Ito yung rason kung bakit urat ako sa academia, lalo na sa paglikha ng sining o kahit sa simpleng pagsusulat. Ang pakiramdam kasi ng mga nasa academia ay sila ang standard. Biruin mong sabi nitong si theo e dapat daw yung mga manunulat ay sumasangguni sa diksyunaryo tuwing gagawa ng kanta o kung ano man. Wala naman mali doon. May mga manunulat na ganon. Lalo yung mga masyadong oc sa tamang spelling ng salitaan nila. Pero hindi yon ang standard.

Dahil laging huli ang akademya. Naipagkakamali nitong si theo, sampu ng mga taga-academia, na academia ang nag-se-set ng standard sa bagay-bagay. Hindi ganon. Ang academia ay lugar ng intelehensya na ginagasulinahan ng mga naghaharing uri. Ibig sabihin, ang mga unibersidad at pamantasan sa kapitalistang orden ang isa sa mga nagpapanatili sa status quo. Humuhubog yan ng utak ng mga may kakayahang makapagtapos para umulit ang sirkulo ng kapital. May mga matitigas man ang ulo na magsimulang mangulit sa sistema sa loob mismo ng mga pamantasan, ang oryentasyon palagi ng pamantasan ay pagsilbihan ang kasulukuyang kaayusan ng pananamantala ng uring burgesya sa uring proletaryo. Kaya nga may school repression sa mga aktibista. Kaya nga may mga kaso ng militarisasyon sa pamantasan. Dahil lingid sa stereotyping na ang mga state U tulad ng UP at PUP ay pugad ng mga aktibista pati rekruter ng npa —-- parte ng pakikibaka ng mga estudyante ang pagharap nila sa mga represibong polisiya na kinatha ng administrador sa susog ng estado.

Kung ganon, ang academia ay parte ng utak ng kapitalismo. Kasama ng media, kasama ng relihiyon, kasama ng estado – sila ang bumubuo ng superstructure. Sila ang nagtatalaga kung ano ang normal. At saan nila binatay yon? Syempre sa kung anong nangyayari sa ibaba. Sinasala nila kung anong may pakinabangan para i-replicate, binabaliktad ang mga may panganib, o kaya tahasang binubura ang hindi magsisilbi sa kanila. Kaya nga sa pagtuturo ng kasaysayan sa mga paaralan, pasapasan kung ituro ang panahon ng pananakop ng mga amerikano. Na para bang wala tayong mga bayani nung panahong yon. At ang laging highlight ng kabayanihan ay sina Rizal at Bonifacio lang. Na para bang walang higit kumulang 200 pag-aalsa na nangyari sa 333 taon ng kolonyalismong espanyol. Bakit naman kailangan matutunan ng mga bata kung sino si Isabelo de los Reyes bilang ama ng kilusang manggagawa sa pilipinas na nagtatag ng unang unyon, kung mas convenient na si bonifacio nalang ang maging national imagination para sa isang masipag na manggagawa? Bakit pa pag-aaralan mga nobela ni amadeo hernandez o joma sison kung meron namang rizal?

Kumbaga ganito lang yan. Mangyayari muna, tapos tsaka iisipin ng academia kung dapat bang ituro ang mga nangyari. At ganoon din yang wika. Gagamitin at magiimbento muna ng kung ano-ano ang masa bago isipin kung dapat bang isama sa diksyunaryo. Kung bakit may mga bekinese na meron sa diksyunaryo pero yung baliktaran sa etivac hindi kasama. Kung ganon, huli din palagi ang diksyunaryo. Kung huli ang diksyunaryo, hindi ito ang standard. Ang kabaliwan nitong tulad ni theo ay tinitignan nilang standard ang diksyunaryo. Dapat natin mas tignan na historical document ang diksyunaryo. Bilang listahan ng mga nalikhang salita na may tiyak na kahulugan. At dahil historical document ang diksyunaryo, sanggunian lang to para sa mga salitang inaprubahan ng nananaig na sistema. Bilang manlilikha, hindi ito para sundin ng masa na ito lang ang mga existing na salita na pwedeng gamitin sa panulat. Higit lalo kung ang nananaig na sistema ay hindi naman nagsisilbi para sa kanila.

Dyanmic ang wika. Kaya nga laging ina-update ng diksyunaryo taon-taon. At kahit anong sipag ng komisyon, hindi pa din naman talaga nila nakukuha ang lahat ng salitang ginagamit ng masa. Mababasa mo ba diyan yung salitaan sa mga eskinita at looban at kahit sa mga kanayunan? Ang pulis ay nagiging parak, lespu, panget. Nasa diksyunaryo nyo ba yon? Mali na ba kami kapag ginamit namin yong panghalip sa pangungusap? Bakit may hierarchy ng mga salita? Na sa kabilang banda para sa inyo ay may balbal, na tumutukoy sa para bang impormal na porma ng mga salita?

Pwede akong mali sa mga sinabi ko sa last paragraph. Hindi naman ako linguist para ma-explain yon nang maigi. At mas lalong di naman ako nerd na nagbubukas ng dictionary habang nagsusulat. Ang trip ko lang sabihin, hindi dapat pinupulis ang spelling at grammar tas ang pinaka reference mo lang ay diksyunaryo. Hindi standard ang diksyunaryo sa pamantayang panlipunan. Tulad ng kahit anong libro, produkto lang din yan ng naghaharing kaisipan. Pulitikal din yan. At ultimately, listahan lang yan ng mga naitala at hindi pa naitatalang salita. Wala at talagang wala dapat standard sa paggamit ng wika. Hindi responsibilidad ng isang artist na palaging may halukipkip na diksyunaryo. Mas responsibilidad pa nga nilang makinig sa salitaan ng masa dahil para sa kanila naman sila lumilikha. Sa huling pagtatasa, gamit lang ang diksyunaryo na pwedeng gamitin (o hindi) ng isang artist, lalo na ng isang manunulat. Ang limiting naman non kung si eminem, shakespeare, dr seuss e strictly sumangguni lang sa dictionary. Sa huli’t huli, laging huli ang burgis na akademya pagdating sa pagsulong ng lipunan. At lalong-lalo na hindi kayo ang standard. Fuck the academe! Ivory towering nerd ass looking motherfuckers

Bilang buwan naman ng wika, siguro maganda na din pag-usapan yang wika. Given na puro manunulat at mambabasa naman tayo dito sa substack. Kung sakin lang, ayoko talaga masyadong pagnilayan kung paano ako magsulat. Kung gumagamit ba ako ng tamang pagbabaybay o spelling o grammar. Ang mahalaga sakin, kung paano ako magpaliwanag at makipag-usap sa totoong buhay, ganon dapat ang marinig ko pag binabasa ang sulat ko. Mas lumilitaw sakin yung ganda ng lenggwahe kapag tapat yung manunulat sa vernacular niya. Bilang hiphop na may pagka-metal at rock paminsan, mahalaga sakin ang pagiging tunay sa sarili – higit lalo sa pinanggalingang komunidad. Nirerepresenta ng manunulat hindi lagi ang kanyang sarili, madalas kung saan siya nahubog.

Sa kontrapunto ngayon, trip ko lang pansinin niyo kung paano magsulat si ambeth. Na halata naman talaga sa pagkaburgis. At hindi dahil inggles siya magsulat – kasi ganon naman talaga siya mag-lecture. Tunay lang siya sa sarili. Ang di ko trip sa sinabi niya e ‘narrow-minded’ daw ang regionalism. O yung pag-aassert ng mga rehiyon sa identity nila. Na para bang ang laki-laki ng NCR at ang liit-liit ng mga rehiyon.

May magandang naisulat dito si jun cruz reyes. Na ang pambansang panitikan natin ngayon ay makikita sa rehiyon. Literal kasi sila ang nasa margin, bukod pa na sila ang nasa dulo ng kuko ng imperyo ng kapital. Sa region mo makikita ang pinakamabagsik na dagok ng imperyalismo sa bansa. Nariyan ang kulang-kulang na serbisyong publiko, ang mga naagnas na imprastraktura, ang sobra-sobrang presensya ng militar, ang pagiging siga ng mga pulis, ang pangungupal ng mga multinational na korporasyon, ang pagmimina, ang logging, ang pakikipagsabwatan ng denr, ang panganamkam ng lupa at katubigan, ang kalunos-lunos na kahirapan. Kaya lahat ay gustong pumuntang maynila ay dahil madaming wala sa mga rehiyon. At pinakamatingkad ang kultura palagi sa panahon ng kawalan – dahil bukod sa armadong pakikibaka ay naghahanap ang inaapi ng paraan para bigyan liwanag ang sariling karanasan.

Hindi na para ulitin yung sinabi ni jun cruz reyes, basahin niyo nalang dito: gforms para sa open access ng libro, nasa last chapter yung sinasabi ko

Wala namang mali at hindi pagiging makitid ang pag-aassert ng rehiyon sa lenggwahe nila.Hindi naman porque mas maraming nakakaintindi ng tagalog at inggles e don na ibabase ang wikang pambansa. Maraming nakakaintindi ng tagalog at inggles dahil yon ang nasa curicullum ng mga bata. Labas sa sinasabi ni ambeth na ‘natural’ lang daw na multilinggwal ang mga pinoy, bakit kailangan pang ituro sa mga bata ang ibang lenggwahe bago sila masanay dito? Walang naturalesa, lahat ay produkto ng kanilang paligid. Kung kayang mag-code switch ng mga batang kalye sa maynila mula street talk papuntang academic talk, yun ay dahil nabubuhay sila sa dalawa o higit pang mundo. Lahat tayo ay may pagkakaiba dahil iba iba tayo ng nilalahukang mundo. At dahil lahat tayo ay magkakaiba, sapat na batayan na yon sa pagkakaparehas natin. Kolonyal na mentalidad ang isipin na kailangan pa tayong pagbigkisin ng isang pambansang wika at pambansang awit at lahat ng kumokontra dito ay makitid ang pananaw hinggil sa wika. Dahil ano bang tingin nila sa mga taga-rehiyon? Hindi sibilisado?

Ang retorika ng kolonyalismo ay ganoon. May mga sibilisado at may mga barbaro. Para makumbinsi ng kolonisador ang sarili na marangal ang ginagawa niyang pananakop, iniisip niya na itinataas niya ang komunidad ng mga barbaro tungong sibilisado. Na hanggang ngayon ay naikintil sating mga pinoy. Kaya tayo colonized subjects. Ang problema, may ibang mga taga sentro ang nag-aastang sila ang sibilisado. Habang ang mga nasa rehiyon ang barbaro. Na bakit ba kasi ayaw niyo nalang bumagay sa kanila. Sila ang disente, ang kapita-pitagan, ang malawak ang pananaw, ang nakakaintindi, ang dapat tularan. Kayong makikitid ang pang-unawa ay mananatiling makitid hanggat pinaglalaban niyo yang hindi namin ipinaglalaban.

Hindi ito pambabash kay ambeth, bunga lang din siya ng burgis na akademya. Nag-eenjoy pa din ako siyang basahin, kahit madalas e hindi ako agree sa mga sinasabi niya. Naipaliwanag naman na niya sa mismong sinulat niya kung paano siya naging, at bakit siya ganiyan. Ang trip ko lang sabihin dito ay hindi dapat natin maliitin ang rehiyon. At ang pagkakatha ng pambansang wika (kung naniniwala ka doon, ako hindi) ay hindi matatapos hanggat etsa puwera ang rehiyon. Na ang dulo lang naman ng usapin ng wika ay hindi ang wika kung hindi ang panlipunang kaayusan na pinamumunuan ng isang malakolonyang estado. Hanggat ganoon ang estado, ang mga tagapagtaguyod ng kultura tulad ng akademya ay ganoon din – nakasandig sa neoliberalistang kumpas. At etsa pwera uli ang lahat, mula rehiyon, hanggang lumpen, hanggang kalye, hanggang sagigilid, hanggang ofw. Huwad ang pag-ce-celebrate natin ng buwan ng wika dahil hindi naman nito binubunyag ang mayamang batis ng wika natin na hindi nagsimula sa pilipinas at hinding-hindi magtatapos sa pilipinas. Huwad ang buwan ng wika dahil binibigyan pagkakataon lang naman nito yung mga jakulero ng ideya ng pambansa na magjakol ng pagiging makabayan nila sa harap ng madla – silang kung todo mag-barong, gumamit ng sa kanila ay tama raw na pagbaybay, at kung ano-anong kaek-ekan ng dudulo lang sa nativismo, hispanophile, ethnic romanticism, atbp., kawirduhan.

Kaya pangit man sa pamantayan ng mga katulad ni ambeth ang magsulat sa taglish o enggalog o kung ano mang silog, wala akong pake. Ang mga pinakamagagaling na manunulat para sakin ay yung kayang magpaliwanag sa syntax na naiintindihan ko. At magsusulat ako sa paraan kung paano ako magpaliwanag. Walang bilang din sa akin ang pambansa. Wala namang bansa ang proletaryo — ang masang anakpawis — kaya wala din iisang wika ang makapagwiwika ng dinaranas ng mga api. Kung minsan mag-english ako, bakit hindi. Kung humiram ako sa bekinese ng mga salita, bakit naman hindi. Kung gumamit ako ng maangas na salitaan, bakit naman hindi. Kung mag-aral ako ng waray, dahil may kailangan akong kausaping waray, bakit naman hindi. Ang pinakamagandang gawin sa buwan ng wika ay magpakatotoo sa sarili. Hindi magpakapormal sa pananalita at magpakatuwid sa spelling. O magpaka parak sa grammar. O i-assert na ito filipino, yang lenggwahe niyo hindi. Ang pinakamagandang gawin sa buwan ng wika, at kahit pagkatapos nito, ay gamitin ang lenggwahe ng masang anakpawis, sa direksyon na pupuksa sa nang-aalipin sa ating lahat. Ang wika ko ay wika ng pakikibaka.

###

Na para bang kami ang san miguel corp. na tinambakan ang dike na nagdudugtong sa meycauayan river at santa maria river para ipatayo yung expressway na magdudugtong sa naia at bulacan airport. Na siyang pangunahing sanhi ng pagtaas ng tubig sa mga bayan ng valenzuela at bulacan.

Na para bang kami ang nangungunsinti sa sachet economy, na pagkatapon sa basura – at kahit anong segregate namin – ay san ba dinadala ng mga trak ng basura ang mga basura? Kung privatized ang mga dumpsite, at nasusunog ngayon ang navotas dumpsite, sarado na ang sa payatas, at sa rizal na dinadala. Wag na natin tanungin kung bakit majority ng mga pilipino ay tingi-tingi lang ang consuming power (hint: may kinalaman sa trabaho at sahod).

Kami pa ang may kasalanan e kami na nga ang nagkakasakit. Nagrereklamo na ang mga residente ng obando, bulacan at karatig lugar ng navotas dahil sa sunog sa dumpsite. Kaliwat kanan ang ubot sipon dahil sa mga late na suspension na di mo mawari bat parang paligsahan sa mga lgu ang pagsusupend. Kami ang sumusuong sa baha tuwing stranded. Malapit nang mabura sa mapa ang hagonoy habang grabe ang reclamation sa ibat ibang bahagi ng manila bay. 

Kami pa talaga ang may kasalanan, samantalang kami ang sumasalo ng mga tilamsik ng tubig mula sa taas tuwing walang pakielam kayong nagdadrive nang mabilis sa punyetang skyway. Kami pa talaga ang may kasalanan na para bang kami ang nakinabang sa mga palpak na flood control. Kami ba ang nagpapabilis ng climate change? Kami ba ang kumikita sa mga binibiling bomba na pumapatay sa anakpawis ng daigdig? 

Pero hindi para manisi, dahil wala naman nagagawa ang paninisi. Hindi naman kami katulad nila gabe pineda na bumabaha na’t lahat ay sa pagboto pa din ng sisi. Talaga bang botohan lang ang saklaw ng imahinasyon nyo pag sinabing demokrasya? So may kapangyarihan ka lang – ikaw ordinaryong mamayan ka – tuwing ikatlo at ikaanim na taon? Kayong middle class kayo, nakikita ba namin kayong lumalapag sa mga komunidad – hindi lang sa relief ops tuwing may sakuna – kundi kahit sa normal na araw para lang mangamusta sa mga eskinita’t looban namin? Kinakausap ninyo ba kami? Kaming nagdadrive ng jeep, moveit, indrive, taxi ninyo. Kaming naglilinis ng mga pinagkainan ninyo sa resto, at nagkukuskos ng kubeta ng mall. Kaming nagkakarga at nagsasalansan ng mga grocery ninyo pati na rin naghahatid ng mga shopee ninyo. Naririnig lang ata namin kayo kapag may reklamo kayo dahil hindi nyo maintindihan na ang sistema, hindi kami, ang dapat niyong bulyawan. Na sa kabila ng pagfi-feeling matalino ninyo e ta-tanga tanga naman talaga kayo.

Sa mas madalas pang lumapag mga pulitiko sa mga komunidad namin para mangampanya, samantalang kayong tibak-tibakan sa internet e hindi nga ata alam ang ibig sabihin ng pakat. Nakakapagtaka pa ba na mas pinagtitiwalaan pa ng kalakhan samin ang mga pangako ng mga pulitiko kaysa sa pananarkastiko ninyo sa fb?

Alam mo kung anong may nagagawa? Ang maningil. Hindi na para makipagututan dila sa mga hungkag, para san pa? Kung pwede naman putulin ang dila ng mga sinungaling, gilitan ang leeg ng mga patabaing burges, at baguhin ang sistemang hindi para sa atin. 

Yung tubig na bumabaha sa sta. mesa ay hindi naman iba sa tubig na pandilig ng golf course ni trump. Ibig sabihin, ang gobyernong sumusunod sa neoliberalismo ay hindi nalang usapan ng problemang pambansa kung hindi problemang imperyalista. Nakakatawang isipin na may mababago sa sistema kapag may bagong binoto na para bang pwede din pagbotohan kung susunod ba o hindi sa imperyalistang kumpas ang gobyerno natin. Maski hontiveros o duterte ang sumunod na termino; maski magkaroon man ng good governance na bukas sa kritisismo; hangga’t nananaig ang pagsunod sa neoliberalistang pulisiya ang gubyernong pilipinas at nagrereport back ang afp sa kapitalistang estado sa washington – mananatiling hindi eleksyon kung hindi rebolusyon ang sagot sa iba’t ibang mukha ng kahirapan.

Mareresolba ba ng good governance ang pagbaha? Pwede naman. Abot naman ng saklaw ng existing na istrukturang pampulitika-ekonomya ang sagot sa mga surface level na problemang panlipunan. Kung bakit ang japan, na tuta tuta din naman ng mga imperyalista, may mga abanteng mekanismo na laban sa mga tipikal na sakuna na dapat mayroon ang mga bansang katabi ang karagatang pasipiko. Pero ang hindi matatanggal ng estadong binunga ng kapital ay mismong tantos ng pananamantala sa mga uring proletaryo. Hindi nito mabubura ang kahirapan.

Walang bilang ang mga sundot na tama sa fundamental na mali. 

Yung pandaraya, pananamantala, ay kaya naman talagang ihayag. Mas lumilitaw ang korapsyon dahil sa mga imbestigasyon. Mas tumitingkad ang anino kapag mas malinaw ang liwanag na tinatapat dito. Pero dapat nating mabatid na ang korapsyon ay anino lang ng estadong kapital. Likas itong kakambal ng mga nagsasabwatang estadong pambansa – sa pagitan ng imperyo at mga neokolonya – na ang pinakalayunin ay gawing legit ang galawan ng burgesya ng daigdig. Kaya hindi mapapanagot sa loob ng sistema ang mga may pakana sa pagmimina, pagtambak ng basura, pagkalbo sa mga kagubatan, pag-reclaim sa mga dalampasigan, pagbenta sa mga manggagawa, paglagak ng mekanismong militar, atbp. Dahil sa ganito umiikot ang kapital, at sa ganito tumutubo ang kapital. Sa mga transaksyong kaliwaan nangyayari ang korapsyon. Kung gustong mawakasan ang korapsyon, dapat pipigtasin ang transaksyon ng mga burgis, na ang hinihingi talaga ay pagbitaw sa pandaigdigang sistemang kapital. 

Kaya sino ang nalilito gabe pineda? Kayong naghahabol sa anino o kaming alam ang pinanggagalingan ng anino? Sinong tunay na hilo? Yung mga araw-araw dinadaya ng sistema o kayong nagkukunwaring dinisenyo para sa inyo ang sistema? Sino ang tunay na hibang? Yung masang sadyang ginagawang misedukado ng sistema o kayong edukado kuno na sa maling direksyon nakaturo ang daliri?

###

masasabing "kapitalista" lang kung pag-aari mo yung produksyon. kung yung pinaka kita mo e hindi galing sa tubong ipinatong sa produkto bagkus sa surplus labour na inexert ng manggagawang inemploy mo.

kung nakikiprod ka lang sa mga printing shops, tapos kumikita ka mula sa pinatong mo sa isang ganap na produkto -- hindi ka pa ganap na kapitalista, kundi simpleng taga benta lang sa merkado.

gets nyo ba talaga pinag-aaralan nyo?

hindi porque may pera kang hawak e maituturing na yang capital. pera ≠ capitalism. hindi porque ininvest mo yan sa isang bagay tas pinatubo mo e nag-valorize na agad yung capital.

naqua-qualify lang na capital ang pera KUNG nanggaling sa surplus value ng production yung tumubong pera. pero kung galing yung pagpapatubo mula sa ipinatong lang o added value ng seller, then hindi siya macoconsider as "capital" in the first place.

mahalagang distinction palagi sa pagtukoy kung kapitalista ba ang isang entity o hindi batay sa pribadong pag-aari. hindi kapitalista ang mga reseller unless pag-aari nila yung mismong palengke/merkado (hal. sm corporation). nanggagaling sa labour employed via privatized asset ang surplus value accumulated ng mga kapitalista ---- yung ipinapatong pa nila sa produkto/serbisyo ay additional na kita lang nila. ang original at pinakapurong pinagkukunan ng yaman ng mga kapitalista ay surplus value from surplus (unpaid) labour exerted within a certain labour time.

kaya nga tinawag na "kapitalista" e, dahil ang lugar nila sa capital relations ay bilang sila yung nag-aari sa (hindi lang ng pera kundi ng) mismong production chain. wala silang ineexert na labour (dahil hindi naman sila yung nagtatrabaho sa produkto/serbisyo) sa production chain dahil nag hhire sila ng mga tao para don.

the very fact na sa example above e sariling design ng page admin yung ginamit already means na hindi siya kapitalista. infused with their own labour yung produkto, na pinaprint nila sa hiwalay na printing shop, tas binebenta nila bilang produkto nila. yung total value ng tshirt ay nagawa from labour ng artist (the admin itself) + the labour (service) ng printing shop + the raw material (tshirt and ink).

given that analysis, masasabi natin na hindi kapitalista si admin but rather a worker(artist) who owns a part of the production (design), and a merchant who sells their own product,, hence artist-merchant.

participating in society's money relation doesnt make you a capitalist. may pera na bago pa ang kapitalismo. mayroong kapitalismo dahil naging sophisticated enough ang isang lipunan na napahintulutan na din ang pag-aari sa production apart from labour.

pinagyabang pa talaga economic readings nya e no, e pambata yang mga yan.

kahit naman di mo basahin mga yan, basta magtrabaho ka lang at mag obserba sa totality ng workplace mo, maiintindihan mo na kalakhan ng mga nandyan e. pseudo knowledge nalang makukuha mo dyan kasi pinopoint out lang ng mga yan yung mga bagay na alam mo na dati. kung ano yung alam mo na di mo alam at di mo alam na hindi mo alam pero nangyayari sa lipunan ang batayan ng dunong.

###

May orihinal ba talaga na content. Kung sa mga matagal na sa internet ay si stefano ay derivative lang naman ng isa sa maraming template character na nabuo ng ecosystem. Yung wapakels na nonchalant na makikita mo na sa mga youtuber tulad ni charlie, david 504, red dick. Kung nag eexist na yang persona sa battle rap kay James Overman. Kung yung pagka stoic ay way of life na talaga at trope sa mga kwento sa fiction at hindi. At kung lalayo pa talaga tayo, nariyan ang karibal sa komedya ni charlie chaplin na si buster keaton. Sino ang orihinal sa mga nagbebenta ng patawa, kung nauna na ang category na deadpan kesa sa eksistensya ng character na si stefano.

Dahil ang punto ay walang orihinal sa mundong bilyon taon nang buhay. Kaya anong karapatan mamuna kung mokujin din ang galawan. Kinahoy na karakter, nagreklamong may sumibol na kamukha? Ironic pa sa ironic na naging chalant ang nonchalant.

Dapat din maintindihan na kaya bumebenta yang stefano dahil pamilyar na sa takilya ang mapapanood nila. Mismong pangalan ay umaalingawngaw sa amnesia gameplay ni pewdiepie, at ironic uli na stefano ang pangalan ng estatwang walang emosyon pero binigyan buhay bunga ng pagkabagot. Buster Keaton, karakter na walang emosyon na napupunta sa mga sitwasyong nanghihingi ng reaksyon. Kung nauurat ang isang content creator dahil may gumagaya sa kanya, hindi ba dapat siyang mas mapahiya bilang ignoranteng tinatahak lang din naman ang landas na hinawan, pinatag, sinemento, inaspaltuhan, pininturahan, at niluma na ng mga nauna? Philippine looper amputa.

Pero ang punto naman dito ay hindi sabihin na ang nginangawa ni stefano sampu ng mga content creators na nakikisawsaw ay mali. Hindi ba mas mainam na tukuyin na mismong pagrereklamo tungkol sa originality e matagal na ding pinahiya ng mga tunay na may bitaw? Wala akong pakielam kay stefano, isa lang naman siya sa libong reels na pinapanood ko kapag tumatae. Mas trip ko kalikutin yang hiwaga ng originality. At bakit bilang artist, hindi ako naniniwala na may mga unique na indibidwal.

Yung mga nangangalandakan na sila ay orihinal ay sinakop na ng kapital. Bakit mo aariin ang isang bagay na natutunan mo lang din naman sa iba. Pwede ka mag-ambag ng bago, o magtulak ng ebolusyon, pero hindi para mang-angkin.

Hindi ko din punto na manggaya ka lang. I mean, gawin mo trip mong gawin. Pero kung gusto mo tumatak, at respetuhin sa eksena, mag-ambag ka.

San ba nanggagaling ang halaga ng originality – bukod sa source to ng cultural capital. Pag nalaman na ikaw ang nagsulat ng dekada ‘70, ay may yabang ka na. Pero yun ba ang punto ng paglikha, para makilala kung sino ang lumikha? Sa mahuhusay, bakit ba nagsisining? Kung susundan ang sinabi nung nagsulat ng tatlong gabi, tatlong araw: ang pinakamainam na gawin sa artist ay makalimutan sila, nang mapalitan sila ng mga higit pa. Kung idudugtong dito yung sinabi ng nagsulat ng Utos ng Hari, ang pinaka mahalagang pagdakila na matatamasa ng isang artista ay ang angkinin ng masa yung sining niya, sa tipong makalimutan ka man, ay naipapasa pa din ang nagawa mo. Dahil ang pag-angkin ng originality ay may taning. Sa paglipas ng panahon, makakalimutan at makakalimutan yung taong nagsabing siya ang simula. Kung may puwang sayo ang clout, malamang ay may bigat sayo ang paghawak ng titulong orihinal.

Sa kultura ay ganoon e. Tanda ba natin sinong nag-imbento ng adobo? Sa sisig, na recent recipe, mas mabilis pa ang pag-usbong ng iba’t ibang variant ng sisig kesa sa pagkalat ng kaalaman na nanggaling to sa isang karinderya sa central luzon. Anong importansya ng claim to fame, kung ang tunay na adhika habang lumilikha ay mapagsilbihan ang ibang tao? Kung mismong materyales at mga ideya na tinetesting habang lumilikha ay hinihiram natin habang lumilikha. Sinong orihinal na indibidwal sa lipunang inaalayan ng isa ang isa?

Sadyang burgis ang ideya ng originality. Pakielam ko kung sino si david ng david’s salon. Kamalayan ko kung sino si mang inasal. Ang trademark ay malamyang pagtatangka na gawing imortal ang pagkakakilanlan. Sa pagaakalang mababayaran ang memorya ng mga tao. Sino ka ba bukod sa isang hangal na masyadong nagpapahalaga sa nagawa imbis na magpatuloy lang sa paglikha. Okay lang paminsan na magbuhat ng bangko, pero para ipangalandakan na nagbubuhat ka ng bangko e katangahan. Ika nga ng gumawa ng Tao Lang, pag yang ginawa mo e pumutok at inangkin na ng masa, hindi na sayo yan. Kaya nga siguro alagad ng sining ang tagalog ng artist, dahil walang hari ang sining na siyang pag-aari ng lahat.

At sino uli ang dapat tandaan? Kung mismong king of pop nga e – kung hindi pa gawan ng pelikula ay kamuntik pang di makilala ng bagong henerasyon. Sa iba. Ginusto ba ni Marx na matandaan siya? Pinili siyang tandaan sampu ng mga thesis niya dahil may gamit siya sa panahon natin. Kung dumating ang panahon nang tuluyang pagkagapi ng mga uri, malamang ay kakalimutan na din siya. Hindi mawawala ang ambag, pero kung sino ang nagbigay, di na importante. Bakit takot tayo makalimutan? Dahil yun ang huling kamatayan? O dahil currency ang ala-ala? At ano naman kung mawalan ka ng halaga? Hindi pa ba sapat na minsan kang nabuhay sa mundo? O baka naman kaya gusto mong maalala dahil marami kang hinayang. Kaya may takot kang mamayapa ng totoo. Mga duwag lang ang takot mabuhay ng buo.

P.S.

So kinukunsitnti ko ba yung magulang nung batang (supposedly) pinaparinggan ni stefano? Hindi. Inevitable ang magkaroon ng manggagaya kung sikat ka talaga. Pero sa mundo naman ng internet, ang mga manggagaya ay maikli ang buhay. Bukod pa don, kung makita ko sa personal yang mga magulang na yan, kutos at konyat ang aabutin sakin nyan. Para iasa sa bata yung pangkakain nyo sa araw, mali yon.

rebat dito

---

Ang kulit din netong mga middle class na to e. Na akala mo aping-api talaga sila. Ang argumento daw kasi nila ay ganito: sila ang may pinakamalaking tax, pero halos wala silang nakukuha sa gobyerno. Kumbaga lugi sila. At dahil lugi sila, sila na ang new poor? Baluktot na katwiran.

Sa katotohanan, ang nararamdaman ng middle class – o nitong mga petiburges –  ay ang bingit ng kahirapan. Wala pa kayo sa karanasan ng tunay na kahirapan. Nakakaboses pa nga kayo e. May oras pa kayo mag edit ng video at mag post sa internet. Kayo ay sinanay sa buhay na may kapalit lagi ang pera na benepisyo. Nasanay kayong hindi nalulugi. Na kaya ninyong magreklamo at humingi ng refund kapag hindi nagawa ang serbisyo na inaasahan ninyo. Yan ang kultura ng mga mall, ng private entity – na sinusubukan niyo din gawin sa gobyerno. Mahahalata ang kalabnawan ng kinasanayan ninyo sa pulitika ng totoong buhay. Ngayon lang kayo nakaranas ng pagkalugi. Na hindi pinapansin at walang makausap na manager. Kaming mahihirap, simula’t sapul lugi na. 

The mere fact na nakakaboses pa kayo sa pagkalugi ninyo. Na kesyo buti pa kami may 4Ps samantalang kayo walang public healthcare. Na para bang hindi kayo nakakakuha ng cash assistance mula sa mga kumpanya ninyo o di kaya reimbursement pag nagpapaospital kayo. Baliktarin natin ang sitwasyon. Hindi kayo qualified para sa karampot na cash assistance ng mayor – na malaki na limang libo isang bagsakan – pero qualified kayo sa low interest loan na pwede niyo unti-unting bayaran sa mahabang panahon. Qualified kayo sa malakihang credit limit. Qualified kayo mag-invest sa stocks, funds, bonds, crypto. Qualified kayo magbukas ng bangko nang hindi iniisip ang maintaining balance. May option kayo mag-private hospital, o kahit private room sa murang mga ospital. Habang kami walang option kundi makipagsiksikan sa public. Ang matatanda namin kadalasan nasa hallway lang nakaratay. Walang generator ang mga ospital, na kapag inabutan ng rotational brownout ng putanginang meralco, patay kung patay ang mga umaasa sa makinarya ng ospital para mabuhay. 

At kapag kami bumoses sa mga hinaing namin? Pwede kaming ma-blacklist sa cash assistance ni mayor. Pwede kaming harasin ng mga pulis at barangay sa mga bahay namin kahit hatinggabi. At kapag nag-organisa pa kami, patay ang pinaka-epektibong organisador sa amin. Kung kayo nasa bingit ng kahirapan, kaming mahihirap ay nasa bingit ng kamatayan.

Ngayong tuloy lang ang pagsidhi ng krisis dulot ng pagkaagnas ng pandaigdigang sistemang kapital, ang nararanasan ninyong mga petiburges ngayon ay pagkalugi na sandaang taon nang nararanasan ng mga manggagawa, lumpen, at anakpawis ng daigdig. Sa matagal na panahon, biktima kami ng pambabarat ng sahod. Isipin mong buong araw nagtatrabaho sa construction ang mga lalaki namin, banat ang buto’t laman. Tas ang bayad lang sa buong araw na sakit ng katawan at sunog na balat ay magkakano, 700? Pag kami naaksidente, sagot ba kami ng kumpanya namin? Kapag kami nagkasakit at hindi nakapasok, may sasahurin ba kami? Ni hindi nga kami regular. 

Sabihin na nating malaki sa arawan ang 700, na tumatayang 16,000 sa isang buwan. Manong hati-hatiin yon sa hulog ng bahay, pampa-aral ng anak, kaunting sustento sa matatandang magulang, kakanin sa araw-araw, bilihin sa mga kailangan sa bahay. Bukod pa sa kailangan taryahin ang pera ay kailangan din taryahing ang oras. Banat na ang buto sa walong oras, ay kailangan pang maglaba, magluto, maglinis ng bahay. Dahil kalakhan sa amin ay hindi afford ang mag-take out sa resto kung kelan maisipan, magpa-laundry sa maayos na laundry shop, at mas lalong hindi namin kaya magbayad ng kasambahay. Bukod sa dinudugas na labour sa amin ng mga kumpanya, naglalaan din kami ng labour sa mga gawain sa bahay. Lakas-paggawa ang puhunan ng mga mahihirap mula pagkabata hanggang sa pagtanda. Lahat ng yon, habang walang kasiguraduhan kung may mapapasukan pang trabaho pagkatapos matapos ang kontrata. May taning palagi ang buhay namin. Kung hindi ka pa mapraning.

Isipin mo din ikaw middle class ka, na buti ka pa nga may childhood ka na mababalikan. Anong childhood ng mga bata sa looban? Kung karamihan sa mga musmos namin ay binusabos agad ng pagtatrabaho. Kung ikaw middle class ka ay nagdadabog na kapag pinilit kang gawin ang utos ng mommy mo, isipin mo nalang kung anong pakiramdam ng bata na walang choice kundi maglako ng kung anu-ano sa daan para lang may pandagdag tustusin sa arawan. 

Hindi ko nililista tong mga to para pagmukhain na wala kayong karapatan na punahin kaming mahihirap kesyo kami yung nakikinabang sa kalakhan ng programa ng gobyerno. Although tunay naman na wala kayong karapatan hehe. Ang sinasabi ko lang, ngayong nararansanan niyo na ang pagkabusabos sa sistemang kapital, dapat niyong mapagtanto na ang kakampi niyo dito ay yung daan taon nang binubusabos din. Hindi ko maintindihan kung bakit niyo kami tinatanaw bilang kaaway. At ang malala pa sa tolongges na content creator na to, e ikinakampi pa kaming mahihirap sa mga burgis na siyang personification ng sistemang nagpapahirap sa ating lahat. Buang.

Sa tingin ko, kaya kayo namumuhi sa mahihirap ay dahil kami ang hinaharap ninyo kung magpapatuloy ang sistemang kapital. Bukod sa pakiramdam ninyo ay hindi ninyo nakukuha ang ganansya mula sa binabayad niyong tax, ay kinikinita niyo din na magkaroon lang ng isang malakihang bayarin ay bababa na din kayo sa hanay namin. At alam niyo kahit hindi niyo man aminin na kahit may cash assistance na’t lahat kaming urban at rural poor ay mas matiwasay pa din ang buhay ninyo diyan sa gitna kesa sa aming nasa ibaba. Mas may kalayaan kayong gumalaw at kontrolin ang oras ninyo. Something na hinding hindi niyo na magagawa kapag naging mahirap na kayong tunay. Walang new poor. Future poor pwede pa.

At paano niyo maiiwasan yon? Kung ang estratehiya ninyo e mag-organisa para tuligsain parehas ang nasa ibaba at nasa itaas, e tangengots talaga kayo. Pag-aralan ninyo ang sistema. Kung bakit may pananamantala. Ang punot dulo ng lahatan. At kapag naintindihan niyo na, tulungan niyo kaming pabagsakin to. Daan taon na namin binabaka to, habang ang uri ninyo ay pabanjing-banjing lang kung mananahimik ba o makikibaka din. Kilalanin niyo kung sino ang kakampi at kaaway. Magsuri kayo ng matalas. Wag kayo pumayag sa malalabnaw na kritika panlipunan. Madaming nagkukunwari na maalam sila. Alamin ninyo ang mga teoryang panlipunan. Kilalanin ninyo ang class struggle. Pag-aralan ninyo ang kasaysayan. Hindi yung kasaysayan ni ambeth ocampo na puro fun fact at trivia. Hindi din yung parang sa school na puro pangalan at datos. Yung kasaysayan ng daigdig. Kasaysayan ng lipunan. Kung bakit tayo ganito ngayon. Paano tayo humantong sa ganito. Ang dayalektikal na pag-unlad ng mga pangyayari. At ano ang class struggle. At kapag nasagot mo na lahat yan ay magbubunga pa ulit yan ng mga tanong. Na dapat sumasanga sa praktikang panlipunan. Sa tunay na pag-oorganisa, hindi yung sa discord. Echo chamber lang yan. Wag kayong bobonjing-bonjing. Lumapag kayo sa lansangan. Kausapin niyo kami. Tandaan ninyong mas makakausap niyo kami kesa sa mga tao sa malacañang. 

###

Aalis ka ng bansa. Dahil nakakaurat na ang gobyerno. Sumabay pa ang meralco. Ang mga privatized na serbisyo publiko. Sumabay pa na sobrang init – masarap dun sa may snow. Sumabay pa na laganap ang patayan at paniniktik sa mga tao sa kanayunan. Sobrang lala na din kasi ng mga pulis at militar, ng LTO at MMDA na kupal sa mga motorsiklo. Pati ng presyo ng petrolyo na parang russian roulette ang rollback at price hike. Mahal din ng mga bilihin, tapos barya ang dagdag sahod. Busangot din ang mga boss. Hirap pa mag-commute papasok ng trabaho. Papasok ka palang, hulas na. Kahit sa gabi ang init. Pag umulan naman, baha agad. Kung hindi sa heat stroke, matitigok ka naman sa leptospirosis. Lalo na ang hirap ma-ospital. Tatagain ka ng philhealth. Buburyuhin ka ng mga pampublikong ospital. Gagawin kang tanga ng mga local government offices. Tapos makikita mo sa youtube, mahirap man pero mas relax ang buhay sa ibang bansa. Nakakainggit ang mga tiya mong kung mag-bakasyon sa pinas e akala mo artista kung dumugin ng mga kamag-anak mo. Paano nila na-aafford na magpasalubong ng mga tsokolate, laruan sa mga bata, damit at bag sa mga kapatid, alahas sa mga nanay at tatay. Hindi mo makalkula kung paano mo yon magagawa sa sahod mo dito sa pinas. Makikita mo ang mga OFW sa fb reels. Yung kinikita daw ng pintor sa pinas ng ilang buwan, isang kinsenas lang nila doon. Parang ang sarap kumuha ng passport, ng working visa. Maghanap ng foreigner na majojowa o di kaya foreigner na employer. Magpahila sa mga kamag-anak sa ibang bansa. Ang sarap umalis sa impyerno ng pilipinas.

Aalis ka ng bansa. Pumapag-asang may pag-asenso. Na kung swertehin naman talaga, luluwag ang sakal ng imperyo sa leeg. Pero ang tanikala ay tanikala. Mas nakasasakal ang buhay layo sa sentro ng imperyo. At sa bawat segundo, umaangat nang umaangat ang mga imperyalista patungong langit. Ang iba nga ay gusto nang lumipat sa mars. Lumapit ka man sa lugar ng mga taong hawak ang tanikala, darating din sa madaling panahon ang paglawak ng agwat nilang burgesya’t nating proletaryo. At kung hindi natin pipigtasin ang sakal ng kapital, darating ang madaling panahon na kahit ang mga lumipat sa sentro – mga lumapit sa imperyo – ay matitiwakal.

Ang pilipinas ay nasa ilalim lang ng impyerno ng kapitalismo. Ang sakop ng impyerno ay buong mundo. Kumbaga ay lumipat ka lang sa mas mataas na palapag. Sa medyo hindi gaano pa ang paghihirap. Pero hindi ka talaga nakatakas. Hindi ka makakatakas.

Dahil sa katotohanan, hindi mo talaga gustong umalis ng bansa. Pandaigdigang sistema ang imperyalismo. Kung ang trip mo talaga sa paglipat ay matakasan itong bulok na pag-gugubyerno, itong lumalalang ekonomya ng bansa, itong malawakang disimpleyo, kagutuman, at kawalan ng karapatan: hindi bansa ang gusto mo talagang takasan, kundi ang sistemang kapital. At hindi mo matatakasan ang sistemang kapital. Sakop na nito ang buong mundo. Hindi sa kawalan ng pag-asa. Dahil mas mainam ibunyag na pwede mong patayin ang sistemang kapital. Kung handa ka lang sa sakripisyo. Hindi lang ng katawan, kundi ng panahon at intelektwal. Ng kagalingan at kasipagan. Para maging rebolusyonaryo. 

HIndi mo gustong maging OFW. O mag-iba ng citizenship. Na pumapag-asang matakasan ang mga pambansang problema na hindi naman talaga pambansa kundi pangdaigdigang problema. Ang gusto mo talaga ay maging marxista. Malawak at liko-liko ang pagiging marxista. Maraming tendensiya. Maraming hibo. Maraming kailangan aralin. Na sa kasukdulan bilang manggagawa, ay mapagtatanto mo na binubuhay mo na din naman ang tini-teorya nina marx. Una mong mababatid mo lang na hindi mo na ang pinatatanggap sayong normal ay hindi pala. Na ang pagkaluging nararamdaman mo bilang manggagawa ay may pinaghuhugutan pala. Ang pag-aaral ng marxismo ay pagkilala muli sa sarili… bilang parte ng sistema. Ang pagsasabuhay ng marxismo ay ang pagsubok na pumiglas sa sistema, sa pamamagitan ng pagpatay dito. 

Sa kung paano ito papatayin, doon madalas talo-talo ang mga marxista. Bahala ka na kung saan ka. Maraming nagpapatuloy na debate, malawak na ang panitikang pwedeng basahin. Marami nang batis ang pwedeng bagtasin. Marami din ang nagsasapraktika ng trip nilang paraan ng pagpatay sa imperalismo.

At mabuti kung trip mo talagang tumakas sa bansa ay sumali ka pa din sa mga marxistang organisasyon – o kahit iyong mga nagdedeklarang anti-imperyalista sila. Dahil pangdaigdigan nga ang sakop ng kapital, pandaigdigan din ang pakikipaglaban. Bagamat hiwa-hiwalay pa at kalat-kalat ang mga kilusan, di malabo na ang internasyunal na proletaryo ay kalaunan magkakaisa sa panahon ng mga OFW at labor export ng mga maraming malakolonyal na bansa. Patuloy pa din na tama si marx, na niluluwal ng kapitalismo ang sarili nitong gravediggers. 

Hindi kita pipigilan kung nangangarap ka talagang umalis ng bansa. Pero binabasag ko na agad ang trip mo na doon ka magkakaron ng mala-fairy tale na buhay. Makakaramdam ka ng ginhawa, pero pagsasamantalahan ka pa din. Hindi pa din tapat na tutumbasan ang ilalabas mong lakas paggawa bilang manggagawa. Magmumukha kang mayaman sa standard ng mga pinoy, pero dukha ka lang din sa ibang bansa. Yang diaspora, maiigpawan mo kung mapagtatanto mo na ang isang manggagawang katulad mo ay walang bansa. Na makakahanap ka ng kakampi sa kapwa mo ka-uri.

Dapat maigpawan mo ang kamalayang indibidwalistiko. Yang kamalayang nagbunga ng pangarap na mangibang bansa. Siyang makatakas at magkaroon ng personal na ginhawa. Maisama ang pinakamalapit ng mga tao sa buhay. Na hindi mo naman kasalanan ang pagiging makasarili – kung yun nga talaga ay pagiging makasarili – dahil sa ganoon tayo pinuprograma ng neoliberalismo. Na dapat tayo magkanya-kanya. Sari-sariling diskarte. Karerahan. Sa ganoon tayo pinaghahati-hati. Habang ang uring burgesya ay kunwang naglalaglagan at nagbabanatan – habang sa likod ng entablado ay sa kani-kanila pa din naman dumuddulo ang yaman ng daigdig. May mga inilalaglag sila, at kung minsan totoong nag-aaway sa anyo ng gyera, pero lahat ng yon ay kultura ng kapitalismo. 

Kaya ang pinakamalakas na sandata sa ngayon ng mga pinagsasamantalahan ay ang pag-aaral at pagsasabuhay ng marxismo. Ang pagkilala na may higit pa sa inidibidwal. Na nabubuhay tayo bilang komunidad. Na pinagbibigkis tayo ng pananamantala…

###