Chúng mình là Hà và Mai - hai người trẻ đang trong hành trình nghiên cứu độc lập về kinh nguyệt và tháng 8 tới đây sẽ trình bày nghiên cứu đầu tiên. Chúng mình viết post này với mong muốn gây quỹ với tổng số tiền 15,609,000 VNĐ cho chuyến tham gia Hội thảo “Emotion & Emotionality: The Multi-Affects of the Global South” (Cảm xúc và Tính cảm xúc: Những đa-cảm giác/xung động của Phương Nam Toàn cầu) vào 21-23/8 tại TP HCM.

Hội thảo là cơ hội cũng như không gian đầu tiên để chúng mình suy ngẫm về câu chuyện kinh nguyệt trong bối cảnh và văn hóa của cơ thể có kinh nguyệt tại Việt Nam thông qua những phân tích/soi chiếu về cảm giác xấu hổ (shame) và thể diện.

VỀ NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu của chúng mình tập trung phân tích cách các quảng cáo băng vệ sinh sử dụng cảm giác xấu hổ (shame) nhằm quản trị hình tượng lý tưởng về một cơ thể nữ hiện đại (modernity). Trong đó, ý niệm về “thể diện” (face) được dùng như một lăng kính để soi chiếu về trải nghiệm kinh nguyệt của cơ thể nữ trong bối cảnh và những đan xen văn hóa, lịch sử, quyền lực ở Việt Nam.

Cảm giác xấu hổ/mất thể diện thường là định kiến mà các quảng cáo về băng vệ sinh muốn thay đổi.

Nhưng vì sao lại tạo ra hàng loạt sản phẩm nhằm “sửa chữa” cảm giác?

Cách thức quảng cáo băng vệ sinh nói gì về cách xã hội định hình một cơ thể nữ lý tưởng và điều chỉnh những cơ thể không được coi là lý tưởng? Những thứ sinh ra vì nhu cầu của cơ thể nữ có đang khiến họ tự chống lại và kiểm soát chính mình? Đó là những suy tư tạo nên nghiên cứu của chúng mình.

VỀ LÝ DO KÊU GỌI CROWDFUNDING

Bắt đầu chặng đường học thuật bằng việc nghiên cứu độc lập là lựa chọn không dễ dàng. Một mặt, chúng mình được tự chủ trong cách tiếp cận, suy tư, viết lách. Mặt khác, chúng mình phải liên tục xoay xở để cân bằng giữa nguồn lực làm nghiên cứu với chi phí sinh hoạt hằng ngày và chi phí dành dụm để nuôi những dự án tiếp theo. Phần lớn thời gian đều dành tập trung cho nghiên cứu, do đó, tài chính không phải nguồn lực dư dả với chúng mình.

May mắn thay, trên chặng đường nỗ lực nghĩ khác đi, chúng mình có nhau và được lắng nghe bởi những người bạn tận tâm, quý mến. Vì vậy, để bước đầu công bố nghiên cứu tới không gian học thuật rộng hơn, chúng mình rất mong nhận được tương trợ về tài chính từ những người bạn, những người quan tâm cả trong và ngoài cộng đồng. Khoản tương trợ này sẽ là nguồn lực để chúng mình tự tin mang nghiên cứu đi xa, mà không bị bó buộc trong giới hạn của chi phí và lo toan hằng ngày.

Với Hà, trong hai năm làm với cộng đồng về kinh nguyệt (với nhóm người khiếm thị hay mở ra thảo luận về Kinh nguyệt trong thiên tai ở Việt Nam), mình đã được trợ lực rất nhiều trong việc nhìn thấy thế giới mà mình mong ngóng thực ra vẫn luôn ở đâu đó, dù chỉ từ một khoảnh khắc nhỏ. Mọi người trợ lực để mình đi tiếp với sự nghĩ khác đi mỗi ngày mà không bị thiêu rụi bởi thế giới. Và mình nhận ra để làm về kinh nguyệt, chúng ta cần cùng-nhau xây dựng một thế giới mà ở đó ta không còn thấy cơ thể là kẻ thù lớn nhất của chính mình.

Hội thảo lần này là cơ hội mở rộng sự-nghĩ của mình tới nhiều nhóm đối tượng hơn, nhưng không phải điểm kết cho việc nghiên cứu, suy tư, và kết nối. Vậy nên sự tương trợ từ cộng đồng sẽ là một đóng góp để chúng mình có niềm tin, nền tảng đầu tiên để đi tiếp quá trình thành hình của những dự định sau này về kinh nguyệt.

Hà và Mai rất hy vọng có thể tiếp tục nuôi dưỡng sự đồng hành này trong những vòng tròn rộng hơn cả hai đứa nữa. Chúng mình nhìn về phía cộng đồng với hy vọng rằng sự giúp đỡ từng chút của mọi người là tín hiệu để Hà và Mai không từ bỏ, tiếp tục suy tư và lao động với những dự định dài hơi hơn về kinh nguyệt.

HOẠT ĐỘNG GÂY QUỸ

Chúng mình sẽ mở loạt hoạt động gây quỹ từ 18/7 - 18/8/2026, với các hình thức như sau:

1. Các buổi tư vấn, chia sẻ, trò chuyện từ 60-90 phút (300,000-500,000 VNĐ) theo chủ đề:

Về phía Hà, mọi người có thể tìm đến mình để:

• Tư vấn về cách thức kể chuyện (storytelling) và chiến lược và cách thức thực thi truyền thông cho các dự án xã hội với các dự án có chủ đề về Giới, Kinh nguyệt và Người trẻ trên MXH.

• Tư vấn thiết kế chương trình học qua trải nghiệm (ELC) và kĩ năng điều phối không gian lớp học từ 10-80 người cả trực tuyến (online) và trực tiếp (offline)

• Hỗ trợ nhận xét và góp ý về tiểu luận, khóa luận về chủ đề Báo chí, Truyền thông, Quảng cáo, v.v. (Media Studies)

• Connecting-the-dots session: nếu bạn có một ý tưởng hay suy nghĩ chưa thành hình, cần một không gian hay ai đó để cùng kết-nối và phản tư (reflect)

• Yapping/Reflection 1-1- về mọi chủ đề bạn muốn

• Hỏi mình mọi thứ về chia tay và thiền Vipassana với một người (gần như) chưa từng ngừng nghĩ.

Về phía Mai, mọi người có thể tìm đến với mình để:

• Hỗ trợ tư vấn về tiểu luận, khóa luận Báo chí, Truyền thông, Quảng cáo (Media Studies)

• Thảo luận về việc đọc và bước đầu xây dựng lộ trình tiếp cận lý thuyết với bạn

• Tarot và Oracle - Câu hỏi cá nhân

• Tarot và Oracle - Dự báo theo tháng/quý/năm về vấn đề bạn quan tâm

• Bản đồ sao cá nhân

• Các gói tarot, oracle, bản đồ sao kết hợp:

(1) Tarot & Oracle: Câu hỏi cá nhân + Dự báo theo tháng/quý/năm về vấn đề bạn quan tâm
(2) Bản đồ sao cá nhân + Tarot & Oracle (Câu hỏi cá nhân)
(3) Bản đồ sao cá nhân + Tarot & Oracle (Dự báo theo tháng/quý/năm về vấn đề bạn quan tâm
(4) Bản đồ sao cá nhân + Tarot & Oracle (Câu hỏi cá nhân + Dự báo theo tháng/quý/năm về vấn đề bạn quan tâm

2. Ba buổi vòng tròn, chia sẻ xoay quanh nội dung về vượt qua khủng hoảng khóa luận, những phân tích/suy nghĩ về kinh nguyệt hay buổi cùng-đọc (với mức đóng góp tối thiểu từ 100,000 VND)

Những gì mình nghĩ là đến từ trái tim. Những gì mình nói là những gì mình đã đúc kết bằng cả trải nghiệm và cơ thể của mình.

CÁCH THỨC ĐÓNG GÓP

Tài khoản: HOANG NHAT CHI MAI - Techcombank - 19073868559010

Nội dung chuyển khoản: [Họ tên]_[Email hoặc SĐT]

(*) Đối với phần “Tên”, nếu không thoải mái, bạn có thể viết ẩn danh ạ. Nếu thoải mái, bạn có thể ghi tên để chúng mình có thể gửi lời cảm ơn tới bạn nhé!

(**) Các thông tin về SĐT/Email sẽ được sử dụng nhằm liên lạc nếu cần để hỏi ý kiến về phần quỹ dư.

VỀ TÍNH MINH BẠCH

* Chúng mình sẽ cập nhật liên tục về các khoản tiền nhận được qua Sheet ở dưới phần bình luận.

* Timeline:

-18/07-30/8/2026: Thời gian gây quỹ
-30/8/-5/9/2026: Đăng tải về kết quả cũng như những sự-học từ hội thảo
-Tháng 9/2026: Gửi báo cáo thu chi và lời tri ân tới email cá nhân của người ủng hộ

Trường hợp nhận được đóng góp nhiều hơn mức cần cho hội thảo, chúng mình sẽ liên lạc tới từng người để hỏi ý kiến về việc dùng khoản dư này để:

1) Đóng góp vào quỹ Mỗi ngày một quả trứng - One Egg a Day
2) Đóng góp cho những hoạt động cộng đồng tương lai về kinh nguyệt của chúng mình

Sau khi kết thúc hội thảo và hoàn thành nghiên cứu, chúng mình cũng sẽ tổ chức một buổi chia sẻ kết quả cùng với mọi người. Tại buổi này, chúng mình sẽ cùng thảo luận về những phát hiện trong nghiên cứu, về kinh nghiệm và các đúc kết trong quá trình thực hiện nghiên cứu và tham gia hội thảo.

VỀ THÁI HÀ VÀ CHI MAI

Về Hà:

Thái Hà từng là điều phối nội dung và truyền thông của Free Pads Việt Nam - dự án thúc đẩy công bằng kinh nguyệt (Tập huấn Kinh nguyệt cho người khiếm thị nữ, thảo luận về Kinh nguyệt và trong thiên tai tại miền Trung) và writer cho một số dự án về giới.

Bên cạnh đó, Hà cũng từng làm cộng đồng và thiết kế trải nghiệm học trực tuyến và trực tiếp tại MỞ, PISE và YAI-UNICEF (là đại diện Thanh niên) với số lượng người tham gia từ 10-80 người.

Hà tốt nghiệp Xuất sắc ngành Báo chí Trường ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn - ĐHQGHN và đang nghiên cứu về lĩnh vực Truyền thông và Văn hóa (Media and Culture Studies) với chủ đề về quyền năng (power), người trẻ, thế hệ và giới thông qua lịch sử và văn hóa Việt Nam. Hành trình đọc, làm xã hội và làm người với Hà nỗ lực “đi giữa những lằn ranh”: giữa lý thuyết và thực hành hoạt động xã hội, giữa hệ thống và với con người nội tại, giữa những gì cấu trúc và phi cấu trúc, giữa lịch sử của mình và lịch sử của người khác để nhìn thấy và vun bồi nên một thế giới mà ta có thể nhìn về phía mình, nhìn về phía nhau mà không hủy diệt nhau.

Về Mai:

Mai tốt nghiệp xuất sắc bậc cử nhân ngành Báo chí, Trường ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn - ĐHQGHN. Về nghiên cứu, Mai tập trung vào nghiên cứu truyền thông và văn hóa (media & cultural studies), sử dụng lý thuyết phê phán (critical theory).

Trọng tâm nghiên cứu của Mai xoay quanh các vấn đề: người trẻ (căn tính, văn hóa trẻ, tính chủ thể của người trẻ, lao động trẻ), queer, số hóa (digitalization). Mai sử dụng nền tảng về triết học và những can thiệp lý thuyết để nhìn thấy sự đan cài của quyền lực - tri thức vào truyền thông và vào việc kiến tạo nên tính chủ thể của các cá nhân. Hiện Mai đang trong tiến trình tìm hiểu về triết học phương Đông, lịch sử, văn hóa Việt Nam như một điểm tựa để suy tư về bối cảnh nuôi dưỡng nên mình.

Bên cạnh nghiên cứu, Mai có kinh nghiệm làm báo, truyền thông doanh nghiệp, truyền thông xã hội và là một người thực hành tarot, chiêm tinh. Mọi thực hành của Mai đều hướng đến việc sống chung với sự phức tạp, đa diện, thậm chí khó nắm bắt của bản thân và thế giới. Các công cụ về lý thuyết, về ngôn từ và ngoài ngôn từ được Mai dùng như “kênh dẫn” để lắng nghe những trúc trắc thường dễ bị bỏ qua/là phẳng bởi tốc độ đời sống thường nhật.

***

Với niềm tin rằng cơ thể nữ là đa dạng và với mong muốn bóc tách những lớp nghĩa mà xã hội, truyền thông đang dùng để kiểm soát cơ thể nữ, chúng mình tin rằng:

hành trình làm nghiên cứu về kinh nguyệt là một bước để ta cảm nhận và nhìn thấy một thế giới mà ta mơ ước, mong ngóng có-thể tồn tại ngay trong chính cách ta nhìn về phía cơ thể.

Bởi cơ thể là một ngôi nhà, là điểm tựa, là hoa tiêu dẫn đường. Không phải ngôi nhà trong đó người phụ nữ luôn cần giữ hòa khí vì gia đình, vì xã hội, mà là ngôi nhà nơi họ được trở về với mình - nơi ta nhìn thấy nhau thông qua nhịp độ tốc độ và sự thấy của riêng mình mà không bị đo lường hóa hay công cụ hóa.

Hà và Mai thực sự, thực sự rất biết ơn vì mọi sự ủng hộ và trợ lực của cộng đồng. Những bước đầu tiên với những điểm khởi đầu của nỗ lực nghĩ khác thật khó nhằn, trúc trắc. Nhưng vì đã bắt đầu, nên chúng mình có trách nhiệm, và cả lao động để nó có thể sống tiếp.

Từ tận đáy lòng,
Hà và Mai.

Khi nhìn về các nghiên cứu kinh nguyệt và khí hậu nhiệt đới (tropical) và/hoặc ẩm (humidity), rất ít nghiên cứu trực diện về vấn đề trên. Trong rất nhiều nỗ lực đi tìm kiếm, mình chỉ tìm thấy hai bài nghiên cứu được xuất bản từ nửa đến một thế kỷ trước (1953 và 1895) và nó cũng dừng lại ở sự khác biệt giữa các cơ thể kinh nguyệt mà không nói đến sự thích ứng của sản phẩm kinh nguyệt với cơ thể ở từng bối cảnh và điều kiện tiết thời tiết cụ thể.

Bên cạnh đó, các nghiên cứu gần đây bao hàm kinh nguyệt và khí hậu hay điều kiện môi trường thì lại thường phải gắn với “khủng hoảng”: khủng hoảng khí hậu (climate crisis), thiên tai (natural hazards), động đất (earthquake), v.v. Lấy đó là điểm khởi đầu, thứ nhất, kinh nguyệt sẽ chỉ được gói gọn trong các viễn cảnh ấy mà quên mất đi nguyên nhân gốc rễ tạo ra các rào càn kinh tế - xã hội - văn hóa cho cơ thể có kinh nguyệt.

Thứ hai, khi nó bị đặt vào tình thế “khủng hoảng”, ta không nhận ra những bất tiện và nỗi hàng ngày mà cơ thể phải trải qua khi sử dụng một thứ mà nó không được thiết kế cho nhu cầu của mình: Vì sao băng vệ sinh rất dễ bị tràn và xê dịch? Một chiếc băng vệ sinh tiêu chuẩn (mà không quá dài và dày) thì có thấm được lượng máu trung bình không? Vì sao ta có cảm giác dùng bỉm trẻ em còn êm ái hơn hàng loạt sản phẩm được đẻ ra vì kinh nguyệt?

Ví dụ như câu chuyện về cứu trợ băng vệ sinh trong bão lũ, nếu bạn để ý: băng vệ sinh không phải một sản phẩm thích hợp nhất trong tình thế nước dâng, mất điện và thiếu nước sạch (nhưng cũng có sản phẩm kinh nguyệt nào có thể đáp ứng đâu). Tuy nhiên, để giải quyết một vấn đề trong “khủng hoảng” nhanh nhất, thứ ta tìm kiếm sẽ là công cụ - và băng vệ sinh là thứ tiện lợi nhất lúc đó. Chưa kể đến, trong bối cảnh mà hiếm ai nhìn nhu cầu kinh nguyệt như một yếu tố cần được ưu tiên cho cứu trợ, thì nó, quay lại, trở thành cách duy nhất. Ở trong những khoảnh khắc ấy, thứ mà ta có thể để ý sẽ không bao hàm sự khác biệt về mặt cơ thể trong các điều kiện môi trường, cơ địa khác nhau.

Nhưng liệu kinh nguyệt có đợi “khủng hoảng” thì nó mới hiện ra?

Những cách tiếp cận trên, và cả một số thảo luận phổ biến về kinh nguyệt, cuối cùng, thường bị rơi vào bẫy của tư duy “tech-fix”, tức là một vấn đề có thể sửa chữa bằng công cụ - như cách để giải quyết vấn đề về kinh nguyệt, ta chỉ cần có một miếng băng vệ sinh (hoặc là các sản phẩm kinh nguyệt). Kinh nguyệt trong nó bảo hàm cả một quá trình phức tạp, không chỉ đợi đến lúc “chảy máu” và cần đến “khủng hoảng” thì mới được nhìn đến. Bạn không thể “giải quyết” hay “sửa chữa” kinh nguyệt, thứ cần phải được giải quyết là cấu trúc xã hội tạo nên rào cản và nỗi đau cho cơ thể có kinh nguyệt.

Khi nhìn vào tập đoàn sản xuất băng vệ sinh, mình chợt nhận ra phải cần rất nhiều nỗ lực (siêu pro max) thì họ mới quan tâm đến sự thích ứng của cơ thể kinh nguyệt với chính sản phẩm mà họ bán ra. Phải đến tận năm 2023, băng vệ sinh mới được thử nghiệm dựa trên máu thật. Trước đó, thứ họ sử dụng là nước muối. Và chính chúng ta - những người có cơ thể kinh nguyệt cũng biết rất ít về chính cơ thể của mình.

Làm sao có thể “tự tin khoe cá tính” khi những người có kinh nguyệt biết rất ít về cơ thể của mình và chính sản phẩm mà họ sử dụng lại không thực sự được thiết kế cho họ?

Nếu câu chuyện về cơ thể nữ chỉ mãi ở lại với sinh đẻ thì bạn mãi không thể nhìn cơ thể ấy ra ngoài định nghĩa về chức năng, trong khi nó có một tá vấn đề hiện hữu từng-giây mà chưa thực sự được giải quyết:

-Vì sao kinh nguyệt chỉ mãi bị nhìn dưới chuyện chảy máu”?

-Vì sao đánh thuế băng vệ sinh cao hơn cả rượu, bao cao su vào bỉm trẻ em?

- Vì sao quyền của lao động nữ về Kinh nguyệt lại được đặt trong quy định về bảo vệ thai sản và quan trọng nhất: Vì sao lại nằm trong Luật Lao động? Vấn đề của chính sách đó là gì?

-Vì sao đến tận 90 năm sau đó, họ mới phát hiện ra lỗ hổng của bệnh Đa nang buồng trứng (PCOS) và đổi tên Hội chứng buồng trứng chuyển hóa đa nội tiết (PMOS)?

-Quy trình và phương thức khám khi đi khám phụ khoa (ít nhất là tại Việt Nam) đang loại trừ nhóm người không có quan hệ thâm nhập (penetration intercourse) và đồng tính?

-Hay một thứ rất rất thường xuyên bị bỏ qua - những người trước, trong và sau giai đoạn mãn kinh (menopause), họ đang phải chật vật như thế nào trong chuyện hiểu và thích ứng cơ thể của mình? Khi họ và những người xung quanh chỉ nhìn nó như giai đoạn “trái tính trái nết”?

Để có thể đồng hành với câu chuyện kinh nguyệt, ta cần vượt qua ánh nhìn về cơ thể như một thứ tĩnh, ai cũng giống ai, gói gọn nó trong những chức năng và những thứ mình cho là “lỗi” thì cần phải “sửa chữa”. Đừng để việc có kinh nguyệt trở thành lời nguyền, sự ấm ức và tức tưởi - như một cơn đau phải nuốt vào trong và giữ dòng chảy không tràn ra khỏi bên ngoài. Cuối cùng, dù mình giữ được sự “sạch sẽ”, “không tràn”, “không dây” và không ảnh hưởng đến hiệu suất, nhưng thứ mình nhận lại được chỉ là cảm giác xa lạ với chính cơ thể của mình.

Mong rằng, trong những giờ phút cuối cùng của ngày Vệ sinh Kinh nguyệt, chúng ta có thể nhìn về phía cơ thể có kinh nguyệt với tất cả sự phức tạp của ta, đi tiếp cùng nó với sự thương và sự hiểu, rồi để thấy rằng cấu trúc hiện tại không được thiết kế cho cơ thể nữ/cơ thể có kinh nguyệt.

Để một ngày nước mắt không còn tràn ra chỉ vì mình biết cơ thể mình đang chảy máu…

_____________________________________

hôm bữa, tôi mò lại album ảnh ngày bảo vệ khoá luận, thấy lại chiếc ảnh mắt sưng húp. Đó là ngày 22, còn 7 tiếng nữa là tôi tròn 22 và bản thân đứng giữa ngưỡng cửa - hay là lằn ranh của việc “lớn” theo những định mốc của xã hội thông thường.

tôi vẫn nhớ, ngày hôm ấy, tôi bước vào căn phòng ấy với mong muốn được kết lại và được hiểu. từ những dòng viết đến những gì tôi trình bày là một nỗ lực cất tiếng với tất cả phân tích, suy tư và cả trải nghiệm sống của mình về danh tính “người trẻ”/gen Z. dù đã được thầy bảo trước là hãy nói ngôn ngữ không chỉ của riêng tôi, mà lại của họ nữa, tôi không dám bỏ sót điều gì. mỗi suy tư đều mang sức nặng học thuật với tôi. Xẻ nhỏ, cắt bớt ý tứ, chữ nghĩa không khác gì xẻ đi miếng da, miếng thịt trên người tôi là mấy.

một thứ unfinished vẫn diễn ra. nỗ lực để hiểu, từ cả hai phía, thất bại. thật tham lam làm sao khi muốn mang gọn những ngày vật vã, quá trình bóc tách tri thức và cả sự lột trần chính mình có thể được kết lại gọn gàng qua những dòng chữ!

tôi vẫn dùng ngôn ngữ của mình, lịch sử của chính mình để cất tiếng. tôi đẩy toàn bộ tri thức lên trang giấy, rút thành gạch đầu dòng toàn là chấm phẩy. giữa rất nhiều sự giới hạn của khả năng ngôn ngữ của chính mình, sự giới hạn của chính mê cung tri thức và lập luận vẫn đang thành hình bên trong mình để tôi có thể “cất tiếng” ra bên ngoài thành một thứ đọc được, một thứ có thể hiểu được.

không phải không gian nào cũng chào đón, hoặc nhân từ với những thứ đang dần thành hình, tức đang trong quá trình trở thành (becoming). thứ nắm bắt dễ hơn vẫn thường là thứ (đã thành hình), và “là” thứ ở đó (being). có lẽ, chính tôi, cũng chưa sẵn sàng mời ai đó sống một lịch sử, một cách tư duy khác vào địa hạt suy tư của chính mình.

bởi để ai bước chân vào, là chấp nhận sự đau xảy ra.

nói viết học thuật là đao kiếm, là chấp nhận cắt bỏ, là chấp nhận có những vết khắc lên da thịt nhằm để lại những gì chưa được cấu trúc hoá, được làm-có-nghĩa, và sẵn sàng hy sinh một (hay là nhiều) phần của cái lăng kính thuộc về mình sang một bên: và để người khác, với lịch sử-cách hiểu khác, hiện diện và (được) hiểu. nói là cắt bỏ, không phải là “cất” đi tiếng nói, mà là chấp nhận rằng vế“chưa” (un) của cuộc sống. một tiến trình sống tiếp diễn ở cả quá khứ, hiện tại và tương lai.

và nói là đao, là kiếm, cũng là hành động, dù là cắt bỏ, nhưng đồng thời là chiến đấu, là kháng cự đến cùng.

có lẽ, vì thế mà quá trình hiểu cũng thật bạo lực. ta phải sống chung với lịch sử của người khác bên cạnh lịch sử của mình. ta phải chấp nhận sống chung với nỗi đau của người khác bên cạnh nỗi đau của mình. ta phải chấp nhận rằng nó, chắc chắn, sẽ đau, một khi khao khát ấy là được hiểu.

ta là ai mà có quyền bắt người khác hiểu theo ý mình cơ chứ. bằng bất cứ lẽ nào, và bằng bất cứ nhu cầu nào.

nhưng khao khát được hiểu từ quy luật, logic hiện có chẳng phải là một thứ tất yếu để có thể sống, và có thể yêu. tôi nghĩ, đôi lúc nó là một loại nô lệ, nô lệ cho việc bám chấp vào ngôn ngữ và cái đích có-thể-đọc-được với những khả thể đã được thành hình. là bám chấp vào những sự “thấy” đang tồn tại từ người khác và để thấy được mình trong thế giới ấy.

phải tuyệt vọng làm sao khi có thể nói rằng: “còn trẻ nên mới nghĩ vậy, sau này rồi sẽ hiểu”, “có thế mà cũng”, hay “đã bảo rồi mà”. không ai có thẩm quyền đánh giá và tiên đoán chắc nịch về cuộc đời người khác dựa vào lịch sử và niềm tin về sự trưởng thành từ họ.

không ai có quyền tin rằng thế giới chỉ có bằng nấy những khả thể có thể xảy ra. không một ai.

có lẽ, đó là sự đau khổ của việc làm người trong một thế giới từ chối để cảm, một xã hội chỉ tin vào những cấu trúc tĩnh tại và riêng biệt, một xã hội ám ảnh với mọi hành động luôn cần có đích và tuân theo cột mốc nhất định. và một xã hội coi “tuổi trẻ” chỉ là nấc thang để “lớn”, để hiểu và tham gia vào những cấu trúc được thành hình trên nấc thang ấy.

nỗ lực mong muốn được hiểu vẫn còn ở đó, sự sẵn sàng để lại cắt bỏ, xé toạc thứ phức tạp chồng chéo trong quá trình tri cảm đang được nỗ lực tiếp diễn, và tôi biết rằng, mong muốn kết lại là bất khả. nhưng tôi biết tôi không hề một mình trong hành trình ấy….

Nhưng bất ngờ thay, khi đến, thầy tặng cho mình cuốn “media generations” - cũng trùng (một phần) với đề tài nghiên cứu của mình là diễn ngôn về Gen Z, khi đặt “thế hệ” là đối tượng của nghiên cứu khác với những định danh - dán nhãn hiện hữu. Thầy không chữa, thầy cũng không bình luận, thầy chỉ hỏi thăm về trạng thái tinh thần và an ủi mình.

Thầy bảo, người ngồi trong hội đồng, không phải ai cũng hiểu tường tận những thứ em làm. Vì hệ hình nghiên cứu của em khác và mới với những hệ hình nghiên cứu mà mọi người thường tiếp cận. Đến cả mình cũng mất rất rất lâu để ngẫm, cảm nhận và phản tư với nó, tìm tòi và kết hợp các khung phân tích mà cho ra bài nghiên cứu lần này. Nên có thể, kết quả sẽ không như mình kỳ vọng, với tất thảy những công sức mình bỏ ra, sẽ luôn có khả năng, mình sẽ ngã ở trên chính con đường mà mình “tự tin”.

Thầy bảo đôi khi đó là đời đấy, có thể em sẽ bị chất vấn đến tơi tả ngay trong cả khi những người xung quanh không thực sự hiểu mình nói gì. Sẽ có nhiều lúc, mình phải thỏa hiệp một số thứ để ít nhất thì ta có một ngôn ngữ chung. Sẽ luôn có nguy cơ rằng, những gì căn cốt nhất trong những thứ mình làm, những thứ tréo ngoe , đắp chồng lên nhau xuyên suốt những phân tích, sẽ không được hiểu.

Nhưng thầy cũng bảo rằng,

Luôn tồn tại sự khác biệt, dù lớn, dù nhỏ, em hãy cho mình một khả thể để đưa họ bước chân vào thế giới mà em liên tục suy tư và cảm nhận về. Hãy để họ nhìn thấy những gì em đang khám phá. Đừng co cứng mình lại và đặt niềm tin cố định rằng “họ sẽ không hiểu”. Không, hãy mở cửa và để họ từ từ tiến đến những gì mà mình đang suy tư. Thương thỏa để có ngôn ngữ chung dành cho sự “biết” trước, rồi hiểu và suy tư sẽ đến sau.

Hiện tại có thể thấy mình nhỏ bé, cần phải hoàn thiện nhiều thứ. Nhưng nó chẳng phải là mãi mãi. Đây sẽ chỉ là một cột mốc trong con đường nghiên cứu dài hạn trước mắt. Mình dễ bị nhìn tương lai ở trong khoảng gần, nơi “ánh nhìn” về mình còn hạn hẹp bởi những niềm tin nội tại, chuẩn mực giám sát lấy mình, “nói” với mình, mình là ai trong thế giới hỗn độn, bấp bênh này.

Dù điểm có thể không cao, nhưng hãy là cố gắng hết sức, thách thức chính mình, để chia sẻ với họ kết quả mà em dày công nỗ lực nghiên cứu. Cho mình một khả thể để đứng từ góc nhìn của họ, và để họ nhìn thấy góc nhìn của mình. Vì vậy, hãy là người ấn tượng nhất nhé.

__________________________________________________________

thời gian vừa qua, mình thực sự rất rất lo lắng trước những gì mình làm: vì mình cũng còn mới, cũng mới chấp chững tiếp xúc với nghiên cứu, rằng chính đề tài này, mình cũng chẳng biết nó sẽ đi về đâu. cơ mà, dương, bạn mình có bảo là, đôi khi yêu là cảm giác như bị đâm vào tim bởi những thứ mình yêu. một nghiên cứu tử tế sẽ chẳng bao giờ vuốt ve người làm ra nó. mình, trong suốt hành trình ấy, luôn ở trong trạng thái đứng giữa rất nhiều lằn ranh (in-between), luôn trong sự giằng xé và vẻ đẹp tri thức trong cùng một lúc - những cảm xúc, suy tư chưa bao giờ ngừng lại để nghỉ ngơi. khóa luận thách thức mình, không phải để mình nghĩ khác đi, mà là đào sâu vào từng mảnh ghép vi tế nhất, căn cốt nhất, cắm rễ nhất trong suy tư, và cả trong cuộc đời của một kiếp người. là người trẻ. là những sự co cứng trong hành trình “nhìn thấy” bản dạng của họ trong một thế giới đầy bấp bênh và liên tục nhào nặn cái bản dạng của họ. là “chính mình”, cầm tay mình để chấp nhận, thỏa hiệp và kháng cự tất thảy sự kiến tạo ấy về mình, và cũng là cho bản thân được hiểu những góc nhìn mà mình chưa từng chạm đến bằng sự thấu cảm.

hành trình vừa qua đã là hành trình trọn vẹn, vì mình cảm nhận được đích đến của những tri thức này là gì, cảm nhận được nó hiện diện và an ủi một phần trong mình, cũng như được nuôi dưỡng sự học và sự bền bỉ với những điều mình tin và cả mở lối để “hiểu” những điều mình chưa thể tin.

vậy thui, giờ thì làm tiếp để mở thêm những khả thể nữa….

bước vào không gian ấy, lần thứ hai, tôi thấy rất sợ. trước đó, tôi đã hứa với bản thân sẽ chẳng bao giờ lui tới bệnh viện nữa, ít nhất là cái tầng 6. nằm viện mà, có bao giờ vui vẻ được đâu. nhưng cuối cùng, tôi vẫn ở đây, cùng với cái phổi ngày càng nặng hơn.

khung cảnh vẫn vậy. gió mát, thoáng hơn nhiều mùa hè. cây cối ngoài hành lang vẫn tươi tốt, chỉ có điều tàn thuốc để trong chậu ngày càng nhiều. ngán ngẩm câu chuyện người ta vẫn hút thuốc, ngay khi đứng trong không gian mọi người đều đang đau đớn vì phổi.
________________________________
bác Dũng

nằm gần phía tôi có bác Dũng. bác rất hài hước. gần như lúc nào cuộc trò chuyện có bác, mọi người cũng sẽ cười. bác phải đi mổ u, nhưng trước lúc phẫu thuật, bác vẫn cứ cười đùa với mọi người như đây là chuyện cỏn con.

“chữa được là tốt rồi thì còn lo gì nữa, haha.”

tôi không nhớ bác đã nói câu gì, chỉ nhớ rằng khi tôi ở trong cơn đau ngực khủng khiếp sau khi sinh thiết, tôi vẫn phải ôm lại ngực và cười khành khạch bởi sự hài hước của bác. tôi ước mình cũng có thể tự do và lạc quan đến vậy.

cho đến lúc gia đình bác lên, tôi bắt đầu nhận thấy sự lo lắng trong mắt bác. tôi không biết, là do sắp đến lúc phẫu thuật thì người ta mới bắt đầu lo lắng, rằng nó thực sự sắp xảy ra - những điều ta chưa từng trải qua trước đó. một sự không chắc chắc, một nỗi sợ bao quanh cơ thể. ai mà biết được, trong đống gạch đầu dòng những rủi ro của giấ cam kết, ta sẽ gặp phải điều gì. hay là khi, ta ở bên cạnh gia đình, những người gần với mình nhất, sự trình hiện bản thân với hiện thực sắp tới được làm mờ đi. khi bác tạm gác lại những danh một người lớn tuổi, một người chồng và một người cha, một người đàn ông để có thể “yếu mềm” trước giây phút có tính dễ tổn thương của cuộc đời.

bằng một cách nào đó, tôi đã nhìn thấy ánh mắt của bác và hiểu được bác đang rất lo lắng. một sự lo lắng đầy tĩnh lặng. nó lạ lẫm với tôi, vì sự lo lắng của tôi luôn trực tràn ra bên ngoài. tôi chẳng thể giấu, chẳng thể tĩnh lặng mà để nó cuốn theo mình. một sự trình hiện không chút che chắn. trần trụi một cách tuyệt đối.

và tôi cũng biết, đó là lần đầu tiên, tôi nhìn sâu vào đôi mắt của người lớn. đơn giản, chỉ đứng đó, và nhìn vào họ.

nhớ về bác Dũng, tôi nghĩ về bố của mình. liệu đã bao giờ, tôi nhìn sâu vào đôi mắt bố, để thấy rằng ngoài những danh tính mà bố đang mang, với tôi, bố vẫn là một con người với những tổn thương và sự dễ vỡ của mình mà không thể thoát ra thành lời. một sự lo lắng, sợ hãi đầy tĩnh lặng?

_____________________________________
chuyện công nghệ

việc mọi người nhờ tôi nhiều nhất khi ở trong viện là cài đặt 4G và hướng dẫn họ đặt xe công nghệ (Grab, Xanh SM, v.v). với mấy đứa trẻ như tôi, mấy chuyện này dễ òm, các tác vụ để đặt xe hay cài 4G đều rất cơ bản.

tôi cứ nghĩ hướng dẫn mọi người sẽ nhanh lắm, cho đến khi tôi thực sự sắn tay vào làm. không phải chỉ là chỉ cho mọi người những nút cơ bản, mà còn là từng bước, từng bước: khi mở app, bấm mật khẩu, đặt xe đi, check và ghi địa điểm vị trí của mình và vị trí cần đến, nếu nó không hiện trong thanh gợi ý thì làm gì, làm sao để biết tài xế đang đi đến đâu, biển số gì, v.v và mây mây.

giờ kể ra ký ức của tôi cũng vơi đi một nửa. nhưng điều hiện rõ nhất lúc ấy là đến tận khi hướng dẫn cho các bác, tôi mới nhận ra: các thiết kế UX/UI của các ứng dụng xe công nghệ nói riêng và nhiều ứng dụng khác trên điện thoại đều không dễ tiếp cận nếu đứng dưới trải nghiệm của một người lớn tuổi.

vì sao giờ tôi mới biết? vì giờ tôi mới đặt mình vào vị trí của họ, vào tốc độ của họ, để hiểu về vấn đề của họ.

một điều mà tôi có chút bất ngờ là nhiều bác không hỏi con của mình, mà lại hỏi tôi. tôi nhớ lại bộ phim “Tôi nho nhỏ” mà Dịch Dương Thiên Tỉ đóng vai chính: một câu thanh thiếu niên bại não. Trong đó, có một phân cảnh mà các bác trung niên cũng quây lại, hỏi han cậu chỉ về cách dùng tài khoản ngân hàng số. khung cảnh lúc đó rất vui như những người bạn quây quần, trò chuyện với nhau. là bạn, là sự đồng hành, là việc ta có thể đi chung tốc độ với nhau.

có lẽ với câu chuyện của tôi cũng thế. mọi người coi tôi là một người bạn, và tôi cũng vậy. chúng tôi hiểu nhau và kiễn nhẫn với nhau vì chúng tôi là bạn. cũng giống như chuyện chúng ta thường có xu hướng kể chuyện và thoải mái với bạn bè mình hơn với gia đình. có lẽ quanh đi quẩn lại, vẫn là câu chuyện về tốc độ.

____________________
chuyện giấy cam kết

trước khi đi vào vòng sinh thiết, mẹ tôi phải kí giấy cam kết, cam kết chuyện không truy cứu hay kiện tụng gì bệnh viện nếu xảy ra một số rủi ro. lúc đó, nhìn thấy tay mẹ viết tên mình vào bản cam kết, rồi nhìn thấy gạch đầu dòng “tử vong” trên trang giấy, tôi đã òa khóc. tôi không biết là lý do gì, chỉ biết cảm xúc duy nhất là sợ. không phải sợ chết, mà là sợ, sợ thế thôi.

tôi thấy run rẩy trước chữ “cam kết”. không biết do sợ một tương lai bất định sắp xảy ra, hay là sợ những gì có gắn chữ “cam kết”. một sự chắc nịch, không có lằn ranh, không ẩn chứa vùng xám. một sự “cũng” vừa mơ hồ, vô định.

sau những cam kết, đâu sẽ là điều xảy ra, là điều ở lại, là điều sẽ đi tiếp? sau cái chữ “cam kết”, ta sẽ còn phải đau đớn đến bao nhiêu lần. sau chữ “cam kết”, rốt cuộc, người chịu trách nghiệm và ở bên cạnh ta vẫn chính là ta và gia đình.

đứng trước cửa phòng sinh thiết, mọi sự run rẩy cứ thế trào ra. mẹ tôi an ủi, rằng kiểu gì cũng phải trải qua, nó sẽ qua nhanh thôi. tôi không biết nữa, tôi nhớ lại lần nội soi phế quản hôm ấy. một vòng tròn lặp lại, khoảnh khắc ấy lại đến. lần trước còn được vùng vẫy, lần này mà vùng vẫy là tèo luôn. ba cái xi lanh điện tử đâm thẳng xuống ngực cơ mà.

rồi cũng phải bước vào với đôi mắt ướt sũng. thả lỏng, tôi hỏi bác sĩ rằng có đau không. bác bảo không, đừng lo, để bác lấy cho cái che mặt để con không thấy sợ. lúc ấy, tôi buộc vào trấn an mình bằng cách hít thở và hát trong đầu. một con vịt, sợ, nó kêu rằng, sợ, v.v.

đứng trước ba cái xi lanh sắp đâm thẳng vào ngực mình, tôi không còn nghĩ về cơn đau nữa. tôi nghĩ đến mẹ. “không biết bây giờ, mẹ ở bên ngoài, có đang sợ không? có đang lo lắng cho con không”

trong phút giây mà tôi nghĩ tôi sẽ sợ hãi nhất, tôi không sợ. giữa lúc ba chiếc xi-lanh thực sự đâm xuống ngực, tôi không thấy đau.

tôi chỉ thấy thương mẹ.

trước bao tổn thương và sự ốm yếu của 22 năm trôi qua, mẹ vẫn là người lo lắng và thương yêu tôi, hơn cả chính tôi có thể thương lấy mình.

đó là giây phút xúc động nhất, khi tôi thực sự hiểu về câu chuyện “think with care”. chăm sóc là care, thương cũng là care. anh Hoàng bảo care là khi một người rơi xuống, người kia hoặc nhiều người nữa sẽ dệt thành những mạng lưới để đỡ họ. nhưng không phải chỉ bằng sức đỡ của người kia, mà là cả hai, cả một nhóm để có thể “đỡ đau” hơn.

care là nương tựa, là để cùng nhau đau để không ai phải rơi xuống vực thẳm, để không ai phải chịu cơn đau một mình, để cơn đau có thể vơi đi.

đó là lần đầu tôi được mở rộng lòng mình và nghĩ về mẹ với sự thương. trước đây là yêu, là mong muốn được hiểu, nhưng chưa tiến đến chữ thương.

suốt những năm tháng dậy thì, tôi như đứa trẻ luôn khao khát tình yêu thương mà đi tìm nó ở mọi ngóc ngách, nhưng lại chẳng thực sự đặt tâm trí của mình trước cửa nhà. tôi luôn gắng mà đi tìm “giọng” để cảm thấy tự do, nhưng không nhận ra người cầm tù tôi lại là chính tôi. tôi cứ mãi kháng cự lại những khuôn mẫu về một người “con gái” mà mẹ tin để định nghĩa mình, để tìm cho mình những danh tính tạm thời như nơi chốn, để ẩn náu và cảm thấy mình được hiện diện. ở cuối con đường, tôi vẫn chênh vênh và mơ hồi trước chính mình.

và giờ tôi thương, vì muốn san sẻ cùng mẹ, vì đang đi trên tốc độ cùng mẹ và giờ, đã cho mình được thả lỏng tháo dời những danh tính, để hiểu mẹ với tư cách là một người đang đi trên thế giới này và là một người mẹ.

bước ra khỏi phòng sinh thiết, mẹ tiến đến thật nhanh để đỡ tôi. một người đàn bà gần 70 lo lắng và dìu dắt đứt con mới chỉ mới chớm 22. lúc đó, tôi thấy trong khóe mắt mẹ, có nước mắt. tôi biết, trong 10 phút ngắn ngủi ấy, mẹ cũng run, mẹ cũng sợ, mẹ cũng thương. tôi biết, vì tôi đang ở trong tốc độ của mẹ.

____________________

chuyện trốn viện

trốn viện, mình đi triển lãm của nhóm queer forever - nhóm của châu, của tồ tít. điện thoại mình hỏng cam, lần đầu mình đi triển lãm mà không chụp gì. mình không có gì để lưu trữ.

nhưng đó cũng là trải nghiệm hay. để mình cảm nhận. cùng với việc gõ điện thoại bằng tay trái và cảm nhận những cơn nhói từ chiếc kim bướm bên phải.

mình thấy có chút bối rối. đặc biệt khi đi qua phòng của khôi. mình bối rối trước việc tương tác với những chiếc gối. tác phẩm. câu chuyện của tác giả mình được nghe ở thời điểm đó. được làm bằng chấu, bằng cám, bằng thóc. nó có mùi gạo, mùi của thôn quê.

mình bối bối trước việc tương tác và cảm nhận. trước là do chất liệu ấy xa lạ với mình. sau là về tốc độ. đặc biệt là khi ánh nhìn của mình tập trung vào chị thủy, bạn găm tóc và châu. mọi người chơi với nó, còn mình thì quá vội vã. ngay lúc ấy, trong mình gợi nên cảm giác tiếc nuối. đã quá lâu mình không tập trung để cảm nhận một điều gì đó.

tốc độ. về tốc độ. mình luôn muốn mọi thứ nhanh nhanh chóng chóng. mình muốn hiểu được những ý niệm ẩn hiện và đắp chồng lên nhau ở nghệ thuật. có cái gì đó thét gào trong mình. mình đang sống như thế nào?

mình không biết. mình sợ. như cái cách khi nghe chị Phương kể về việc người đi cả nửa cuộc đời nhưng chưa từng thực sự “yêu” bao giờ. có bao giờ, mình cũng thế? về sống, về yêu, về nhiều thứ.

đến với 4 chiếc tất vuông vức của Châu. nó làm mình nhớ tới care. gấp tất chưa bao giờ có trong ánh nhìn của mình. những đôi tất đang vo tròn vào nhau xuất hiện hàng ngày hơn, nhưng đó là lúc mình bên cạnh mẹ và chị. mình được care. care và thực sự cái thế lưỡng nan của care là thứ mang nhiều nuances nhất. nó là thứ chẳng bao giờ vuông vức. nó cũng khó để nói. là thứ khó để ngôn từ hoá.

Châu bảo ngay cả những thứ mềm dẻo cũng nằm trong khuôn. làm mình nhớ tới chuyện làm tình. kết nối thể xác cũng là 1 loại care. nó là thứ dễ tổn thương (vulnerable), là cách kết nối trần trụi nhất, nhưng nó luôn ngầm ẩn chứa khuôn. về quyền lực. về cách cơ thể “nên” phản ứng ra sao. về việc có cho phép mình được rên hay không, và phải trình diễn như thế nào.

cô Giang trước đó, trong câu hỏi của mình, luôn nhắc về tốc độ. mức độ sát thương của 1 cục đá phụ thuộc vào tốc độ. để “hiểu” một nhóm mà mình không ở trong cộng đồng đó, hãy hiểu về tốc độ của họ.

mình vẫn nghĩ về câu nói ấy. mình không ngừng nghĩ về tốc độ cô nhắc đến cụ thể là gì. mình vẫn nghĩ, đang trong quá trình nghĩ. liệu tốc độ ấy, một lần nữa, có gắn tới care? có giống như cách mẹ mình nấu ăn lâu ơi là lâu, vì họ bộn bề care? có đủ chất không. có mặn quá không? này có tốt không? sao giờ này chưa về? liệu tốc độ ấy có phải bao hàm những sự chồng chéo trong suy nghĩ, ý niệm của họ, trách nhiệm của họ, điểm nhìn của họ và những cái va đập của họ.

có lẽ lời phàn nàn cũng nằm trong đó. có ai lắng nghe họ chưa? họ được “nhìn thấy” như thế nào? họ đã bao giờ “nhìn thấy” mình chưa?

mình không rõ. mình thấy câu chuyện “được nhìn thấy” (be seen) khó. mình không hiểu được cảm giác ấy. mình không ngôn từ hoá được. và mình không biết nó có matter không hay lại chỉ là một loại phức cảm ta kiến tạo nên. một thứ được nắm giữ bởi quyền năng của ngôn ngữ.

mình nhớ hôm mới đây, mình vô tình nghe được câu chuyện bàn luận về ngôn ngữ. bạn bảo, đừng nên cố bám chấp vào ngôn ngữ, vì nó luôn ẩn chứa khuôn. không phải ta dùng ngôn ngữ để miêu tả thế giới, mà chính ngôn ngữ mới là thứ tạo ra thế giới, là thứ tạo ra “sự thật” trước mắt ta.

có lẽ cũng vì vậy, mình thôi đi tìm định nghĩa câu chuyện “được nhìn thấy” (be seen) như một nhiệm vụ chắc chắn để có thể hiểu mình hơn. giữa hàng ngàn lời giải thích ngoài kia vẫn luôn được trói chặt của cái quyền năng ngôn ngữ, của những diễn ngôn thống soát, của những lằn ranh giữa những phần dễ vỡ, cá nhân và những phần vững chãi, của chung.

tạm dừng hành trình ấy, như sợi chỉ xâu cơm treo trước cửa. vô định, lướt thướt, nhỏ bé, gãy gụng, cũ kĩ, lấy phất.

mình không biết. chỉ biết rằng, điều có thể hỏi bản thân là. hôm nay mặc vải sờ vào vải. nó là chất liệu gì. sờ, vo, ngửi, nhăn nhũm, đứt chỉ. áo viện. một mùi. một cảm nhận. không thuộc về mình.

___________________

cuối cùng, chuyện tốc độ

từ đầu 2024, mình nhận thấy đi sự chậm chạp của bản thân. một cảm giác thoáng qua, mình cảm thấy não mình kém nhanh nhạy hơn bình thường. mình chật vật với câu chuyện học hành gấp 10 lần so với trước đây.

mình cứ thế, thay vì thực sự tìm ra lý do và cảm thông cho mình, mình mãi trách cứ bản thân vì đã không đủ tập trung, không đủ chăm chỉ, không đủ “thông minh”. mình bỏ hiphop, bỏ qua nhiều dự định mình nghĩ sẽ làm, vì mình “chậm”. không biết bao lần mình cảm thấy như rơi xuống đáy trong sự bế tắc ấy. mình vừa trách mình, mà vừa thấy có lỗi với những người xung quanh đang làm việc cùng mình, đồng hành cùng mình

mình chậm chạp hơn, tốc độ của mình giảm xuống hơn, nhưng cũng đồng nghĩa với điều đó, mình thực sự được chậm lại. một sự chấp nhận và nhìn vào sâu những gì mình đã từng ngó lơ hoặc không cảm thấy nó là quan trọng trước đây. trên tất thảy, là nhận ra điều gì thực sự quan trọng với mình.

chuyện bác Dũng, chuyện hướng dẫn mọi người app công nghệ, chuyện nghĩ về care và chuyện nghĩ về tốc độ của mình và “của nhau” đều đến từ câu chuyện ở thời điểm đó, mình đang đi trên một tốc độ ngang bằng với họ, chậm hơn với “mình” trước đây. bởi vậy, lăng kính của mình cũng thay đổi, cái mình định nghĩa về mình cũng thay đổi, và sự “thương” của mình với mình và người mình thương cũng thay đổi.

“Chọn chôn vùi quá khứ dưới nhiều tấc đất, ca ngợi cuộc sống khai phóng và cấp tiến ở tương lai, ta vô tình lờ đi điều tất yếu của sự phát triển là luôn có người bị bỏ lại phía sau.”

đây là câu mình đã từng gắn vô bài mình viết về mẹ vào ba năm trước, nhưng đến tận giờ, mình mới thực sự hiểu nó, hiểu về việc mỗi người đều đang đi trên một tốc độ của riêng mình.

tốc độ của mỗi người không chỉ được quyết định bởi những gì họ đang có hay những gì họ từng trải qua. nó còn là những chất liệu của quá khứ, được lưu dấu lại, được chạm khắc vào cơ thể, vào ký ức và trong những niềm tin.

mình nhớ, có một nghiên cứu chỉ ra rằng, một đứa trẻ mang trong mình lịch sử của 500 năm từ tổ tiên. đó là mã gen, là hệ thần kinh, là hệ miễn dịch, là cả cách phản hồi với stress, với mối đe dọa. nó là những sang chấn, những tổn thương liên thế hệ. là những chuẩn mực, là những sự dịch chuyển của xã hội. là cả hệ sinh thái xung quanh mà ta lớn lên. khi ta đối diện với một người, ta luôn đối diện với cả lịch sử hình thành nên họ.

vì vậy, tốc độ là thứ khó đoán định. nó chẳng phải đường thẳng, cứ lớn dần rồi sẽ tăng tốc hay già dần thì sẽ khựng lại. giống như lịch sử, nó hỗn loạn, nó phức tạp, nó gián đoạn (discontinuties), nó khó lường trước.

nhìn mọi thứ với câu chuyện tốc độ, mình vẫn ở trong nhiều sự bối rối co cứng lại về mình. bởi vì mình chưa ngôn từ hóa được tiến trình ấy. nhưng mình biết, mình không nên bám chấp vào ngôn ngữ như cái neo duy nhất để định nghĩa nên mình, hiểu về mình.

trước những tổn thương từng đi qua mà mình vẫn còn ám ảnh, cuối cùng, mình đã lựa chọn để nó trồi lên, để nó bung bét. mình muốn biết đằng sau những nỗi đau ấy là điều gì. mình muốn chậm lại, để cơ thể mình được lên tiếng, sau biết bao thời gian mình lấy đi “giọng” để nhanh chóng được sống trong cái nhịp “bình thường”. mình không còn tự trách não mình vì đã kém nhanh nhạy. hơn tất thảy, chỉ có mình rõ nhất, nó đã phải chiến đấu vất vả để mình sống sót trong thời gian qua.

và mình chọn không lừa dối chính mình để có thể đi thật nhanh nữa. hơn hết, đây là cuộc đời. chúng ta đang không ở trong cuộc đua nào hết. nếu có, đó chỉ là thứ ảo mộng do hệ thống khiến mình tự giám sát chính mình để “khớp mình” vào những chuẩn mực.

____________________________

sharing note:

bài viết này được viết cho lần đi viện thứ 2 của mình. khác với lần đầu, mình cố viết ngay trong khi còn ở trong cơn khủng hoảng của việc nội soi phế quản, lần này mình chắp bút sau 3 tháng, để bản thân có thể nhìn vào nó với sự chậm rãi, cũng là vì tốc độ của mình đã khác trước đó. giọng văn của mình cũng khác. nó có vẻ lòng vòng hơn, ngổn ngang hơn, nhưng cũng “từ từ” hơn.

mình viết bài này, một là để nhìn lại hành trình vừa qua, và cũng là để gửi lời đến mọi người về câu chuyện tốc độ mà mình đang suy tư về. nói về thông điệp “ai cũng đang đi trên tốc độ của riêng mình “ thì dễ nhưng thực sự tin vào nó mà giảm sự so sánh mình với những gì truyền thông đang nói, đang tạo khung hay mọi người xung quanh là chuyện rất khó. quanh đi quẩn lại, cuối cùng mình lại trở về với chuyện chán ghét bản thân và cảm thấy mình thật tệ, y như cái cách mình nói những lời không mấy tích cực với bộ não của mình, với cơ thể của mình. đến độ nó không bảo vệ được mình nữa, thì mình tèo, mình đi viện :>

nhắc về câu chuyện tốc độ, mình không muốn chỉ nhắc tới chuyện tôn trọng tiến trình “sống và đi” của bản thân, mà còn là để gợi nhắc chính mình và ngỏ lời tới mọi người rằng mình luôn âm thầm được bảo vệ và yêu thương. từ những người xung quanh, từ những cây cối ở bên kia đường và từ chính cơ thể của mình. nhìn thấy hệ thần kinh, các cơ quan trong cơ thể luôn làm việc, nghe được chuyện não phản ứng để bảo vệ mình, giúp mình có thể “sinh tồn” khiến mình trân trọng sự sống và tiến trình mà mình đang đi nhiều hơn.

mình luôn suy nghĩ tới chuyện “hiểu” và “thương”. mình chỉ thực sự “hiểu” môt ai đó khi mình (chọn và thực sự) đi trên tốc độ của họ. nhưng đồng thời, mình cũng có thể “thương” trước khi tiến tới bước “hiểu” một ai đó. mình nghĩ đó là một điều vô cùng tuyệt diệu trong việc làm người. chỉ là một con người đang sống, đang đi và đang chiêm nghiệm về thế giới thôi.

đứng trước những suy tư ấy, mình bỗng thấy đời nhẽ bẫng. không phải đỡ áp lực hơn, không còn gò mình vào những chuẩn mực, những nhà tù tâm trí để giám sát mình, mà đơn giản, cho mình cơ hội để thả lỏng và để cả lý trí lẫn cảm xúc dẫn lối mình trước một cuộc đời có nhiều bất định.

hiểu về tốc độ mà không trách cứ, không xấu hổ, không ganh đua, với mình, là bước đầu trong tiến trình ấy.’

lời cuối, cảm ơn vì đã đọc bài viết của mình. đã quá lâu mình không viết trên đây. thực sự Substack không còn là nơi mình đủ cảm thấy an toàn để viết (dù draft 100+) nhưng vẫn luôn có một điều gì đó thôi thúc mình chắp bút nên bài này. có thể là bài cuối, hoặc cũng có thể là “mở đầu” theo cái nghĩa mà mình đang tạo. mình cứ luôn cố để bài viết phải thật hoàn hảo, nhưng với hôm nay, chỉ là viết tự do. mình mang sự không hoàn hảo, sự lộn xộn của suy nghĩ và cả sự hy vọng trong bài viết này, như một cách để trân trọng sự ủng hộ từ mọi người, từ sự thành thật của bản thân, và cũng là lời tạm biệt tới bản thể cũ của thái hà, của live and learn, của hannah le.

cảm ơn mọi người đã ủng hộ, và đừng quên là:

mình luôn âm thầm được bảo vệ và yêu thương.

Trong buổi cuối “‘Hiểu’ để làm gì?”, mình đã chia sẻ với mọi người quyết định mở lớp học “Suy tư về (Thế) Giới” đến từ hành trình mình ghép lại những mảnh ghép - trải nghiệm, cảm xúc, danh tính quan hoài và hy vọng của mình.

Đây là dự án hết sức ý nghĩa với mình, cũng là dự án mình nhận được rất nhiều tình yêu thương, sự hỗ trợ và đặc biệt là niềm tin của mọi người vào mình. Mặc dù đây chỉ là một hoạt động có quy mô nhỏ, nhưng những gì mình nhận được từ nó là không thể đom đếm được.

Cảm ơn nỗi sợ đã thôi thúc mình hoàn thành dự án lần này. Trước khi bắt đầu, mình rất sợ. Sợ vì không đủ kiến thức, sợ bị chửi, sợ mình sẽ làm không tốt, sợ vì niềm tin mình đặt lên bản thân chỉ có đi xuống chứ chưa bao giờ đi lên. Nhưng cũng chính nỗi sợ ấy khiến mình biết điều gì là quan trọng với mình nhất. Trong tất cả những sự sợ hãi ấy bủa vây, có một suy nghĩ sáng lên: “Cùng lắm là …., nhưng mình vẫn thực hiện được mong muốn và niềm tin của mình về giáo dục. Và ít nhất là mình hoàn thành được dự án mà mình đã ấp ủ, chứ không chỉ nói không.” Đúng vậy, mình đã hoàn thành, và chấp nhận mọi cái “cùng lắm là” ấy. (Và “cùng lắm là” ấy thực ra chỉ là viễn cảnh do mình tự tưởng tượng ra.)

Cảm ơn tila - người bạn, người đồng hành với mình kể cả khi tụi mình không hiện diện trực tiếp bên cạnh nhau. Lam đã ở bên, hỗ trợ mình và thúc mình “phải hoàn thành, phải hoàn thành”. Lam là người đã chứng kiến mình đi từ trạng thái “tao không tin cmn gì vào bản thân hết” đến “tao làm được, chill, để tao” của mình. Sự đồng hành Lam luôn nhắc nhở mình đừng cưỡng cầu “sự lớn”, từ từ hít thở và đi từng bước. Và tụi mình đã thực sự lớn (hơn một chút!!

Cảm ơn chị Minh Thu, Gia Hân, Gia Hoa, Mỹ Hảo, Tuệ Linh, Phương Trần, Minh Trang và Hoàng Linh đã tin tưởng và cùng đồng kiến tạo nên trải nghiệm tại Suy tư về (Thế) Giới. Những dòng tin nhắn hôm bữa đã gửi gắm hết tâm tư, tình cảm và sự biết ơn của mình tới mọi người. Mình hay đùa rằng trước khi bắt đầu, chắc khum có ai tham gia đâu, hehe. Thực sự trải nghiệm với lớp đã giúp mình learn, unlearn và relearn rất nhiều về kiến thức, mục đích của sự “học” và “hiểu”, thiết kế trải nghiệm học và tin vào khả năng (và tình iu thương nữa) của bản thân. Cảm ơn mọi người vì đã tin, đã tò mò và tham gia vào quá trình nuôi dưỡng không gian học-hỏi.

Cảm ơn chị Bình vì đã hỗ trợ hành trình suy tư về (thế) giới của một số bạn tham gia để tài chính không còn là rào cản để mọi người cùng đi tiếp với hành trình học và hỏi của mình <3. Đọc được lời ngỏ hỗ trợ ấy, em đã rất rất xúc động.

Cảm ơn những người bạn của mình đã luôn hỗ trợ, động viên và tin vào sự không hoàn hảo của mình. Giờ mà kể tên hết mọi người ra chắc đến sáng mai mất. Cảm ơn mọi người vì đã luôn trả lời những thắc mắc (đặc biệt là câu: Chắc em không làm được đâu) của mình, cảm ơn vì những bữa cơm, những lần ăn bún đậu hay những cốc cà phê để tiếp thêm năng lượng để em tiếp tục đi, và có sức đứng dậy rồi ngã sau.

Cảm ơn những trải nghiệm học và hành mà mình từng đi qua. về giới, về triết học, về phát triển, về tính dục, về điều phối, về là một người con. Tất cả những trải nghiệm ấy góp phần rất lớn tạo nên mình ngày hôm nay.

Cuối cùng, mình muốn cảm ơn bản thân vì đã không tin vào bản thân, nhưng vẫn chọn bước đi. Mình nhận ra mình không cần tin vào chính mình để có thể làm một điều gì đó. Mình, cùng nỗi sợ, cùng với sự mơ hồ về cái “hên xui” có thể xảy ra, cùng với niềm tin của những người tin mình, và mình làm.

Trích lại câu nói mà mình mãi nhớ của một người nhà giáo mà mình tôn trọng:

Hạnh phúc thực sự hạnh phúc khi trong nó chứa khả thể của sự thất bại. Bởi trong “happiness” có “HAPpenstance”, tức là sự hên xui

When I was working in Monday morning, I received an email said that someone changed my Icloud passwords and turned off “Find my Iphone” app.

I was freezed at that time.

So I realized that was the Icloud in my old Iphone that I left in my hometown’s room. I was a bit nervous because that phone included all of my memories since I was 19.

I called my mom, asking her whether someone went to my zoom. After few minutes, I realized that my mom was who took my phone and gave to my cousin =))))) and he fixed all the broken piece for me.

When I received the phone, there was none photos in my photo gallery due to some issues. It didn’t hurt me like I thought I would. I didn’t feel anything but relieved (cause my phone is fixed).

So it just (mostly) fucked up since I didn’t feel those memories are that important to me (and I’m so happy because my mom fixed that for me so I don’t have to pay for that :v)

fuck-up 2: this is the most fuck-up ever

(cause it already happened)

One day, I led a discussion in my class. I fucked up.

Before the discussion, I prepared the lesson to the detailed since I changed the lesson plan more than 7th time. I thought it would be so mind-blowing session.

Until one day left to the class, my friend suggested me to change the lesson plan. And then, the 8th version actually happened. It became my official flow I bring to the discussion.

But when I started, I was anxious. I haven’t get used to that flow. I fixed it in the last minutes.

And then, I fucked up. In a moment, I have a beakdown.

“They look confused”
"Why did some people turn off the camera?”
“Oh no, what was I taking about”, etc.

Those irrelevant thought took control me. I didn’t focus on what I should focus. After the discussion, I was in the “guilty” state, feel like I was the worst facilitator of the world. But then, I realised:

1. The paradox of “impressing” others:

I got a high expectation. I want to impress others at the first place.

And this is actually what messed my performance up.

Instead of focusing on student’s understand and be present in the discussion, I was too focused on myself that my mind was not “present” at that moment. It was full of self-criticism and fears.

2. Lack of self-belief🥹:

I did the first lesson plan more than 2 weeks with 8 detailed drafts at the end. It did not show that I want to do it perfectly. Deep inside, it show that I always feel I’m not enough.

Especially, when my friend come and suggested me to changed, I immediately agreed and changed that at the last minutes. I always think that people are smarter and they took good decision than me.

I remember the time I did my pitching for Free Pads. Although I feel the content was not “me” and uncomfortable for me to present. But I didn’t talk. I followed other’s lead because I believed people are greater than me.

I was not be “me” in those session.

I did not believe myself like I should. And every time I did not involve my voice in those decision, I ended with an unsatisfied results.

This also come with the consequences that my mind would remind the mantra “What if I didn’t follow that advice?” and it just put the results to the advisor, since I was the one who should took all the responsibility for this.

After many reflections, I realized that it is time for me to seriously take all of responsibility and consider the advise, not to believe it immediately.

I don’t need to trust myself, just trust the process I did. If it fail, I can come with all the lessons I have to make it greater.

3. It was not that bad than you thought it was:

When the discussion end, I felt very bad on myself. I even thought I would đội quần in the next session. But then, when I read all those reflections from my assistants and students, I felt it wasn’t bad that I thought and criticized myself.

It was not perfect. It still had mistakes. But is was “okay”.

I realised when shit happens, it was so easy to imagine the worst of the worst scenario will come to you. But that’s okay.

After the session, one of my students said that everyone was hear to “grow” with me so I didn’t need to be feel guilty and stressed out. That was so heart-warming and it motivated me a lot.

At least, I was handle the discussion til the end and have all supports from my students. I am so grateful for this <3

Tháng 8 vừa qua, tôi đã tạm ngừng đi nhảy để nhìn lại mối quan hệ của tôi với cậu. Đây cũng là khoảng thời gian tôi để bản thân thực sự suy ngẫm về “tình yêu” cho những quyết định sau đó.

Tôi có câu trả lời hoàn chỉnh hay chưa? Thực sự là chưa, cô gái 21 tuổi vẫn vò đầu bứt tóc mà ca thán lên sao “yêu là gì” mà khó cắt nghĩa thế.

Vì vậy, hôm nay, tôi muốn viết lại những cuộn tơ vò trong đầu tôi thông qua những lời “gợi dẫn” của bạn bè và Internet về “tình yêu có nghĩa là gì?”

yêu là khi ta ngồi lại để thấu-hiểu nhau

Tôi lúc đó cũng đã có suy nghĩ tạm biệt bạn mà đi sang với các bên Waacking và Đương đại. Tôi thích cái hình dung của bản thân lúc nhảy hai thể loại này.

Một viễn cảnh mới được thiết lập, khiến tôi suy nghĩ đến chuyện bỏ Hiphop.

Nhưng may mắn, tôi được “cản lại” bởi chính bản thân. Tôi nhận ra những suy tư của tôi về Hiphop thường là để trút xuống bực dọc và sự khó chịu về mình. Tôi chưa từng ngồi xuống để trò chuyện với nó bằng tất cả sự chủ tâm và chú tâm.

Tôi cho mình suy nghĩ: “Chắc mình chỉ không hợp thôi, thì mình bỏ”. Tôi lúc đó chưa đặt cái tôi của mình xuống để mà thấu và hiểu cho hành trình cho hai đứa.

Để thấu-hiểu và biết là mình đang yêu, chị Phương từng nói với tôi, đại ý là “love is the sense of selflessness”. Tôi thích chữ “selflessness” của chị ghê gớm.

Tôi có thể cảm nhận được những cơn sóng trong lòng gợn lên sự yên bình, nhẹ nhõm, và chảy trôi khi đạt được cảm giác “selflessness” mà vẫn có một sự tỉnh thức rõ ràng về bản thân mình.

Trong tình yêu, có những lúc chúng ta ngồi xuống để giải quyết, nhưng không phải lúc nào cũng là để thấu và hiểu. Có những lúc ta ngồi xuống mà trò chuyện chỉ để lảng tránh hay mâu thuẫn, cũng có khi ta giải quyết để bảo toàn cho cái viễn cảnh tương lai cho tình yêu mà ta tưởng tượng nên.

Và để thấu-hiểu, ta cũng cần nhìn sâu vào nỗi buồn của nhau, thay vì chỉ để ý phần đúng-sai của câu chuyện.

Đợt này, tôi có đọc Derrida, cụ thể là xoay quanh quan niệm của ông về Giải cấu trúc, Trong đó, tôi ấn tượng và suy tư nhiều nhất với cụm từ:

Hiện diện vắng mặt là thứ chưa bao giờ tồn tại theo nghĩa vật lý hay "thực", nhưng luôn luôn có sẵn ở đó. Thử nghĩ mà xem, ta đâu cần có một hệ thống ngôn ngữ, kí hiệu hay quy tắc trước mặt để tư duy hay “nảy ra” những khuôn mẫu, dán nhãn, hay cấu trúc của xã hội.

Cũng giống như mối quan hệ giữa người với người. Khi ta đối mặt với một người, ta đâu chỉ đối diện với cơ thể, giọng nói và cảm xúc của họ ngay lúc đó. Ta còn đối diện với cả những trải nghiệm, những mô thức hiện hữu trong quá khứ và niềm tin mà họ đang mang.

Tương tự, nỗi buồn và lo âu rất khó để quy ra câu chuyện đúng-sai, bởi vì không phải lúc nào nó cũng hiện-diện một cách dễ dàng và có thể nhìn thấy và cảm nhận.

Với cậu bạn hiphop (freestyle), đó là nỗi sợ sân khấu. Bản thân tôi trình diễn công khai không được tốt lắm, vì tôi luôn mang một lỗi lo rằng “mình sẽ làm hỏng mọi thứ, mình sẽ quên bài mà thôi”.

Những ký ức về những lần vấp ngã trong quá khứ quanh quẩn tôi, khiến tôi lúc nhảy (freestyle) nghĩ quá nhiều tới mức không nghe được nhạc. Trong những lần ấy, tôi thấy mình thật quê, xịt keo và không có năng lực. Chính cái không hiện hữu trước mắt lại tạo nên những kết quả đang hiện hữu.

Tôi cứ mãi tự trách mình vì lười biếng và không cố gắng. Có lẽ tôi chỉ “nhìn” thôi, mà chưa “thấy”.

yêu là khi ta vẫn hiện diện bên nhau ngay cả trong những khoảng lặng

Hình ảnh về tình yêu luôn xoay quanh sự quây quần, quan tâm và san sẻ cạnh nhau. Tôi cũng từng tin là vậy. Cũng bởi thế, tôi tiếp tục đi học Hiphop trong sự hoài nghi.

Nhiều người và kể cả tôi coi đó là sự kiên trì. Thế nhưng, tôi cứ liên tục cảm thấy cơ thể mình cứng đơ dần. Những băn khoăn như trói lấy tôi, khiến cơ thể tôi dường như dung chứa hàng ngàn sức nặng của tâm trí trước mỗi bước nhảy. Tôi cảm thấy mất cảm giác với cơ thể, với âm nhạc và những chuyển động của cậu ấy.

Đến tháng 8, tôi chọn “dừng chân”.

Kết quả là, cứ mỗi lúc rảnh, tôi lại nghĩ về cậu. Tôi cứ táy máy tay chân với chuyển động waving, rolling và rocking mỗi khi mình có thể.

Kể cả khi chúng tôi đang không hiện diện bên nhau, tôi vẫn cảm nhận được cậu đang ở bên cạnh.

Tính ra, tôi và hiphop, mặc dù gắn bó, nhưng chúng tôi vẫn là hai thứ tồn tại độc lập và có cho mình cuộc sống riêng, những suy nghĩ riêng.

Chúng tôi gắn bó, nhưng không gắn liền, hay gắn chặt. Chúng tôi đến với nhau vì muốn có nhau trong cuộc sống này, chứ không phải có nhau thì mới sống được.

Chính vì những khoảng lặng chúng tôi dành cho nhau, cùng với việc chấp nhận và tôn trọng những ranh giới trong cuộc sống riêng khiến mối quan hệ này trở nên yên bình và rộn ràng đến lạ.

Những khoảng lặng ấy vừa giúp tôi tìm kiếm và thấu hiểu bản thân mình như một cá thể độc lập cũng như sự hiện diện của Hiphop trong đời tôi.

yêu là hành trình “trao đi những điều ý nghĩa”

Lời gợi dẫn này có hai vế: “trao đi” và “những điều ý nghĩa”.

Mọi người thường nghĩ trao đi là “hy sinh”. Nhưng với tôi, “trao đi” là khi ta đã tìm được bản thân. Với tôi, “trao” mang nhiều sự tự chủ từ bản thân với tất thảy suy tư, cảm xúc, sự chủ động với một sự sẵn sàng và chắc chắn.

“Vì khi biết mình là ai, ta mới biết điều gì là ý nghĩa với chính mình.”

Với nhiều người, trong sâu thẳm, họ tin rằng yêu là nhận lại. Họ muốn có người bầu bạn, họ muốn có những trải nghiệm mới trong cuộc sống, họ muốn chạm đến viễn cảnh tương lai mà họ tưởng tượng ra, họ muốn là một phần gắn chặt với người kia.

Tất cả những thứ đó đều là mong muốn được nhận. Nhưng yêu vì muốn được nhận có phải tình yêu không? Ta có thực sự kết nối được với nhau không?

Tình yêu, có lẽ nó tự nhiên và thuần khiết hơn cả những gì ta hằng nghĩ. Ta đau khổ vì tình yêu bởi những dán nhãn và kỳ vọng ta gán lên cho nó, thay vì nhìn nhận với những gì nó vốn là. Ta định nghĩa bản thân thông qua cái “tình yêu” mà ta tưởng tượng.

Tình yêu, vì vậy, nên hàm chứa sự sẵn sàng để trao đi một-điều-ý-nghĩa. không khát đòi, không lệ thuộc, không đổi chác, bởi vì:

“Nếu biết điều gì là ý nghĩa, có lẽ ta đã tìm được bản thân.
Vì đã biết mình là ai, mới biết điều gì là ý nghĩa với mình.”

Trong một vài mối quan hệ, việc mơ hồ, lo âu về danh tính và giá trị của bản thân có thể khiến ta bước vào một mối quan hệ mơ hồ không rõ đó là tình yêu hay không. Ta dễ dàng cảm thấy đau khổ và phụ thuộc vào đối phương. Ta khao khát “được nhận” bằng cách khiến họ tổn thương và ngược lại.

Đây cũng là điều tôi suy nghĩ mãi về Hiphop. Tôi vẫn còn vô định trong cái danh tính của “tôi” khi đi cùng Hiphop. “Liệu tôi có yêu bạn thật không, khi tôi đã thất hứa với bạn rất nhiều lần. Tôi lấn sang waacking và đương đại khi còn chưa tập xong rolling của bạn. Tôi chọn làm việc thay vì đi tập 30 phút mỗi ngày.

Tôi thích được chia sẻ về việc mình đang học Freestyle nhưng chưa lần nào tôi “all-in” và tập trung vào cải thiện chuyện giữa chúng tôi. Nó vẫn ẩn chứa mưu cầu “được nhận” nhiều hơn.

Và đó “có phải yêu không?” vẫn là một dấu chấm hỏi tôi để trong lòng.

tình yêu là một dòng chảy lớn

Lời gợi dẫn tiếp theo mang đến cho tôi một sự nhẹ nhõm khó thấy khi nhắc về tình yêu.

Tình yêu là một dòng chảy lớn. Một tình yêu thực sự và không rằng buộc không đòi hỏi điều gì khác ngoài chứ “có”.

Rất nhiều người gợi nhắc chúng ta về “thế nào là yêu” và “thế nào không phải là yêu”, nhưng đôi lúc họ quên mất rằng có những thứ chẳng thể nào miêu tả và khơi gợi bằng ngôn ngữ.

Ngôn ngữ vẫn có cái giới hạn của riêng nó. Tôi có thể cảm nhận được “dòng chảy” bằng cảm nhận và sự gợn lòng trong chính cơ thể và hơi thở của mình, nhưng tôi sẽ chẳng bao giờ miêu tả nó ra thành lời một cách trọn vẹn.

Có lẽ tình yêu, đến cuối cùng, nó là những gì tự nhiên nhất có thể. Ai tạo ra khái niệm “tình yêu”? Tôi cũng chẳng biết nữa. Có lẽ tôi không còn muốn đi giải kiến tạo cấu trúc ngôn ngữ về “yêu”.

Tôi muốn tập trung để “cảm nhận nó.

Tình yêu, kể cả khi hiện hữu hay đã rời đi, đều là hành trình ta hòa vào dòng chảy lớn của cuộc đời.

Chúng ta thường được gợi nhắc về tình yêu đẹp là khi có thể đi cùng nhau đến những cái đích lớn của cuộc đời. Nhưng cũng chính việc đi xa được cùng nhau cũng là một cái gì đó rất tự nhiên.

Và sự rời đi cũng vậy. Nó cũng đều là mình đang hòa vào dòng chảy lớn của cuộc đời.

“Bạn có thể yêu một ai đó mà vẫn chọn rời đi. Bạn có thể nhớ nhung họ mỗi ngày, nhưng vẫn vui vẻ mà chấp nhận rằng họ đã không còn ở trong cuộc đời mình nữa.” (Tara Westover)

(“You can love someone and still choose to say goodbye to them.You can miss a person every day, and still be glad that they are no longer in your life.”)

Bởi vì yêu là sense of “selflessness”, nên có lẽ sự rời đi vì nhau cũng là tình yêu, không chỉ riêng nỗ lực ở bên nhau trong thế giới vật lý.

Và nếu rời đi, nó còn hàm chứa tình yêu không?

Cũng giống như sự “hiện diện vắng mặt”, ta vẫn có thể cảm nhận được tình yêu ngay cả khi nó chẳng còn hiện hữu trước mắt.

Bởi yêu, là một phần của dòng chảy lớn.

yêu là một khái niệm rất rất cá nhân

Sau những lời chỉ dẫn, tôi vẫn còn đọng lại trong mình mớ suy nghĩ về tình yêu. Yêu, đôi khi nó nằm gọn trong một góc của cơ thể, chỉ có cơ thể mới có thể trả lời. Đôi khi nó chỉ là những tương tác của các neuron thần kinh của mình (thử tưởng tượng mà xem, hình ảnh lãng mạn về tình yêu được khắc họa lại thành các neuro tương tác với nhau sẽ như thế nào). Và đôi khi nó chỉ là kiến tạo xã hội - một thứ chẳng hề có thật. Nhưng thật ra:

Tôi vẫn nhớ cái lần đi biển. Tôi tự hỏi bản thân rằng ta cảm thấy được yêu thương khi nào. Câu trả lời lúc ấy hàm chứa rất nhiều sự hiện diện của người khác. Nhưng khi đối diện với biển, với sóng và với cát, tôi để mình chậm. Hít thở sâu, tay nắm lấy cát và

Khi ấy, tôi cảm giác được yêu, một tình yêu thuần khiết, một tình yêu không cần gồng gánh để giữ lấy và biến nó trở thành vĩnh cửu.

Hóa ra, yêu là như vậy.

Tình yêu hàm chưa nhiều sự bấp bênh, lo âu và mơ hồ. Nhưng trên hết, tôi vẫn tin vào tình yêu - một tình yêu rộng lớn và hàm chứa nhiều hơn tình yêu giữa người với người.

Sau những lần truy tìm câu trả lời về “tình yêu” nghĩa là gì, thứ tôi nhận lại nhiều hơn cả là sự tìm kiếm lại chính mình.

Tôi thấu-hiểu mình trên nhiều khía cạnh của cuộc sống, từ những điều tốt đẹp đến những khoảng tối mà bản thân vẫn chưa có cách nào để chấp nhận.

Và hiện tại, có lẽ tôi sẽ tin vào tiến trình. Tôi có thể tiếp tục ngã, tiếp tục sai, tiếp tục tự vấn và trách móc bản thân về những lầm tưởng của mình về “tình yêu”. Nhưng đó cũng là hành trình để tôi hiểu mình và lau đi những vết mờ trên lăng kính của cuộc đời về tình yêu, và nhiều thứ hơn như thế.

Tôi yêu, vì vậy, tôi tồn tại.

Nhân cái vid duy nhất nhảy hiphop dạo gần đây mà đỡ xấu nhất =))

Và ngay lúc ấy, tôi đã rất xúc động. Tôi nhận ra sau bao nỗ lực, cuối cùng mình tôi đã có thể tách-ra khỏi vòng lặp về mối quan hệ của mình với Hà Nội.

Tôi đã chính thức làm lành với nó rồi.

Hà-nội và những lần trốn chạy

Bước ra khỏi một cú trượt dài khép lại giấc mơ đi du học lúc ấy, tôi đến với Hà Nội với thật nhiều nuối tiếc. Việc không cảm thấy “đủ” và thuộc về môi trường đại học cùng vô vàng vấn đề cá nhân khác khiến Hà Nội với tôi thật khó gần.

Niềm vui lúc ấy duy nhất của tôi là được gặp lớp Giới, được nói chuyện với chị Mây, với Thư, với Nghi, với anh Minh, với Bảo Châu, với chị Hạnh, với Giang. Lúc đó Hà Nội thật dễ chịu, cho đến khi chị Mây và Thư rời đi, tôi lại phải học cách sống với nó lại từ đầu. Hà Nội lại trở về dáng vẻ vốn có.

Đó là dáng vẻ xa lạ, chật chội, khó gần và cô đơn mà khi ấy, có ai dang tay ra để giúp đỡ tôi, tôi cũng sẽ rất bất ngờ. Tôi còn nhớ cái ngày tôi được một cậu bạn dắt xe hộ ở đoạn Circle K Nguyễn Trãi, tôi đã khóc ngay lập tức vì cảm động.

Thời gian thấm thoát trôi qua, tôi luôn giữ trong đầu một niềm tin mạnh mẽ rằng luôn có thứ tốt hơn đang chờ đợi mình.

Đến Sài Gòn, tôi cảm động và thích thú với từng chi tiết và khoảnh khắc tôi vô tình va phải. Từ con người, tên đường, khung cảnh và đồ ăn, mọi thứ với tôi như một giấc mộng. Tôi có nhiều người bạn sẵn sàng dang tay ra để khám phá nhiều thứ hay ho cùng tôi. Ở đây, tôi cảm thấy được “là mình”.

Đến Sài-Gòn

Kế hoạch thành công, tôi đến với Sài Gòn như đã định. Nhưng khác với tưởng tượng về sự hạnh phúc tột độ, trước khi bước lên sân bay và khi đã bước xuống, tôi lại cảm thấy có gì đó không đúng. Có chút sợ hãi, có chút vội vã, có chút hỗn độn và có chút không thể bày tỏ thành lời. Gạt hết hỗn tạp trong suy nghĩ, tôi bắt đầu cuộc sống của mình.

Lạ lùng thay, đó lại là khoảnh thời gian tôi nhớ Hà Nội da diết. Tôi loay hoay tìm một “chốn về” tại Sài Gòn mang cho tôi cảm giác giống ở Hà Nội.

Hóa ra, những cảm xúc hỗn độn ấy không phải đến từ việc tôi chưa quen với Sài Gòn, mà là tôi không chắc chắn với sự chia ly lần này. Nó cứ mắc ở đó vì một điều chưa thể hiển lộ, thay vì là sự ghét bỏ và cần phải chạy khỏi ngay lập tức. Nó ở đó âm ỉ và cần được đối mặt một cách trực diện, thay vì là tìm một thứ gì đó thay thế.

Khoảnh thời gian ấy khiến tôi ngồi lại và nhìn nhận về những lực chọn. Trong thời đại này, chúng ta nhìn thấy nhiều khả thể đến nỗi chúng ta có thể vẽ ra hàng ngàn lối đi mới, cơ hội mới và những ý tưởng mới.

Điều đó vừa đẹp đẽ, mà lại vừa đáng sợ. Cái đáng sợ ở thế hệ này nằm ở câu chuyện rằng chúng ta luôn tin rằng mình sẽ tìm thấy những thứ tốt hơn hiện tại đang có, thay vì ngồi lại và sửa chữa nó.

Đi kiếm tìm sự cổ kính của Hà Nội nơi Sài Gòn nhộn nhịp là những lúc tôi thấy bình yên nhất. Nhưng nó giống như chạm vào những giấc mộng đã đi qua rồi hồi tưởng về những ngày ta có nó bên cạnh. Những câu như “giá như” hay “kể mà mình bình tĩnh và lý trí hơn thì..” thi thoảng thoáng qua tâm trí, khiến tôi khựng lại và tự hỏi bản thân về những kỳ vọng của mình về Sài Gòn và Hà Nội.

Hóa ra, lựa chọn Sài Gòn chỉ là cách bù đắp những gì Hà Nội không thể đáp ứng cho tôi. Nó chỉ là trò chơi điền vào chỗ trống để tôi tin rằng mình xứng đáng với những thứ “tốt hơn”. Còn những khúc mắc, những rung động, nhưng oái oăm suy tư, và những câu hỏi về bản thân tôi vẫn ở đó.

Tôi chỉ đang chạy trốn mà thôi.

Kiên nhẫn, học cách yêu lại từ đầu

Tất nhiên, khoảng thời gian ở Sài Gòn vẫn thật đẹp. Tôi vẫn luôn tìm cách để khám phá và tận hưởng mọi thứ mà nó có. Sài Gòn khi ấy trao cho tôi thật nhiều tình yêu, nhưng cũng đồng thời mang đến cho tôi nỗi bất an, sự vô định và cảm giác có gì đó không-đúng-lắm. Tôi trân trọng tình yêu của Sài Gòn dành cho tôi, nhưng tôi biết mình phải rời đi mà thôi. Và tôi về Hà Nội.

Có nuối tiếc không? Có chứ. Nhưng lúc ấy nó là một cái gì đó hỗn độn hơn là chỉ có "sự nuối tiếc”. Đó là một cảm giác khó để thốt ra nên lời. Nó là cái gì đó hỗn độn, sợ sệt, mà lại bình yên và tươi mát. Đó là một cảm giác vừa là về nhà, mà vừa là xa nhà.

Nhưng tôi phải chấp nhận. Và đi tiếp.

Sau vài cú ngã, tôi bắt buộc phải chấp nhận rằng có những thứ mình không thể ngay lập tức thay đổi. Đi qua thêm 5 lần chuyển nhà trong một năm, thêm cả việc phải tạm biệt một vài thứ quen thuộc khiến tôi liên tục phải học cách yêu lại từ đầu.

Đó là một quá trình gian nan, nhưng xứng đáng. Đó là một quá trình vô cùng vất vả, nhưng nó cũng giúp tôi vỡ lẽ được rất nhiều điều ở bản thân.

Đã có những đêm tôi mong mỏi Hà Nội có thể ôm lấy tôi, nhưng tôi đã không nhận được. Nhưng cũng có những ngày tôi không mưu cầu gì thêm mà chọn ở một mình, Hà Nội lại đến và đáng yêu vô cùng.

Vào khoảng thời gian vừa qua, tôi luôn nhắc nhở và nhắn nhủ mình “làm mới” những niềm tin cố hữu của bản thân về Hà Nội. Tôi không cố gắng để “yêu” Hà Nội, mà tôi chỉ cố để “làm lành” với nó. Ít nhất là dừng coi nó là kẻ thù khiến tôi chưa-từng cảm nhận được hạnh phúc.

Rồi mọi chuyện dần ổn hơn. Hà Nội đã bớt xa lạ và lạnh lùng trong mắt tôi. Phố xá tập nập nay thật thân thuộc và gần gũi. Nhân Văn đã dịu dàng hơn với tôi, khiến việc tới trường mở ra thật nhiều niềm vui và sự đổi mới. Tôi cũng đã có nhiều trải nghiệm mới, nhiều mối quan hệ mới.

Ngay lúc trái tim tôi vỡ òa, Hà Nội đã ôm lấy tôi bằng tình yêu của bạn bè, bát phở nóng đoạn gần nhà, những bữa cơm tự nấu và cả những “chốn riêng” vô cùng ấm áp. Hà Nội chứng kiến tôi thử điếu thuốc đầu tiên trong đời, đấu trận battle dance đầu tiên và đưa tôi đến những quán xá vô thân thuộc như được về nhà - dù là lần đầu ghé qua.

Và thực chất, Hà Nội cũng thay đổi

Thứ khiến tình yêu và thương của tôi về Hà Nội thay đổi chẳng phải chỉ đến từ việc tôi thay đổi ánh nhìn của mình về nó. Chính Hà Nội cũng mang theo mình nhiều sự đổi thay.

Nếu tôi từng ghét bỏ Hà Nội vì sự lạnh lùng và tấp nập của nó, nay tôi tình cờ va phải vài chốn riêng vô cùng yên tĩnh, nhẹ nhàng nuôi dưỡng suy tư và trí tưởng tượng mà tôi mang.
Nếu tôi từng ghét bỏ Hà Nội vì cô đơn và lạnh lẽo, nay tôi đã cảm thấy “đủ đầy” hơn một chút. Với trường lớp, với chỗ ở, với bạn bè và những ký ức không vui cũ.
Nếu tôi từng sợ hãi Hà Nội vì những mối quan hệ đã bị chôn vùi trong quá khứ, thì giờ đây, tôi đã có những người bạn mới yêu thương tôi hết mực và những người bạn lâu năm sẵn sàng nắm lấy tay tôi để nuôi dưỡng tình bạn giữa chúng tôi.

Mọi thứ trong Hà Nội cũng đã đổi thay. Hà Nội khi ấy đã cầm tay tôi, xoa đầu tôi và dặn dò rằng rồi mọi thứ sẽ ổn.

Dù lựa chọn là gì, hãy quay về và ngồi lại với bản thân

Hôm trước, tôi được Mai dẫn đi quán Hè. Chỗ này là một khoảng sân với vài gian phòng cũ kĩ, mang màu cổ kính, dân dã và gần gũi. Ngồi ở ngoài và nhìn lên bầu trời, cùng với mấy câu chuyện phiếm về việc đi làm phát triển của hai đứa khiến tôi tự dưng như được quay lại thời gian mà mình ghét Hà Nội nhất.

Vẫn là những câu chuyện về giới, vẫn là ở Hà Nội, vẫn là cốc nâu đá quen thuộc, tôi lại mang trong mình một tâm thế hoàn toàn khác. Không còn là nỗi sợ mình sẽ chẳng được yêu nữa, không còn là mong mỏi muốn trốn chạy và chối bỏ hiện thực và quá khứ, tôi hiện giờ tràn đầy sự biết ơn và nhẹ nhõm.

Hóa ra để thoát khỏi một vòng lặp nào đó không cần cứ phải làm một điều gì đó thật khác, thật điên rồ, thật vĩ đại.

Đôi khi, nó là sự tĩnh lại và ngồi làm việc với bản thân để thấy đám mây mù trước tâm trí mà ta đang không hiển lộ.

Và đôi khi, là sự buông bỏ một vài niềm tin cố hữu, kể cả nó mang một vẻ đẹp chân thật và bền chặt.

Ngày trước tôi luôn cảm thấy ứ trong lòng khi cảm thấy Hà Nội thật lạnh lùng và không có tình thương. Cho đến hiện tại, tôi lựa chọn để trở thành “người lạ” mà tôi từng ao ước mỗi khi gặp khó khăn. Tôi học cách trao đi sự tử tế và cảm nhận sự tốt bụng của mọi người xung quanh, thay vì trách cứ hiện thực.

Và tôi cũng chấp nhận hình ảnh lạnh lùng và ích kỷ của nó, không chỉ riêng những khoảnh khắc tốt đẹp. Tôi chấp nhận rằng những lúc mưa rào hay những ngày nắng gắt khiến tôi hắt xì và đau đầu không thôi. Tôi chấp nhận rằng những lúc mưa rào hay những ngày nắng gắt khiến tôi hắt xì và đau đầu không thôi.

Nó vẫn là nó, và tôi cũng vậy. Tôi không cần phải giữ cho mình bất cứ một niềm tin cố hữu nào về Hà Nội để cảm thấy tốt nhất nữa.

Hà Nội lúc tấp nập, lúc nhẹ nhàng, lúc ẩm ương, lúc lạnh lùng, lúc ấm áp, lúc hỗn độn, lúc yên bình và những lúc thật “Hà Nội”.

Chợt nhớ lại những cung đường đã đi qua, những quán xá đã ngồi lại, những cơ hội đã bắt đầu, những câu chuyện đã kết thúc và những ngày đã trôi qua, tôi chợt ngơ ngác mà đoán xem bản thân còn ở đây bao lâu. 1 năm, 2 năm hay cả đời?

Tôi chẳng biết nữa, nhưng tôi mong rằng, dù bao nhiêu lâu nữa, tôi vẫn có thể ngồi lại mà ngắm nhìn Hà Nội, một Hà Nội đã đi cùng tôi trong những ngày thơ ngây, bốc đồng và tràn trề cảm xúc đẹp đẽ nhất..

Từng làm về chủ đề bất bình đẳng/phân biệt đối xử, nhưng công việc mà tôi phụ trách chủ yếu là nghiên cứu và viết lách. Vì vậy, đây là lần tập huấn khiến tôi vỡ lẽ ra cực nhiều điều đáng quý, đặc biệt với dự án hiện tại mà tôi đang thực hiện.

Đến với tập huấn, tôi được tiếp xúc với những cộng đồng rất đa dạng. Nếu trước đây, các khóa học mà tôi tham gia chủ yếu là cán bộ NGOs, agency, sinh viên quan tâm về vấn đề học thuật thì trong tập huấn này , tôi được trò chuyện với các cô người dân tộc thiểu số, các bạn khiếm thị, các anh/chị làm về trẻ em, v.v. Với những chủ đề cực kỳ phức tạp như “công lý”, “nhận thức luận” hay “quyền lực”, các kiến thức đưa ra đều dễ tiếp cận và được đặt trong bối cảnh làm cộng đồng mà chúng tôi đang ở trong đó hay làm việc cùng.

Tập huấn bắt đầu với việc cùng chúng tôi chất vấn lại những gì gốc rễ nhất về “nhận thức” với những câu hỏi:

1. Chúng ta BIẾT những gì ta BIẾT như thế nào?

2. Chúng ta KHÔNG BIẾT những gì ta KHÔNG BIẾT như thế nào?

3. Và các nguồn tạo ra nhận thức: Ai là người “nói ra” cái tri thức đó? Và nó được chấp nhận như thế nào?

Những điều này truy gốc cực kì sâu đến những “lẽ thường” hay suy nghĩ ta có và rất quan trọng đến việc đưa ra quyết định về việc dự án sẽ giải quyết điều gì và giải quyết như thế nào với nhóm đối tượng mình đang hỗ trợ.

Tôi đang làm về nhóm đối tượng người khiếm thị. Cũng từ đó, tôi nói chuyện với mọi người khiếm thị tham gia. Trong lúc tôi hỏi chị về việc có bao giờ họ cảm thấy trong những vấn đề cụ thể, phẩm giá của họ đang bị ngó lơ và không được trân trọng hay không. Chị có hỏi lại tôi, đại ý:

Tôi chợt nhận ra, chúng ta rất hay có dán nhãn và áp những cái “ta nghĩ” vào các nhóm đối tượng khác và coi nó là một điều hiển nhiên. Điều này cũng khiến tôi đặt lại câu hỏi là: Liệu họ có “cần” hay không và họ có nhận thức là họ có điều đó hay không?

Khi nói về sự lựa chọn giữa vấn đề về kinh tế và văn hóa của nhóm DTTS, người dạy cho chúng tôi cũng nhấn mạnh về việc mình “nói” về vấn đề đó với họ như thế nào. Mình có đang có áp đặt góc nhìn của người Kinh lên thực hành và suy nghĩ của họ không? Mình có cho họ đủ không gian để thảo luận về vấn đề văn hóa của họ hay không? Và mình có thực sự lắng nghe để biết họ đang hiểu cái “văn hóa” đó là gì hay không?

Có rất nhiều câu hỏi đặt ra khiến tôi vô cùng trăn trở về những gì mình thực hiện. Xuyên suốt tập huấn, tôi được nghe rất nhiều câu chuyện về việc làm VIỆC đúng, nhưng SAI cách đã để lại hậu quả ra sao cho cái mà mình gọi là “lòng tốt chân thành”.

Để suy tư điều này, tôi muốn chia sẻ bài viết của bác Nguyên Ngọc về một cái hạnh phúc “đau đáu” khi bác phản tư lại một hành động của mình, một hành động “đáng với lương tâm”, nhưng đã để lại một nỗi đau khắc sâu với không chỉ riêng bác, mà là cả một đời người:

“Về hạnh phúc. Hóa ra rất có thể độc ác, phá nát cuộc đời người ta với tình yêu chân thành và mưu tính hạnh phúc đẹp đẽ cho người khác bằng toan tính độc đoán và kiêu căng của mình.

Tôi không chối tội, nhưng có phải chỉ có riêng tôi?

Từng có, còn có bao nhiêu kế hoạch to lớn, hùng hồn về hạnh phúc từng được toan tính, và áp đặt, bằng nhiều cách, trong suốt lịch sử lâu dài của con người…”

Câu nói “tôi không chối tội, nhưng có phải chỉ có riêng tôi?” thực sự xuyên sâu vào trái tim tôi, khiến tôi vỡ vụn, phản tư lại toàn bộ những gì mình đã từng nghĩ, từng thực hành và từng “nhận định”.

Tôi từng là người vô cùng tin vào câu chuyện “đối thoại trung dung và trung lập”, cho đến khi tôi nhận ra bởi vì mình không phải nhóm bị tước đi những quyền lợi và các quyền cơ bản nên tôi mới có thể nhẹ nhàng, trung dung đến vậy.

Và cũng quá đó, tôi nhận ra bản thân mình thực sự rất muốn gắn bó với công việc làm xã hội. Tôi không thể chọn một công việc mà tôi không biết mình làm nó vì điều gì, làm vì ai - cho ai và không ngừng chất vấn chính mình mỗi ngày.

Có lẽ, tôi sẽ không thể nào thoát ra khỏi hành động phải đi “giết chết niềm vui” (kill joy) của một số nhóm người, để giành lại tiếng nói đã bị lãng quên của một số nhóm người khác, kể cả cái “niềm vui” của tôi.

Và tôi lựa chọn điều đó.

💗#hiểu_mình: làm sao để bớt suy nghĩ về viễn cảnh xấu nhất?

Khi nào một chấn thương sẽ trở thành một nỗi đe dọa mình hiện hữu và tạo ra cơ chế phòng vệ để phản ứng lại nó?

Tôi nghĩ nếu nó đủ mạnh và làm lung lay hình dung của bản thân (sense of self) của mình. Điều đó sẽ khiến hệ thần kinh bớt nhạy hơn, tức là phản ứng quá nhanh trước một số biểu hiện của “sự đe dọa” hoặc không phản ứng/phản ứng chậm với sự đe dọa thực sự.

Dạo này tôi thường suy nghĩ về điểm kết, tức là viễn cảnh xấu nhất của một vài chuyện mà bạn bè có kể với tôi, đặc biệt với một bài câu chuyện tương tự với những gì tôi từng trải qua và có cái kết không có hậu lắm. Tôi cũng có trải nghiệm tương tự với bản thân khi bắt đầu phản ứng nhạy hơn với những tín hiệu mang dáng hình của những câu chuyện không vui cũ. Tôi trở nên dờ Nó được kích hoạt bởi nỗi sợ phải lặp lại sai lầm và cái kết như cũ.

Ban đầu thì tôi ghét nó lắm, cho đến khi nhớ lại Lo Âu trong Inside Out 2. Hơn tất thảy, những viễn cảnh trong tương lai ấy đều là vì Lo Âu đang bảo vệ mình. Nó là lời nhắn nhủ đã vỗ về tôi rất nhiều. Bên cạnh đó, tôi cũng tình cờ đọc được câu nói:

“You can be healed but still have unresolved trauma”

Ta bị ngã ở Ba Đình. Ta bị thương. Rồi những vết thương ấy lành, và không sao hết nếu để lại sẹo. Chỉ là đừng để vết sẹo khiến ta không dám đi qua Ba Đình và nói rằng ta lái xe siêu tệ.

Cũng giống như vấn đề mà tôi chia sẻ trên. Viễn cảnh xấu hiện lên là để bảo vệ ta, nhưng đừng để nó kiểm soát ta. Để bản thân từ từ, thông cảm và nhẹ nhàng với bản thân và tin rằng nó sẽ không tồn tại mãi. Đôi khi sẽ cần hardcore tí để thử thách mình, nhưng đừng quên rằng bên cạnh những viễn cảnh không đẹp ấy, trái đất vẫn quay, trời vẫn có mây và Hà Nội thì vẫn đông người.

Và không ngừng tin vào lòng tốt của con người và sự chân thành của chính mình.

🧠#thử: này! đừng quên tái-kết nối với những người bạn thân quen đã lâu nhé!

Tuần này tôi mới update với cô bạn tila và chốt kèo đi Huế với bạn thân 9 năm. Tôi thấy việc giữ làm làm mới cách kết nối của những người bạn đã lâu là cách chúng ta gợi nhắc về con người mà mình muốn trở thành và mình đã cố gắng ra sao.

Tôi và Linh chơi với nhau từ năm cấp 2. Chúng tôi đã chứng kiến bao chuyện của nhau và biết rõ hai đứa đã cố gắng như thế nào để có thể từng bước tiến đến những gì mà mình đã và đang tin vào. Mặc dù tôi và nó rất rất khác nhau, nhưng bằng một cách thần kì là tôi với nó vẫn dính tới nhau đến tận giờ. Vì vậy, chúng tôi chuẩn bị có lễ kỉ niệm 10 năm ạ :)

Với tôi, tila là những chứng kiến những thứ rất hỗn độn và riêng tư của tôi. Và tôi cũng vậy. Sự kết nối hàng tháng trong một thời gian khiến những khoảnh khắc “òa”, “hả", “cái gì cơ”, “thiệc vui là mày đã nhận ra” nó thực sự rất đặc biệt. Sự đồng hành ấy khiến tôi thực sự được “kiểm chứng” là mình đang lớn, và mình cần chất vấn điều gì.

Đến cuối cùng, dù bạn có ý định đi giải cứu thế giới như thế nào, đừng quên người đầu tiên cần quan tâm và để ý là bạn, và sau đó là mối quan hệ thân cận, và thân thiết.

Được nhắc về “mình”, được “thấy” rằng mình đang bước đi sau nhiều lần từ bỏ, và không ngừng yêu thương cũng như nhận tình yêu ấy là cách tôi sống mà không phải căn vặn bản thân hàng ngày tại sao tôi phải sống.

Nên bạn cũng thử đi nha!!

✅Take-action của tuần:

Prompt

Chất vấn lại 1 điều mà bạn tin rằng nó là điều hiển nhiên

Bạn có thể bắt đầu với ba câu hỏi mà tôi có viết ở trên. Tôi sẽ sử dụng trò này với nhóm bạn nếu lần sau tụ tập. Tôi nghĩ trò này sẽ rất thú vị bên cạnh board game và các thẻ bài bày tỏ đó!

Nếu cần, tôi có 2 gợi ý mà mọi người có thể suy nghĩ:

• Bạn nghĩ hàm ý ẩn dưới câu “Trẻ con như tờ giấy trắng” là gì

• Nếu bạn tin vào “Nhân chi sơ tính bản thiện” vậy nếu tồn tại những biểu hiện tạo nên một “tội phạm bẩm sinh”? Ta sẽ đối xử và nhìn nhận những đứa trẻ có biểu hiện ấy như thế nào?

Action:

Viết 1 bài giới thiệu về các nguồn tài liệu nếu mọi người muốn tìm hiểu về Giới

Cái này là action cho tôi ạ =))) Tôi chợt nhận ra việc không chia sẻ nguồn lực dồi dào mà mình có quả là một tội ác (với tôi) nên tôi hứa sẽ viết trong tuần này. Mọi người đừng quên dí tôi nha. Nhưng chỉ dám hứa là bài được viết bởi góc tiếp cận của một đứa ít đọc sách.

Tuần vừa rồi của mình chắc có lẽ là 7 ngày dài nhất trong năm 2024 mà mình từng trải qua. Mình vừa có thể soi chiếu và nhìn nhận bản thân một cách “tĩnh” và “chậm” lại hơn qua những bài học đáng quý. Vì vậy, mình cũng muốn chia sẻ với mọi người về những hoạt động mình đã đi qua!

🏃‍♀️#đi_để_lớn: “Đọc” bảo tàng mỹ thuật qua lăng kính Giới

Cuối tuần vừa rồi, mình có tham gia buổi “đọc” Bảo tàng Mỹ thuật qua lăng kính Giới bởi cô Nguyễn Hải Yến dẫn đoàn. Cô là người phụ nữ duy nhất trong đội ngũ đi tìm các tác phẩm nghệ thuật để trung bày tại bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam.

Đây có lẽ là một may mắn nhất trong tháng của mình khi được trải nghiệm lĩnh vực mà mình đang rất đam mê: “giới” x “lịch sử” x “nghệ thuật”. Trên cả nội dung chính của buổi tham quan, mình đã học được rất nhiều điều từ trải nghiệm, ký ức và tình yêu của cô với mọi ngóc ngách của bảo tàng, đặc biệt là câu:

Những lần đi bảo tàng trước, mình sẽ chỉ nhìn qua và tìm ra một vài điểm chung của tác phẩm trong cùng một thời kỳ. Tuy nhiên, chuyến đi lần này mình được nghe rất nhiều câu chuyện vừa cảm động, vừa oái oăm, vừa thú vị mà cũng thật bất ngờ về những tác phẩm ấy.

Những thứ mình luôn nghĩ rằng là nó “tĩnh” lại có một cuộc đời vô cùng sống động và chuyển dịch theo dòng chảy lịch sử và bối cảnh của riêng nó. Tụi mình được chỉ ra sự khác biệt trong khắc họa con rồng hay các kí tự từ thời kì này sang thời khác là do đâu, chiến tranh đã tác động lên đời sống nghệ thuật và xu hướng thực hành mỹ nghệ như thế nào trong thời gian đó, v.v.

Ngoài ra, cô luôn nhấn mạnh về việc:

Định nghĩa, chuẩn mực luôn là thứ được kiến tạo nên phụ thuộc vào những ý thức hệ và ý độ của những kẻ đứng đầu trong thang bậc quyền lực trong thời kì đó. Vì vậy, ta luôn cần cẩn trọng với mọi nhận định mình đưa ra khi nhìn vào một di sản, một vấn đề, một quan điểm hay một thời kì trong quá khứ.

Và vô vàn suy nghĩ khác khiến mình cảm để đi vào lịch sử thông qua Bảo tàng là thực hành chứa đựng nhiều thách thức và chất vấn. Sau đó, mình quay ngược lại với câu hỏi: “Hoạt động này sẽ có tác động gì đến tiến trình bình đẳng giới của Việt Nam?Hay mình chỉ đang đắm chìm trong một cái loop học hành chỉ để mình cảm thấy ‘vui’?”

Và lúc ấy, mình được nhắc nhở về việc để tạo được tác động xã hội không phải ngày một, ngày hai hay thậm chí là vài năm.

Việc học qua mỹ thuật là một phần để chúng mình - những người tìm hiểu và làm về Giới có thêm suy tư và góc nhìn về vấn đề Giới trong Việt Nam, và từ đó sẽ tạo ra những “tác động” theo những thực hành riêng của mình.

Các cuộc thảo luận của nhóm sau đó về trải nghiệm đi bảo tàng đã nhắc nhở mình về việc cần kiên nhẫn hơn với câu chuyện “thay đổi thế giới”. Mình đã quá vội vã và rồi suýt từ bỏ khi thấy bản thân đang chưa làm được gì cho sứ mệnh mà mình đã đặt ra.

Được gợi nhắc về việc mang tinh thần vào những thực hành quen thuộc khiến mình đi sâu thêm trong hành trình kiến tạo danh tính và trả lời của câu hỏi “mình sẽ trở thành điều gì” trong thế giới rộng lớn này.

Và đó là điều mình siêu biết ơn!

Một số những suy tư (và cần đọc thêm) mà mình rút ra/bỏ ngỏ sau buổi này:

• Bảo tàng có thể thể hiện nhiều khía cạnh về giới trong một thời đại. Tuy nhiên, đây vẫn là không gian có sự áp chế, có ẩn chứa trong nó những giá trị và ý thực hệ mà nhà nước muốn truyền tải. Vì vậy, nó cũng sẽ có lỗi (snags) nếu chỉ đi mà không phản tư với những gì mình đọc.

• Không thấy quá nhiều dấu ấn về chế độ mẫu hệ và dấu tích của đạo Mẫu

• Đa số là những bức tranh/di sản miêu tả đời sống của nhóm tinh hoa và vắng mặt đi rất nhiều dấu tích của đời sống (thế tục) của nhân dân lao động tại bảo tàng

• Những dòng mô tả trên cách di sản cũng là một diễn ngôn (của bảo tàng)

• Tính chủ thể của những người phụ nữ trong tranh ở thời kì Đông Dương nằm ở đâu? khi nào họ là chủ thể? khi nào họ là nạn nhân? cái gì làm cho chúng ta thấy họ là chủ thể/nạn nhân?

💗#hiểu_mình: Đi qua mùa mất kết nối với bản thân bằng việc viết-tự-do

(một cách vô cùng trần trụi và phơi bày mọi phần dễ tổn thương nhất)

Mình mới đi qua hai tuần viết tự do (freewriting) vô cùng đáng nhớ. Mình được viết ra những phần mà trước đây mình chẳng dám đối diện về chính mình, mình viết ra những suy nghĩ xà lơ thường ngày, mình viết ra những lần được ghi nhận bởi người bạn bè thân thiết, và mình viết ra những chất vấn trong hành trình “là mình”.

Kế bên đó là viết-tự-do để khai vấn (được hỗ trợ bởi chị gái ). Chuyện xảy ra khi mình quá stuck mà phải lăn xả ngay sang nhà chị Chấu để giải quyết mạch cảm xúc tắc nghẽn của bản thân trong thời điểm bấy giờ. Chị đã cho mình freewriting 25 phút. Và đây là câu đầu tiên (và xuyên suốt 5 phút đầu) mình viết được:

Những khi bị tắc nghẽn cảm xúc và không có gì để nói với bản thân như thế này khiến mình nhận ra thực hành viết rất chân thực và trần trụi. Mình không thể viết lúc mình đang đang trống rỗng, và mình lại càng không thể viết những cảm xúc trái ngược với những gì bản thân đang cảm thấy (là đang không cảm thấy gì).

Sau đó, mình đã được gợi mở và tháo dần nút thắt của sự tắc nghẽn ấy bằng những câu hỏi của chị Chấu và những “đấm liên hoàn” (sau khi mình đã ổn) của chị Chấu và chị Thảo Minh về việc quá chú tâm vào những điều nằm ngoài tầm kiểm soát.

Thực hành viết tự do nhắc nhở mình về việc viết là một đặc quyền, và là thực hành để mình tìm lại giọng của mình trong một thế giới đầy ồn ã, mơ hồ và khủng hoảng.

Viết dạy mình rằng điều an ủi cuối cùng mình có hiện hữu ngay trên bàn tay.

Có rất nhiều xảy ra khiến mình hoài nghi về bản thân và ý nghĩa của sự tồn tại này, cho đến khi mình được cất tiếng qua con chữ. Mỗi lần viết là mỗi lần trần chuồng và phơi bày những mảnh vải suy tư, cảm xúc và ký ức mà mình đã và đi qua. Mình không cần trở thành con người toàn vẹn hay giữ danh tính tốt bụng khi viết cả. Bởi vì:

Và viết, dù là viết về phần mình tự hào hay viết ra phần mà mình khó chấp nhận, đều nhắc nhở rằng sẽ không tồn tại một “mình” cố định và mãi mãi. Cái “mình” ngày ấy, hôm nay hay ngày mai, sẽ liên tục chết đi.

Và mình tự hào vì đã đi qua trải nghiệm viết-tự-do để hiểu và tái kết nối với bản thân qua việc gán lên những ký ức vài nét nghĩa mới.

🧠#bổ_não: cùng khoa học thần kinh

Tuần vừa rồi mình cũng mới xem một video về khoa học thần kinh để tìm hiểu thêm về lo âu và sa sút trí tuệ của tiến sĩ Wendy Suzuki

The Exercise Neuroscientist

Đây có lẽ là video về não bộ đáng xem nhất năm 2024 mà mình có (so far)! Bạn có thể tìm hiểu đa dạng khía cạnh vô cùng thực tiễn về não bộ. Nhưng trên hết, điều làm nó thực sự xúc động là những câu chuyện xoay quanh hành trình của Tiến sĩ dưới vai trò là một nhà khoa học, một người con và một cá thể độc lập (as a person).

Với một người đã dành hàng chục năm nghiên cứu về não bộ, bà vẫn phải chứng kiến sự ra đi của người cha và anh trai bởi căn bệnh về não. Với một nhà khoa học nghiên cứu sâu về cảm xúc, đứng trước nỗi đau, bà vẫn cảm thấy “unfathomable” (incapable of being fully explored or understood). Chính bà cũng không kiểm soát được nỗi đau và tiếc thương ấy rồi sẽ quay lại bất cứ lúc nào.

Với mình, đây là khoảnh khắc rất “người”. Dù ta có nắm rõ khoa học trong tay, ta cũng không kiểm soát được mọi thứ xảy ra xung quanh.

Khi nói đến khía cạnh tâm linh, người ta thường nghĩ đến một thứ trái ngược với khoa học. Xuyên suốt hành trình là một nhà khoa học, tiến sĩ Wendy cũng chọn không tin và không theo bất kì tôn giáo hay các khía cạnh tâm linh nào.

Cho đến khi bà cảm thấy mình cần được dựa vào cái gì đó trên cả khoa học và lớn hơn chính bản thân mình. Bà tự hỏi:

Liệu có tồn tại sự thật (truth) mà mình không thể chứng minh? Liệu có điều gì đó lớn hơn cả (beyond) những phương pháp khoa học mà thế giới đang cầm nắm?

Yes, nó có tồn tại. Điều này làm mình nhớ tới cuốn sách "What we believe but can not prove". Đây là cuốn sách có sự góp mặt của nhiều học giả hàng đầu thế giới. Có những thứ họ không thể chứng minh được là nó đúng hay sai. Nhưng với họ, những niềm tin ấy là sự thật, cho dù là không thể chứng minh trong cả cuộc đời này.

Cũng giống như câu chuyện ngày xưa về tranh cãi Trái đất phẳng hay tròn, phải chăng do trình độ hiện tại của chúng ta vẫn chưa thể giải thích được nó, và khoa học không phải giới hạn cố hữu để lý giải mọi thứ trên đời. Vì vậy, có lẽ lắng nghe, không phán xét và mở lòng với những khả thể mới có lẽ là điều tốt nhất mà ta có thể làm cho nhau và cho chính bản thân mình

Đó cũng là lời kết của video, cũng như là bài học mà mình muốn mang theo bên mình trong mọi bước chân sắp tới. Hãy cứ trải nghiệm, ngắm nhìn cuộc sống bằng lăng kính chung, mở lòng với những khả thể mới và từ đó tự tìm ra quy luật riêng hay niềm tin của chính mình!

💃#nhảy: tái kết nối với chuyện nhảy qua thể loại mới

Dạo này mình bị mất kết nối với cơ thể, xong cũng thấy nhảy Hiphop lâu không còn cảm nhận rõ được sự nữ tính của cơ thể (già cỗi) này nữa nên mình có thử freestyle trên nền nhạc mới, style mới.

*vidnaybinghetlechnhacbtw*

Sau đó mình nhận ra một vài thứ quan trọng:

• Dù là nhảy gì, hãy ưu tiên việc cảm nhận cái “cảm giác”, chuyển động của cơ thể. Không cần vội vã, cứ từ từ.

• Thứ chú trọng hơn cả đó chính là hơi thở, rồi mới đến chuyển động. Lúc nào mình quên thở (đúng) thì mình sẽ bị rơi vào tình trạng không nghe được nhạc

• Nhảy là để vui. Áp lực vừa đủ, nhưng đừng quên mang niềm vui vào trong bước nhảy của mình.

✅Take-action của tuần:

Prompt:

Nếu được đi 1 nơi trên thế giới, bạn sẽ muốn đi đâu?

Mình thì muốn đi đến vùng Địa Trung Hải để tìm hiểu bí quyết trẻ lâu và khỏe lâu của họ, và tự đó làm sao mình có lối sống khỏe mạnh hơn :v (cũng như lịch sử nơi đây nữa)

Action:

Viết thư cho bản thân trong tháng 7 (như một cách reflect lại tháng 6)

Mình sẽ viết trong tuần này! Mọi người cũng thử dị đi nhớ, và đừng quên ghi nhận bản thân!!!!

Bạn không nghe nhầm đâu, là 7 người. Hồi đó, mình sợ tới nỗi vùng vằng rồi la hét om sòm cả phòng khám. Hồi đó, cứ nhắc đến phải đi soi tai-mũi-họng là tay chân mình lại bủn rủn (và mình nghĩ bác sĩ cũng sợ mình nữa).

Bẵng qua, ký ức hồi đó gần như biến mất hoàn toàn. Mình dường như chả nhớ gì về nó.

Cho đến khi hôm nay, mình đi nội soi phế quản. Đứng trước phòng khám, hơi thở mình gấp rút, mắt bắt đầu rơm rớm. Ký ức ngày ấy lại hiện về một cách vô cùng chân thực.

Và chuyện gì cũng đến. Mình vào phòng nội soi. Mình xin bác sĩ 5 giây để hít thở. Nhưng điều đó không giúp mình khỏi việc giẫy giụa, như cái cách Thái Hà 9 tuổi đã làm. Lúc bắt đầu thực hiện, ký thức ngày ấy và hiện thực bấy giờ lập lờ, lẫn lộn trước mắt mình. Mình không còn ý thức được cảm giác sợ hãi hiện tại là do nỗi đau thể xác hay là nỗi sợ trong quá khứ vô tình bị kích thích.

Và rồi, mình khóc nức nở, sau khi ra khỏi phòng khám. Những giọt nước mắt ấy không chỉ là vì mình đau, một cơn đau về thể xác. Nó là những giọt nước mắt sợ hãi khi vừa bị kích hoạt một chấn thương tinh thần cũ. Tim mình lúc đó hẫng đi một nhịp.

Hóa ra, mình chả quên điều gì cả.

Có bao giờ mình quên?

Sau một tiếng ngồi theo dõi, mình lập tức lên giường bệnh, lấy vội chiếc laptop và search: “How memories are stored?” (Làm sao mà những ký ức được lưu trữ). Nó ra hàng loạt những kiến thức về khoa học thần kinh, cụ thể là quá trình về đưa vào bộ nhớ dài hạn, cách chấn thương tinh thần lưu vết lại trong bộ não của ta, vân vân mây mây.

Nhưng mình vẫn chưa thỏa mãn. Trong mình, sau khoảnh khắc ấy, đang chảy trôi một câu hỏi, một chất vấn mạnh mẽ hơn cả. Sự duy lý của khoa học dường như không đủ để đáp ứng. Mình cần một thứ gì đó căn cốt mà có thể chạm thẳng đến trái tim. Đó có lẽ là thứ mà mình vẫn không ngừng nghĩ về nó, mình muốn tìm lời giải đáp cho nó.

Bình tĩnh và để nước mắt ngừng rơi. Mình cho mình một khoảng lặng và tắt tiếng tiếng nói và hình ảnh vang vọng trong buổi chiều ấy.

“Vì sao mình cố gắng đi tìm câu trả lời ngay lập tức như vậy?”.

Các bác trong phòng đều bất lực khi thấy một con bé mặt tái nhợt, mũi bịt bông vừa gõ bàn phím, vừa khóc thút thít. Dường như đúng là suy nghĩ chiếm hữu mình, khiếm mình không còn cảm nhận được nỗi đau vật lý.

Nhìn lại, hít thở và bình tâm. Mình nhận ra một thứ lớn cả hai điều trên. Không chỉ là sự đau, không còn chỉ là những ký ức hiện lại.

Khao khát “được quên”

Mình là một đứa hiếu thắng, hiếu thắng trong chuyện “hơn thua” với bản thân lúc nào vượt qua được tổn thương. Mình dễ thất vọng khi biết rằng mình chưa quên những chuyện không mấy vui vẻ.

Mình ước vọng về một bản thân đủ mạnh mẽ, lý trí để vứt bỏ những câu chuyện cũ khiến mình tổn thương và bứt rứt.

Vì vậy, “vứt nó ra khỏi cuộc đời” là một mục tiêu của mình trong đa số câu chuyện. Mình tin vào câu chuyện cuộc đời như cái công tắc, bật xuống là nó tắt ngúm. Mình chấp nhận để bản thân chịu nỗi đau một cách rất “hardcore” thời gian đầu với niềm tin rằng sau đó sẽ không nhớ gì về nó nữa.

Đầu tuần vừa rồi, mình có xem Insider Out 2, có một phân đoạn khiến mình cứ suy nghĩ mãi: Những ký ức không mấy vui vẻ được các cảm xúc đưa vào miền đất đằng sau tâm trí, vào một khoảnh khắc, đã quay trở về Đại Não.

Joy, cùng với các cảm xúc khác luôn chọn lọc ký ức nên giữ lại và không nên giữ lại như một cách bảo vệ Riley để cô bé có thể tập trung cho những trải nghiệm ở hiện tại, thay vì bị mắc kẹt lại trong những kí ức không mấy vui vẻ ở quá khứ. Nhưng Joy có lẽ không nhận ra rằng, mọi kí ức đi qua đời Riley, đều là một mảnh ghép định nghĩa Riley ngày hôm nay.

Vì vậy, trong lúc Riley cảm thấy mất bình tĩnh nhất khi phải giải quyết cảm xúc bên trong mình, những ký ức đã bị vứt bỏ ở Vùng đất đằng sau tâm trí ấy lại trỗi dậy một cách đầy mạnh mẽ. Trong lúc sự hình dung về bản thân (sense of self) của cô đang bị đứt gãy, hàng loạt những mệnh đề gắn liền với danh tính hiện lên: “Mình là người tốt
Mình là kẻ ích kỷ/Mình không đủ tốt/Mình thật xấu tính”. Vậy thì, có lẽ nào:

mọi ký ức vẫn luôn được lưu trữ trong trí nhớ của ta, và sẽ trồi dậy vào một khoảnh khắc nào đó?

Thứ không quên được là cảm giác, không phải ký ức

Nếu ký ức vẫn luôn được ở đấy, câu hỏi tiếp theo mình đặt ra là:

• Vì sao có những chuyện cố mãi, mà mình vẫn không nhớ được?

• Vì sao nó lại xuất hiện vào lúc đó? Vì sao ký ức hồi hồi 9 tuổi lại hiện lên vô cùng rõ nét khi mình chuẩn bị bước vào phòng nội soi, sau bao năm chưa bao giờ trồi dậy? Và vì sao, những ký ức được chôn sâu ở miền đất sâu thẳm đằng sau tâm trí lại được “phát sóng” trong Đại Não của Riley ở ngay thời điểm cô bé mất bình tĩnh và hoài nghi bản thân nhất.

Ký ức không đơn giản chỉ là những thông tin, sự vật, sự việc mà ta lưu giữ. Không phải điều gì xảy ra trước mắt ta đều sẽ được lưu trữ lại thành ký ức, và không phải ký ức nào cũng được gợi lên lúc mình muốn. Một trong những yếu tố quyết định thông tin có được đưa vào bộ nhớ dài hạn hay không phụ thuộc vào sự kích thích cảm xúc.

Khi một sự kiện chứa cảm xúc mạnh mẽ, hạch hạnh nhân kích hoạt các cơ chế sinh học như phát tán hormone (như adrenaline và cortisol) để tăng cường quá trình mã hóa ký ức. Những hormone này có thể tăng cường quá trình củng cố ký ức, làm cho các sự kiện cảm xúc trở nên khó quên hơn.

Giống như khi ta trải qua cảm giác vui sướng, tức giận hoặc các trạng thái tinh thần khác, ta thường nhớ tới những hồi ức sống động hàm chứa cảm xúc hơn là những tình huống hàng ngày không gắn liền với cảm xúc hoặc không tạo ra cảm giác mạnh mẽ nào đó.

Ký ức hiện lại, được gọi dậy bởi những cảm giác.

Khi thiết kế “làng dành cho người sa sút trí tuệ” (dementia village), tiêu chí đầu tiên được đặt ra là sự bình thường, và sự thân thuộc. Có nghĩa là, họ có thể không còn nhận diện được ký ức, không còn gọi tên đồ vật xung quanh, nhưng họ vẫn cảm nhận được sự an toàn và tự do ở ngôi làng ấy, thông qua sự quen thuộc mà nó mang lại. Khi xem một bộ phim, sau 5 phút họ có thể quên mất nội dung phim và kể cả quên mất mình từng xem vừa lúc nãy. Tuy nhiên, trong lúc bộ phim đang chiếu, họ thể hiện cảm xúc buồn - vui, tương ứng với nội dung mà bộ phim mang lại.

Đứng trước cửa phòng nội soi, não bộ “bật” lại ký ức ngày mình 9 tuổi với tất cả cảm giác sợ hãi, lo âu như một lời cảnh báo mình rằng nguy hiểm sắp ập đến. Đứng trước một sai lầm lớn tạo đứt gãy tới sự hình dung bản thân, cô bé Riley phản ứng mạnh mẽ với tất thảy kí ức không tốt đẹp mà mình chôn vùi bấy lâu. Vì vậy,

Như cái cách Joy đẩy ký ức “đáng quên” vào vùng sâu thẳm của tâm trí, ký ức trong ta định hình ra sao là bởi cảm giác. Hơn hết, bản chất của việc nhớ lại (remember) luôn là “re-remember”. Vì vậy, chúng ta sẽ không bao giờ tái tạo chính xác những trải nghiệm ban đầu và mọi chi tiết của sự kiện.

Cảm giác, bao gồm cảm xúc (feelings) và tâm trạng (temperament) cũng như danh tính lúc ấy ta mang quyết định phần ký ức nào mà ta nhớ, và ngược lại. Tái xây dựng ký ức là khi những mảnh ký ức mờ nhạt được góp nhặt, được nhào nặn, được thêm thắt yếu tố nhất định rồi được đưa vào bộ nhớ dài hạn.

Ký ức vốn không được đưa vào trong não bộ một cách nguyên vẹn ngay từ lúc ban đầu. Cũng bởi đó mà:

Có những đoạn ký ức được gợi lại một cách rất thoáng qua, những cũng có lúc nó vượt dậy đầy mạnh mẽ và chẳng hề bao dung trong tâm trí. Có những ký ức tưởng chừng định nghĩa mình mãi mãi, nhưng vào một ngày nào đó, nó biến mất chỉ trong một khoảnh khắc. Và có những kí ức, ta cứ tưởng rằng nó chẳng tồn tại, nhưng một thời điểm nhất định, nó trồi dậy, làm lay động mọi danh tính mà ta gán lên trên mình.

Ký ức, nó vừa kiên quyết, lại vừa mong manh, tùy thuộc vào cảm giác mà ta mang trong đó. Cảm giác mới là thứ định nghĩa ký ức đó đang sống một cuộc đời như thế nào, và phản ứng với thế giới bên ngoài ra sao.

Ký ức, dù đau đớn, được lưu trữ lại để bảo vệ ta

Trong một thí nghiệm, nhà khoa học Jakk Panksepp đã tách những con chó con ra khỏi mẹ chúng khoảng 15 phút. Trong thời gian đó, chúng đã phát ra âm thanh gọi là “seperation distress cry” (tạm dịch là tiếng khóc đau khổ của sự chia ly). Tiếng kêu đó làm chúng đau bên trong lồng ngực, tương tự như con người. Bên cạnh đó, mạch não của chúng cũng tương tự mạch não con người khi trải nghiệm nỗi buồn và trầm cảm.

Căn bản thì nỗi đau tinh thần được sinh ra để bảo vệ mình, không riêng gì những trải nghiệm hạnh phúc. Như con xa mẹ, chúng nhận ra nguy hiểm ập tới rồi phát tín hiệu về mặt cơ thể lẫn tinh thần. Chính nỗi đau và sợ hãi thúc đẩy chúng tìm được mẹ.

Cảm giác lo âu, sợ hãi hay cô đơn được coi là một đặc điểm di truyền tổ tiên chúng ta đã sử dụng để sinh tồn. Chúng có xu hướng vận hành ngoài tầm kiểm soát có ý thức của chúng ta. Bởi vậy, cảm xúc hoạt động mà không cần chúng ta phải suy nghĩ hay kiểm soát, giúp ta phát hiện và phản ứng nhanh với những nguy hiểm hoặc mối đe dọa từ bên ngoài trước khi chúng ta kịp nhận ra.

Và ký ức về những trải nghiệm mà ta từng đi qua, cùng với cảm xúc, là phương tiện giúp ta rút ra kinh nghiệm trong quá khứ nhằm sử dụng thông tin này trong hiện tại” (Sternberg, 1999).

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc luôn tránh né

Trước những kích thích hay nguy hiểm, ký ức được ra soát để lựa chọn phản ứng cho chúng ta, điển hình là việc đối mặt (fight), chạy trốn (flight), đóng băng (freeze) hoặc phục tùng (fawn).

Đúng là ký ức mang vai trò bảo vệ ta, và giúp ta sinh tồn, thế nhưng trong một vài trường hợp, nó khiến ta cảm thấy nguy hiểm ngay cả khi đang ở trong trạng thái an toàn.

Đôi khi, chỉ với một vài biểu hiện gợi lên ký ức đau khổ cũ, nó đã báo hiệu cho ta nguy hiểm đang ập tới. Ta luôn ở trong trạng thái cảnh giác và dè chừng. Ta bất an ngay trong những khoảnh khắc yên bình nhất.

Liệu điều đó có thực sự bảo vệ ta?

Nhà tâm lý học lâm sàng, Tiến sĩ Janina Fisher thừa nhận rằng việc tránh xa nỗi đau sẽ giúp con người sống sót. Tuy nhiên, sự “tự xa lánh” (self-alienation) liên tục của trong ta mang theo sự sợ hãi hoặc xấu hổ sẽ dẫn đến cảm giác chính ta không còn cảm nhận được chính mình nữa.

Trong Inside Out 2, Anxiety (Lo Âu) luôn cố gắng bảo vệ Riley. Thế nhưng chính vì lo âu mất kiếm soát khiến hình dung của Riley chẳng còn gì ngoài những viễn cảnh xấu mà chính mình tự vẽ nên. Sự can thiệp quá sâu của Anxiety khiến Riley mất bình tĩnh và đầy nghi hoặc về bản thân. Để rồi khi Joy (Niềm vui) kéo Anxiety khỏi bàn điều khiển, Riley vẫn không kiểm soát được suy nghĩ trong đầu. Cô bé không cảm nhận được bất cứ cảm xúc nào khác ngoài lo âu.

Lúc đó, dường như cô bé không còn sống trong thực tại nữa.

Nỗi đau, sợ hãi và lo âu, nó sinh ra là để bảo vệ ta, nhưng một khi nó làm ảnh hưởng tới hệ thống niềm tin và sự hình dung về bản thân của chính mình, nó rất dễ hủy hoại ta.

Đừng chối bỏ ký ức

…hay cảm giác mà ký ức đó mang lại

Mình nhớ mãi phân đoạn Joy đã cố gắng ném những ký ức tồi tệ ra khỏi suy nghĩ của Riley, hệt như cái cách mình vẫn hằng mong ký ức về những vấn đề bất như ý trong cuộc sống biến mất. Ta chọn tránh né nó, cố gắng gạt phăng nó đi và mong rằng nó chưa từng tồn tại. Tuy nhiên, nó sẽ trồi dậy lúc cần mà thôi.

Hồi Tết, mình có đọc được một câu:

Điều mình suy nghĩ rằng liệu quên đi có phải là một điều may mắn khi cuộc đời con người ấy có nhiều nỗi đau và bất hạnh?

Cho đến khi mình nhìn sang bố.

Bố mình có vài vấn đề về trí nhớ, và càng ngày ký ức về quá khứ và mọi người xung quanh càng mờ nhạt với ông, kể cả gia đình. Mình thấy bố vui vẻ hơn vì không cần phải suy nghĩ nhiều chuyện như trước, nhưng đồng thời:

Mình thấy ánh mắt lúng túng của bố khi ai đó hỏi bố còn nhớ họ không,
Mình thấy sự thất vọng trong bố khi bố ngồi giữa một mâm cơm và chẳng còn nhớ rõ ai với ai, khi mọi người kể về những câu chuyện của ngày xưa,
Và mình nhìn thấy cố gắng của bố, khi gọi điện cho mọi người mỗi ngày, một phần để bớt cô đơn, một phần khác mong rằng họ không quên mình.

Có lẽ, đôi lúc ký ức khiến mình khổ đau và quằn quại ghê gớm, nhưng nó vẫn tồn tại để ta có thể nhận thức được ta, và biết được ta là ai giữa vùng trời rộng lớn thế kia.

Và có lẽ, cảm giác không thể nhớ nổi ta đã từng là ai, và đã từng như thế nào cũng đau đớn không kém cảm giác muốn gạt phăng một đoạn kí ức buồn.

Đúng là ký ức không có tính chính xác và đáng tin cậy, nhưng không vì thế mà ta phủ nhận đi giá trị của ký ức, bởi vì:

mọi thứ diễn ra, mọi ký ức, mọi cảm giác đã từng đi qua đều là một phần tạo nên ta ngày hôm nay, và ta có thể:

Viết một trang mới với những tổn thương cũ

“Lịch sử là để nhớ, nhưng cũng là để quên”

Đó là câu thầy Thủy đã nói với mình trong kỳ học vừa rồi. Không phải cái gì chúng ta đọc trong sách hay được nghe kể lại đều là sự thật trong quá khứ. Mọi thứ vẫn luôn là diễn giải lại (intepret) và chứa thiên kiến cá nhân hay ý thức hệ. Có những câu chuyện được tạo ra, và cũng có những câu chuyện bị chôn vùi.

Lịch sử không chỉ là quá khứ, mà còn là câu chuyện “được kể” về quá khứ, để ta định hình cái quá khứ đó theo những gì định sẵn.

Và thực ra, ký ức cũng vậy.

Những ký ức luôn là những câu chuyện được ta kể lại, và mang trong đó hình hài danh tính (identity) của ta và của xã hội (bởi bản thân ký ức là sản phẩm của xã hội.) Người nắm quyền cho cái ký ức đó ngữ nghĩa gì, cảm xúc gì, vẫn là chính bản thân mình và xã hội xung quanh.

Ở mức độ vi mô, ta hoàn toàn có thể “viết lại” tổn thương cũ với một nét nghĩa mới, bởi cơ thể của chúng ta là một thứ rất kì diệu.

Neuroplasticity (khả biến thần kinh), là khả năng các mạng lưới thần kinh trong não thay đổi thông qua sự tăng trưởng và tái cấu trúc. Đó là khi bộ não được điều chỉnh lại để hoạt động theo cách khác với cách nó hoạt động trước đây.

Tái cấu trúc não bộ không chỉ bao gồm việc thay đổi các kết nối thần kinh mà còn bao gồm việc gán cho các ký ức chấn thương cũ ý nghĩa mới. Não bộ cũng giống như cơ bắp vậy, nếu chúng ta “dạy” nó đúng và đủ, nó sẽ trở nên mạnh mẽ và có những phản ứng chính xác trước mọi sự kiện xảy ra. Và ký ức là một phương tiện để liên tục viết lại bản thân và thích ứng tốt hơn.

Một số thực hành mà mình đang thử:

Có một số chuyện xảy ra khiến khi mình gặp một tình huống hay câu nói nào đó, mình sẽ trở nên mất bình tĩnh, khó thở và run người. Cũng vì vậy, mà mình đang thử một số cách thức sau để “tái cấu trúc” phản ứng của mình trước những câu chuyện đó:

1. Tìm kiếm căn nguyên, gốc rễ của những phản ứng đó thông qua quan sát những mô thức:

Trong những ngày gần đây, mình luôn muốn có thể gạt phăng một phần ký ức trong quá khứ. Nhưng chuyện đi viện hôm bữa, cùng với trải nghiệm đi xem phim khiến mình thực sự phải ngồi lại và làm việc với bản thân sâu hơn về hành vi của mình khi tổn thương cũ dội lại và phản ứng gay gắt.

Thứ quan trọng hơn cả là đi tìm câu hỏi: “Từ đâu mà mình có phản ứng như vậy? Vì sao, cùng một vấn đề, cùng một mối quan hệ, có những câu chuyện mà mình nhớ mãi, những có những chuyện mình chẳng còn nhớ bất cứ điều gì về nó?”

Và từ đó, mình cũng học được cách cảm thông với bản thân, cũng như cảm thông với người khác ở trong phần ký ức đấy của mình hơn.

2. Thiền và tập hít thở:

Đây là hai thực hành giúp hạch hạnh nhân của bạn được “chill out” và hoạt động chính xác hơn. Mình đang tập bài hít thở của thầy Wim Hof vào mỗi sáng và tập thiền khi có thời gian. Câu chuyện của thầy Wim về hít thở cũng khá xúc động. Vợ thầy mất vì trầm cảm. Cũng vì vậy, thầy nỗ lực tìm ra phương pháp về hít thở để những người như vợ của thầy có thể đối mặt với tâm bệnh ấy một cách dễ chịu và nhẹ nhàng hơn.

Cả hai thực hành này đều nhắc nhở mình về chuyện sống trong thực tại, và giúp mình làm dịu bé Lo Âu trong giai đoạn này của mình khá nhiều.

3. Gán cho nó ý nghĩa mới

Càng đi, ta sẽ có thêm những lăng kính mới, và ký ức cũng vậy. Mỗi khi ta dùng một lăng kính khác để đối diện với quá khứ lại là mỗi lần ta tái tạo và làm mới cái tôi của chính mình.

Trong buổi đi uống rượu với mọi người trong cộng đồng Viết đến chết, tụi mình có nói với nhau rằng ký ức của mình về một ai đó, trong thời điểm đó chỉ đang phản ánh mình là người như thế nào và nỗi đau của mình ra sao, chứ không phải “sự thật” câu chuyện là gì.

Chúng ta nhớ về, và kể về mình của quá khứ, nhưng cũng đang phác họa mình của hiện tại.

Và mình tin hơn cả rằng, mỗi bước chân mình đi, mình đã, đang và sẽ nhìn thấy những góc nhìn mới với những câu chuyện đã cũ.

4. Nhật ký biết ơn:

Đây cũng là cách mình cho bản thân cơ hội để thay đổi ý nghĩa của một số đoạn ký ức và những nỗi sợ mình áp lên bản thân khi nghĩ về quá khứ. Cái khiến ta lo âu là nỗi sợ của việc lặp lại những tổn thương, sai lầm (cũ). Ta vẽ nên bao nhiêu viễn cảnh xấu để bảo vệ ta khỏi sự bất định của tương lại, mà lại quên mất món quà mà thực tại đang trao tặng chính mình. Vì vậy, hôm nay:

• Mình biết ơn hơi thở đã luôn nhắc nhở mình hiện diện và sống trọn vẹn

• Mình biết ơn hiphop đã cho mình cơ hội để cảm nhận rõ thân-tâm-trí

• Mình biết ơn gia đình vì đã luôn bên cạnh mình, cảm ơn mẹ vì đã không ngại vất vả mà chăm sóc mình ở viện suốt mấy ngày vừa qua

• Mình biết ơn mọi người vì đã lắng nghe và giúp mình tháo gỡ những khúc mắc và nỗi đau trong lòng.

• Mình biết ơn Bình Minh vì đã truyền cảm hứng để mình được “biết ơn”

• Mình biết ơn bản thân vì cuối cùng đã đăng tải bài blog này sau rất nhiều khó khăn xảy đến trong thời gian vừa qua.

• Mình biết ơn vì mọi người vẫn ở đây, ủng hộ mình.

• Và mình biết ơn những tổn thương vì đã nhắc nhở mình đã mạnh mẽ và dũng cảm đến thế nào

Khép lại bài viết cũng là lúc mình chấp nhận bản thân ngừng cố gắng xóa bỏ bất cứ ký ức nào ra khỏi đầu. Mình chấp nhận những tổn thương cũ có khả năng và sẽ lặp lại vào một ngày nào đó.

Điều duy nhất mà mình có thể kiểm soát, là chấp nhận và “thay đổi nghĩa” cho nó, theo từng ngày. Và không cần vội vã.

.

• Mình hiện đang tìm hiểu về các vấn đề liên quan đến Giới và Truyền thông, tập trung khía cạnh nghiên cứu lịch sử vào nghiên cứu Giới (vấn đề tính dục và căn tính phụ nữ Việt)

• Mình là dân tay mơ, mới bắt đầu những bước đi chập chững đầu tiên

• Mình đã mất 1,5 năm để từ bỏ nghiên cứu để đi theo những ngành nghề commercial hơn vì sợ nghèo. Nhưng mình hiện tại đã quay lại đây, vì nhiều lý do.

• Mình (có khả năng) sẽ đi điền dã trong thời gian tới.

Cuộc sống xoay quanh học, đọc và viết các vấn đề xã hội trong hơn hai năm khiến mình khám phá ra rất nhiều điều về bản thân, trên cả những lý thuyết đao to búa lớn. Vì vậy, hôm nay mình muốn chia sẻ (update đúng hơn) về những quan sát về cuộc sống "học thuật dạo gần đây" của mình.

1. Thực ra, mình ghét tất cả bài viết học thuật mình đã từng đăng tải 😭:

Cậu không nghe nhầm đâu. Nếu được lựa chọn, mình sẽ không bao giờ muốn đọc lại những bài học thuật mình từng viết (nhưng vẫn phải đọc lại để bắt lỗi bản thân).

Mình ghét những bài đó, bởi mỗi lần đọc, kiến thức của mình lúc đó đã khác đi một chút, từng ngày. Vì vậy, mình thấy sự thiếu chuyên sâu, đôi khi phát hiện ra thiên kiến cá nhân ẩn sau qua lớp lang lý thuyết và trích dẫn khoa học.

Bữa trước, mình mới hoàn thành bài niên luận Diễn ngôn về quyền con người LGBTI trên báo điện tử Việt Nam với hơn 60 trang. Lúc đó mình sĩ lắm, cho đến khi mình nhận ra:

“Mình chưa nhắc đến sự thay đổi nội hàm khái niệm ‘quyền con người’ theo tiến trình lịch sử trong bài!!”

“Broo, quyền là sản phẩm của phương Tây…”

“Quyền là văn hóa và văn hóa là quyền - mình chưa nhắc tới điều này”

“Những điểm không hiển lộ trong dữ liệu - mình chưa tìm ra. Arghaaaaa”

Nội tâm mình gào thét ghê gớm. Lúc đó, mình chỉ ước có thể bỏ đi và viết lại cả bài. Những đã quá muộn.

2. Nhưng nó cũng là cái “thách thức” mình muốn được lăn lộn:

Với mình, việc quanh đi quẩn lại mày mò nghiên cứu rồi chẳng đi tới đâu hay phải learn, unlearn và relearn ở tần suất vô cùng lớn là “cái bánh phân” của công việc này. Khi được làm nghiên cứu, mình được:

• Liên tục chất vấn lẽ thường và thiên kiến của chính mình

• Thấy được sự mong manh giữa tính đúng và sai

• Đi tận cùng với tri thức ấy

• Ú òa lên như trẻ con khi phát hiện ra kiến thức thú vị hay kết quả bất ngờ

Quá trình này khiến mình đi từ hoang mang, sợ hãi, phân vân đến ngược lại quy trình ấy. Nhưng đây là “cái bánh phân” mà mình sẵn sàng muốn được thử.

3. Cuộc sống học thuật nhộn nhịp hơn bạn nghĩ:

*’nhộn nhịp ở đây mang nghĩa trung lập, không tích cực và không tiêu cực

Trước đây mình cứ nghĩ công việc nghiên cứu là ngồi một chỗ, đọc hàng loạt trang tài liệu dày chữ và có tư duy phản biện và phân tích rất tốt (là cái mình tự tin trong quá khứ).

Nhưng công việc nghiên cứu đôi lúc đòi hỏi bạn phải hướng ngoại nhiều hơn mình tưởng. Bạn có thể đi phỏng vấn sâu, mình có thể đi gia nhập các cộng đồng/hội nhóm để có thêm dữ liệu phân tích cho đề tài nghiên cứu, mặc dù trước đó bạn mang persona khác hoàn toàn họ.

Và bạn có thể đi điền dã - một phương pháp thu thập dữ liệu trực tiếp thông qua trực tiếp “va chạm” hoặc sống với cộng đồng mà bạn nghiên cứu, đặc biệt là một cộng đồng tộc người có nền văn hóa khác với mình. Bằng việc bước chân vào cuộc sống của đối tượng nghiên cứu, bạn đã có nhiều thứ phải làm, phải học, phải thích nghi chứ không còn là việc ở một chỗ và xử lý dữ liệu và lý thuyết.

4. Không biến nó trở thành căn tính của mình:

Lúc đầu mình không có chữ “không” vì mình quan niệm mọi thứ mình nghiên cứu đều là trăn trở, là những gì mình đau đáu trong một thời gian dài. Điều đó không sai, nhưng mà căn tính ở địa hạt nghiên cứu là thứ cần thận trọng.

Việc nghiên cứu về những gì bản thân trăn trở luôn có 1 vấn đề là thiên kiến cá nhân. Việc có thiên kiến là một chuyện bình thường, cũng bởi vì vậy nhà nghiên cứu luôn phải làm rõ tính vị trí (positionality) trước khi đi vào bài nghiên cứu của mình.

Tuy nhiên, việc gắn nghiên cứu hay đề tài nghiên cứu của mình thành căn tính là điều không nên khi: (1) những thứ mình đọc chưa chắc nó là ‘thật’, (2) quan sát và kiến thức của mình thay đổi theo thời gian, (3) mình chỉ là một người sống trong một/một vài cộng đồng, kể cả có bước chân vào cộng đồng khác, mình vẫn mang dư âm của kẻ đứng ngoài (the outsider) nên góc nhìn của mình vẫn không thể nào toàn vẹn và hàng nghìn lý do khác nữa cho thấy là nghiên cứu luôn là thứ rất mong manh và có tính biến đổi nhanh.

Ngoài ra, việc biến nó trở thành căn tính có thể khiến bạn mà ngó lơ, thậm chí nhấn chìm những tiếng nói, quan điểm khác xuống để bảo vệ lý tưởng của mình. Điều này không thiếu trong giới học thuật, và cũng là điều mà mình khó chịu nhất.

5. Cũng từ đó, nghiên cứu dạy mình nhiều nhất về sự bao dung và tôn trọng sự khác biệt của người khác:

Càng đọc là càng nhìn thấy, được chạm vào và được cảm thấy những khả thể mới.

Càng đi những bước chân đầy gồ ghề, vô định, mình lại càng trân trọng sự đa dạng của con người.

Càng learn, unlearn và relearn liên tục, mình lại càng cảm nhận được sự thấu cảm là thứ đẹp đẽ nhất mà con người ta có thể dành cho nhau, không kể sắc tộc, ngôn ngữ, văn hóa.

6. Sống giữa các lằn ranh (live in-between)

Việc đọc sâu thông qua nghiên cứu thay đổi cuộc sống của mình rất nhiều. Chị Mây hay nói rằng giới luôn là 1 phổ, là một vùng xám, thay vì là hai cực nam-nữ.

Cuộc sống (của mình) cũng vậy.

Sự mong manh về thế nào là sự thật, thế nào là “mình” (self) và tất thảy sự kiến tạo xoay quanh tạo nên mình, là cuộc sống giữa những lằn ranh. Có thể là có-không, có thể là đúng-sai, và có thể là nam-nữ.

Sống giữa những lằn ranh, với mình, là sống trong sự hiện diện vắng mặt của hiện thực. Trước những nhận định có tính chắc chắc, khúc chiết và tuyệt đối, những điểm không hiển lộ ở những lằn ranh ấy trồi dậy, chỉ dẫn ta tới vén chiếc rèm chi phối nhận định ấy, đồng thời đưa ta đến những khả thế mới.

____________________

Kết, mình muốn gửi tới mọi người 2 câu thơ mà mình luôn giữ trong hơn 2 năm (đứt quãng) học và làm về Giới

Mình mất 2 tuần đầu vạ vật với tình trạng sức khỏe sos và 3/4 (thật ra là 99%) thời gian cảm thấy trống rỗng. Cứ ngồi vào bàn làm việc là mình lại khóc, vì mình chẳng làm được gì cả. Mình bỏ bữa thường xuyên. Đến cả thứ mình thích nhất là nhảy mình cũng gần như không còn cảm xúc cho nó. Mình lo lắng khi ngày mai thi mà tối hôm đó trong đầu chả có tí chữ gì.

Sự tức giận với bản thân khiến mình luôn trong trạng thái lo sợ và nghĩ rằng mình là kẻ:

Và tình trạng đó cứ tiếp diễn, tiếp diễn, cho đến khi:

Trông là đùa nhưng mà là sự thật mọi người ạ, qua 25/4 mình thấy cuộc sống trở lại với mình hẳn =)))

Nhưng đồng thời, nhờ chính thời gian ấy, mình học được rất nhiều bài học đáng quý:

Có những thứ không work, thì dẹp mẹ đi:

Lúc mình cảm thấy không thể làm việc nổi, mọi người xung quanh có khuyên mình rằng hãy thử đi tìm lí do vì sao mình cảm thấy thế, và đồng thời áp dụng:

• Chia nhỏ các đầu việc,

• Thay đổi địa điểm làm việc, làm mới không gian làm việc *kêu cứu tín hiệu tôi hếc tìn òi đừng rủ tui i chơi nữa*

• Xem tarot

• Viết nhật ký

• Bỏ deadline sang một bên 1-2 ngày rồi quay lại

Và tất cả những điều đó đều không hiệu quả với mình. Mình đã thử hết tất cả, nhưng mình vẫn quay lại với trạng thái không muốn làm việc.

Tiếp sau đó, mình có nghe video trên Youtube của chị Chi de Papillon. Chị có bảo, đại ý là, sự trống rỗng và trì hoãn trong thời điểm hiện tại có thể là một tín hiệu về những vết thương chưa lành. Nó trồi dậy để nhắc nhở mình đây là thời gian để soi chiếu căn nguyên của vấn đề và dần chữa lành nó.

Nghe xong những lời chị nói, lòng mình nhẹ bỗng, vì nó đúng với những sự kiện và dòng suy nghĩ của mình ở thời điểm đó. Mình tiếp tục ngày mới bằng cách đối mặt với vết thương cũ.

Nhưng mình không dám, mức độ né tránh của nó x10 lần so với sự trì hoãn của mình với công việc. Nhiều người nói đây là bước đầu, nhưng mà với mình thời điểm đó thì, mình không có đủ sức chịu đựng cho nó.

Mình nhận ra là: Có những lúc, mình phải chấp nhận là mình như *insert cục cức* và tạm thời ngừng đi tìm nguyên nhân gốc rễ cho nó hoặc ngừng luôn việc gán nghĩa cho nó.

Quan trọng nhất đừng luôn tự trách bản thân.

Mình nghĩ không thể nào yêu cầu bản thân luôn có thể trở thành anh hùng trong mọi tình huống của cuộc đời. Có những thứ không lý giải được trong lúc ấy, cũng đừng cố quá để đi tìm câu trả lời.

Mình nhìn nó là nó, mà mình cho phép bản thân thôi cố gắng một thời gian. Có đợt đầu năm, mình đã dành gần 2 tuần chỉ có ăn, ngủ, lướt Tiktok và khóc. Mình không cố gắng để thoát khỏi nó. Thứ mình nhặt được sau trải nghiệm đó là cảm giác không thoải mái khi mình làm điều đó. Và sau mình sẽ cố gắng không để mình rơi vào trạng thái đó (quá lâu) nữa.

Vì vậy, câu hát “I cry a lot but i’m so productive and it is an art” ứng dụng với ai chứ đ** phải mình. Mình mà khóc nhè thì mình sẽ khóc cho tới, khóc cho lúc nào chán rồi thì thôi.

Bạn có thể tự hào khi vực dậy bản thân mà năng suất sau khi năng lượng xuống đáy, nhưng bạn cũng có thể tự hào khi mình chọn qua thủy nghich hành rồi “mọi chuyển cũng sẽ qua thôi vì có anh ở đây rồi”.

Một người mới phút trước òa khóc đến rụng rời trái tim nhưng phút sau đã rất chuyên nghiệp quay lại công việc rất đáng ngưỡng mộ, và đồng thời người quyết định nghỉ việc, đi về nhà và đi ngủ cũng thế!

Nó có phải “art” hay khum, tùy vào bạn cảm nhận cơ thể và cảm giác của mình ra sao (hoặc-vẫn-kệ-mẹ…).

Còn những vấn đề kia, mình vẫn sẽ quay lại giải quyết, chỉ là không phải bây giờ.

Viễn cảnh xấu nhất trong tương lai xảy ra ngay chính khoảnh khắc bạn nghĩ về nó:

Việc lo sợ về một khả năng xấu nhất sẽ xảy ra là 1 phần trong bản năng của loài người. Điều đó là bình thường, nhưng mà đồng thời, nó cũng sẽ khiến ta dễ rơi vào trạng thái sống trong nỗi sợ hãi ở tương lai nhiều hơn là tập trung vào hiện tại.

Đặc biệt, nghĩ tới 1 sự việc nào đó sắp xảy ra, ta dễ có xu hướng gán kết quả đó với danh tính cá nhân và dần dần, nỗi sợ ấy sẽ tăng x2,x3 lần.

• Mình sợ điểm kém trong môn Lịch sử văn minh thế giới, không phải vì mình quan trọng điểm số, mà mình muốn thể hiện sự nghiêm túc của mình trong học phần, khi mình là đứa giơ tay và đưa ra rất nhiều câu hỏi cho thầy.

• Mình sợ làm không tốt bài tập về góc tiếp cận báo chí, không phải vì mình sợ mất mặt, mà mình sợ mình không hoàn thành trách nhiệm với mình với nhóm

Ngay giây phút mình nghĩ đến các viễn cảnh xấu nhất trong tương lai, chính mình đã gắn danh tính '“thất bại”, “thiếu trách nhiệm” lên trên mình.

Và thực chất, nỗi lo sợ của mình lúc ấy không phải là sự thất bại trong kết quả. Mình lo sợ về sự biến mất của những danh tính tốt, thay vì là kết quả.

Nhưng hơn hết, quan trọng nhất là:

Chấp nhận thất bại nếu nó xảy ra

1 phút sĩ: Mình trên lớp năng lực học tập khá ổn. Nhưng cũng vì vậy, mình rất sợ thất bại trong chuyện học, đặc biệt với nhưng môn mình yêu thích.

Nhưng rồi phải làm sao, khi mình học không vào đầu?

và chịu trách nhiệm cho kết quả ấy, dù nó xấu xí đến thế nào.

Chấp nhận ở đây, là lựa chọn không tự trách, không cảm thấy tội lỗi sau đó.

Chấp nhận ở đây, là ôm ấp và nhắn nhủ với bản thân rằng một bài tập, một con điểm, một khoảnh khắc hay một sự đổ vỡ không quyết định năng lực, tính cách, sự chân thành của bạn.

Chấp nhận ở đây, còn là sự bao dung tới chính mình, vì suy cho cùng: ta không hoàn hảo.

Thay đổi nghĩa cho một vài thứ quen thuộc

Từ chuyện không gán nghĩa, mình nhận ra thay đổi nghĩa cũng là một thực hành quan trọng.

Lúc mình than với thầy dạy nhảy của mình là sao mình nhảy mãi mà xấu z, anh có bảo với mình là:

Lúc đó mình lag khoảng chừng là vài ngày. Vì sao mình chuyển động mà mình lại không cảm nhận được cơ thể nhỉ?

Hóa ra bấy lâu nay, thứ mình chú ý là âm nhạc.

Điều đó không có gì là xấu cả, nó là cách nhảy và cảm nhận khi nhảy của mỗi người. Với mình, nhảy là phải phiêu (feel) theo âm nhạc. Nhưng cũng vì vậy, mình thường dễ chạy theo nhịp nếu mình sợ mình sẽ “lỡ” nó. Điều đó khiến việc nhảy với mình có chút vội vã.

Mình không thể hiện được mình là mình và mình hòa vào bước nhảy ra sao khi mình freestyle.

Và cốt lõi của việc nhảy là kết nối: kết nối với cơ thể này, với linh hồn này và với mọi người xung quanh.

Những lúc thế này, đừng ngần ngại kêu gọi sự giúp đỡ

(và cả trao đi tình iu thương)

Điểm hay ho nhất của thời kì này là mình rất hay check-in với bạn bè xung quanh (thậm chí là hàng ngày). Mỗi ngày mình lại kể với họ quan sát của mình về cây hoa trước nhà, về thời tiết nắng vỡ đầu rồi lại mưa rào, niềm vui khi được ăn ngon, thi thoảng sẽ là một bài học về mối quan hệ cũ.

Cái ngày mà mình lo lắng đến cực độ khi sắp thi rồi mà chưa học bài, chị Châu đã an ủi mình, chị M. sẵn sàng rủ mình đi thiền, chị Hương hứa nếu mình qua môn sẽ dẫn mình đi ăn bún đậu (yess và em bé đã được dẫn đi), tila gửi cho mình record bạn hít thở thiệc sâu rồi hát cho mình nghe một bài.

Mình cảm thấy bản thân được yêu thương hơn bao giờ hết.

Mình cảm thấy dù mình đang trong tình trạng bệ rạc vl nhưng mọi người vẫn rất yêu mình, và mình rất biết ơn vì điều đó.

Cùng với đó, tháng này là tháng mình thực hành yêu thương nhiều hơn. Mình vốn là đứa ít có khi chủ động quan tâm và tặng quà cho người khác (lỗi tui lỗi tui) nhưng tháng này mình đã làm trà thái tặng mọi người. viết thiệp cho mọi người cũng nhiều hơn, và tặng quà cho mọi người nữa. Mình thấy đây là small win và:

Mình rất tự hào về bản thân, rằng mình đang cố gắng học cách yêu mình và người khác mỗi ngày.

Thở sâu và chuyện thiền

(aka khoảnh khắc giác ngộ của cuộc đời)

Giây phút mình bước vào việc thiền (sau rất lâu mình không thử), mình cảm nhận được hơi thở mình không ổn. Nó bị hụt hơi.

Ngay phút giây ấy, mình đã khóc.

Mình khóc vì bấy lâu nay, mình quên mất đi sự hiện diện của hơi thở. Mình cứ mải chạy theo những âu lo, trách nhiệm mà quên mất đi, hơi thở cần mình hiện diện và chăm sóc nó.

Việc thiền và hít thở sâu khiến tim mình nhẹ bỗng. Những nỗi đau và hối hận trong quá khứ, nay có thề, từ từ chấp nhận và dần dần buông bỏ.

KẾT

Phần kết luôn được kết thúc bằng một bài học khúc chiết nào đó, nhưng hôm nay mình sẽ để nó là phần, kết thui. Mình mong rằng, nếu bạn cũng trải qua cảm xúc tương tự như mình, không phải tháng 4 mà là lúc khác, bài viết này một phần nào đó khiến bạn cảm thấy mình không cô đơn.

Và không có bài học, nhưng chắc mình cũng xin ngỏ lời với bạn: Bạn cho mình mượn tạm một cái ôm nhé, được hăm (và những lời tâm tình qua đường link nì)

Mặc dù có thể rất rắn rỏi khi nói về vấn đề xã hội, nhưng sâu thẳm trong tâm hồn này vẫn chỉ là chú sóc con nhỏ nhắn trước cuộc sống này mà hoy ~

Cảm ơn cậu đã đọc hết bài viết. Thương gửi cậu một bài thơ:

Một tuần trước, newsfeed của tôi trên Facebook, IG, và Threads tràn ngập thảo luận về cáo buộc Tổng giám đốc của Nhã Nam quấy rối tình dục một nhân viên nữ. Nhưng trong 3-4 ngày gần đây, gần như tôi không còn nhìn thấy bài viết nào về nó. Newsfeed giờ đây được thay bằng làm gì trong 5 ngày lễ, và Thắng có đang chơi đồ hay không.

Một vụ việc nữa có lẽ lại rơi vào quên lãng.

Vậy tôi nhìn thấy gì, từ những quan sát này?

Điểm lại một số vụ quấy rối tình dục tại Việt Nam trong 10 năm gần đây

• Nữ thực tập sinh báo tuổi trẻ bị cưỡng hiếp và có ý định tự tử năm 2018:

Năm 2018 đã xảy ra vụ việc một nữ thực tập sinh tại báo Tuổi Trẻ đã bị chính biên tập viên phụ trách giám sát cưỡng hiếp và có ý định tự tử. Ngay sau đó, nhiều nữ phóng viên trên toàn quốc chia sẻ trải nghiệm bị quấy rối và tấn công tình dục đi kèm với hashtag #toasoansach, #ngungimlang, #MeToo nhằm lên tiếng tố cáo và đấu tranh chống lại hành vi quấy rối tình dục với nữ phóng viên, nhà báo nơi làm việc

Báo Tuổi Trẻ lúc ấy ra thông báo phủ nhận thông tin thực tập sinh này có ý định tự tử. Thủ phạm phủ nhận mọi hành vi sai trái và từ chối bình luận thêm. Người này lúc ấy chỉ bị đình chỉ và “bước vào” một cuộc điều tra nội bộ, sau đó thì từ chức và giấy tờ về vụ việc đã được chuyển cho cảnh sát.

Vụ việc này kết thúc với không một phát ngôn hay hành động nào được đưa ra để bảo vệ các nhà báo khỏi hành vi quấy rối và tấn công tình dục.

• Nhà báo Dạ Thảo Phương tố bị cưỡng hiếp ở Báo Văn nghệ cách đây hơn 23 năm

Vào 2022, nhà thơ Dạ Thảo Phương tố cáo phó tổng biên tập tòa soạn L.N.A bạo lực tình dục mình 23 năm trước. Vụ việc này nhanh chóng trở nên rúng động cả làng báo chí và văn nghệ. Sau đó, ông Lương Ngọc An thông báo làm đơn tố cáo vì thấy mình đang bị vu khống, nhưng đến giờ vẫn chưa có phiên tòa nào được diễn ra. Ông được điều chuyển về làm việc tại văn phòng Hội Nhà văn Việt Nam và thôi giữ chức vụ Phó Tổng biên tập, Thư ký toà soạn Báo Văn Nghệ. Dưới bài viết của ông về vụ việc xuất hiện hàng loạt bình luận phỉ báng, đổ lỗi, kì thị bà D.T.P.

Sau đơn tố cáo của bà Dạ Thảo Phương, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam xác nhận: “Ban chấp hành Hội nhà văn nhận thấy không có cơ sở thoả đáng cũng như thẩm quyền để xử lý hành chính lại vụ việc xảy ra năm 2000 tại Báo Văn nghệ.... Bà nên gửi đơn, thư tới các cơ quan chức năng có thẩm quyền.” Tuy nhiên, về pháp luật hình sự thì vụ việc đã hết thời hiệu, không thể khởi tố trách nhiệm.

Sự kiện này được coi là động lực để nạn nhân của hành vi quấy rối tình dục sức mạnh để lên tiếng, tố cáo những hành vi sai trái. Trường hợp này, theo Tiến sĩ Hoàng Tú Anh, có thể “coi là động lực cho phong trào #METOO ở Việt Nam, điều này còn có tác dụng lớn hơn cả pháp luật xét xử."

• Vụ việc quấy rối tình dục của Tổng giám đốc Nhã Nam:

Ngày 13/4, TS Đặng Hoàng Giang đưa ra thông báo ngừng hợp tác với Nhã Nam, cáo buộc ông Nguyễn Nhật Anh - Tổng giám đốc Nhã Nam lúc ấy quấy rối tình dục một nhân viên nữ. Theo ông, khi phản ánh sự việc với một số quản lý cấp trung trong công ty, “nữ nhân viên nhận được hoặc sự im lặng, hoặc thái độ coi thường mức nghiêm trọng của vấn đề, hoặc bao che, biện hộ.”

Rạng sáng 18/4, ông Nguyễn Nhật Anh gửi lời xin lỗi vì "đã có một số hành động thể hiện sự quan tâm, quý mến đối với nữ nhân viên" trên fanpage chính thức của Nhã Nam. Nhiều người bức xúc cho rằng đây là lời xin lỗi không chân thành.

Tối cùng ngày, Nhã Nam thông báo chính thức tạm thời ngừng vị trí Tổng Giám đốc của ông Nguyễn Nhật Anh và sẽ làm rõ những vụ việc, từ đó có những biện pháp xử lý và kỷ luật thỏa đáng. Sự việc dừng ở đó.

Vấn đề chưa bao giờ nằm ở lời xin lỗi

Dù Nhã Nam hay ông Nhật Anh có xin lỗi chân thành đến mấy, vấn đề vẫn không bao giờ nằm ở lời xin lỗi. Cùng với những vụ việc quấy rối tình dục ở trên, có thể thấy đây là vấn đề về quyền - pháp lý và sâu hơn là vấn đề về văn hóa.

Khi câu chuyện được đăng tải công khai, vấn đề đặt ra đầu tiên nên là sự yếu kém trong việc đảm bảo quyền của người lao động khi bất cứ một vụ việc quấy rối tình dục nào xảy ra:

Mặc dù Việt Nam có ban hành “Bộ quy tắc chống quấy rối tình dục tại nơi làm việc do Bộ Lao động Thương binh và Xã hội”, bộ quy tắc này không phải là văn bản bắt buộc, và chỉ mang tính khuyến nghị cơ quan, doanh nghiệp áp dụng.

Năm 2020 ban hành nghị định 145 nhằm hướng dẫn xếp loại hành vi và trao quyền cho doanh nghiệp tự xây dựng nội quy, thủ tục xử lý nội bộ, hình thức kỷ luật với người quấy rối, bồi thường thiệt hại cho nạn nhân và các biện pháp khắc phục hậu quả.

Có thể thấy, các hành vi quấy rối tình dục, tuy được đưa vào Bộ quy tắc, nhưng nó chưa được hình sự hóa. Vì vậy, nó được xử lý ra sao phụ thuộc vào lãnh đạo của các doanh nghiệp.

Trong vụ việc của Nhã Nam, mặc dù đã phản ánh lên quản lý cấp trung trong công ty, thứ mà nạn nhận nhận lại là “sự im lặng, hoặc thái độ coi thường mức nghiêm trọng của vấn đề, hoặc bao che, biện hộ”. Điều này thì liên đới tới vấn đề thứ 2: sự phân tầng quyền lực nói riêng, và định kiến trong văn hóa nói chung.

• Thái độ coi thường, trong bối cảnh Việt Nam dường như đi kèm những định kiến rằng nhân vật nữ sẽ nhận được “đãi ngộ” về việc thăng chức nếu gặp phải vấn đề trên. Điều này được thể hiện qua câu đùa (mà nhiều người coi là bình thường: “Làm hoa cho người ta hái, làm gái cho người ta trêu”.

• Sự chênh lệch quyền lực giữa các bên tham gia: Trong các vụ việc quấy rối tình dục, nạn nhân thường bị đặt vào bối cảnh khi mà thủ phạm thường là những bên có quyền lực lớn hơn họ (sếp, cấp trên) hoặc họ phải giữ quan hệ công việc với thủ phạm. Kể cả sau khi lên tiếng, nguy cơ nạn nhân phải đối mặt với hàng ngàn rủi ro (mất việc, bị tố cáo ngược, bị “thanh trừng khỏi ngành, bị phán xét về mặt nhân phẩm, v.v) là rất lớn. Thủ phạm, với quyền lực áp đảo hoàn toàn có thể dễ dàng thoát tội, đổi trắng thay đen hoặc giảm nhẹ hình phạt dành cho mình.

Vì vậy thứ đáng lẽ nên được đào sâu để đối thoại nhiều hơn là cách bộ máy lãnh đạo, từ nhà nước đến doanh nghiệp đang nhìn nhận và xử lý vấn đề quấy rối tình dục như thế nào, có những sự kì thị (social stigma), định kiến và “lẽ thường” nào đang chi phối sự thụt lùi của các phong trào đấu tranh cho vấn đề này hay không.

Dù lời xin lỗi của ông ta có chân thành (theo định nghĩa của đám đông) hay cách xử lý khủng hoảng truyền thông của Nhã Nam có tuyệt vời đến mấy, vấn đề cứ mãi ở đó. Không một sự thay đổi quyết liệt về mặt quy định, chính sách xảy ra. Không một sự xử phạt thích đáng để tạo nên tác động to lớn để các các doanh nghiệp có thể soi chiếu. Không có sự thay đổi về yếu kém về thể chế quyền lực và không có sự chuyển tiếp về mặt nhận thức. Với tôi, đó chỉ là:

Một vở kịch (lại) diễn ra, và chúng ta là khán giả

(nhưng vở kịch này là hiện thực, một hiện thực thường xuyên xảy ra)

Tiếp tục với lời xin lỗi là những cuộc thảo luận về khủng hoảng truyền thông. Tiếp sau đó là làn sóng chỉ trích hành động đọc sách Nhã Nam. Tiếp theo đó là không đọc sách Nhã Nam thì có những đầu sách gì. Tiếp đó là những lời đồng cảm đến tập thể Nhã Nam khi đã phải hứng chịu những ảnh hưởng xấu từ hành động của ông Nhật Anh.

Mọi tình tiết trong cuộc thảo luận ấy khiến tôi liên tưởng đến cuộc rượt đuổi về mặt cảm xúc trong vở kịch. Nó khiến ta đi từ ngạc nhiên, bức xúc, thất vọng, hả hê, đồng cảm và dừng lại với một sự mơ hồ sung sướng nào đó.

Xuyên suốt vở kịch đó, việc chủ yếu mà ta làm là chỉ ra đâu là thứ bất hợp lý, đâu là pha xử lý đi vào lòng đất và đâu mới là cách xử sự đúng đắn khi sự việc xảy ra.

Với bề ngoài của sự tự chủ trước mỗi cuộc thảo luận, thực chất chúng ta vẫn là những khán giả ngả lưng sau chiếc màn hình. Ta tin rằng tiếng nói của mình có trọng lượng, rằng sự bức xúc và lên tiếng khi ấy sẽ tạo ra thay đổi. Và rồi:

Tiếp sau đó, chúng ta sống tiếp cuộc đời của mình, giống như cách khán giả đứng dậy, ra về sau khi vở kịch kết thúc.

Khi ấy, có lẽ trong đầu ta chỉ còn loáng thoáng qua những cảm xúc và thông tin ta thu nạp vào trong lúc vở kịch diễn ra. Và thế là mọi chuyện rơi luôn vào quên lãng. Ta cũng quên luôn những tổn thương mà nạn nhân đã và đang phải chịu. Ta cũng quên đi mất ở ngoài kia còn hàng trăm, hàng nghìn người cũng phải chịu các hành vi tương tự.

Ta an tọa với vị trí khán giả, sống cuộc đời của mình và chờ đợi vở kịch tiếp theo diễn ra.

Chúng ta không vô can như mình tưởng

Đúng là chúng ta bị chi phối đáng kể bởi mạng xã hội, nhưng không có nghĩa ta mất hoàn toàn quyền tự chủ với hành động và lời nói của mình.

Các nghiên cứu truyền thông gần đây không còn nhìn nhận công chúng là những đối tượng tri nhận thông tin thụ động và cảm tính. Thay vào đó, các học giả đề cao tính tự chủ thông qua khả năng kháng cự và những lý do/động lực ngầm ẩn sau mỗi hành động của các cá thể và cộng đồng nhỏ.

Điển hình là lý thuyết Chủ thể - mạng lưới (Actor-Network theory) cho rằng chủ thể tham gia vào mạng lưới mà ở đó hội tụ đủ các yếu tố con người và phi con người (ví dụ: thuật toán của Facebook). Một khi mạng lưới khi đã được thiết lập, nó tồn tại chủ quan “dựa trên thực hành quyền lực của những chủ thể đan dệt và tham gia vào mạng lưới”. Ở đó, các chủ thể tự kiến tạo và tưởng tượng lên mạng lưới của chính mình. Từ đó, con người tạo ra những hành động tập thể riêng một cách có hệ thống, có chiến lược, nhất quán trong những mạng lưới mình tham gia vào.

“Bằng sự hỗ trợ đắc lực của những phương tiện truyền thông, con người ta đến với
nhau và lên tiếng không phải vì họ bị thao túng bởi chỉ một thông điệp từ một nguồn duy nhất, mà họ lên tiếng trong sự đầy ắp, thậm chí là dư thừa thông tin.”

Với những sự tự chủ ấy, chúng ta chấp nhận tham gia vào mạng lưới nào, vào “cụm dư luận” nào và hành động ra sao. Chúng ta chấp nhận đặt tiếng nói của mình ở đâu.

Và cũng chúng ta chấp nhận và lựa chọn để nó kết thúc, một lần nữa.

Một thứ mà đến giờ tôi vẫn băn khoăn khi quan sát cộng đồng mạng nói riêng và đám đông (ở thế giới vật lý) nói chung tại Việt Nam hành động “meme-hóa”. Một sự kiện xảy ra, chúng ta rất biết cách kiến tạo tính hài hước cho nó.

Công chúng bình phẩm và meme-hóa một số khía cạnh của câu chuyện. Ta hóng chờ động thái của bên liên quan, ta vỗ đùi đen đét khi thấy họ làm hành động ngu xuẩn. Bao nhiêu sự kiện hài hước ra đời, bao nhiêu chiếc “meme” được tung ra, khiến cuộc thảo luận càng thêm sôi nổi.

Nhưng mà, có lẽ chẳng ai trả lời được vì sao chúng ta lại làm vậy.

Tôi nói “chúng ta” xuyên suốt vì chính tôi 2 tuần trước cũng tham gia vào những cuộc thảo luận như vậy.

Tôi cũng nằm trong đám đông ấy.

Tôi tức giận với chính bản thân mình vì đã có cảm giác chấp nhận những hoạt động “hài hước” và thờ ơ với những điểm trọng tâm của câu chuyện. Tôi đã tận hưởng “niềm vui” (joy) trong những cuộc thảo luận.

Chắp bút viết bài này cũng là lúc tôi giết chết niềm vui ấy.

Nhưng cũng đừng đổ hết lỗi lên đầu chúng ta, bởi:

Thành thật mà nói, chúng ta đang sống ở Việt Nam:

Các vấn đề về pháp lý, quy định và quyền của người lao động còn lỏng lẻo, nhưng cũng ít ai nói với chúng ta tầm quan trọng của nó. Thậm chí, nhận thức về “quấy rối tình dục” chỉ mới xuất hiện tại Việt Nam trong vài thập kỷ trở lại đây. Ở trường học, chúng ta gần như hiếm khi được dạy về vấn đề quấy rối, sự đồng thuận và làm sao để bảo vệ bản thân. Ở môi trường làm việc, góc nhìn về quyền lao động ít khi được ưu tiên và nhấn mạnh.

Cũng giống như câu chuyện bầu cử, nó bị làm mờ tính quan trọng và nghiêm trọng của vấn đề, điều hướng sự tập trung của mình vào những câu chuyện khác.

Cùng với đó, tại Việt Nam, các phong trào xã hội vẫn còn nhiều hạn chế. Vì vậy, ta thiếu đi những “mẫu” (models) để nhìn vào và biết rằng mình nên hành động ra sao. Bởi vậy, khi chúng ta không nhìn thấy những khả thể khác của việc lên tiếng, bảo vệ cho nạn nhân, chúng ta rất dễ đi theo lối mòn.

Chúng ta đang sống trong các “cụm dư luận”

Hiện tượng phân mảnh thông điệp truyền thông của công chúng diễn ra một cách liên tục và rộng khắp. Nhà xã hội học Elihu Katz chỉ ra rằng các “cụm dư luận” có thể kết nối với nhau nhưng cũng có thể đứng độc lập. Hoặc cũng có thể đứng ở vị trí chơi vơi trên cầu nối của các cụm. Từ đó, các góc nhìn về một vấn đề xã hội có thể khác nhau một trời, một vực.

Sự không chắc chắn, hay là thiếu chính kiến của vấn đề quấy rối tình dục khiến các “cụm” lênh đênh và phân mảnh nhanh chóng. Vấn đề này đang thảo luận hăng say, nhưng chỉ ngay sau đó 1 ngày, tâm điểm sẽ lại chuyển hướng về vấn đề khác trong câu chuyện. Cần nhấn mạnh rằng, những “cụm dư luận” được vận hành ra sao cũng phụ thuộc phần nhiều vào căn tính và thể chế nơi họ đang thực hiện hành vi tập thể trên MXH.

Và tôi nghĩ rằng, có lẽ, bạn cũng chơi vơi trong việc làm chủ và lựa chọn “cụm” nào để tham gia đối thoại.

Không phải ai cũng được và có nguồn lực để tiếp cận tri thức như trên

Tôi lên tiếng vì vấn đề này, vì tôi biết nó có tồn tại. Điều này không đồng nghĩa rằng tôi có đạo đức hơn bạn, “nhân quyền” hơn bạn, và thực ra là cả hiểu biết hơn bạn.

Tôi đọc-hiểu các vấn đề về quyền, về lý thuyết truyền thông và tính chất của các phong trào xã hội, bởi tôi có đặc quyền về thời gian, cơ hội và cả tiền bạc để tìm hiểu nó.

Chúng ta không thể yêu cầu một người đi làm toàn thời gian, bận rộn với bao bộn bề và lo âu trong cuộc sống, có thể quan tâm và suy tư về vấn đề xã hội như một người chỉ đi học và có nguồn lực để tập trung vào thứ họ tìm hiểu một cách cẩn trọng. Chúng ta cũng không thể kỳ vọng việc mình biết rõ cần phải làm gì, làm cách nào, và làm ra sao để đấu tranh khi mà ta chưa/hiếm khi chứng kiến các phong trào và hành động tương tự.

Vậy cần làm gì để vấn đề được giải quyết tốt hơn?

Nhìn sang các phong trào của nước khác về quấy rối tình dục và các vấn đề xã hội khác, dễ dàng nhận thấy, rất nhiều sự thay đổi có tính bước ngoặc các vấn đề đến từ sự thành công trong việc vận động và cải cách chính sách, quy định. Với bối cảnh Việt Nam, chúng ta có thể chú trọng về một số khía cạnh pháp lý để giải quyết vấn đề:

• Cần có định nghĩa và giới hạn rõ ràng hơn về quấy rối tình dục

• Đưa ra những hình phạt tương xứng.

• Nâng cao, nhấn mạnh và làm chặt chẽ luật lao động và quyền lợi của người lao động.

• Cơ quan có quyền hạn xử lý vụ việc cần tạo điều kiện linh hoạt để nạn nhân có cảm giác được bảo vệ và dám lên tiếng.

Đây là văn mẫu. Khẳng định trên có hai vấn đề chính như sau:

Thứ nhất, chúng ta có thể nhìn sang cách trường hợp đến từ quốc gia khác để phân tích, đối chiếu, nhưng việc áp dụng “thẳng băng” như vậy là bất khả thi. Tính chất, bản sắc văn hóa, thể chế chính trị của mỗi quốc gia là hoàn toàn khác nhau. Đây không phải phép tính cộng, trừ, nhân, chia rồi ra thành quả.

Thứ hai, ở Việt Nam, “quấy rối tình dục” là vấn đề nan giải về mặt văn hóa, hơn là về quyền (theo bà Khuất Thu Hồng - người sáng lập và Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển xã hội - trả lời tờ The Diplomat vào năm 2018).

Ngoài một số vấn đề về văn hóa đã bàn luận ở trên, đến khi nào câu chuyện vật hóa và tình dục hóa cả phụ nữ và đàn ông vẫn tồn tại như một “lẽ thường”, sẽ chẳng có sự thay đổi đáng kể nào xảy ra.

Nhận thức rằng vấn đề này đang có sự thay đổi tích cực, khi sự lên tiếng của nạn nhân đang được tôn trọng nhiều hơn, nhưng cũng nhớ rằng đến khi nào:

• Câu nói đầu tiên về vấn đề “quấy rối tình dục” không còn là lời nhắc nhở ăn mặc ra sao, về lúc mấy giờ và cẩn thận như thế nào.

• Câu chuyện bàn tán về cơ thể của các phụ nữ không còn là chủ đề thường xuyên nhắc tới trong group chat hay nhóm bạn nam

• Ta không còn thấy buồn cười trước câu nói “rụng trứng vì anh ấy” hay việc đụng chạm cơ thể đàn ông.

• Yếu tố chênh lệch quyền lực không còn là thứ ám ảnh lớn nhất khi nạn nhân muốn lên tiếng

• Có thể thảo luận và giảng dạy về tình dục, quấy rối tình dục, đồng thuận, bảo vệ thân thể một cách cởi mở hơn, không coi nó là taboos nữa

thì lúc đó, những kì thị xoay quanh vấn đề mới dần được gỡ nút.

Bởi vì vậy, sự thay đổi về mặt văn hóa ấy cần cả một cuộc cách mạng lớn.

Cùng với đó, chúng ta:

Đừng nửa vời nữa, hãy đi tới tận cùng của mọi thứ đi

Nền sản xuất nông nghiệp lúa nước, cùng với điều kiện tự nhiên và sinh thái của Việt Nam được coi là cơ sở để tạo nên lối tư duy mềm dẻo của người Việt. Điều này được thể hiện qua sự dung hòa tư tưởng và ý kiến. Tuy nhiên, cũng chính sự mềm dẻo ấy tạo nên tư duy nước đôi theo kiểu không thế này, thì thế khác. Cùng lúc đó, một mặt chúng ta dung hòa, cởi mở với nhiều tư tưởng và ý kiến, mặt khác ta không thực sự quan tâm đến ý nghĩa, sự khác biệt của các luồng tư tưởng, triết lý, quan điểm mà chỉ chọn lọc những gì phục vụ đời sống của cho mình.

Từ nền tảng về văn hóa, nếu ta chấp nhận sự mềm dẻo trong mọi trường hợp, thì tôi đoán rằng rất khó để tạo nên cách mạng. Chúng ta cần phải bền bỉ hơn nữa, quyết tâm hơn nữa, và hòa chung sức mạnh hơn nữa mà đồng lòng.

Hãy đi đến tận cùng của câu chuyện, đừng để bất cứ sự lên tiếng nào hóa thinh không.

Let’s kill the joy

Giết chết niềm vui ở đây, trong tình huống này, bắt đầu từ khoảnh khắc bạn cảm thấy lấn cấn với những trò đùa, khi ẩn sâu trong nó đan cài định kiến và các hệ thống quyền lực.

Giết chết niềm vui ở đây, bắt đầu từ khoảnh khắc bạn cảm thấy không thoải mái với một số điều mà mình từng thoải mái, và rồi tự đặt ra những hoài nghi cho nó - định kiến, quan điểm bạn giữ trong người, một cách vô thức

Giết chết niềm vui ở đây được tiếp diễn khi bạn sẵn sàng đem những điều không thoải mái ấy đến không gian công và không ngừng suy ngẫm về câu chuyện làm sao để giúp nó có thể trở nên tốt hơn.

KẾT

Vụ việc vừa rồi như một lời nhắc nhở về vấn đề bất bình đẳng giới tại Việt Nam vẫn còn tồn tại. Câu nói “Việt Nam cho phụ nữ đầy đủ quyền rồi sao cứ phải đòi?” hay “Có đang làm quá mọi chuyện lên không?” cần được chất vấn và soi xét lại.

Cùng với đó, đừng quên rằng, ai cũng có thể là nạn nhân của quấy rối tình dục, không chỉ riêng mình phụ nữ.

Lời cuối cùng: Cẩn trọng với những gì mình nói và làm

Tôi không viết những dòng này với mục đích chỉ trích hay phê phán ai. Thứ tôi phê phán là những hành động và góc nhìn thiếu cảm thông, thiếu chất vấn và có chút nửa vời. Hai điều này là hoàn toàn khác nhau.

Hãy nhớ rằng, một hành động có thể bị chi phối bởi hàng vạn yếu tố. Chúng ta đang sống trong một xã hội rộng lớn. Đổ lỗi về một phía, dù là chính mình hay vấn đề hệ thống đều là việc làm hết sức nguy hiểm cho sự đấu tranh.

Tôi viết lên những dòng này để tôi và bạn cùng nhau chất vấn điều gì đang chi phối hành động, suy nghĩ và quan điểm của ta với các vấn đề xã hội đã và đang diễn ra hàng ngày. Từ đó, ta cẩn trọng hơn với những hành vi tập thể ấy, để cùng nhau, từng ngày, tạo nên sự thay đổi.

Tuần vừa rồi, tôi cũng có đi gặp mọi người tôi quen qua một khóa học. Trong lúc một bạn đang say sưa nói về cách bạn phát triển mối quan hệ yêu đương, có một người hỏi, đại ý: Em dành nhiều nỗ lực như vậy cho mối quan hệ, vậy có bao giờ em sợ mọi nỗ lực ấy sẽ hóa thinh không khi em và họ dừng lại hay không?”

“Từ lúc bắt tay vào làm chuyện này, em chấp nhận rằng, ở trong tương lai, nó sẽ có thể mất đi”, bạn trả lời.

Chấp-nhận rằng nó có thể sẽ mất đi.

Nếu là tôi của vài tháng trước, tôi sẽ thấy điều này thật vô nghĩa. Nếu nó sẽ mất đi, sao ta vẫn tiếp tục? Vậy tất thảy những cố gắng, kỷ niệm mà ta vun vén, cuối cùng nó có ý nghĩa gì không? Rốt cuộc, ta sinh ra ở đời, để làm gì?

Tôi từng là một đứa nhóc sợ, rất sợ sự mất mát. Cũng bởi thế, tôi cố gắng làm hài lòng mọi người để giữ họ ở lại. Tôi nghĩ rằng tôi làm điều đó vì họ, và vì mối quan hệ của chúng tôi.

Thế nhưng, tôi không nhận ra điều mình làm lúc ấy, thực chất, là để thỏa mãn khoái cảm làm người tốt và nỗi sợ không muốn bị bỏ lại phía sau. Khoác lên chiếc áo “kẻ làm hài lòng”, tôi vô tình làm tổn thương cả hai phía.

Và đôi khi, sự rời đi lại là một điều cần thiết.

Có thể vì chẳng còn phù hợp nữa, cũng có thể do vết thương gây ra cho nhau, hoặc cũng có thể chỉ là đến lúc nên rời, vậy thôi.

Vì sao "đúng người, sai thời điểm" không tồn tại?

Sau khi thất tình, mấy đứa bạn quanh tôi đều nói câu đó. Tôi cùng từng tin là nó tồn tại, cho đến khi tôi nhận ra rằng nó luôn đúng thời điểm và đúng người theo một cách riêng.

“Có những người họ đến với mình để cho mình những bài học, không phải là để ở đó với mình.”

Ngẫm lại, tôi thấy người hay đồ vật, đến và đi qua đời tôi đều là đúng thời điểm.

Có đợt tôi làm mất chiếc bookmark bạn thân tặng, tôi đã tiếc suốt mấy ngày trời. Nhưng từ đó, tôi học được các cẩn thận với đồ vật mà mình được tặng trong các lần chuyển nhà.

Cũng có lúc, tôi mất nhiều năm trời để quên đi những mối quan hệ cũ. Những mối quan hệ đã từng định nghĩa mình. Nhưng cũng từ đó, tôi đã soi chiếu được điều mình còn thiếu, cũng như hiểu rất rõ mình không thích gì.

Và cũng có những sự kiện đến và cho tôi biết được bản thân mình xứng đáng được yêu thương đến chừng nào.

Nên với tôi, mọi thứ xảy ra đã đều “đúng” thời điểm và “đúng người” mà mình cần chạm.

Chuyện chấp-nhận và sống trong hiện tại

Hôm bữa, bạn tôi có kể về cây hoa giấy trước nhà được mua và chăm sóc từ lúc bạn và người bạn yêu ở bên nhau. Nó mau lớn và rất rực rỡ. Nhưng vào một ngày, nó ngừng lớn, hoa ngừng nở và chỉ còn lại những cành rễ khô héo. Cùng lúc đó, mối quan hệ của bạn cũng dừng, một cách tình cờ.

Bạn bảo với tôi rằng cái cây không sinh ra chỉ với một mục đích duy nhất để lớn, đơm hoa kết trái và ở đó mãi mãi. Nó chỉ sinh ra, thế thôi. Và có lẽ những thứ khác cũng vậy.

Chấp-nhận rằng nó có thể sẽ mất đi không phải là để không còn cố gắng, mà là tập trung hơn vào những gì đang xảy ra trong hiện tại

Sáng nay, có đoạn trời Hà Nội âm u ghê gớm. Tôi lại tiếc hoài những ngày trời trong, quang và mát mấy hôm trước. Nhưng trong những ngày ấy, tôi lại chẳng đoái hoài đến nó như cách mà tôi tiếc thương những ngày đã qua, như lúc này.

Cùng như mối quan hệ giữa người với người. Tôi chợt nhận ra đôi khi chúng ta đau khổ không phải là vì quá khứ, mà là bởi những tưởng tượng trong tương lai của mình về ta và họ.

Quay lại với chuyện tình của bạn tôi. Khi tôi hỏi bạn có tiếc mối quan hệ mà mình đã vun vén rất lâu như vậy không, bạn chỉ cười và trả lời rằng:

“Đến giờ thì không. Bởi mình trân trọng mọi khoảnh khắc bên cạnh họ. Vậy là đủ.”

Chấp-nhận rằng nó có thể sẽ mất đi, với tôi, cũng là cách để mình tập trung vào những khoảnh khắc bên cạnh nhau, thay vì những ý niệm về tương lai xa hoắc.

Chấp-nhận rằng nó có thể sẽ mất đi, với tôi, cũng là lời nhắc nhở đừng quên bản thân, đừng đánh mất mình trong bất cứ mối quan hệ nào.

Chấp-nhận rằng nó có thể sẽ mất đi, với tôi, là chấp nhận ngừng gán quá nhiều ngữ nghĩa vào một thứ mà nhìn nó như nó vốn là, và tách rời nó với mình.

Hôm qua, ngồi xem lại chiếc điện thoại cũ tan nát vì bị rơi trên đường Vũng Tàu, tôi nhìn thấy bài thơ của Nhược Lạc:

“nếu hôm nay biết điều gì đúng quá
biết vậy thôi,
toan cự-cãi làm gì

rồi một mai khi phố xá lặng đi
ta sẽ nhớ ra rằng
mình
quên
mất.”

Những tấm ảnh bị mất tôi kể ở trên, thực chất, chỉ là những ký ức hiện hữu trong đầu tôi của quá khứ. Những thứ gì tôi tưởng sẽ đi cùng mình mãi, nay gợi lại cũng chỉ là chút gió, chút khung cảnh khi ấy và lờ mờ hình hài của những người cũ.

Trái với khung cảnh các ông, các bà đi bộ, tập thể dục hay đưa cháu đi dạo quanh công viên vào buổi sáng hay lúc xế chiều, buổi tối tại Lênin rất nhộn nhịp và đa dạng. Ở góc bên trái, một nhóm các bạn chơi parkour, ở góc sát bên phải, có một số bạn thì đang trượt ván, và ở một góc khác, có một nhóm đang tập nhảy rất hăng say. Tiếng nhạc, hòa với tiếng phố xá đông đúc, cùng với năng lượng nhiệt huyết của các bạn tạo nên sự sôi động hơn bao giờ hết.

Ngày hôm ấy, tôi có dịp trò chuyện với anh Hoa Đức Công. Anh cũng chính là thầy dạy nhảy của nhóm hiphop trên Lênin hàng tuần mà tôi mới trông thấy ban nãy. Được biết, sau gần hai thập kỷ với vô vàn giải thưởng quốc tế, anh Công vẫn luyện tập hàng tuần tại Lênin.

Gắn liền đam mê popping trên Lênin trong suốt 17 năm

Anh Hoa Đức Công bén duyên với bộ môn popping từ năm 14 tuổi một cách rất tình cờ. Anh kể: “Ngày xưa, chắc tầm 2006, anh bắt gặp một nhóm các anh đang làm sóng tay. Anh mới ra chạy lên hỏi thì anh ấy bảo đó là hiphop. Bắt đầu từ khoảnh khắc ấy, hầu như lúc nào trong đầu anh cũng nghĩ đến việc nhảy, và anh rất tự hào mỗi khi học được một động tác khó rồi đem khoe với bạn bè.”

Với anh, hiphop là duyên số mà mình không dự đoán được từ trước. “Nó cứ như vậy mà dính vào người mình thôi”, anh đùa.

Vào những năm 2000, hiphop được coi như một sân chơi dành cho những “kẻ phá luật” (rule-breakers) bởi sự khác biệt trong âm nhạc và phong cách ăn mặc. Sự mới mẻ ấy vừa là làn gió mới, nhưng đồng thời cũng gặp nhiều định kiến và sự ngăn cấm từ những người lớn tuổi.

Anh Công nhớ lại, vào thời điểm đó, vì hiphop và phong cách “hiphop” thường có đặc điểm nhận dạng là xỏ khuyên, nhuộm tóc, mặc đồ thùng thình, … nên người lớn nhìn vào họ không có thiện cảm. Một phần nữa vì hồi đó có nhiều tệ nạn, mà hiphop cũng bị liệt kê vào trong danh sách của nhóm người được gán nhãn “tệ nạn” đó.

“Hồi đó, đã có rất nhiều bạn bè của anh bị bố mẹ lên đây và kéo về, không cho tập. Bố mẹ anh cũng không muốn con đi tập hiphop. Nhưng vì mình quá yêu nhảy nên cứ phải trốn học đi để tập. Cũng bởi vì sự cản trở nên mình cũng cứ phải trốn đi để lên đây tập với anh em.” - anh Công bộc bạch.

Hiphop không chỉ là nghệ thuật, nó là cả một nền văn hóa

Với anh Công, điều tạo nên anh ngày hôm nay chính là lối sống và tinh thần hiphop: hòa bình, tôn trọng và đoàn kết (peace, respect, unity). Theo anh kể, hồi xưa ở Mỹ, để tranh địa bàn của nhau, họ dùng bước nhảy thay vì bạo lực hay súng ống. Đó là thể hiện cho tinh thần hòa bình. Bên cạnh đó, cộng đồng theo đuổi hiphop cũng tôn thờ thái độ tôn trọng, kể cả là đối với người mình không thích. Và hơn hết, hiphop tạo cho anh cảm giác gia đình bởi sự kết nối của cộng đồng. Nhắc lại kỷ niệm ấy, anh không khỏi bồi hồi:

“Hồi xưa anh ở nhóm Milky Way, chắc cũng được tầm 10 năm rồi. Hồi đó, bọn anh ăn,ngủ cùng nhau, đấu giải cùng nhau, khóc cùng nhau và thậm chí là chửi nhau rồi lại làm lành. Sự gắn bó ấy như là gia đình, thậm chí anh nghĩ nó còn hơn cả gia đình vậy”.

Anh Công vừa kể, vừa nhớ lại những kỉ niệm đẹp nhất ở Lênin. Có những thời điểm, anh và nhóm tập đêm ở đây đến 4,5 giờ sáng, có khi đến lúc nào công an ra đuổi thì lại chuyển ra chỗ khác. Những lúc mưa, anh tận dụng những ngôi nhà còn sáng đèn, bật nhạc nhỏ, rồi tập tiếp. Chia sẻ với tôi, anh rất tự hào về khoảng thời gian bên cạnh những người bạn đồng hành cùng mình trong suốt hành trình theo đuổi hiphop.

 Hơn 17 năm gắn liền với nhảy, anh Công từng trải qua biến cố khiến bản thân chỉ còn 1% hy vọng để có thể theo đuổi đam mê. Đó là câu chuyện cũ không muốn được nhắc lại. Khi bị dồn vào con đường cùng, anh vẫn chọn kiên định với 1% mỏng manh ất bằng sức mạnh phi thường và niềm tin kiên cố với những gì mình theo đuổi.

“Có rất nhiều câu chuyện hay vấn đề khiến mọi người đứng giữa những lựa chọn về việc có tiếp tục nhảy hay không. Và có những người phải chọn từ bỏ nhảy. Nhưng 80-90% anh em hiphop mà anh từng biết, họ chỉ có suy nghĩ là bỏ, nhưng trên thực tế, họ tìm mọi cách để tiếp tục. Anh thì đã gắn bó với nó rất lâu rồi nên anh coi nó là sứ mệnh, không thể bỏ được” - Anh Công cảm động, chia sẻ lại.

Hơi thở hiphop trên Lênin có còn lưu dấu trong tương lai?

Sự chuyển mình của thời đại cũng dẫn đến sự thay đổi của thế hệ. Ở thời điểm hiện tại, mọi người hầu như đều có phòng tập nhảy hiện đại, việc ra Lênin để tập nhảy hay học hỏi về hiphop cũng không còn cần thiết. Theo anh Công, trong những năm tiếp theo, vườn hoa còn là không gian giao lưu hiphop hay không, cũng là một điều rất khó nói. Tuy vậy, anh vẫn luôn cố gắng truyền lửa đến các bạn học trò về một Lênin đầy ắp kỉ niệm, đam mê.

Đây cũng là lý do nam vũ công mở lớp dạy popping ở công viên Lênin vào mỗi tối thứ 4 hàng tuần. Công chia sẻ rằng tập ở vườn hoa là một trải nghiệm đặc biệt, bởi thứ nhất ở có không khí, thứ hai là không có gương nên học viên có thể tập trung hoàn toàn vào việc cảm nhận cơ thể chuyển động theo âm nhạc, thay vì áp lực mình phải nhảy đẹp khi nhìn vào gương ở phòng tập. “Cuối cùng, anh muốn giữ hơi thở hiphop trên Lênin đến thế hệ sau”, anh cho biết.

Hãy cứ “nhảy cả đời” 

Lê Kế Bách, học trò của Công tự hào, chia sẻ về người thầy của mình: “Để nói về truyền cảm hứng về nhảy có rất nhiều người. Nhưng anh Công là người dạy cho mình về lối sống, truyền cảm hứng cho mình về tinh thần của một người đi tập nhảy như thế nào. Đó là một điều mình cực kì tôn trọng và yêu quý anh trong suốt thời gian học về popping cùng anh.”

“Nhảy cả đời” cũng chính là châm ngôn sống của anh Công với hiphop. Anh luôn nhắc nhở bản thân mình. Đó cũng là tinh thần mà anh muốn gửi gắm cho thế hệ sau này. Đây cũng là niềm tin kiên cố được xây dựng trong suốt quá trình anh gắn bó với Lênin cùng với những điệu nhảy, và những gia đình hiphop của anh:

Vườn hoa Lênin đã chứng kiến sự lớn lên và trưởng thành của không chỉ anh Công mà còn là cả cộng đồng hiphop tại Hà Nội. Trước sự cổ kính của thủ đô, nó vẫn giữ cho mình một nét riêng, nơi người ta hòa mình vào đam mê và cảm nhận sự sống trong từng bước nhảy.

*Bài viết trên thuộc thể loại phóng sự.

Trải nghiệm audio: Hiphop trên Lênin

___________________________________

Trong mấy ngày gần đây, mình khá áp lực với việc học nhảy của bản thân. Mọi thứ dường như trở nên khó khăn hơn rất nhiều với mình. Có những hôm đang ngủ, mình vẫn vô thức tập sóng tay và đếm nhịp (nghĩ lại buồn cười ghê :v).

Bài viết này nhắc nhở mình việc việc hãy cứ là “nhảy cả đời” và tận hưởng nó, thay vì mang sự áp lực rằng “mình chưa đủ” mỗi khi đối diện với âm nhạc và bước nhảy. Mấy ngày trước, anh Minh cũng có viết về giá trị của con đường dài và khó, rằng chúng ta không được sợ và hãy cứ lì lợm với những gì bản thân theo đuổi. Thành công sau một đêm chỉ dành cho những kẻ may mắn nhất trần đời.

Thế nên là, “be fearless”, không phải sợ, tin vào mình và tự hào rằng mình vẫn đang cố gắng mỗi ngày. Giữ vững tinh thần ấy, bởi “nó sẽ không cho mình dừng lại bất cứ điều gì đến khi mình không còn nữa”.

Mình mong bạn cũng vậy. Vững tin trên con đường mình đi, không sợ hãi những ngã rẽ trước mắt, bạn nhé!

Cố lên!

Rất ể mâu (emotional) và hiện sinh=)))

Bẵng qua thời gian viết bài đó, mình chính thức trở thành “tay viết” về bình đẳng giới hơn một năm. Trong thời gian đó, mình cũng gặt hái được không ít thành tựu và cơ hội.

Nhưng mình không thích, và mình sợ. Một phần, mình thấy viết mà dính đến tiền là khoai rồi (ý là mất vui), phần kia là đôi lúc sẽ phải viết nội dung mà mình không thích/không thấy nó quan trọng, phần kia nữa là mình không cảm nhận được tác động của công việc mình làm. Mình cảm thấy những con chữ mà chính tay mình gõ ra đều nằm ngoài sự kiểm soát của mình.

Thế là mình dừng, mình chọn hành trình viết tiếp theo sẽ là viết cho bản thân. Mình viết liên tục (nhưng không đều đặn) trong 30 ngày.

Và sau đó, mình lại sợ, mà nỗi sợ lại còn gấp 3, gấp 4, gấp 5.

Vì viết về trải nghiệm bản thân, mà còn lại liên tục và không có kế hoạch cụ thể, mình đã sa đà vào việc phơi bày cảm xúc và trải nghiệm bản thân (khi chưa sẵn sàng để chia sẻ) nhiều hơn so với dự tính. Vì vậy, mình cảm thấy bất an khi phải đối diện với những dòng mà mình viết ra, về chính mình.

Vậy là mình dừng viết 9 tháng.

Nhưng mà, nhưng mà… Mình đã trở lại viết, bởi vì:

Tự dưng mình suy nghĩ nếu kiếp sau là hòn đá, là chú mèo ngày ngày chỉ biết kêu meow meow, là con sóc con ham ăn, thì mình làm gì để lưu lại những bước đã đi, những quan sát đã thấy?

Xong mình viết lại, để lưu lại ngày này, tháng nọ mình còn sai chính tả hay không, còn dùng dấu gạch ngang không đúng chỗ hay không và ngày ấy, mình đã “trưởng” để “thành” như thế nào, kể cả niềm vui và nỗi đau.

Và đây là một số note mình có học được qua hành trình gian truân chắc chở ấy:

1. Để viết bền vững (hơn), thử đi tìm ý nghĩa của việc viết:

Hoặc cứ viết đi rồi sẽ biết, nhưng mà nhớ là phải thành thật với bản thân nha.

Mình nghĩ những cảm xúc ghét bỏ việc viết trước đây nó đến từ chuyện mình không làm rõ mối quan hệ của mình với việc viết. Để kiếm tiền, để lưu lại kí ức, để thể hiện bản thân, v.v hãy làm rõ nó ra. Hoặc cứ đi, cứ thử để biết mình cần gì từ viết.

Thi thoảng viết để chém gió cũng vui mà!

2. Để viết bền vững (hơn), nó nên xuất phát và được nuôi dưỡng từ động lực nội tại

Mình nghĩ cái cốt lõi mà chúng ta luôn cần giải quyết là những vấn đề từ bên trong:

• Vì sao cậu sợ viết?

• Vì sao cậu muốn viết

• Vì sao cậu tiếp tục viết

• vân vân mei mei

Viết như một dữ liệu để biết điều gì đã tạo nên mình của những tháng năm ấy. Kể cả là bài học thuật hay thuần chia sẻ, nó luôn mang những nỗi trăn trở của mình, thắc mắc của mình với cuộc sống.

Chỉ khi thành thật và thẳng thắn để trả lời những câu hỏi đó, cậu mới biết được mình mong muốn viết và mình sẽ ở trong mối quan hệ như thế nào và quản trị kỳ vọng của chính mình với việc viết.

3. Nhưng đi để nuôi dưỡng bên trong, cậu cần đi ra ngoài:

Đầu năm, bạn mình có hỏi mình là: “Mày muốn mang tinh thần nào vào 2024?”, thì mình trả lời là:

Đi sâu vào bên trong mình và bứt phá

Xong bạn mình có bảo là: “Nếu mày không đi ra ngoài, va chạm với những yếu tố ở ngoài, gặp gỡ những người bro ủng hộ mày,…thì mày có dữ liệu để khám phá nội tại của mình hong?”

Xong sau đó, mình mới nhận ra là nếu không có những trải nghiệm trên, mình sẽ chẳng bao giờ biết được mình nên nhìn nhận câu chuyện viết lách của bản thân như thế nào. Mình cũng sẽ không thể “gửi tín hiệu” làm quen và học hỏi với những người mà mình muốn kết nối và ngược lại.

4. Để viết bền vững, có lẽ mình cần một vài chỗ dựa vững chắc:

Xưa mình nghĩ chỉ cần một cộng đồng mọi người cùng thúc đẩy nhau viết là được, nhưng mà có lẽ nó chưa chính xác lắm. Mình cần một vài người trong cộng đồng đó, hoặc đơn giản là một số người mình quan trọng trong đời mình, cổ vũ mình, để viết.

Đó là mẹ mình, là chị Ngọc Anh, là Hoàng Anh, là chị Chấu, là chị Hương, là tila, là Huyền Mai. Đó là những người luôn cổ vũ mình với tất thảy sự chân thành và tình yêu thương. Đó là những người chọn ở đây và cùng mình đối mặt với nỗi sợ. Đó là những người chấp nhận mình với tất cả sự ngô nghê, ngây ngốc và dễ vỡ của mình.

Nên một phần mình viết vì mình, phần còn lại, mình viết vì họ.

Với các bạn độc giả có theo dõi Substack này, mình coi đó là sự trân trọng. Mình trân trọng cậu vì đã đọc những dòng chữ này, và mời cậu đến với thế giới suy tư của mình.

5. Tách rời bản thân với những bài viết của mình

Tách rời ở đây giống như việc bạn không coi những quan điểm, góc nhìn, trải nghiệm gắn liền với danh tính của mình. Nó là quan điểm, góc nhìn, trải nghiệm của một thời điểm, và của phiên bản “bạn” trong quá khứ hoặc hiện tại.

Nó không phải mãi mãi.

Đọc lại những bài viết trước kia, có những bài mình thấy mình viết dở vô cùng tận, có những bài mình tự hỏi sao xưa múa chữ hay được đến thế. Cũng vì những tính từ mình (và người khác) gắn lên mình trong câu chuyện viết đã góp phần vào câu chuyện mình không dám viết nữa.

Nhưng nó đâu phải mãi mãi đâu.

Mình có thể có thất bại trong hành động A, không có nghĩa mình rằng mình là kẻ thất bại, chỉ là hành động A đó thất bại thôi.

Và viết cũng vậy.

Mình cũng từng (đang 40%) thấy áp lực phải viết bài long-form học thuật chất lượng vì số người theo dõi tăng lên trong 2 tuần gần đây, nhưng mình thầm niệm thần chú:

Xưa đọc bài cái thời thử thách 30 ngày, mình sợ hãi lắm. Vì mình cứ như đang đọc lại một bản thể cực kì trần trụi của mình. Nhưng giờ, khi nhìn lại, mình lại thấy cũng hay hay, và đáng yêu phết.

Nên thui, viết đi, không sợ hãi gì nữa (mặc dù bây giờ vẫn chưa sửa được tật sai ngữ pháp và chính tả TT)!

________

Cảm ưn cậu đã đọc tới đây, và mong nếu cậu đang có nhiều băn khoăn về mối quan hệ với việc viết, bài ziếc này có thể giúp cậu, hoặc làm cậu cười thui là mình cũng vui rùi.

Yêu các cậu!

Trong bài viết này, mình sẽ không bàn về việc chiến dịch có đang truyền thông bẩn hay sữa KUN có giúp trẻ em miền núi có đầy đủ dinh dưỡng hơn không. Bài viết này nhằm lý giải vì sao chúng ta không nên coi nhẹ câu chuyện từ thiện với các nhóm yếu thế cũng như bàn luận về sự tước đoạt quyền tự quyết (agency) nhóm yếu thế với cả hai luồng quan điểm trên mạng.

Disclaimer: Bài viết thuần chia sẻ quan sát và quan điểm cá nhân dựa trên góc nhìn của một người có đặc quyền

Hệ lụy của “poverty porn” và “savior complex”

“Poverty porn”, theo một số chuyên gia xã hội học tạm giải thích, là bất kỳ dạng truyền thông viết, hình ảnh, phim… khai thác tình cảnh nghèo đói nhằm làm tăng sự cảm thông để bán báo hoặc gây quỹ từ thiện hoặc để lấy danh tiếng. Còn “savior complex” được hiểu là là một trạng thái tâm lý khiến cho một người tin rằng mình có nghĩa vụ cứu giúp người khác, kể cả khi họ không cần sự giúp đỡ. Trạng thái này khá phổ biến ở trong tình huống nhóm có đặc quyền nhìn vào những người yếu thế.

Chiến dịch truyền thông mới nhất của KUN sử dụng góc độ “poverty porn” qua những hình ảnh truyền thông trọng tâm vào chân dung các em nhỏ người DTTS: lấm lem và rất vui vẻ cầm hộp sữa KUN trên tay. Còn “savior complex” được thể hiện qua:

(1) Sử dụng số liệu “Tỉ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ em vùng núi hiện nay còn rất cao, đặc biệt ở trẻ dưới 5 tuổi khu vực miền núi phía Bắc là 37,4% (theo kết quả Tổng điều tra Dinh dưỡng) - một thang đo về chế độ dinh dưỡng của người da trắng để nói về tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng của các em DTTS. Điều này là lược giản hóa vấn đề mang tính kinh tế-xã hội: Thực trạng thiếu dinh dưỡng ở trẻ em không thể chỉ nhìn đơn giản là trẻ thiếu chất mà còn gắn liền với hàng loạt vấn đề kinh tế gia đình, trình độ học vấn của gia đình, v.v

(2) Áp đặt nhu cầu người Kinh lên người DTTS (Không ai hỏi trẻ em miền núi có thực sự cần sữa hay đồ ăn phổ biến của người Kinh hay không)

Những ý kiến cho rằng “chỉ cần các em có sữa để uống là được” nguy hiểm ở chỗ chúng ta đang bỏ qua những hệ lụy tiềm ẩn đằng sau, đặc biệt là khuôn mẫu về người DTTS của nhóm có đặc quyền - người Kinh và người ngoại quốc khác. Điều này khiến khoảng cách xã hội giữa nhóm ưu thế và nhóm thiểu số ngày càng xa. Đời sống và văn hóa của người Kinh trở thành chuẩn mực văn minh, còn các dân tộc khác là “lạc hậu”, “đói nghèo”, “không được giáo dục”...

Trong cuộc tranh cãi về chiến dịch của sữa KUN, rất nhiều ý kiến cho rằng “chỉ cần các em có sữa để uống là được”. Đây là một quan điểm hết sức nguy hiểm ở chỗ chúng ta dường như đang bỏ qua những hệ lụy tiềm ẩn đằng sau, đặc biệt là khuôn mẫu về người dân tộc thiểu số của nhóm có đặc quyền - người Kinh và người ngoại quốc khác.

Điều này khiến khoảng cách xã hội giữa nhóm ưu thế và nhóm thiểu số ngày càng xa. Đời sống và văn hóa của người Kinh trở thành chuẩn mực văn minh, còn các dân tộc khác là “lạc hậu”, “đói nghèo”, “không được giáo dục”...

Khi tiếp xúc với các em nhỏ ở Tả Van, Sapa, điều mà tụi mình - The Phiêu Linh Project mất khá nhiều thời gian để giải quyết đó chính là niềm tin của các em vào tụi mình. Rất nhiều bạn rụt rè, ít nói vì nỗi sợ “mình là người Mông, mình kém hơn người Kinh” và hàng loạt những định kiến đi kèm về người Mông của dân tộc Kinh. Và cũng chính nhờ chuyến đi đó, mình đã nhận ra chính bản thân cũng đang giữ rất nhiều định kiến về người dân tộc thiểu số:

• Các em có thể trông gầy và không cao lớn như những đứa trẻ miền xuôi, nhưng nhiều bạn trong số đó rất khỏe mạnh, nhanh nhẹn, chứ không “ốm yếu” theo nghĩa mà ta thường hiểu. 

• Câu chuyện giúp đỡ bố, mẹ không phải luôn là sự bất hạnh. Các em hiểu đó là giúp đỡ những người trong gia đình, chứ không phải là sự khắc khổ, hi sinh như chúng ta thường nhìn thấy ở một vài bài đăng trên mạng

• Chuyện đi học tiếp hay nghỉ đúng là có sự chi phối của gia đình, nhưng trong số đó vẫn có sự tự chủ trong lựa chọn của các em

• Nhiều người thường gắn nhãn các em là kém hơn so với các bạn miền xuôi, nhưng sự thực rằng các bạn rất thông minh 

• Các em có niềm tự hào về vùng đất mà mình đang sinh sống và văn hóa bản địa riêng. Điều này thể hiện rất rõ khi các em thấy tụi mình mặc bộ trang phục của người Mông lên lớp

Mình viết ra những quan sát này không phải muốn “làm hồng hóa” những khó khăn mà trẻ em miền núi đang trải qua, mà là cung cấp một góc nhìn khác với những lăng kính hay được nhắc đến trên mạng xã hội.

Những khoảnh khắc nhận ra mình đã sai ấy đến từ việc mình và tổ chức tiếp cận các em dựa trên mong muốn “đồng hành”, không phải “giúp đỡ”. Việc “giúp đỡ họ” với tâm lý thương hại hoặc giữ nguyên định kiến về người dân tộc thiểu số có thể khiến họ - những người yếu thế khác cảm giác mình không phải là một “người bình thường, trọn vẹn (“dehumanized”) và không thể đem đến các giá trị xã hội khác. 

Vấn đề của việc "làm người tốt nhanh chóng"

Trong một chuyến đi lên Tây Nguyên, khi đang đi trên đường vào lúc 8-9h tối, đèn đường chợt tắt hết. Bạn mình mới hỏi người dân bản địa rằng vì sao ở đây lại tắt đèn sớm đến như vậy. Cô trả lời: 

“Do thành phố tụi con xài hết điện rồi thì trên này còn điện đâu mà xài con ơi.”

Nghe xong câu đó, mình với đứa bạn hoảng loạn và tự chất vấn về “thế nào là người tốt, làm việc tốt?” Hóa ra việc người miền núi thiếu điện/không có điện để dùng không chỉ đến từ vấn đề chính sách, sự nghèo đói hay khó khăn khi mang điện lên vùng cao. Chính những hoạt động tiêu thụ hàng hoá vô độ ở thành thị của mình mới là nguyên do sâu xa cho sự bất bình đẳng ấy.

Như câu chuyện ở trên, chúng ta có thể kêu gọi khuyên góp để “mang điện tới miền xuôi”, nhưng chính vấn đề cốt lõi nhất là sự tiêu thụ phung phí đến từ nhóm có đặc quyền gần như không được nhắc tới (và không được giải quyết).

Dùng tiền làm từ thiện, ta bị nhập nhằng và mơ hồ giữa tốt ở đây là tốt cho mình hay thực sự là tốt cho người khác, là ta đang làm thỏa mãn cảm giác thoải mái đạo đức (moral comfort) cho chính mình hay thực sự quan tâm đến việc cải thiện đời sống cho những người yếu thế.

Như câu chuyện về ăn xin, hành động giúp đỡ họ của mình mang hàm ý tốt, tuy nhiên nó cũng (đã) dẫn tới hệ lụy: nghề ăn xin ra đời. Hay vụ việc trẻ em miền núi bị sử dụng như một công cụ dẫn dắt sự thương hại của du khách. Nhưng càng mủi lòng mà mà ủng hộ các em, các em càng phải lao ra đường để kiếm tiền từ lòng thương cảm của mọi người.

Khi đến Sapa, mình từng rất tức giận khi thấy một đứa trẻ chỉ mới 3 tuổi và phải bẵm em đi bán hàng rong dưới tiết trời giá lạnh. Cứ lúc nào có khách mua hàng, người mẹ sẽ đến và lấy tiền rồi rời đi. Từ đó, mình nhận ra mọi sự giúp đỡ và cho đi đến nhóm đối tượng dễ bị tổn thương cần phải cẩn trọng rất nhiều. 

Ở một khía cạnh khác là sự đồng thuận trong việc sử dụng hình ảnh của các em. Cho đến hiện tại, mình chưa tìm thấy bằng chứng nào cho thấy KUN khởi động chiến dịch, sử dụng hình ảnh các em với sự đồng ý và tư vấn của những đồng bào thiểu số. Điều này sẽ gây ra hai vấn đề chính:

(1) Quyền tự chủ, tự quyết (agency) của nhóm thiểu số không được coi trọng. Nếu không có ý kiến và sự đồng thuận đến từ những người DTTS thì làm sao chúng ta biết được sự giúp đỡ này có phải điều họ thực sự muốn. 

(2) Hệ quả của việc sử dụng hình ảnh trẻ em làm truyền thông: Vấn đề chụp ảnh trẻ em luôn là vấn đề cực kì nhức nhối khi nhắc đến đạo đức nhiếp ảnh. Thử tưởng tượng, nếu mình là các em, khi lớn và xem lại những hình ảnh ấy và được khắc họa như vậy, mình sẽ cảm thấy như thế nào. 

Liệu chúng ta có đang tước đoạt đi quyền tự quyết (agency) của nhóm yếu thế?

(hoặc là chúng ta có đang cãi nhau …. chỉ để thỏa mãn lòng tốt cá nhân?)

Nói về góc độ phản đối chiến dịch truyền thông của KUN ở trên, vậy còn phe đối lập thì sao? 

Bài đăng của bạn T.H cùng với một số bình luận đồng ý quan điểm ở dưới đặt ra một câu hỏi rất to là: Cãi nhau rồi liệu có ai thực sự quan tâm đến người DTTS? Nhiều cuộc tranh cãi về vấn đề nhóm yếu thế, bao gồm cả vụ việc này, lộ ra một điểm yếu rằng: 

Nỗi khổ của người yếu thế đang bị trưng dụng bởi nhóm đặc quyền. Họ đang không nhìn nhận nhóm người yếu thế như những chủ thể có quyền tự quyết và suy nghĩ của riêng mình

Về phe phản đối chiến dịch, dễ dàng nhận thấy lập luận của họ xoay quanh câu chuyện về hệ thống, rằng sự bất bình đẳng luôn đến từ cấu trúc xã hội ấy, ví dụ: nghèo đói, thiếu cơ hội được giáo dục, v.v. Tuy nhiên, chính họ cũng đang ngó lơ một chuyện: người DTTS, dù chịu ảnh hưởng bởi rất nhiều bởi cấu trúc xã hội, nhưng hơn hết, họ vẫn có quyền tự quyết cho riêng mình. Điều đó cũng chẳng khác nào nhìn nhận họ như những con rối bị giật dây bởi xã hội.

Bên cạnh đó, thay vì (bình tĩnh) đối thoại “làm sao để làm nó tốt hơn”, nhiều người chọn việc đưa ra những phê phán, chỉ trích nặng nề đối với nhãn hàng và những người đồng ý với chiến dịch truyền thông trên. Nếu vậy, dù có phân tích sâu xa về sự chi phối của hệ thống (structure) đến quyền tự quyết (agency) của con người hay đưa ra những học thuyết cao siêu, trừu tượng, thì đến cuối cùng, vấn đề sẽ chẳng bao giờ được giải quyết. Nhóm yếu thế ngày ngày vẫn phải đối mặt với sự bất bình đẳng, những định kiến xoay quanh và cảm giác yếu kém hơn nhóm đa số.

Trong cuốn “Nền sư phạm của những kẻ bị áp bức”, nhà xã hội học Paulo Freire từng viết rằng người bị áp bức nên đồng cảm và đối xử nhân đạo với cả kẻ áp bức. Bourdieu Pierre, một nhà xã hội học khác cũng khẳng định rằng xã hội học là võ công để tự vệ, là công cụ để nói hộ tiếng nói những kẻ bị tắt tiếng bảo vệ những kẻ không bảo vệ được mình, chứ không phải là đi chỉ trích người khác. Vì vậy, mình càng không đồng tình hơn với những phê phán nặng nề mà đích đến của nó cũng chẳng tới đâu.

Tất nhiên, đây là nhận định của nhóm đối tượng có đặc quyền, nhưng mình tin rằng đa số những người tham gia vào cuộc tranh cãi đang đứng ở một vị trí tương đối an toàn để có thể đối thoại cởi mở hơn. 

Vậy làm sao để làm nó tốt hơn? 

Mình cũng…không biết chắc. Những dòng mình viết nãy giờ cũng chỉ là góc nhìn của một kẻ có đặc quyền nói về cộng đồng mà mình không ở trong đấy, cũng giống như đa số những người tranh cãi về vấn đề này. Mình nghĩ để có thể hỗ trợ nhóm yếu thế cần nhiều hơn những chiếc gạch đầu dòng.

Nhưng hơn hết, với những người “đứng ngoài” cộng đồng, điều quan trọng và tối thiểu mà ta có thể làm vẫn là tôn trọng lẫn nhau. Tôn trọng rằng họ có quyền tự chủ, tự quyết riêng, có bản sắc riêng, có tiếng nói riêng, thay vì chỉ nhìn họ như một nhóm người luôn cần được cưu mang, giúp đỡ. Bên cạnh đó, chúng ta hoàn toàn có quyền yêu cầu các tổ chức hoặc các cá nhân minh bạch về tài chính và sự đồng thuận sử dụng hình ảnh truyền thông của các nhóm yếu thế trong cách chiến dịch từ thiện.

Với chiến dịch sữa KUN lần này, mình tin rằng họ bắt đầu với một ý định tốt, chỉ là nó được thực hiện một cách sơ sài (như rất nhiều những doanh nghiệp khác). Mình nghĩ làn sóng phản đối lần này cũng là một cơ hội để các doanh nghiệp cẩn trọng hơn trước khi bắt tay vào thực thi bất kì chiến dịch xã hội nào với các nhóm dễ bị tổn thương. 

Cuối cùng, mình nghĩ chúng ta đều không hoàn hảo. Mình cũng đã từng là ở trong hai phe phía trên. Giờ đây, chính mình cũng đang tự hỏi liệu rằng một ngày nào đó, mình có lại nhận ra rằng mình “đang sai” tiếp nữa không? Những mình nghĩ bởi vì thế nên chúng ta mới không ngừng hành động, không ngừng suy tư về câu chuyện: làm sao để đồng hành cùng nhóm yếu thế để cùng họ xây dựng một cuộc sống tốt hơn.

Và sự “tốt hơn” ấy, hơn hết, là định nghĩa do chính họ kiến tạo nên.

Những lúc nhận được bức thư phản hồi ấm áp như vậy, mình lại cảm giác sức mạnh của những lời nói tử tế. Mình từng nghĩ rằng có lẽ phải thật thẳng thắn, lạnh lùng và có phần critical mới là một phản ứng “nên có” để mình tốt lên nghĩ. Nhưng có lẽ cách đó không hiệu quả (bền vững), ít nhất là với mình. 

Vì vậy, sau khi quay trở lại trường đại học, mình đã tự lập 1 thử thách cho bản thân: viết thư cho mỗi thầy cô sau mỗi học phần. Bức thư ấy vừa là lời biết ơn của mình, vừa là một chút chia sẻ cảm nghĩ môn học hay cách dạy để giúp họ có thêm góc nhìn từ phía giảng viên. 

Vì sao mình lại muốn thực hiện thử thách này đến thế?

💪Vì thầy, cô cũng xứng đáng nhận được những lời validation* nhỉ?

Nếu mình là họ, mình cũng muốn nhận những bức thư như vậy.

Với những người giảng viên đại học, mình luôn cảm thấy thời gian tiếp xúc với họ trôi qua rất nhanh. Ở cấp 3, các thầy cô vẫn có nhiều thời gian và cơ hội hơn được sự phát triển của bạn. Ít nhất thì họ biết bài văn của bạn kì này có đỡ dở hơn bài văn của bạn kì trước hay không, bạn có áp dụng công thức toán học chính xác hơn hồi lớp 10, lớp 11 hay không, hoặc đơn giản là bạn đã đỡ nghỉ học chưa. 

Còn với giảng viên đại học, có khi họ chỉ gặp bạn được một vài học phần, thậm chí là vài tiết học. Một vài lần mình trò chuyện với giảng viên, mình có nghe họ chia sẻ về nỗi trăn trở rằng không biết những người học trò của mình sau khi ra trường sẽ làm gì với kiến thức mà mình dạy hay lời nhắn nhủ mà mình trao. Đặc biệt là ngành mình học: Báo chí tại trường Nhân Văn. Hiện tại, không quá nhiều sinh viên học báo để làm báo, và càng ít sinh viên ngành Báo của Nhân Văn đi làm nghiên cứu. Mình nghĩ nỗi trăn trở đó là hoàn toàn có căn cứ.

“Đôi khi cứ thao thao bất tuyệt trên bục mà thực sự không biết học trò có đang tiếp thu được gì hay không, có đang nhận lại được gì hay không” 

Nói vui nói đùa như một nhà Marxist thì họ một phần cũng bị “tha hóa” khỏi thành phẩm lao động của mình làm. Loại trừ khả năng thầy cô không quan tâm về điều đó, họ không thực sự có nhiều cơ hội để thấy mình được nuôi dưỡng từ những kiến thức và sự hiện diện của họ như thế nào

Như hồi trước khi còn làm về viết lách bình đẳng giới, mình từng cảm giác bứt rứt và bất lực vì mình không thực sự biết được tác động của công việc mình làm là gì. Nhưng khi bắt đầu đi dạy học, làm điều phối hay được quan sát và tham gia vào giai đoạn đo lường tác động, mình lại thấy công việc của mình ý nghĩa hơn cả. 

🌻Vì những thầy, cô cũng đang cố gắng vì học trò 

Mình từng nghĩ là giảng viên đại học chắc không quan tâm đến sinh viên có học được gì từ mình, đến khi mình học lớp Xã hội học. 

Buổi đầu tiên đến lớp, cô hỏi kỳ vọng của tụi mình về môn học này. 

Sau những buổi học mà không khí lớp trầm lắng, cô đã dành hơn 30 phút để đối thoại cởi mở với sinh viên, hỏi các bạn cô nên thay đổi điều gì để lớp thêm sôi động.

Mình nghĩ họ đã cố gắng, và đang cố gắng. Vậy nên trong những ngày tháng mình còn ngồi lên ghế nhà trường, mình cũng muốn tạo ra sự thay đổi, dù là nhỏ nhất.

Vì vậy, mình chọn viết, không chỉ là bức thư cảm ơn, mà là bức thư “tình”. 

Nguyên liệu bức thư “tình” của mình 💞

Bức thư của mình thường sẽ bao gồm:

• Lời biết ơn đến thầy cô

• Trăn trở của mình về việc học hay những kiến thức mình học trong học phần ấy và nó có đang gắn liền với một khía cạnh trong cuộc sống của mình hay không

  

• Phản hồi của mình về cách giảng dạy và góc tiếp cận của giảng viên 

Kết quả của một kỳ đầu tiên thực hiện thử thách

️🎉Chiến lợi phẩm: Mình đã gửi cho 5/8 thầy cô dạy mình 

🏃Thử thách: Mình vẫn chưa thể thẳng thắn và mở lòng để viết phản hồi của mình cho một số giảng viên khó tính, nhưng mà mình sẽ cố gắng!

🥝Thành quả (sau đó): là một trái tym yêu tri thức, yêu việc được đi học và yêu việc được nói những lời yêu thương, góp ý có tính xây dựng. 

Mình muốn viết lên Substack để ghi lại dấu mốc bản thân chủ động hơn để nói lời yêu thương và chấp nhận bản thân ở ngôi trường hiện tại. Không còn chối bỏ, không còn nuối tiếc, không còn “giá như”. 

Đó là mình, còn bạn thì sao? Câu chuyện đi học và tiếp xúc với thầy cô ở trường như thế nào, chia sẻ với mình nhé!