Aşk, mantıklı bir yatırım planı değildir. Getiri garantisi yoktur, hatta bazen en güvendiğiniz his(se)ler bile bir gecede değer kaybedebilir. “Bu sefer kesin!” diye başlayan ilişkilerin pek çoğu, iç mimari hatalar nedeniyle çöker. Çünkü insanlar birkaç doğru vidayla karakter montajı yapabileceğiniz bir IKEA dolabı değildir. Yani bir “değişme ihtimali”ne yatırım yapılmaz şekerim!

Aşk, sürekli bir kalp çarpıntısı değildir. O daha çok kardiyolojinin alanına girer… Eğer nabzınız dakikada 140 atıyorsa ya koşuyorsunuzdur ya da çok yanlış bir kişiye pek de mahrem bir içerik göndermişsinizdir, geçmiş olsun!

Aşk, birini mükemmel sanmak değildir. Bu daha çok geçici bir görme kaybıdır, çok rastlanır. Lakin gözler açıldığında karşınızdaki hala insansa (valla İnşallah!) ve siz de hala oradaysanız, işte işler o zaman ilginçleşmeye başlayabilir… Tadını çıkarın, zira günleriniz sayılı…

Aşk, hayatı askıya almak değildir. Evren yeterince büyük ve dahi karmaşıkken bir kişiyi merkeze koyup geri kalan her şeyi görmezden gelmek ya da hayatınızdan tamamen çıkartmak, pek tavsiye edilmez. Zira milyar yıllık devasa gezegenler bile kendi yörüngesinde dönmeye devam ederken, uydu olmak niye? Dönün birbirinizin etrafında işte…

Aşk, bir “sensiz yaşayamam!” stereotipi değildir. Çünkü insan türü, lanet olsun ki, şaşırtıcı derecede dayanıklıdır. Sensiz de, bensiz de, hatta onsuz bile yaşar. Size bu vaadleri eden kaç kişinin mezarına çiçek bıraktınız şimdiye kadar Allahaşkına?! Kaldı ki, mesele yaşayamamak değil, mümkünse yaşamı birlikte anlamlandırmaktır.

Aşk, bir drama değildir. Eğer her gün bir final sahnesi yaşanıyorsa, bu zaten aşk değildir… Ya da farkında olmadan düşük bütçeli, kalitesiz bir töre dizisinin parçası olmuşsunuzdur… Sezon finaliniz yakındır, borca harca girmeyin derim!

Ve nihayetinde…

Aşk, evrenin merkezine otur(t)mak da değildir. Çünkü evren bir merkeze sahip değildir. Aşk daha çok, bu merkeziyetsizlik içinde, dünyadaki yerleri pek de küçük olan iki canlının, birbirine bakıp da “Ben senle kendimim” diyebildiği yerdir. Huzurlu bir ev misali… Hele bir de gözler gülüyorsa, bence olmuş demektir.

Elbette tüm bu kulağa pek de MANTIKLI gelen söylemlerim, aşkın değersiz olduğu anlamına gelmez. Ben sadece değerin, kusursuzlukta değil de, iki kusurlu insanın birbirine alan açmasında saklı olabileceğinin hatırlanmasında olduğunu düşünüyorum, naçizane…

Aşkla… Sevgiyle….
Ve hatta mümkünse saygıyla…

Subscribe now

Uzun süre yatağımın başucunda duran, üzeri hafiften tozlanmış, ayracı bir süredir yer değiştirmemiş kitabıma her baktığımda hafif bir suçluluk duygusu kaplamıyor değil hani içimi. Tamamlanamayan o kitap, metinle benim aramda kapanmamış bir hesaba dönüşüveriyor. Tutulmamış bir sözün altını çizercesine bakıyor bana… Bitirilmeyi bekliyor…

Olmuştur illa ki size de…

Ama her kitap öyle mi ya? Bazıları kavrar sizi yüreğinizden sımsıkı, vedalaşmak dahi istemezsiniz. Bittikten sonra rafa geri koymak bile o kitabı, bir dosta yapılan ihanet gibi gelir. Geride bırakmışlık hissi bir çeşit. İşim bitti seninle der gibi… Ne ruhsuz! Oysa, o çoktan ailenizin bir parçası oluvermiştir. Dost sohbetlerinde sıkça bahsi edilir… Tavsiye, o coşkuyu paylaşmaktır, büyütmektir… Aynı mekanda toplamak gibidir tüm dostları bir kitaba davet…

Bu seferki ile öyle olmadı ne yazık ki… Buluşamadık aynı sayfalarda. Döndü durdu elimde… Alıp kenara koymak bana bir çeşit entelektüel başarısızlık hissi vereceği için de günlerce sürükledim durdum kendimi de, kitabı da… Alışamadık birbirimize. “Belki” dediğim çok an oldu… “Belki de yeni başlıyoruz…” Zihnime kelepçelenen bu umut, engele dönüşmeye başladı iyiden iyiye. Başlayamadım da başka bir kitaba, hepten arada kaldım…

Oysa kitap, mutlaka sonuna kadar katlanılması gereken bir sınav olmamalıydı. Bir noktada metnin size söyleyeceklerinin tükenmesi, frekansın kopması ya da o anki zihinsel eşiğinizin başka bir yere kayması gayet de kabul edilebilir insani bir hissiyattı.

Sizi okuma eyleminden soğutan, başka bir kitaba başlamanıza mani olan, kitaba da zamanınıza da haksızlık eden bu yapay zorunluluk neyin peşindeydi? Bu yarıda bırakmanın yenilgi olabileceği hissi, kime aitti ki?

Başlanan bir şeyin bitirilmesi fikri, modern insanın “disiplinli, kontrolü elinde tutan, verimli birey” ilüzyonunun sinsi dayatmalarından biriydi aslında. Tamamlanamayan her sayfa, bilinçaltında kapatılamayan bir dosyaydı ve bu da verimlilik dinine karşı işlenen en büyük günahlardan biriydi…

Açıkça unutmuştuk işte kitabın bir keşif alanı olduğunu. O artık fethedilmesi gereken bir araziydi ve nihayetlenmeliydi…

Kitap bir başarısızlık anıtı olabilir miydi? Bu bir ödev miydi? Neden okuyorduk? Cevap peşinde koşarken sormayı unutuyor insan… Sorgulamayı, en kıymetli şeyi…

Fena bir başlangıç sayılmazdı bu benim için. Aldım kitabı elime, rastgele bir sayfa açtım… Konuşmaya başladı, odaklanamadım. Kapattım… Belki de başka bir zamanın kitabını çok erken almıştım elime… Dürüstçe vedalaştım… Ayracımı usulca çekip çıkardım.

Bir kenarda tozlanmaktan kurtarmıştım onu evet ama ne okunmuştu, ne de okunacaklar listemdeydi artık. Belki de bir daha hiç dokunmayacağım o kitap artık ihtimaller kütüphanesinin bir parçasıydı.

İhtimaller Kütüphanesi… Ön göremediğim bir zaman diliminde, bir ihtimal yollarımızın tekrar kesişeceği kitaplar evreninin adıydı artık benim için. Tüm yarım kalan hesapların kapatıldığı…

İşte şimdi geçebilirdik huzurla sıradaki o kitaba…

Subscribe now

Dili nasıl öğrendik, durup da bir düşünmek gerek…

İki ya da üç yaşlarımızdayken dil bizim için sadece bir araç, filtrelenmemiş, işlenmemiş, yontulmamış HAM bir temas biçimiydi… Açlığımızı, susuzluğumuzu, tam da o an altımıza yapmakla meşgul olduğumuzu söylediğimiz bir araç… “Bittiiiiiiii! Eh! Eh!”. Henüz “neyin söylenip neyin saklanması gerektiğine” dair sessizce imzalanmış bir protokol yok ortada…

Sonra büyümeye başladık. Okuldu, aileydi, toplumsal nezaket kurallarıydı, o ne düşündüydü, bu nasıl algılanırdı, ayıptı, günahtı, kutsaldı derken… ^Pheeew! Yavaaaş yavaş AMA kararlı bir şekilde bambaşka bir şeyi öğrenmeye başladık; KONUŞ(A)MAMAYI.

Sekiz, dokuz yaşlarındayken “Nasılsın?” diye sorulduğunda hafif utangaç bir şekilde, ebeveyninin ardına saklanarak “iyiii” diyen insanoğlu, henüz daha on yedisine gelmeden türünün arzularına, korkularına, belki de hayret ettiği için olsa gerek, başladı dudaklarını mühürlemeye…

Görünürde bu bir başarıdır. Toplumu korur, kimsecikleri rahatsız etmez. Ama arka planda sessiz bir kayıp başlar. Sadece başkalarından değil, zamanla kendi içimizdeki o öfke, utanç, dehşet ya da katıksız, salt sevgiden, sevinçten de kopmaya başladığımızı fark ETMEYİZ bile.

O küçük dünyanda, sana önceden takılan o mikro filtre, genişleyen çevre ile birlikte büyümeye başlar. Daha çok kelime takılır, geçemez olur o süzgeçten…

Birçoğumuz şöyle bir kabulle yaşarız çünkü, “EĞER zihnimin içindekileri olduğu gibi dışarı aktarırsam…………”

Yargılanırım! Ayıplanırım! Dışlanırım! Ötelenirim! Zorbalanırım! SEVİLMEM!

Eğer ki GERÇEK BEN’i görürlerse…

Kafa karıştıran bir sürü soru dolanmaya başlar kafanın içinde. Bir yerde tembihlenen kurallar, bir yerde küfürlü konuşanın eğlenceli bulunması, dürüst algısı. Bir yerde masumiyetini koruma çabası, bir yerde iletişim kurabilme, kendini doğru ifade edebilme sorunsalı…

Derken filtre yalnızca dilimizi değil, davranışlarımızı da şekillendirmeye başlar.

Oysa hayatımızda başkalarına en itici geldiğimiz anlar, çoğunlukla samimi olmadığımız o anlardır. İstemediklerimize OK dediğimiz ve bundan ötürü de gönülsüzce yapmaya çalışırken, içine sürüklendiğimiz o sevimsiz anları, ama somurtarak, ama söylenerek, yer yer belki daha bile ileri giderek başkalarına yansıttığımız o anlarda oluruz aslında itici ya da kırıcı…

Soğuk davranırız mesela. Ya da hırçınlaşırız sırf korktuğumuz için bazen.

Filtreli dil konuşmaz, konuşamaz çünkü. Ama her şey ortadadır. Söylemediğimiz şeyler yok olmaz. İletişimsizlik dediğimiz şey tam olarak da budur; dürüstlükten kaçarken ürettiğimiz o dolambaçlı davranışların bir yan ürünü…

Ondan çekiniriz çoğu zaman çocukların sözlerinden, istemeyiz pek konuşmalarını. Çünkü çocuk sorar, itiraz eder, bağırır, UTANIR, güler, eğlenir. Filtresizlik çıplak bırakır çünkü insanı…

Duvarlar örüp de kendimize bir hapishane, bir sığınak inşa etmenin adı oldu sana olgunluk… “Shhhh!” deyip de susturmak o çocuğu oldu sana eğitmek… Oysa güzel olmaz mıydı o HAM gerçekliğe yetişkin bilinciyle dönebilmek, ayıklamak mesela bize ait olmayan o filtreleri…

Bakın burada kaba, patavatsız falan olmaktan bahsetmiyorum. Bana göre bir yetişkinin en güçlü aracı olan İLETİŞİM; nezaket ile çıplak gerçekliği aynı cümlede birleştirebilme yetisidir… Olması gereken odur…

Mesela bir kızgınlık anında “Senden NEFFFFFRET ediyorum” demek yerine “Şu an içimde öyle büyük bir ÖFKE var ki, seni bununla incitmek istemiyorum, o yüzden daha sonra konuşalım” diyebilmektir…

Tabii canıııım insan da sinirliyken nasıl düşünsün bunları değil mi? Düşüneceksin işte kardeşim! Terbiyeyse dilini terbiye edeceksin böyle böyle, ruhunu da üzmeden… Duyguları kontrol etmek onları susturmak değil ki, dönüştürebilmek…

“Senden NEFFFFFFRET ediyorum” demek yerine “Senin tarafından reddedilmekten o kadar korkuyorum ki, bu endişelerim yüzünden kendime çok yükleniyorum.” desen ne olurdu mesela? Gerçekten soruyorum, ne olurdu mesela? En kötü ne olabilirdi? NEFFFREEEEEEET diye bağırmaktan daha kötü ne olabilir ki?!

Gereksiz bir mesafe koyup da, karşındaki insanı muallakta bıraktığında, sırf ona bir ders vermek uğruna sessizliğe gömüldüğünde ne olmasını bekliyorsun mesela? İletişim bu sürecin epey dışında kalıyor zira… “Anlasın” diyorsun ya hani bazen… “Seviyorsa anlasın. Okusun beni, ben konuşmasam da dinlesin…” Mümkün mü böyle bir şey?

DİL…

Ya terbiye edilir ya da susturulur günden güne artan filtrelerle. Geri dönüp baktığında elinde avucunda kalan o üç beş kelimeyle, artık ne sohbetin tadı kalır, ne kendini anlatabilirsin kimselere… Kimliksizlik başlar, bunalımlar ve o hazin son;

“Kimse beni anlamıyor!”

Bir, “derdimi anlatamıyorum” çığlığıdır artık bu! “Nasıl desem, kelimelere nasıl döksem de huzura ersem… Resmetsem şu hislerimi kelimelerle…”

Hiçbirimiz bu dünyaya kusursuz zihinsel bir berraklıkla gelmedik. Var olmanın haddinden fazla tuhaf, karmaşık ve de korkutucu anları içinde birlikte büyüyebilmek, uzlaşmak varken zihnimizin içindekilerden utanmayı, onları örtmeyi bıraksak mı mesela yavaştan yavaştan… O örtünün altından başımızı bir kaldırsak herkesin benzer örtülerin ardına gizlendiğini göreceğiz çünkü… Sonra yavaştan yavaştan nefes almaya başlayacağız. “Ben de öyle hissettim” dediğinde biri, aslında ihtiyacımız olanın filtreler değil de basit bir netlik olduğunu fark edeceğiz.

Konuşmayı bir kez öğrendik… Şimdi sıra bir kez daha öğrenmekte…

Yavaştan, karşıdaki insanın içindeki o küçük çocuğu da hesaba katarak… Nezaketle, kucaklayarak, basitçe ve de…

Sevgiyle
♥

Ayrıca bakınız:

Anthropocene

Sessizlikle Lanetlenen...

Read more

18 days ago · 4 likes · Doğan, M.

Subscribe now

Hayatın gürültüsü ve karmaşası arasında kaybolmamak ve günün sonunda “Bugün kendim için ne yaptım?” sorusuna sığınabilmek açıkçası gittikçe zorlaşıyor. Sürekli bir yerlere yetişme telaşı, bitmek bilmeyen bildirimler, toplumsal ve ailevi beklentiler falandı filandı derken zihinsel yükümüz tavan yapıyor.

İşte bu noktada, hayatı düzene koyma isteği, salt bir sistem arayışı olmaktan çıkıp psikolojik bir denge ve bir özgürleşme haline dönüveriyor…

Huh? 🙂

Şöyle…

İnsanoğlu genel olarak sistemsiz yaşamaya meyillidir. Hayatı akışına bırakmak başta cazip ve özgürleştirici görünür ancak belirsizlikler uzadıkça ve de biriktikçe zihni bir kaygı cenderesine sokar.

Yapmamız gereken işlerin zihnimizde yarattığı o görünmez bilişsel yük var ya hani, hamallık yapsan ağrıyan sırtına bir masajla çözüm bulursun ya da az soluklanırsın ama o zihinsel yorgunluk bir türlü geçmek bilmez. Ajanda tutmak, kişisel takip sistemi kurmak işte tam da o “sistemsizlik” dediğimiz şeyi kırma çabalarıdır ^{(ki ben bu süreci abartanlardanım kendime günlük / haftalık ve de aylık rapor veren kendi yazdığım bir uygulamayı kullanıyorum)}. Amaç aslında hayatı mekanik bir robot gibi yaşamak değil de, zihindeki kaosu bir düzene oturtmaya, ondan bir dinginlik yaratmaya çalışmaktır…

Kaostan dinginlik yaratmaya çalışmak… ^{Peh peh peh!}

Lakin bir planlama alışkanlığını oturtmaya karar verdikten sonra, bu süreci devam ettirebilmemizin önünü tıkayan iki temel KUSUR vardır.

İlki, günün her saatini, ıncık cıncık türlü detayı planlamaya çalışmak ve bunları not almak. İkincisi ise aksaklıkları tolere edememek ^{(Şekerim insanoğlu kendine çok acımasız valla, karşısındaki insana gösterdiği toleransı kendinden esirgiyor çoğunlukla).}

Oysa hayat öyle mi? Salt bizim kurguladığımız planlardan mı ibaret mesela? Yorgun kalkma hakkın olamaz mı ya da hiç beklenmedik bir şey; hastalık, bir ölüm haberi, fırtına… Mümkün müdür mot-a-mot bir düzeni takip edebilmek? Sen her ne kadar bir düzen için yola çıksan da, bu sistemi yaratırken dış dünyayı dahil etmezsin ki kurgularına… Plan sekteye uğrar yeter ki sen PES etme. Mesela ilk aksaklıkta kalemi fırlatma masaya “ben yapamıyorum yahu” diye…

Ne eksik? Esneklik payı… Bir düzen kurma fikri harikaydı lakin sen planına dahil etmediklerin / edemediklerin yüzünden kendini suçladın… Oldu mu şimdi yani…

Oysa plan sadece bir çerçevedir yoksa tek bir ajandayla günün 24 saatini kontrol altına alamazsın. Ama zamanla, farkındalık kazanıp o çerçeveyi genişletebilirsin ya da daha seçici davranmaya başlarsın. Fark edersin ki, bir yerde rakamlarla sürdürülen dünya (saatler, takvimler, deadlinelar), bir yerde sayfaların arasından sana el sallayan içsel yolculuğun, film okumaları, dost sohbetleri, belki minik hayaller geleceğe dair…

Planlarken, bir sisteme oturmaya çalışırken fark edersin hangisi senin kaosun, hangisi dış uyaran. Neleri alıyorsun zihnindeki odalara… Çoğunlukla sana ait olmayan karıştırıyor ortalığı bir çıkış yolu bulmaya çalışırken… Ve işte kaos da tam orada başlıyor…

İngilizcede çok güzel bir kelime var NO… Hayır... Hayr, Arapça iyilik, güzellik demek iken Türkçedeki evrimi bence muazzam… Güzellikle reddetme…

Günde kaç kere kullanıyorsun mesela bu kelimeyi? Günde kaç kere güzellikle reddediyorsun sana ait olmayan şeyleri? Sistem kurmaksa, işe belki de buradan başlamak en doğrusu… Güzellikle reddederek kendi zamanının ve hayatının sahibi olabilmek.

Takip edebiliyor musun sistem aslında nasıl işliyor? Kağıtla, kalemle, ajandayla applerle uygulamaya KARAR verdiğin o çerçeveye ne giriyor ne çıkıyor, hangisi sana ait, hangisi dışarıda kalması gereken. Görebiliyor musun daha net?

Dış dünya sana saatlere uyman gerektiğini söyler. Kurumsal hayat budur. Ayın 1’inde maaş alırsın, ayın 5’inde iş teslim etmen gerekir, saat 9’da işbaşı yaparsın, saat 7’de arkadaşla kahve keyfi? Hmmm, işte orada azıcık duracaksın… Saat 7 ya da 7:30, aksilik oldu 9’a ertelendi, başın ağrıdı, trafik vardı, inek içti, dağa kaçtı…

İç dünyanı kurumsal şekilde yönetemezsin… Ondandır çoğunlukla kalemi fırlatman “yapamıyorum işte” diye çünkü zor, bence kimse yapamaz… Çünkü asıl yapabildiğin AN mekanikleşmişsindir. Sen hayatı kodlamaya değil yaşamaya geldin ya hani. En son öyleydi en azından… Keşfettin mi peki kendini, hissettin mi rüzgarı bugün saçlarında mesela… Kurdun mu derin bir bağ etrafındaki bir canlıyla, kuru bir merhabadan öte gidebildin mi?

Güzellikle neyi reddettin bugün ve yerine ne koydun?

Düzen güzeldir ama farkındalık daha da güzeldir. İnsanın farkındalığı artınca düzen de kendiliğinden geliyor sanki. Nereden başladığın önemsiz. Ama renkli kalemlerle bir defter, ama incelikle kurgulanmış bir uygulama, ama post-it’ler, ama alarmlar… Dikkatini vermezsen çok iş yapan birine dönüşürsün sadece… Sistemli olur musun? İllaki. Fena kurgulanmamış bir yazılımı kusursuzca takip eden biri olursun, amaç oysa yani…

Neyse… Yine çok bıdı bıdı yaptım…

Saat sabahın 6’sı… Yatakta mı olmam gerekiyor? Kim demiş yahu? Ben memnunum uyanık olmaktan ve bir şeyler karalamaktan… Amaaa şimdi yeniden yatağa dönme vakti, zira tatlı bir rehavet çöktü üzerime…

Ayrıca saat 9:30’da uyanıp biraz okuma yapmam gerek 😛Şaka şaka 😀

Her zamanki gibi dostlar,
Sevgiyle,
♥

Subscribe now

Biri size “Harikasın!” dediğinde, ilk aklınıza gelen şey ne oluyor? İnanarak sarfedilmiş bir “teşekkür ederim” mi, yoksa “keşke bilseler ne çok zorlandım, aslında belki de sadece şansım yaver gitti” mi?

Eğer ikincisiyse, yalnız değilsiniz. Bu yazı tam da onun için. O sesin nereden geldiğini ve neden bu kadar inatçı olduğunu, bize ne demeye çalıştığını anlamak için.

His mi, Sendrom mu?

1978 yılına kadar bu his sadece utanç verici bir sırdı herkes için. Bir tanımı falan yoktu, ta ki Pauline Clance ve Suzanne Imes bunun adını koyana kadar.

Bu iki psikolog, akademide çalıştıkları kadınlarla yaptıkları görüşmelerde bir pattern gözlemliyor. Doktora derecesine sahip, ödüllü ve hatta alanlarında saygın bu kadınların neredeyse tamamı, kendilerini gerçekte oldukları kadar yetenekli görmüyor, başarılarını şansa ya da doğru zamanlamaya bağlıyorlar.

Clance ve Imes buna “imposter phenomenon” diyor; “sahtekarlık fenomeni”. Burada, ilginç ama bir o kadar da önemli bir ayrıntının altını çizmek isterim, aslında kendileri bunun bir sendrom olarak anılmasından pek memnun değil. Çünkü sendrom kelimesi bir hastalığı, patolojik bir durumu anlatıyor. Oysa onların altını çizdiği bu durum, klinik bir bozukluk değil, belirli koşullar altında son derece yetenekli insanların bile yaşadığı, oldukça da yaygın bilişsel bir çarpıtma.

Zamanla popüler dil sendrom kelimesinde karar kılıyor ve öyle de devam ediyor. Ama bu küçük ve de pek bilinmeyen ya da göz ardı edilen detay, bize açıkça bunun sadece bir his, bir yorumlama biçimi olduğunu gösteriyor. Bu bilgiyi cepte tutmakta fayda var.

Zihnin Tuzağı

Imposter sendromunun özünde aslen “attribution error” denen şey var, atıf hatası. Hatalı kodlama da diyebiliriz buna. Yani başarımızı neye bağladığımız, kendimize nasıl baktığımızı belirliyor.

Sağlıklı bir insan başarısını şöyle tanımlar;

“Bunu yaptım çünkü çalıştım, çaba gösterdim, öğrendim, denedim, yanıldım, yılmadım, tekrar denedim.”

Yani başarı içsel, kalıcı ve de kontrol edilebilir nedenlere bağlıdır ama imposter sendromunda süreç tersine işler.

“Şansım yaver gitmeseydi başaramazdım. Zamanlama çok iyiydi. X’in yardımı olmasa yapamazdım çünkü yetersizim.”

Başarı dışsal, geçici ve şansa bağlı nedenlere yüklenir. Başarısızlık hiç düşünülmeden, hızlıca içselleştirilirken, ufacık bir hata iç sesine şunları söyletir; “Al İşte! Benim ne kadar da yeteneksiz olduğumun bir kanıtı daha...”

Zihin, çifte standartlı bir muhasebe yapar anlayacağınız. İyi olan her şey “tesadüf, şans”, kötü olan her şey “ben”. Bu döngü kendi kendini besler durur çünkü kanıt hangi yönden gelirse gelsin, sonuç hep aynı noktaya varır; “yeterli değilim.”

Klinik psikolog Valerie Young, yapmış olduğu araştırmalarında imposter sendromunun tek bir kalıba sığdırılamayacağını, bu sendromun birbirinden oldukça farklı karakterlerde ortaya çıkabildiğini söyler ve bu durumu beş profilde inceler. Eminim siz de en az bir ya da daha fazlasını kendinizde gözlemleyeceksinizdir.

Profil I - Mükemmeliyetçilik:
Başarıyı %100’e endeksler. Başarının adı eşittir kusursuzluktur. Tek bir hata, tek bir aksaklık, önceki tüm başarıları gölgede bırakır.

Profil II - Doğal Yetenek:
Bir şeyi ilk denemede, çaba göstermeden başaramayan insan kendini yetersiz hisseder. Çabalamak zorunda kalmak, ona göre yeteneksizliğin kanıtıdır. Oysa çoğu alanda gerçek tam tersidir. Bunun sebeplerinden biri ailenin kullandığı dildir.

Profil III - Bireysel Yaklaşım:
Yardım istemeyi bir zayıflık işareti sayar. “Eğer bunu tek başıma yapamıyorsam, gerçekten hak etmiyorum” düşüncesiyle hareket eder.

Profil IV - Uzman:
Ne kadar bilgi biriktirirse biriktirsin, “yeterince bilmediğini” düşünür. Bir toplantıda konuşmadan önce sayısız kez hazırlanır, yine de “hazır değilim” hissiyle sahneye çıkar.

Profil V - Süper İnsan:
Başarısını, aynı anda birden fazla rolde (iş, aile, sosyal hayat) mükemmel performans göstererek kanıtlamaya çalışır. Dinlenmek ona suçluluk hissi verir. Multitasking onlar için vazgeçilmezdir!

Bu liste bize, imposter sendromunun bir tembellik ya da öz güven meselesi değil, her biri kendi mantığıyla işleyen zihinsel bir sistem olduğunu gösterir.

Peki Bu His Nereden Gelir?

Hissin kökeni tek bir kaynaktan beslenmez. Farklı katmanlardan çıkar, büyür ve de yerleşir.

Ailenin Dili:
Araştırmalar, çocukluğunda başarıyla ilgili karışık ya da yüksek beklentilerle büyüyen bireylerde bu sendromunun daha sık görüldüğünü gösteriyormuş. Kimi zaman “sen zaten çok zekisin yavrum!” gibi övgüler, niyetleri iyi dahi olsa, çocuğa “başarı doğuştan gelen bir özellik, çabasız, kendiliğinden olan bir şey” mesajı verebiliyor. Böylece yetişkinlikte, çaba gösterilmesi gereken her durum bireyi “yetersizlik ya da yeteneksizlik” hissiyle yüzleştiriyor.

İlk Olma Deneyimi:
Bir ortamda kendini “tek” hisseden insanlarda (bir alanda ilk kadın olmak, bir kurumda azınlık bir kimliğin temsilcisi olmak, ailesinde üniversiteye giden ilk kişi olmak vb.) imposter sendromu daha yaygın görülüyormuş. Yani bir referansın eksikliği, “benim gibi biri burada nasıl davranır, nasıl başarılı olur” sorusuna vereceği bir örneğin olmaması, bireyi “ben gerçekten buraya ait miyim” sorusuna yöneltiyor.

Başarı Kültürü:
İçinde yaşadığımız toplum, başarıyı sürekli, kesintisiz ve de bir performans olarak kutsuyor, sanırım bunda hepimiz hem fikirizdir. Eh ister istemez bu ortamda da, gayet insani ve de gerekli olan “bilmiyorum, emin değilim” ya da “yardıma ihtiyacım var” sözleri bir RİSK taşımaya başlıyor. Bilmemek ayıplanır hale geliyor, utanç devreye giriyor.

Günlük Hayattaki Karşılıkları

Mesela iş hayatında; terfi için başvurmak istediğinde, zam istemek söz konusu olduğunda ya da bir toplantıda fikrini paylaşmak istediğinde hep o iç ses kapatıverir ağzını. “Belki yanılıyorumdur, belki bunu zaten herkes biliyordur, şimdi söylersem komik duruma düşerim!”

Mesela ilişkilerde; sevilmeyi, değer görmeyi hak etmediğini düşündüğün o anlarda. “Seni hakedecek ne yaptım ben” en bilinen yüzüdür, en yaygın olanıdır. Bir ilişkinin her an bitebileceği hissinin seni içten içe yemesi. İlişki her an bitebilir çünkü her yerde senden daha fazla’sı mevcuttur. Yetemediğin hissiyle elinde ne var ne yok verirsin bir seferde ve kalırsın dımdızlak. Hüzünlü sonlar…

Mesela yaratıcı işlerde; üzerine çalışılan eser daha paylaşılmadan sonsuz revizyona girer (itiraf: ben). “Yeterince iyi olmadı bu” hali Sisifos’un kayayı itmesi gibi sonsuz döngüye sokar seni. Allahım hiç bitmeyen iş icat etmişlere döner mevzu, ne ilerleyebilirsin ne de yeni projelere yelken açabilirsin.

Mesela bedensel ya da fiziksel varoluşunda; kendini bir ortama, bir kıyafete, bir role “layık” hissedememe, kendini yakıştıramama durumu ki, bu da bizi bültenimizin ilk sayısındaki moda temasına, vitrinlerin arkasında kalanlara götürür.

Bu ses, zamanla o kadar tanıdık hale gelir, o kadar yerleşir ki içimize artık bir “his”, bir “düşünce” olmaktan çıkar gerçeğin kendisine dönüşür, öyle algılanır. Zira bir düşünce ile bir gerçek arasındaki fark, sadece ona ne kadar süre inandığımızdır.

Peki Bu Histen Kurtulmak Mümkün mü?

Biliyorum bunu duymak pek hoşunuza gitmeyecek ama pek mümkün değil. Hemen hayıflanmanıza gerek yok çünkü asıl sorulması gereken soru da zaten bu değil. Hislerimizden kurtulmak mümkün olabilir mi?

Ne demiştik en başta; araştırmalar, imposter sendromunun büyük ölçüde başarılı, sorumluluk sahibi ve öz farkındalığı yüksek insanlarda görüldüğünü gösteriyor. Yani bu ses, çoğu zaman bir tehlike işareti değil, önemsediğinizin bir göstergesi. Çünkü kimse hiç de önemsemediği bir şey için “yeterince iyi miyim” diye sormaz.

Meselemiz bu sesi susturmak değil, onu tanımak. Ne zaman devreye girdiğini fark etmek, hangi cümleleri kurduğunu bilmek ki, bu gerçekten çok önemli çünkü çoğu zaman ezbere konuşuyoruz, unutmayalım dil steril bir şey değildir. Dikkatimizi bunlara verdiğimizde, dönüp de hislerimize bir bakmalıyız. Biraz yukarıdan, azıcık geriden, açıyı değiştirerek ve dönüp de kendimize şunu sormalıyız; bu bir alışkanlık mı, yoksa gerçek mi?

Sahneye çok yeni çıkmış bir oyuncu olabilirsiniz ama bu, sizin orada olmayı hak etmediğiniz anlamına gelmez. Bu sadece süreçte yeni, öğrenmeye aç, kendini geliştirmeye meraklı bir çaylak olduğunuz anlamına gelir. Kim bilir belki siz de benim gibi çok şımartılmış bir evlatsınızdır da, sizi şımartanlar bu dünyadan göçüp gittiğinde keşfetmeye başlayacaksınız bazı şeyleri… Yediğin tekme, çektiğin acı, bunların hiç biri seni tanımlamaz sadece dönüştürür ama iç sesinle daha iyiye, ama dış etiketlerle daha kötüye.

Hadi Bitirelim Artık…

Evimin duvarında özel bir alanım var, çok beğendiğim sözleri özenle tasarlayıp, çerçeveletip oraya asıyorum ki gözümün önünde birer hatırlatma olsunlar. Seçilmiş bildirimlerim yani :) En sevdiklerimden biri ile yazıyı sonlandırmak isterim;

DO NOT COMPARE YOUR CHAPTER 1 TO SOMEONE ELSE’S CHAPTER 20.

Yani diyor ki; “Elmayla armudu kıyaslama!”... Kendi filizini, gölge veren ağaç ile kıyas etme.

Sevgiyle
♥

^{(*) Mini, mini mini, mini minnacık bir not: Bültenimin İkinci Sayısının teması “Yetersizlik Hissi“, Bu yazı da bültenin ilk yazısıdır, paylaşmak istedim. Bir çeşit teaser gibi düşünebiliriz ^^}

Kaynaklar:

• Clance, P. R., & Imes, S. A. (1978). The imposter phenomenon in high achieving women.

• Young, V. (2011). The Secret Thoughts of Successful Women.

  Subscribe now

Her yıl yinelediğim sözler var.
Belli dönemlerde,
aynı şekilde fısıldanıyor içimdeki dehlizlerden bana doğru.
Tekrarlıyorum; “Bu sefer söz!”
Ama olmuyorsa, bana ait değildir diyorum.

O zaman kimdir o bana seslenen?
Bilmez mi beni de ister durmadan aynı şeyi?

Öyleyse bu yinelenen sözler kime?

Çabalamak insana dair elbet
Ya da yetişmeye çalışmak verilen her bir söze...
Yakamı bırakmayan bu döngünün ortasında,
Biliyorum, gelecek yıl yine aynı mevsimde,
Aynı fısıltıyla uyanacağım...

Ama bu sefer SÖZ!

Subscribe now

Nedir sana ait olan hiç sordun mu kendine? Tepkilerin mesela, dürüstlüğün. Varsa şayet iyi ya da kötü disiplinin. Yaşadığın koşullara uygun olarak geliştirdiğin sabrın, belirsizlikler karşısındaki duruşun… Hırsların, kıskançlıkların belki de… Mızmızlığın, alınganlığın… Bunların hepsi senin… Sana ait…

Ve gücünün geldiği tek gerçek adres de tam olarak burasıdır… Senin olanlar…
Gerisi… Gerisi kontrolün dışındadır…

İnsanların o her yerde arayıp da pek bulamadığı huzuru kaybetmelerinin sebebi de hep budur. Enerjilerini kontrol alanlarının dışındaki şeylere harcamaları… Beni nasıl buldu, o ne dedi, niye dedi, neden yavaş, niye suskun, yazacak mı, neden aramadı? Cevabı sende olmayan sorular ve alakalı alakasız, irili ufaklı ne var ne yoksa kontrol etmeye çalıştıkların… Tanıdık geldi değil mi?

Oysa tüm dikkatini yönetebildiğin o tek yere, kendine, çevirdiğinde huzur da yanı başında bitiveriyor.

Formülü basit. Üstelik daha önce de duymadığın bir şey değil…
Basit bir cümle…
Sal gitsin…
Bırak gitsin…
Bırak yahu…

BIRAK…

Ve dönüp de kulak bile kabartmadığın o cümle, aslında o kadar yanlış anlaşılıyor ki… Belki de ondan bırakamıyorsun, olabilir mi?

Zannediliyor ki bırakmak, umursamamak. Önemsememek, pasif kalmak, hiçbir şey yapmamak. Unutmak… Halbuki bırakmak çaba göstermemek falan değil, sadece sonuca sahip olma ısrarına düşmemektir.

Yani sen yine elinden gelenin en iyisini yapmak için çabalarsın, sorumluluklarını yerine getirirsin, donanımını güçlendirirsin ama sonra… Sonra bırakırsın… Çünkü ondan sonrası artık senin kontrolünde değildir. Senden çıkan şey artık akışındır.

Bir tiyatro sanatçısını düşün. Metni okur, karakterin üzerine çalışır, içselleştirir. Repliklerini ezberler, provalarını aksatmaz ve nihayetinde karakter olur. Sahneye çıkar ve perde! Ondan sonrası artık akıştadır. Senden çıkmıştır artık neyi kontrol edebilirsin ki? Alkışları mı? Yorumları mı?

Bazı şeyler senin rızan olmadan da gelişecek ona şüphe yok. Bazı insanlar ne düşünmek istiyorlarsa düşünecek. Bazı şeyler kim bilir belki de senin istemediğin ya da hayal bile edemeyeceğin noktalara evrilecek. Hayatın küçük cilveleri, hayatın küçük sürprizleri…

Ama sen buna ödül de, ama ceza…

Hayatta en çok yorulanlar, her şeyi kontrol etmeye çalışanlardır. İnanın bana kendi sınırlarınızın dışındakileri dert etmeyi bıraktığınızda üzerinize sinecek o hafiflik, gerçek özgürlüğün deneyimi olacaktır.

Biri ters bir şey mi dedi, düzeltmek zorunda değilsin. Yanlış mı anlaşıldın, telafi etmek zorunda değilsin. Yarın belirsiz daha şimdiden ön görmek zorunda değilsin. Geçmiş bitti, üstünde taşımak zorunda değilsin.

Zihnin ne zaman senden uzaklara savrulmaya başlarsa DUR!

Dur ve kendine şunu sor; “Burada gerçekten bana ait olan şey nedir?” Eğer o şey SENİN eyleminse, düzelt. SENİN yargınsa, incele. SENİN tepkinse, sakinleştir. SENİN hatansa telafi et. Ama o şey bir başkasına aitse BIRAK, seninmiş gibi taşıma…

Kontrol etmeden de yaşayabilirsin. Tutunmadan da sevebilirsin. Kasmadan da ciddi olabilirsin. Bırakarak da eyleme geçebilirsin…

Kabul et ya da etme, her şey senin kontrolünde değildir. Bu gerçeği ne kadar erken kabullenirsen, yükün de o kadar erken hafifler. Zihnindeki sis aralanır. Sis aralandıkça daha net görmeye başlarsın.

Ve bir kez buna izin verdin mi, dünyada nasıl yürüdüğünü baştan aşağı değiştirirsin…

Sevgiyle,
♥

Subscribe now

Antik Yunan’da bir köle, efendisinin verdiği her emri sorgusuz sualsiz yerine getirirmiş. Ama bunlardan bir tanesi farklıymış. Efensidisi, sürekli onu bacağını kırmakla tehdit ettiğinde, adam sakin bir şekilde cevap vermiş; “Kıracaksan, kırarsın!”. Kışkırtıcı bir cümle değil mi? Ne yazık ki öyle de olmuş. Efendisi bacağını kırmış ama adam acıyla kıvranırken dahi sakinliğini koruyormuş.

Bu adamın adı Epiktetos’muş. Sonradan felsefe tarihinin en etkili düşünürlerinden biri olup, bugün hala alıntılanan şu sözü söylemiş;

“Bizi rahatsız eden şeyler değil, o şeyler hakkındaki fikirlerimizdir.”

Peki ben bu hikayeyi neden anlatıyorum? Epiktetos’un kırılan bacağından bize ne?

Epiktetos’un asıl mucizesi bence o güne kadar biriktirdiği küçük, görünmez alışkanlıklarıydı. Kimsenin alkışlamadığı, kimsenin hiç bir zaman şahit olmadığı ve belki de on binlerce an boyunca sakin kalmayı seçmiş, öfkesini taşımamış, sabrı bir fiil sınamış birinin olayın gerçekleştiği anda da sakin kalabilmesi…

Karakterler kriz anlarında doğmaz bilirsiniz, sadece gün ışığına çıkarlar. Daha önce nerelerde saklandığını merak ediyorsanız hemen söyleyeyim; o sıradan Salı sabahlarında…

Bildiğini Sanmanın Rahatlığı

Aristoteles’in bir tespiti var. Kulağa basit geliyor ama üzerine durup düşündüğünüzde sözlerdeki haklılık payı insanı biraz rahatsız ediyor.

“Cesur işler yaparak cesur oluruz, ölçülü işler yaparak ölçülü oluruz.”

Yani erdem önce anlaşılan sonra da uygulanabilen bir bilgi değil, tam tersi. Önce yaparsın, sonra da o kişi olursun. Belki bir çoğumuzun içine sinmeyen bir sıralama. Çünkü bilmek, uygulamaya geçirmekten önce daha konforlu, daha kolay, daha maliyetsiz.

Bir kitabı okuduğunuzda, bir podcast dinlediğinizde, bir belgesel izlediğinizde “anladım, bildim, öğrendim” hissi zihni gerçekten de dolduruyor sanki o bilgi vücuda da nüfuz etmiş gibi. Aristoteles bunun bir yanılsama olduğunu söylüyor. Tatlı bir illüzyon. Yani kemanı nasıl çalacağınızı anlatan bir kitabı okumak sizi bir virtüöz ya da müzisyen yapmıyor, sizi sadece kemanı iyi anlayan / anlatan biri haline getiriyor.

Zihin burada sinsi bir tuzak kuruyor aslında. Bir şeyi öğrenmenin verdiği tatmin, o şeyi yapmanın verdiği tatmine o kadar çok benziyor ki, ikisini ayırt etmek zorlaşıyor. Disiplin üzerine bir yazı okuyup da özgüveninde bir artış hissettiğinde, o artışın kendisi bir çeşit ödül oluyor yani. Disiplini yaşamı tarzın haline getiremesen bile…

Oy Pusulası Her Sabah Yeniden Hazırlanıyor

Gelin burada işin içine modern bir de düşünürü dahil edelim; William James. On dokuzuncu yüzyılın sonunda, psikoloji henüz bir bilim olarak yeni yeni şekillenmeye başlarken, alışkanlığı “toplumun devasa volanı” olarak tanımlamıştı. Bir kere hızlandı mı kendi kendine dönen ve durdurulması neredeyse imkansız bir çark... James alışkanlıkları, insanoğlunu ve toplumu ayakta tutan görünmez bir güç olarak tanımlıyordu ve bence haklıydı da. Ona göre her eylem, sinir sisteminde bir iz bırakıyor ve o iz de bir sonraki eylemi bir öncekine benzer kılmaya çalışıyordu. Yani her tekrar, seçtiğimiz yolu biraz daha kolaylaştırırken, seçmediğimiz yollar da bir o kadar silikleştiriyordu.

İşte tam da bu yüzden yatağı toplamak göründüğünden fazlası. Mesele çarşafların düzgün olması değil, mesele o sinir izlerinin hangi yöne doğru ilerlediği… Derinleştiği… Kolay olanı seçtiğinde bir dahaki sefere onu seçmek daha da kolaylaşıyor çünkü.

Küçük adımlar, bileşik faiz gibi büyür bilirsiniz. Bunu öğrettiler daha önce Zinciri KIRMA uygulamalarıyla. Bugün bu fikri “daha üretken” olmak için bir reçete gibi kullanıyoruz oysa Stoacıların baktığı yer çok daha derindi. Onlar, bir yılda ne kadar iş yaptığımızın değil, on yıl sonra geriye dönüp de baktığımızda nasıl birine dönüşeceğimizin peşindeydiler.

Sisifos Bizim Sabah Alarmımız

Albert Camus’nün Sisifos Söyleni’nde anlattığı adamı artık bilmeyen yoktur herhalde. Tanrılar tarafından bir kayayı sonsuza dek tepeye itmeye mahkum edilmiş biri… Kaya her defasında tekrar ve tekrar ve tekrar aşağı yuvarlanıyor… Görev asla bitmiyor, asla bir sonuca da varılmıyor (mu?).

Anlamsız görünen bu tekrar, insanı yok eder mi? İnsan bu tekrarın içinde bile bir anlam kurabilir mi?

Yatağınızı her sabah yarın tekrar dağılacağını bile bile toplamak, spor salonuna gitmek, bugün bitirdiğiniz işin yarın yeniden başlayacağını bile bile aynı masaya oturmak, tekrar kirlenecek çamaşırları / bulaşıkları yıkamak… Düşününce bunların hepsi küçük çaplı Sisifos anları aslında. Kayayı bir daha, bir daha, bir daha itiyorsunuz ve kaya bir kez daha aşağı yuvarlanıyor. Kimse alkışlamıyor, kimse fark etmiyor, kimse önemsemiyor, hatta bazen siz bile.

Enteresandır Camus’nun ulaştığı sonuç beklenmedik bir şekilde iyimser. İnsan Sisifos’u mutlu hayal etmeli… Çünkü anlam, kayanın tepeye varmasında değil, her seferinde tekrar ve tekrar o kayayı itmeyi seçmektedir. Yani eylemin kendisinde… Sonucunda değil…

“İyi yaşam küçük adımlarla gerçekleşir ama asla küçük bir şey değildir.”

Stoacı Zeno’ya ait bu pek de şairane sözü bir mühendislik tespiti olarak okumalı… Stoacılar için erdem, tek seferlik bir kahramanlık değil. Günlük pratiklerin, o küçük “prohairesis” yani seçim yapma yetilerinin, egzersizlerinin toplamı.

Marcus Aurelius, Roma’nın İmparatoruyken bile, her gece ufak notlar alıyordu defterine. O gün öfkelendiği ya da sabırsızlandığı anları, kaçırdığı fırsatları, her birini tek tek not alıyordu. Bir İmparatordu ve elinde koca bir imparatorluk vardı ama yine de dikkatini o küçük sıradan anlara veriyordu. Çünkü biliyordu ki; asıl imparatorluk kendi zihnindeydi ve o da küçük kararlarla yönetiliyordu.

Yani Lryiu’cuğum?

Evet evet, buradaki pek eğlenceli çelişki benim de gözümden kaçmadı haklısınız. Az önce size üç filozof, bir koca imparator ve de efsanevi bir kayadan bahsettim ve yazının başında tam olarak da bilmek yapmak değildir demiştim. Yani şu anda siz bu satırları okurken bile aslında pek bir şey olmuyor… Zihniniz genişliyor olabilir evet ama yatağınız hala toplanmamış olabilir…

Bunu bir kusur olarak değil, samimi dürüst bir hatırlatma olarak bırakmak istiyorum buraya. Çünkü asıl mevzu “anladık mı” falan değil, bu yazıyı bitirdikten sonraki on beş dakikada neler yapacağımız. Belki hiçbir şey. Belki kimsenin fark etmeyeceği küçük bir şey; elinizdeki kahve fincanınızı yıkamak gibi ya da ertelediğiniz o mesajı atmak… Belki oturup da ötelediğiniz o işe başlamak…

Hiçbiri heybetli görünmüyor biliyorum, zaten öyle de olması gerekiyor… Epiktetos’un bacağı kırılmadan önce kimse onun sakinliğini büyük bir olay olarak görmüyordu ki… O “sadece” bir köleydi, sıradan günler geçiren. Kaya her gün yeniden yuvarlanıyordu aşağı düşeceği bilindiği halde ama Sisifos oradaydı, tekrar ve tekrar itmek için…

Yani… Hayat beklenen o büyük anlarda değil, fark edilmeyen o küçük anlarda kuruluyor.

Şu an elinizde iki şey var… Bitirdiğiniz bir yazı (tebrikler!) ve önünüzde duran soğumuş bir kahve fincanı… Biri zihninizi doldurdu (umarım), diğeriyse hala orada duruyor, üstelik bir kaya bile değil…

Bilemiyorum anlatabildim mi…
Bekleme odalarımızdan çıkabilmemiz dileğimle…
♥

Subscribe now

Eren, sabahın köründe trafiğin kördüğüm olduğu o meşhur kavşağa hapsolmuştu. Sunumuna yirmi dakika vardı ve kalbi, geçen her saniyeyle biraz daha hızlanan bir ritim tutturmuştu. Yan şeritteki adam, sanki kornaya daha sert basarsa önündeki binlerce tonluk metal yığını buharlaşacakmışçasına dünyayı inletiyordu. Ufak bir hareketlenmeyle, araçların yer kapmacası başlamıştı. Eren’in eli kornaya gitti. Önüne kıran o hayvana, küfretmek için tam kornaya basacaktı ki, arabanın dikiz aynasından sallanan o küçük, pembe patiği gördü.

O an, elbette onu bir ahlak timsaline dönüştürmedi; sadece duraksattı. İçindeki öfke yerini anlık bir empatiye bıraktı ve kornaya basmak yerine adama “Geç!” işareti yaptı. Adam şaşırdı. Çünkü hak ettiği küfre hazırlamıştı kendisini. Aynadan adama baktı ve kafasını hafifçe öne eğerek mahcup bir teşekkür çaktı. Zincir böylece başladı işte…

Ama her halka bir pamuk ipliğine bağlıydı…

Selam veren adam ofise girdiğinde, asistanına “Dosyaları neden dünden maillenmedi?!” diye kükremeyi planlamıştı. Dilinin de ucunda bekliyordu aslında, ama sabahki beklenmedik nezaket sesini törpüledi. Asistanına dönüp “Dosyalar öğleden önce masamda hazır olsun lütfen!” dedi.

Asistan şaşkındı. Fırça yemiş olsa o da sinirini gelen kuryeden çıkaracaktı, ama olmadı. Onun yerine, kuryeye fazladan bir yüzlük uzattı, masasındaki çikolatayla beraber…

Zincir her an kırılabilirdi. Ama olmadı. Akşam evine dönen kurye, mahalle bakkalına girdiğinde, dondurma dolabının önünde, avuçlarındaki bozuklukları sayan iki çocuk gördü. Cebindeki fazlalığı hatırladı ve “Hadi bugün bendensiniz!” deyiverdi.

Hayır! Finalde dünya falan kurtulmadı.

Hatta o çocuklardan biri eve gidince ödevini yine yapmadı. Elinde kalan bozukluklar bir kavanoza atıldı, hayat da kaldığı yerden devam etti.

Ama mesele zaten hiçbir zaman mucizevi bir “zinciri kırma” hikayesi değildi.

İyilik sadece bir ihtimaldi. Birilerinin umursadığı, birilerinin de görmezden geldiği garantisi olmayan bir sistem.

Sadece, o sabah biri kornaya basmamayı tercih etmişti o kadar...

Hemen abone olun

Azrail, ya da İnsan Kaynakları departmanının son güncellemesindeki adıyla Küresel Tasfiye ve Sonlandırma Direktörü, on üçüncü kattaki köşe ofisin kapısında durdu. Üzerinde yüzyıllardır taşıdığı o kara cüppe değil; Londra işi, kusursuz kesim, kurşuni bir takım elbise vardı. Yine de kumaşın altından sızan o mutlak soğuk, odadaki klimaları bile utandırıyordu.

Masanın arkasında oturan adam, soğukkanlılığını korumaya çalışarak arkasına yaslandı. Gözlüklerini burnunun ucuna indirip önündeki holografik dosyayı inceledi. O, Baş Değerlendirici’ydi.

“Buyurun, Şef. Oturun lütfen.” Sesi, boş bir koridorda yankılanan topuk sesleri kadar nizami ve mesafeliydi.

Azrail oturmadı.

“Performans değerlendirmesi ha?” dedi, sesindeki binlerce yıllık yorgunluğun ironisiyle. “En son Babil’in düşüşünde bir rapor istenmişti. O zaman da bürokrasiyi sevmezdim.”

Değerlendirici, elindeki kalemi parmaklarının arasında çevirdi. “Zaman değişiyor, Şef. Yukarıdakiler artık sayılarla ilgileniyor. Maliyet-fayda analizleri. Performans göstergeleri. Önümdeki rapora göre son çeyrekte kotanızda bazı... aksamalar var.”

“Aksamalar mı?” Azrail’in yüzünde belli belirsiz bir tebessüm belirdi. “Ben kimsenin son anını aceleye getirmem Değerlendirici!”

“İşte sorun tam da bu.” Değerlendirici dosyayı parmağıyla kaydırdı.

“Çok fazla estetik kaygı güdüyorsunuz. Eski yöntemler artık sürdürülebilir değil. Mesela geçen hafta Kyoto’daki seksen dört yaşındaki hattat. Son nefesini vermek üzereydi. Rapora göre adamın fırçasını mürekkebe son kez batırmasını ve son çizgiyi çekmesini beklemişsiniz.”

Başını kaldırdı.

“Tam on iki saniye.”

“O çizgi...” dedi Azrail. “...adamın bütün ömrüydü.” İlk kez sesinde gerçek bir sertlik vardı.

“Bir sanatçının ruhunu, eseri yarım kalacak şekilde alamazdım. Ölüm, hayatın son noktasıdır. O noktanın nerede konulacağına karar vermek de… benim işimdir.”

“Şirket estetikle ilgilenmiyor.” Değerlendirici gözlüklerini çıkardı. Gözlerinde, kusursuz işleyen bir saatin tik takları vardı.

“O on iki saniye Frankfurt metrosunda bekleyen üç kişinin ölümünü geciktirdi. Optimizasyon zinciri bozuldu. Sistem bu tür sapmaları tolere etmiyor.”

Kısa bir duraksamanın ardından dosyada başka bir sayfaya geçti. “Bir de bireysel teslimat yönteminiz...”

Başını iki yana salladı. “Her ruhun yanına bizzat gidiyorsunuz. Bu çağda? Artık Toplu Ruh Transferi Protokolü’nü devreye alıyoruz. Doğal afetler... pandemiler... bölgesel krizler... Hatta savaşı yeniden sisteme entegre ediyoruz. Tek bir operasyonla on binlerce ruh.”

Kalemi dosyanın üzerine bıraktı. “Ama siz hala her biriyle tek tek ilgileniyorsunuz.”

Azrail masaya doğru ağır ağır süzüldü. Odaya yayılan karanlık, florasan lambaların ışığını yuttu.

“Siz,” dedi Azrail, sesi bu kez odanın duvarlarında yankılanmıyor, doğrudan Değerlendiricinin zihninin içinde konuşuyordu. “Siz sayıları görüyorsunuz. Ben ise o sayıların ardındaki teslimiyeti. Toplu ölümler, kasapların işidir. Ben kasap değilim. İnsanlar bütün ömürleri boyunca bir anlam arar. Benim yüzüm ise o arayışın bittiği yerdir. Bir kabulleniş... Ölümü onurlu kılan şey budur.”

Değerlendirici, kalemi tutan parmaklarının hafifçe titrediğini fark etti. Karşısındaki varlığın sıradan bir çalışan olmadığını biliyordu. O, evrenin en eski tanığıydı. İlk mezar kazılmadan önce de vardı; son mezar kapandığında da orada olacaktı. Ama bürokrasi… dehşeti bile tutanağa çevirmeyi öğretmişti ona.

Boğazını temizledi, masanın üzerindeki dosyayı kapattı.

“Anlıyorum,” dedi Değerlendirici, sesindeki o mekanik tona geri dönmeye çalışarak. “Fakat yönetim, bu çeyrekte verimlilik istiyor. Dünya popülasyonundaki orantısız artışlar malum. Bu yüzden bu görüşmeyi resmi bir uyarı olarak kayıtlara geçiyorum.” Dosyaya son notunu düştü.

“Tarzınızı biraz daha... endüstriyel hale getirmeniz gerekecek.”

Azrail arkasını döndü. Kapıya doğru süzülürken, odadaki sıcaklık sıfırın altına düşmüştü bile. Kapı kolunu tuttu, durdu ve omzunun üzerinden Değerlendiriciye baktı. Ne öfke vardı gözlerinde, ne de merhamet. “Değerlendirici…” dedi fısıltıyla. “Dosyamı kapatmadan önce... gelen kutunuza düşen son raporu da okuyun.”

Kapı kapandı. Değerlendirici arkasına yaslandı. Gözlüklerini çıkardı. Hayatındaki en zor performans görüşmesini prosedüre uygun şekilde tamamlamış olmanın verdiği rahatlıkla gülümsedi.

Tam o sırada bilgisayardan ince bir bildirim sesi yükseldi. Ekranda yeni bir dosya açıldı.

Değerlendirici’nin yüzündeki renk çekildi. Saatine baktı; 23:58. Göğsünün sol tarafında keskin bir ağrı hissetti. Kalemi yere düştü. “Ama…” diye kekeledi, “Benim... daha yapacak işlerim vardı.”

Azrail elini uzattı. “İnsanlar ölmekten korkmaz Değerlendirici.” dedi daha da yaklaşarak. “Yarım kalmaktan korkarlar... Ne yazık ki...” dedi usulca. “Sistem bunu hiç hesaba katmadı.”

Hikaye ’ün konu önerisinden ilham alınarak yazılmıştır…

Subscribe now

Hepimizin hayatında en az bir kez “Keşke üç dilek hakkım olsaydı...” diye içinden geçirdiği olmuştur. Sihirli bir lamba, içinden çıkan sevimli bir cin ve anında gerçeğe dönüşen hayaller... Kulağa ne kadar masum ve cazip geliyor, değil mi?

Ancak edebiyat ve korku dünyası bize çok önemli bir şey hatırlatır: Ne dilediğine dikkat et, çünkü gerçek olabilir!

Bu uyarıcı felsefenin kültür tarihindeki en güçlü, en tüyler ürpertici sembolü şüphesiz ki “Maymun Pençesi” efsanesidir. Gelin, antik mitolojinin dehlizlerinden başlayıp modern sinemaya ve dijital illüstrasyonlara kadar uzanan bu uğursuz pençeye bir göz atalım.

Maymun figürü, insanlığın hayal gücünde eski çağlardan beri özel bir yere sahip olmuştur. Bugün bildiğimiz modern korku hikayesine geçmeden çok önce, doğu kültürlerinde maymunlar kutsal ve güçlü anlatıların baş rolündeydi.

Hindistan ve Hanuman: Hint mitolojisinin en sevilen figürlerinden biri olan Maymun Tanrı Hanuman, gücü ve koşulsuz sadakati simgeler. Ramayana destanında koca bir dağı sırtlayacak kadar devasa bir güce sahip olan Hanuman, aynı zamanda egoyu sıfırlayıp adanmanın da sembolüdür. Öyle ki, 1806 yılında İngiliz sanatçı Charles Emilius Gold, Oriental Drawings adlı eserindeki detaylı gravürleriyle bu mistik figürü ve ona duyulan derin saygıyı Batı dünyasına ilk kez birinci elden tanıtan harika bir resme imza atmıştır.

Çin Edebiyatı ve Sun Wukong: 16. yüzyıldan kalma epik Batı’ya Yolculuk romanında karşımıza çıkan “Maymun Kral” (Sun Wukong), doğu edebiyatının en köklü ve asi maymun kahramanlarındandır. İstediği boyuta gelen 8 tonluk büyülü asası ve 72 farklı şekle girme yeteneğiyle tanınır. Başlangıçta tanrılara kafa tutan öngörülemez bir asiyken, sonradan kutsal yazıtları koruma görevini üstlenerek olgunlaşır; bu yönüyle insan zihninin vahşilikten bilgeliğe uzanan ruhsal yolculuğunu temsil eder.

Ancak bu doğu anlatıları, 20. yüzyılın başında İngiltere’de çok daha karanlık, batı dünyasının gizemli doğu algısıyla harmanlanmış bir “tılsıma” dönüşecekti.

W. W. Jacobs ve Efsanenin Doğuşu
Modern anlamda bildiğimiz “Maymun Pençesi” efsanesi, 1902 yılında İngiliz yazar W. W. Jacobs’ın kalemiyle hayat buldu. İlk olarak Harper’s Monthly dergisinde yayımlanan ve ardından The Lady of the Barge derlemesinde basılan bu kısa öykü, edebiyat dünyasında tam bir bomba etkisi yarattı.

Peki hikaye neyi anlatıyordu? Hindistan’da kutsal bir adam (bir fakir), insanların kaderin işleyişine müdahale ettiklerinde ne kadar büyük acılar çekeceğini kanıtlamak için kurutulmuş bir maymun pençesini lanetler. Bu pençe, sahibine tam üç dilek hakkı tanır. Ancak bir sorun vardır: Dilekleriniz gerçekleşir, evet; ama her zaman hayatınızı yıkacak korkunç ve ironik bedellerle birlikte...

Hikayedeki White ailesi, sırf merak ve hafif bir açgözlülükle pençeden 200 pound diler. Para kapılarına gelir, ancak fabrika işçisi olan biricik oğullarının iş kazasında ölümü karşılığında ödenen bir tazminat olarak! Kaderle oynamanın bedeli ağırdır ve bu karanlık atmosfer öyküyü anında bir korku klasiği haline getirir.

“Maymun Pençesi” o kadar büyük bir başarı yakaladı ki, popüler kültürün bu cazibeli ve ürkütücü motifi sanat dünyasının farklı dallarında kendine hemen yer buldu. Ben burada sadece birkaçına değineceğim, detaylı araştırmayı meraklısı zaten yapar.

Kitap İllüstrasyonunda İlk İzler (1902)
Öykünün 1902 yılındaki ilk baskısında, ressam Maurice Greiffenhagen’ın suluboya illüstrasyonu yer alıyordu. Bu ikonik eser, yağmurlu bir gecede ateş başında toplanmış olan White ailesine uğursuz pençenin ilk gösterildiği anı dondurur. Odadaki sıcak ateş ışığının yarattığı tekinsiz gölgeler, hikayenin o klostrofobik ve gizemli havasını mükemmel şekilde somutlaştırır.

Tiyatro Tozu ve Canlı Gerilim (1907)
Louis N. Parker, 1907 yılında hikayeyi tek perdelik bir sahne oyununa uyarladı. New York’taki ünlü Lyceum Tiyatrosu’nda sahnelenen bu prodüksiyon, Viktorya dönemi salonunun o loş, tekinsiz atmosferini birebir sahneye taşıdı. Oyuncuların abartılı ve ürkütücü jestleri sayesinde seyirciler ailenin trajedisine bizzat tanık oldu.

Siyah-Beyaz Sinema Büyüsü (1948)
1915 ve 1923’teki sessiz film denemelerinden sonra, 1948 yılında Norman Lee yönetiminde 64 dakikalık siyah-beyaz bir İngiliz filmi çekildi. Mayflower Pictures imzalı bu yapım, düşük bütçesine rağmen maymun pençesinin tüyler ürpertici dokusunu gösteren yakın çekimleri ve yüksek kontrastlı gölgeleriyle sinema eleştirmenlerinden tam not almayı başardı.

Modern Çizgiler ve Slate Dergisi (2014)
Efsane 21. yüzyılda da etkisini kaybetmedi. 2014 yılında illüstratör Danica Novgorodoff, Slate dergisi için hikayeyi minimalist ve stilize dijital çizimlerle yeniden yorumladı. Klasik gerilimi modern bir estetikle buluşturan bu e-kitap çalışması, yeni nesil okurların da Maymun Pençesi ile tanışmasını sağladı.

Hatta bu motif size bir yerlerden tanıdık geliyorsa, meşhur Simpsonlar dizisinin “Treehouse of Horror II” bölümünü hatırlıyor olabilirsiniz!

Dünya folklorunda Orta Çağ masallarından Orta Doğu efsanelerine (örneğin karanlık şişe cinleri) kadar “üç dilek” motifi oldukça yaygındır. Fakat Jacobs’ın “Maymun Pençesi”, insan hırsının ve kontrol edemediğimiz güçlerle oynamanın ne kadar ölümcül olabileceğini gösteren en gerçekçi ve çarpıcı edebi metafordur.

Bize hatırlattığı evrensel gerçek ise zamansızdır: “İsteklerimiz gerçekleşse bile mutluluk garanti değildir.”

Bir gün yolunuz gizemli bir antikacıya düşer de önünüze bir maymun pençesi koyulursa... Evet, biliyorum… Pek kışkırtıcı bir an… Ama denemeye değer mi, siz karar verin :)

Subscribe now

Model Shalom Harlow, bu metalik kolların ani ve saldırgan hamleleri karşısında bükülüyor, adeta can çekişen bir kuğu gibi podyumda teslimiyetle dönüyordu. Robotların beyaz elbiseye vahşi bir estetikle siyah ve asit sarısı boya püskürttüğü o 10 dakika, sadece moda tarihini değil, sanat ve teknolojinin kesişim kümesini de sonsuza dek değiştirdi.

Bu dahi yönetmen, elbette Alexander McQueen’di.

Peki, sokakta giyilmesi imkansız, üretimi aylar süren ve hiçbir zaman bir mağaza vitrininde satılmayacak bu tasarımlar için lüks moda devleri neden milyonlarca dolar harcıyor? Neden podyumlar, kıyafet sergilenen ticari podyumlar olmaktan çıkıp, toplumsal krizlerin ve sanatsal sınırların çarpıştığı birer “anlatısız tiyatroya” dönüşüyor?

İşte bu yazıyla, satılamayan bu rüyaların arkasındaki büyüleyici ekonomi politiği ve estetik isyanı kısaca anlatıyor olacağım. Hazırsak başlıyorum…

Sürrealizmden Podyuma Geçiş

Bugün Paris podyumlarında gördüğümüz performatif çılgınlıklar, dijital çağın ani bir pazarlama icadı değil. Kökenleri, 20. yüzyılın başındaki Dadaist isyana ve rasyonel dünyanın sınırlarını yıkan Sürrealizme dayanıyor.

Modayı “bir meslek değil, bir sanat” olarak tanımlayan ilk vizyoner, şüphesiz Elsa Schiaparelli’ydi. Salvador Dalí ve Jean Cocteau gibi sürrealist dostlarıyla kafa kafaya veren Schiaparelli; podyuma ayakkabı şeklinde şapkalar, ıstakoz desenli elbiseler ve yırtık kumaş illüzyonlu tasarımlar taşıdığında burjuva estetiğini sarsmıştı.

Schiaparelli’nin başlattığı bu akım, podyumu salt kıyafet satılan bir pazar yeri olmaktan çıkarıp zihinsel bir provokasyon alanına dönüştürdü. Amaç basitti: İzleyicide estetik bir rahatsızlık yaratarak rasyonel filtreleri devre dışı bırakmak ve doğrudan içgüdüsel bir duygusal uyarılma yaratmak.

Modern moda dünyasında bazı tasarımcılar, podyumu bir podyum gibi değil, adeta bir çağdaş sanat müzesi gibi kullanıyor. Bazılarının takdire şayan sunumları olduğu ise yadsınamaz bir gerçek. Bunlardan birkaç tanesini sizinle paylaşacağım. Ne kadar etkili olabileceğinin kararını kendiniz verin.

After Words: Hussein Chalayan (2000)

Kıbrıs kökenli tasarımcı Hussein Chalayan, Kosova Savaşı’ndaki mültecilerin dramından esinlendiği bu şovunda podyumu minimalist bir oturma odasına çevirmişti. Şovun sonunda modeller, odadaki ahşap sandalyelerin kılıflarını söküp giysiye dönüştürdüler. En çarpıcı an ise, ortadaki dairesel sehpanın içine giren modelin, sehpayı teleskobik bir mekanizmayla ahşap bir eteğe dönüştürerek yürüyüp gitmesiydi. Savaş ve sürgün anında evini ve tüm varlığını bedeninde taşımak zorunda kalan insanın bu dokunaklı metaforu, modanın antropolojik gücünü gözler önüne seriyordu.

Fabrican: Coperni ve Bella Hadid (2022)

Süper model Bella Hadid’in çıplak bedeni üzerine püskürtülen ve havayla temas ettiği saniyeler içinde dokuma bir kumaşa dönüşen patentli sprey sıvı (Fabrican), modern bilimin modayla flörtüydü. Coperni’nin bu şovu, sadece 48 saat içinde internette 26 milyon dolarlık bir medya değeri üretti. Her ne kadar eleştirmenler bunu “duygusal derinlikten uzak bir internet hilesi” olarak görse de, dijital çağın paylaşım iştahını mükemmel şekilde beslediği aşikardı.

Maison Margiela Artisanal (2024)

John Galliano’nun Paris’te, Seine Nehri altındaki loş bir kemerde sergilediği bu şov, podyumun sinematik zirvesiydi. Modellerin “kırık porselen bebek” adımları, bedenlerini aşırı sıkan korse tasarımları ve efsanevi makyaj sanatçısı Pat McGrath’in imzasını taşıyan, yüzlerinde adeta “camdan bir maske” varmış gibi parıldayan porselen makyajı... Galliano, geçici viral numaralara sığınmadan, zanaatın ve dramatik anlatının gücüyle zamansız bir başyapıt yaratılabileceğini tüm dünyaya hatırlattı.

Satılamayanın Gizli Matematiği Yani Halo Effect

Peki, gelelim sadede. Chanel’in Grand Palais’nin içine devasa bir roket yerleştirdiği, Dior’un milyon dolarlık setler kurduğu o 15 dakikalık şovların faturası nasıl ödeniyor?

Cevap, lüksün en akıllıca ticari stratejisinde saklı: Hale Etkisi (Halo Effect).

Lüksün doğası, mantıkla değil rüyalarla çalışır. Podyumda sergilenen o $50.000’lik ulaşılamaz haute couture elbiseler ve şok edici performanslar, markayı sıradan bir tekstil üreticisi olmaktan çıkarıp bir “yaratıcı tapınağa” dönüştürür.

Tüketicilerin %99’u o elbiseyi ASLA satın alamaz. Ama aynı tüketici, o büyülü evrenin bir parçasına sahip olmak için kozmetik reyonuna gider ve $100’lık bir ruj veya parfüm satın alır. Markanın podyumda ürettiği o devasa sanatsal prestij, aslında arka planda satılan milyonlarca çanta, gözlük ve rujun yüksek kar marjını garanti altına alan gizli bir yakıttır. Paul Poiret’den Christian Dior’a kadar lüksün kurucularının keşfettiği bu dikey entegrasyon formülü, bugün hala milyarlarca dolarlık holdinglerin finansal motorunu çalıştırmaya devam ediyor.

Dijital Tantana VS Gerçek Satışlar

Bugün lüks markaların başarı kriteri sadece muhasebe defterindeki rakamlar değil, sosyal medyadaki Kazanılmış Medya Değeri (EMV). Ancak burada tehlikeli bir tuzak var: Virallik, her zaman kasaya yansımaz.

Son dönem verileri bu çelişkiyi net bir şekilde ortaya koyar:

Gucci, podyumdaki radikal estetik dönüşümleriyle sosyal medyada neredeyse $392 Milyonluk devasa bir dijital gürültü (EMV) yaratmasına rağmen, aynı dönemde %23’lük ciddi bir gelir kaybı yaşadı.

Buna karşılık, dijital gürültü listelerinde çok daha mütevazı sıralarda yer alan Miu Miu, sunduğu tutarlı, rafine ve hedef odaklı “cool” gençlik estetiği sayesinde perakende satışlarında %93’lük akıl almaz bir patlama gerçekleştirdi.

Bu durum lüks yöneticilerine şu önemli dersi veriyor: Sadece internette tıklanmak için yapılan içi boş şovlar, uzun vadede lüksün en çok ihtiyaç duyduğu “seçkinlik ve gizem” mitolojisini aşındırır.

Sonuç olarak podyum, sadece ipliklerin ve kumaşların sergilendiği bir pazar tezgahı değil; kavramların, korkuların, teknolojinin ve arzuların harmanlandığı yaşayan birer çağdaş sanat müzesidir.

Lüks markalar, asla satamayacakları o 15 dakikalık performanslar için milyonlarca dolar harcamaya devam edecekler. Çünkü biliyorlar ki, o sanatsal şok yaratılmadığı sürece, geriye kalan her şey sadece sıradan birer kıyafetten ibaret kalacaktır. Lüks, kıyafet satmadan önce her zaman o unutulmaz rüyayı satmak zorundadır.

Subscribe now

^{Yaklaşık 20 saat önce dile getirdiğim bir derdin altına gelen ’ın yorumundan hemen sonra ne demek istediğimi daha NET ifade edebilmek için bu yazıyı yazma kararı aldım. Yazının oluşmasına ayrıca ’in pek beğendiğim bir postu da ön ayak olmuştur. Postun linkini de yazının sonunda bulabilirsiniz. Her ikisine de teşekkür ederim…}

Bir komedyenin sahnesinden sonra sosyal medyada ilk yükselen ses “Ayyy, yaa başına bir şey gelir mi?” ise, orada yaşanan şey basit bir endişe değildir. Orada yaşanan, beklentinin somutlaşmasıdır. İktidarın zihne önceden yerleştirdiği sopanın, toplum tarafından kendi kendine sallanmasıdır.

Bu dil, görünüşte insani bir kaygı gibi durur. Oysa işlevi bambaşkadır. “Tutuklanacak mı acaba?” cümlesi, olayın olağanüstü bir hak ihlali olduğunu değil, olağan bir ihtimal olduğunu varsayar. Varsayım ne kadar çok tekrarlanırsa, gerçek olduğunda toplumun tepkisi o kadar körelir. Çünkü zihin zaten hazırlıklıdır. Hazırlıklı zihin ise şaşırmaz, öfkelenmez, örgütlenmez. Sadece “bekliyorduk” der ve geçer.

Doğru. Bu, aktif bir talep değildir. “İçeri alınsın” diyenin açık desteğiyle aynı şey değildir. Ama aynı sonucu üretir: Direniş enerjisinin önceden boşaltılması. İnsan, olası bir haksızlığı kelimelerle önce kendi içinde kabullendiğinde, o haksızlık gerçek olduğunda karşı koymak için gerekli öfkeyi ve meşruiyet hissini çoktan kaybetmiş olur. Bu, klasik bir öğrenilmiş çaresizlik mekanizmasıdır. Ve bu mekanizmayı en çok besleyen şey, “aman başına bir şey gelmesin” edebiyatıdır.

Gerçek empati, sadece riski öngörmekle yetinmez. Gerçek empati, “bu riskin var olması bile kabul edilemez” diyebilmeyi de içerir. Sevdiği bir insanın başına kötü bir şey gelmesinden korkan biri, aynı zamanda o kötülüğün normalleştirilmesine karşı da durur. Yoksa endişe, zamanla vicdanı pışpışlayan bir ritüele dönüşür. İnsan “ben zaten söylemiştim” diye kendini aklarken, aslında sistemin en ucuz müttefiki haline gelir.

Sağlıklı bir toplumda, cesur bir gösteriden sonra ilk tepki “ne kadar komik, ne kadar rahatsız edici, ne kadar doğru, çok eğlendik” olur. “Başına bir şey gelir mi?” olmaz. Çünkü orada ifade özgürlüğü hala varsayılan bir normdur, istisna değil. Türkiye’de ise bu norm o kadar erozyona uğramıştır ki, insanlar artık cesareti gördüklerinde ilk olarak bedelini düşünüyor. Bu düşünce biçimi de, bedelin ödenmesini kolaylaştıran iklimi oluşturuyor.

Dil burada masum değildir. “Alınır mı acaba?” demek, hukuksuzluğu talep etmek değildir belki. Ama hukuksuzluğun kaçınılmaz olduğunu kabul etmektir. Ve kabul, talep kadar etkili bir meşrulaştırma biçimidir. Çünkü iktidar, kendisine karşı aktif düşmanlık kadar, pasif beklenti de ister. İkisi de aynı zemini hazırlar: Direnmeyen bir toplum.

Vicdanı gerçekten rahatsız olan insan, endişesini “keşke olmasa” ile bitirmez. O endişeyi, “olursa bu kabul edilemez ve buna karşı durulmalı” cümlesine dönüştürür. Aksi takdirde endişe, vicdanı uyutmanın en zarif yollarından biri haline gelir. Ve bu yol, her seferinde biraz daha genişler. Öyle de olmadı mı? Buralara nasıl gelindi?

Vicdan pışpışlanarak rahatlatılabilecek bir şey olmamalıdır!

Okuduğunuz için teşekkür ederim…

Subscribe now

Sokakta yürürken başınızı çevirdiğiniz her yönde bir takım harfler size göz kırpıyor, farkında mısınız? Bir çantanın üzerinde turlayan o ikonik LV monogramı, bir güneş gözlüğünün kenarında iç içe geçmiş iki C, salaş bir tişörtü anında “servet değerine” çıkaran zarif GG harfleri... Louis Vuitton, Chanel, Gucci, Dior, Bvlgari, Balenciaga... Çoğumuz için bunlar ilk bakışta sadece “aşşırı pahalı etiketlerden” ibaret.

Ama işin aslı, arkada dönen o muhteşem deha! Bu markalar hepimizin bildiği üzere sadece kumaş ya da deri satmıyor; her biri insan zihninin en derin ve pek de aydınlık olmayan o gizli katmanlarına oynamak için tasarlanmış, dilbilimsel ve psikolojik birer mühendislik harikası. Pazarlama gurusu Temel Aksoy’un da altını çizdiği gibi; bir markanın en büyük iletişim gücü ismidir, çünkü isim markanın genetiğidir.

Lüks dünyasında ise bu genetik kod ASLA tesadüflere bırakılmaz. Seslerin psikolojik frekansından kısaltmaların statü şifrelerine kadar her şey milimetrik bir özenle, kat kat inşa edilir. Nedir bu katmanlar? Gelin sizi şu pahalı dünyada bir tura çıkarayım, kredi kartlarınız hazırda bulunsun!

I. KATMAN: Akustik Büyü

Her şey o ilk sesle, ağızdan çıkan o ilk heceyle başlıyor. Dil bilimciler yüzyıllardır bazı seslerin insan zihninde evrensel çağrışımlar yarattığını söylüyor ki literatür buna “ses sembolizmi” (sound symbolism) diyor. İşte lüks markalar bunu tepe tepe kullanıyor.

Bakın şimdi fonetik algımıza;

İnce ve açık ünlüler (i, e): Zihne hafiflik, hız, modernlik ve keskinlik hissi üfler. Dior, Celine derken gelen o cool, rafine havayı düşünün. Püfür püfür valla.

Kalın ve yuvarlak ünlüler (o, u, a): Güç, hacim, dayanıklılık ve köklü bir geçmiş duygusu yaratır. Louis Vuitton, Giorgio Armani, Balenciaga... Söylerken bile ağızda bir ağırlığı var değil mi?

Ama oyun burada bitmiyor elbet! Son dönem linguistik araştırmaları, lüks dünyasında zirveye oynayan markaların isimlerinde “affricate” yani Gucci’deki o kulağa dolgun ve havalı gelen “ch/ç” sesi gibi seslerin, çocukken bile geç öğrenilen fonemlerin (sh, th gibi) çok daha sık karşımıza çıktığını gösteriyor.

Tabii ki bu markaların çoğu kurucularının kendi soyadı yani Gucci aslında Guccio Gucci’nin ta kendisi! Ancak binlerce marka arasından bizim bilinçaltımızın tam da bu fonetik yapıya sahip isimleri seçip lüksün zirvesine taşıması tesadüf değil. Bu sesler zihnimize doğrudan “nadirlik”, “yenilik” ve “soyut bir elitlik” fısıldıyor. Çok heceli, su gibi akan isimler de kendi içinde bir ulaşılmazlık illüzyonu doğuruyor.

Peki, neden her yer Fransızca ve İtalyanca isim kaynıyor? Sadece Paris ve Milano moda başkenti olduğu için mi? Elbette hayır! Bu dillerin fonetik yapısındaki o yumuşak ritim, nazal (burundan gelen) sesler ve akıcı geçişler, kulağımıza direkt “ulaşılamaz bir sanatsal estetik” olarak kodlanıyor. Üstelik telaffuz etmesi de bir tık zor ya, işte o zorluk, statüye erişimin önüne konulmuş görünmez, şık bir psikolojik bariyer haline geliyor. Söyleyebilirsen kulüptesin!

II. KATMAN: Kısaltmaların Gizli Cemiyeti ve Veblen Paradoksu

Peki madem isim bu kadar güçlü ve büyülü, neden sokaklar, vitrinler sadece ikişer harflik kısaltmalarla dolu? Neden her yerde LV, YSL, CC, GG, RL görüyoruz?

Burada ekonomi ve sosyolojinin en havalı ama bir o kadar da şeytani kavramlarından biri devreye giriyor: Veblen Etkisi (Gösteriş Tüketimi). Yani fiyat yükseldikçe, ürün kıtlaştıkça talebi ve arzuyu körükleyen o tatlı paradoks... Louis Vuitton’un yıllardır asla indirime girmemesi, Rolex için isim yazdırıp bekleme listelerinde yaşlanmak ya da bir Hermès Birkin çanta alabilmek için aylarca ve hatta bazı modeller için yıllarca! sıra beklemek hep bu arzuyu diri tutma stratejisi.

Kısaltmalar ise bu gösteriş oyununun en pratik ve en zeki parçası. Küreselleşmeyle birlikte, özellikle de bu hız çağı sosyal medyasında her seferinde “Yves Saint Laurent” yazmak ya da bunu doğru telaffuz etmeye çalışmak kabul edelim ki epey zahmetli. Kısaltma bu bariyeri şak diye kaldırıyor.

Ama asıl derinlik tamamen sosyolojik bir kodlamada saklı:

Uzun İsim = Hikaye, Köklü geçmiş & Zanaat
Kısaltma = Gizli Cemiyet Şifresi & Statü Etiketi (ama bağırmadan)

Bugün üzerinde kocaman puntolarla “Louis Vuitton” yazan bir tişört giymek bazı yüksek moda çevrelerinde “yeni zengin” ya da “avam” kabul ediliyor. Ama göğüste ya da çantada taşınan o zarif, minimal bir LV veya CC logosu, dünyaya bağırmadan şunu söylüyor; “I belong to this exclusive circle!”

Kısaltmalar, markanın o devasa ruhunu sokağa indiriyor ve günlük hayatta taşınabilir birer statü zırhına dönüştürüyor.

III. KATMAN: Tipografik Mimari

İsim ne kadar melodik, kısaltma ne kadar havalı olursa olsun; harfler ikonik bir görsel kimliğe bürünmedikçe zihinde kalıcı bir saray inşa edemez. Çünkü harf sadece bir ses değil aynı zamanda geometrik, mimari bir geçittir.

Bunun tarihteki en vizyoner örneği lüks modadan değil, aslında popüler kültürün devinden, Coca-Cola’dan geliyor. 1886’da eczacı John Pemberton formülü bulduğunda, ortağı Frank Mason Robinson olaya tamamen görsel bir dahi olarak yaklaştı. “İki C harfi yan yana geldiğinde estetik olarak çok güzel duracak” dedi ve ismi kendi el yazısıyla, o dönemin popüler zarif Spencerian script tarzıyla çizdi. Anlamdan ziyade harflerin oluşturduğu o optik ritim ve akış, markayı ölümsüz kıldı. Bugün bile o logoyu gördüğümüz an tadı ağzımıza geliyor!

Aynı kusursuz mantık, tüm lüks markaların da temel direği elbet. Ki ben bunları size ayrıca mini birer hikaye olarak anlatacağım..

Bu markalar harfleri düz birer yazı karakteri olmaktan çıkarıp, adeta birer kumaş desenine, birer sanat eserine (!) dönüştürüyor. Artık okuma yazma bilmeyen ya da o markanın tarihini hiç bilmeyen biri bile o geometrik şekli gördüğü anda bilinçaltında şu kod çalışıyor: “Bu pahalı, bu lüks ve bu elit dünyalara ait!” Logo, markanın ötesinde, lüksün mühürlenmiş bir imzasıdır.

Ve Nihayetinde…

Bu üç katman kusursuz bir uyumla bir araya geldiğinde, ortaya milyar dolarlık o büyüleyici bilinçaltı imparatorluğu çıkıyor.

İsim zihne ilk tohumu ekiyor.
Kısaltma o tohumu sokaklara serpiyor.
Logo ise onu görsel hafızamıza kazıyor.

Bir dahaki sefere sokakta bir LV ya da CC monogramı gördüğünüzde, belki bir an durur ve kendinize şunu sorarsınız: “Bu harfler şu an bana ne anlatıyor?” Kim bilir, alacağınız cevap sandığınızdan çok daha sığ olabilir!

Subscribe now

Gündelik hayatın o ciddi ve kısmen steril akışında yürürken, elinizde taşıdığınız o incecik plastik parçasının aslında kamusal alandaki en büyük “benlik sunumunuz” olduğunu hiç düşündünüz mü? Sosyolog Erving Goffman, insanların sokağa çıktıkları an bir tiyatro sahnesindeymiş gibi rollerini oynamaya başladıklarını söyler. İşte o sahnede, elinizdeki poşet sadece bir taşıma aracı değil; sınıfsal kimliğinizi, sakladığınız sırları ya da mahalleyle kurduğunuz gizli anlaşmayı ele veren en dürüst sahne dekorudur. Çünkü poşet, rengi, şeffaflığı ve üzerindeki logosuyla, sınıfsal konumunuzun açık bir beyanıdır.

Sokak raconunun en net kırılma noktası şüphesiz o meşhur siyah poşettir. Siyah poşet, kolektif yaşam alanında bir Adult Content uyarısıdır. İçinde mahallenin, apartman yöneticisinin ya da muhafazakar teyzelerin gözünden kaçırılması gereken “sakıncalı içerikler” barındırır. Alkol şişeleri, erotik dergiler, belki de gece yarısı nöbetçi eczaneden alınmış acil durum paketleri… Siyah poşet, burada sadece içeriği değil, aynı zamanda merakı da gıdıklayan toplumsal kamuflajın en net rengidir.

Peki ya diğerleri? Akademisyenler Sedat Karal ve Melek Mehmetoğlu’nun 2021 yılında yazdıkları “Tüketim Toplumunda Gündelik Hayat Sembolizmi: Poşet Taşıma Üzerine Sosyolojik Bir İnceleme” makalesi, bu konunun sadece bizim derdimiz olmadığını gösteriyor. Yapılan derinlemesine mülakatlarda öyle bir sınıfsal anksiyete çıkıyor ki ortaya, tam bir sosyolojik delilik!

Mesela, alt segment olarak kodlanan üç harfli marketlerin poşetlerini taşırken, üzerindeki logonun görünmemesi için poşeti ters çevirip katlayarak taşıyanlar varmış bu ülkede. Ya da lüks bir giyim ya da kozmetik mağazasının poşetini evde saklayıp, içine pazardan aldığı pırasayı koyduktan sonra logonun tam görüneceği şekilde göğsüne bastırarak yürüyenler... Makale buna doğrudan “saygınlık devşirme” diyor. Poşet, içindeki ucuzluğu yukarılardan bir imajla maskeleyen sınıfsal bir kalkan haline geliyor yani.

Eskinin o yarı şeffaf hışırtılı bakkal poşetlerinden, “Ben rasyonel bütçe insanıyım” diye bağıran turuncu logolu market poşetlerine kadar sokak, markaların ve sınıfların sessiz savaşına ev sahipliği yapıyor anlayacağınız.

Ancak bu sosyolojik tiyatro sadece sokak kapısının dışında kalmıyor. Evimizin en kuytu, en görünmez köşesine, çöp kutumuza kadar sızıyor. Dışarıda markalı poşetiyle itibar yönetimi yapan modern insan, evin içinde kendi atığının gerçekliğiyle yüzleştiğinde bambaşka bir nevroz başlatıyor.

Eğer, evde o poşet tıkılan çekmecenin içinden çekilen eski bir üç harfli market poşetine çöp dökülüyorsa, orada rasyonel ve ekonomik bir gerçekçilik hakimdir. “Ben bütçeme bakarım arkadaş!” diyor o insan. Fakat ne zaman ki o büzgülü, lavanta kokulu pembe-mor çöp poşetleri devreye giriyor, işte orada mikro-burjuva anksiyetesi başlıyor. Çöpün o çürüyen, çirkin gerçekliğini yapay bir kimyasal kokuyla örtme çabası, insanın kendi atığından kaçışının ev içi göstergesi haline geliyor;

“Bizim evden asla kötü koku çıkmaz.”
“Atıklarımızı bile bir yaşam tarzı standardına göre yönetiyoruz, şekerim.”

Bunun bir üst segmenti ise vicdan azabını parayla satın alan, patates nişastasından yapılma doğada çözünür yeşil poşetleri kullanan eko-burjuvazi oluyor. En tepede ise çöple bağı tamamen kesilen, kendi poşetini kendi vakumlayıp kesen akıllı çöp kovası kartuşlarına servet ödeyen tekno-elitler oturuyor.

Oysa geçmiş, bu konuda bize muazzam bir ters köşe yapıyor.

Tasarım tarihine baktığımızda, bugün kurtulmaya çalıştığımız tek parçalı plastik poşet, 1965 yılında İsveçli mühendis Sten Gustaf Thulin tarafından icat edildiğinde Avrupa’da “büyük bir modernleşme ve ilerleme” olarak pazarlanmıştı. O yıllarda kumaş torbaları bırakıp plastik poşete geçmek bir “sınıf atlama” göstergesiydi.

Geldiğimiz noktadaki ironiye bakın ki, bugün o 60’ların “köylü ve demode” ilan edilen bez torbaları, üzerlerine basılan minimalist illüstrasyonlar, felsefi alıntılar veya logolarla “Sürdürülebilir Burjuvazi”nin (Tote Bag) en rafine statü sembolüne dönüştü. Plastikten kaçıp beze sığınmak için artık ciddi bir entelektüel sermaye ve bütçe gerekiyor. Sınıfsallık, yüz yılını bile tamamlamadan başladığı noktaya geri döndü.

Ve acı gerçekler…

Bizler sokakta, evde ya da mahallede elinizdeki poşetin rengiyle, sakladığı sırlarla veya logolarıyla küçük sokak tiyatromuzu oynarken, insanlık tarihinin en büyük distopyasını ürettiğimizi gözden kaçırıyoruz.

Tarihin cilvesine bakın ki, 1933’te İngiltere’de tamamen tesadüfen icat edilen ve II. Dünya Savaşı’nda İngiliz ordusu tarafından askeri bir sır olarak “gizlice” kullanılan polietilen (plastik), bugün Mariana Çukuru’nun en derin noktasında, Everest’in en ücra zirvesinde ve kutup ayılarının midesinde yaşıyor.

Biz o siyah poşetle dün gece ne içtiğimizi mahalleden gizlemeye çalışırken; o poşet elimizden çıkıp doğaya karıştığında, yeryüzünün en uç noktalarında insanlığın ortak kibrini, tüketim çılgınlığını ve ardında bıraktığı gerçek sınıfsal “atığı” tescilliyor.

Günün sonunda, elinizde hangi renk, hangi marka poşet olursa olsun; doğanın karşısında hepimiz aynı suçun ortakları olarak eşitleniyoruz. Bizler geçip gidiyoruz ama o poşet, insanlığın ebedi anıtı olarak bin yıl boyunca yeryüzünde bizi temsil etmeye devam ediyor.

Subscribe now

^{HABER LİNKİ İÇİN TIKLAYINIZ!}

6 yaşında bir çocuk rızanın, bedensel sınırların ne olduğunu bilmez. Dünyası sadece oyun ve güvenden ibarettir. Bir babanın bu yaştaki çocuğunu 30 yaşında bir adama teslim etmesi apaçık bir çocuk istismarıdır.

Çocuğun ne yaşadığını anlayamayacak kadar küçük olması suçu daha da büyütür. Bu istismarın yıllarca sürmesi tesadüf değildir. Fail, çocuğun çaresizliğinden ve sessizliğinden bilinçli olarak fayda sağlamıştır. Dolayısıyla, bu suçu sistematik şekilde işleyen birinin “pişman olduğunu” iddia etmek, çocuğun yaşadığı istismarı açıkça görmezden gelmektir.

Tahliye Nasıl Mümkün Oldu?

Türkiye’de 15 yaşından küçük çocuklara yönelik cinsel istismar, Türk Ceza Kanunu’nun 103. maddesine göre en ağır şekilde cezalandırılması gereken bir suçtur. Suçun 6 yaşındaki bir çocuğa karşı işlenmesi, yıllarca sistematik şekilde devam etmesi ve aile içi güvenin kötüye kullanılması cezayı daha da artırır.

Tahliyenin önünü açan etkenler şunlardır:

• Hukuk Yoluyla Kayırma: Davalarda “iyi hal indirimi” gibi hükümlerin esnetilmesi, faillerin erken tahliye edilmesine yol açmaktadır.

• Kasıtlı Odak Kaydırma: Hukuk sisteminin, çocuğun uğradığı kalıcı zararı değil de failin cezaevindeki “uslu” davranışını esas alması, mağdur yerine suçluyu koruyan bir sonuç doğurmaktadır.

• Toplumsal Cezasızlık Algısı: Tahliye sonrasında sokaklarda yapılan kutlamalar, suçun toplum gözünde aklandığı mesajını verir ve adalet sisteminin caydırıcılığını tamamen yok eder.

Kutlama, Suça Ortak Olmaktır!

Tahliyeyi sokaklarda kutlamak basit bir kişisel tercih veya özgürlük değildir. Bu, bir çocuğun yıllarca yaşadığı acıyı alkışlamak, suçu normalleştirmek ve mağduru yok saymaktır.

Bu kapsamda şu somut adımlar atılmalıdır:

• Hesap Verilebilirlik: Tahliye kararının gerekçesi kamuoyuna açıklanmalı ve yargı denetlenebilmelidir.

• Yasal Değişiklik: Çocuk istismarı davalarında “iyi hal indirimi” uygulamasına derhal son verilmeli ve bunun için gerekli yasal düzenleme yapılmalıdır.

• Kutlamalara İnceleme: Tahliyeyi kutlayanlar hakkında, “mağduru aşağılama ve yıldırma” gerekçesiyle hukuki işlem başlatılmalıdır.

• Kesintisiz Koruma ve Güvenlik: H.K.G.'nin hayati güvenliği ve psikolojik sağlığı devlet güvencesi altına alınmalı, maruz kalabileceği her türlü tehdide karşı koruma kalkanı en üst düzeyde tutulmalıdır.

  Bu tahliye, Türkiye’deki çocuk koruma sisteminin tepeden tırnağa düzeltilmesi için FAZLASIYLA GEÇ KALINMIŞ bir dönüm noktası kabul edilmelidir.

  Unutmayalım ki; bir toplumun seviyesi, güçlülerine değil; güçsüzlerine nasıl davrandığıyla ölçülür.

  

  #HKGDavası #ÇocukİstismarıSuçtur #ÇocuklarıKoru #Adaletİstiyoruz #İstismaraSessizKalma #HukukYoluylaKayırma #TimurSoykan #ÇocukHakları #CezasızlığaSon

Subscribe now

Zamanın ve mekânın sayısız biçimi arasında, asıl adı unutulmuş bir adam vardı. Saniyede milyonlarca görüntünün birbirine karıştığı o görünmez evrende yaşıyordu: Akış’ta. Hayattaki tek amacı, suretini her gün yeniden üretmek ve bunu sonsuz kitlesinin takdirine sunmaktı.

Bir gün, kaynağı bilinmeyen bir hesaptan tek satırlık bir mesaj aldı:

“Aldığın her beğeni, bu fani dünyadaki sürenden 1 saniye çalacak!”

Adam önce güldü. Çünkü onun dünyasında var olmak, görünür olmakla eş değerdi. Bir saniye neydi ki? Kum saatindeki önemsiz bir zerre. O gün, en kusursuz gülümsemesini takınarak yeni bir görsel paylaştı aldığı mesaja inat.

Saniyeler içerisinde düşmeye başlayan beğeni iletileri, ruhunu besleyen tek melodiydi. Fakat akşamüstü, odasındaki sarkaçlı saatin tik-takları ile telefonunun ekranındaki bildirimlerin hızı arasında korkunç bir yarış olduğunu fark etti. Akıştaki etkileşim arttıkça, göğsüne tanımlayamadığı bir ağırlık çöküyordu. Ekrandaki rakamlar 100.000’e ulaştığında, adam tam 27 saatini o hiç tanımadığı, yüzünü bile görmediği aç kalabalığın avuçlarına bırakmıştı bile.

O gün aldığı mesaj geldi aklına. Dehşete kapıldı bir an. Olabilir miydi gerçekten? Aldığı her beğeni kalbinin bir vuruşunu eksiltebilir miydi? Hikayesini silmeyi düşündü önce. Ama artan beğeniler, bunu imkansız hale getiriyordu. Telefonu masanın üzerine bıraktı. Açıkça onun ışıltısını hazmedemeyen birinin zırvalamasından başka bir şey değildi bu.

Fakat ertesi sabah, sanki üzerine tonlarca toprak dökülmüş gibi, tarifsiz bir bitkinlikle açtı gözlerini. Yataktan kalkacak gücü bile yoktu; parmakları titriyordu. Telefonun kamerasında gördüğü yüz dünden daha solgundu. O anda telefonuna gelen bir bildirim 200 bin beğeniyi aşmış paylaşımını hatırlattı ona. Artık her şey çok netti. Görmezden geldiği mesaj onun lanetiydi. Ölüyordu işte yavaşça. Korkuyla silmeye başladı paylaşımlarını. Paylaşımlar silindikçe hayran kitlesi artıyor, yeni takipçiler türüyor, insanlar mesajlar yağdırıyordu ona. Kitle onun silinmesine izin vermiyordu! Durmalıydı bu kabus ama nasıl?

Kameradaki o yitip giden ışığına baktı. Çökmüş yanaklarına, altı mosmor olmuş yorgun gözlerine ve ekranda bile soluk, cansız duran tenine... Bir hayaletten farksızdı artık. Bu korkunç görüntü, onun o kusursuz ve ışıltılı dünyasında asla yer bulamazdı. Takipçileri bu dehşeti görmeye tahammül edemezdi. “Eğer bunu paylaşırsam,” diye düşündü, titrek bir umutla, “Kimse beğenmez. Tek kurtuluşum bu!” Kitleyi, o çirkin gerçekle yüzleştirmek! Bu, onun son ve en büyük kumarıydı.

Kamerayı, yüzündeki tükenmişliğin en açık göründüğü açıya sabitledi. Işığı özellikle kötü bıraktı. Gözlerinin altındaki morluğu gizlemedi. Titreyen ellerini saklamadı.

Tek bir cümle yazdı:

“Beni sadece unutanlar yaşatabilir.”

Paylaştı. İlk birkaç dakika sessiz geçti. Sonra ekran titremeye başladı. Gelen yorumlara baktı acı acı.

“Bu nasıl bir estetik?”, “Rahatsız edici ama gözümü alamıyorum.”, “Ne kadar cesur bir iş…”, “Harika bir toplumsal eleştiri.”

Fotoğraf saatler içinde milyonlara ulaştı. Yüzündeki yorgunluk, yeni bir akıma dönüştü. İnsanlar benzer filtreler kullanmaya başladı. Aynı ışık, aynı boş bakışlar, aynı kırgın yüz ifadesi… Herkes onun ölümünü taklit ediyordu.

Adam, ekrandaki rakamların büyümesini sessizce izledi. Telefon elinden kaydı.

Ertesi sabah hesap hala aktifti ve bildirimler gelmeye devam ediyordu.

Fikir, benim attığım bir post üzerinden ’nün tersine yorumuyla şekillendi. Kendisine sonsuz teşekkürlerimle ♥

Subscribe now

Sisli, gri bir kasaba. Zamanın yönünü pek de umursamadığı, hep öğleden sonraymış gibi duran o uzun sonbahar günlerinden biri.

Kütüphanedeki işimden eve döndüğümde, Bayan Kensington’ın her zaman söylediği sözü bir kez daha hatırladım.

“Hayat bize ne sunarsa sunsun Elena, onu zarafetle ve şikayet etmeden taşımak bizim ödevimizdir.”

Haklıydı elbette.

Salondaki eski berjerime oturup çayımı yudumlarken, sol bileğimdeki ince çatlağı fark ettim. Ne bir şaşkınlık hissettim ne de telaş. Yıllar önceki o ayrılıktan beri, hangi tarihte olduğunu artık düşünmenin pek faydalı olmadığını sanıyorum, bu tür şeylerle yaşamayı öğrenmiştim.

İnsan bazen kırılmanın büyük bir gürültüyle olacağını sanıyor. Oysa bazı şeyler, insan fark etmeden yer değiştiriyor.

Çay fincanımı masaya bıraktım. Çekmeceden ipek iplikleri ve ucu hafifçe eğrilmiş gümüş iğnemi çıkardım. Lambayı biraz daha yaklaştırıp sol bileğimi dizimin üzerine koydum.

O akşam canım pek yanmıyordu. Kim bilir, belki de alışmıştım.

İğneyi derime dikkatlice batırıp çektim. İlmeklerin düzgün olması önemliydi. İnsan bazı şeyleri dikkatle yerine koyarsa, sanki hiç bozulmamış gibi görünebiliyorlardı.

Dikerken, nedense, onu düşündüm. Son yazı. Nehir kenarında yaptığımız uzun yürüyüşleri. Birbirimize söyleyecek çok şeyimiz varmış gibi yürür, sonra saatler boyunca neredeyse hiç konuşmazdık.

Bazı sessizliklerin sonradan anlam kazandığını insan geç öğreniyor.

Ertesi gün erkenden kütüphaneye gittim. Eski haritaların yırtık kenarlarını her zamanki özenle onardım. Öğleden sonra yağmur başladı. Akşam tramvaya bindiğimde camların ardındaki şehir, suyun içinde çözülüyormuş gibi görünüyordu.

Karşı koltukta oturan adamla göz göze geldik.

Pardesüsünün yakası kalkıktı. Onu daha önce gördüğümü sanmıyordum ama yüzünde açıklayamadığım bir tanıdıklık vardı. Belki de sadece bildik bir yorgunluktu. Bir süre sonra elini yavaşça göğsüne götürdü. Pardesüsünü avuçladı; yüzünde, aniden gelen bir sızıyı bastırmaya çalışan birinin ifadesi vardı.

Nedense gözlerimi kaçırdım. Akşam boyunca o görüntü zihnimde kaldı.

Tramvay durağıma vardığında aceleyle indim. Yağmur dinmişti ama kaldırımlar hala ıslaktı. Sokak lambalarının ışığı birikintilerin içinde sessizce titriyordu.

Eve vardığımda holdeki aynanın karşısında durdum. Bu kez sağ avucumun ortasında yeni bir çatlak vardı. Derin görünüyordu. Masaya yürüyüp gümüş iğneyi aldım. İpliği deliğinden geçirdim. Bir süre öylece oturdum.

Pencereden dışarı baktım. Sokak lambasının altında yağmur suyu hala birikiyordu. Tramvaydaki adamı düşündüm; elini göğsüne götürüşünü.

İğneyi masaya bıraktım.

Bir an için, onu tekrar kullanmanın doğru olmayacağını düşündüm. Sebebini açıklayamazdım.

Sonra sol bileğimdeki eski dikişlere dokundum. İlk düğümü dikkatlice çözdüm. İpliği yavaşça çektim. Çatlak yeniden açıldı.

Onu düşündüm. Son yazı. Nehir kenarındaki o uzun yürüyüşleri. Bir şey söylemek isteyip de söylemeyişimizi.

Dışarıda, sanki şehir çok uzak bir yerde sessizce çözülmeye devam ediyordu.

Subscribe now

Aşk dediğin bir ayna,
Yansıyan hep sensin…
Bir hiç ne yansıtır?
Kaybolan yine sensin…

Aman yanlış anlaşılırım, birilerinin kutsal aşk anlatısına dokunurum endişelerinden uzak, dümdüz bir gerçeği masaya yatırmak istiyorum. Adını koymakta zorlandığımız, gördüğümüzde bizi hem rahatsız eden hem de hayretler içinde bırakan bir güruh var. Cinsiyetleri önemsiz; bir gülüşe, bir bakışa, iki kelimelik bir onaya tüm kimliğini rehin bırakmaya hazır bir kitle...

Bu gözler, aşk uğruna neleri feda edenleri, kendi sınırlarını nasıl paspas edenleri gördü. Bunlardan biri aynadaki bir yüzdü (masum değiliz hiçbirimiz).

İnsanın; kendi varlığı, büyümesi ve iyileşmesi için kendinden esirgediği o emeği, zamanı ve değeri, bir başkasına bol kepçeden sunması çoğu zaman “büyük bir adanmışlık” diye parlatılıyor. Evet, kökündeki o şefkati, görülme isteğini, takdir ve onay açlığını görebiliyoruz. Ama gözden kaçan ya da görmezden gelinen dehşet verici kör bir nokta var: Kendini bir başkasının ekseninde silerken, sevdiğini değil, kendini kaybettiğini fark edememek.

Mevzu sevmek değil. Mevzu, bir başkasını yaşatmaya çalışırken kendini usul usul tüketmek. İçindeki tüm kaynakları, özgünlüğü ve seni sen yapan renkleri bir başkasının havuzuna boşalttığında, günün sonunda elinde ne kalacak? Kendine ait tarafları budanmış, bırak vermeyi, kendine bile dönecek gücü kalmamış bir kabuk.

Peki insan, kendinden vazgeçmiş birini hayatında ne kadar ister ya da ne kadar taşır?

İnsanlar çoğu zaman senin kendine ait dünyana, o dünyadaki duruşuna ve ışığına çekilirler. Sen o dünyayı ateşe verip küllerini onların ayaklarının altına serdiğinde, geriye ne kalır? Basılıp geçilecek bir toz bulutu ve seni terk edenlerin ayak izleri...

Kendinden vazgeçerek kazanılan hiçbir sevgi, günün sonunda seni kurtarmaya yetmeyecektir. Çünkü kabul edelim ki, hiç kimse kendi gölgesine aşık olmaz.

Subscribe now

İnsan “neye şükrediyorsun?” sorusuna, çoğunlukla kendisine öğretilen o ezberlenmiş listelerin dışına çıkarak cevap vermekte zorlanıyor. Bir kıyaslama tuzağına düşüp, “Şükür, başkalarından daha iyi durumdayım” demenin o ucuz ve bence ruhu kirleten konforuna sığınmak yerine; insanın kendi hakikatiyle baş başa kalması epey zor, ama bir o kadar da gerekli.

Benim şükrüm; ne sahip olduklarımın bir çetelesinde, ne de dış dünyanın bana biçtiği etiketlerin listesinde saklı. Çünkü aslında hepimiz biliyoruz ki o listeler bizi, geçici bir konforun veya kıyaslamanın tuzağına düşürmekten başka bir işe yaramıyor.

Benim şükrüm, kendi yıkıntılarımın arasında başlattığım o sessiz mücadelede; küçük adımlarla da olsa kendimi yeniden inşa edebilme çabamda. Başkalarınca onaylanmış bir başarının getirdiği alkışa değil, ona ulaşırken gösterdiğim disipline; iyi bir insan olmanın o yorucu ama onurlu ağırlığında.

Bu yolculukta beni ayakta tutan biricik motivasyonumsa, artık benimle olmasalar da üzerimde büyük emekleri olan ailemin mirasına sahip çıkabilmek. Onları hayal kırıklığına uğratmadan, bana verdikleri o terbiyeyi yüreğimde tutabilmek; günün sonunda aynaya baktığımda, elimden gelenin en iyisini yapmış olduğumu bilmenin huzuruyla uykuya dalabilmek... İşte benim asıl şükür alanım burası.

Tam da bu yüzden, evim hiçbir zaman bir toprak parçası, bir şehir ya da bir tavan arası olmadı. Benim için ev; “Bana yakışan nedir?”, “Bunu içime sindirebilir miyim?” sorularının cevaplarını kendi içimde duyabildiğim, penceresinden dışarıya korkusuzca ve kendi gözlerimle bakabildiğim her yer oldu.

Düşe kalka, eksile eksile, rotamı başka seslere mahkum etmeden yürüdüğüm bu yolda, kendime küsmediğim her anı bir ev gibi taşıyorum. Çünkü, artık, biliyorum ki insanın asıl yuvası, bir yere varması değil; kendi hakikatini terk etmeden yaşadığı o her yer.

Subscribe now