Peki bu overshare ne? Türkçe konuş derseniz eğer hayatınızla ilgili yerli-yersiz, gerekli-gereksiz bilgi vermeniz derdim. Ondan kaçmanın bence çok bir yolu yok, bazılarımız sadece böyle doğdu gibi geliyor. Overshare hakkında kötü bir şeyler yazmak istesem büyük ihtimalle saatlerce yazardım ve burası için gereksiz uzun bir yazı olabilirdi. Kısaca kitap yazardım kitap korkunç bir şey olabiliyor.

Amaaaaaaa bu aralar genel hayatımda hiçbir şey istediğim gibi gitmese de bir şekilde normal gidiyor ve işliyor. Çok karışasım gelmiyor. O yüzden bazı şeyleri kabul etmek zorunda kaldım. Bu şeylerin arasında overshare hikayem de var. Tamam hâlâ sevmiyorum onu yalan yok ama her zaman da kötü bir şey değil. Onu diyorum. Kabule geçtim.

Bu yazı fikri aklıma dün gelmişti ve başlığı atıp taslaklara atmıştım. Bütün evren benim bu yazıyı yazmam için çalıştı resmen ve yeni bir şey bulmamı sağlıycak bir olay yaşadım.

Bazen overshare’leriniz orda olduğunu bilmediğiniz ihtimalleri açıyor. Ne demek istiyorum? Bir dönerciye gidip “Ben döner almayayım kebap alayım ya, domates sevmiyorum” derseniz dönerci size domatesin olmadığı bir dürüm yapmayı teklif edebilir. Düşündüğünüzde sadece kebap söylemek ve dönerle ilgili yorum yapmamak en mantıklı olanı gibi görünür ve zaten bir çoğumuz da bu şekilde sipariş veririz. Peki o bilgiyi vermeseydiniz kebap yerdiniz ama verdiğiniz için sevdiğiniz yemeği sevdiğiniz şekilde yiyebilirsiniz.

Yeni tanıştığınız biriyle sohbeti uzatmak için güzel bir yöntem olabilir alakasız bilgiler. Birbiriniz hakkında çok şey bilmediğiniz birisiyle konuşurken daha fazla cümle kurmak, karşıdakinin cevap verirken daha çok şeyi göze alması ve daha uzun cünle kurması dolayısıyla da sohbetin uzamasına sebep olabilir. Bu da çoğu zaman istediğiniz bir şey olur. Yakın arkadaşlarınız için hediye önerisi oluşturabilir bu da bir seçenek. Ansızın ben de bunu çok seviyorum, şunu beğeniyorumlar zaten bir fikir oluşturur. Sizin hakkınızda daha fazla bilgisi olan birinin sizin de beğeniceğiniz ve kullanışlı bir hediye alma ihtimali daha yüksektir.

İçinde bulunduğunuz duruma başkalarının sizin görmediğiniz bir çözüm bulabilmesini kolaylaştırıyosunuz. Zor bir durumda çözüm üretmek zorlaşabiliyor. Başka insanların bakış açılarına muhtaç olabiliyorsunuz ve böyle durumlarda en ufak bir şey kıvılcım yakabiliyor. Gerisi çorap söküğü…

Yani overshare dediğim gibi her zaman kötü bir şey değil. Hâttâ kötü insanlarla karşılaşmadığınız, iyi insanlara denk geldiğiniz senaryoda çok güzel bir iletişim aracı olabilir. Kime karşı ve ne dozda overshare yapıcağınız çok önemli tabi.

Okuduğunuz için çok teşekkür ediyorum. Umarım overshare özelliğinizle biraz da olsa barıştırabilmişimdir ❤️❤️

Yaş aldıkça karar vermem gereken şeylerin sayısı ve beni yıpratma oranları da değişiyor. Her seferinde hayatımı daha çok etkileyecek kararlar bütünü almak beni korkutuyor ama bir yandan da heyecanlandırıyor. Çünkü aslında vermem gereken kararlar beni ve hayatımı şekillendiriyor. Evet heyecanlandırıyor ama diken üstünde de tutuyor. Her heyecan verici şey de biraz böyledir aslında.

Her zaman özgürlüğüne aşık bir insan oldum, aynı benim gibi milyarlarca insan gibi. Bazılarımız karar verirken özgür olduğumuzu unutuyor. Herhangi bir ikilemde kaldığınızda şunu sakın unutmayın: bir şeylere karar verebilecek kadar özgürsünüz. “Acaba bu yolu seçersem başıma ne gelir?” Cevaplaması ve karar alması çok yorucu ve bedelleri bir o kadar ağır olabilecek şeylerde seçmek zorlaşır. İnsan risk almak istemez ama riskli seçenekte de aklı kalır.

Her seçtiğiniz seçeneğin bir bedeli var. İnteraktif oyun gibi. Karar veriyorsunuz ama bedeli ve getirileri var. O zaman aslında karar verdiğiniz şey o iki seçenekte kaybetmeyi göze alacağınız şey ne? Hangi seçenekte kaybetmek daha kârlı sizin için. Çünkü kaybetmediğiniz veya kazanmadığınız seçenek yoktur.

Doğru karar diye bir şey yoktur. Bir karar verilir ve arkasında durulur ardından çabalanır ve sonuçlarına katlanılır. Doğru karar verilmez, yapılır yani. Onu tek seçenekmiş gibi benimsemezseniz ne çok çaba sarfedersiniz ne de kazançlarına bakabilirsiniz. Bir şeyin değerini belirleyen şey sizin verdiğiniz değer.

Peki o zaman neden bu kadar zorlanıyor insan. Ya doğru kararı veremezsem diye hayatınızda en az bir defa düşünmüşsünüzdür. Belki özgür olduğunuz için şükür etmenize rağmen hiçbir zaman bu davranıştan vazgeçemediniz. İsyan ettiğinizi düşünüp kendinize kızdınız bile. Karamsar mıyım diye sorgulattırdı belki? Bana sorarsanız hiç gitmiycek ve çok insani bir duygu. Hatta gelecek hakkında bu kadar endişelenmek zeka göstergesi bile. O kararı bu denli önemli kılan da sizin verdiğiniz değer. Ona verdiğiniz değer hayatta kendinize, sevdiklerinize, sizi bir sonraki gün yataktan kaldırtan amacınıza gösterdiğiniz saygıyı göstermez mi?

“Neden azmin bu kadar süreksiz?”

Sen mi yoksa davan mı yüreksiz?”

Mehmet Akif Ersoy

Romantize edilebilen tarafları var. Her iki türlü de pişmanlık ama bir taraf her zaman daha hayalperest diğeri daha gerçekçi oluyor genelde. Karar vermesi en güç ikilem de bu zaten. Ya kalbimin sesini dinliyip rezil olmayı göze alıcam ya da beynimi dinliyip hayatım boyunca pişman olma pahasına rezil olmuycam.

Hangisini kaybetmeye hazırım? Bu seçenekler bana ne katabilir? Ne katamaz? En iyisi için neler yapabilirim? Karar vermek kolay değil ve olmamalı da zaten. Sonuçlarını bu kadar güzel kılan, bizi heyecanlandıran, sorgulattıran bir şey olmasında esas eğlence. Kolay bir şey olsaydı kimse aldığı karardan haz almazdı, “kötü” bir karar aldığında alması gereken dersleri almadan yoluna devam ederdi ki bu da büyük bir felaket olurdu.

Hiçbir aşamasının kolay olmaması onu bu kadar güzel yapan belki de. Bazen korkunç sonuçları olabiliyor ama her kötü günün bir çaresi vardır.

Bir karar verip onu en iyisi yapmak bütün mesele. Doğru karar, çabaladığınız ve uğruna bir şeylerden vazgeçmeyi göze aldığınız seçenektir.

Okuduğunuz için teşekkür ediyorum.

Evet ben Dehb’li bir yks öğrencisiydim ve nasıl çalıştığımı, diğer dehb’li arkadaşlarıma bu yöntemlerin nasıl geldiğini anlatmak istedim.

Kimsenin size şöyle çalış böyle çalış demesine izin vermeyin. Dehb’li değilseniz bile. Yks bireysel bir süreç. Buradakiler sadece bana iyi gelenler ve işinize yarama ihtimali yüksek olanlar. Umarım içinden işinize yarayacak yöntemler bulabilirsiniz. Yavaştan başlayalım.

• Sürekli saate bakmak. Dehb’li bireylerin zaman algısı yoktur ve 5 dakika sandığımız 25 dakika olabiliyor. Dolayısıyla normal insanlardan çok daha sık bakıyordum saate. Her sayfanın başında kaç soruya ne kadar ayırmışım bakarım. Bazı dehb’li arkadaşlarım çok sevdi ama bazıları kendisini daha çok strese soktuğunu söyledi. Birkaç kere deneyip karar vermenizi isterim. İlk yaptığınızda stres yapabilirsiniz ama sonrasında düzelebilir.

• Yanımda elimde oynayacak bir şey bulundurma. 2 tane küçük mıknatısım var oval şeklinde eminim görmüşsünüzdür. Onlarla çok oynuyordum. Siz başka bir şey de bulabilirsiniz. Ders çalışma süresini ve verimi çok arttıran bir şey. Olmadığında arıyorsunuz ama bozucu bir etkisini görmedim. Gören arkadaşım da yoktu şahsen ama yine de dikkatli olunmalı.

• Dönem dönem hem çok sesli ve hareketli hem de çok sessiz ve hareketsiz yerlerde çalışmak. İnanılmaz sessizlik de çok ses de uyarana ve odak problemine davetiyeydi benim için. Alışmak için sürekli mekan değiştirdim.

• Sürekli mekan değiştirdim. Nasıl geçiş ama? Korkunç biliyorum. Aynı kütüphanede bile olsa sürekli farklı yerlere oturmak, yanınıza sürekli farklı birinin oturması önemli bence. Dehb’liler dinamiklik ister statiklik değil sürekli bir yerde tıkılı kalmak bize göre değil.

• Safran almak. Safranın depresyon, dehb, bipolar ve otizme iyi geldiğini biliyor muydunuz? Kapsülleri nispeten daha uygun. Uyumanıza, dehb’inize burnout sendromunuza çok iyi gelecek bana güvenin. Bitki çayı niteliğinde olduğu için bunu inanılmaz kontrollü kullanmaya gerek yok gibi ama ara verip kullanın bence yine de. Her şeyin fazlası zararrrrrrr.

• Yine ilça kullanmayan dehb’liler sitikolin de tüketmeli bence. Gıda takviyesi önerisi vermek pek benim işim değil. Doktorunuzla konuşup almalısınız. Bunlar 3 ay al 2 ay alma gibi saçma algoritmaları olan şeyler. Fazlası tabi ki zarar. Kafanıza göre almayın. Eczacılarla ya da doktorlarla konuşmadan kafanıza göre almayın yani ama onların kontrolünde alın derim. Ekstra vitamin değiller ne de olsa. Magnezyumda almıştım ben ama benimki düşüktü. Bel, sırt ağrısı ve uyku için almıştım. Her magnezyum aynı etkiyi yapmıyor. Bunlar dediğim gibi doktorsuz kullanımında tatsız şeylere yol açabilecek şeyler. Sadece kontrollü tüketilmeli. Dehb’li herkesin sitikolini önerdiğini görürsünüz zaten çok ekstrem bir öneri değil ama yine de herkese uyup fazla almayın. Ufak bir kamu spotu da yapmış olayım.

• Dehb tipinize göre ya çok sık araya çıkmanız ya da çok az araya çıkmanız daha verimli. Ben doğru düzgün araya çıkmazdım mesela. 12 saat çalıştığım günlerde çalışma arasına sadece 2 saat izinim vardı. Onu da tekte harcamayı tercih ediyordum. Bırakınca ders çalışmayı bırakıyodum genelde ya aralar çok kısa oluyodu ya da çok seyrek ara veriyordum. Bazı dehb’li arkadaşlarım bunalıp sürekli ara veriyordu. Sınav süresi içinde de sıkıntı çektiklerini görmedim.

• Kızzlaaarrrr saçları toplayalım. Saçlarımın açık olması, gevşek olması, önüme gelmesi, sıkı olması bunların hepsi çok büyük problemlerdi. Size olmasın ortalama bir saç modeliniz olsun. Her gün onu yapın. Sürekliliğinizi bozmasın. Erkeklere bir senelik çirkinlik uğruna buzzcut öneriyorum. Duşta zaman kaybı diye kesenlerin yanında daha mantıklı bir sebep.

• Dehb’li bireyler yine çok dağınık oldukları için kafalarının içi de delicesine dağınık. Kafamızı düzenlemek için küçük bir defter bulunduruyoruz. Ders çalışırken “acaba kaç balon insan uçurur?” gibi anlamsız (nörotipiklere göre) sorularımızı kenara köşeye not alıp, unutma korkusu yaşamadan sonraya devredicez. Bu yöntemin tek kusuru bir yerden sonra beyin bunu davetiye sanıp soruların sıklığını arttırabiliyor. Dengelemeye çalışın. Çok merak etmediklerinizi yazmayın.

• Dehb’liler insan özlemez genelde. Göz önünde olmayan şey unutulur. Hatta bu yüzden her türlü kötü alışkanlığa bağımlılık riski düşük. “Süpermiş ya” ama bir sorun var. Hiçbir zaman ders çalışmak alışkanlık olmuycak. Her sabah uyandığınızda tekrardan onu beyninize hatırlatmanız gerekicek. Uyurken gözünüzü açtığınızda hemen hatırlatıcak bir şey olsun demiyorum ama ilk 5 dakika içinde uyaran gitmiş olsun ki masa başına oturmanız kolaylaşsın. Hatta sabah kahvesi tüketiyorsanız ders çalışmaya başladıktan sonra yapın. Bir soru bile olsa masa başına oturup ders çalışmayı kendinize hatırlattıktan sonra. Kütüphane için hazırlanmaya başlamak da sayılır❤️

• Nörotipik insanların ben bunu yaptım şunu yaptımını dinlememek. Vay canına kafasının içinde sadece bir ses olan çocuk sana günde 400 soru çözdüğünü mü söyledi. Onun için süper evet tebrik ediyoruz ama senin için gerçekçi değil. Kötü haber bu sınav nörotipikler için dehb’liler için değil. Bahane değil çözüm üretmen istenicek. 400 soru olmasa bile normalin 200’se onu 300’e çekmeye çalışıcaksın. Sızlanmakta haklı pes etmekte haksızsın. Önceki yazımda da belirttiğim gibi haklılığın zayıflığındır. Haklı olduğun kadar zayıfsın. Haklılık değil çözümle gel.

• Felaket senaryoları başladığında devamını getir. Evet saçma geliyor ama dibine kadar git ki bir daha ara ara gelip dikkat dağıtmasın. Sürekli izin verme ama ağır geldiğinde biraz duraklayıp geçmesine izin ver. Kocaman bir dalga gibi. Gelip geçicek. Dalgayla birlikte kapılmak da çok fazla dans etmek de mantıklı değil. Üzerinde geçmesine izin ver ama kapılma.

• Her şeyi için farklı bir persona geliştir. Kişilik daha güzel bir kelime seçimi olabilirdi kabul ediyorum. Biyoloji çalışırken birinci sınıf tıp öğrencisi gibi (sağlıkla ilgili herhangi bir şey istemesem bile eğlenceliydi) fizik çalışırken Oppenheimer’ın, kimya çalışırken Marie Curie’nin öğrencisi gibi davranabilirsiniz. Tarih çalışırken tarihi fantastik filmin baş karakteri gibi rol kesmenizi öneririm. Hele de evdeyseniz tadından yenmez.

• Atıştırmalık bulundurma. Yanında oyuncak bulundurmayla aynı sebepten. Hem çerez koyarsanız enerji deposu olarak kullanabileceğiniz kaynaklarınız olur hem de aynı anda iki şey yaptığınız için beyniniz daha berrak çalışabilir.

• Sınavda o şekerleri uzun bir süre tüketin ve ağzınızda sürekli gezdirin. Poşetine dokunurken yapısını hissedin. Hışırdatmayın tabi ama zaten açıcaksınız ve ister istemez ses çıkıcak bunu değerlendirin. Kafa dağılması ve odağı başka yere çekip dinlendirmedir.

Şimdilik aklıma bu kadar geldi. Umarım işinize yarar. Öok kuvvetli şeylerle gelemedim ama çok da farklı şeyler yapamadığımı fark ettim. Birçok yönetimi arkadaşlarıma denettirdim bazılarını ben de başkasından öğrendim. Genel bir derleme oldu. Az madde var biliyorum ama etkililer gibi geliyor. Az olmasının sebebi sınav sisteminin bize uygun olmaması. Nörotipik gibi davranmak zorunda kalmamız.Eğer daha fazlası gelirse aklıma part2 yapabilirim. Sizin de çok işe yarar yöntemleriniz varsa yksli kardeşcanlara yardım olsun yazın ❤️❤️

Kulaktan dolma dedim ama kulak da kimya ve fizik öğretmenleri aslında. Neyse başlayalım.

1) En saçmalarından biri. Ayt kimya bilmeyenler için ön özet geçmem gerekecek. Elektronlar orbitallerde bulunur. Her orbitalde maksimum 2 elektron bulunur. Bu iki elektronun spin yönleri kesinlikle farklı olmak zorunda. Biri -1/2 iken diğeri +1/2 oluyor. Buraya kadar her şey normal. Olması gerektiği gibi. Aşağı ya da yukarı da denilebilir. Peki şimdi bu orbitallerdeki elektronlardan birini kuzey diğerini güney kutbuna götürelim. Bunların başlangıçta aynı orbitalde farklı spinde olduğunu unutmayalım. Eğer ki kuzey kutbundaki -1/2 spinli elektronun spinini +1/2 yaparsam nolur biliyor musunuz? Evet güney kutbundaki spin değiştirir. Peki bu zıkkım elektronun tam olarak hangi noktada spin değiştirmesi mümkün. Enerji yok, etki yok, haberi hiç yok çok uzaklardaki bu elektronu nasıl oluyor da spin yönünden izleyebiliyor. Artık aynı orbitalde bile değillerken hem de. Çok saçma.

2) Doğduğumuz, yürüdüğümüz, mezun olduğumuz, evlendiğimiz, çocuğumuzun olduğu, emekli olduğumuz ve öldüğümüz her an aslında şu an da aynı zamanda yaşanıyor. Çünkü zaman sandığımız gibi bir şey değil. İnancınız ne bilmiyorum ama bu örnek tam olduğu için vermek istedim. Lisede bir din hocamızla konuşuyorduk. Sınıftakiler sorgu günü de baya uzun sürer kaç insan yaşamıştır aklımız hayalimiz almaz diye konuşuyorduk sonra din hocası gülmeye başladı. “Siz orda sırayla mı hesaba gireceğimizi düşünüyorsunuz? Ordaki zaman burdaki gibi değil. Herkes aynı anda sorguya çekilecek.” demişti. Bakarsanız kuantum mantığıyla nerdeyse aynı. Aynı zamanda tek tanrılı bir din. Tek bir tanrı nasıl aynı anda o kadar kişiyi sorguya çekicek. Kuantum mantığına çok benziyor. Zaman kavramı bizim düşündüğümüz gibi asla değil ve birileri bölünmeden, azalmadan aynı anda farklı yerlerde. Sonucunda aynı yere varıyor. Çok saçma asla insan aklının alıcağı şeyler değil. Olası her yerde aynı anda parçalanmadan duruyor. İmkansız gibi bir şey.

3) En popülerine geldi sıra. Ama bunun mantıklı bir açıklaması varmış. İzlenen ve izlenmeyen fotonlar ya da elektrondu tam hatırlamıyorum. Bunu bilmiyorsanız araştırabilirsiniz. Çok ilginç bir deney. Açıklaması yapılmadan izlediğinizde yok artık böyle bir şey de yoktur dedirtiyor. İzlenmeden nasıl hareket ettiklerini görmek için enerji vermemiz gerekiyormuş (doğal olarak) bu yüzden de enerji verilen şey yerinde durur mu, hayır. Tabi ki çok daha farklı bir tepki veriyormuş. Yine de kafama yatmayan tarafları var.

4) Bu kuantum değil ama ben kendi kafamda bağladım. Dinlemenizi isterim. 2024 ya da 2025 yılında bir makale yayınlanmıştı. “Plazmalar canlı olabilir” diye. Plazmalar gerçekten canlı mı bilmiyorum ama foton ve elektronların kafasına estiği gibi davranması bana çok canlılarmış gibi hissettiriyor. Belki de canlıların en küçük yapı taşı hücre değildir. Plazmaların da canlı gibi gelmesinin sebebi iyonlaşmış yüksek enerjili elektronlar değil mi? Hem enerjisi var hem de canlı. Daha ne olsun? Saçma ama kuantum da saçma zaten. Öyle araya teorimi sıkıştırmak istedim.

5) Mekanik dünyayı hiçe sayması. Mekanik ve kuantumun farklı olması Einstein’a da doğru gelmemişti. Birkaç bilim insanı bunu kabullense de bu sadece bir kabul ve bilim, kabul değil bilmektir daha çok. İkisinin belli bir noktada birleşmesi lazım ama şu ana kadar verdiğim maddelerin saçmalığını düşününce nasıl olucağını insan merak ediyor.

6) Uzay-Zaman bükülmesi. Ya tamam nerdeyse hepimiz Interstellar izledik ve zaman bükülmesi ne az çok biliyoruz. Hatta ayt fizik bilenler hesaplama bile yapabiliyor. Süper ama bu iş tam olarak nasıl oluyor. Bana ve sana saatin farklı olması ve bunun sadece kütle çekimden dolayı olması ne kadar mantıklı. Bana çok ama çok saçma geliyor. Hani neden tam olarak. Işık hızına yaklaştıkça bu şekilde değişmesi. Dünya saçması. Çok hızlanınca zamanın bükülmesi garip geliyor. Kütle çekimi kısmı çok daha garip. Bu konuyu detaylı anlattığım bir yazım var bakmanızı tavsiye ederim.

7) Newton’a göre bağıl hareket şöyle işler: 5m/s hızla doğuya giden aracı, 2m/s hızla batıya yürüyen bir yaya, aracı 7m/s hızla doğuya gidiyormuş gibi görür. Ama iş ışık hızına gelince değişiyor. Işık hızıyla batıya giden bir mekik olsa ve siz 3m/s hızla hızla doğuya gitseniz, mekike baktığınızda ne görürsünüz biliyor musunuz? Yine ışık hızıyla gidiyor gibi görürsünüz. Yani ışık hızı sonsuz olmamasına rağmen sonsuzmuş gibi davranıyor. Hani ne ayaksın diyesim geliyor. Ne bu kompleks.

12.sınıftayken tenefüslerde konuşmayı en çok sevdiğimiz şeylerden biriydi hatta eğer sınıfta fizik ve kimyacı varsa çok daha eğlenceli oluyordu. Bir şeyler anlatıyorlardı ve şok oluyorduk. Kuantum ve modern fizik insan aklının alması gerektiğinden çok daha fazlası gibi gelse de bence bir gün biri bunu çözücek. Sanki bilim insanları buna çok yaklaştı gibi hissediyorum. Modern fiziğin kurucusu şu an aramızda dolaşıyor ve hiçbirimiz kim olduğunu bilmiyoruz.

Kuantum sadece fiziksel değil spiritüel anlamda da çok kullanılan bir tabir biliyorsunuz. Eskiden medyum ablaları çok zorbalardım bilimden uzaklar diye. Kuantum öyle bir dünya ki medyum ablalar koskoca fizikçilerden çok daha haklı çıktılar. Artık spiritüel hiçbir şeye imkansız diyemiyorum. 1800’lerde birine sen bir frekanssın diyemezdiniz. Şu an bu bir gerçek. Cadı ilan edilip yakılası düşünceler makalelerde geziyor.

Arkadaşlarımla konuşurken bu konuyu da tartıştık. Sanırım artık medyum ablalara o kadar da önyargılı değiliz. Aklını kaybettiğini sandığımız abiler, ablalar belki de haklıdır.

Bu kadar yumuşamamın bir sebebi de Newton ve Kepler gibi çok büyük bilim insanlarının zamanında astrolojiyle çok ilgilendiğini ama sonra çalışmaları için aralarına mesafe koyduklarını öğrenmemdi. O adamlar bile şu an zorbaladığımız bazı şeyleri kullanırken bize yargılamak düşmez gibi geldi.

Tabi bunlar sadece benim fikirlerim. Gerçekler diye değil, beyin fırtınası yapalım diye. Umarım yakın zamanda sırları çözülür.

Normalde bilgi veriyordum ama bu sefer böyle yapmak istedim. Umarım beğenmişsinizdir.

Okuduğunuz için teşekkür ederim ❤️❤️

Yavaştan başlayalım artık.

Newton fiziğine göre bir örnek verelim: Yanınızdan ışık hızıyla geçen bir mekik olduğunu ve sizin tersi yönünde v hızıyla gittiğinizi düşünelim. Bağıl hıza göre sizin mekiği c (ışık hızı) + v olarak görmeniz gerekirdi ama böyle bir şey mümkün değil. Işıktan daha hızlı hiçbir şey olamaz. Tek sebebi bu olmamakla birlikte bu bize yüksek hızlarda Newton fiziğinin işe yaramayacağını söylüyor.

Eş zamanlılık: Newton için zaman da mutlak ve göreceli değildir. Einstein ise bu konuda başka bir şey söyler: Işık hızına yaklaştıkça zaman yavaşlar ve ışık hızında zaman durur. Eş zamanlılık kalkar.

Ek not: Işık hızında zaman durur demiştim. Şu an bu yazıyı okuyabilmek için gözünüze giren fotonlar ışık hızında hareket ettiği ve zaman durduğu için Bigbang’den sonra sizin gözünüze girdiler. Onlar için bu 13 küsür milyar yıl hiç yaşanmadı.

B gözlemcisi iki yıldırım aynı anda kaçıyor gibi görürken A gözlemcesi için L yıldırımı K yıldırımına göre daha erken çakar. Doppler’e benziyor.

Göreceli zaman: Çok daha ilginç bir yere geldik. Burası anlaması güç olucak.

Yukarıdaki görselde trenle seyahat eden bir vatanda var. Bu A gözlemcisi ışınları d+d=2d olarak hesaplar. Mantıklı ve olması gerek budur çünkü.

Şimdi işler biraz karışıcak. A gözlemcisi hâlâ 2d olarak hesaplarken B gözlemcisi 2d’den daha fazla ölçücek. O zaman tren içindeki gözlemcinin ölçtüğü zaman tren dışındaki gözlemcininkinden daha küçük olacak. Bunun sebebi hareketli sistemlerde zaman genişlemekte ve yavaş akmaktadır. Peki o zaman bazı kavramları vermenin tam zamanı.

Has Zaman: Bir olayın gerçekleştiği yerde bulunan durgun gözlemciye göre ölçülen zamana denir. Bu olaydaki A gözlemcisi yani.

Göreceli Zaman: Bir olayın olduğu yere göre hareketli başka bir referans sisteminde bulunan gözlemcinin ölçtüğü zamana göreceli zaman denir. Yine bu hikayenin B gözlemcesi.

Göreceli zaman, has zamandan daha büyüktür. Durgun olan her zaman daha uzun ölçer.

Göreceli Uzunluk: En baştaki örneğimize geri dönelim. Mekik ve aşağıda duran (artık duran) gözlemcili olan. Bu sefer mekik ışık hızında değil de ışık hızına yakın olsun. Zamanın durmasını önlemek için böyle bir değişiklik yaptım. Ekstradan mekik ve gözlemci arasında d kadar mesafe olsun ve mekik de durgun gözlemci de bu d uzunluğunu ölçsün. Mekikteki gözlemci zamanı çok daha küçük ölçer ve dolayısıyla da uzunluk da görece kısalır. Galaksiler hakkındaki yazımda buradan biraz bahsetmiştim artık sebebini biliyosunuz.

Aynı zaman gibi bunun da has ve göreceli olanını söyleyeyim. Has uzunluk mekikte olmayan gözlemciyken göreceli uzunluk mekiktekidir. Göreceli uzunluk, has uzunluktan hep daha kısadır.

Uzunluk için bir dikdörtgen düşünelim. Göreceli uzunlukta değişen yatay düzlemdekidir. Y ekseni diye de düşünebilirsiniz. Düşey eksen ise değişmez bunu da yine X ekseni diye düşünebilirsiniz.

İkizler Paradoksu: İkiside 20 yaşında olan iki kadın bilim insanı düşünelim. Birisini astronot olsun diğeri ise olmasın. Astronot olanın adı Mary olsun (hehe ben evet) diğer bilim insanın adı ise Elif olsun. Mary ışık hızına yakın seyahat eden mekiğine binip seyahat eder ve geri gelir. Elif 50 yaşına geldiğinde Mary sadece 23 yaşında olur. Tabi bu oranlar değişebilir. Bunu anlatmak için örneklendirdim. Mary çok hızlı gittiği için zaman genişler ve yavaş akar.

İkizler paradoksu, Özel görelilik kuramına uymaz. Özel görelilik teorisi eylemsizlik referans sistemlerinde geçerlidir. Uzay seyahatinde ivmeli hareket var.

Kütle çekimi yüzünden ne alaka o zaman. Kütle uzay-zamanı büker. Yani Jüpiter’de geçireceğiniz bir gün ile Merkür’de geçireceğiniz bir gün aynı olmaz. Yine Mary ve Elif’in biri Merkür’e diğeri Jüpiter’de belli bir süre yaşayıp geri geldiklerinde aynı yaşta olmazlar. Jüpiter’e giden daha genç kalır öünkü onun için zaman daha yavaş akar.

Babandan daha yaşlı olman bununla mümkün olabilir. Bunu zaten “Interstellar” işlemişti. Tabi bize dramasını vermişti. Ben size daha bilimsel kısmını vermek istedim. Buralara çok dalmanın daha lisans eğitimi bile olmayan biri için çok iddialı olacağını düşündüm. Aynı zamanda konseptim her şeyi basitçe anlatmak ve biraz daha gidersem hiç de “basit” olmuycaktı.

Kaynakça

Basitçe 12.sınıf fizikle ilgili her kaynakta var. Okulda tuttuğum not defterimi anı olsun diye tutmuştum. Kaynağım bu🙏🏼🙏🏼

Bu yazıyı nasıl buldunuz? Çizim yeteneklerim biraz kötüdür ama anlaşıldığını düşünüyorum. Çizimler iyi olmuş mu? Ve son olarak diğer konumuz ne olsun çünkü daha karar vermedim.

Sıralamanız önemli değil

Hem de hiç değil. İlk 3 binden de mezuna bırakabilirsiniz ya da 1 milyondan iki yıllık da yazabilirsiniz. Karar sizin ve kimse size karışamaz. Çok bireysel bir karar. Sen manyak mısın bu sıralamadan bırakılır mı, diyen binlerce insan olucak. Diğer seneye daha düşük yapabileceğiniz gerçeğini unutmadan karar verdiğiniz sürece bir sıkıntı yok.

Kendini ne kadar tanıyorsun

Çalışacağına dair inancın var mı diye sormuycam inançla olucak bir şey değil bu. %100 emin misin çalışıcağına? Mezunluk zannettiğiniz gibi bir psikoloji değil. Kimsenin anlatamıyacağı çok garip bir durum.

Ailenin şartlarını değerlendir

Özellikle burda kendimden gitmek isterim. Mezuna kalma kararı verdiğimde babam gitmem için resmen beni tehdit etmişti. Asla ders aldırmam, harçlığını keserim, tercih listeni ben yaparım, geçen seneki rahatlığını bekleme, gibi. Hiçbirinin olmadığını bilmenizi isterim ama en az 3 seans psikoloğuma bu konuda ağladığımı ve hâlâ beni o dönem bu kadar arada bırakıp zorladığı için babama sinirli olduğumu da bilmenizi isterim. Ailenizin şartları sizi ne kadar etkiliyor. Değerlendirin. Ona rağmen yapabilir misiniz? Çok ama çok iyi düşünün. Mezun senenizde bir gün sabah kalktığınızda “keşke geçen sene gitseydim” demeyecek kadar emin olmadan böyle bir karar asla almamanızı tavsiye ederim. Daha önce de dediğim gibi bir an bile yok ki ağzımdan “keşke gitseydim” diye bir ibare çıkmadı. Aklımdan bile geçiremedim. O kadar kötü olduğu için değil. Gelen hiçbir yere gitmek istemiyceğim için. İstediğim bölüm bir sürü üniversitede tutarken ben bunu seçtim. Her aklıma “ya gidebilirdim aslında” geldiğinde aynı anda ama şu an çok mutsuz olurdum geldi. Bu kadar emin olmazsanız ders çalışamıycaksınız. Sebebiniz benimki gibi çok geçerli olmayabilir öenmli olan istikrar ve disiplininize inancınız nedir?

Kimseyi dinleme

Tabiri caizse ağzı olan konuşuyor. Çok bireysel bir karar bunu asla unutmayın. Ne kalmak dünyanın en kötü kararı ne gitmek. Hiç aklının ucundan daha önce geçmemiş bölümler söylenip “ee burayı yaz” denilicek. Değerlendirmenizi isterim ama son tercihi yine bireysel yapmanız altın değerinde. Çok büyük bir sorumluluk farkındayım ama yetişkin oluyorsunuz zaten. Dünya hepimizin hatalarını kaldırmak için oldukça büyük.

Sakın sene içinde mezun kararı alma

Aslaaaaa. En önemli madde. Bir de Tyt çıkışı sakın böyle bir karar alma. Ben geçen sene ikincisini yapmıştım. Sınava son 3 ay kala ben mezunum zaten, deme. Mezunsan bile ders çalışıcaksın zaten. Kalk da çalış seneye ki yükün azalsın. Bunun pişmanlığını çeken en az 3 tane arkadaşım var. Bir sonraki sene ne olucağını bilemiyorsunuz. Çok ütopik kötü bir şey gelebilir başınıza. Lütfen bu kararı sonuçlar açıklanana kadar asla almayın ve şakasını bile yapmayın.

Umarım sonuçlarınız beklediğiniz gibi gelir. Mazunluk psikolojisi ne romantize edilicek bir şey ne de çekilecek çile açıkcası. Hiç pişman olmadım evet ama gerçekten çok zor. Komple yok olmak çok istedim. Kal kalamıyosun git gidemiyorsun. Durumunuz çok ciddi değilse kalmayın. Lütfen mezuna kaldıysanız da ders çalışmadan önce bu sene neyden kaynaklı yapamadığınızı kesin belirleyin. Ona kesin çözüm bulun. Öyle yalancıktan düzeltmeyin yani.

Sonucunuza çok kafa yormayın. Bazen bir şeylere geç kalmanız gerekir ve bu daha hayırlıdır bazen çok istediğiniz şey sizin için hiç de iyi bir senaryo değildir. Küçük resme bakarak isyan etmeyin. Büyük resmi gören kaderinize ve akışa teslim olun. Elinizden geleni bu zamana kadar yaptınız. Kim ne derse desin bunlar yeterliydi. Kendinize iyi davranın.

Hepinize şimdiden başarılar diliyorum. Tercih yapıcaklara da dualarım sizlerle olucak. Her anlamda verimli ömürler geçirmeniz dileğiyle.

Okuduğunuz için teşekkür ederim ❤️❤️❤️

Önce galaksi ne demek? Büyük yıldız grupları, gaz ve toz yığınlarının kütle çekimiyle birbirine kenetlendiği sistemlerdir. Farklı şekil ve büyüklüklerde bulunabiliyorlar.

Güneş sistemimizin de içinde bulunduğu bize göre büyük, evren için minnoşcuk galaksimizde yaklaşık 1 milyar yıldız bulunuyor. Elon Musk’ın servetinin 1/100’i kadar yani, böyle diyince az gibi geliyor ama çok fazla.

Galaksi merkezi yıldızlar çok hareketli ve genç ruhluyken dışarı doğru gittikçe hareket azalıyor. Nötron yıldızları, atarcalar, magnetarlar ve genişleyen süpernova patlamalarına rastlayabilirsiniz.

Peki neden adı “Milkyway”, neden süt yolu koymuşlar bu galaksinin ismini? Zifiri karanlık yerlerde gökyüzüne bakarsanız süt beyazı bir şerit görürsünüz o bizim galaksimizin bir parçası. İşte tam da bu süt beyazı şeritten kaynaklı olarak bu ismi uygun görmüşler.

Güneş sistemimiz galaksimizin merkezine 27.000 ışık yılı uzaklıkta. Yani olur da bir gün ışık hızıyla giden bir mekik tasarlayabilirsek kendi içinde bulunduğumuz galaksimizin merkezine bile gitmemiz neredeyse imkansız. Brian Cox’un bu konuda çok sevdiğim bir videosu var. Işık hızında gittiğinizde zamanı bükersiniz ve andromeda galaksisine gitmeniz belki de 1 saatten daha kısa sürer, diyor ama geri döndüğünüzde dünyada 1 milyon yıl geçmiş olur. Yani teknolojileri tamamlasak dahi yıldızlararası seyahat pek mümkün görünmüyor.

İçinde bulunduğumuzdan dolayı Samanyolu’nun dışardan çekilmiş bir fotoğrafı yok. Peki nasıl oluyor da biz bu kadar emin bir şekilde galaksimiz çubuklu sarmal diyebiliyoruz?

Hemen başlayalım.

Süt yolu burada da işimize yarayacak. Baktığımızda bir şerit şeklinde olması ve her tarafa yayılmamış olması bize eliptik değil de çubuk gibi olduğunu anlatıyor. Yani eliptik galaksi değil çubuklu galaksi diyoruz.

Sarmal nereden çıkıyor derseniz burada yine birkaç bir şey öğrenmemiz gerekicek ama çok basit anlatmaya çalışacağım.

Genç yıldız oluşumu için HII bölgesi, gaz ve toz bulutları olması gerekiyor. Bunlara bakıyoruz aslında. HII bölgeleri tek başına oluşmaz. Eğer HII bölgesi varsa orada yeni bir yıldız oluşuyordur.

HII bölgesinden bahsetmedik hemen bahsedelim. Yeni yıldızlar çok sıcak olur ve çok yüksek seviyede morötesi ışık yayar. Etrafındaki hidrojen atomlarıyla çarpışan bu ışıklar gariban hidrojenden elektron koparır ve hidrojen iyonlaşmış olur. İyonize olmuş bu gazların yoğun olduğu bölgeler de HII bölgesidir.

Ee sarmallıkla bunun ne alakası var? Çünkü yeni yıldızlar öyle rastgele yerlerde oluşmazlar. Sarmal kollarda oluşurlar. Sarmal kollarda yıldız oluşumu için vazgeçilmez bir şey var: gaz. Yeni yıldız, HII bölgesi ve bol gazı bir arada gören bilim insanları bunları haritalandırdığında sarmal kollarımızı görebiliyoruz.

Yani bunları haritalandırmak mümkün ama işler sandığımızdan çok daha karmaşık gerçekleşti.

Bunu öğrenebilmek için teknolojinin epey ilerlemesini bekledik. Gaz ve tozlar bizim galaksinin öbür tarafını görmemizi engelledi ama biz kızılötesi teknolojisiyle bugün haritalandırma yapabiliyoruz.

Yani dışarıdan fotoğraf çekmemiz günümüzde imkansızken tahmin yapmamız için birçok veri olmasından dolayı ne olduğunu anlayabiliyoruz.

Peki belki de herkesin aklına gelicek o soru: “Neden yaşlı yıldızlara bakmıyoruz?” Onun da basit bir sebebi var. 500 milyon yıllık yıldız galaksimizde tatlı bir gezintiye çıktığında merkezden bir hayli uzaklaşıyor. Ne HII bölgesi kalıyor ne sarmal kolu anlıycağınız.

Galaksimiz hakkında benim bildiklerim ve toplayabildiklerim bu kadardı. Bir sonraki bölümde belki özel görelilik konuşuruz.

KAYNAKÇA

• imagine.gsfc.nasa.gov → National Aeronautics and Space Administration → The Milky Way Galaxy

• Derin Uzay → Govert Schilling

Renk körlüğü insanlara hep çok garip geldi. “Nasıl yani nasıl göremezsin?” Daha önce hiç başına gelmemiş bir şey hakkında empati kurmak beya anlamak malesef çok zor. İnsanların merakı da bundan. Belki de kimse renkleri aynı görmüyordur sadece hepimize gökyüzü mavi denildi. Belki de ben gökyüüznü senin kırmızın gibi görüyorum ama mavi dediğimiz için öyle diyorum.

Birazcık bilime dalmamız gerekicek. İnsanlarda üç çeşit koni reseptör vardır. Bu hücreler uzun(L), orta(O) ve kısa(K) dalga boylarına duyarlıdır.

Peki biraz da renkler hakkında konuşalım. Işığın dalga boyları, frekansları ve enerjileri vardır. Ortaokulda öğrendiğimiz bir kodlama vardı: KuTu SaYaMaM. Kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, mor.

Son bir bilgi daha dalga hız formülünü de vericem. Hayır hiç karışık değil. hız=landa(dalga boyu)• frekans

Yavaş yavaş birleştirelim. Kırmızının dalga boyu diğerlerinden daha büyüktür. Görünür ışık boşlukta aynı hızla hareket ettiğinden dalga boyu büyükse frekans küçük olur. Frekans düşükse enerji düşüktür.

Her rengin dalga boyu farklı. Hepimizin yazın beyaz dediği t-shirt’ün bir dalga boyu var. Aynı dalga boyundaki renklerin aynı olduğunu söylemek bilim için zor değildir sanıyorum. O zaman bir rengi nasıl gördüğümüzü söyleyemeyiz aslında ya da karşımızdakiyle karşılaştıramayız ama hepimizin aynı dalga boyundaki renge kırmızı ve mavi dediğini biliyoruz.

Aynı dalga boyundaki rengin gözümüzdeki tepkilerine de bakabiliyoruz ve ilginç bir şekilde tepkiler birbirine çok yakın çıkıyor. Retinadaki konikerin tepkisine ve beyinin görme merkezlerinin aktivitesine bakılabiliyor. Ne hikmettir ki bunlar her insanda birbirine benzerlik gösteriyor.

Peki renk körlüğü ne? Koni reseptörlerinin çalışmaması veya direkt olmaması gibi durumlarda beynin renk ayırt etmesi için olan merkezine eksik sinyal gidişiyle alakalı.

Elimizdeki biyolojik ve nörolojik bilgilere bakarak insanların büyük oranda aynı şekilde gördüğünü söyleyebiliyoruz.

Okuduğunuz için teşekkür ediyorum. Yeni bir seriye başlamak istedim daha çok bilimle ilgili olucak şekilde.

Bir diğer bölümde biraz uzay hakkında konuşalım diyorum. Sizce hangi uzay terimi hakkında konuşalım?

Dehb’li bireylerin dopamin salgısı düzenli değildir. Yani sabah kalktığında ilk işi telefona bakmak olup, bütün gün 10 saniyelik video tüketen insanların dikkatının düşmesi asla Dehb’le alakalı değil.

Dehb beynin farklı işleyişiyle alakalı bir durum. Peki neden modern insanlar kendilerini Dehb’li sanıyor? Bilgisizlik. Dehb’in ne olduğunu bilmemekten kaynaklı. Oransal olarak her sınıfta yalnızca 3-4 kişi Dehb’lidir mesela ama sorsanız belki de sınıfın yarısından çoğu odaklanamadığını söyler. Sorun şu ki evet odaklanma problemi yaşamaları normal ama çözmeleri de bir o kadar kolay.

Dehb’i olmayan bir bireyin odaklanma problemi sebebi tavan yapan dopamindir. Bir kere tavanı gören dopamin sürekli o tavanı ister. Kitap okumak zorlaşır, gündelik aktiviteleri yapmak zorlaşır. Baktığınızda Dehb’e çok benziyor ama değil.

Dopamin açlığı hangi saatlerde ne yaptığınıza bakarak giderilebilirken Dehb hiçbir zaman öyle değildir.

Bu yazıyı kendinize teşhis koyun diye değil tam tersi koyduğunuz teşhisleri normale döndürün diye yazıyorum.

Dehb hakkında biraz bilgi vermem gerekirse işler çok karışabilir çünkü birden fazla tipi var. Genel olarak bir kadın ve teşhisi de ergenliğinin sonunda almış biri olarak konuşmak istiyorum.

Dehb erkeklerde çok rahat teşhis edilebilir. Maskeleme yapmazlar. Ordan oraya zıplayan çocuklar, durdan anlamayan, asla bir işi biteremeyen, sürekli deli dana gibi koşturan erkek çocukları takibe alınır ve olup olmadıkları ortaya çıkar. Ayrıca Dehb’le gelen dürtüsellik yine erkeklerde maskelenmediğinden çok rahat fark edilip en azından yetişkinliğe kadar rahatsız ediciliği azaltılabilir.

İş kızlara ve kadınlara gelince durum çok farklı. Kız çocuklarında hiperaktivite ordan oraya koşarak, tavana tırmanarak olmaz çoğu zaman. Çok sinsi bir hiperaktivitedir. Dehb’li kız çocukları sürekli konuşur, hep yeni bir oyun başlatır ve asla durmaz, sürekli lafınızı böler, araya girer (niyeti bu olmasa bile). Tabi bu hiperaktivite çeşidi için geçerli. Dürtüsellikleri çok gizlidir. Bacak titretme, parmak çıtlatma genelde Dehb’li kızların davranışıdır. İşin kötüsü bunları yapan herkes Dehb, bunları yapmayan herkes nörotipik değil.

Erkeklerde teşhis kolayken kadınlarda çok zordur. Erkekler daha çok hiperaktifken, kadınlarda genelde “hayallenme” ile olur.

Sürekli dalıp gideriz. Daydreaming gibi evet. Dehb’li insanlar özellikle kadınlar daha önce hiç ilk yardım yapmamalarına rağmen acil durumlarda bir anda hemşireye dönüşebilirler. Sebebi çok basit daha öncesinde o senaryo kafamızda yaklaşık 50 kere oldu da ondan. Her şeyin en felaketiyle en iyi olasılığını hesaplayan, sürekli kafasında işlerini sıralayan ama aynı anda alınacaklar listesi olan, aklına yeni gelen fikri köşeye yazmak için çıkardığı defterde bulduğu tarifi yapmak için ayaklanan ama yolda gördüğü kirli eşyaları çamaşır makinesine atan saniyede otuz farklı şeyi aynı anda düşünme kapasitesine sahip bir beyin.

İlk bakışta süper güç gibi gelse de her süper kahramanın gücünün bir de zehiri vardır.

Göz önünde olmayan unutulur. Kıyafetleri tekrarlı giyme davranışı çok yaygındır. Tabi sadece kendimize değil çevremize de çok zarar veririz. 10 yıllık arkadaşını aramayı unutmak, anneni özlememek, telefona 12 saat bakmamak gibi davranışlar da bunun bir parçası. 12 saat açılmayan bir telefon düşünün. Ne flört kalır ne arkadaş. Annelerimiz bile çoğu zaman küser, gönül almaya çalışırız. Arkadaşlarımızın sizi çok özledim sözleri bize garip gelebilir. İki hafta daha buluşmasaydık ismini bile unuturdum, diyebiliriz.

Bir diğer kötülüğü unutkanlık. Doğum günleri, evlilik yıldönümleri gibi unutulması felaketlere sebep olabilecek şeyleri şipşak unuturuz. Sadece bir yıl görüşmediğimiz beş yıllık arkadaşımızın ismini unutabiliriz. Bunlar bize normal, nörotipiklere bahane gibi gelebilir. Değil tabi ki. Kafasının içine beş farklı ses yerleştirsek nörotipikler nasıl davranırdı merak ediyorum.

Depresyon, anksiyete riskinin yüksek olması bir diğer zehrimiz. Kafada birkaç ses olduğunu söylemiştim. Bunlardan en az bir tanesi ne yapsanız sizi eleştiren, kötüleyen, hor gören bir parça. Bununla bir yere kadar yaşıyor insan, zayıf anınızda ise fırsatını bulup hemen depresyona dönebiliyor. Anksiyete ise yine belli ama açıklayayım, senaryolar inşa eden beyinin nereye kadar panik yapmayacağını düşünmek gerekir. O da en zayıf anınızda süpriz yumurta gibi çıkıverir.

Disleksisiz disleksi. Aslında disleksi çok farklı bir şey. Harflerin yerinin ve yönünün farklı görülmesi bazen komple sayfanın birbirine girmesi gibi tanımlanıyor yanlış bilmiyorsam. Dehb tabi ki bu değil. Dehb’li bireyler kafalarında sürekli ses olmasında ve hepsini dinliyor oluşlarından dolayı size az süre ayırırlar. Dinlerken aslında cümlenizin yarısında ne diyceğinizi bilirler, sonrasındaki cümleyi nereye bağlıycağınızı bile bilirler. Kafalarında tamamlamışlardır zaten. Okuma sırasında da aynı şeyler geçerli. Cümleleri tam okumadan kafalarında tamamlarlar. Kelimelere genel bakış atmadan iki harfle ne olduğunu anlarlar. İşler burda sarpa sarıyor. Bir dilde 2-3 harfin aynı anda kullanıldığı on binlerce kelime var. Cümlenin gelişine göre tamamladığınız şey illa o kelime olmak zorunda değil. Yanlış okumaların sebebi kafada sallama mekanizmasına dayanıyor. Aslında görmeyle ilgili bir sorun yok. Bir diğer sebebi de siz satır satır sırasıyla okurken Dehb’li bireyler genelde karmaşık yerlere bakarak okur. Sürekli alt satırlara gözü kayar. Altlara gittikçe üst satırlara baka baka giderler. Aynı paragrafta iki tane kelime varsa biri başta biri sonda olarak, bir oraya bir buraya bakarım ben genelde. Paragrafı okurken sürekli alt satırlardan kelime seçip cümlenin yarısını okurum, geri gelirim. O paragrafı okumayı zorlaştırıcak ne kadar şey varsa hepsini yaparız. En sonunda da anlama oranı nörotipiklerden çok daha düşük olur. Bunlar zaman da kaybettirdiğinden disleksi zannedilir ama genelde disleksiyle alakası yoktur. Hem disleksisi hem de dehb’i olan vardır illa ama hepimiz disleksik değiliz.

Zaman algısının olmaması. Arkadaşlarlayken zaman su gibi akıp gider ama ders çalışırken zaman bir türlü gitmez değil mi? Einstein’ın görelilik kuramını hepimiz çok temel seviyelerde de olsa biliyoruz. Peki normal zamanda kafanızda 1 saat nasıl duyuluyor diye sorsam kafanızda bir fikir oluşur ama değil mi? Ya da bir dakikanın ortalama ne kadar sürdüğünü herkes bilir değil mi? Malesef değil. Bu konuda pek başarılı değiliz. Bizi sürekli saate bakarken görebilirsiniz. Bu sizden sıkıldığımız veya sevmediğimiz anlamına gelebileceği gibi sadece zaman algımıza güvenmemekten de kaynaklanabilir. Yaklaşık 10 dakikaya evden çıkmamız gerekiyorsa özellikle yetişkin ve sorumluluk bilinci yerine oturmuş Dehb’liler sürekli saate bakabilir. Bu konuda kendimize güvenmiyoruz ve bir sebebi var. Beş dakika dediğimiz bir dakika, bir dakika dediğimiz beş dakika çıkabiliyor. Yine Nörotipiklere farklı gelebilecek bir konsept.

Hep kötü şeylerden bahsettik biraz da iyi leylerden bahsedelim. Çok ama çok yaratıcıyız. Sürekli yeni fikirler türetiriz. Bunları yapabilecek kadar güçlü Dehb’ler hiçkimsenin olmadığı kadar başarılı oluyorlar. İşin kötü kısmı bunu başarabilmek sandığınızdan çok daha zor ve neredeyse kimse yapamıyor.

Nörotipikler hakkında en sinir olduğum şey, biz onların hayatı hakkında fikir sahibiyiz ve bu konuda bilgiyiz. Hatta çoğu zaman onlara gereğinden fazla saygılıyız ama onların bize saygısı sıfır bile değil. Dehb teşhisi aldığınızı söyledikten sonra bile size saçma sapan şeylerle gelebiliyorlar. En sinir olduğum şeylerden biri: Filmlerde ana karakterin üstüne bir sürü olay geldiğinde etrafındaki insanların hepsinin sesini bir anda dinlediği bir sahne çekilir, herkes konuşur, o sesler uğultuya dönüşür ve en son ana karakter dayanamaz ve patlar. Ya ağlar ya bağırır bir şey olur. Film de izlerken “ay yazık” dersiniz hatta kafasının içindeki seslerle bile empati kurarsınız ama Dehb’lilerin hep bu şekilde yaşadığını unutuyoruz. Ana karakterin yirmi saniyesine katlanamadığı o olay bizi uykuda bile bırakmıyor.

Rüyalarımız bile korkunç ve kargacık burgacıktır bizim. Bir anlam bütünlüğü olmaz. Biri bir yerden bir şey yaparken başka tarafta bambaşka şeyler döner.

Nörotipiklerden istediğim kendilerine gereksiz teşhis koymayı bırakmaları ve farkındalıklarını artırmaları. Herkesin beyni sizinki gibi çalışmıyor ve çalışmayacak da. Bunu insanlara kendini kötü hissettirerek düzeltemiyeceksiniz.

Psikolog, psikiyatrist, pedagog değilim sadece Dehb’li bir bireyim ve bu kimlikle anlattım anlatıcaklarımı. Eminim ki bilimsel yanlışlarım vardır. Bunu okuyan bu alanda yoğunlaşmış psikolog ve paikiyatristler olursa yanlışlarımı düzeltmelerini ve ekleme yapmalarını çok isterim.

Suçlu gerçekte kim bilmiyorum, her olayda değişir ama bildiğim bir şey var: Suçlu bazen biziz.

Ne zaman olduğunu hatırlamıyorum ama hayatımın bir noktası şunu sorguladım. Ben bugüne kadar yaşadığım hiçbir olayda kendime de pay çıkartmadım. Cansız eşyalar bile olsa hep başkalarında suç buldum. Başarısızlıklarımı hep insanlara mâl ettim. Onları hiç sahiplenmedim. Bahsettiğim başarısızlık akademik değil aslında. Akademik başarısızlıklarımı çok sahiplenirim o da gereksiz bir sahiplenme. Dediğim şey daha çok okul koşu turnası ya da voleybol maçı gibi basit şeyler. Arkadaş kavgaları da olabilir hatta. Hep ben masum ve haklı olamam. Belki çoğunluğa sahiptim bilmiyorum objektif bakamıyorum ama hepsinde haklı olmam imkansız.

O gün bunu fark ettiğimde kendimi çok kötü hissettim. Bencil ve ucube gibi olduğumu düşündüm ama diğer sabah üstümde anlamını veremedim bir hafiflik vardı. Suçu kabul etmenin ve sahiplenmenin verdiği rahatlık.

Suçlu olup suçsuz taklidi yapmak, suçlu olup suçunu kabul etmekten çok daha acı verici.

Her zaman sorun siz de değilsiniz tabiki ama zaten herhangi bir arkadaş veya ilişki kavgasında hiçkimse %100 haklı olmaz. İllaki haksız olduğunuz bir tane küçük bile olsa şey vardır. Kabul etmek ilk başta zor ve onur kırıcı gibi gelse de sonrasında büyük bir rahatlık getirir. Artık bir şey haptığınızda etrafı aramadığınız için hemen suçluyu bulup madur edebiyatı yapamadığınız için de düzeltme süreniz kısalır. Yas süreci kısalır, hayat kalitesi artar resmen.

Suçlu bazen biziz ve bu utanılıcak bir şey değil. Dünya hepimizin küçük suçlarını kaldırabilecek kadar büyük. Peki biz öyle miyiz? İşte esas mesele de bu?

Belki bazılarınız okula gittiği için biliyor olabilir ama ilk sene çalışmayıp mezun senesinde kendi başına hazırlananlar bilmiyor olabilir. Etrafınızdaki insanları biraz izlediğinizde tek sizin kötü durumda olmadığınızı anlıycaksınız.

Okula gidiyor olsanız bile insanlar konu yks olunca inanılmaz bencil ve yalancı olabiliyorlar.

1) Kasım Depresyonu: Herkes ismini böyle veriyor ama ben eksik buluyorum. Ekim-kasım-aralık aylarından birinde ya da hepsinde olabilen garip bir dalga. Artık sıfır bilgi değilsiniz biraz bir şeyler biliyorsunuz diye zor yayınlar yapılır, netler olduğundan daha düşük gelir, aileyle ara bozulur, mevsimsel depreyonda geldiyse ohh tadından yenmez. Nur topu gibi kasım depresyonu kapınızda. Tutulmayan, yakalanmayan, en az bir belirtisini görmeyen bir tanıdığım olmadı. Genelde herkesin başına gelir. Sınav depresyonlarından en yıkıcısı desem yeri. Burda asla pes etmemek ve devam etmek gerekiyor.

2) Ocak ayı genelde netler yükselir. Hem Msü yaklaşıyor diye kolay denemelerin etkisi hem de siz artık her türlü soruyu çözebilirsiniz diye netler yükselebilir. Ayt çalışmaya başlatıp tyt bırakmanın verdiği bir net artışı da olabilir. Tyt matematik netleriniz ayt matematik çalıştıkça daha çok artıcak. Bilimsel açıklaması analitik zekanız gelişicek ve tyt çerez gelicek.

3)Msü sonucunuzu beğenmiyceksiniz. Neden ilk 100binde değilim. Keşke 50bininci olsaydım. Ee bari 10bine girseydim. İlk bine girmişim ilk 100’e yaklaşmışım. Bitmek bilmeyen bir beğenmeme. Ne kadar yüksek gelirse yks sıralamanız o kadar garanti olucak gibi. Asla öyle değil. Msü hiçbir şey belirlemiyor. Sıralamanız asla aynı gelmiycek. Eğer Msü’den sonra çalışmayı azaltıp kendinize inanmazsanız evet mezuna kalıcaksınız. Ama eğer beğenmediğiniz halde kendinizi yormadan devam ederseniz gidiceksiniz. Kendinize gereksiz güvenip bırakırsanız yine mezuna kalıcaksınız. Msü’ye sadece saat ayarlaması, ortam ciddiyeti, süre kontrolü, polis araması gerginliği gibi sebeplerden giriyorsunuz. En iyi ihtimalle ciddi bir sınava gireli 4 sene oluyor. Süreçleri hatırlamanız pek olası değil ki Lgs’de ösym kadar ciddi değil. Girmenizi tavsiye ederim ama ciddiye almanızı asla.

4)Tyt netleriniz çoookkk zor yükselicek. Özellikle belli aralıkların yükselmesi 3 ayı geçebilir. Korkmayın bir aralığı zor geçiyorsanız bir sonraki büyük ihtimalle kolaydır(ya da değildir.) Tyt nankör çalıştığınız konu 1-2 ay sonra net getiricek. Ama çalışmayı bıraktığınız gibi neti gidicek.

5) Ayt netleriniz çok hızlı artıcak. Benim ilk senemde 1 Haziranda yaptığım ayt toplam netim 30’du. Sınavdan 1 hafta önce yaptığım 55’di. Yayın farklılıkları tabi ki etkili ama o arada 15-20 net atmıştım hatırlıyorum. Siz benim gibi son gün yapmayın tabi sürece yayın. Ama tyt netlerin artmıyor, ayt çalışmak saçma diyorsanız: birincisi ayt çalışmazsınız tyt netleriniz istediğiniz kadar artmıycak, ikincisi mezun seneniz hayırlı olsun.

6) Senenin ortasında ben napıyorum ya diyceksiniz. Hayatı sorguluycasınız. Masa başına oturmak zor gelicek. Eğer çok ağır tempo çalışıyorsanız her ay birkaç kere birkaç gün şeklinde de gelebilir tabi. Burda yazdığım her maddenin çözümünü başka bir yazıda anlattım ama bunu kısaca söyliyim. Hedef belirleme. Hedefiniz olmazsa bu aşamadan sağ çıkamayacaksınız. Kesin ve net bir hedef ardından yüzde yüz inanç.

7) Bahar Depresyonu: Evet kritik bir konu. Aslında kasım depresyonundan pek de farkı yok amaaaa bahar depresyonu çok sakat bir dönemde. Kasım depresyonu uzayan biri toparlayabilir ama bahar depresyonu uzayanların toparlama ihtimali on binde bir bile değil. Çok riskli bir dönem. Öyle eiskli ki depresyona kapılmayanlar bile kapıldı sanıyor ve az çalıştığını sanıyor. Burada kendinize hatırlatıcılar bulmanız kıymetli. Yaptığınız şeyleri not aldığınız bir ajandanız varsa ona bakıp evet çok çalışmışım şu an da çok çalışıyorum demek çok kıymetli olabilir.

8) Yks üç ayları: İnançlı biri olarak 2 tane üç aylara inanınırım. Birincisi recep, şaban, ramazan; ikincisi ise mart, nisan, mayıs. Burda bırakan gider, başlayan derece tabiki yapamaz ama hiç de fena olmayan sıralamalar yapabilir. Doğu’da sağlıkla ilgili 4 yıllık bölümleri çok rahat tutturabilirsiniz. Batı kısmına söz veremeyeceğim o başladığınız seviyeye göre değişir.

9) Bütün Arkadaşlarla Aranın Bozulması: Rakip kelimesini hayatında bir kere şaka olsun diye bile kullanan kişiyle aranıza çok sağlam bir mesafe koyun. Koymazsanız neden böyle dediğimi acı yoldan öğreneceksiniz. Kimsenin uymuymayacağını bildiğim için tavsiyeye koymadım bilerek. İnsanların ne kadar bencil ve yalancı olduğunu fark edip bir arkadaş temizlemesi yapacaksınız. Bencil olmak Yks senesinde her zaman kötü bir şey değil aslında ama bu bencillik zaman ayıramam değil de Msü başvurusunu söylemedim gibiyse o bencillikten çok daha öte.

10) Ailenizle ya çok atışıcaksınız ya da eskisinden daha az atışıcaksınız. İkisi de gayet normal. Aile dinamiklerine ve ruh hallerine göre değişen bir konu. Yine bu lara kanıp ailenizin olduğu şehirde okumayın. Üç büyük şehirde yaşayanları bu durumdan muaf tutabilirim. Yine de tavsiye etmem.

11) Aileniz hatta bazen öğretmenleriniz sizden daha stresli olucak. Benim teyzem fen lisesinde senelerce öğretmenlik yaptı. O zamandan kalma çok sevdiğim bir sözü var. “Onların çocuğu sınava giricek idare ediceksiniz” evet bunu söylediği kişi sınava giricek olan. Trajikomik bir durum. Sınav senesinde ne kadar rahatsız ediciyse sonrasında o kadar komik bir olay. Durum bu değişmiycek. Arada onları sakinleştirmek de size düşücek malesef. Keşke terapi bedava olsa da bütün aileler gitse ama durum bu. Dediğim gibi sınav geçtikten sonra komik bile gelicek.

12) Asla dediğiniz her meslek çok şirin gözükmeye başlıycak. Aslında yazılır ya diyip tercih listemin altına yazarım diyceksiniz. Büyük ihtimalle sadece aşağılara yazmıycaksınız. Büyük konuşmayalım.

13) Geride kalmış hissediceksiniz. Arkadaşlarınız yurtdışından kabul almış olucak. Bilmemkimin kızı/oğlu okulun yarısını bitirmiş olucak. Sevmediğiniz kişiler üniversite ortamından çok güzel fotoğraflar atıcaklar. Hepsi yaşanıcak önemli olan pes etmemek, isyan süresini uzatmamak. Kimse hiçbir şeye geç kalmadı. Her şey olması gerektiği gibi yaşanıyor. Unutmayalım.

14) Ölücekmiş gibi hissediceksiniz. Hastalık fobileriniz olacak. Pinpirik seviyeniz arşa çıkıcak. Burnout sendromu yavaştan baş gösterebilir sevgiyle reddedin kendisini. Kendinize iyi gelicek şeyler yapın.

15) Hiç beklemediğiniz belki de ilkokul mezunu bile olmayan biri öyle bir şey önerecek ki şok olucaksınız. Kimin ne bildiğini bilmiyorsunuz. Herkesin dediğini dinleyin, işinize gelmiyorsa diğer kulağınızdan çıkarın. Hiç beklemediğiniz kişiler tarafından motive edilebilirsiniz bunun tam tersi de geçerli olabilir. Öok sevdiğiniz biri sizi demoralize edebilir.

16) Tuvalet eğitimi çabası ve bez takma. Hepimiz düşündük ve yaptık. Ayıp bir şey yok ortada. Bez takmak istiyorsanız takın. Öyle rahat ediyorsanız öyle girin.

17) Netleriniz düzenli artmıycak. Bir gün 90 bandındayım derken 70’e düşücek sonra birden 100’e fırlıycak. Geri 80’e inicek. Bunlar normal. Her şey çalıştıkça oturucak. Oturmaması da gayet normal.

18) Dersten kaçmak için yeni alışkanlıklar edinebilirsiniz. Sürekli kalkmak için bol bol su içme, sigaraya başlama, çok yemek yeme, daha sık duşa girme, öz bakıma eskisinden daha çok önem verme gibi gibi bir sürü zaman kaybettirici şeye alışabilirsiniz. Eğer kötü bir şeyse hemen bir saat istediğiniz bir şey yapın sonra da “Off! Çok dinlendim yeter, ders zamanı.” diyip derse hemen geri dönüş yapın. O çığlıklar vücudunuzdan ve beyninizden. Beyninize iyi davranın.

19) Son hafta her şeyi unutucaksınız. Gerçek bir unutma değil tabi ki bahsettiğimiz. Korkmayın işe yaraması gerektiği zaman yarayacak.

20) Bir anda her şey gözünüze çok tatlı görünücek. Normalde çok da dinlemediğiniz bir şarkıcı konser verince gitmek istiyceksiniz, kitap okumak istiyceksiniz, film izlemek istiyceksiniz. Daha bir sürü şey yapmak istiyceksiniz.

21) Test kitapları bitmeycek, vicdan azabı çekiceksiniz. Çekmenize gerek yok aslında ama ben ne desem boş yine çekiceksiniz.

22) Korkunç rüyalar görüceksiniz. Sevdiklerinizi kaybettiğiniz, sınava geç kaldığınız, fobilerinizle sınandığınız hatta bazen beyniniz sadece korku filmi çekmek istiycek.

Herkese sınavında şimdiden başarılar diliyorum. Umarım istediğiniz gibi olur her şey. Sınav sürecinde yaşadığınız bir çok şeyi herkes yaşıyor olucak. Buraya yazmayı unuttuğum bir sürü şey vardır eminim. Tek siz yaşamıyorsunuz. Sakın unutmayalım ❤️❤️❤️

Sosyal medya çıktığından beri insanların birbirinden gerçekten haberi var. Eskiden Amerikadaki bir kadının nasıl yaşadığını Türk bir kadının tam anlamıyla bilme ihtimali seyahat dışında yoktu. Bugün ise tiktok arama tuşuna “American women lifestyle vlog” yazması bunu görmesi için yeterli. Kimin nerede ne kadar hakkı var, nerede ekonomi nasıl, dünya nasıl yönetiliyor, kadın hakları hangi ülkede iyi durumda, hangi ülke yaşanmaya değer, hangi ülkeye gezmeye değer, nasıl gezilir, nasıl yatırım yapılır, yatırım yaparken nasıl varlık kaybedilmez?.. Bunların hepsi bilmememiz gereken şeyler ama sosyal medya sayesinde bildiğimiz şeyler. Evet eskiden de haber vardı ama haberler adı üstünde haberimiz olsun diye varlar. Bize empatisi düşük ürünler olarak verilir.

Geçen gün karşıma tiktokta bir video çıktı. Boşanma aşamasında kocası tarafından defalarca bıçaklanan bir kadın kendi cümleleriyle olayı anlatıyordu. Yüreğim parçalandı ve dedim ki ben bu olayın belki de her gün yaşandığı bir ülkede yaşıyorum ama hiç bu kadar etkileyici olduğunu düşünmemiştim. Tabi ki üzülüyoruz ama ne kadar? Haber empatisi, hissetmek gibi değildir. Nazi soykırımını hepimiz biliriz ve üzülürüz. Masum insanların katledildiğini bilerek kahroluruz belki ama çizgili pijamalı çocuk izledikten sonraki duyguyla aynı mı sizce?

Sosyal medya hakkında birçok şey rahatsız edici kabul ediyorum. Ben de bazen tamamen uzaklaşmak istiyorum ama bu da doğru değil. Her şeyi denge de kullanmak gerek. Denge de bir sosyal medya vezir, dengesiz bir sosyal medya aptal yapabilir. Sadece her şey elimizdeki bu telefonlar yüzünden olmadı onu diyorum.

Evet insanlar gereksiz yere bir sürü kendine teşhis koyuyor ama en azından psikoloğa da gitme oranları arttı. İnsan sağlığı hakkında daha paranoyağız belki ama daha çok doktora gittiğimiz için daha çok bilgi sahibiyiz. Her şeyin değiştiği bir geçiş dönemindeyiz tabi ki bazı sorunlar olucak.

Demek istediğim her şey sandığınız kadar kötü değil. Telefonlar bazen her şeyin suçlusu değil. Bazen suçlu sadece sizsiniz. Bunu kabul etmek zor belki ama kabul edince üzerinizden yük kalkıcak.

Liberal feminizm, radikal feminizm gibi gibi…

Ataerkiller neden böyle ayrılmıyor da tek çatı altında toplanabiliyorlar. İlla ayrılıyorlardır belki bir noktada ama kadınlarla ilgili bir fikir belirtmeleri gerektiğinde hepsi aynı şeyi savunabiliyor.

Aslında sebebi çok basit. Ataerkil bir dünyanın içinde neredeyse on binlerce yıldır yaşadık zaten. On binlerce yıldır oturmuş bir düzenleri ve fikir dünyaları var. Her şey çok net ve berrak doğal olarak.

Feminizm ise tam tersi 1800’lü yıllarda popüler olmaya başlayan bir fikir akımı. Anaerkil toplumlar da oldu ama asla ataerkiller kadar popüler olamadılar. O yüzden “kadın ve hakkı ne demek, ne kadın vücudunu objeleştirmez, kadınlar kendini objeleştirmeden cinselliğini nasıl kabul eder?” bütün bu sorular bugün 2026 yılında bile tartışma konusu.

Benim asıl konuşmak istediğim konu ise şu: madem bu kadar kesin konuşulamayan şeyler var neden biz bu kadar kesin hükumlar koymaya çalışıyoruz.

Hatırlarsanız bundan 10 yıl önce bir feministe seks işçiliği hakkında soru sorsaydınız “kendi vücudu kendi kararı ne yapmak isterse onu yapar” derdi. Şu an böyle bir cümleyi kurduğunuzu ve feministlerin ne tepki vereceğini düşünün. Bütün konuşma sanki ben feminist değilmişim gibi gidiyor ama feministim bu arada. Ufak funfact.

Clean girl akımı kadınları olamıyacakları kalıplara sokuyor. Ee ama hepimizin hayali babadan zengin sadece kendine bakan insan olmak değil mi? Kadın, erkek, non binary ne fark eder? Herkes böyle rahat bir hayat istemez mi? Şimdi niye sorun oldu? Eğer cevap kapitalizmse rahat yaşayan kadınlardan önce halletmemiş gereken daha büyük problemler var. Ayrıca erkekler kadınlara bu kadar kötü davranıp ceza almazken kadınların temiz olup kendilerine bakmak için çıkardıkları pek de gerçekçi olmayan idealize hayat akımını yermiycem.

Her şey bir anda değişebiliyor. Bir gün feministim savunmam gerek dediğiniz şey öbürsü gün anti feminist olabiliyor. Burda en çok ihtiyacımız olan şey kadınların kadınlar hakkında yazdığı şeyleri daha çok okumak. Feminist bir dünyada daha önce hiç yaşamadık. Her şey çok zor olucak. Bunu kolaylaştırmanın yolu da bu. Daha çok kadın yazı yazıcak daha çok kişi okuycak. Ama kimse bir görüşünden dolayı kadınları yargılamıycak.

“Aa sen nasıl böyle düşünürsün çok ataerkil bir yaklaşım” diye yerdiğiniz kadınların görüşleri 15 sene sonra feminist birer görüş olarak kabul edilebiliyor. Kadınları yargılamadan ve fikir değiştirmeye çalışmadan tartışma yapmak önemli olan. Fikir alışverişi gerçek anlamda. Ne kadar çok fikir duyarsanız o kadar kendinize ait fikrinizi seçme ihtimaliniz artar.

Aslında ataerkillerin fikir ayrışması yaşamamasının tek nedeni uzun süredir var olmaları değil. Sorgulamaya ihtiyaç duymamaları. Düşünürseniz anaerkillik de öyle. Bir cinsi tamamen küçük düşürmek üzerine. Çok basit, sorgulamaya ihtiyaçları yok. Ama kadın erkek eşitliği öyle değil. Birinden birine dönmemesi için bin yıllarca savaş etmemiz gerekicek. Bu akımın her ne kadar 1800’lerde başlamış olsa da biz de öncülerinden kabul edilicez çünkü feminizm ve insanlık hâlâ balayında. Cicim ayları bile değil balayında. Daha çok yeniyiz.

Bir şeylere yüklenip yargılamaktansa sadece yaymaya devam etmemiz ve bu süreçte çok ama çok okumamız ve okuduğumuzun belki on katı sorgulamamız gerekicek. Birileri sizin yerinize yapıyor diye okuyup ben feministim demekle olmuyor. Daha çok okuyup daha çok düşünüceksiniz.

Ataerkiller gibi her konuda aynı görüşe sahip olucak konuma gelmeden feminizm dünyayı yönetemiyecek çünkü daha kendi içinde tutarsızlıkları olan bir sistemin ömrü uzun sürmez. Bizim amacımız eşitlik. Bunu çok dikkatli yapmalıyız. Eğer tam oturmadan feminizm gelirse bu sefer birkaç yüzyıl içinde ataerkil veya anaerkil bir dünyaya sahip olabiliriz.

Bir de kadınları inandıkları dine göre yargılayıp sen nasıl feministsin demeyi bırakın. Pratik ve teorik din hiçbir zaman aynı olmaz. Dinlerin bu kadar kadınları hor görmesi çoğu zaman dinden değil toplumdan kaynaklanır. Aksini savunan insanlar bir önceki paragrafta anlattığım okumayıp sadece başkaları ardından feminizm yapmaya çalışırsak olur.

“Feminizm, hakkında kitap okumayı gerektirmeyen tek fikir akımı. Bir pazar kahvaltısında ben kendi evimde icat ettim.” Evet sadece icat ettin. Devamı için okuman ve sorgulaman gerekiyor.

İçinde herkesin rahat edeceği bir dünya kurmak kolay olmayacak. Belki de çok zor olacak. Daha zor olan bir şey söyleyeyim ataerkil bir dünyada yaşamak.

Öncelikle bu yazımda daha çok “hangi derse nasıl çalışmak gerekiyor, ne yapılmalı, ne yapılmamalı?” gibi konuları işliycem. Psikolojik olarak yapılmaması ve yapılması gerekenleri başka bir yazıda toplamak istiyorum çünkü bu sınav hakkında kimse derli toplu konuşmuyor. Benden geçtiği için de şöyle rahatça ne var ne yoksa bütün bilgelerimi sırasıyla kusacağım.

Stresle ilgili ayrı bir yazım var eğer stres probleminiz olduğunu düşünüyorsanız bakmanızı öneririm.

Gelelim fasulyenin (yks) faydalarına

1. Kan tahlili yaptırın. Ne alaka ya demeyin. Demiri düşük biri 10 çalıştıysa 5 alır. Değerleriniz önemli. Sene içinde en az 2 kere rutin kontrole gidip takviyelerinizi alın.

2. Hangi derste hangi zeka tipiyle öğrendiğinizi kesinleştirin. Açıyorum. Mesela benim görsel zekam çook iyidir (maşallah 🧿) ama tarihi işitsel daha iyi anlıyorum. Zekalar asla görsel, işitsel diye tek tip olmaz. Hepsinden azar azar alırız ve her derste farklı olabilir. Eğer daha bilmiyorsanız hemen öğrenin. Ders çalışmaktan daha önemli evet.

3. Elinize uyduruk da olsa bir tyt denemesi geçirin. Hayır çözmüycez. Süre tutup soruları ve şıkları cevabını düşünmeden okumanızı istiycem. Bunu yapmakdaki amaç ne diye soracaksınız, çok haklısınız. Okuma süreniz ne âlemde ona bakacağız. Eğer 1 saat 25 dakikayı geçiyorsa biraz sıkıntı yaratabilir. Okuma hızını arttırmak için göz egzersizi ve booollll kitap okuması yapmanız gerekicek.

4. Sadece paragraf çözmek ya da sadece deneme çözmek veyahut sadece kitap okumak yetmez. Kitap okumanın yanına ya paragraf ya da deneme sıkıştırıcaz.

5. Netlere takılmıycaz. Elinize alıcağınız birçok deneme Ösym ayarında değil. Tyt 75 gördüğünüz ilk dakika hemen ayt çalışmaya başlayın. Ayt sadece ayt neti değil tyt netinizi de artırıcak.

6. Soru defteri tutmak. Yapılamayan ve zor bulunan (evet çözmüş olsanız bile) soruları bu deftere alıp düzenli aralıklarla gözden geçirmeniz. Belli net baremlerinde net artışı durucak hatta belli dönemlerde geriye düşüceksiniz ki bu çok normal. O zamanlarda net artışını durdurmamak veya süresini kısaltmak için çok iyi bir yöntem. Ayrıca ufuk açar. En sevdiğim şeylerden birisi bu. Benim bu sene her ders için vardı.

7. Çok ezber yerleri ve çok da işe yaramayan nadir kullanılan formüller defteri. Çok karıştırılan yerlerde olabilir. Bu ayrı bir defter olsun bence ya da önceki defterin arkası çünkü bu son hafta okuyacağınız bir defter. Sürekli tekrar etmek biraz zaman kaybı. Son 1 ay kala olabilir ama sınava 8 ay varken okumak bu defter için tavsiye ettiğim bir şey değil.

8. Test kitaplarını bitiricem diye uğraşmayın. Test kitapları bitiresiniz diye yok. Bir şeyler öğrenin diye varlar. Tyt kimya doğa ve su gibi saçma ve bakmasanız da kesin net getiricek konularla zaman kaybetmeyin. Elinizde bir sürü bitmemiş kitap kalabilir sınav sonunda bunlar kayıplarınızı değil zaman kazançlarınızı gösterir. Tabi yine de bitirmeye çalışın. Atıyorum simya kimyadan 5 test varsa 2 test çözüp bırakın. Zaman kaybetmeyin. Veya ders çalışmak istemediğiniz günlere bırakın ki motive etsinler.

9. Ayt’de özellikle fizikte okul kitaplarını ve örneklerini EZBERlemeden sınava girmeyin. Okumadan, anlamadan demiyorum. Ezberlemeden kelimesini özellikle seçtim.

10. Özellikle sözel derslerde ama tyt fende de yapılabilir. Hatta ayt biyolojide çok uygun, kendinize konuları anlattığınız ses kayıtları alın. Ders gibi değilde eğitim podcastı tadında. Canınızın ders çalışmak istemediği günlerde resim yaparken, yürürken, koşarken açın arkada çalsın. 1 cümle aklınızda kalsa yine kârdır. Çok kısa bir anı anlatmak isterim. Bu sene Msü’den 1 hafta önce hiç ders çalışasım yoktu. Sırf babam söylenmesin diye arkaya coğrafya genel tekrar açmıştım. Bir ara meslek grupları hakkında konuşuluyordu. 3. derece değil 4. dereceden seçemeye çalışın mesleğinizi diye bir şeyler işittim. Dedim ki bunlar ne? Onların derece olmadığına eminim ama siz anladınız. Msü’de ordan soru geldi. Koskoca 2,5 saatlik videodan sadece 1 cümle dinledim ve sadece o geldi. Ne kalsa kâr.

11. Ders çalışmak değil ders çalışmaya başlamak daha zor. Masaya oturmak için bahaneler üretin. Sadece 2 soru çözüp bırakıcam diyin ama çözün. Gerisi gelicek.

12. İnsanlarla kendinizi asla kıyaslamayın. Evet sıralama sınavı ama denemelerinizle yerleşmiyceksiniz. Moral düşürmek sadece masaya oturmayı zorlaştırır ve dediğim gibi Ösym’ye hiçbir deneme benzemiycek.

13. Yazarak çalışmak zaman kaybı değil birçok şeye yazarak çalışın. Hatta fiziğe bile. Kendi dilinizle başka bir yerden pdf geçirmece yapmadan kendinize anlatırcasına yazın. Her dersin her konusu olmasa da kafa karıştırıcı çok yeri olan yerleri özellikle yazın. Çekinmeyin. Asla zaman kaybı değil.

14. Uzun vadede çok çalışmak sadece netlerinizi düşürücek. İlk senemde günde 12-13 saat çalışan bendim ama günde 7 saat çalışan okul birincimiz benim istediğim üniversitede benim istediğim bölümde okuyor. Zeka seviyelerimizin ütopik farklı olduğunu düşünmüyorum. Çok uzun süre çalışmak kısa vadede başarı getirir ama uzun vadede paikolojinizi yani netlerinizi mahveder.

15. Uykunuzu almazsanız türkçe netleriniz 20’den yukarıda gelmiycek. Nerden bildiğimi sormayın. 35 matematiğe 21 türkçe yapıyordum.

16. Kesin istediğiniz bir üniversite ve fakülte belirleyin. Tercih dönemi zaten değişicek ki sene içinde de değişicek ama onu çok isteyin. Onsuz yapamazmışsınız gibi de olmasın esnek olun ama burayı istiyorum. Şu sıralama gelicek ve ben buraya gidicem dediğiniz bir yer olsun. Sene içinde “biz ne yapıyoruz allah aşkına ya!” diyeceksiniz. En az 3 kere. Bu zamanlarda “evet, ben bunu şu yüzden yapıyorum.” demek çoğu zaman sizi masaya oturtucak.

17. Yks bilgi değil stres yönetme sınavı. Stres probleminiz varsa önce onu çözün yoksa bütün emekleriniz aynı ben gibi ilk sene boşa gidicek. Tabi ikinci sene ekmeği yeniliyor ama mezun olmanın ne kadar korkunç bir şey olduğunu anlatamam sadece yaşayabilirsiniz. Yine de mezun senemde bir gün bile keşke gitseydim demedim. Mezun kararı nasıl ve ne zaman alınır başka bir yazıda konuşucam. Ama diğer maddem bununla ilgili olucak.

18. Asla ama ASLA şakasına bile olsa mezuna kalıcam demeyin. “Bu mezunlar salak mı? Sabah erken kalk saatlerce çalış işte. Mezuna bıraksam dereceye oynarım.”demeyin. “Ay bu sıralamayla bırakılır mı?” demeyin. Ne kınarsanız başınıza gelir. Bir numaralı örneğiniz de ben olayım. Şekil A ben. Kınamayı geçtim bunların hiçbirinin cevabını umarım hayatınız boyunca almazsınız❤️❤️

19. Ayt ayt ayt aytaytaytayatayatayatayatyatatattatayatyayattayatatatattyatayatyata EN önemlisi ayt lütfen.

20. Deneme analizleri çooookkkkk önemli. Sandığınızdan daha önemli. Sadece sorulara değil son beş denemede düzenli yanlış yaptığınız sorulara bakın. Dikkat hatası diyip geçmeyin. Dikkat hatalarının %80’i az soru çözmekten kaynaklı olur.

21. Bahane üretmeyin. “Ama onun obpsi yüksek özelde okumuş. 4 senedir çalışıyor ben bununla nasıl yarışayım. Zaten bu sene çok mezun var.” Gibiiii bir sürü bahane bulunabilir. “Ben 1 hafta hastaydım adil değil. Erkekler regl olmuyor adil değil.” Hiçbirinde haksız değilsiniz. Hepsi çok haklı ama haklılığınız kadar zayıf olursunuz. Bahane üreten değil çözüm üreten üniversiteye gider.

22. En geç mart ayında ama tavsiyem şubat başı her gün 1 tyt matematik branş denemesi. Dünyanın en sıkıcı şeyi. Yaparken yanınızda çöp poşeti bulundurup kusabilirsiniz ama yapın. Sonra da 35-40 tyt matematiğin keyfini çıkarın.

23. Mf’ciler, tyt sosyale; Ea’cılar tyt fene branş denemesi çözerek çalışabilir. Günde 2 branş işinizi görür. 15 üstünde çektirir. Fen belki fullenmez sadece öyle ama sosyal bu şekilde çok rahat fullenir. Aslında fen de fullenir ama eacılar bence fen çalışmak istemiyor. Mantıklı olabilir ama standart sapmayı unutmadan hareket edin. Fende çözüceğiniz bir soru sosyaldekinden daha kıymetli olucak. Sayısalcılara da tam tersi. Say’lar malesef her şeyde en iyisi olmazsa sıralamalar pek yetmeyebiliyor. İlk 20 bin isteyen her şeyi yapmak zorunda.

24. Ayt matematik her konudan fasikül çözmek mantıklı bir hareket. Yapın. Ayt matematik branş denemesi çok mantıklı bir hareket değil. Ayt matematik soru bankası ister. Her konudan birer fasikül artı 2 sağlam test kitabı +30 net vericektir. Tyt matematik tam tersi soru bankasından çok bitirdiğiniz branş denemeleri belirler.

25. Gereksiz testleri atlamanızı söylemiştim ama gerekli testleri fullemiş olsanız bile geri dönüp göz ucuyla bile olsa okumanız gerektiğini söylemedim. Sürekli tekrar, sürekli tekrar. Bayılana kadar tekrar.

26. Tekrararararrararara yapın. Konu, soru, test, soru çözümü videoları, test, defter, tekrar. Kusana kadar tekrar.

27. Beyin netlik sever. Planınız programınız olsun. Yıl boyunca ne zaman ne yapmanızın gerektiğini anlatan bir şablon. O aya özel hangilerini eriteceğinizi yazdığınız bir şablon ve haftalık başka bir plan. Hepsini yapın. Netlik giderse telaş gelir, stres gelir. Yeni bir şey katmayacağı gibi önceden yaptıklarınızın değerini küçültürür. Plan önemli.

28. Çok fazla dil bilgisi çalışmayın. Zorlanan tek yer yazım o da öyle bir kelime geliyor ki daha önceden görmediğiniz duymadığınız bir şey çıkıyor, bütün emekler çöp. Tabiki çalışın ve bilin ama çok da kasmayın.

29. Olasılık, permütasyon, kombinasyon çok kolay olmayanlar dışında ya da daha öncesinde tam olarak ona benzer görmediğiniz sürece işaretlemenizi önermiyorum. Kendi net getirmediği gibi 0.25 ini de alıp gidiyor.

30. Yanlış yapmaktan korkmayın. Denemelerinizle yerleşmiyceksiniz. Varsın 20 yanlış yapın 5 netiniz gitsin. Nolucak? Özellikle ilk aylarda, sallayın demiyorum. 2 şıkka düştüyse ve birine daha yakınsanız işaretleyin gitsin. Öğrenirsiniz. Son zamanlarda yapmayın evet el alışkanlığı kalmasın ama yanlış yaptığınız soruyu içerlersiniz net götürüyor diye. Akılda kalıcılığı artar. Siz yapmayın önermiyorum ama ben eskiden bilerek yakın olmadığımı işaretliyodum yanlış gelsin de öğreneyim doğrusunu diye. Boşları o kadar kafaya takmıyor insan genelde.

31. Rakipçilik oynamayın. Tamam her şeyinizi paylaşmama arzunuzu anlayabiliyorum ama elinizde olan notu sorduklarında da paylaşın. İstemeye yüzünüz olsun. Gün gelir devran döner siz de hasta olup yataklara düşersiniz. O notlar hiç sanmadığınız kadar önemli olabilir.

32. Lütfen sınava dünyanın sonu gibi bakmayın. Bu sadece bir yol. Aileniz, arkadaşlarınız belki siz bile değerinizi bu sınava göre ölçüyor olabilirsiniz. Bunun ne kadar yanlış olduğunu ve kendinizi ne kadar yıprattığınızı seneler sonra anlıycaksınız (ya da hemen??). Dünyanın sonu da değil, başarının sonu da. Boğaziçinde de okusanız Odtü’de okusanız patronunuz hâlâ ilkokul mezunu biri olabilir. Tabi yurtdışında master yapmış da olabilir ama yine çok da önemli bir şey değil. Bu maddeye ben de pek uymuyorum yalan yok.

33. Bunların hiçbirini yapmadan da kazanabilirsiniz hepsini yapıp da mezuna kalabilirsiniz. Bunlar sadece süreç kolaylaştırıcı. Yaptım tamam, yapmadım eyvahlık bir durum yok. Yapmadım allah da beni kahretsin kesin gidemiycem demek yok. Bunların bazıları size kötü bile gelebilir( buna pek ihtimal vermiyorum). Yks çok bireysel bir süreç. Herkes kendi yolunu kendi seçicek.

34. Bazen hiç beklemeğiniz insanlardan hiç tahmin etmediğiniz motivasyon konuşmaları ya da tavsiyeler duyucaksınız. Bazen dinlemek kötü bir fikir değil.

35. Beyin kandırılabilen bir şey. Ders çalışmak istemediğinizde sadece bir saat istediğiniz bir şey yapın. Dopamin seviyesi mâkul olsun. Bir saatin sonunda bir anda durun ve “bugün çok dinlendim hadi artık ders çalışma zamanı” diye toparlanın. Gün sonunda da o gün 2 saatte çalışsanız sakın kendinizi yargılamayın. Bugün az çalıştım ama yarın dönüşüm muhteşem olacak diyin. İnsanız her günümüz aynı değil.

36. Sakın bir gün bile olsa tamamen çalışmamazlık yapmayın. Konu dinleyin, soru çözümü izleyin, ağlayın, zırlayın, bir saat çalışın ama çalışın. Bir gün dinlenmek tamamen bırakmayı tetikleyebilir. Bir gün nolcak demeyin. Bir gün bir haftaya, bir hafta bir aya ve ordan da tamamen bırakmaya kadar götürür. Boş gününüz olsun istiyorsanız ama kurumsal deneme günü yapın. Kurumsala gitmeyecekseniz evde deneme yaptığınız gün olsun. Tamamen boş gün yok.

37. Son olarak sayısalcılara kıyağım olsun. Tyt’de 4-5 kere matematikten başlayın. Kolay-orta-zor seviye denemelerde deneyin. Olmayabilir ama çoğu sayısalcının matematik netlerini arttıran bir şey. Benim türkçem zaten kötü geliyordu genelde, o yüzden en azından matematik artsın diye yapmışım. Bana özenen birkaç arkadaşımdan iyi geri dönüt aldım. Bazıları da dünyanın en kötü fikri olduğunu düşünüyor. Çok bireysel ama sadece deneyin isterim.

Biraz da sınav yaklaştıkça ve sınav günü hakkında konuşalım

1. Sınav yerine 1 saat önce varın. “Kimlik getirmeyi unuttum, Tyt değil Ayt’yi getirmişim” muhabbetleri olursa bile hâlâ zamanınız olur.

2. Giriş belgelerini 1 tane çıkartmayın. Aileniz bırakıcaksa bir tane kopyası onlarda olsun. Arabayla gidicekseniz arabaya koyun birer tane. Tek gidiyorsanız otobüsle evet pek şans yok gibi bakmak zorundasınız. Ona da şöyle bir çözüm üretilebilir. Notlara alıcağınız eşyaları yazıp evden çıkmadan, ev kapısının önünde, durakta, otobüste, otobüsten inmeden, otobüsten inince, sınav yerine gelince kontrol edebilirsiniz. Bunların hepsinde kontrol etmeyin stres seviyesini arttırır. 2 kere kontrol etmek yeterli.

3. Sınavda silginizi ikiye bölün. Birincisi ileri fırlarsa alma şansınız yok. İkincisi ayağınıza bile düşse zaman kaybı. Hemen yanınızdan diğerini alın. İnanılmaz kolay ayrılıyorlar. Ortasına 3 kere kalem batırın zaten hemen yarılıyor.

4. Zaten gözetmenler yaptırıyor ama suyu masaya koymayın. İçerken dikkat edin.

5. Sıra ve masanızı kontrol edin. Sorun varsa değiştirin değiştiremiyorsanız kağıt ya da peçete koyun. Benim girdiğim okulda arkada karton vardı ben onlardan koymuştum. Daha doğrusu yerin gerçek sahibi koymuş benim de işime yaramıştı sağolsun.

6. Kalemleri çift yönlü açmak. Yine zaman kazandırır. Sınavın ortasında önemli gelmez ama son dakikalarda kalem açmak bile 10 dakika gibi gelicek.

7. Süreye normalden sık bakın. Zaman denemedekinden çok farklı akıcak. Einstein bulmasa herhangi bir Türk genci yks esnasında göreceli zaman kavramını bulabilirdi.

Önceden de dediğim gibi yks çok bireysel bir süreç. Benimki de dahil önerileri dinleyin ve birkaç şans verin ama olmuyorsa zorlamayın. Bu önerileri birçoğunu ben kendi hocalarımdan aldım. Bazıları onları cümleleri hâttâ bana ait olanlar da mevcut. Umarım sınavınız istediğiniz gibi geçer ve istediğiniz yere yerleşirsiniz. Ama olmazsa da hayatın bambaşka planları olduğunu unutmayın.

Zehri de panzehri de yapan dozudur. Her şeyi denge de yaşamak en normalidir. Ne kendinizi çok acımasızca eleştirin ne de çok pofpoflayın. Hayatta yaşayıp yaşayacapiğınız birçok şey daha önce bir çok insanın başına geldi ve normal. Kötü günler de güzel bir hayatın parçası. Bir şeyi yapmadan ya da düşünmeden önce normal olup olmadığını sorgulamayı bırakın demiycem. Bunu hepimiz yapıyoruz ama istediğim şu ki karar verirken bunu unutmamak.

Stres yönetimi için önereceğim şeyleri önceden duyduğunuza eminim ama hiçbir zaman stres ne konuşulmadan bunlar söylendiği için size hep saçma ve aptalca geldi. Neden aptalca olmadıklarını da anlatıcam ama ben anlatmadan da anlıycaksınız.

Strese herkesin farklı bir tanımı vardır eminim ama bazı gerçekler var. Stresin bugünle ya da şu anla hiçbir zaman ilişkisi yoktur. Bunu anlatmayı en çok sevdiğim örneklerden biri zebra ve aslan. Bir zebra kendisini kovalayan aslandan kaçarken tahmin edemiyeceğiniz seviyelerde stres yaşar. Peki nedir o an stres? Hiçlik. O an zebra yenmiyordur ya da aslan onu daha yakalamamıştır. Kaçarken stres yapması gelecekle alakalı bir kaygıdır. Yakalandığında duyduğu kaygı ise 3 saniye sonra ölmesiyle ilgili bir kaygıdır. O an da aslanın dikkatini başka bir ses çekip oradan ayrılabilir ve zebra kurtulabilir. Sonuç olarak stresi hiçbir zaman şu anla alakalı değildir. Kendinizin yaptığı bir stresi düşünün ya geçmişle ya da gelecekle ilgilidir. Hiçbir zaman şu an stresi olmaz. Yani aslında stres anda kalamama üzerine bir problemdir. Akademik kaygıda çok farklı değil. Yks, lgs, kpss veya sadece yazılı, vize, final gibi şeyler çok büyük stres kaynağı. Baktığımızda hiçbiri şu anla alakalı değil. Nasıl yetiştireceğim, yapamıyorum, çok kötü geldi sonucum… Hepsi gelecekle ilgili kaygıların yansıması. Geçmiş pişmanlıklar ve gelecek korkusu. O kadar çok kendinizi bu zamanlara koyuyorsunuz ki şu an da bir şey olmadığını unutuyorsunuz. Şu an mı yetiştiremedim? Hayır. Şu an mı sınıfta kaldım? Hayır. Ya da şu an sınıfta kaldım stres kaynağım ne? Geleceğimle ilgili sene kaybı ve belki sicil. Hâlâ bugünle ilgili bir şey yok. Evet bunlar sağlam ve belki doğru oranda olması gereken kaygılar. Burada devreye hizmet konusu giricek. Eğer stresiniz sizi reels izlemek yerine masa başına itiyorsa sağlıklı ve istediğimiz bir strestir. Hayatta kalma içgüdüsü ile ilgilidir. Stres size hizmet ediyor. Ama günlerdir çalıştığınız sınava bugün de çalışırken bir an da stres bastırıyorsa veya yapamazsam diyip sizi ağlatıyorsa istenmeyen ve yönetilemeyen strestir. Size hizmet etmeyecek bir şeyi yanınızda taşımanız sadece yük yapar. Stresini yönetebilen biri hayatıyla ilgili birçok şeyi yönetir. Sadece akademik kaygı olarak görmenizi istemiyeceğim bir şey stres yönetimi. Çok hayati olabiliyor. Bunu geliştirmenin birden fazla yöntemi var. Akademik stresle gelen burnout sendromu da yine aynı yöntemlerle giderilebiliyor.(spoiler o çok daha zor) Stresin ne olduğu konusunda anlaştıysak benim yöntemlerime geçebiliriz.

Stres Yönetimi İçin Benim Yaptığı Şeyler

1) Stres yaptığımı inkâr etmeyi bırakmak. Geldiğini anladığım an evet ben şu an stres yapıyorum demek her zaman daha mantıklı bir karar oluyor. Problemi çözmeden önce problemi bulmak gibi düşünülebilir. Beynim o an bana burada bir şeyler oluyor buraya baksana diyor. Ben de ona baktığımı ve her şeyin farkında olduğumu hatırlatıyorum. Orada beynimde önce daha yetkili biri var, o kişi benim. Bunu ona hatırlatıyorum. Ben beynimi yönetiyorum beynim beni değil. Bir problem olursa çözeriz. Her şey benim kontrolümde.

2) Sadece stres değil birçok duyguyu tiyatrasallaştırmak.(böyle bir kelime var mı??) Tanıdığım biri öz eleştiri duygusunu Vasfiye Teyze diye adlandırıyordu. Benim öz eleştiri duygum emo bir kız mesela. Arada tek başımayken duygu toplantısı yapıyorum. Hepsine sen şu zaman gel, şu an sırası asla değil haddini bil gibi emirler veriyorum. Demokrasinin çözemeyeceği tek şey duygu toplantısı. Orada diktatör olmak zorundasınız. Yoksa duygular ele geçirir. Duyguların birbirine girmesi büyük bir stres kaynağı.

3) Stresin sebebini, nerden geldiğini, tetikleyicisini bulmak. O an için olmasa bile sonrasındaki stresler için çok mühim olduğunu düşünüyorum. Bulamamak bir eksi değil ama bulmak artı.

4) Bazı hatırlatıcılar. Stres şu anla ilgili değil. Şu anımda bir şey yok. Yalnız değilim. İstersem ulaşabileceğim insanlar var. Bu duygu bir dalga. Daha önce gelip de gitmeyen bir stres veya ilk günki ve o andaki haliyle günler sonra bile değişmeyen bir stresiniz oldu mu? İmkansız bu bir dalga. Her şeyi kontrol edemem bazı şeyler benden habersiz ve izinsiz oluverir. Yönetemiyeceğin şeyler hakkında akışa bırakmayı öğren. Bugüne kadar stresten ölen tanıdığın oldu mu? Stres kaynaklı hastalıklar değil direkt olarak stres olduğu için anında ölen veya öyle kalan. Hayır öyle bir şey yok. Bu geldi ve gidicek. Ben buradayım, her şey yoluna gidecek.

4) Aktif davranışlardan ilki fiziksel hırpalama. Kendinizi fiziksel hırpalayın. Yürüyün, koşun, pilates yapın… Fiziksel yorgunluk ve hareket tek başına güzel bir iyileştiricidir. İşte ya da okulda canı sıkılan insanların yürümek veya uyumak istemesi tesadüf değil. Bu iki aktivite stres yönetimi için güzel adımlar. Tabi her zaman uyuyamazsınız ama her zaman bir hava alıcak kadar yürüyebilirsiniz. Eğer sınav anında bir stres ise geleceğim.

5) Ne stresinize ne de stres kaynağınıza anlam yüklemeyin. Onları küçük görmek küçük olmalarını, büyük görmek büyük olmalarını sağlar. Stresi biz yaratırız. Başkası ne görür ne de duyar. Sanki onlar sizi yiyip bitiricekmiş gibi düşünmemeye çalışmalısınız. Stres bir dalga, siz bir organizmasınız. Bir günde olucak şeyler değil bunlar birazcık yapana kadar rol kesmeniz gerekicek.

6) Benim en sevdiğim ve en çok işe yaradığını düşündüğüm şey nefes egzersizi. Bunu bir çoğunuzun duyup aptalca bulduğunu biliyorum ama açıklamama izin verin. Stresin şu anla ilgili olmadığını söylemiştim. Üst tarafta baya bir açıkladım. Nefes egzersizleri ise anda kalmak ve nefese odaklanmakla ilgilidir. Anda kalmak. Tam olarak buna ihtiyacımız var. Nefes egzersizinden daha güzel bir çözüm henüz bulamadım. Anlık stresinizde de günlük olarak tekrar edip uzun vadeli ruh halinize de iyi gelebilecek bir şey. Her derde deva gibi.

7) Renkleri eşleştirme. Böyle saçma sapan oyunlar oynayıp dikkat dağıtmaya çalışıyorum. Bunu çok nadir yapıyorum çünkü artık gerek kalmıyor ama ilk zamanlarda da keşke yapsaydım. Bir renk tonunu o renge yakın başka bir renk tonuyla eşleştirmek ve kaç ton fark olduğunu ayırt etmeye çalışmak. Tekerleme biliyorsanız onu söylemek. Her şeyi deneyip indiremediğiniz stresi böyle dikkat dağıtarak azaltmaya çalışabilirsiniz. Yönetebileceğiniz düzeye gelince nefes egzersizi ya da yürüyüş. Bu yöntem asla bir çözüm değil sadece yardımcı.

8) Öz saygı ve şevkât. Dünya üzerinde hiç kimse anneniz bile size acımıycak. Kendinizi mutlu edip gurur duymak zorundasınız ve bunun hiçbir koşulu olmamalı. Kendinize karşı saygı ve şevkâtin hiçbir sınavla veya bireyle gelip gitmeyeceğini bilmeniz gerekir. Kendinize duyacağınız saygı, gurur ve şevkât stres seviyesinin uzunluğunu değiştirecek. Kendine güvenen birinin niye stresi olsun. Unutuyorsanız önceden bir ses kaydı alın ve stresli zamanlarda açıp onu dinleyin. Kendimle gurur duyuyorum. Bak şöyle bir şey yaşamıştım ne kadar güzel yönettim, ne kadar yerinde kararlar aldım. Aferin bana çok iyiyim, daha iyisi için neler mümkün?

9) Düzenli sosyallik ve dengeli ders çalışma. İnsan beyni 10 saat ders çalışmaya uygun bir yapıya sahip değil. Burnout sendromlu bir beyniniz olsun istemiyorsanız beyninize o da bir insanmış gibi davranın. “Ama ben YKS’ye giricem.” Esas o zaman dengeli çalışman lazım. YKS hiçbir zaman bilgi sınavı olmadı. Stres yönetme sınavıydı. Stresini iyi yönetebilen kazanır. Stres yapmamak için burnout sendromundan uzak yaşamak lazım. Onun için de günde 7,5-8 saatten fazla ders çalışmamak gerekir. Tabi eğer YKS gibi 1 yıllık süreci olmayan sınavlara 18 saat bile çalışabilirsiniz. Uzun vadeli değil burnout riski az. Yine de tavsiye etmiyorum. Zamanında çalışmadıysanız bile 6. saatten sonra çalıştığınız hiçbir şeyi doğru düzgün hatırlamıycaksınız.

10) Anda olduğumuzu hatırlatıcak başka şeyler. Kütüphanedeyken stresten panik atak geçiricek seviye gelene kadar geriliyordum. O zamanlarda kulağımda kulaklık varsa onu çıkarıp şöyle bir etrafıma bakıyorum. Yan tarafımdaki ne giymiş, uyumlu mu, klima ve su boruları nereden nereye gidiyor, önümdeki kız sağlak mı solak mı, kalemim sert mi yumuşak mı? Başka şeyleri elliyorum. Ben burdayım, başka bir yerde değilim. Şu an bir tehdit yok diyorum kendime. Yaslanıyorum sırtıma değen sandalyeyi hissediyorum. Bunları yaparken küçük nefes egzersizleri yapıyorum. Hâlâ geçmiyorsa yağmur ormanları sesi açıp gözümü kapatıyorum. Uyaranlarımı ve çevremi birkaç dakikalığına unutup güvenli alanıma gidiyorum. Bazen güvenli alanım sahilde kumların içinde, bazen şelale kenarı, bazen dağın başı oluyor. Bazen sadece zambak tarlasının ortasında oluyorum. Burada kendimi sakinleştiriyorum. Tekrar geliyorum dünyaya ellerimi hissediyorum. Kendimi cimcimlikliyorum. Bacaklarımı sıkıyorum. Çok olmasa da biraz canımı açıtmak daha iyi bir tercih. Temelde yaptığım şey hep aynı. Ben burdayım, bir problem olursa çözerim bu güce ve bilgiye sahibim ama şu an zaten olan biten bir şey yok. Güvendeyim.

Her şeyi toparlayacak olursam. Stres şu anla ilgili değil. Anda kalmak gerekiyor. Bunu profesyonelleştirmek için nefes egzersizi veya güzel bir meditasyon da olur. Denge ve hizmet konularını unutmamak. Bu yöntemleri daha önce duyduğunuza eminim ama nedeniyle birlikte verdiğim için belki bu sefer bir şans daha vermek istersiniz. Hiçbiri denediğinizin ilk günü hatta ilk haftası bir işe yaramıyor gibi durabilir. Daha kötüye gidiyor gibi hissedebilirsiniz. Daha önce hiç ellemediğiniz duygularınız duyulmuş olmanın verdiği heyecanla tepenize binebilir. Sakin olun. Her şey denemeye devam ettiğiniz sürece iyi olacak. Hayat daha stres yapmak için çok şey getiricek. Hiçbir akademik kaygı, yönetmeye başladıktan sonra eskisi gibi gelmiyor. Stressiz bir yaşam yok ama şu an duyduğunuz rahatsızlığı minimalize etmek ellerinizde.

Umarım stres yapıcak kadar çalıştığınız bütün sınavlardan emeklerinizin karşılığını alırsınız. Almasanız bile sizin için çok daha güzel bir yol olduğunu ve hayatın tek bir dönemeç olmadığını unutmayın. Her şey bugüne kadar nasıl yoluna girdiyse bundan sonrada aynı şekilde yolunu bulucak.