiędzy kandydatem a organizacją istnieje niedopasowanie, które z czasem prawdopodobnie stałoby się źródłem problemów dla obu stron.

Twoje podejście do życia objawia się na wielu płaszczyznach

Przypomniała mi się sytuacja, o której opowiadała jedna z dyrektorek operacyjnych. Na pewnym etapie procesu rekrutacyjnego zadawała kandydatom pytania niezwiązane bezpośrednio z ich stanowiskiem. Jedno z nich dotyczyło hobby.

Załóżmy, że dwie osoby odpowiadają, że interesują się ceramiką.

1. Pierwsza mówi, że uwielbia oglądać twórców zajmujących się ceramiką, śledzi ich prace w mediach społecznościowych, ogląda filmy pokazujące proces tworzenia i kupuje ręcznie wykonane przedmioty, ponieważ docenia ich estetykę oraz kunszt wykonania.

2. Druga osoba odpowiada, że pewnego dnia zainteresowała się ceramiką na tyle mocno, że zamówiła zestaw do pracy z gliną i zaczęła tworzyć własne kubki, świeczniki oraz dekoracje do domu. Nie dlatego, że planowała zostać twórcą na pełen etat, ale dlatego, że chciała sprawdzić, jak wygląda ten proces od środka i czy sama jest w stanie czegoś się nauczyć.

Obie odpowiedzi są dobre.

Obie osoby mogą być inteligentne, ciekawe świata i kompetentne.

Jednak dyrektorka bez większego wahania wskazała drugą osobę jako tę, która prawdopodobnie lepiej odnalazłaby się w jej organizacji.

Nie chodziło o ceramikę.

Nigdy nie chodziło o ceramikę.

Chodziło o wzorzec działania, który krył się za odpowiedzią.

Pomysł pojawia się w głowie.

Następnie zostaje zamieniony w działanie.

Pojawia się ciekawość.

Za nią idzie eksperyment.

Pojawia się zainteresowanie.

Za nim idzie praktyka.

To nie był test wiedzy ani doświadczenia. To była próba zrozumienia, w jaki sposób dana osoba funkcjonuje na co dzień.

Im dłużej o tym myślę, tym bardziej dochodzę do wniosku, że każdy z nas posiada pewien wewnętrzny zestaw wartości, który wpływa na decyzje podejmowane znacznie częściej, niż nam się wydaje.

Niektórzy naturalnie kierują się bezpieczeństwem i przewidywalnością.

Inni szukają rozwoju, autonomii lub możliwości eksperymentowania.

Są osoby, które potrzebują jasnych procedur, i takie, które najlepiej odnajdują się w sytuacjach, gdy mogą samodzielnie tworzyć rozwiązania.

Firmy również mają swoje wartości.

Czasami są one spisane i komunikowane wprost. Czasami istnieją jedynie w codziennych zachowaniach ludzi tworzących organizację. W miarę rozwoju firmy coraz częściej zaczynają jednak świadomie określać, jakich ludzi chcą zapraszać do swojego zespołu i jakie postawy chcą wzmacniać.

Dlatego nie zawsze wygrywa osoba z największym doświadczeniem.

Czasami wygrywa ktoś, kto lepiej pasuje do środowiska, które firma buduje.

Ktoś, kto ma solidne fundamenty, odpowiednie podejście i sposób myślenia zgodny z kierunkiem, w którym organizacja chce się rozwijać.

Kompetencji można nauczyć.

Doświadczenie można zdobyć.

Znacznie trudniej jest zmienić sposób działania, wartości i naturalne podejście do pracy.

Być może właśnie dlatego niektóre odrzucenia, które traktujemy jako porażkę, w rzeczywistości są jedynie informacją, że próbujemy wejść do miejsca, które nigdy nie było dla nas odpowiednie.

A może prawdziwe pytanie nie brzmi:

„Czy jestem wystarczająco dobry?”

lecz:

„Czy to środowisko jest naprawdę zgodne z tym, kim jestem i jak chcę pracować?”.

Podziel się w komentarzu, jakie są Twoje odczucia i doświadczenia względem tego tematu w pracy.