Bij Raate is een klein museum ingericht, gewijd aan de Winteroorlog. Vooral Russisch materiaal, in het bijzonder legerauto’s, willen de Finnen graag laten wegrotten in het omringende bos:

Of deze:

En ook bij deze heeft de Tand des tijds meedogenloos toegeslagen:

Met genoegen kijk ik naar deze wrakken en inderdaad: Putin, The Hague is waiting for you. Nu Mladic dood is, komt daar in elk geval een cel vrij.

Hoe erudiet zijn voorouders ook zijn geweest, in Thierry heb ik mij behoorlijk vergist. Het begon met zijn liefde voor Poetin en diens corrupte en misdadige kliek. Baudets flirt met allerlei fascistische groeperingen kwam daar nog eens bovenop. Ook gebruikte hij de politiek vooral als een verdienmodel om je zakken te vullen.

Wie tegenwoordig nog een goed woord voor Baudet en Forum voor Democratie kan opbrengen, beschouw ik als niet goed bij zijn hoofd en moreel verachtelijk. Het is maar dat u het weet. Dat Baudet en zijn marionettentrutje niettemin door een deel van het electoraat serieus wordt genomen, zegt iets over het oordeelsvermogen van groepen Nederlanders.

In HP de Tijd (15-08-2026) schreef ik over de nieuwste houding van Forum, waarvoor veel te weinig aandacht is geweest. Daarom ook ik hier, bij uitzondering, afgedrukt op Substack:

Op 10 oktober 2022 schreef ik onder de titel Amsterdam-Zuid ontplofte een stukje over het betreurenswaardige feit dat Thierry Baudet bij mij in de buurt was komen wonen. Baudet had ik leren kennen als een niet onsympathieke persoon, die helaas ergens onderweg door succes – of juist door het ontbreken daarvan – een soort gekte in zijn hoofd had gekregen. Ik vroeg mij af: ‘Kun je een vriendschappelijke relatie onderhouden met iemand die Poetin een held vindt en hoopt dat de Russen in Oekraïne zullen winnen?’

Dat leek mij moeilijk. Forum voor Democratie is uiteindelijk toch een soort NSB après la lettre geworden. En met de kennis van nu zou ik ook niet gauw een espresso gaan drinken met Anton Mussert.

In mijn stuk verwees ik naar de site Bekende Buren, die de aankoop van Baudets nieuwe huis op Funda had gevonden en had uitgerekend hoeveel hij boven de vraagprijs had geboden. Dat zijn gewoon openbare bronnen. Het adres van Baudet vermeldde ik niet. Het publiceren van adressen van politici is later ook strafbaar geworden, en terecht.

Wie schetst echter mijn verbazing toen ik drie maanden na mijn stukje de volgende post op Twitter zag staan:

Sigrid Kaag en ik kregen dus de schuld van de bekladding, en die tweet was ook nog flink wat keren geliket. De aanhang van Forum gelooft nu eenmaal graag wat de baas zegt. Nog diezelfde dag stond Paul Cliteur voor mijn deur. Het professorale knechtje van Baudet woont naast Baudet en hij dacht even orde op zaken te kunnen stellen. Of ik maar wilde ophouden zo onvriendelijk over Baudet te schrijven. Het ging niemand wat aan dat hij in ‘onze’ buurt woonde.

Sindsdien groeten Cliteur en ik elkaar alleen nog vanuit de verte.

De tweet van Baudet bleef niet geheel zonder gevolgen. Op de sociale media kreeg ik heel wat schuim naar het hoofd geslingerd, zoals deze:

Enzovoort. De volgelingen lieten een onthullend spoor van verwensingen na.

Bovendien werd mijn huisadres wél op Twitter gepubliceerd. Min of meer gelukkig publiceerden zij een oud adres, zodat ik de nieuwe bewoners van mijn oude huis – en de politie – moest waarschuwen voor eventuele repercussies. Voor de zekerheid schroefde ik het naambordje van mijn deur. De dagen daarna zag ik een paar keer een politiewagentje door de straat rijden.

Op dat alles was ik niet teruggekomen als niet in de laatste week van juli (2026) enkele incidenten hadden plaatsgevonden in het Brabantse dorp Engelen. Daar werden huizen beklad van mensen die zich voorstander of vermeende voorstander hadden betoond van de komst van vijftig asielzoekers. ‘Kankerhoer’ en ‘teef’ behoorden ook in Engelen tot het standaardvocabulaire van de bekladders. ’s Nachts werd een auto in het kanaal geduwd.

In de gemeenteraad van Den Bosch, waartoe Engelen behoort, veroordeelden elf partijen in een gezamenlijke verklaring de bekladdingen. ‘Wij veroordelen het vandalisme dat afgelopen nacht in Engelen heeft plaatsgevonden. Het intimideren van inwoners heeft geen plaats in onze democratische samenleving’, heette het.

Een keurig statement, zou je zeggen.

Alleen twee partijen ondertekenden die verklaring niet en zij wilden evenmin toelichten waarom zij weigerden.

De partijen waren de PVV en Forum voor Democratie.

Van Wilders begrijpen we het. Die spreekt voornamelijk in hyperbolen – ‘hoer’ en ‘teef’ zijn voor hem nog te zwakke uitdrukkingen. Van Forum voor Democratie begrijpen wij het ook. De bekladders in Engelen wil je als potentiële stemmers op jouw partij natuurlijk niet voor het hoofd stoten.

Van oudsher is het huizen bekladden onderdeel van de rechts-reactionaire agitprop, dat wisten we al voor de Kristallnacht. Daarom zou het mij niet verbazen als Thierry Baudet destijds zijn eigen voordeur heeft beklad.

Boeken lezen is in deze digitale tijd geen vanzelfsprekendheid. De moderne bibliotheek van Helsinki denkt daar wat op gevonden te hebben. Om de bezoekers lezend binnen te houden, probeert men op de bovenste etage een leesatmosfeer te creëren. Buiten is het guur weer, waait de wind op het huis en vriest men dood, maar binnen is het rustig, gezellig en slaan we veilig de pagina’s om. Moeder komt met een kop thee. Daarom heeft men de ramen zo bewerkt dat het lijkt alsof het heftig regent, terwijl het buiten net zo goed schitterend weer kan zijn. Met zulke stortregens waagt niemand zich de deur uit en kun je, om de verveling te verdrijven, maar beter een boek lezen.

:

Oh, help! Zou het echt waar zijn, of een grap? Je hoort ze tegenwoordig nog maar weinig en ik wist eigenlijk niet dat ze nog werden verteld.

De Mop.

Lang geleden heb ik er al eens een stukje overgeschreven in Folia - bestaat dat blaadje nog? - en toen had ik al het gevoel dat de mop op zijn laatste benen liep. Dat ging zo:

Vroeger ging een alfa-proefschrift over de ontwikkeling van de ijzermijnen tussen juni 1923 en september 1927, maar tegenwoordig kom je steeds vaker een dissertatie tegen met een typisch columnistenonderwerp. Het object van onderzoek lijkt voornamelijk te zijn ingegeven door de hoop dat Frits Abrahams of Max Pam er een stukje aan zullen wijden.

Neem bijvoorbeeld De Mop.

Een proefschrift over de mop schat ik persoonlijk goed voor zo’n 79 verschillende columns in 36 verschillende dagbladen. De sociologe Giselinde Kuipers heeft daarom onlangs een dissertatie aan de mop gewijd. Door deduceren en reduceren kwam ze er achter dat de hoger opgeleiden minder hebben met moppen dan de lager opgeleiden.

Klopt.

Dat had ik haar ook kunnen vertellen. Hoger opgeleiden kijken meestal op moppen neer. Sam en Moos lopen in de Kalverstraat en kleed u zich maar eens uit, mevrouwtje, zijn geen zinnen waar de harten van de academici sneller van gaan kloppen - behalve natuurlijk als zij er een proefschrift over schrijven.

Als hoger opgeleide columnist voel ook ik een zeker dédain jegens de mop. Jaren geleden heb ik mijzelf daar al eens op betrapt. Omdat ik volgens anderen een beetje joods bloed heb en ook nog een beetje kan schaken, werd ik op een keer opgebeld door Max Tailleur (1909-1990). Het was toen al zo dat je dacht: goh, leeft die nog?

De grote moppentapper vertelde dat hij naast de geinlijn ook nog iets edelmoedigs deed voor het blad van de reumapatiënten Of ik daarin, naast zijn vaste moppentrommel, misschien een wekelijks schaakrubriekje wilde verzorgen. Gratis natuurlijk, want het was voor het goede doel.

Fuck!

Meteen daarna ben ik onder de dekens gekropen en heb een maand lang alle telefoontjes onbeantwoord gelaten. Dat het voor niets moest, alla, maar dat ik geassocieerd zou worden met de mop, dat leek me zo’n schrikbeeld ik mij nog liever levenslang in één cel zou laten opsluiten met Ron Brandsteder. Door niet-thuis te spelen heb ik mijn lot weten te ontlopen, al kreeg ik later te horen dat mijn gedrag geen teken was solidariteit.

Daarom na al die jaren nog een goedmakertje.

Twee oudjes van bijna honderd komen bij de advocaat om te scheiden. Zegt de advocaat: ‘Heeft dat nog wel zin na tachtig jaar huwelijk?’ Waarop de oudste van de oudjes antwoordt: ‘Ja, want wij hebben gewacht tot de kinderen dood zijn.’

Hahaha! Dat is lachen.

Op de bovenstaande foto staan oud-wereldkampioen schaken Garri Kasparov (rechts) en David Borenstein (links), de maker van de documentaire film Mr. Nobody against Putin. De foto is genomen door Serge Borenstein, (achter)naamgenoot maar geen familie, tevens producent van de film. Plaats van handeling Central Park in New York, nadat de film was gepresenteerd voor een Oscar-nominatie. De film won, en terecht. Momenteel wordt voor Netflix gewerkt aan een vierluik over het leven van Kasparov.

Simpel.

Maar een enkele keer kan een schnabbel ook iets leuks opleveren. Via het Literair Agentschap Sebes & Van Gelderen kregen Martin Bril en ik in 2004 de aanbieding om een correspondentie in korte brieven te schrijven voor het blad Verzekerd! Ik geloof niet dat het nog bestaat, maar het was een soort Bulletin voor Assurantiën. Dat blad wilde ook eens een keer ‘iets leuks’ doen, want bij de rest van de inhoud viel een mens gewoon in slaap. Ik meen me te herinneren dat Hans Wiegel in het bestuur zat van de organisatie achter Verzekerd!

Het betaalde goed en wij hebben het zo’n dertig afleveringen volgehouden. Het gekke was dat we er na verloop van tijd steeds meer lol in begonnen te krijgen. Je schreef die briefjes bij wijze van spreken in je pyjama en daardoor kregen ze een soort vrijheid die in een krantencolumn meestal ontbreekt. De enige voorwaarde was dat 1x in de brief het woord ‘verzekering’ of ‘verzekeren’ moest voorkomen. Verder mocht je doen en laten wat je wilde.

Dat is een zo’n aflevering. (Voor wie niet weet wie Martin Ros was: een uitgever die in radio- en tv-reclames met opgewonden stem schnabbelde voor het verzekeringsbedrijf Interpolis).

Collega!

Vanochtend werd ik wakker met Martin Ros die op de radio reclame maakt voor www-punt-heb-ik-mijn-pensioen-wel-goed-reregeld-of-ben-ik-straks-de-klos-punt-nl. Ik word wel vaker wakker met die Ros, en iedere keer krijg ik er een knauw van: al dat enthousiasme van die man, het speeksel spat door de wekkerradio heen. Kan niemand daar nou iets aan doen? Mag een mens nog rustig opstaan?

Je kunt de wekkerradio gewoon uit doen, dat snap ik ook wel, maar dan mis ik het nieuws van zeven uur - en ik ben een man die van gewoontes houd. Sommige dingen geef ik niet op, hoeveel Rossen er ook komen. Ergens moet een grens zijn, vind je niet?

Maar wat ik zeggen wilde: vanochtend trof die boodschap van Martin ineens doel. Ik was net grommend tegen het achterwerk van mijn echtgenote gekropen, wederom woedend dat mijn ochtendritueel zo wreed verstoord werd door www-punt-ben-nou-goed-verzekerd-of-heb-ik-er-een-potje-van-gemaakt-punt-nl, toen ineens het muntje viel: hoe staat mijn eigen oude dag er eigenlijk voor? Overigens een verschrikkelijke uitdrukking, dat vallende muntje. Maar goed, daar gaat het nu niet om. En ook niet om de warme rug van mijn echtgenote, want daar had ik ook helemaal geen belangstelling meer voor, vervuld als ik plots was van mijn oude dag.

Hoe zit het met jouw oude dag?

Ik heb altijd moeite gehad met die uitdrukking, trouwens. De jongste dag kennen we, dat is een begrip. Als ik me niet vergis houdt alles op als de jongste dag aanbreekt. Maar voor het zo ver is, moeten we eerst onze oude dag nog door. Het doet mij denken aan oude koek die ook op moet, en ik hou daar niet van. Geef mij maar kakelverse dagen, je weet wel, met rijp op de velden en een zonnetje erboven. Maar goed, die oude dagen komen dus onherroepelijk op ons af en hoe moet dat nou?

Ineens is het me zwaar te moede geworden. Spaarplannen, pensioenopbouw, appeltjes voor de dorst - het zijn niet mijn sterkste punten. Daarom vraag ik je; hoe heb jij dat nou aangepakt, of vind je het een stomme vraag?

Je collega in nood, Martin.

Collega in nood!

Ik kan wel merken dat je geen schaker bent, zoals ik. Schakers denken namelijk altijd een heleboel zetten vooruit, wist je dat? Terwijl jij nog over je pensioen zit te piekeren, weten schakers al lang wat er op hun oude dag gaat gebeuren. Daar maken ze zich daar helemaal geen zorgen over.

Heb je bijvoorbeeld wel eens van Lodewijk Prins gehoord?

Die is lang geleden nog eens schaakkampioen van Nederland geweest. Een hele vreemde schaker en een hele vreemde man. Hij verzekerde zich voor alles en hij wist je ook precies te vertellen waartegen je je verzekeren kon: tegen waterschade, een weggelopen vrouw, het afrukken van een vingerkootje, dat soort dingen. Als hij ging vliegen, sloot hij altijd een extra verzekering af ten bate van zijn vrouw en zijn kinderen. Mocht hij dodelijk verongelukken dan kregen zijn nabestaanden in één keer een smak geld.

Fijn.

Maar of hij er gelukkiger door is geworden, weet ik niet. Telkens, als je veilig terugkeert, is er toch het gevoel dat je vrouw en kinderen tekort hebt gedaan, blij hebt gemaakt met een dooie mus. Wanneer er zo’n bedrag op je hoofd staat, wordt op den duur wel iets van je verwacht, lijkt me.

Ik begrijp heus wel, collega, dat je je ergert aan Martin Ros en zijn www-punt-ben-nou-goed-verzekerd-of-moet-ik later-naar-het-leger-des-heils.nl, maar hij bedoelt het goed. Hij wil juist dat je zorgeloos tegen de warme rug van je vrouw aan kunt schurken, zonder lastig gevallen te worden door donkere wolken boven een oude dag. De beste verzekering voor een schrijver is natuurlijk een rijke vrouw te trouwen, heeft Harry Mulisch al terecht beweerd. Kennelijk is jou dat nog niet gelukt, maar wanhoop niet: een mens is nooit te oud om zich te verzekeren.

Zelf heb ik een verzekering die loopt tot mijn 65^ste. Als ik voor die tijd kom te overlijden, doe ik mijn vrouw een groot plezier, want dan komt er een behoorlijk groot bedrag vrij. Het lijkt nu nog ver weg, maar hoe ouder je wordt, hoe sneller de tijd gaat. Nog even de kiezen op elkaar.

Je zorgeloze collega Max.

Een staaltje van nutteloze schoonheid.

Tijdens mijn leven hebben twee keer zo’n moord in mijn nabijheid meegemaakt. Op Theo van Gogh natuurlijk, met wie ik bevriend was. De moordenaar Mohammed B. handelde, zei hij, in opdracht van God.

(Vrijwel zeker de laatste foto van Theo van Gogh, genomen een dag voor zijn dood)

De tweede moord vond tien jaar later plaats, in 2014. Het slachtoffer was Els Borst, die ik niet goed kende, maar wel een paar maal had ontmoet en op wie ik bijzonder gesteld was. Een schat van een vrouw. Bart van U. was de moordenaar van Els Borst, en overigens ook van zijn eigen zuster. Hij kwam uit zo’n gelovig vissersdorp en kreeg daar een streng gereformeerde opvoeding. Toen Van U. zijn daad opbiechtte, zei hij dat in zijn hoofd de stem had gehoord van God, die hem de opdracht gaf Els Borst te doden vanwege haar opvattingen over euthanasie.

Weinigen zullen denken dat God inderdaad via Van U. heeft gesproken, maar helemaal uitgesloten is dat niet. Per slot beweren ook IS-strijders dat God hen bevolen heeft hoofden af te hakken en kelen door te snijden. In vroegere tijden was het vrij normaal dat God zich direct verstond met zijn gelovigen, maar de moderne mens gelooft niet zo in goddelijke stemmen. Wie ze hoort, wordt meestal gediagnosticeerd als een schizofreen, die lijdt aan waanvoorstellingen.

Wie goddelijke stemmen hoort, is tegenwoordig ziek en moet worden behandeld.

Ooit werd daar heel anders over gedacht. Aartsvader Abraham kreeg volgens het Oude Testament van God zelfs de opdracht zijn eigen zoon Isaäk te offeren. Dit verhaal wordt ook wel de Akedah genoemd, wat ‘brug’ of ‘binding’ betekent. In feite worden in de Akedah de voorwaarden vastgelegd, waaraan de mens moet voldoen om een verbond met God te mogen sluiten. Die voorwaarden zou je kunnen samenvatten als overgave in blinde gehoorzaamheid.

In de Westerse beschaving is de Akedah de oerscène van alle innerlijke stemmen. Letterlijk kreeg Abraham van God te horen: ‘Neem toch uw zoon, uw enige die gij liefhebt, Isaäk, en ga naar het land Moria, en offer hem daar tot de een brandoffer op een der bergen’. Abraham gaat meteen op weg. Hij bouwde een altaar, bond zijn zoon daarop vast en heft het mes. Maar dan verschijnt een engel. Abraham heeft bewezen godvrezend te zijn en, in plaats van zijn zoon, mag hij een ram offeren.

Eind goed, al goed. Behalve voor het ram natuurlijk.

Een wonderlijk verhaal, dat tot duizenden – vaak tegenovergestelde – commentaren heeft geleid. Karel van het Reve beschouwde het gedrag van het Opperwezen als een teken van diens ‘ongelooflijke slechtheid’, terwijl de filosoof Kierkegaard in zijn essay Angst en Beven (1843) niet kan ophouden met het prijzen van Gods opdracht en van Abrahams volgzaamheid. De filosoof vindt het juist geweldig dat Abraham niet twijfelde aan zijn innerlijke stemmen. Dat Abraham tenslotte een uitweg wordt geboden, is voor Kierkegaard helemaal een reden om lyrisch te worden over de Goddelijke Grootmoedigheid.

Het meest wonderlijke vind ik dat Isaäk zich zo gedeisd hield. Bijbelgenealogen hebben uitgerekend dat aartsvader Abraham reeds 137 jaar oud was, toen de Akedah plaats vond. Zijn zoon Isaäk was honderd jaar jonger, dus je zou denken dat een man van 37, een man in de kracht van zijn leven, zich niet zo maar had laten vastbinden door bejaarde van 137.

Volgens sommigen zit de kracht van het verhaal in het feit dat, dankzij het ingrijpen van God, kannibalisme onder mensen is vervangen door rituele slachting en het opeten van dieren. Dat moeten Mohammed B., Bart van U. en Abdul B. even zijn vergeten.

Shame on them.

Op de Carr de l’Odéon, recht tegenover hotel Relais de St. Germain: de buste van Charles Aznavour.

Wel had hij een duivels plezier in het spel. Ik herinner me dat wij keer aan tafel kwamen te zitten tegenover Hans Kreijns en Bob van Hellenberg Hubar. Ooit was Kreijns wereldkampioen geweest (met Slavenburg) en Van Hellenberg Hubar had op internationale wedstrijden het Nederlands bridgeteam geleid. Twee cracks dus, maar door een stommiteit mijnerzijds die per ongeluk heel goed uitpakte – dat kan in bridge – wonnen wij de wedstrijd. Kreijns sprong woedend op en begon zijn eigen partner uit te schelden, nooit een goed in idee in een spel dat je samen speelt. Ik zat daar wat verbouwereerd naar te kijken, maar Reinbert genoot zichtbaar van de onderlinge onenigheid van zijn illustere tegenstanders.

Vele uren heb ik met Reinbert doorgebracht op de Amsterdamse sociëteit De Kring, niet over vrouwen pratend, maar met de speelkaarten in de hand. Waren er nog geen vier spelers aanwezig om te kunnen bridgen, dan speelden met z’n tweeën gin rummy hollywood style. In die tijd had je niet alleen een brede autoweg over het Museumplein, maar mocht je ook nog parkeren pal voor De Kring op het Leidseplein of voor de ernaast gelegen City-bioscoop.

Op een nacht waren wij weer aan het bridgen, toen wij om zes uur ’s ochtends naar buiten werden geduwd. Geen nood, want daar stond de auto van Reinbert, een Autobianchi, een wat luxere uitvoering van de Fiat 500. Besloten werd het kaartspel in dat autootje voort te zetten. De zanger Tabe Bas en ik wrikten ons op de twee minuscule achterbankjes, Reinbert zette zich achter het stuur. De schaker Donner probeerde op de passagiersstoel te gaan zitten, maar zijn lichaam was te omvangrijk en pas na veel moeite slaagde hij erin plaats te nemen, zij het dat hij zijn portier moest openlaten om zijn benen buiten op het trottoir te kunnen neerzetten.

Toen iedereen eindelijk was gezeten was en we wilden gaan kaarten, kwam de schilder Willem van Malsen langs, die met zijn dronken hoofd een verschrikkelijke smak maakte over de uitgestoken benen van Donner. Gelukkig hoefde Reinbert alleen maar gas te geven om Van Malsen naar het ziekenhuis te brengen.

De meeste tradities zijn helemaal niet zo oud als je zou denken. Neem bijvoorbeeld de Schotse kilt, het tartanjurkje waaronder het mannelijk scrotum door de echte diehards in ontblote toestand wordt gedragen. Zo’n kilt is helemaal geen Schotse maar een Engelse uitvinding – en bovendien helemaal niet zo oud. Dat geldt trouwens voor heel wat meer uitingen die op tradities lijken, zoals de witte trouwjurk, de fascistengroet, of het carbid schieten.

Het is ook niet moeilijk een nieuwe traditie te verzinnen. Hobsbawm en Ranger geven daar een paar mooie voorbeelden van, met de bolhoed als piece de résistance. In traditie-arme landen als Nederland en België zie je de zoektocht naar tradities vooral in bierreclames. Ons merk, sinds 1642! Reclames tonen hoe monniken in pijen ons bier brouwen volgens eeuwenoude recepten. Allemaal onzin natuurlijk, maar de consument laat hij zich graag die heimwee naar een verloren tijd aanleunen.

Over een paar dagen, op 1 augustus 2026, komt in Nederland een einde aan de traditie van het vuurwerk afsteken. Nou ja…traditie?

Hoewel vuurwerk dankzij de Chinezen al sinds de Middeleeuwen bekend is in Europa, gaat in Nederland het grootschalig afsteken van vuurwerk door burgers en andere consumenten terug naar de jaren 1960-1970. Dat is nog maar pas geleden. Zoiets kun je dan ook nauwelijks een traditie noemen, meer een traditietje. Zelfs een bolhoed dragen bij speciale gelegenheden is voor veel Britten een stuk ouder.

Vuurwerk afsteken is dus eigenlijk de nouveau riche onder de tradities. Voor jongens die voor de vreugde van het knallen best een oog willen missen, is het misschien vervelend, maar voor de rest betreur ik het niet dat op Nieuwjaar geen consumentenvuurwerk meer te horen zal zijn – al houd ik eerlijk gezegd mijn hart vast.

Een verbod negeren is in Nederland namelijk een heel oude traditie.

Buitenlandse steden hebben in het Nederlands Nederlandse namen. Zo heet Paris niet Paris, maar Parijs. Berlin heet Berlijn, London heet Londen en Napoli heet Napels. Enzovoort. Maar toen de Chinese overheid verordonneerde dat Peking voortaan als Beijing door het leven moest gaan, volgden de meeste kranten trouw. Daarom heet een Pekineesje voortaan ook een Beijingneesje.

Die rare naam Suijkerbuijk heb ik altijd onthouden, omdat ik in 1954 als achtjarig jongetje met mijn ouders langs de weg stond bij een etappe van de Tour de France. De eerste renner die langskwam was de ontsnapte Nederlander Suijkerbuijk.

Hup, Suijkerbuijk!

Het peloton zat hem op de hielen, maar wij hoopten natuurlijk dat ‘de Suikere’, zoals hij werd genoemd, zou winnen. Dat gebeurde niet. Suijkerbuijk won geen enkele keer, hij was maar een knecht, en door die fout van Pellenaars moest hij in de voorlaatste etappe naar huis. Dat lazen we allemaal in L’Equipe, de Franse sportkrant die mijn vader tijdens onze vakantie elke dag kocht.

De Tour van 1954 was met zijn 4,656 km heel wat langer dan de Tour van dit jaar. Er waren 23 etappes en er zat er eentje bij van 343 km en ook nog een tijdrit van 72 km. Wout Wagtmans droeg lang de gele trui, maar de bergen waren hem te veel en in de Alpen stapte hij af. De Nederlandse ploeg kwam ontredderd thuis. Suijkerbuijk (1929-2015) zou van Pellenaars geen volgende uitnodiging meer krijgen.

Tegenwoordig lijkt de Tour, als je het mij vraagt, vooral voor mietjes. Dat de ronde een loodzware krachtmeting zou zijn, is een van de grootste mythes van deze tijd. Elk jaar wordt die boodschap door Dionne de Graaff en al die andere sportverslaggevers uitgedragen, maar ik geloof er niets van. Ik wil niet beweren dat iedere boerenlul op een oma-fiets de Tour kan uitrijden, maar vergeleken bij vroeger stellen de ontberingen niets voor.

De Tour de France van 2026, beginnend in Barcelona en eindigend in Parijs, is in het totaal 3.338 kilometer lang, verdeeld over 21 etappes met 2 rustdagen. Dat is helemaal niets vergeleken bij de Tour van honderd jaar geleden! In 1926 moest er 5.745km moest afgelegd in 17 etappes, zonder rustdag. In die vooroorlogse jaren waren etappes van meer dan 400km geen uitzondering. De etappe van Les Sables-d’Olonne naar Bayonne in 1919 ging zelfs over de recordafstand van 482km.

De langste etappe van de Tour 2026 is vandaag (17 juli): een rit van Dole naar Belfort, over 205,8 kilometer. Nog niet eens de helft van 1919! Omdat het zo warm was (nou, nou, puf, puf) werd dit jaar de 9^de etappen nog eens met 30km ingekort. Mathieu van der Poel won na slechts 155km, nog geen derde van de afstand van 1919! De volgende dag behaalden de renners ook nog ‘een historisch (nep)record’: gemiddeld sneller dan 50 km per uur over het hele traject. Hoe harder het gaat, hoe sneller je thuis bent en je fijn kunt gaan douchen.

In de loop der jaren is het materiaal ook nog eens sneller geworden. De fiets van Wout Wagtmans of Wim van Est woog tussen 10 tot 13 kilo. De fietsen van nu, opgetrokken uit carbon, komen soms niet eens aan de 7 kilo. Aerodynamisch is de fiets van nu ook veel uitgekiender. Hij schakelt beter, remt beter en heeft allerlei snufjes om het zwaartepunt te verplaatsen.

In de hedendaagse Tour valt een renner nog maar zelden uit door uitputting. Oorzaak is bijna altijd een blessure door een valpartij, of door diarree omdat er iets verkeerds gegeten is. Vorig jaar vertrokken 184 renners, waarvan er uiteindelijk 160 de eindstreep in Parijs passeerden. Dat is iets meer dan een gemiddelde van 1 uitvaller per dag. Tot nu toe zijn er in de Tour van 2026 slechts 10 uitvallers. Vergelijk dat eens met 1919, toen maar 10 van de 67 Parijs haalden. Of met 1948, toen van de 120 deelnemers er slechts 76 finishten.

Kortom, mij maak je niets meer wijs over de heroïek van de Tour. Volgend jaar zal de Tour nog lichter zijn, maar voor de heroïek der wielerverslaggevers zal dat niets uitmaken.

Eigenlijk geldt precies hetzelfde voor het voetbal, dat helemaal een sport is geworden voor verwende miljonairs. Die lopen allang niet meer hun benen uit hun naad. Alles is gedaan om het zo makkelijk mogelijk te maken: op het WK twee extra drinkpauzes plus vijf spelerswissels. Vijf! Met als gevolg dat nog maar net de helft van het team een hele wedstrijd uitspeelt. Weg dus met de drinkpauzes en ten hoogste twee wissels, nog liever slechts 1. Anders met 10 verder, pech gehad.

Zie ook HP de Tijd, 17 juli 2026.

Een gebouw in Vilnius, de hoofdstad van Litouwen. De boodschap is duidelijk: Putin, the Hague is waiting for you.

In een la vond ik nog een foto uit die tijd. Plaats van handeling: de studio Plantage bij Artis. Het moet 1991 of 1992 zijn geweest, toen na afloop van een laatste aflevering de redactie voor de camera poseerde tegen de achtergrond van weer een modernistisch decor. Wie de foto heeft gemaakt, weet ik niet. Vermoedelijk iemand van de persdienst. In het midden staat Peter van Ingen, die het programma in 1988 als presentator was begonnen en het tot en met 1995 heeft volgehouden. Tweede van links ben ik en achter mij staat Stan van Houcke, die zijn handen om mij heen slaat. Tweede van rechts (als je het kindje niet meetelt) zie je de lieve Antoinette Grote Gansey, die voor ons alle bevelen vanuit de VPRO opving en in de prullenmand gooide.

Van seizoen 4 in 1991 tot en met seizoen 9 in 1995 ben ik redacteur geweest. De psycholoog Piet Vroon was mijn eerste gast en Frits Bolkestein mijn laatste. Er heerste altijd nervositeit rond het programma, maar tot een crisis kwam het al meteen in 1992 toen Ischa Meijer de boel kwam opjutten. Buiten Peter van Ingen om had Ischa het binnen de VPRO zo geregeld dat hij het programma zou overnemen en even zou laten zien hoe je moest interviewen. Dat werkte bijzonder pijnlijk uit, vooral voor Peter van Ingen, maar eigenlijk ook voor Ischa zelf die er onsympathiek uit naar voren kwam omdat hij zo duidelijk had laten zien dat hij zichzelf geweldig vond. Daarna heeft Van Ingen terecht besloten de VPRO-bonzen op afstand te zetten.

Er was altijd veel kritiek op Van Ingen, maar dat heb je altijd als je iets bijzonders doet dat nooit eerder is gedaan, zelfs niet in het buitenland. Achteraf beschouwd is Van Ingen naar mijn idee een van de beste presentatoren geweest. Alleen Adriaan van Dis heeft hem overtroffen. Van Ingen gedroeg zich niet als een grote persoonlijkheid en dat werkte vaak goed uit. Hij stelde zich in dienst van zijn gast, probeerde die laten bloeien door zichzelf enige bescheidenheid aan te meten. Presentatoren na Van Ingen bezaten vaak een ego groter dan dat van hun gast, zodat er van een werkelijke gedachtewisseling niets terechtkwam.

Wat mij betreft, waren het vooral de memorabele avonden met Rudy Kousbroek, Jaap van Heerden, Frans Swarttouw en Frits Bolkestein die bij zijn gebleven. En met Harry Mulisch. Met hem heb ik bij mij thuis onder meer de beelden van Churchills begrafenis bekeken. Die duurde uren. Mijn hond Polly kwam meteen naast Harry op de bank zitten. Niet door ging Karel van het Reve, omdat die vreemd genoeg nauwelijks fragmenten kon bedenken. Hij keek weinig televisie en ging vrijwel nooit naar de bioscoop. Zijn wereld was die van het woord, niet die van het beeld. Waarom Hella Haasse niet doorging, weet ik niet meer. Een eeuwige misser blijft het ontbreken van Willem Frederik Hermans. De VPRO durfde het niet aan deze iezegrim vier uur lang aan het woord te laten.

Nu wordt Zomergasten dus opgeheven. Erg treurig kan ik er niet om zijn. De presentatoren en de gasten die de laatste jaren door VPRO zijn uitgezocht, bleken doorgaans lichtgewichten. En tenslotte bleven ook de kijkers weg, die nog in die beginjaren met zijn honderdduizenden kwamen opdagen.

Voor meer informatie: HP de Tijd, 5-12-2025.

Vermoedelijk is bij Magyar het idee geboren op de Amerikaanse ambassade in Boedapast, waar onlangs het 250-jarig bestaan van de VS werd gevierd. Bij die gelegenheid vonden de twee elkaar bij voor een partijtje schaak. Onderstaande foto vond ik op Facebook. De premier staat op het punt een zet te doen tegen Judit. De oudere man naast hem is Ernő Rubik (82), uitvinder van de naar hem genoemde kubus

Bij de foto staat een niet geheel vlekkeloos vertaalde tekst, lijkt me, van de journalist Kulifai Máté:

Judit Polgar, die overigens vermogend is, neemt het risico niet om straks gebruikt te worden in een politieke strijd. Vermoedelijk heeft ze gelijk, al blijft het erg jammer dat ze het niet gaat doen.

Als schaker ben ik daar natuurlijk helemaal voor!

Zo’n dik jaar geleden ontmoette ik Judit nog in het Okura-hotel, toen zij met haar dochter Hanna (18) een tripje maakte naar Amsterdam. Zij nodigde bij die gelegenheid Bessel Kok en mij uit om naar Boedapest te komen, waar zij jaarlijks een schaakfestival organiseert. Stom dat ik toen niet ben gegaan!

(v.l.n.r.: Bessel Kok, Hannah Polgár, Max Pam en Judit Polgár)

We moeten nog afwachten of het er allemaal van komt, maar hier vast een (oud) schaakrubriekje over haar festival.

Twintig jaar geleden maakte ik op uitnodiging van mijn vriend, de sinoloog Rik (Kristoffer) Schipper, een reis door China. Soms moest hij terug naar Peking en stond ik er alleen voor. Ik spreek geen Chinees en herken niets in het Chinese schrift. Als ik dan ergens op een bushalte stond en geen idee had waarnaar toe te gaan, belde ik Rik. Die sprak vervolgens met de chauffeur en dan ging ik op weg, naar weer een onbekende bestemming. Maar altijd kwam ik ergens aan.

Tot mijn grote verdriet stierf Rik (1934-2021) in coronatijd. Na onze reis hebben we nog lang gecorrespondeerd, brieven die gedeeltelijk in de Volkskrant zijn gepubliceerd. Hieronder over het geboortehuis van Mao.

Beste Rik,

In Shaoshan staat niet alleen het geboortehuis van Mao Zedong, maar even verderop is onlangs ook het Mao-museum gebouwd. En daartegenover staat dan weer een gouden standbeeld van Mao – een metertje of tien hoog. Ik had een bedevaartsoord verwacht, maar daar was werkelijk geen sprake van. De parkeerplaats was praktisch leeg en voor het standbeeld stond alleen een klein groepje schoolkinderen wat landerig te ginnegappen. In het museum waren wij zo’n beetje de enige bezoekers.

Is dat niet vreemd?

Officieel wordt Mao overal vereerd, maar dit lijkt een plek die men juist wil vermijden. Ook bij het geboortehuis van Mao was het uitgestorven. Er hingen wel foto’s van Chinese leiders die hier op bezoek zijn geweest en wij hebben nog gestaan op het plankier, vanwaar Deng Xiao-ping een redevoering heeft gehouden.

In Shaoshan was je vooral was gefrappeerd door al die familieleden van Mao, die ons aanklampten in de hoop dat ze mochten rondleiden of dat zij ons datzelfde stoofpotje van rode pepers konden slijten, waarvan Mao altijd zo’n liefhebber is geweest. Het was inderdaad opmerkelijk dat een paar van die gasten net zo’n dikke kop hadden als Mao, maar geloof je echt dat het nazaten zijn van de Grote Roerganger? In dat geval wordt er door het huidige regiem in Peking wel erg slecht voor ze gezorgd, want zij maakten op mij een bijzonder armelijke indruk. Of is het naar Chinese maatstaven lucratief om met souvenirs langs het theeveldje achter Mao’s geboortehuis te staan?

Zelf was ik in Shaoshan onder de indruk van iets heel anders. Herinner je je nog dat wij in Peking door een groepje jonge taoïsten waren uitgenodigd in het restaurant De Tempel van de Witte Wolken. Ook daar kregen wij een van Mao’s favoriete lekkernijen voorgezet, geen stofpotje dit keer, maar hapjes van het allervetste gefrituurde vetspek. Echt iets om vreselijk dik van te worden.

Vandaar dat ik in het Mao-Museum vooral werd getroffen door een vitrine, waarin een bordeauxrode zwembroek lag van kolossale afmetingen. Meer een zwembroek voor een grizzlybeer. Het kan niet anders dat Mao zo van zwemmen hield, omdat hij dan minder last had van zijn eigen gewicht. Is daar iets over bekend?

Tenslotte nog dit: in je vorige brief vertelde je dat Sartre met het uitdragen van de maoïstische gedachte erg actief was, toen jij in 1970 naar Parijs kwam. Er bestaan trieste foto’s waarop je de bejaarde filosoof ziet colporteren met een maoïstisch krantje. Maar wat is er waar van het verhaal dat Sartre en Simone de Beauvoir op hun reis door China overal door de Chinese autoriteiten voor de gek zijn gehouden met pseudowillekeurige Chinese voorbijgangers, die uitstekend Frans bleken te spreken?

Hartelijke groet, Max

Beste Max,

Iedere Chinees kent het verhaal van de leider van een boerenopstand, die werd gevraagd wat hij zou doen mocht hij keizer van China worden.

‘Elke dag hongshaorou eten!’

Mao Zedong is die traditie trouw gebleven, want hongshaorou was ook zijn lievelingseten. Rond 1990, zo’n vijftien jaar na zijn dood, verrezen overal Bij Mao Thuis-Restaurants, die dit gerecht en ook andere boerenkost uit zijn geboortestreek serveerden. Opgesierd met souvenirs uit die tijd, staat daar vaak tussen twee bloemenvazen een buste van Mao.

Dit alles hangt samen met de verering van Mao. Na een eeuw van vernederingen heeft China weer een belangrijke plaats in de wereld ingenomen. De verdienste daarvoor wordt aan Mao toegekend: hij was het die het volk heeft opgeroepen om ‘op te staan’ en het juk der tirannie af te werpen.

Momenteel is de Mao-rage een beetje voorbij en raken de restaurants minder in trek. Langzamerhand krijgt de cultuur van de revolutie zijn plaats als herdenkingsritueel in de nieuwe Staatsorde. Zo is het ook bij ons gegaan. Denk maar aan de hutspot op 3 oktober in Leiden. Nu in China iedereen Bij Mao Thuis heeft gegeten, naar de geboorteplaats in Shaoshan is geweest, de oude films heeft teruggezien en de strijdliederen heeft gezongen, kan men dit alles beter loslaten.

Daarnaast komen traditionele elementen weer terug, zoals de voorvadertempels. Zelfs die van Shaoshan is hersteld. Omdat Mao’s geboorteplaats zo’n typisch traditioneel ‘één-familie-dorp’ was, heten ze er allemaal Mao. Begrijpelijkerwijs heeft de Chinese Staat die paar duizend mensen niet allemaal van een rijkspensioen voorzien. Op de koude dag van ons bezoek was het er stil, maar omdat iedere Chinese ambtenaar beslist eens in zijn leven naar Shaoshan gaat, zal men voorlopig geen gebrek aan klanten hebben.

Ondanks de algemene Mao-verering, of misschien wel juist daarom, hoor je hier zelden dat iemand heimwee heeft naar vroeger. Het verleden is het verleden. Dat is dus heel anders dan bij ons. Wij blijven erover discussiëren, en dat houdt het levend. De recente gebeurtenissen in Frankrijk tonen aan dat veel mensen terugverlangen naar de studentenbeweging van mei 1968. Die werd, zoals je weet, sterk beïnvloed door de Culturele Revolutie in China. Misschien is het dus een goed moment om in Parijs een Bij Mao Thuis-restaurant te openen. Met een buste van Mao en een foto van Sartre. Dat Sartre overal in het Frans zou zijn aangesproken is een fabel. Er zijn helemaal niet zoveel mensen in China die Frans spreken!

PS: Hongshaorou maak je met anderhalf pond varkensvlees, 250cc ketjap, 250cc water, 60gr suiker, gember, steranijs, een scheutje Chinese wijn of sherry, rode pepertjes naar believen. Braad het vlees aan, voeg de andere ingrediënten toe; twee uur laten pruttelen. Ook lekker bij aardappelen!

Als immer, je Rik