Ik ben gek op drukte en rumoer. Er zitten regelmatig meer taken in mijn dag dan uren, en uit enthousiasme plan ik mijn weekenden vaak vol, zonder rekening te houden met de praktische uitwerking daarvan.

Maar wie veel bezig is, moet ook rusten. Althans, dat is de boodschap die de media mij voorschotelt. Wij hypernerveuze stervelingen rennen en vliegen wat af, en in plaats van versnellen, mogen we wat vaker op de rem trappen. Een beetje achteroverleunen is belangrijk, vertel ik mezelf daarom, want ook aan mijn energielevel zit een plafond.

En dus pomp ik af en toe geforceerd wat lucht in mijn dagen, om na een ochtendje ✨ niks ✨ nerveus op het puntje van mijn stoel te heen en weer te wippen en te beseffen dat ik alweer behoefte heb aan reuring.

Ik kan het niet, dacht ik daarom lang: een leven leiden dat ‘klopt’ en waarin ik het lummelen en luilakken net zo weet te omarmen als de rumoerige momenten. Balans is niet aan mij besteed.

Subscribe now

Balans tussen drukte en rust

Maar als ik psycholoog en auteur van Nooit meer te druk Tony Crabbe mag geloven, is het helemaal niet zo gek dat ik moeite heb met het vinden van een passend evenwicht. ‘Er zijn twee diepmenselijke behoeftes die wat botsen’, vertelde hij aan Psychologie Magazine.

Volgens Crabbe hebben we in de basis behoefte aan stabiliteit en rust; zonder ontspanning en routine kunnen we uiteindelijk niet functioneren en presteren. Maar om te kunnen groeien, verlangen we evengoed naar de nodige nieuwigheid en uitdaging.

Beide uitersten zijn belangrijk, maar kunnen ook tot een innerlijke strijd leiden.

Die strijd is mij niet vreemd. Hoe drukker ik ben, hoe harder ik mezelf wijsmaak dat het minder moet, om dan mijn agenda voor het hele weekend leeg te gooien, want ✨ balans ✨.

Maar dat is volgens Crabbe niet de beste aanpak. Balans vind je in een stabiele basis van waaruit je drukte en uitdaging opzoekt, niet in dagen waarop je drie keer over de kop gaat en dan ineens op de rem trapt. ‘Te veel van het een zonder het ander kan ongezond zijn. Het is aan ons om het ultieme evenwicht te vinden’, aldus Crabbe.

Past een rustig leven wel bij je?

Maar hoeveel rust heb je überhaupt nodig voor een gebalanceerd bestaan? Volgens de Vlaamse hoogleraar filosofie Ignaas Devisch wordt rust ook een beetje overschat.

Het hedendaagse leven mag dan wel druk en veeleisend zijn, maar we hebben die actie en opwinding ook nodig. ‘Het kalme leven dat we zeggen te zoeken, past in werkelijkheid lang niet iedereen’, schrijft hij in zijn bestseller Rusteloosheid. Pleidooi voor een mateloos leven.

Een leven vol rust en regelmaat is simpelweg niet voor iedereen van levensbelang. Voor veel mensen is rust eerder een middel om de drukte weer aan te kunnen, en niet zozeer een doel waaraan het leven aan moet voldoen. Volgens Devisch willen we onszelf namelijk blijven uitdagen en ontwikkelen. Rust kan dan ook iets zijn wat in de tussentijd plaatsvindt. Nu we toch op deze aardbol rondlopen, stoppen we immers het liefst zoveel mogelijk leven in onze dagen.

We dénken dat we moeten vertragen en vaker onze rust moeten pakken, we krijgen immers genoeg te horen hoe hectisch het moderne leven is. Terwijl dat verlangen om bezig te zijn dus gewoon bij ons hoort. En met een reden: het zet ons aan om dingen te doen die ons energie geven.

Drukte maakt óók gelukkig

Voor de rustelozen onder ons – zoals ik – werkt het niet om rust in te plannen ‘omdat we dat nu eenmaal nodig hebben’. We hebben juist baat bij de nodige actie en opwinding. Juist het doen en in beweging zijn, maakt gelukkig. Zelfs ontspannen werkt voor rustelozen beter in de doe-stand, zoals fietsend, wandelend of kwekkend met een goede vriendin.

Dankzij Devisch begrijp ik waarom krampachtig rust nemen voor mij averechts werkt. Ik word er júist onrustig van (en onrust is, aldus Devisch, dan weer een negatieve stimulans). Rust is voor mij een middel om bij te tanken, bijvoorbeeld door een boek te lezen voor het slapengaan. Maar dat ik moet onthaasten en vaker zou moeten niksen, is iets wat ik mezelf heb wijsgemaakt.

Nu weet ik: rust is fijn en belangrijk, maar ik hoef het ook niet groter te maken dan het is. Het leven mag voor mij gewoon een drukke bedoening zijn.

PS hoestie met jouw balans? Ben jij ook een rusteloze ziel of juist gek op dagen vol met niks, en daardoor misschien wel van alles? En wat doe je dan? Reageer op deze post of stuur me een mail. Vind ik leuk, echt.

Leave a comment

Over een rommelig bestaan gesproken…

Subscribe now

Ik zit achter mijn laptop en ik modder maar wat aan. Ik zou duizend-en-één nuttige dingen kunnen doen, maar in plaats daarvan surf ik doelloos op de golven van het web.

Ik weet het even niet, wat ik moet. Nu niet, obviously, maar ook niet als ik kijk naar het grote geheel der dingen. Ik ben op zo’n punt beland waarop ik kwijt ben wat ik wil, wie ik ben, waar ik vandaan kom en hoe het nu verder moet.

Oké, dat klinkt een stuk existentiëler dan ik bedoel – ik sta immers regelmatig op zo’n kruispunt en na een goede nacht slaap heeft de kwestie zichzelf vrijwel altijd opgelost – maar ik zit precies in de folliculaire fase van m’n menstruatie dus het leven zou eigenlijk gewoon ontzettend moeten kloppen en dat doet het dus niet.

Ik zit te dubben over mijn werk, over hoe leuk dat blijft nu AI het hele internet overneemt, over dat ik ineens minder jeu vind in het schrijven terwijl ik een leven lang jeu vond in mijn schrijven, over wie ik ben als ik niet meer zou doen wat ik altijd heb gedaan en wie ik zou kunnen zijn als ik nog beter mijn best doe en over al het andere levensgedoe wat zich aanhoudend voor mijn voeten werpt. Terwijl ik het liefst gewoon in de zon wil zitten, een boek wil lezen en mezelf aan de rompslomp wil onttrekken want het is óók zomer en dan moet je van elke zonnestraal genieten, maar ja, dát kan niet, want uiteindelijk moet het leven waar ik ineens mijn vraagtekens bij heb gezet, wel gewoon geleefd worden tot ik een beter plan heb uitgedacht.

En dus modder ik maar wat aan.

Het rommelige niet-weten

Eens in de zoveel tijd overkomt het me. Waar ik eerst helder voor ogen had waar het leven naartoe moest gaan, slaat de twijfel over de praktische uitwerking daarvan ineens toe. Mijn hoofd gaat aan, een oncomfortabel gevoel bekruipt me en ik beland in een vaag niemandsland waar ik lamgeslagen van het niet-weten melancholisch in de verte staar.

Als ik vervolgens een queeste begin om te onderzoeken waar dat ontheemde gevoel nou toch vandaan kom (en het, zoals je leest, lekker uit te wringen in die Substack van me), blijkt mijn existentiële inzinking de bijvangst van de enige constante in het leven:

⋆｡°✩ ˙⋆.✮ v e r a n d e r i n g ✮.⋆˙✩° ˙⋆

Volgens de Amerikaanse organisatieadviseur en veranderingsexpert William Bridges (1933–2013) is niet-weten namelijk onderdeel van een groter proces van transformatie. Elke verandering, hoe klein ook, doorloopt drie fases:

1. een einde

2. de neutrale zone

3. een nieuw begin.

En wie dacht dat ‘neutraal’ lekker ongeschonden en sereen klinkt, heeft het mis, want het is juist die middelste fase waar volgens Bridges de onrust en verwarring toeslaan. Je bent niet meer waar je was, maar ook nog niet waar je wil zijn en in de leegte daartussenin voert een wirwar van emoties de boventoon.

Welkom in het grote niemandsland tussen het oude en het nieuwe.

Ondertussen…

Wat Bridges de neutrale zone noemt, noemen antropologen liminaliteit; een Latijns woord dat zoiets betekent als ‘drempel’ of ‘grens‘.

Liminaliteit gaat over een simpele en universele ervaring: je loopt tegen een grens aan of bevind je tussen twee grenzen in, legt antropoloog Jitske Kramer uit in haar boek Tricky Tijden. “Liminaliteit beschrijft ‘het ondertussen’ van verandering”, zegt ze poëtisch. “Dat wat was, is niet meer, maar de nieuwe situatie moet zich nog vormen en dus beland je in een rommelig midden: de chaotische, onzekere tussentijd.”

De tijd van het niet-weten. Een periode waarin we, aldus Kramer, verdwaald zijn in ons eigen persoonlijke of culturele verhaal en worden uitgedaagd nieuwe wegen en paden te vinden. Het is er ongemakkelijk, onzeker en warrig, en bovendien: met elke verandering blijf je er terugkomen.

En dat zijn er nogal wat, beaamt Kramer, want het leven zit vol overgangsmomenten.

Verandering doet leven

Voor iemand die regelmatig een nieuwe weg inslaat om te ontdekken wat het leven daar te bieden heeft (want wee mijn gebeente dat het leven stagneert), is het dus niet zo gek dat ik weleens in een grote, open vlakte van niet-weten blijf steken. Wie zijn verhaal graag herschrijft, leeft ook met de broodnodige vraagtekens van waar dat toch elke keer in hemelsnaam naartoe gaat.

Verandering is immers geen kwestie van een planning maken om van A naar B te komen. Het is veel meer A achter je laten en dan uitzoeken wat B precies inhoudt en hoe je dat kan vormgeven, schrijft Kramer in een longread.

Heel hard wikken en wegen geeft dan ogenschijnlijk houvast, zegt ze, maar de realiteit blijft dat we nooit zeker zullen weten wat ons aan de andere kant te wachten staat. “Het vraagt moed om te erkennen dat we wel weten dat het anders moet, maar nog niet precies hoe het er uit moet zien, hoe we daar kunnen komen of hoelang het gaat duren.”

Maar, onderstrepen zowel Bridges als Kramer, de tussenfase is er met een reden.

Sterker nog, het is '“waar de essentie van het leven zich ontvouwt”, om maar in de woorden Bridges te spreken. Want in dat rommelige midden tussen wat was en wat gaat zijn, staat het leven open. En ook al voelt het misschien wél zo, die chaos is allesbehalve een zooitje: “Niets voelt zeker, maar juist daarom is alles mogelijk. De tussenperiode, hoe lastig ook, kan een heel creatieve en innovatieve tijd zijn waarin nieuwe ideeën tot bloei komen.”

Kortom, de grote, open vlakte waarop ik maar wat aanmodder is vruchtbaarder dan dat-ie op het eerste gezicht lijkt. Niet dat ik nu wel weet wat ik aan het zaaien ben en of dat op den duur tot oogst gaat leiden, maar dat is, blijkbaar, ook een soort plan.

PS Weet jij het wel? Of zit jij ook weleens in een rommelig, rumoerig, warrig ondertussen? Heb je misschien een tip? Anders nog iets? Laat een bericht achter of mail me terug. Vind ik leuk, echt.

Leave a comment

Ik zit op de fiets en de planning voor de komende weken is al vijf keer de revue gepasseerd. Ik probeer de puzzelstukjes van de tijd zo te leggen dat het geheel aan minuten, uren en dagen in elkaar glijdt als het glazen muiltje aan Assepoesters voet, maar het brengt me nergens. Althans, dat herkauwen op het program van het concert des levens dan. De fiets brengt me altijd weer precies waar ik zijn moet.

Niet dat mijn agenda nou zo’n wiskundig raadsel is. Integendeel. Mijn agenda is vermoedelijk niet cryptischer dan de agenda van de gemiddelde havermelkmillennial die, als je er sec naar kijkt, niet veel meer denkwerk nodig heeft dan het vinden van een antwoord op de vraag in welke koffietent er dit weekend koffie wordt gedronken, of ze daar dan ook bananenbrood hebben en hoe laat dat dan precies moet zijn omdat ik ook had gepland om die ochtend wakker te worden met een kater.

Subscribe now

Maar mijn brein houdt van controle en dus gaat het tóch aan de puzzel. Het prakkeseert eindeloos over dat eerdergenoemde program – alsof mijn o-zo overweldigende bestaan anders geen kans van slagen heeft – en het hoewatwanneer van dingen waarvan je niet wist dat je er eindeloos over prakkeseren kan. Zoals wanneer ik ga sporten en of ik mijn haar dan nu ga wassen of na het sporten, maar dan moet ik naar bed met nat haar dus dan kan ik misschien beter de volgende dag mijn haren wassen maar dan moet ik extra vroeg op en daar heb ik geen zin in dus dan moet het ‘s avonds maar dan loop ik de hele dag met vies haar en ik heb geen droogshampoo dus ik moet het eigenlijk nu wassen, maar dan wordt het dus meteen weer vies als ik later ga sporten.

Tja.

Dat dus.

Zo houd ik mezelf dag in dag uit bezig met dilemma’s die allesbehalve dilemmatisch zijn, maar door het herkauwen nog op dilemma’s beginnen te lijken ook.

Het leed dat controle heet.

Overmatig plannen

Je zou kunnen zeggen dat ik van alles aan mijn hoofd heb – en dat zeg ik dus ook vaak – maar in feite praat ik de complexiteit mezelf vooral aan.

Ik bedoel: ik kan ook gewoon mijn haar wassen en als het dan weer vies wordt – want laten we wel wezen, het leven overkomt je ook gewoon een beetje – dan, tja, was ik het gewoon nog een keer?

Volgens onderzoeker en assistent-hoogleraar psychologie Paul B Sharp1 zijn aardig wat van onze zorgen te herleiden naar dat overmatige geregel: je nu al druk maken over een taak terwijl je nog helemaal niet met de taak bezig hoeft te zijn (that’s a problem for future you) en zoveel tijd besteden aan het uitdokteren van je taken dat het zijn doel voorbijgaat.

*kucht*

*gaat haren wassen*

Mentale slagkracht

Daar komt bij dat het brein een beperkte voorraad rekenkracht per dag heeft, legt Sharp uit. Dat maakt het extra zonde om die krachten te verspillen aan zorgen die zijn vermomt als planmatige gedachtekronkels.

Waarom blijven we dan toch tobben over zaken die ons helemaal niet verder brengen?

Dat heeft volgens Sharp te maken met iets wat in de neurowetenschap ‘meta-controle’ wordt genoemd: het vermogen van de hersenen om voortdurend te beslissen of en wanneer het de moeite waard is om te plannen. Wegen de voordelen ervan (goed voorbereid zijn op wat komen gaat) op tegen de energie die het kost om je mentale huiswerk te doen?

Mensen die te veel tobben, overschatten volgens Sharp wat het interne geregel hen oplevert (het is immers niet zo dat het leven je gemakkelijker afgaat als je elke poep en scheet onder een vergrootglas legt en daar vervolgens nog achtenzestig keer over nadenkt, ik kan het weten) en onderschatten wat het ze kost (heel wat mentale slagkracht die je ook kunt besteden aan dingen die er wel toedoen, zoals, ik noem maar wat, een goed boek lezen).

Bovendien moet je brein op gegeven moment beslissen: is dit plan goed genoeg? Mensen die blijven nadenken, hebben er een handje van om te denken dat het plan altijd beter kan óf zijn bang dat de toekomst niet goed uitpakt, aldus Sharp. En dus blijft het ontevreden brein maar gaan en herkauwt het op onbenullige details die precies geen zoden aan de dijk zetten.

Ga toch fietsen

Daarbij komt dat onze zorgen zich gemakkelijk ophopen als we niet in actie komen, las ik onlangs in de nieuwsbrief van bestsellerauteur James Clear. Zonder iets te doen, kun je er immers alleen maar over piekeren.

Maar, zegt Clear, zodra je begint, nemen de zorgen af en heb je daadwerkelijk invloed op wat er komen gaat.

Met andere woorden, nadenken helpt je verder, tot het moment zich aandient dat het dat niet meer doet. En als je al voor de zesde keer peinst over het wel en wee van wat er mogelijk komen gaat, dan ben je dat moment ruimschoots gepasseerd en kun je twee dingen doen: of je doet de taak, of je doet te taak niet, maar stop met nadenken over de taak. Of ga lekker fietsen, dan kom je tenminste wel ergens.

PS Gaat jouw brein ook eindeloos door? En brengt het je ergens? Of heb je een tip? Anders nog iets? Laat een bericht achter of mail me gewoon terug. Vind ik leuk, echt.

Leave a comment

O, en over denken en controle gesproken…

Van de week probeerde ik het weer eens. Ik had een hele dag in het verschiet zónder plannen, zonder taken, behalve dat ik mezelf eens even goed zou gaan zitten vermaken, misschien zelfs wel vervelen, en daar zou ik dan ontzettend van gaan genieten.

Afgelopen tijd liet zich van taak naar taak aan elkaar rijgen (ik had zelfs geen headspace om nieuwe brieven te schrijven lieve mensen), dus ik was er ook wel even aan toe: niks. En toen was het daar dus, in de vorm van een hele dag die ik, zoals je dat hoort te doen met dagen, eens even goed zou gaan plukken.

Subscribe now

Dat lukte aardig toen ik de deur uitging voor koffie en een bezoek aan een museum (waar mijn popcornbrein na 60 minuten slenteren overigens ook wel weer genoeg van had, maar dat terzijde), totdat ik thuiskwam en me na een poosje radeloos op de bank nestelde.

Ik kan deze tijd toch niet nodeloos aan me voorbij laten gaan, of eigenlijk: verspillen door het nergens echt aan te besteden?

Het grote niks

En daar was het weer: het zenuwachtige gevoel dat zich in mijn lichaam vastzet als ik niets doe.

Er is weinig waar ik zo oncomfortabel mee ben als het grote niks. Met tijd die er gewoon is, zonder dat ik er iets mee moet.

Goed, nu weet ik ook wel dat niks moet (althans, niet in mijn niet-levensreddende bestaan) maar toch voel ik me lekkerder als ik bezig ben.

Er is namelijk altijd wel iets te doen. En als ik dat dan nu even doe, is het uit mijn systeem en dán kan ik beter niksen. Behalve dat [zie het begin van deze zin] en zo beland ik iedere keer weer in de vicieuze cirkel van doen.

We ontnemen onszelf betekenis

Terwijl niksen volgens deskundigen zoveel voor ons doet. Zo brengt het rust, om de open deur maar even in te trappen, maar schept het ook tijd om na te denken over de betekenis van het leven. En dat is precies waar het volgens hoogleraar aan Harvard University Arthur C. Brooks1 misgaat.

Als we niks doen, switcht ons brein van de actieve stand naar de passieve stand: het rustsysteem gaat aan en er komt ruimte voor, tja, alles wat zich op dat moment aandient. Maar laten we daar nu niet altijd zin in hebben: “Onze gedachten dwalen af naar dingen die misschien een beetje ongemakkelijk zijn”, zegt Brooks. Zoals de grote levensvragen waarop een antwoord vaak uitblijft.

En ja, dat wringt, en gaan we dus liever uit de weg.

“We verdrijven de verveling, omdat het ons confronteert met vragen waar we geen grip op hebben”, aldus Brooks. “That’s a doom loop of meaning.”

Prettig niksen

Het is heel goed om jezelf af en toe bloot te stellen aan de wezenlijkheid van het leven, maar hoe oké we zijn met het grote niks hangt voor een groot deel af van hoe goed we met onszelf kunnen zijn. De Canadese onderzoeker en emeritus hoogleraar psychologie Roger Mannell ontwikkelde de self-as-entertainment-schaal die stelt dat jezelf een beetje ‘goed’ vervelen vooral neerkomt op innerlijke eigenschappen.

Goed kunnen niksen is een kwestie van jezelf kunnen overgeven aan het ‘loze’ moment en deze zo kunnen invullen dat het je wél prikkelt.

Mensen die laag scoren op de schaal geven bijvoorbeeld eerder aan dat er ‘niets te doen is’ waardoor ze vrije tijd zien als een last in plaats van een kans om zichzelf en de tijd opnieuw uit te vinden.

In dat ongemak zit de betekenis waar Brooks op doelt. Het lijkt misschien verspilde tijd, maar eigenlijk vind je er van alles.

Daar wil je niet aan voorbijgaan door jezelf bezig te houden, daar wil je dwars doorheen. Blijven zitten tot de essentie zich, vanuit het grote niks, aan je voeten werpt. Betekeniks.

Ik ga me zo weer even op de bank nestelen denk ik.

PS Een heel warm hartelijk gezellig welkomerig welkom aan de vloot nieuwe lezers die mij (waarschijnlijk grotendeels via Flow Magazine) hebben ontdekt. Ontzettend gezellig dat jullie er allemaal bij zijn. In deze brieven deel ik elke zoveel weken mijn mijmeringen over ons maakbare bestaan. Tips? Ideeën? Iets anders kwijt? Laat een comment achter of mail me. Vind ik altijd leuk.

Leave a comment

Ik hang moedeloos op de bank en veeg al zeker twintig minuten met mijn duim over een scherm op zoek naar iets wat mijn humeur een opzweper geeft, maar de stimulus blijft uit.

Na een tijdje geef ik het op en slof ik met mijn ziel onder mijn arm naar bed. Ik voel me deze avond gewoon zozo, ik doe niks bijzonder leuks, maar er speelt ook niks bijzonder ergs en wat er overblijft is een hol gevoel van middelmatigheid waarvan ik niet goed weet wat ik ermee moet.

Ik ben toch zeker niet op deze aardbol gezet om me hier een beetje mediocre te gaan zitten voelen, luidt het vonnis in mijn hoofd. De dag moet je plukken, niet laten verwelken totdat die volledig is uitgedroogd en afsterft.

Subscribe now

Ik kan het niet zo goed, het grote niks omarmen, die grote, dorre vlakte die volgt als het leven maar wat voortkabbelt en niet echt boven een 6 uitstijgt. Terwijl toch een groot deel van het leven zich in dat gematigde gebied afspeelt. Dat gebied waarin je je misschien verveelt of waarin je juist van alles te doen hebt, maar daar de motivatie niet voor kunt opbrengen. Dat gebied waarin je wezenloos door Netflix klikt en geen idee meer hebt aan welke serie je nu weer moet beginnen. Waarin werk gewoon werk is zonder dat het je uitdaagt, of waarin de spanning zodanig oploopt dat je het ook allemaal niet meer weet. Dat gebied dat er niet uitspringt, niet prikkelt, niet kietelt, dat het gewoon nét niet is.

Goed ongelukkig zijn

Want een leven dat enkel uit gelukjes en leukigheid bestaat, is natuurlijk een onhaalbaar ideaal. Je hoeft niet heel lang op deze aardbol mee te draaien om tot dat inzicht te komen, maar toch geloven we massaal dat dat wél de bedoeling is. Dat we keer op keer zes moeten gooien, succes na succes moeten boeken en op zijn minst de hele tijd lekker in ons velletje moeten zitten.

De 88-jarige feminist en voormalig politicus Hedy d’Ancona zei het een tijdje geleden treffend in een aflevering van Boerderij van Dorst. “Tegenwoordig is ‘leuk’ de graadmeter voor een goed leven, maar dat kan niet. Het leven is niet altijd leuk.”

Sterker nog, de kans is groot dat het tegendeel dichter bij de waarheid ligt. Juist het goed ongelukkig kunnen zijn, maakt het leven leuker. “Ongelukkig is hij die het ongeluk niet kan dragen”, zei de Griekse filosoof Bias van Priene al 600 jaar voor Christus.

Een klein beetje gewoon

En ruim 2600 jaar later is die boodschap nog altijd van belang. ‘Happyisme’ noemt psycholoog Thijs Launspach het: het idee dat we alsmaar gelukkig moeten zijn, en dat je het ook nog eens compleet aan jezelf te danken hebt als dat niet het geval is.

“We wringen ons in allerlei bochten om maar zo gelukkig mogelijk te lijken”, zegt Launspach tegen Brainwash van omroep HUMAN. We denken dat ons geluk maakbaar is, vinden dat ‘negatieve’ emoties er niet mogen zijn en hebben een afkeer van alles dat ons ongelukkig maakt, zegt hij. Maar hoe meer we dat geloven en daarnaar streven, hoe ongelukkiger we lijken te worden.

Ook volgens de Vlaamse psychiater Dirk De Wachter willen we te graag gelukkig zijn. “We willen dat alles leuk, leuk, leuk is”, zegt hij tegen dezelfde omroep. “En meestal hebben we daar nóg niet voldoende aan en willen we fantastisch gelukkig zijn. Maar we lijken niet te kunnen accepteren dat het dagelijks leven af en toe een klein beetje gewoon en een klein beetje verdrietig is.”

Wat is er mis met gewoon gewoon?

Nu kun je je altijd al afvragen wat er mis is met een klein beetje gewoon, maar juist nu de halve wereld in de hens staat is het gewone misschien wel het grootste geluk dat je je kunt wensen. En toch zijn we er maar wat ontevreden mee, die banale onderstroom des levens.

Volgens De Wachter heeft dat onder meer te maken met de ‘ikkigheid’ van het bestaan. Oftewel, onze (Westerse) cultuur die steeds individualistischer en competitiever is geworden en onrealistische verwachtingen schept, van onszelf en van elkaar.

We zijn zo gefocust op presteren en krijgen steeds te horen dat we ons succes in onze eigen handen hebben, maar wie in die maakbaarheid gelooft komt regelmatig van een koude kermis thuis. En de teleurstelling die volgt als het niet lukt, daar zijn we dan weer niet zo goed mee.

Filosoof Stine Jensen zei het deze week precies zo in een talk van The School Of Life: geluk is niet dat het je lukt om alles te volbrengen wat je wil volbrengen, geluk is dat je weet hoe je omgaat met de moeilijke momenten. “Het gaat er niet om dat je die moeilijkheden weet op te lossen”, zegt ze, “maar dat je ze leert te herkennen en weet dat je er weer doorheen komt.”

Het nut van ongeluk

En de grap is: het zijn vaak de moeilijke momenten in ons leven, die waar het even níet bijzonder lekker of voorspoedig gaat, of ronduit kut, die voor verbinding zorgen, aldus De Wachter. Want juist als het niet goed gaat, hebben we meer behoefte aan de ander. En precies in die kwetsbaarheid ontstaat verbinding.

Ongeluk is een doodnormaal onderdeel van het leven en tegelijkertijd precies het punt waar iets moois, iets diepers, begint. En wie weet zit in die diepgang wel meer geluk dan je je vooraf kunt bedenken.

PS Een mijlpaal: mijn Substack bestaat twee jaar! Twee jaar op zoek naar manieren om de rommel die het leven vaak is te omarmen. 63 brieven vol odes aan het niet-weten, aan proberen, aan jezelf mogen zijn en aan schoppen tegen de perfectiedrang die ons allemaal een beetje teistert. Wat de zoektocht nog leuker maakt: de inmiddels ruim 500 mensen die met me meelezen. Zo leuk dat jullie er zijn! Nog geen abonnee? Je bent van harte welkom.

Subscribe now

Subscribe now

Mijn modus operandi is doorgaans vrij snel. Niet dat ik marathons in recordtijden ren (of überhaupt ren, who am I fooling), maar ik haast mezelf wel een weg door het leven heen. Er zit flink wat vaart in en zelfs als ik geen haast heb, heb ik haast, omdat ik de tijd dan goed kan gebruiken om voor te lopen op schema. Niet dat dat dan ook daadwerkelijk lukt, maar dat terzijde.

Ik wandel snel, fiets snel, praat snel, mijn gedachten gaan snel, ik kan zelden het geduld opbrengen om voor een rood stoplicht te wachten, ik laat steekjes vallen omdat ik snelsnelsnel en zelfs op de roltrap ben ik liever twee keer zo snel boven dan dat ik mezelf vredig door de stalen treden de volgende verdieping op laat rollen.

Chronische haast

En dus vlieg ik er als een wervelwind doorheen, dat leven. Chronische haast noem ik het. Deels met de paplepel ingegoten door een ondernemende familie die evengoed niet stil kan zitten, deels een gevolg van het overmatige tempo van de maatschappij.

Want dat ik niet alleen ben in mijn gejaagde habitus, moge duidelijk zijn. Volgens heel wat deskundigen zit de onrust ingebakken in de vezels van onze westerse cultuur en zijn we allemaal gehaaster dan gewenst.

Daar zijn trouwens heel wat trending woordjes voor, zoals urgency culture, efficiency trap, hustle culture, time scarcity, of op zijn Hollands: de hypernerveuze samenleving, die er, mijn inziens, simpelweg op neerkomen dat we constant het idee hebben tekort te schieten of niet genoeg te zijn en dus meer moeten doen.

We hebben geen tijd om stil te staan, want dan missen we kansen die ons verder brengen. En dat is tenslotte wat we willen: vóóruit, méér zijn, en allesbehalve stilstaan.

Gevoel van tijdtekort

We proppen van alles in de vierentwintig uur die we per dag krijgen en verslinden boeken over routines en gewoontes om het makkelijker te maken nóg meer klaar te spelen. Maar helpt het ook? Brengt het ons verder? Dat is nog maar de vraag.

In een onderzoek onder 2,5 miljoen Amerikanen tussen 2008 en 2017 gaf 80 procent aan dat ze het gevoel hadden geen tijd te hebben om te doen wat ze wilden of moesten doen, schrijft wetenschapsjournalist Sujata Gupta in ScienceNews.

En ik weet het: Nederlanders zijn geen Amerikanen en onze culturen zijn behoorlijk verschillend, maar toch. Ook binnen onze landsgrenzen tergt het gevoel van tijdgebrek onze gemoedsrust.

En ik zeg ‘gevoel van’, want uit recent onderzoek gepubliceerd in de Journal of Happiness Studies blijkt dat tijdgebrek meer te maken heeft met een waargenomen tekort dan met een daadwerkelijk tekort aan uren in de dag. Wat wil zeggen: of je nu een uurtje meer of minder hebt per dag, maakt niet zoveel uit. De oplossing zit ‘m meer in jouw perceptie van de tijd die je wel of niet denkt te hebben.

Te véél tijd is ook niet alles

Hoe je de tijd beleeft, gehaast of gemoedelijk, hangt volgens het onderzoek vooral af van de tijdsdruk die je ervaart, de intensiteit van de taken en de versnippering van je aandacht. Andersom zorgt een gevoel van flow juist voor het gevoel rijk in tijd te zijn.

Maar de grap is: ook te veel vrije tijd heeft een negatief effect op ons welzijn en humeur. De verveling die daardoor ontstaat, zorgt evengoed voor gevoelens van ongenoegen, maar dan in de onproductieve zin van het woord. Dat blijkt uit onderzoek onder ruim 35.000 Amerikanen.

Twee tot vijf uur per dag, dat zou de optimale hoeveelheid tijd zijn om vrij te besteden, aldus de onderzoekers. Van zowel meer als minder tijd worden we niet per se gelukkiger.

Je krijgt ‘het’ nooit af

Bovendien zal er altijd meer te doen zijn dan in een mensenleven past, schrijft de Britse journalist en auteur van de besteller Four Thousand Weeks Oliver Burkeman in zijn boek. Dat je alles af zal krijgen door simpelweg harder te werken, sneller te gaan of meer te doen, is dus überhaupt een illusie.

Laat je onhaalbare verwachtingen gaan, tipt Burkeman, en focus je in plaats daarvan op een paar zinvolle taken.

Mijn haastige habitus lijkt een manier om meer in een dag te proppen, maar onderaan de streep is het een gebed zonder end. Tijd om vaart te minderen en de tijd anders te beleven.

Hoe is jouw tempo? Kom je ook altijd tijd tekort? Heb je een tip? Anders nog iets? Laat een bericht achter of mail me terug. Vind ik leuk, echt.

Leave a comment

Over een tikkeltje minder doen gesproken…

‘Heb je lekker geslapen’, vraag ik Wout terwijl ik met mijn ogen nog gesloten zijn kant op rol. Ik ben wel wakker, maar wil nog even niet aan het leven geloven en trek het dekbed wat verder over me heen.

‘94!’ zegt hij drie seconden later terwijl hij trots op het schermpje van zijn smartwatch tikt. ‘Kijk eens wat een piek!’ Met tegenzin doe ik mijn ogen open om zijn slaapdata te bekijken en inderdaad, daar torent vannacht boven de afgelopen nachten uit als een piek op een kerstboom.

‘Lekker gewerkt, pik’, zeg ik terwijl ik me verder onder het deken verstop en de wereld van me afsluit. Zelf heb ik een stuk minder geslapen. Als ik datapunten had om vannacht aan op te hangen zou ik zeggen dat het een flinke kuil in een sowieso al vrij uitgehold polderlandschap was. Geschatte score? 32.

Maar ik heb geen datapunten. Ik wíl geen datapunten. Ik onthoud mezelf bewust van de datapunten omdat ik weet dat ik me zou vastklampen aan grafieken die me vertellen hoe mijn nacht was en wat ik moet doen (of laten) om wél een optimaal nachtje te maken.

Hoe meer je weet, hoe meer je kunt sleutelen en verbeteren. Ik word al moe van het idee – hoewel dat ironisch gezien ook de oplossing van het probleem zou kunnen zijn, maar dat terzijde. Ik wil het niet. Ik ben optimalisatiemoe.

Optimisation fatigue

En ik blijk niet de enige te zijn die klaar is met het oeverloze verbetergebeuren. Volgens het Amerikaanse Global Wellness Insitute zijn we het allemaal een beetje beu en is 2026 het jaar van de ‘over-optimization backlash’.

Het instituut bracht eind januari haar jaarlijkse Future of Wellness-rapport uit waarin ze, met analyses van de industrie en inzichten van deskundigen, uiteenzet welke trends en ideeën op het gebied van welzijn het jaar zullen vormen.

Een tikkeltje commercieel vermoed ik (je kunt het rapport aanschaffen voor $95), maar wat verwacht je van een wereldwijde industrie die 6,8 biljoen dollar waard is. Voor niets gaat de zon op, moeten de makers hebben gedacht. En waar goudgeld wordt verdiend, wil men weten wat the next big thing is, dus tel uit je winst.

De terugkeer van plezier en vreugde

En dat volgende grote ding wat ons boven het hoofd hangt, is optimisation fatigue: we zijn zo druk met het worden van iets dat we toch nooit gaan zijn, maar we lopen op onze laatste benen en zijn vergeten om gewoon tevreden te zijn met hoe het is.

Of zoals het Global Wellness Insitute het zelf formuleert: “In 2026, we’ll see a backlash against over-optimization and the bold return of pleasure and joy.”

In de westerse wereld is zelfoptimalisatie over de afgelopen jaren uitgegroeid tot een sociaal-culturele trend. Vrijwel alles in ons leven kan worden geoptimaliseerd en we verslinden podcasts, zelfhulpboeken, gadgets, supplementen en injecties met botulinetoxine om daar gewillig aan te voldoen.

En ergens is dat natuurlijk goed. We gaan als mensheid immers erg lekker op wat gezonde groei en persoonlijke ontwikkeling. Het is goed om doelen en routines te hebben. Maar, zo schrijven sociologen Daniel Nehring en Anja Röcke in een wetenschappelijk artikel uit 2023, al die zelfoptimalisatie voelt ook als een voortdurende strijd.

En die strijd, die zijn we drie jaar later zat.

Ongezellige bedoening

Veel mensen voelen veel druk om hun lichaam, gewoonten en routines voortdurend te verbeteren, aldus het rapport. En dus vindt er een kentering plaats. De behoefte aan offline zijn groeit, net als aan menselijk contact, aan een meer emotionele vorm van welzijn en aan, hoewel dit niet in het rapport staat maar who cares, het opsteken van een dikke middelvinger naar de perfectiemaatschappij en de biljardenindustrie die eromheen hangt.

Langzaamaan begint het te dagen dat we niet om vijf uur ‘s ochtend wakker willen worden om te mediteren, te sporten, onder een koude douche te staan en een paar pagina’s uit het zoveelste zelfhulpboek te lezen terwijl we een rits aan supplementen innemen om dan uitgeput écht aan de dag te beginnen. Allemaal omdat we in een of andere podcast hebben gehoord dat het goed voor ons is en dat succes begint bij discipline. Dus zie ons ‘s gaan.

Maar wie zo druk bezig is met de 2.0 versie van zichzelf put niet alleen zichzelf uit, maar creëert ook afstand van de mensen om zich heen, zegt antropoloog Lollie Mancey tegen de Britse krant Independent.

En ik hoor ineens weer de woorden van cognitief wetenschapper en hoogleraar psychologie aan Yale University Laurie Santos over wie ik al eerder schreef: ons idee van selfcare – en in dit geval zelfoptimalisatie – is verkeerd.

Ja, het maakt je gelukkig als je goed voor jezelf zorgt, maar die gevoelens zijn maar van korte duur. Wat je volgens Santos beter kunt doen, is de moeite en energie steken in het helpen van de mensen om je heen. Want het is niet de zorg voor jezelf die je aan het eind van de streep gelukkig maakt, maar de zorg voor de ander.

Ook volgens Lollie Mancey zit de oplossing niet in meer en beter, maar in het vinden van betekenis en verbinding. Want “succesvol zijn is geen solo project”, aldus de antropoloog. Het is een kwestie van één voor allen en allen voor één.

We optimaliseren onszelf een ongeluk in de hoop goed/beter/best voor de dag te komen, maar of we ons er ook optimaal door voelen? Laat staan dat we het gezellig hebben? Dat valt te betwijfelen.

PS Ben je ook doodop van de perfectiecultuur? Heb je een tip? Anders nog iets? Laat een bericht achter of mail me gewoon terug. Vind ik leuk, echt.

Leave a comment

In het kader van loslaten en imperfectie:

Heb je er ooit bij stilgestaan dat jouw ouders (tenminste, dat is lichtelijk afhankelijk van de leeftijd van je ouders, maar ik bedoel in ieder geval die van mij en daarmee de gemiddelde 60+er) hun scriptie schreven op een typemachine en in de bibliotheek alle informatie in boeken moesten opzoeken en als ze dan een typefout (of denkfout) maakten dat ze die dan eigenhandig met Tipp-Ex moesten corrigeren om vervolgens het hele zwikkie weer opnieuw te typen?

Er waren geen eindeloze ctrl+c/ctrl+v’tjes, er was geen backspace, geen ‘save’-knop, geen pijltjes of muis, geen Google.

Geen Góógle lieve mensen, zie je jezelf al de hele bieb ontleden op zoek naar het juiste boek en dan ín dat boek op zoek naar de juiste informatie? Ik vrees dat ik weinig opleiding had afgemaakt als ik niet zo comfortabel op de technologie had kunnen leunen als ik heb kunnen doen.

En in my defence: dan was er in ‘mijn tijd’ nog niet eens AI.

Gedragen door technologie

Ik (en met mij vele anderen, en jij waarschijnlijk ook) laat me geregeld dragen door de kennis en kunde van de slimme technologie. Ik ben er niet trots op, maar de weg naar huis gaat bijvoorbeeld geheid verkeerd als Maps me niet vertelt welke afslag ik moet pakken.

Als mijn vader me vervolgens vraagt welke E-, A- of N-weg ik heb gepakt om er te komen, mompel ik wat met hem mee alsof ik mezelf ook voortbeweeg op eigen inzicht en een Stratenboek van tig jaar terug, terwijl ik baal dat Maps me geen weg uit het gesprek weet voor te kauwen.

Ik vraag me nog af of ik hier ook moet vertellen over die keer dat ik Google Maps per ongeluk op de fietsroute had gezet terwijl ik met de auto ging, en ik pardoes de bolide het fietspad op reed. Of kan ik dat beter voor mezelf houden?

Mijn punt is: het is fijn dat big tech het leven zo comfortabel en ‘slim’ maakt, maar het is nog maar de vraag hoe scherpzinnig en weerbaar ik daardoor zelf aan de eindstreep verschijn.

Subscribe now

Slimmer of dommer?

Niet, zou het korte antwoord zijn van filosoof Hans Schnitzler1 die zichzelf gewapend met een handzaam Nokiaatje een weg door het leven baant. “Ik hou mezelf op een bepaalde manier dom met deze telefoon, maar misschien is dat wel heel erg slim en de essentie van intelligentie”, vertelt hij in Tegenlicht.

Schnitzler is van mening dat slimme technologie heus heel wat problemen voor ons oplost, maar dat we zelf aan het kortste eind trekken. We stellen technologie vaak gelijk aan vooruitgang, maar dat is niet per definitie waar.

Volgens de filosoof moeten we ons afvragen waar we het over hebben als het gaat over een slimme stad, huis, koelkast, deurbel, vaatwasser of blender (ja, echt). Want een smart city klinkt misschien charmant en vooruitstrevend, “maar het is niet uitgesloten dat we er dumb citizens voor terugkrijgen.”

Het algoritme vs. de mens

Het grote gevaar is niet dat robots op mensen gaan lijken, maar dat mensen op robots gaan lijken, zegt Schnitzler. “We moeten ervoor waken dat we aan de leiband van het algoritme precies dat gedrag gaan vertonen dat men wenst.”

Want in een door technologie gedreven wereld gaat het over meetbaarheid, snelheid, efficiëntie en gemak (oftewel, de McDonaldization van de samenleving, waar het in mijn vorige brief, toeval of niet, ook al over ging). “Die waarden verinnerlijken we op een bepaalde manier”, zegt Schnitzler. “We gaan mensen zien als objecten die ergens perfect moeten inpassen en wekken het idee dat ongemak er niet mag zijn. Terwijl er pas door moeite te doen, door het ongemak te overwinnen, een mate van betrokkenheid ontstaat.” Een beetje wrijving is goed voor je en te veel gemak ondermijnt onze veerkracht.

Ongemakkuluk, dudududu

Of we dat ongemak nog kunnen verdragen, is ook de vraag die de Amerikaanse psychiater Anna Lembke stelt. Ik schreef al eerder over Lembke en hoe dopamine met ons brein aan de haal gaat, en ook hier mag het stofje van plezier weer meedoen.

In een andere Tegenlicht-aflevering2 (tja, wat kan ik zeggen, don’t sleep on Tegenlicht lieve mensen) legt ze uit dat onze verslavende, technologische, consumerende “omgeving van overvloed” ons niet per ze laks maakt, maar dat we ons fysiologisch aanpassen aan al het gemak en de weelde waarmee het gepaard gaat.

Dat werkt zo: we zoeken een verslavende stimulus (bijvoorbeeld: scrollen door social media) om plezier te hebben of om een probleem te tackelen (zoals je minder eenzaam, somber of verveeld voelen). Als dat werkt, doen we het vaker (we grijpen te pas en te onpas naar die telefoon) en na verloop van tijd past ons brein zich aan die stimulus aan. We hebben er méér van nodig voor hetzelfde effect, en uiteindelijk ervaar je überhaupt nog weinig plezier en demp je vooral het gevoel van (emotionele) pijn, vertelt Lembke.

Dat is wat ze veel ziet gebeuren. We dempen de ‘pijn’ van verveling tijdens het wachten op de trein door te scrollen en grijpen naar onze telefoon om het sociale ongemak in groepssituatie te vermijden. Logisch, zegt ze, maar door het ongemak niet te doorstaan, geven we onszelf niet de kans om het te overwinnen.

Zelfs het minste ongemak wordt dan steeds oncomfortabeler én we ontnemen onszelf het kleine geluk. “Wat ons generaties geleden euforisch maakte, doet nu nauwelijks nog iets met ons. En wat ons nu veel stress of verdriet oplevert, was vroeger prima te overzien.”

Zonder wrijving…

De autonomie van ons denken, ons leven, staat steeds meer op het spel, zegt Hans Schnitzler. En als iemand die achteloos op Google en tech-consorten steunt, moet ik dat beamen. Maken we het onszelf niet iets té makkelijk?

De Amerikaanse journalist Kathryn Jezer-Morton pleit in een column voor The Cut3 daarom voor het opbouwen van meer frictie in het leven. Friction-maxxing, noemt ze het, want het moet natuurlijk wel lekker bekken. Ze schrijft:

Reading is boring; talking is awkward; moving is tiring; leaving the house is daunting. Thinking is hard. Interacting with strangers is scary. Risking an unexpected reaction from someone isn’t worth it. Speaking at all — overrated. These are all frictions that we can now eliminate, easily, and we do.

En dus me moeten we bewust de wrijving opzoeken, zeggen Jezer-Morton en de rest.

Niet dat ik denk dat we onze scripties op een typemachine moet uitwerken (sommige vooruitgang is toch echt vooruitgang), maar misschien wordt het wel tijd om onze tolerantie voor frictie wat op te rekken.

Ergens naartoe rijden zonder maps bijvoorbeeld (note to self). Of niet naar die telefoon grijpen tijdens het wachten (note to self). Een belletje geven in plaats van een appje sturen (note to self). Voor je uit staren en met je gedachten durven zijn (note to self). Een encyclopedie openslaan in plaats van AI raadplegen (note to self). Zelf de afwas doen (ok deze skip ik). Of ook overgaan op zo’n handzaam Nokiaatje. Want wie glans wil, moet toch wrijven.

Ben jij ook iets te veel gesteld op het technologische comfort? Maak je het jezelf (te) makkelijk of ben jij juist iemand die door het leven gaat zonder smartphone?

Leave a comment

Subscribe now

Wellicht ben ik wat late to the party, maar tijdens de kerstperiode heb ik als een bezetene het NPO-programma Bij ons op de Wallen gekeken. Gebinged, moet ik trouwens zeggen, en dat zegt wat voor iemand die normaal gesproken het einde van haar aandachtsspanne halverwege de intro al bereikt.

In de serie worden karakteristieke figuren geportretteerd die op de Wallen wonen of werken en ja, dat gaat heus verder dan sekswerkers alleen. Man, vrouw, oud, jong, het passeert allemaal de revue, maar wat er voorál passeert zijn mensen die meester zijn in het leven op hun eigen manier doen, zonder zich iets aan te trekken van het een of het ander.

Ze doen het, hoe moet ik dat zeggen, anders. Anders dan de uniforme manier waarop ik me door de week heen werk en anders dan wat er zich afspeelt in de monotone filterbubbel waar ik rondhang.

Beige bubbel

“Beige”, zou Dieuwke van Woensel1 het noemen. Dieuwke werkt met ondernemers, is er bovendien zelf één en begon zich in die hoedanigheid dermate te verbazen over de eentonigheid in het ondernemerschap dat ze besloot om daar een boek over te schrijven. “Want”, zegt Van Woensel, “er zit zo’n groot verschil tussen hoe we onszelf naar buiten toe presenteren en hoe we ons vanbinnen voelen. In plaats van onze eigenheid omarmen en vanuit daar iets moois creëren, kopiëren we wat anderen doen. We doen wat ‘hoort’, laten dat er allemaal net iets gelikter uitzien en schetsen een beeld dat niet helemaal strookt met wie we zijn. We bewegen geleidelijk een richting op die niet meer bij ons past.”

Van Woensel schreef het boek voor ondernemers, maar ondernemer of niet, proberen we niet allemaal soms net iets te veel op safe te spelen? Binnen de lijntjes te kleuren terwijl het leven juist daarbuiten begint te glinsteren?

We zijn een beetje machinematig geworden, zegt ze, steeds op zoek naar best practices, een shortcut naar een luilekkerland leven of iets anders formularisch om ons aan op te trekken op onze weg naar iets dat ruikt naar succes. “We doen allemaal dezelfde dingen, nemen klakkeloos aan wat iemand zegt en zijn in een monocultuur beland waarin een stukje eigenheid is afgestorven”, aldus Van Woensel.

De kleur ontbreekt

Dieuwke is niet de enige die doorheeft dat wereld beige kleurt. Zelfs de Pantone® kleur van het jaar is… kleurloos. En ja, dat zegt wat, als we de Amerikaanse modehistoricus Nicole Rudolph mogen geloven. De ‘kleur' is wit – al noemt Pantone het liever Cloud Dancer – wat per definitie inhoudt dat de kleur ontbreekt of op zijn zachtst gezegd niet lichter kan.

Volgens Pantone staat wit symbool voor de kalmerende invloed van reflectie en focus, maar het publieke debat vindt nét iets anders: het symboliseert niks. En daarmee zegt het eigenlijk van alles, aldus Rudolph in een video op YouTube.

Want, zo legt de modehistoricus uit, Pantone speelt met de kleur van het jaar (die ze dit jaar voor de 26ste keer op rij zorgvuldig selecteert) in op de (culturele) behoeften van het moment. “Dat zij voor wit kiezen, en ook in 2025 en 2024 voor neutrale kleuren kozen, zegt wat over de tijd waarin we leven.”

Wit straalt kalmte uit en iets meer focus zou absoluut geen overbodige luxe zijn, dat moeten we Pantone meegeven. Maar wit is volgens Rudolph ook de neutrale optie, de veilige weg kiezen. “Wit is niet agressief, niet creatief, wit is vooral de kleur van jezelf conformeren en erbij horen. Wit staat voor de regels volgen, bescheiden zijn en binnen de gebaande paden blijven. Terwijl kleur juist een vorm is van rebellie en eigenaardigheid.”

De wereld kleur grauw

Onderzoek toont zelfs aan dat de wereld al langer haar kleur aan het verliezen is. In 2020 analyseerden onderzoekers van het Britse Science Museum Group de kleuren van 7083 foto’s van gebruiksvoorwerpen uit hun collectie van de afgelopen 200 jaar. Zo rond het jaar 1900 trekt de kleur geleidelijk uit onze samenleving weg, concludeerden de onderzoekers. De auto die we rijden, de kleding die we dragen, het huis waarin we wonen en de meubels die we daarin nauwkeurig een plekje geven: we kiezen vaker voor een neutraal grijs, zwart of wit.

De McDonaldization van de samenleving, noemde de Amerikaanse socioloog George Ritzer het al in 1983. Door rationalisering en modernisering wordt het leven efficiënter, standaarder, gecontroleerder, voorspelbaarder en… kleurlozer. We noemen het ‘welvaart’, maar ondertussen glipt de creativiteit als zand tussen onze vingers door en krijgen we er stalen deuren met glas voor terug.

En alsof het nog niet kleurloos genoeg is, verliest zelfs de vlinder, het kleurrijkste organisme op aard, haar kleuren door de ontbossing die nodig is om ons van onze grauwe leefstijl te voorzien.

Met de stroming mee

Het begint allemaal steeds meer op elkaar te lijken. We beginnen steeds meer op elkaar te lijken. Journalist Laura Kemp bracht de kleurloosheid onder elkaar scherp onder woorden in een essay van afgelopen zomer in VRIJ Nederland: de mainstream overheerst.

We baseren onze keuzes op wat de meeste likes en comments krijgt, schikken ons schaapachtig naar wat de rest doet en kijken niet verder dan wat we algoritmisch voorgekauwd krijgen. En dan hebben we nu ook nog AI, och dat verrekte AI, de machine der machines die de Einheitswurst aftopt met een klodder witte mayonaise.

We mogen kleur bekennen

Wie niet uitkijkt, dobbert zo oeverloos met de stroming mee. En laat dat volgens Dieuwke van Woensel zo ongeveer het laatste zijn wat we nodig hebben. “Je wilt kleur bekennen, tegen de beige status quo trappen en het leven op jouw eigenzinnige, ‘foute’ manier doen”, zegt ze.

Er bewust voor kiezen om ons minder aan te trekken van wat anderen van ons of onze plannen vinden, niet eindeloos blijven piekeren of verbeteren, niet copy pasten, gewoon voor onze eigen ideeën gaan; dat is de mentaliteit die we volgens haar nodig hebben om ons een weg uit onze beige bubbel te tijgeren. Je eigen (ietwat overwoekerde) pad een beetje aanharken en gedurfde keuzes maken in lijn met jouw behoeften en verlangens, niet die van je algoritme.

Voor inspiratie verwijs ik je door naar de kleurrijke mensen in Bij ons op de wallen. En natuurlijk naar Dieuwke van Woensel. Lees dat boek.

Dan ga ik nu even mijn beige trui uitdoen, ik heb het warm van al dat typen.

Leave a comment

Over het maken van je eigen keuzes gesproken:

Subscribe now

Ik weet niet hoe het er in jouw hoekje van het internet aan toe gaat, maar perfect hoeft het er al lang niet meer te zijn. Gelukkig maar, mij hoor je niet klagen. Natuurlijk hangt in sommige krochten nog altijd een hoog #onlygoodvibes-gehalte, maar je prikt er zo doorheen en de mute-knop is snel gevonden.

We snappen inmiddels wel dat de halve wereld chronisch op vakantie lijkt, maar dat achter die plaatjes ook een doodgewoon leven schuilgaat. Een leven waarin de good vibes al gauw naar de achtergrond verdwijnen als we na die vakantie voor de zoveelste keer door de regen naar het station fietsen om daar zeiknat tot de ontdekking te komen dat de trein vertraging heeft waardoor je doorweekt én te laat aankomt bij een sollicitatie voor een baan waar het gras uiteindelijk ook niet groener blijkt te zijn.

Het leven is meestal een stuk ongemakkelijker dan we het online doen voorkomen. Die realisatie begint na vijftien jaar door feeds en algoritmes scrollen wel in te dalen.

Kijk eens wie ik ben

Maar het internet zou het internet niet zijn zonder ideaalbeeld om na te jagen. Nu we doorhebben dat perfectie een onhaalbaar streven is, willen we volgens mij wél iets anders zijn.

We willen iets uitstralen, ergens voor staan en gezien worden als… vul zelf maar in. Er is ruimte om kwetsbaar te zijn en fouten te maken, maar we willen wel laten zien wat onze identiteit (of moet ik zeggen: personal brand) is en in welk hokje dat past.

Kijk eens wat ik te vertellen heb! Kijk eens waar ik was! Kijk eens wat ik doe! En vooral: kijk eens wat dat over mij zegt! roepen we. En daar is niets mis mee, behalve dat die zorgvuldig uitgekozen informatie niet altijd een eerlijke weerspiegeling is van wie we zijn. En dat kan gaan wringen.

Constante feedbackloop

We geven online kleine stukjes van onszelf bloot. Stukjes die allemaal iets over onszelf vertellen; laten zien wie we zijn en waar we voor staan.

De constante feedbackloop van likes, comments en vergelijkingsmateriaal bepaalt wat wel en niet leuk is en wat we wel en niet van onszelf laten zien. Dat heeft invloed op hoe we onszelf zien, zeggen deskundigen, en zorgt ervoor dat we onze online identiteit zorgvuldig vormgeven.

Selective self-presentation noemen onderzoekers dat. Het kan leiden tot een kloof tussen het beeld dat we online laten zien en hoe we ons vanbinnen voelen. Of, zoals psycholoog Edward Tory Higgins het omschrijft in zijn self-discrepancy theory: het schuurt tussen ons echte zelf en ons ideale zelf. En dat levert psychisch ongemak op.

Ik ben offline, dus ik beleef

I post, therefore I am kopt een opiniestuk op het Britse nieuwsplatform The Independent, en ik had het niet treffender kunnen zeggen. Wat stellen je gedachten voor als je ze niet deelt, kun je je afvragen. Kan ík me afvragen, als iemand die zich regelmatig genoodzaakt voelt net iets te veel woorden via deze weg de ether in te slingeren.

Ik moet iets van mezelf laten zien om mezelf te laten gelden, en daar kun je die discrepantietheorie vast en zeker op loslaten. Maar meer delen ≠ meer bestaan. Dus als het een tijdje stil is van mijn kant, weet dan dat het offline goed vertoeven is.

Leave a comment

Subscribe now

Subscribe now

Mijn hoofd is een eindeloze nabespreking van mijn eigen sores. Terwijl de wereld aan alle kanten kraakt en piept, maak ik me het gros van de tijd druk over mezelf en mijn eigen luizenleven. Wie ik ben, wie ik zou willen zijn, waarom ik dat ene gister niet heb gezegd en dat andere juist wel, of deze keuze slim was, of ik toch niet beter die andere afslag had moeten nemen, hoe ik zus en zo beter kan aanpakken, of dat shirt wel leuk staat op die broek, of ik mijn haar nu was of vanavond na het sporten, en zo tettert mijn brein de hele dag door. Ikke ikke ikke en de rest van de wereld kraakt en piept maar lekker verder.

Als het altijd groter moet

Het lijkt erop dat ik niet de enige ben bij wie hoofdzakelijk de eigen gedachten op repeat staan. Volgens hoogleraar en gelukswetenschapper Arthur C. Brooks is iedereen nogal met zichzelf bezig. ‘We maken we onszelf te groot’, schrijft hij in zijn column in The Atlantic. En voor iemand die ook nog eens 184 lange centimeters aan ruimte inneemt, is dat in alle opzichten een behoorlijk persoonlijke mededeling.

Brooks doet al jaren onderzoek naar geluk en tikt er boeken vol over. Als we hem mogen geloven, zitten we in een gelukscrisis: er is, hier in het wilde westen, meer welvaart dan ooit, maar toch weten we daar maar weinig van te bakken. De wereld ligt aan onze voeten en in plaats van tevreden en gelukkig voelen we ons… verloren?

We raken de weg kwijt door alle opties en ik herken het als geen ander. Nu wil ik niet zeggen dat ik verdwaald ben in mijn eigen leven – hoewel ik regelmatig een winkel uitloop en geen idee meer heb van welke kant ik kwam – maar tijdens die oeverloze nabespreking leg ik mezelf wel van alles op. Ik moet van alles zijn, er kan van alles beter en aan het einde van de streep blijft er een sluimerend gevoel van ongenoegen over.

Mag het een onsje minder zijn?

We hebben de neiging om te denken dat we ‘meer’ moeten zijn, aldus Brooks, zowel voor onszelf als voor anderen. We willen iets zijn, ergens voor staan en – niet geheel onbelangrijk – gezien worden.

Maar om de rust en weelde te vinden waar we zo aan toe zijn, denken we volgens de hoogleraar precies de verkeerde kant op. We moeten onszelf niet groter maken dan we zijn, maar kleiner. ‘Want’, zegt hij, ‘we zijn maar een stipje in het universum en het is goed mogelijk dat zelfs je eigen achterkleinkinderen niet eens zullen weten wie jij was.’

Met andere woorden: vaak denken we dat we heel wat moeten voorstellen of betekenen, maar kijkende naar het grote geheel der dingen (en alle intergalactische dingen die zich daar dan weer omheen ontvouwen), zijn we (sorry dat ik het zeg) niet zo vreselijk bijzonder. En dat is goed nieuws, zegt Brooks, want die nietigheid schept lucht. Wie erkent hoe banaal zijn eigen bestaan is, wordt daar gelukkiger en relaxter van.

“We can relax into a humble reality of not being the object of attention and criticism, and we can appreciate a magnificent universe without spoiling it with our self-absorption and petty concerns.”

Het middelpunt van niks

De neiging (of beter gezegd: egocentrische denkfout) om onszelf belangrijker te maken dan we in werkelijkheid zijn, wordt ook wel het spotlight-effect genoemd. Omdat we continu in het middelpunt van onze eigen belangstelling staan, denken we dat we heel wat voorstellen en hebben we het idee dat anderen net zo sterk met ons bezig zijn.

Maar we overschatten de mate waarin anderen op ons letten, of dat nu positief of negatief is. Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat anderen onze fouten niet zo streng beoordelen als we denken, maar ook onze successen lang niet altijd zo indrukwekkend vinden als wijzelf.

We denken al gauw dat ‘ze’ ook wel zullen zien wat we allemaal aan het doen zijn, hoe goed we er vandaag wel of niet uitzien en waar onze kwetsbaarheden liggen, maar in werkelijkheid zijn ‘ze’ helemaal niet zo met ons bezig.

We zijn niet zo interessant als die schijnwerper doet vermoeden. En al zouden ‘ze’ wel op je letten, zijn ze het morgen waarschijnlijk alweer vergeten. Ze zijn immers – je verwacht het niet – óók voorover in de egocentrische denkfout gekukeld.

P.S. Ik ga maar weer eens een poging mediteren wagen denk ik. Wat helpt jou om de nabespreking in je hoofd te dimmen?

Leave a comment

Subscribe now

Het is regel één van de 22 storytelling regels van Pixar, opgezet door de Amerikaanse schrijver en storyteller Emma Coats: “You admire a character for trying more than for their successes.” Je bewondert een personage meer omdat-ie zijn best doet, dan vanwege het succes dat-ie boekt.

Natuurlijk willen we wel dat iemand slaagt of vooruitkomt en dat het iemand goed af gaat in het leven, maar uiteindelijk zit de prestatie hem in de moeite die iemand erin stopt om daar – of waar dan ook; wat mij betreft gaat succes lang niet altijd over vóóruit gaan – te komen.

De echte tour de force is het proberen. Dáár bewonderen we de ander pas echt voor, wat de uitkomst ook is.

En daarom moet het in een goed verhaal wringen en wrijven. We willen dat iemand worstelt, twijfelt en struikelt. Dat dingen fout gaan, en dan weer goed, en dan toch weer een klein beetje fout. Om vervolgens toch goed te komen.

Of niet. Want het proberen is al een succes an sich.

Al die beslommeringen, de kopzorgen, de worstelingen, ze maken een verhaal levendig. En niet te vergeten: menselijk.

Want een mensenleven gaat niet zonder slag of stoot en een goed verhaal dus ook niet. Een goed verhaal is er één met de nodige sores en tegenslag, niet één over iemand die enkel zegeviert.

Dus verwacht dat van jezelf ook niet.

Verwacht twijfel en gedoe, verwacht dat het schuurt en botst. Net zoals in de film. Of verwacht helemaal niets, dat werkt per definitie vaak beter.

En als het dan allemaal in de soep loopt, heb je in ieder geval een goed verhaal.

Leave a comment

P.S. ik ben nieuwsgierig op welke vlakken jij het ‘goed genoeg’ wil doen. Waar schuurt het? Waar zit de twijfel die je maar niet loslaat? Wat is jouw imperfecte hulpvraag? Misschien kan ik er eens iets over tikken, wie weet wordt het, ik roep maar wat, een soort adviesrubriek. Mail je me jouw antwoord? Lijkt me te gek wat van je te horen! Druk op antwoorden of op de knop hieronder (of laat een comment achter):

Mail mij

P.S. Ik weet niet of je het al wist, maar winnaars geven juist op

Subscribe now

Become the ultimate you. Ik open mijn pilates-app en de woorden staren me aan vanaf mijn scherm.

Hoewel gedachten naar mijn weten niet per se hard of zacht zijn, ze zijn er vooral gewoon, zette deze toch een behoorlijke keel op: ‘Daar gáán we weer!’ galmde het door mijn hoofd.

Gevolgd door het altijd zeer gegronde weerwoord ‘Je bent zelf de ultieme versie van jezelf’. Wat ik eigenlijk direct weer wilde terugnemen, want dat bleek toen ik het hardop dacht toch eerder een loftuiting dan een manier om m’n ongenoegen te uiten, maar dat daargelaten.

Ze staarden me dus aan, die woorden, en ik voelde de weerzin ertegen in me opborrelen. Ik snap heus wel dat het marketing is en dat de mensen van de marketing willen inspelen op het tekort, op dat wat je nu niet bent maar wel kunt worden, maar ik word er ook moe van. Van die boodschap dat het niet goed genoeg is. Dat je meer kunt zijn dan je nu bent en dat je in feite niet goed snik bent als je de kans laat liggen om dat wel te worden:

✨ ultiem ✨

Define ultiem

Nu hangt het er natuurlijk ook van af wat jij ultiem noemt. Ik bedoel, ultiem kan immers van alles betekenen. Dat je twee croissantjes bestelt en ze allebei zelf opeet bijvoorbeeld. Of dat je de hele dag niets anders doet dan een boek lezen. Of überhaupt niets doet – hoewel dat mij vaak zoveel onbestemde gevoelens oplevert dat het uiteindelijk allesbehalve ultiem is. Of dat je op de koffie gaat bij je oma. Of om negen uur naar bed. Of laat naar bed omdat je was gegrepen door Op zoek naar Marlotte en het verdere leven ook gewoon lastig zou worden als je niet óók nog de ontknoping zou luisteren. Of dat je Op zoek naar Marlotte überhaupt niet luistert, want fuck de hype.

Maar dat zullen de mensen van de marketing allemaal wel niet bedoelen. Laat staan dat het is wat we van onszelf verwachten.

Want zelf vinden we ook dat het ultiemer kan. Dat we een betere versie kunnen worden van het gepeupel dat we nu zijn. En dat wringt met alles wat ook best ultiem is (die twee croissantjes), maar wat niet strookt met het door de maatschappij (denk ik althans, door wie anders?) opgelegde beeld van the ultimate you.

De ultieme jij is namelijk altijd productief en creatief. Die heeft altijd zin om wat te doen en motivatie om bergen te verzetten en de discipline om dat dag in dag uit weer op te brengen. De ultieme jij is overal bij en overal van op de hoogte en heeft daar ook nog eens wat zinnigs over te zeggen en eigenlijk gaat alles moeiteloos en mondt dat ook uit op, daar is-ie dan eindelijk, succes, jaaaaa, succes!

Gekke tijden

Ik schreef al eerder dat psychiater Esther van Fenema in VPRO’s radioprogramma Nooit Meer Slapen zei dat we in een gekke tijd leven waarin we allemaal recht denken te hebben op instant geluk: “We hebben het idee dat het leven constant een 10 moet zijn. Een onrealistische maatstaf die we met elkaar hebben bedacht.”

We streven naar een ultieme versie van onszelf, maar waar we volgens van Fenema beter naar kunnen streven, is het loslaten van oude patronen en andere ballast uit het verleden die je dwarsbomen om je in het hier en nu goed te voelen.

En ik zeg goed, niet ultiem. “Houd jezelf voor dat het leven gemiddeld een 7 mag zijn,” zegt de psychiater. “Dan doe je het eigenlijk al best wel goed.”

Hoewel het helpt om te werken aan de patronen die je niet langer dienen, is de ultieme jij geen betere versie van jezelf. Het is iemand die kan loslaten wat je allemaal van jezelf verwacht. Die soms streeft naar een 10, maar ook zijn hoofd guitig boven water houdt als het weer eens ontzettend in het honderd loopt en afstevent op een dikke onvoldoende.

Want dat doet het geheid. En daar zijn dus die twee croissantjes voor.

Leave a comment

Loslaten, opgeven, poteeto, potaato:

Subscribe now

Ik vind ouder worden leuk. Niet iedereen deelt die mening met me, maar dat maakt het extra leuk om dat te vinden. Lekker gek, weet je wel. Lekker tegendraads.

Tuurlijk miep ik wel anders als ik na drie wijn de volgende dag wakker word met een mentale kater van hier tot aan de bar waar de fundering van die kater is gelegd (sómber word ik ervan jongens, sómber). Maar over het algemeen kijk ik de toekomst monter tegemoet.

Nu is mijn toekomst 33 jaar oud, dus in dat opzicht heb ik makkelijk praten, maar ik kan niet ontkennen dat het me ook grandioos lijkt om met pensioen te gaan. Ik zwaai gewillig de drift van het werkende leven gedag om in plaats daarvan elke dag met mijn vriendinnen koffie te drinken in het café in de straat waar we dan met zijn allen wonen.

Droom groot, nietwaar?

Breinpiek

Hoe dan ook werd die tweede helft van het leven afgelopen week nóg aantrekkelijker. Uit recent onderzoek blijkt namelijk dat ons brein, of specifieker gezegd: ons mentale functioneren, zijn piekmoment heeft rond het zestigste levensjaar.

Fysiek en intellectueel gezien heb ik mijn hoogtepunt net achter de rug of – ik mag toch hopen – ik teer nog op de nasleep ervan. Zo weten we bijvoorbeeld dat atleten in de regel al vóór hun dertigste op de toppen van hun kunnen zitten, wiskundigen zo rond hun dertigste pieken – whatever, wiskunde was toch al niet mijn beste vak – en schakers zichzelf nog zelden overstijgen na hu veertigste (sorry pap, je hebt je beste tijd toch echt gehad).

Ik kom pas net kijken

Maar als ik de onderzoekers mag geloven, kom ik psychologisch gezien dus pas net kijken. Wat zeg ik? Ik heb nog vrij weinig te vertellen, want die emotionele en psychologische intelligentie vieren hun hoogtijdagen pas veel later in het leven. Als je net over de helft bent (droom groot, nietwaar?), blijk je het leven pas echt op een rij te hebben.

Om het maar even expliciet te maken: rond je zestigste kun je het best problemen oplossen en moreel redeneren. Vijf jaar later ben je gewetensvoller dan ooit tevoren en ik top ‘m nog even af: je emotionele stabiliteit bereikt een hoogtepunt op je vijfenzeventigste.

Vijfenzeventig, lieve mensen, de toekomst ziet er emotioneel harmonieus uit.

Emotioneel snugger

De Canadese psycholoog en hoofdonderzoeker Gilles Gignac schrijft die breinpiek toe aan een combinatie van opgebouwde kennis, levenservaring en het groeiende vermogen om kritisch te denken.

En dat alles maakt het, al zeg ik het zelf, een feest om ouder te mogen worden. Misschien ren je niet meer zo snel als je ooit hebt gedaan, blijven sommige namen steeds vaker op het puntje van je tong liggen, staat die rimpel ook ná de frons nog in je voorhoofd of slaan die drie wijn harder in, psychologisch gezien ga je er alleen maar op vooruit.

Dat de stoppen in je koppie regelmatig doorslaan, hoort dus ook een beetje bij de leeftijd. Je bent er simpelweg nog niet klaar voor om het leven in haar volle glorie te snappen, om je niet door je gedachten te laten meeslepen en om elk probleem vanuit een helikopterperspectief te observeren. Je mag gewoon nog even verder rijpen.

Leave a comment

Ik ben nu trouwens wel nieuwsgierig hoe oud jullie zijn. Want ik geef wel regelmatig een kijkje in de warboel in mijn brein, ik weet nog maar verdacht weinig van jullie (tenzij jullie me mailen of commenten, wat elke keer weer wordt gewaardeerd 🫶):

Verder lezen?

Subscribe now

Wat een gedoe. De woorden glippen regelmatig al mompelend over mijn lippen en de laatste tijd gebeurt dat net wat vaker dan voorheen. Ik heb van alles te doen (ik weet het, wie niet) en die te-doentjes houden me de ganse dag van de straat. Ik werk mezelf er via de ene naar de andere taak een weg doorheen en zo schrijden de dagen methodisch aan elkaar voorbij.

Dat klinkt melodramatischer dan ik bedoel, maar het is wel gewoon wat het is. Het leven is een takenlijst en wie niets afvinkt, is gek of lui en ontneemt zichzelf in ieder geval een kans om het onderste eens even goed uit de kan te halen.

En dus ‘moet’ ik van alles en plan ik zorgvuldig mijn dagen vol. Druk, hoor ik mezelf ook steeds vaker zeggen als mensen me vragen hoe het gaat, om dan direct een beetje van mezelf te kokhalzen.

Klein gedoe

En tuurlijk, het is uiteindelijk allemaal maar klein gedoe, dat weet ik ook wel. Gedoe dat niks voorstelt in het grote geheel der dingen, maar het is wel gedoe. Mijn gedoe. Gedoe dat me bezighoudt, me af en toe flink opjut, en waardoor ik me óók even geen raad weet als het er niet is. Wat moet ik dan? Niks doen?

En nu blijkt dat de hele samenleving last heeft van dat gedoe. Of althans: ieder van zijn eigen gehannes. Want we zijn officieus ‘hypernerveus’. Niet alleen mijn brein stroomt over, maar dat van Jan en alleman en zijn moeder. Niemand begrijpt hoe we de rompslomp die we het leven noemen in goede banen leiden, of überhaupt in banen leiden, laat staan dat we weten hoe we het gedoe gewoon lekker langs de vluchtstrook laten staan en aan zijn lot overlaten.

Hypernerveus gedoe

En dus zijn we nerveus. Maar waar komt die nervositeit vandaan? En hoezo eigenlijk hyper? Ik sprak erover met hoogleraar Stress en Veerkracht Christiaan Vinkers die er zo zijn twijfels bij heeft. Want de term mag dan nieuw en prikkelend zijn, volgens hem is die stress helemaal niks nieuws. We zijn al jaren gestrest. Wat zeg ik, decennia, misschien wel eeuwen.

Want, zo zegt Vinkers: ‘Honderd jaar geleden hadden we het al over een zenuwzieke samenleving, in de jaren zeventig noemden we het een stressmaatschappij en recent ging het nog over een burn-outepidemie.’

Stress hoort volgens de hoogleraar bij elke tijdgeest, we geven er alleen steeds een ander naampje aan. Dat maakt het probleem niet minder groot, maar wel minder nieuw.

En dat is een belangrijk verschil, want hoewel het zich honderd jaar geleden misschien niet via een scherm aan ons opdrong, is stress wel van alle tijden. We maken onszelf al sinds jaar en dag druk. En, zoals Japke-d. Bouma dat zo treffend schreef in haar sowieso erg treffende column, is dat niet ook gewoon een teken dat iets ertoe doet?

Het wijst je erop dat iets je aandacht nodig heeft en hoort nu eenmaal bij het leven. En dat is niet eens zo’n gek idee als je beseft dat iedereen hier voor de eerste keer op aarde rondloopt en daar in zijn eigen onschuld ook maar gewoon het beste van probeert te maken.

Want, en ik zeg het nog één keer voor de mensen achterin: iedereen doet maar wat. En ja, dat gaat nu eenmaal gepaard met een hoop gedoe.

Leave a comment

P.S. In verband met al het voorgaande (het leven! Wat een gedoe!) belanden mijn brieven vanaf nu niet meer tweewekelijks, maar met een iets minder perfect ritme in je inbox. Ook wel zo toepasselijk, nu ik erover nadenk.

Subscribe now

Ik heb er een handje van om na een gesprek met een ander direct in te vullen wat die ander allemaal wel (of niet) van me vindt. Zei ik wil de juiste dingen? Kwam ik niet raar over? Of chaotisch? Was ik wel geïnteresseerd genoeg? Aardig genoeg? Was ik saai? Had ik anders moeten reageren? Heb ik te veel verteld?

In een mum van tijd heb ik voor de ander ingevuld dat-ie me vast zowel saai als overdreven en chaotisch vindt en de volgende keer – gechargeerd gezegd – beter met een grote boog om me heen kan lopen, voordat ik ‘m weer bestook met een willekeurig verhaal en de hartelijke groeten van mijn warrige, naar goedkeuring zoekende brein.

Zo.

Dat is eruit.

En ik wil niet voor je invullen wat er zich allemaal in jouw koppie afspeelt, maar de kans is groot dat ook jij geregeld invult wat de ander van je vindt, om tot de conclusie te komen dat je lang niet zo leuk bent als je zou willen.

Wat vind jij van mij?

Want dat is ruw gezegd zo’n beetje wat we doen. We hebben de neiging om te denken dat we in een gesprek niet zo lekker uit de verf komen en dat de ander ons niet zo leuk (of ronduit waardeloos) vindt, terwijl dat in werkelijkheid helemaal niet het geval blijkt te zijn.

Wetenschappers hebben er zelfs een leuk naampje voor bedacht: de liking gap1. Er zit een flinke kloof tussen wat we zelf denken en hoe leuk mensen het vinden om met ons om te gaan.

Onderzoeker en psycholoog Erica Boothby ontdekte deze gap en legt in de podcast Hidden Brain uit waar deze sociale illusie, zoals ze het zo mooi noemt, vandaan komt.

“We proberen constant te ontrafelen wat anderen van ons vinden en doorgaans denken we een stuk pessimistischer over ons sociale leven dan nodig”, vertelt ze.

Met name als we nieuwe mensen ontmoeten leggen we veel druk op onszelf, omdat we het belangrijk vinden dat anderen goed over ons denken. “We willen niet afgewezen worden, waardoor we onze eigen onzekerheden overdenken. Terwijl we het helemaal niet raar vinden als een gesprek rommelig verloopt of als iemand iets verkeerd zegt. Dat is gewoon hoe een gesprek gaat”, aldus de onderzoeker.

Je leeft in een sociale illusie

Volgens Boothby hebben we doorgaans het idee dat anderen al onze diepste gedachten en gevoelens van ons gezicht af kunnen lezen en die info gebruiken als ze een beeld van ons vormen. “Dat heet de illusie van transparantie”, legt ze uit.

Maar de ander beoordeelt ons helemaal niet met diezelfde nauwkeurigheid als waarmee we onszelf beoordelen, laat staan dat-ie onze gedachten überhaupt kan lezen. Boothby: “Die denkt alleen: is dit een vriend of een vijand? Kan ik deze persoon vertrouwen?”

Wat verwacht je van jezelf?

En intussen houden we al die sociale illusies vrolijk in stand door elkaar niet vertellen wat we denken of hoe we ons voelen. Want wee je gebeente dat je je kwetsbaar opstelt of, erger nog, niet perfect bent.

“We zijn geneigd om hogere eisen aan onszelf te stellen dan aan anderen”, legt klinisch psycholoog Natalie Dattilo-Ryan2 uit. Zo vinden we het oké als een ander iets niet direct begrijpt of een rommelig verhaal ophoudt, maar niet als we dat zelf doen.

En die ideeën die we over onszelf hebben, werken volgens haar twee kanten op. “Als we onszelf aardig vinden, denken we eerder dat anderen ons ook aardig vinden, maar hetzelfde gaat op als we minder tevreden met onszelf zijn”, zegt ze.

Oftewel: je ervaart wat je van jezelf verwacht, niet per se wat er werkelijk gebeurt.

Dus of je nu wel of niet de juiste dingen zei, of net te veel, of juist te weinig, of je totaal de kluts kwijtraakte en per ongeluk een willekeurig verhaal ophing over de kat van de tante van je moeders buurvrouw; dat is hoe gesprekken gaan en de rest van de wereld vindt je gewoon een erg gezellig mens.

Leave a comment

Subscribe now

Ik loop met een vriendin over straat en we hebben het over de dingen die net wat minder lekker lopen in het leven. Niets wereldschokkends, maar wel net schokkend genoeg om een uur lang onafgebroken over te praten en voor bij de osteopaat op de behandelbank te liggen. Dat niveau.

En dan gebeurt het. Het is er al uit voordat ik er erg in heb. Ongevraagd giet ik mijn emmer met advies zo, hup, over het hoofd van mijn vriendin heen. Denkbeeldig dan hè, want ik weet niet in hoeverre advies vloeibaar is en daarmee op te dissen in een emmer, maar over haar heen ging het zeker.

“O ja, ja, dat kan natuurlijk ook”, antwoordt ze vluchtig alvorens ze mijn woorden in het luchtledige laat hangen en haar verhaal weer oppakt waar ik het zo ruw had onderbroken.

Was het echt advies?

Ik bedolf mijn vriendin onder een advies waarvan ik dacht dat het haar kon helpen, maar waar ze nooit om vroeg.

Natúúrlijk wilde ik behulpzaam zijn, maar waarom kon ik niet gewoon naar haar luisteren en doorvragen – zoals een echte Socrates op sneakers zou doen – zonder mijn eigen relaas op haar los te laten? Het enige wat zij wilde, was haar verhaal kwijt, maar ik moest daar met dat van mij toch even overheen.

Blijkbaar laat ik de kans om iemand te verwennen met een goed advies niet graag liggen. Niet dat ik nou zoveel van het leven weet, integendeel, maar als ik kan laten doorschemeren dat ik in ieder geval niet niks weet, dan doe ik dat graag.

Om de ander te helpen, heus, maar in negen van de tien gevallen gaat het toch vooral over mezelf.

Want dat is precies wat een advies vaak is, lees ik in een artikel op The New York Times1: bevooroordeeld ten opzichte van onze eigen ervaringen. “We delen inzichten die we zelf nuttig vinden, maar die mogelijk niet zo relevant zijn voor de ander”, zegt de Amerikaanse hoogleraar management en organisatie Richard Larrick.

Van advies geven knap je op

Ondanks dat je denkt dat degene die wel wat hulp kan gebruiken, gebaat is bij een motiverend advies, is eerder het omgekeerde waar. Door advies te geven, zo blijkt uit onderzoek2, help je vooral jezelf.

Drie Amerikaanse academici onderzochten in een grootschalig experiment hoe het geven van advies mensen vooruithelpt. Anders dan gedacht, was dat niet zozeer degene die om advies vroeg. Juist de gever stak ervan op; die was gemotiveerder, had een stabielere stemming en kreeg er meer zelfvertrouwen voor terug dan de ontvanger.

Bovendien is het geven van advies een subtiele manier om je machtig te voelen, wijst een kleinere studie3 uit. Simpelweg omdat de gever met zijn schitterende advies invloed heeft op de acties van de ander.

Hoe doe je dat dan: advies geven?

Dat je je door advies geven machtig, behulpzaam en zelfs groothartig kunt voelen, dat onderstreept ook klinisch psycholoog Alexandra Solomon in het Times-artikel. Mits je erom gevraagd wordt dan.

Want ongevraagd advies is niets meer en niets minder dan grensoverschrijdend gedrag, aldus de psycholoog.

Je nodigt jezelf zonder verzoek uit in het verhaal van iemand anders, legt ze uit. En dat kan juist averechts werken. Zo wordt een ongevraagd advies op de werkvloer bijvoorbeeld al gauw als egoïstisch of ijdel beschouwd en daardoor sneller in de wind geslagen.

Niet gek ook, als je weet dat we ons advies dus niet zozeer baseren op wat relevant is voor de ander, maar eerder op wat we zelf nuttig vonden.

Wil je mijn advies?

Niet dat advies vragen je nergens brengt overigens. Begrijp me niet verkeerd. Zo heeft onderzoek4 aangetoond dat iemand die om advies vraagt als meer competent wordt gezien dan iemand die dat niet doet. Met name als de taak lastig is of als we iemand er persoonlijk naar vragen.

Lekker blijven vragen dus als je behoefte hebt aan wat tweedehands levenservaring. En daar ligt volgens Solomon ook precies de uitweg voor het geven van een goede raad: vraag of de ander jouw advies wil.

Zo simpel kan het zijn, benadrukt de psycholoog. Als je toestemming vraagt, geef je de ander de keuze om te luisteren of niet en overtreed je geen grens.

Mits je het niet met emmer en al over iemand heen kwakt dan.

Leave a comment

ʻI'm a very fucking brave strong womanʼ, Raye zong het op Lowlands zoals alleen Raye dat zingen kan en iedereen in het publiek voelde het: dat wat er achter die woorden schuilt.

Ik was er, op Lowlands, maar niet daar waar Raye met haar indrukwekkende optreden iedereen de tranen in de ogen zong. Ik was ergens anders met een domme Despo in mijn hand mijn geluk aan het zoeken, vermoedelijk ergens tussen tent en terrein, niet wetende dat één én twee dagen eerder twee very fucking brave, strong women door een man ernstig seksueel mishandeld werden en enkele dagen later een andere very fucking brave, strong woman dood langs de waterkant gevonden zou worden.

De very fucking brave, strong woman werd middernacht aangevallen door een man op een fiets en belde, moedig en sterk als ze was, nota bene zelf de meldkamer van de politie. De very fucking brave, strong woman was zeventien.

Zeventien.

Ik kan dat getal niet horen zonder dat de tranen in mijn ogen springen. De woman was een meisje. Mijn oren klapperen. Mijn ogen kunnen de berichten die ik lees niet geloven.

Ik vond het vroeger altijd maar onzin dat mijn vader me midden in de nacht overal en nergens tegemoet kwam fietsen ʻwant er lopen rare figuren rond, Lisanʼ, terwijl mijn broers wél zonder paternalistisch gezag de overtocht naar huis mochten maken. Ik ben toch een very fucking brave, strong woman, dacht ik, ik kom heus ook wel zonder kleerscheuren thuis hoor.

En dat kwam ik gelukkig ook, onder mijn vaders veren.

Maar deze vrouwen kwamen dat niet. Niet omdat hun vaders veren ontbraken, maar omdat een vrouw die blijkbaar wel nodig heeft om ongeschonden uit de nacht te komen.

ʻAnd I'll be damned if I let a man ruinʼ, zingt Raye, ʻhow I walk, how I talk, how I do it. (…) It's even harder to be brave alone.ʼ

Wat gaat er toch keer op keer mis? Waarom kan een vrouw niet zonder zorgen in haar eentje over straat fietsen? Waarom moet ze altijd op haar hoede zijn? Waarom moet ze steeds weer horen dat er rare figuren zijn die de weg naar huis voor haar onveilig maken? Waarom zijn er vaders nodig om ervoor te zorgen dat hun dochters veilig thuis komen?

Wáár gaat het toch elke keer mis?

Want deze vrouwen zijn very fucking brave en strong, en veel te vaak zelfs nog meisjes.

Leave a comment

P.S. Dit was een klein, imperfect uitstapje van het onderwerp dat je van me gewend bent, gewoon, omdat ik het uit het niets (frustratie? ongeloof? woede?) opschreef en het niet niet kon versturen.

Subscribe now

Ik kan me het aantal keer dat ik op de middelbare school met de slappe lach de gang op werd gestuurd niet meer herinneren. Als tiener lachte ik mezelf een ongeluk, zowel in de les als daarbuiten; als ik met vriendinnen op de bank hing of als we op straat op zoek waren naar vertier.

Nu ik 32 ben, is die slappe lach met de noorderzon vertrokken.

Natuurlijk lach ik nog genoeg, maar slap is-ie nog zelden. Het blijft eerder bij een korte schaterlach. Soms gevolgd door de woorden ‘ik ga stuk’, terwijl de realiteit is dat er precies niks in mij breekt (laat staan verslapt), maar juist alles fatsoenlijk en geordend rechtop blijft staan zodat ik nadien de draad weer netjes kan oppakken.

Sneller dan me lief is nestelt de realiteit zich weer in mijn botten en, tot mijn grote spijt, ook de frons weer in mijn voorhoofd.

Ligt dat aan mij of lachen we minder als we ouder worden?

Je wordt positiever met de jaren

‘Dat klopt niet helemaal,’ is meteen het lachende antwoord als ik neuropsycholoog Erik Scherder aan de telefoon heb om hem mijn kwestie voor te leggen. Natuurlijk kan het wel dat ik persoonlijk minder lach dan vroeger, maar doorgaans worden we met de jaren een stuk goedgemutster.

Volgens Scherder is er veel onderzoek gedaan naar het fenomeen positivity of ageing, wat inhoudt dat we (uitzonderingen daargelaten) de dingen rooskleuriger bekijken als we ouder worden.

En wie meer dingen als positief ervaart, lacht ook sneller, stelt de neuropsycholoog.

Mopperkont

‘Als je jong bent, mopper je wat meer en ben je minder tevreden,’ vertelt hij, ‘je blik is gericht op de negatieve aspecten. Maar hoe ouder je wordt, hoe beter je kunt relativeren en hoe milder je bent.’

Vanaf je dertigste nemen volgens Scherder zowel je emotionele stabiliteit als het aantal positieve emoties toe. ‘Je denkt eerder: het valt wel mee, het komt wel goed.’

En ook in het taalgebruik kiezen oudere mensen voor meer positieve woorden dan jongeren, weet hij me te vertellen. ‘Net als wijsheid komt vrolijkheid met de jaren.’

Waarom je (vaker) wil lachen

Al dat lachen heeft natuurlijk ook een functie. ‘Samen lachen schept een band. Het hormoon oxytocine komt vrij in je hersenen en dat zorgt voor sociale verbondenheid.’

Maar daar blijft het niet bij, benadrukt Scherder. Lachen is goed voor hart en vaten, werkt pijnverlichtend en vermindert stress en somberheid. Bovendien werkt het ontspannend en ontladend doordat je hersenen naast oxytocine ook de gelukshormonen endorfine, serotonine en dopamine aanmaken.

Nog een belletje dan maar

Ik begin langzaam maar zeker nog meer tabak te hebben van de schaarste van mijn slappe lach en besluit lachspecialist Sanne van Zoest te bellen. Van Zoest geeft lachworkshops (je begrijpt waar je mij binnenkort kunt vinden) en verzekerd me dat ik allerminst de enige ben die het idee heeft minder te lachen.

‘Ik hoor regelmatig van mensen dat ze vinden dat ze doorgaans maar weinig lachen,’ vertelt ze.

Het is volgens haar niet zo dat we dat lachen zijn verleerd, maar eerder dat de situatie er te weinig naar is: we zitten verzonken in onze gedachten en verantwoordelijkheden en zijn continu bezig om aan al onze taken te voldoen.

Maak je wel ruimte om te lachen?

En daar zit volgens van Zoest de crux in die slappe lach: ‘Wie voortdurend in zijn hoofd zit en van de ene naar de andere taak vliegt, laat weinig ruimte over voor spontaniteit of om ja te zeggen tegen een gek plan.’

Laat staan voor een ongeremde lach.

En dat herken ik maar al te goed. Die behoefte om alsmaar productief te zijn en de boel een beetje onder controle te houden, laat nauwelijks speling over om gewoon een beetje lol te trappen en daadwerkelijk stuk te gaan.

Meer lachen, minder denken

En ik wil niet veel zeggen, maar hadden we het vorige keer niet over het leed dat een smetteloos leven heet? Van Zoest raakt daar precies aan mijn vorige brief en ik zie geestig genoeg ineens een patroon en tegelijkertijd een oplossing: de hele situatie weglachen.

Want waar onze zorgen over morgen een ongedwongen lachbui in de weg zitten, laat die lachbui op zijn beurt juist geen ruimte over voor die zorgen. ‘We hebben de hele dag door allerlei gedachten, maar als je lacht denk je even nergens meer aan,’ vertelt ze.

En daar zit misschien wel precies het soelaas dat ik zoek.

Om mijn empirisch onderzoek nog wat verder voort te zetten: hoe is het bij jou gesteld? Is je lach vaak genoeg slap of kan het slapper?

Leave a comment

P.S. Hoewel je je ook kunt afvragen wat er precies te lachen valt, kijkend naar de situatie in veel delen van de wereld, schuilt in die lach volgens Sanne wel verlichting. ‘We hebben nu meer verbinding en positiviteit nodig dan ooit’, zegt ze. Wat we ook nodig hebben, is steun. Bijvoorbeeld door een petitie te tekenen of te doneren. Charlotte legt in De Weekstart uit wat je kunt doen.

Ik weet niet precies waar het misging, maar ergens gaandeweg werd mijn leven serieus. Ik gok zo ergens eind twintig, toen de pandemie het hele bestaan een optater gaf en er sowieso vrij weinig overbleef van het bandeloze leven.

Ieder probeerde er tussen eigen vier muren en plafond het beste van te maken en in mijn geval bestond 'het beste' uit kijken hoelang mijn haar zonder een wasbeurt kon (twee weken), kijken hoelang ik het vol kon houden om elke dag te mediteren (drie dagen) en eindeloze ommetjes maken.

Subscribe now

Aanrommelen

Rond die tijd ging het leven van ‘ik doe maar gewoon en ik zie wel, zolang ik maar een beetje lol trap en avonturen beleef’ naar iets met plannen, routines, doelen, regelmaat en zorgen dat ik tussen alle serieuze noten door in ieder geval zeven uur slaap, zodat ik ook de volgende dag weer in alle ernst aan het georganiseerde bestaan kan deelnemen.

Soms ben ik ervan overtuigd dat juist die structuur en discipline me vooruithelpen en zorgen voor grip op de wereld om me heen, en soms betwijfel ik dat.

En ik betwijfelde het net een beetje meer toen ik in Psychologie Magazine las over het nut van een rommelig bestaan.

Stabiliteit vs. avontuur

Want, zo ondervindt journalist Brenda van Osch, er valt best wat te zeggen voor een minder zorgvuldig en strikt ingericht leven. Ze sprak onder meer met psycholoog en auteur van het boek 'Nooit meer te druk' Tony Crabbe.

Volgens Crabbe is die structuur niet beter of slechter dan de chaos, maar hebben we vooral behoefte aan beide: we willen stabiliteit en rust en we willen nieuwe avonturen en gekkigheid.

Welke kant valt de medaille op?

Stabiliteit en rust zijn in de basis belangrijk om goed te functioneren en presteren, maar van onverwachte avonturen groeien we het meest.

Twee kanten van dezelfde medaille dus, maar als je doorschiet in het een (zoals voort jakkeren op routines en regelmaat) valt de medaille ook slechts één kant op. En dat kan volgens de psycholoog ongezond zijn.

Wat je wilt, is een gezonde balans tussen beide ingrediënten. En die vind je, aldus Crabbe, in een stabiele basis van waaruit je geregeld op zoek gaat naar dat avontuur.

Want het beleven van nieuwe avonturen en het aangaan van uitdagingen, lieve mensen van het gestructureerde leven, dat doet wat met een mens. Het maakt ons gelukkiger (dopamine!), het brengt ons in die verrukkelijke flow als we ergens aan werken en het rekt onze vaardigheden en grenzen op waardoor we groeien. En dat werkt ook nog eens motiverend.

Speel je wel genoeg?

Bovendien, zegt de psycholoog, spelen we doorgaans maar weinig. En dat klonk me bekend in de oren, want ook filosoof Lammert Kamphuis vertelde me ooit in een cursus bij The School Of Life dat we de speelse kant van onszelf wel wat meer ruimte mogen geven.

Volgens Kamphuis verliezen we de connectie met ons spelende kind als we ouder worden en de verwachtingen en verantwoordelijkheden toenemen. We raken als het ware verstrikt in alles wat 'moet' en de routines die daarbij komen kijken en vergeten hoe bevrijdend het is om zonder plan met de wind mee te waaien en te kijken waar we dan verzeild raken.

Limonade maken

Want ook dat spelen brengt ons allerlei goeds. 'Lemonading', noemen wetenschappers dat, waarmee ze bedoelen dat spelen onder meer positiever, flexibeler, energieker, creatiever en veerkrachtiger maakt. Oftewel: als het leven je citroenen geeft, weet jij wat je ervan kunt maken.

Plus, zegt Crabbe, maakt die speelsheid ons gewoon erg aantrekkelijk. Spelen is sexy, opwindend, betoverend en charmant en het is werkelijk waar een doodzonde om al dat goeds aan ons voorbij te laten gaan omdat we verstrengeld zitten in onze eigen kleine bubbel vol rust, reinheid en regelmaat.

Hoe maak je limonade?

Hoe je dan wat vaker limonade maakt? Simpel: ‘Doe dingen waar je blij van wordt, sta open voor nieuwe ervaringen en ga om met mensen die je aan het lachen maken,’ tipt onderzoeker Xiangyou Shen.

Je hoeft daarvoor heus niet letterlijk de speelhoek in, benadrukt Shen. Het gaat erom dat je een sfeer van plezier en flexibiliteit in het alledaagse brengt. Dat mag groots en bloedstollend zijn, houd je voor mij vooral niet in, maar je bereikt het veel gemakkelijker in het klein.

Bijvoorbeeld, tipt Crabbe, door de muziek hard aan te zetten en te gaan dansen als je merkt dat je vastzit in een taak. ‘De kans is groot dat dat je van het slot haalt.’

Dus zit je klem in je eigen routines? Doe maar gek, aan normaal heb je niks.

Leave a comment

Hier trouwens de anti-gids in de vorm van wat (onleesbare) krabbels op levensecht papier, zoals je van me gewend bent:

P.S. Ken je iemand die wel een gewaagd duwtje in de goede richting kan gebruiken? Stuur deze nieuwsbrief dan door. Vond je het leuk om te lezen, klik dan op het hartje, dat vind ik dan weer leuk.

Share

Subscribe now