nosiłam z tobą włosy kręcone

na ciele mało, na buzi mniej

lekko mi było z tobą myślałam

zostaniesz tym razem dłużej o dzień

jednak odchodzisz, zostawiasz mnie samą

skóra moja cię woła co noc

gdy wieczór chłodem przywita mnie całą

ze wrzątkiem w ręce, bezład mnie weźmie

będę tęskniła

mówisz, że wrócisz, dotkniesz

przyjmiesz z powrotem

choć ja za rok już będę

kimś innym

ty wiesz

Zasubskrybuj teraz

Zaczęła wtedy rosnąć we mnie frustracja wobec mojego physis, frustracja tak ogromna, że towarzyszy mi do dzisiaj.

Moje myśli w tamtym czasie obracały się wśród pomysłów raczej abstrakcyjnych, wręcz krzywdzących, fizycznie drażniących.

Dekapitacja, głowa odrośnie.

Rozcięcie strun, zszyją na nowo.

Wydłubanie oczu, na ich miejsce niebieskie guziki.

Rozjechanie wałem, z płaskiego placka uformowanie ciała według wytycznych.

ciało w głowie czy głowa w ciele

Moje podejście do ciała odbywa się poprzez traktowanie go jako osobnego bytu.

Ciało w głowie czy głowa w ciele. Ciało w głowie, głowa zostanie. Dusza, emocje, mózg. Ciało przeminie, odmówi pracy, stanie się skorupą, z każdym dniem coraz cięższą powłoką. Wywłoka. Ciało wywłoka.

ciało wywłoki

Brak akceptacji nie dotyka jedynie ciała, choć często ciało jest zapalnikiem.

To byłoby ogromnie przejmujące, przejmować się tylko ciałem. Dobrze jest zamartwiać się czymś stałym. Nieugiętym pod względem czasu, nieśmiertelnym w zakresie śmiertelności człowieka.

Charakter. Mocno się go czepić, trzymać mocno, nie puszczać.

Zaczątki niechęci wobec własnego uosobienia również pamiętam z czasów nastoletniości i one także trzymają się mnie jak rzep do dzisiaj i często nie chcą puścić.

gdy stanę się kimś innym

Z dorastaniem przychodzi wydech, spokój, jakby chaos w głowie powoli przycichał. Nastaje cisza, cicho-sza. Patrzę na swoje zdjęcia za czasów nastoletnich i widzę piękną dziewczynę. Dlaczego wtedy tego nie widziałam? Dlaczego zawsze widziałam zbyt dużo lub zbyt mało? Samokrytyka na poziomie eksperckim, nikt nie jest w stanie nienawidzić mnie bardziej niż ja samą siebie.

Pamiętam moje myśli z tamtego okresu, gdy powtarzałam sobie, że wezmę się, powiem, zrobię coś gdy tylko wypełnię nieskończoną listę rzeczy do poprawy. A wtedy stanę się już prawdziwie-sobą.

Prawdziwie-kimś-innym.

Dlaczego tak bardzo nie chciałam widzieć siebie takiej jaką faktycznie byłam?

bełkot

Będąc dorosłym uwalniasz się od wewnętrznego krytyka, chociaż on zdążył się już mocno zakorzenić i odzywa się w najmniej odpowiednim momencie. Niepotrzebny szum. Bełkot.

Lista rzeczy do zrobienia kurczy się, przychodzi świadomość, że na pewne kwestie nie masz żadnego wpływu. Nie będzie ścięcia, nie odrośnie nic na nowo, może nawet już nie chcesz, żeby owe nadeszło, bo się do siebie już po prostu przyzwyczaiłeś. W najlepszym wypadku - nawet polubiłeś.

Gdy patrzę na moich bliskich widzę same piękne rzeczy. Nie rozumiem często, co mówią, gdy wymieniają przedmioty swoich kompleksów, że chcieliby coś lepiej - bardziej - inaczej. Niezrozumiałe frazy, potok zlewających się w jedno słów, kolejny raz - bełkot.

Gdy człowiek naprawdę kocha samego siebie, to ta miłość niesie ze sobą szacunek. Taki człowiek nie beszta sam siebie gdy patrzy na swoje nagie odbicie w lustrze. Nie wątpi w swoje umiejętności gdy coś pójdzie nie po jego myśli. Nie jest zły na siebie, gdy odpuszcza ze zmęczenia czy strachu. Zna swoje granice, daje sobie szansę próbować do skutku, kibicuje sam sobie nawet gdy nikt wokół w niego nie wierzy.

Może obserwacja samego siebie jako osobnego bytu ma swoje plusy. Może przez przyjęcie trzecioosobowej narracji jesteśmy mniej skłonni do wystawiania negatywnych ocen, powątpiewania w swoje umiejętności, poddawania się.

Nigdy nie zwątpiłam w moje ukochane osoby, nie skreśliłam ich życia na straty, gdy coś im nie wyszło. Dlaczego więc tak bardzo wciąż wątpię w samą siebie?

nigdy nie będziesz wystarczający

Świadomość, że zawsze znajdzie się ktoś ładniejszy, bardziej przygotowany czy oczytany przez pierwszy moment może sprawiać dyskomfort. Razem z dyskomfortem przychodzi jednak poczucie ulgi.

Nigdy nie będziesz wystarczający.

Nigdy nie będę wystarczająca.

Granice wystarczalności rozciągają się, raz w jedną, raz w drugą. Czy wystarczalność w ogóle istnieje?

Dla jednego zbyt słaba, za brzydka, dla drugiego zbyt mocna, za ładna. Jeden nie będzie chciał mieć mnie w swoim bliskim otoczeniu, drugi będzie mnie miał za najbliższą i zwierzał mi się z sukcesów i trosk.

Często gdy odczuwam strach przed samą sobą, blokadę przed tym, co chciałabym zrobić, w momentach gdy czuję się właśnie tak okropnie-przytłaczająco- niewystarczająca, wyobrażam sobie nieustraszoną wersję mnie.

Zbudowaną na tyle, że gdy ktoś - lub ja sama - zwątpi w moje kompetencje, to nie wpłynie to na moją samoocenę, na moje widzenie świata, na moje widzenie siebie.

Myślę, że nie ma określonych ram bycia wystarczającym. Wyznaczamy je sobie codziennie po cichu sami.

Ja naruszam je notorycznie jedząc w pośpiechu śniadanie, biegnąc spóźniona na autobus, nie przywiązując wagi do tego, jak i z kim spędzam dzień, nie zaczynając nowych projektów, bojąc się. Okropnie się bojąc.

Ale w tym wszystkim i tak czuję się wystarczająca wobec samej siebie.

Nie ma drugiej mnie, więc nie da się być bardziej.

Zasubskrybuj teraz

zostawiam. do potupania :”)

Budowanie kapitału kulturowego traktuję jako obowiązek wobec przyszłej wersji mnie.

Człowiek chciałby żyć długo, ale nie chciałby przeżyć swoich bliskich. Nie chciałby zachorować, potrzebować opieki, być samotnym. Takiego „długo” nikt nie chce, ot paradoks.

Staram się być uważna na to, co ze mną zostanie, gdy wszystko co znałam i kochałam odejdzie. Budować w sobie podstawę. Podstawę, która ma dbać o to, żeby świat w pewnym momencie nie zamknął się na mnie. I żebym ja też nigdy nie zamknęła się na niego.

To ciągły proces. Poszukiwanie rzeczy, do których można wrócić w momentach załamania, takich punktów kojących, miejsc, w których człowiek czuje się zrozumiany.

Taką przestrzeń odnajduję właśnie w sztuce.

po co budować kapitał kulturowy

Sztuka daje nam możliwość przeżycia dziesiątek tysięcy żyć. Trochę tak jakbyśmy zerwali wszystkie figi z drzewa Sylvii Plath i skosztowali po kęsie.

Wiedza na tematy nam odległe geograficznie, historycznie, kulturowo buduje w nas empatię. A bez empatii człowieka nie ma, nie istnieje - jest skóra, kości, organy - duszy brak.

Im więcej czytam i słucham, tym ciężej przychodzi mi ocenianie. Staram się widzieć w ludziach najpierw właśnie człowieka. Dopiero potem etykietę jaką nosi, grupę, do której należy, cechy, które są mu z tą przynależnością nadane.

Zresztą - obcowanie z sztuką rodzi też wiele pytań do samego siebie.

Czytając „Lolitę” (1955) Nabokova, odczuwałam sympatię do głównego bohatera powieści - Humberta Humberta.

Moralnie nie powinnam była odczuwać wobec niego żadnych pozytywnych emocji. Humbert Humbert był zakochany w dziewczynce, którą próbował podstępem, statusem, doświadczeniem wykorzystać. Stanowczo nie popieram groomingu. Kreacja głównego bohatera powieści postanowiła jednak zadać mi pytanie: gdzie jest granica?

Czy da się kogoś polubić jednocześnie potępiając jego postępowanie? Można oddzielić człowieka od jego czynu i pobudek?

Ogólnie wolałabym czuć niechęć i obrzydzenie do Humberta Humberta. Ach, ten Nabokov..

Wracając - trudniej przychodzi mi ocenianie. Innych i samej siebie. W każdej sytuacji widzę dwie strony medalu, a nawet i dziesięć, świat nie jest czarno-biały, zero-jedynkowy, wszystko jest pełne kolorów i cyfr.

Sztuka chroni nas przed wyobcowaniem. Sztuka pozwala nam regulować emocje. Czytasz lub słyszysz coś, co podświadomie czułeś od dawna, ale nie potrafiłeś tego nazwać. Nagle pojawia się dźwięk, słowo za słowem, obraz, które Cię otulają. I jeszcze przed chwilą czułeś się obco, a teraz buduje się przed tobą dom. I jest Ci tak po prostu lżej.

jak budować kapitał kulturowy

Budowanie kapitału kulturowego jest o tyle trudne, że nasz mózg automatycznie pozbywa się danych, które nie pracują typowo na jego przetrwanie. Chociaż biada temu, kto bez sztuki dałby radę przeżyć w tym świecie!

Przy obcowaniu z dziełem uaktywnia się w mózgu ciało migdałowate. Nie zapamięta ono do końca fabuły, pomyli imiona bohaterów, nie powtórzy usłyszanej melodii, ale zakoduje emocje, które nam przy danym dziele towarzyszyły.

Czasem nie pamiętamy jak nazywał się główny bohater ani z jakim problemem się zmagał. Wiemy za to, że dana pozycja jest pokrzepiająca, że stworzyła nam bezpieczną przystań lub przypomniała o czymś, o czym wolelibyśmy nie myśleć. Pamiętamy łzy, ścisk w żołądku, śmiech na cały głos. Ciało migdałowate, dziękujemy!

Lubię myśleć, że ja się ze sztuką - filmem, książką, wystawą, spektaklem - po prostu spotykam.

Biorę z niej tyle, ile jest w stanie mi w danym momencie dać. Nie obrażam się gdy jej nie rozumiem. Nie krytykuję, gdy mi się nie podoba. Nie traktuję jej nazbyt poważnie, nie dzielę na wyższą i niższą, bawię się nią, przeglądam w niej.

Myślę, że należy włożyć taki sam wysiłek w zapamiętanie dzieła na dłużej, ile w żywe obcowanie z nim.

Po spotkaniu zastanawiam się nad aspektami, które najbardziej mnie poruszyły, zainteresowały lub wyjątkowo zdenerwowały. Negatywne emocje też są bardzo ważne - co mnie tak właściwie zezłościło? Może właśnie zobaczyłam samą siebie, a bardzo nie chciałam takiej siebie widzieć?

Jak mam więcej czasu i przestrzeni - siadam i zapisuję. Mam stworzone do tej aktywności trzy dzienniki:

dziennik nr 1: co widziałam (kraje, tradycje, wystawy, spektakle, sztuka uliczna, manifestacje, plakaty, okładki książek, murale, reklamy)

dziennik nr 2: co słyszałam (albumy, ścieżki filmowe, poezje śpiewane, wystąpienia, podcasty)

dziennik nr 3: co przeczytałam (książki, artykuły, wiersze, prasa)

I zapisuję: tytuł, autor, rok.

Własnymi słowami opisuję o czym dane dzieło było.

Własnymi słowami, chociaż przychodzi to czasem ciężko. Pojawiają się myśli, że ktoś na pewno zrozumiał to lepiej niż ja.

Nie poddaję się, zapisuję. Kwestią czy dobrze zinterpretowałam czy źle będę się martwić później. A właściwie to nie będę, bo mogę sobie interpretować po swojemu. Piszę więc.

Opisuję tematykę dzieła, który bohater był moim ulubionym, a którego nie mogłam znieść wraz z krótką charakterystyką. Może kogoś mi on przypominał?

Zapisuję, czy to, co widziałam było już mi znanym zjawiskiem, czy znam już podobne ujęcie tematu? Czy coś mnie zaskoczyło? Otworzyło szufladkę w głowie, która jeszcze długo pozostałaby zamknięta? Albo nie otworzyłaby się nigdy? A może poruszyło temat, o którym wstydziłam lub bałam się mówić, a dane dzieło dało mi podstawę ku temu żeby rozmowę o tym w ogóle zacząć?

Dopiero po tym przechodzę do czytania interpretacji, opinii czy recenzji. Czytając je, nie biorę ich już za swoje. Nie przyjmuję (nawet podświadomie!) czyjejś opinii, bo przecież wyrobiłam sobie własną. Wiem, co mi się podobało, a co nie. Porównuję więc.

Czasem pojawia się pewnego rodzaju zgrzyt, ego-zgrzyt, gdy coś, co bardzo mi się podobało, zebrało niepochlebne recenzje.

Jednak gust - kwestia sporna. Dzisiaj wszyscy szukamy gustu, nie zważając w ogóle na to, że nie znamy i nie chcemy poznawać samych siebie.

Potem wczytuję się w biografię autora. Tutaj również zapisuję najważniejsze punkty: w jakiej epoce tworzył, czym się interesował, co go ukształtowało, jaką miał filozofię na życie i sztukę.

Robię to wtedy, gdy prawdopodobieństwo powrotu do innego dzieła tego samego autora jest szalenie wysokie. Praca wykonana w takim przypadku raz - przekłada się na lepsze rozumienie kolejnych tekstów lub dzieł.

Według Barthesa sztuka rodzi się wtedy, gdy umiera autor. Kontekst autora jest ważny, ale nie jest konieczny. Można wyciągnąć dla siebie z danego dzieła coś innego, niż autor miał na celu przekazać.

Myślę, że rola autora jest istotna, gdy jego doświadczenie rezonuje z naszym. W innym przypadku - śmierć.

Moją ulubioną częścią procesu jest spisywanie cytatów. Jeśli naturalnie przychodzi ci nadawanie kontekstu swoim wypowiedziom przez odniesienie do dzieł sztuki, tekstów literackich czy biografii artystów - winszuję (i zazdroszczę)!

Szczególnie jak jesteś już tak oczytany, że tak wręcz nonszalancko wypływa z ciebie to, co zobaczyłeś i przeczytałeś przez całe swoje życie. Jak dorosnę, chcę być taka jak ty ;)

Inną kwestią jest niepopularne już dzisiaj - kupowanie analogów. Fizycznych książek, płyt, filmów. Tworzenie własnych, domowych kolekcji. Dobrze jest zastanowić się jakie jest moje dziesięć ulubionych filmów, albumów, książek i mieć je w domu na półce.

Jesteśmy uzależnieni od streamingów, które nie są naszą własnością. W każdym momencie subskrypcja może stać się dla nas za droga lub korporacja może stwierdzić, że nasz ulubiony film lub płyta nagle znikną z repertuaru.

Nic nie należy do ciebie, nie masz prawa głosu, zostajesz pozbawiony czegoś, co uznawałeś za swoje, a twoje nigdy nie było.

Dobrze jest zadbać o samego siebie, żeby w każdym momencie móc obejrzeć, posłuchać lub przeczytać ulubioną pozycję. Mieć coś - tak na serio, namacalnie - na własność.

Temat ten porusza Karolina Korwin Piotrowska w swoim magazynku Pierwsza Młodość. Podsyłam link do odcinka poświęconego subskrypcjom:

To nie miał być poradnik.

Zachęcam ciepło do tworzenia własnych metod lub podzielenia się swoimi.

To dla mnie ważne, nie chcę kiedyś zostać z niczym, chętnie przyjmę. Wszystko.

Każda sztuka jest bezużyteczna.

Oscar Wilde, Portret Doriana Graya, 1890

Sztuko, Kulturo, dziękuję :)

Zasubskrybuj teraz

Do posłuchania. Coś po hiszpańsku. Pokazała mi tę piosenkę moja ukochana osoba. Na powoli uciekające już letnie wieczory.

pornai i hetery

Pierwszy raz stałam się nią w świątyni Isztar w Babilonii, kiedy moje ciało było oddawane pielgrzymom za datki. W zamian mieliśmy otrzymać przychylność bogów i obietnicę urodzaju ziemi.

lupa

W Rzymie nazywano mnie wilczycą. Drapieżnie lgnęłam do panów, nawoływałam ich krzykiem, sykiem, warkiem, kobieta-zwierzę. Skomlę o ratunek.

oiran i yūjo

W Japonii byłam symbolem prestiżu, zabawy i przyjemności. Każdy pan mnie mieć chciał, ale nie każdy pan mnie mieć mógł. Symbol klasy to ja, z klasą rozkładam nogi wam, elitom.

devadasi

W Indiach uważano mnie za służebnicę, pierwej tańczyłam w rytuale. Prostytucja w imię boga. Wasz bóg chce prostytutkę.

cora nocy

W średniowieczu moje ciało miało chronić inne damy przed gwałtem czy nierządem. Kobieta-podczłowiek, kobieta-nieczłowiek. Marzę czasem, by narodzić się jeszcze raz, mężczyzną.

cortigiana onesta

W XVI wieku we Włoszech pełniłam funkcję kobiety do towarzystwa dla wyższych sfer. Dla mężczyzn szanujących siebie i szanowanych przez innych. Dla papieży i królów stanowić miły dodatek, ładne nogi, ładną pierś.

cypriana, lorette i demi-mondaine

W dziewiętnastowiecznej Francji byłam utrzymywana przez bogatych kochanków i mężów. Styl życia finansowany przez ciało - oddane, zużyte, nie-moje.

do męskiego członka

Męski członek dał mi życie, gdy kobieta nic nie warta.

Może winnam mu dziękować, dalej jestem, nie umarłam. Z głodu, nędzy, niedostatku, gdzieś w ulicy się ukryłam i tak prosząc o ratunek, męska dłoń mnie uraczyła.

Lecz na dłoni nie kończyła, ręka niżej gdzieś zjechała, a ja sama, nieświadoma, cała się oddałam.

Systemowo na kolanach, system tak zaprojektował. Męski członek mnie strofował, męski członek uformował.

mam kobiecą intuicję

która każe mi wybierać

czy chcę sobą być czy tobie

usługiwać,

jęczeć,

klękać.

Zasubskrybuj teraz

Historia będzie dla mnie łaskawa, ponieważ mam zamiar sam ją napisać - takie zdanie miał wypowiedzieć Winston Churchill w 1948 roku. W tym samym roku wydano pierwszy z jego sześciu tomów The Gathering Storm dotyczący II wojny światowej. Dzieło stało się bestsellerem i ukształtowało widzenie tamtych wydarzeń na kolejne dekady.

Większość zachowanych źródeł pisanych pochodzi z rąk instytucji lub osób uprzywilejowanych.

W przełomowych momentach historii tylko niewielka część społeczeństwa była w ogóle piśmienna lub miała dostęp do środków pozwalających uchronić swoje świadectwo przed zapomnieniem.

jednak czy na pewno?

Historia jest z założenia stronnicza. W jednym kraju dana postać jest traktowana jako bohater, w innym - jako zbrodniarz. Jest reinterpretowana, polaryzuje, czasem otula, pomaga się odnaleźć, zrozumieć.

W książce Diany Taylor z 2003 roku The Archive and the Repertoire: Performing Cultural Memory in the Americas autorka wyodrębnia dwa główne nośniki pamięci o wydarzeniach historycznych.

the archive

Pierwszym z nich jest Archiwum. Czyli wszystko to, co zostało spisane, ustrukturyzowane, uznane za godne zapamiętania. Obejmuje trwałe, fizyczne dokumenty takie jak teksty pisane, mapy, zdjęcia, nagrania, akta urzędowe, budynki czy obiekty muzealne. Twórcami Archiwum są instytucje państwowe i kościelne.

Na ich podstawie tworzone są podręczniki szkolne, narracje polityczne, oficjalna świadomość historyczna i kulturowa mas.

the repertoire

Drugim nośnikiem jest Repertuar. Tworzą go grupy wykluczone z oficjalnego Archiwum: opozycjoniści, aktywiści, artyści, performerzy, społeczności lokalne. Repertuar wytwarzany jest przez praktyki fizyczne (embodied practices): taniec, ruch, śpiew i przestrzeń.

W kulturze zachodniej od dawien dawna za jedyny słuszny nośnik faktów historycznych uważa się Archiwum, czyli wszystko to, co zapisane i namacalne. Repertuar, czyli forma przeżywana, wytwarzana przez ciało, traktowana jest raczej jako folklor, niezweryfikowane źródło, ciekawostka.

ciała nie da się uciszyć

Diana Taylor w swojej książce odnosi się do dramatu, z jakim Ameryka Łacińska mierzyła się najpierw w obliczu kolonializmu, a następnie represji ze strony Stanów Zjednoczonych – gdzie Archiwum pisali i piszą dalej najeźdźcy.

Jednak historia i formy jej przekazywania wszędzie działają na podobnych zasadach.

Po upadku Powstania Styczniowego w 1863 roku, gdy carat zakazał polskich symboli, kobiety w ramach oporu zaczęły nosić czarne, żałobne suknie. Ponad półtora wieku później, podczas współczesnych Strajków Kobiet, protestujące sięgnęły po jaskrawoczerwone płaszcze i białe czepce z Opowieści Podręcznej. Ubiór, ciało, symbol jako manifest.

Repertuar stwarza przestrzeń do przeżywania tego, co instytucje uznały za niewarte odnotowania. Oddaje głos ludowi.

Strajki kobiet, parady równości, tradycyjne pieśni, tańce, sztuka poruszająca tematy trudne - to wszystko to praktyki fizyczne. I choć często nie są traktowane przez instytucje państwowe jako ślady historii to - tutaj zaryzykuję - są jej największym świadectwem.

Każdy z nas codziennie odtwarza Repertuar swojej grupy etnicznej. Sposób powitania, obchodzenia świąt, modlitwy, tradycje, lokalne rytuały, gwary - wszystko to jest performansem. Performansem, dzięki któremu jesteśmy w stanie rozpoznać, czy druga osoba należy do tej samej grupy, co my.

Jeżeli kiedykolwiek brałeś udział w ulicznej manifestacji i poczułeś zjednoczenie z tłumem obcych ludzi - albo dzięki symbolowi, gestowi czy melodii wiedziałeś, że jesteś wśród swoich - wiesz, o jakie uczucie chodzi. Nie da się poczuć takiej bliskości i zrozumienia z kolejnego przeczytanego dokumentu.

nie ma co syna za błędy dziada karać

Świadomość jest ważna. Wiedza historyczna jest ważna. Dzięki niej rozumiemy na jakich zasadach działa współczesny świat. Wykorzystywanie jej do polaryzacji społeczeństwa to jeden z najstarszych zabiegów politycznych. Rządzący i media chętnie sięgają po krzywdy sprzed dekad czy stuleci, by napuścić nas na siebie tu i teraz. W większości przypadków nie trzeba już nawet zmieniać Archiwum – wystarczy je tylko odpowiednio odczytać, wyciągnąć fragment z kontekstu i przekazać dalej w mediach.

Repertuar i tak, prędzej czy później, wyjdzie na jaw i obali zapisane doktryny. Dopóki żyją ludzie, którzy pamiętają daną kulturę, dopóty ta kultura, jej zbiorowa tożsamość i refleksje z nią związane istnieją.

obrazem, pieśnią, tańcem opowiadaj historię

Przeczytałam kiedyś, że brak akceptacji ludzi innego wyznania, koloru skóry czy orientacji wynika ze strachu.

A ja chciałabym być człowiekiem, którego drugi człowiek nie przeraża.

Gdy oficjalna historia zaczyna mnie przytłaczać, wywoływać agresję lub strach, to dla mnie znak, że czas sięgnąć po żywy Repertuar.

Wyjść na spotkanie z ludźmi, których problemy lub kreacje znam jedynie z przekazu mediów czy polityków.

Dołączyć do lokalnego protestu.

Pójść na Paradę Równości.

Zapisać się do zespołu pieśni i tańca.

Ugotować regionalny posiłek.

Mocniej uścisnąć dłoń na powitanie.

Albo po prostu - zapytać drugiego człowieka o jego własną, niezapisaną historię.

Zasubskrybuj teraz

Gdy byłam dzieckiem to biegałam po podwórku jeszcze bez telefonu. Jak chciałam się z kimś spotkać to musiałam podejść pod tego kogoś drzwi i - bez uprzedzenia - zapukać. Gdy przyjaciel wyjeżdżał na wakacje, dni się dłużyły w nieskończoność i wyczekiwałam tylko z okna aż wróci do domu i będziemy mogli powrócić do naszych zabaw.

Gdy miałam lat jedenaście poznałam koleżankę, która całe dnie spędzała z głową w laptopie. Z doskwierającej nam nudy założyłyśmy konta na Facebooku. Jak widać, politykę tak ogromnej korporacji jak Meta są w stanie obejść nawet jedenastolatki.

Jako młoda dziewczyna przepadłam kompletnie, a dorośli wokół nie zdawali sobie sprawy z zagrożeń, jakie może to za sobą nieść. Nikt sobie nie zdawał, bo było to nowe.

Teraz zagrożeń widzę sporo, a sytuacja wygląda jeszcze gorzej niż te kilkanaście lat temu.

nie ma mnie. czy na pewno?

Social media pochłonęły mnie całkowicie aż do końca gimnazjum. Wtedy branża internetowa była już w fazie silnego wzrostu, a konta zaczęły przeradzać się w raczej zapozowany, zaplanowany obrazek niż rzeczywistość. Kierując się nastoletnim buntem, uznałam, że będę ponad to. Usunęłam wszystkie zdjęcia, ustawiłam każdy z profili na tryb prywatny. Cyk. Nie ma mnie. I nie ma do dzisiaj. Czy na pewno?

Łapałam się na tym, że w sytuacjach, w których powinnam robić milion innych rzeczy - leżę w łóżku i scrolluję. Scrolluję w nieskończoność. Scrolluję i czuję się coraz gorzej. Brak oryginalnej myśli. Brak myśli jakiejkolwiek. Narastający lęk, strach, wybrakowanie, stracony czas. Stres, stres, stres.

twórz więcej, konsumuj mniej

Podczas maratonu scrollowania natrafiłam na zdanie, że człowiek jest stworzony, by tworzyć.

A ja na odwrót. Dużo konsumuję, mało tworzę. Nie tworzę właściwie nic.

Odczuwałam okropne znużenie tym wszystkim. Zmęczenie zmęczeniem. Porównywaniem się z internetowymi postaciami, które nie miały żadnego odzwierciedlenia w rzeczywistości. Nikt nie wygląda w prawdziwym życiu tak jak w sztucznym świetle, w sztucznej pozie. Porównujemy się do obrazów, których tak naprawdę nie ma. Nie istnieją. Błagam. Litości.

Jak się wyjdzie z powrotem do ludzi, to najpierw zachwyca nas jedna osoba na tysiąc. A potem zachwycają wszystkie. Mózg przyzwyczajony do wyidealizowanych obrazków przekłada to na realny świat. A świat wygląda tak, że wszyscy jesteśmy różni. I chwała ci za to, świecie!

ulga, uff

Odinstalowałam Instagrama trzy miesiące temu, TikToka dziesięć miesięcy temu. Miałam zespół odstawienny już następnego dnia. Jako osoba prawdziwie-uzależniona, zasiadłam do porannej kawy i mimowolnie szukałam palcem aplikacji w telefonie. Szok. Nie ma. Szok minął. Ulga, uff.

fomo

Zdaję sobie sprawę, że omija mnie wiele rzeczy.

Wcześniej byłam z pewnością w kilku parasocjalnych relacjach ze starymi znajomymi, których stories obserwowałam po cichu. Dawało mi to iluzję, że dalej tych ludzi znam, bo wiem, co u nich. Ale czy oni wiedzieli, co u mnie?

Najbliżsi znajomi piszą do mnie przez iMessage. Poszli na ugodę i wysyłają mi osobno na przykład swoje zdjęcia z wycieczek. Private delivery. Miłe, polecam takich znajomych.

Omijają mnie też internetowe dramy, a na pewno te trwające zaledwie parę godzin. O niektórych dowiaduję się z kilkudniowym opóźnieniem z podcastów, których słucham podczas sprzątania, gotowania, spacerowania, życia ogólnie.

Dociera do mnie zdecydowanie mniej dołujących i przykrych informacji - na które notabene nie mam żadnego wpływu - i ma to działanie zdecydowanie kojące.

Dodatkowo, po tym jak podzieliłam się radosną nowiną, że nie jestem już użytkownikiem większości social mediów, ludzie wokół często czują się w obowiązku wręcz, żeby mnie o czymś powiadomić. Transakcja wymienna, ktoś czuje się lepiej, bo wie coś i się tą wiedzą może podzielić, a ja dowiaduję się nowych rzeczy poprzez rozmowę z drugim człowiekiem. Zawsze to krok do przodu. Taki krok ku człowieczeństwu.

praca u podstaw

Odkrywając, że mam jednak czasu więcej niż pierwotnie zakładałam, wróciłam również do wielu zainteresowań i zadbałam o fundamenty w piramidzie. Taka trochę praca u podstaw. Sport, zdrowe posiłki, unormowany sen. Nawet potrafię się czasem trochę ponudzić. I mam zawsze posprzątaną (albo przynajmniej względnie ogarniętą) przestrzeń wokół siebie.

Daję sobie również szansę na próbowanie nowych rzeczy bez wymagania od siebie, że będę od razu w nich ekspertem. To trudne. Eksperymentuję i sparzam się. Przy tym rzadko już zderzam się z myślą, że jestem w tyle. Bo inni na pewno już to robili. Albo szło im lepiej, a ja z pewnością jestem w tym beznadziejna.

Luz, daję sobie płynąć.

kiedy ostatni raz wpadłeś na oryginalny pomysł?

Staram się nieustannie tworzyć przestrzeń na myślenie. To również bywa trudne.

Wcześniej nie potrafiłam rozróżnić, co było szczerze-moje, a co przyjęłam razem z algorytmem. Lekka paranoja. Ouć.

W kwietniu tego roku byłam w Maladze. Moim marzeniem było zobaczyć Semana Santa, czyli to w jaki sposób Hiszpanie celebrują święta wielkanocne. Korzystając z okazji odwiedziłam Muzeum Picassa i zakupiłam tam - mój pierwszy w życiu - dziennik.

Zaczęłam pisać, kierując się myślą, że wracam do tego, co lubiłam kiedyś. A pisać lubiłam zawsze. Idąc za sentencją, że człowiek - homo creator - powinien tworzyć - zaczęłam pisać również tutaj.

Można powiedzieć, że tworzę samą siebie zamiast konsumować innych.

Pisząc to, myślę, że doomscrolling to może w ogóle jakaś współczesna forma kanibalizmu.

tworzę brzydko

Tworzę więcej, konsumuję mniej. Tworzę brzydko, nieidealnie, starannie lub nie. Próbuję nowych rzeczy, nie porównuję się z innymi, nie startuję w wyścigu. Daję sobie na luz.

a ty?

Jeżeli czujesz, że coś ci ucieka, to nie daj się temu i ucieknij pierwszy.

;-)

Zasubskrybuj teraz

W cudzysłowie. Przyjaciel jest. Zawsze. Pamięta o twoich urodzinach, przygotowuje prezent, imprezę-niespodziankę, czeka ze świeczką w torciku w kawiarni. Zna twoich znajomych ze szkolnej ławki, ukochaną babcię, pierwszą miłość, szefa. Wie, co cię zawstydza, boli i ekscytuje tak, że nie możesz wytrzymać z radości i tupiesz nogami. Widzi cię piękniejszym, mądrzejszym, bardziej wartościowym.

bezpieczna przystań

Spotykacie się przypadkowo, a wasze życia działają jak lustro. Odbijacie się w sobie nawzajem. Spowiadacie się sobie ze swoich sukcesów i trosk. Pełna akceptacja. Czego bym nie powiedział - ta druga osoba zawsze będzie. Bezpieczeństwo. Dom to nie miejsce, to ludzie. To przyjaciel.

to koniec.

Przyjaźń, która się kończy, tak naprawdę nigdy się nie zaczęła to powiedzenie przypisywane rzymskiemu pisarzowi Publiliuszowi Syrusowi.

Dość utopijny sposób radzenia sobie z porzuceniem.

Przyjaźń przyciąga, bo jest projekcją tego, jacy chcemy być. Stwarza iluzję, alternatywną wersję. Przyjaciel traktuje nas lepiej niż inni. Być może widzi nas lepszymi, niż jesteśmy naprawdę.

A czasem życie nas zamęcza, dręczy, czołgamy się przez nie, a kiedy w końcu wstaniemy, okazuje się, że jesteśmy już zupełnie innymi ludźmi. Zonk! Nasz przyjaciel wolał tamtą wersję nas - z tą nie potrafi się już utożsamić, tej nowej nie rozumie, ta nie jest już dla niego atrakcyjna. Tamta wersjo, wróć.

ukłucie. ała

Podejście, że przyjaźń, która się skończyła, nigdy nią nie była sprawia, że czujemy się oszukani. Straciłeś czas. Straciłam czas!

Jednocześnie - wymazuje wszystkie dobre wspomnienia związane z tą osobą. Przy takiej narracji wszystko blednie.

Ciężko dopuścić mi do siebie myśl, że ktoś miał być ze mną tylko przez chwilę. I ja z kimś tylko na moment. A przecież niektóre przyjaźnie są po prostu na dany etap. I może wszystko z tym w porządku.

bo ja mam ciebie, a ty masz mnie

Baśń Johna Steinbecka Myszy i ludzie z 1937 roku to dla mnie najpiękniejsza definicja przyjaźni. Ukazuje, że relacje ubogacają i pozwalają nam na ciągłe poznawanie samych siebie. Również, co ważne, potrafią być ultra-wymagające i często - słowo klucz - trudne.

Testują nas. Test. Cierpliwości, lojalności, wyrozumiałości, empatii.

Składają się z wyrzeczeń, poświęcenia, wygospodarowania dodatkowego czasu tam, gdzie często go nie ma, z niepoddawania się konformizmowi. Przyjaźń konfrontuje nas, burzy i buduje na nowo, przeorganizowuje priorytety. To jak nieustanne kreowanie jej portretu w głowie, tworzenie konotacji i obrazów.

Uwaga! Nigdy-nie-traktować-przyjaźni-jak-pewnik. Przyjaciel-nie-jest-dany-na-zawsze. Nic nie jest.

Każda relacja buduje. Zabieramy z nich najpiękniejsze cechy, wspomnienia, skojarzenia. Jesteśmy zlepkiem wszystkich ludzi i rzeczy, którzy kiedyś byli i były nam bliskie.

przyjaźń (nie)idealna

Przyjaźń wystawia nas samych i zarazem samą siebie na ciągłą próbę.

Często nie pozwalamy sobie na bliższą relację, bo skupiamy się na ciągłym tworzeniu, poprawianiu, respektowaniu własnych granic.

Ciągły niedosyt, raz blisko, zaraz daleko. Raz jestem, raz nie ma mnie.

Troszczymy się, dbamy o relacje, a w sytuacji podbramkowej i tak każdy z nas ostatecznie wybiera siebie. Przyjaciel ma być wtedy, kiedy akurat jesteśmy dla niego dostępni.

przyjacielu, porzucam cię

Zanim tę przyjaźń zbudowałam.

Zanim cię do siebie dopuściłam.

Zanim spróbowałam dać coś więcej z siebie.

Zanim mnie pierwszy raz zawiodłeś albo ja zawiodłam ciebie.

Porzucam cię, chociaż przyjaźń jest podstawą, na której powinnam dopiero budować resztę.

Badania przeprowadzone przez Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu w latach 2024 - 2025 wykazały, że 68% dorosłych Polaków odczuwa samotność. Centrum Badania Opinii Społecznej wskazuje na dwukrotny wzrost skrajnej samotności między 2017 a 2025. Najbardziej samotne czuje się pokolenie Z – aż 29% młodych ludzi przyznaje, że często lub bardzo często czuje się samotnie.

Zasubskrybuj teraz

Odkąd pamiętam usiłowałam w coś wierzyć. Człowiek nie może być na szczycie w hierarchii, bo z natury jest skłonny do zła. Człowiek zły, zły człowiek, be. Musiało być coś więcej, bardziej, mocniej.

lek

Wiara ma wartość uzdrawiającą. Ludzie umartwiający się znajdują w wierze oparcie, poczucie, że może jednak jest sens (wstawać, pracować, rozwijać się, próbować, nie zniechęcać, dbać o swoją głowę, ciało, bliskich, ogólnie: przeć do przodu). Paradoksalnie, łatwiej jest wierzyć w coś, czego nie widać. Wymiar mistyczny, zależy tylko od ciebie. Wytrwasz. Lub nie. Osoby wierzące otrzymują wytłumaczenie na wszystko, a to oddala od poczucia izolacji i samotności.

Siła wyższa. Bóg tak chciał. Na wszystko ma plan. Więc na mnie też ma, to na co liczyłam, a nie wyszło, być może nie było dla mnie, czeka lepsze. I tak dalej.

lęk

Wychowałam się w katolickiej rodzinie. Chrzest, komunia, bierzmowanie, coniedzielna msza. Do kościoła przestałam chodzić w wieku piętnastu lat. Na lekcje religii uczęszczałam do zakończenia szkoły średniej. Zapisane były cztery osoby na cały mój rocznik. Lęk? Nie byłam już wtedy praktykującą katoliczką, bo przymus się skończył, więc przykładność również. Natomiast strach przed zawodem rodziców oraz kompletnym odcięciem się od wiary towarzyszyły mi silnie. Koleżanki z klasy dokonywały wtedy aktu apostazji w imię sprzeciwu wobec instytucji kościoła. Ja w kościół też nie wierzyłam. Ale nie wierzyłam też, że nie ma niczego więcej.

Z liceum wyszłam z maturą - oraz - ukończonym kursem przygotowania przedmałżeńskiego uprawniającego mnie do ślubu kościelnego. W wieku dziewiętnastu lat. W dwudziestym pierwszym wieku. O ironio.

modlitwa

Uważam, że wszyscy się modlimy. Kiedy bardzo nam na czymś zależy, coś złego się wydarza albo nie mamy na siebie już planu i nadziei. Skumulowanie naszej energii na jednej sprawie jest formą modlitwy. Pisanie w dzienniku, medytacja, kontrola oddechu, tworzenie scenariuszy rozmów - wszystko to jest. Modlitwą.

Natomiast wiara skupiona jedynie w myślach wydaje się być płaska.

Myśli są rozproszone na wiele różnych wymiarów, w myślach mieli się wszystko i nic.

ciało-narzędzie

Transmituje to, co podświadome. Wypieki na policzkach czy trzęsące się ręce podczas publicznego wystąpienia. Ból brzucha przed ważnym spotkaniem. Szybsze bicie serca przy ukochanej osobie. Oznaki chorób, starzenia, dobrobytu, ubóstwa - wszystko to odbija się w ciele. Kim byśmy byli bez ciała?

uprawiam seks

Jak wielu.

i się modlę

Ciało ma zdolność do przenoszenia. W dosłownym sensie, przenosi nas, transportuje, za co dozgonna mu wdzięczność. Z drugiej strony, to za użyciem ciał głowa się może wyłączyć i oddać wyłącznie jednej chwili. Ciało - jestem, ale nie ma mnie w nim. Nie wiem, czy jest coś bardziej i jednocześnie mniej cielesnego niż seks.

Chwilo trwaj. Chwilo trwam. Dam-dam-dam. Ciało zasłaniać, ciało klękać, ciało leżeć krzyżem. Ciało- przyjemność, rozkosz - ból. Nie chcę umartwiać ciała za życia, ciało daj mi chwile wytchnienia. Ciało baw, ciało śmiej, ciało skacz, ciało tańcz, ciało seks, ciało módl.

Piekło czeka.

Zasubskrybuj teraz

Na co dzień staram się być dobrym człowiekiem. Nic mnie tak w życiu nie trapi jak myślenie o tym, czy jestem w normie pod względem tej dobroci.

W afekcie śmieję się z żartów, które czasem mnie nie bawią. Zadaję pytania, na które odpowiedzi często nic nie wnoszą. Słucham i zapamiętuje to, co ktoś do mnie mówi. Przytaczam to w kolejnej rozmowie, żeby druga osoba poczuła się zauważona i wysłuchana. Sama chciałabym czuć się ważna, wartościowa, żeby moje ego poczuło, że żyje i żebym ja sama odczuła, że to naprawdę j-a jestem podmiotem moich wszystkich historii. I, że są one interesujące, ciekawe, warte opowiedzenia. Że j-a jestem warta opowiedzenia.

Staram się być serdeczna dla siebie i innych.

pytania do…

Serdeczność jednak potrafi być odbierana jako flirt, pamięć do drobiazgów jako fascynacja, a uśmiech i dociekliwość w pytaniach jako ponadprzeciętne zainteresowanie drugą osobą. Być może dlatego, że rzadko w small talku zadaje się pytania o emocje, wspomnienia, o to, co dla nas ważne albo - z drugiej strony - wypytuje o rzeczy małe, każe się zastanowić, zatrzymać, zwolnić - przypomnieć sobie tę mniejszą wersję nas, jaka była, co lubiła, o czym myślała.

Pytań do zadania jest nieskończona ilość. Przez nieudolność w komunikacji naszej generacji i generacji poprzednich oraz niemożność w relacjach damsko-męskich, w takim optymistycznym nastawieniu do budowania relacji często poszukiwane (wręcz wymagane!) jest jakieś podprogowe przesłanie. Najczęściej: Podobasz mi się, jestem tobą zafascynowana, szaleję za tobą.

prawda

Bycie ciekawą drugiego człowieka tworzy pewnego rodzaju wytrych, przez który testuje się granice.

eee

Prawda - mam dystans, jestem niesamowicie, ponadprzeciętnie inteligentna i rozumiem ten męski świat. I, wiem, że to wszystko jest przecież żartem. Nie mam kija, brawo, jestem taka inna niż te wszystkie żony, matki, narzeczone, teściowe!

auć

Zdaje sobie sprawę, że wykracza poza społeczne normy. Czuje, że nie okazuje szacunku, bawi się, testuje, na ile może sobie pozwolić. Trochę go to fascynuje, czuje się lepiej ze sobą, mówi to przecież z sympatii. Granica nie zostaje wyznaczona, więc w jego głowie tworzy się wyobrażenie, że to zauroczenie, miłość, obsesja, chora fascynacja.

proszę?

Tak naprawdę to ja chcę się tobie przypodobać, ty masz mnie wybrać, bo ciebie chcę i w taki sposób proszę cię, żebyś ty również mnie chciał. Proszę, proszę, proszę, proszę, proszę, proszę, proszę, proszę, proszę, proszę, proszę, proszę, proszę, proszę, proszę, wybierz mnie, mnie wybierz.

ups

W gorszym wypadku - jeśli zachowuję się w taki sam sposób wobec każdego kolegi - jestem rozwiązła, nie szanuję samej siebie, nie szanuję swojego ciała, nie szanuję jego, wieczna dziewczynka, a w dodatku to brzydka i głupia.

post factum

Przemyślałam. Jednak nie. Nieprawda. Jestem zła, wściekła, zwracam uwagę, stawiam granicę, nie uśmiecham się, przestaję, tracę szacunek do ciebie, do siebie, zaczynasz mnie odrzucać, obrzydzać, nie mogę na ciebie patrzeć, chcę odejść od ciebie,

ale też od siebie, od tych wartości, którymi się kierowałam, zasad, które uznałam, że na pewno dobrze odczytasz, zrozumiesz,

tutaj jest granica. Proszę lub mnie dalej, nie rób ze mnie wariatki, płatka śniegu. Mów mi, tylko inaczej, ja ciebie szanuję jak wcześniej, a ty? Ta nowa wersja mnie już nie jest taka miła, nie podoba ci się, wyobrażałeś mnie sobie inaczej.

Źle cię zrozumiałam. Nie odczytałam intencji, odczytałam źle. Zaprosiłam cię, a nie chciałam zapraszać. Boisz się do mnie mówić, komunikujesz zachowawczo, badasz po każdym zdaniu, jestem urażona, czy jeszcze nie, karasz mnie. I to moja wina. Moja wina. Moja, moja. Wina. To ja cię w to wtrąciłam. Ty nie wiedziałeś jak mnie czytać, myślałeś, że możesz. A nie możesz.

Zostaję więc wariatką, furiatką, niezaspokojoną dzikuską, feministką, obrończynią wszystkiego i wszystkich, tylko nie gatunku męskiego, mężczyźni na stos! Nikt już nie będzie chciał ze mną rozmawiać, a na pewno nie ty.

ex ante

A przy następnej okazji znowu pomyślę, czy pozwolić ci korzystać ze mnie bez przerwy czy stać się płatkiem, porcelaną, szkłem.

Zasubskrybuj teraz