“THRASHER” - Brandon Flowers

Brandon Flowers, yeni albümü “Thrasher”da babasının dinlediği şarkılara odaklanıyor, Amerikan folk ve country müziğinin ustaları eşlik ediyor

Brandon Flowers’ı The Killers’ın solisti olarak tanıyoruz. The Killers’ın alameti farikası neydi? Bugün dünyanın herhangi bir yerinde bir parti varsa, herhangi bir yerde mesela bir konser beklenirken bir şeyler çalınacaksa, maçta ara olduğunda bir müzik dinletilecekse The Killers o listededir. Standart bir hit müzik radyosu açıldığında üç beş dakika bekleyince “Mr. Brightside” (Spotify’da 3.5 milyar dinlenmede) ya da “Somebody Told Me”, “Smile Like You Mean It”, “Glamorous Indie Rock’n Roll” çalmamasına neredeyse imkansız gözüye bakılabilir. Çalmazsa o radyonun hit radyosu olup olmadığını tartışmaya açabilirim.

Geçmişini kurcalamasını, ailesini, doğup büyüdüğü yılları hatırlamasını, bu hatıraları anlamlı bir anlatıya dönüştürüp kayıt altına alma çabasını anlamlı ve çok insani buluyorum.

The Killers, 2001’de kurulduğundan ve 2004’te “Hot Fuss” albümünü yayınladıktan sonra büyük bir fenomene dönüştü. Ancak takdir edilesi albümler yapmasına rağmen “Hot Fuss”ın başarısına pek ulaşamadı. Hit şarkılarla dolu albümler, grupların başarısı olduğu kadar lanetidir de. Böyle şarkılar yaptıktan sonra mesela “Sam’s Town (2006)” gibi bir albüm yapıp American tipi folk ve rock müziklerine (köklerinize) yolculuğa giriştiğinizde dinleyici sizi yadırgar. Partinin ortasında sıkıcı konulardan bahseden, yanından hızla uzaklaşılması gereken birine dönüşürsünüz.

The Killers çıkış noktasından farklı bir yere savruldu zaman içinde ve bu belki de kaçınılmazdı çünkü solist Brandon Flowers’ın akli fikri Amerika’nın Batı’sındaki küçük kasaba hayatının faziletlerinde, bir zamanlar dünyayı cezbetmiş Amerikan rüyasını yeniden arayıp bulmakta ve bu rüyanın hala canlı olduğuna kendini ve dinleyicisini inandırmaktaydı. Bunun nedeni ne milliyetçilik, ne de salt vatan sevgisi aslında. Flowers hepimizin belli bir noktada yaptığı gibi köklerine, çocukluğuna dönüp bakıyor ve anılarından anlamlı bir hikaye çıkarmaya çalışıyor. O anılarının ve anlamın peşinde koşuyordu. Bunu grubu The Killers ile tam olarak yapamayacağını anladığı noktada paralel olarak solo albümler yapmaya girişti. Üçüncü ve en yeni solo albümü “Thrasher”a bu şekilde bakmak lazım.

Flowers’ın eskiden beri bana en ilginç gelen yanı, Las Vegaslı olmasıydı. Bir insan Las Vegas’a gider, kaderini kovalar, ekmeğinin peşinden koşup ya zengin olur, ya da kumara, içkiye, kadına dadanıp belasını bulur. Bunları hep gördük okuduk, filmlerden izledik. Ama bir insan doğma büyüme Las Vegas çocuğu nasıl olur, aklım almıyordu. İnsanlar kumar oynasın, yanında da her türlü aşırılığı, çılgınlığı yaşasın, sonra da hiçbir şey olmamış gibi (eğer böyle bir şey mümkünse) evlerine dönsünler diye tasarlanmış, her şey vergiden muaf olsun diye çölün ortasına konumlandırılmış bir yapay şehrin yerlisi, çocuğu olmak nasıl bir histir?

“Thrasher”, Brandon Flowers’ın babasının evde çalıp dinlediği müziklere dönüşü ve bu müziklerin dünyasında kendince bir yer ve yorum arayışından ibaret.

Brandon Flowers bir Amerikan işçi ailesinin çocuğu. Babası doğma büyüme Las Vegaslı Terry Austin Flowers bir süpermarkette çalışıyordu, kumarbaz ve alkolikti. Brandon 6 yaşındayken bu hayatı bırakmaya karar verip Mormonluğu seçti. Annesi Jean Yvonne da doğma büyüme Las Vegaslı, işçi bir aileden geliyor. Taco Times adındaki Meksika restoran zincirinde taco ve burrito yapıp, tuvaletleri temizliyordu. Las Vegas’a yazının başında sözünü ettiğim nedenlerden ötürü gelmediyseniz, oradaki hayatınız işte böyle bir manzara arz ediyor.

“Thrasher”, Brandon Flowers’ın babasının evde çalıp dinlediği müziklere dönüşü ve bu müziklerin dünyasında kendince bir yer ve yorum arayışından ibaret. Flowers, 2010’daki ilk solo albümü “Flamingo”da, aynı yıl kanserden kaybettiği annesi için şarkılar yazmıştı. Bu defa baba tarafına odaklanılıyor.

Flowers’ın solo albümleri arasında iyiden iyiye kendini Amerikan country ve folk çizgisine çektiği albüm olarak da konumlandırabiliriz. Kendimi Bruce Springsteen ve Elvis şarkıları arasında bir yerlerde buldum. Springsteen etkisi eskiden beri mevcuttur gerçi, ama mesela “Tiger’s Blood”, sanki düpedüz Springsteen cover’ı gibi.

Şu sıra bir “Americana” modası olduğunu anlatıp duruyorum bir süredir. Bu albümü de bu kefeye koyabilir miyim emin değilim. Sanki Flowers’ın neredeyse kariyeri buyunca başarmaya, tamamına erdirmeye çalıştığı bir işte atılmış yeni bir adım gibi. Yani modadan evvel Flowers zaten bu sulardaydı. Albüme folk ve country müziğinin ustalarından David Rawlings gitarda, 70’lik Bruce Bouton pedallı çelik gitarda, Nashville’li efsane müzisyen, 85 yaşındaki Charlie McCoy harmonikada eşlik ediyor. Albüm Nashville’de kaydedilmiş.

Yazdığı kimi sözler bana sanki uzaylıların elinden çıkmış kadar garip ve anlaşılmaz gelse de bir insan olarak Brandon Flowers’ı anlıyor, müziğinden kendime bir mesaj çıkarabiliyorum. Geçmişini kurcalamasını, ailesini, doğup büyüdüğü yılları hatırlamasını, bu hatıraları anlamlı bir anlatıya dönüştürüp kayıt altına alma çabasını anlamlı ve insani buluyorum. Müzik dediğimiz, her santimini, her köşesini çözmek ve aydınlatmak zorunda olduğumuz bir bulmaca değil. Bizde bıraktığı duygu önemli.

// BUNLARI BİLİYOR MUYDUNUZ? //

• Interpol’ün (yukarıda) yeni albümü “The Mirror Weighs a Ton”un yayınlandığını, Partisan imzalı albümün prodüktörlüğünü rock ve pop alanında hayli hareketli bir CV’si bulunan Andrew Wyatt’ın üstlendiğini, albümden yayınlanan ilk üç single’a bakılırsa albümün grubun kariyerindeki en parlak çalışmalardan biri olduğunu (hafta sonu derin dinleme yapacağım);

• ABD, Tennessee’de yapılan Bonnaroo festivalinin bu yıl iptal edildiğini, nedenin kötü hava şartları olduğunu, son iki yıl iklim değişikliği nedeniyle oluşan kasırgaların vurduğu festivalin büyük zarara uğradıktan sonra bu kararı aldığını;

• Los Angeles çıkışlı Allah-Las’ın yeni bir albüm yaptığını, tamamen enstrümental albümün adının “Sirenas” olduğunu ve bu hafta yayınlandığını, elemanların bizi melodik loop’lara boğup resmen sarhoş etmeye and içtiklerini;

• Severek faydalandığımız, yıllardır bağımsız sanatçıları takip etme imkanı veren SoundCloud’un uygulamadan doğrudan müzik satış özelliğini hayata geçirdiğini, bunun aracısız satış imkanı vermesi açısından hem sanatçılar hem de dinleyici açısından önemli bir gelişme olduğunu;

• Billboard ve kardeş kuruluşu Luminate’in yapay zeka üretimi müzikler konusunda bir ortak açıklama yaptığını, özellikle Billboard listelerinde yer alacak YZ üretimi şarkıların artık etiketleneceğini açıkladıklarını;

• Amy Winehouse’un “Back To Black”inin 20 yaşına girdiğini, bu nedenle Ekim’de özel bir reissue yayınlanacağını, bu versiyonda muhtelif canlı kayıtların da yer alacağını;

biliyor muydunuz?

YORUM // Eurovision’a yeni kural: “Savaştaki ülkeler ev sahibi olamaz.”

Eurovision’a yeni kural geldi; “savaş nedeniyle güvenliği riskli olan ya da ‘hassas coğrafi durumları’ olan ülkeler yarışmaya katılıp kazansalar dahi yarışmaya ev sahipliği yapamazlar.” Şimdi herkes birbirine soruyor, Batı basınında haberler yorumlar yapılıyor; bayram değil seyran değil acaba bu karar nereden çıktı?

Sanki -benimki tamamen sade vatandaş önsezisi- İsrail seneye yarışmayı kazanacak ve olası bir kriz bu maddeyle hafifletilecek gibi bir durum söz konusu. Yarışmayı kazanır, ev sahipliği yapmak isterse, boykotlar şu bu derken 1956’dan bu yana devam eden organizasyon tarihe karışabilir. Ama mesela İngiltere, Almanya ya da başka bir ülke düzenlerse sorun ortadan kalkar. Ukrayna kazandığında sonraki yıl ülkede durum uygun olmadığından yarışma zaten İngiltere’de Liverpool’da düzenlenmişti. Yani bunun için bir kurala pek gerek yoktu. Peki İsrail kazanır mı? Şöyle yanıt vereyim; Eurovision sadece şarkı yarışması değildir.

TEKNOLOJİ //

Bebeğinizi yapay zekaya teslim eder misiniz?

Kızım bebekken odasında kamera vardı. Telefonumuzdaki uygulamadan bakardık uyumuş mu diye. O iki beyaz boncuk göz karanlığın içinde pırıl pırıl parlardı, bir türlü uyumazdı kerata. Çocuğumu teknoloji kullanarak izleme maceram bununla sınırlı benim. Şu an bebek sahibi olanlarınsa çocuklarını (bebeklerini) yapay zeka marifetiyle takip imkanı bunun kat kat ötesine geçmiş durumda.

Bir uygulama çok meşhurmuş. Reklam olmasın diye adını vermiyorum. Bir kamera üzerinden veri topluyor. Bebeğinizin uykudaki beden fonksiyonları takip ediliyor, gözlerini açıp kapadığı anlar kaydediliyor, sağa mı döndü, sola mı yattı gece (ya da gündüz) algoritması çıkarılıyor, günlük uyku etkinliği ölçümleniyor (muş). Uygulama sabah siz odasına girdiğinizde bebeğinizin yüzündeki ifadeyi kaydedip montajlayıp gün içinde size tatlı tatlı videolar da yolluyormuş.

Teknoloji firmalarının bizi en az takip ettiği dönem 0-10 yaş arası. Yapay zekalı takip teknolojisinden anladığım, buna da bir çare bulunmuş galiba.

Buraya kadar kulağa hoş geliyor. Ama yavrunuzla ilgili bütün data toplanıp depolanıyor bir yerlerde elbette. Bu data daha sonra o büyüdüğünde, ne bileyim bir tüketici, bir seçmen olduğunda kim bilir ne kadar faydalı olur ihtiyacı olanların elinde.

Günlük bir milyon kullanıcıya ulaşmış bu şirket. Yılda 100 dolar gibi bir abonelik ücreti ödeniyormuş. Uygulamanın asıl işi uyku optimizasyonuymuş.

Ama elbette sektör hareketli. Rakip çok. Biraz araştırdım, bir başka uygulama bebeğin ağlamasını dinleyip neye ihtiyacı olduğunu söylüyormuş. Bebek tercümanı yani. “Bu ağlama gaz mı?” Uygulama diyor ki “bu çocuk aç” mesela.

Halbuki ben kızımın bebekliğinden biliyorum, Türkiye’de sokakta karşılaşacağınız her teyze, çocuğu analiz etmeden de standart olarak bunu size söyler. Ben kızımı gezdirirken ağladığı an ikili üçlü teyze grupları kendiliğinden belirir, “bu çocuk aç, bunun gazı var, uykusu var” diyerek etrafımızda çember olur akıl verirlerdi.

Bir başka uygulama, bebeğin ayağına geçirilen bir çorap üzerinden nabız, kandaki oksijen gibi verileri kaydedip analiz ediyor. Bir diğeri güvenlik odaklı. Uykuda ters bir pozisyon oluşup oluşmadığına bakıyor, soluk alış verişini izliyor. Bazıları beslenme ve diğer konularda günlük rutin oluşturuyor ve takibini yapıyor (size hatırlatıyor). Psikolojik analiz yapan var. Çocuk mutlu mu, öfkeli mi? Bunu da biz anlayabilelim bence. Ama tabii soran da sorsun, “çocuğum mutlu mu” diye yapay zekaya.

İtiraf ediyorum konu anne babaları çok hassas bir yerden yakalıyor. Böyle alaycı alaycı konuşmama bakmayın bugün bebeğim olsa ben de merak edip kurcalardım bu teknolojileri. Bu uygulamaların Türkiye’de ne derece rağbet gördüğünü bilmiyorum doğrusu.

Ama şunu tahmin ediyorum; teknoloji firmalarının bizi en az takip ettiği dönem 0-10 yaş arası. Buna da bir çare bulunmuş galiba.

(Bültenimi okuduğunuz için teşekkür ederim. Beğendiyseniz paylaşabilir, destek seçeneklerini inceleyebilirsiniz.)

HAFTANIN ALBÜMÜ // “Lost Weekend” - Phoebe Bridgers

Amerikalı şarkıcı ve besteci Phoebe Bridgers, altı yıl aranın ardından gelen üçüncü albümü “Lost Weekend” ile folk yıldızı olma yolunda güçlü bir adım atıyor

Phoebe Bridges, 2020 tarihli “Punisher” albümünün ardından Boygenius ile çalışmaya başladı ve aradan geçen altı yıl boyunca bir daha solo albüm yapıp yapmayacağı hayranları arasında merak konusu oldu. Hem arayı uzattı, hem de uzun süre yeni bir solo çalışmaya dair işaret vermedi.

2020’de Mojo’ya verdiği röportajda liseyi neden ve nasıl terk ettiğini anlatırken motivasyon eksikliğinden söz etmiş, ardından “hayatıma anlam katacak ve sonsuza kadar yapabileceğim bir şey buldum” demişti. Bu şey müzikti.

Son albümünden bu yana bu tip bir motivasyon eksikliği yaşadığı hissediliyordu. Hatta 31 yaşındaki Brdgers’ın kendini emekliye ayırdığı dahi konuşuluyordu.

Elbette özel hayatında olan biten de çoktu. Paul Mescal ile bir ilişki yaşadı, bu ayrılıktan etkilendi. 2022’de babasını kaybetti. Belki de bu yüzden albümde genel olarak duygusal yıkım ve yenilenme üzerine şarkılar var. Bu da çok anlaşılabilir bir durum.

Albümün ilk single’ı “Lost Boys” iyi bir çıkış şarkısı. İnsan albümün tamamını dinleyince daha iyi anlıyor. Bu şarkı tükenmişlik ve anksiyete kavramlarının etrafında dolanıyor. İçe dönük duygusal girdaplarla, dışa dönük aşk coşkusu arasında gelgitler yaşıyor. Sorunlarla bu şekilde başa çıkmaya çalışıyor, kimi zaman daha çok sorun yaratarak.

Müzikal açıdan şu sıra çok verimli olan çağdaş folk sahnesine dokunuyor albüm. Bazı şarkılarda öne çıkan kemanlar ve banço bu şekilde daha anlaşılır geliyor kulağa. Bon Iver’ın izleri ve geçmişten gelen bir Elliott Smith gölgesi albümü etkisi altına almış.

Prodüktörler arasında Jack Antonoff adını görüyorum. Taylor Swift, Kendrick Lamar gibi çok popüler isimlerle de çalışmış bir isim. Ancak “Lost Weekend”e katkısını anlamak için kariyerindeki diğer isimlere bakmak lazım. Lana Del Rey, St. Vincent gibi alternatif müziğin iki önemli ismiyle de şarkılar yapmış ve onlara destek olmuş biri Antonoff. Bridgers’a da katkısı bu yönde.

Bridgers 2020’de pandemi döneminde yayınladığı “Punisher” ile büyük bir başarıya imza atmıştı. Bu tip bir neo-folk vokalinin yarım milyon albüm satması, Birleşik Krallık’ta liste başı olması, altı kez Grammy adayı olması ve Boygenius ile üç kez kazanması büyük işler.

ABD’de Kaliforniya’da doğup büyüyen Bridgers’ın babası filmlerde set işçisi, annesi de emlakçıydı. 13 yaşında gitar çalmaya başladı, devam ettiği sanat lisesinden ayrılıp Boston’daki Berklee College of Music’e girdi ancak burayı bitirmedi. Çeşitli gruplarda çalıp şarkı söyledikten sonra ilk albümü “Stranger in Alps”ı 2017’de yayınladı. Bugün üçüncü albümü yayınlanırken artık belli bir çevrede adı bilinen önemli çağdaş besteci ve müzisyenler arasında.

“Lost Weekend” popüler müziğin belli kalıplar altında seri üretim halinde her gün dinleyicinin üzerine boca edildiği bir dünyada bir tür vaha gibi. Sessiz sakin, duygusal, olabildiğinde analog, basit, vokal ve gitarı ön plana alan, orkestrasyonları da bu anlayışı gölgelemeyen nitelikte ustalıkla hazırlanmış bir albüm.

Indie folk sevenler, özellikle Bon Iver ve çağdaşı şehirli ozan geleneğine ilgi duyanlar bu albümde kendileri için tanıdık şeyler bulacaklar.

Albüme katkı veren isimler arasında şarkıcı ve oyuncu Bo Burnham var. Şu an ikilinin birlikte olduğu konuşuluyor. Alex G prodüktörler arasında. Maya Hawke, “Haunted” ve “Never Going Back” adlı şarkıların ortak bestecisi. “Lost Weekend”in geri vokalleri arasında Conor Oberst adını görüyorum. Boygenius’tan grup arkadaşları Julien Baker ve Lucy Dacus albümde geri vokallerde yer alıyor.

Eski ve yeni indie müzisyenlerinin bu yeni indie folk yıldızına destek vermeleri sürpriz değil. Bu onun için doğru zaman. Phoebe Bridgers yetenekli ve parıltılı bir şarkıcı ve besteciydi, bu albümle birlikte muhtemelen folk starlığı kademesine yükselişini izleyeceğiz. Seneye ödül törenlerinde sıkça karşımıza çıkacak bir albüm ve isim olacaktır.

YAKIN PLAN // 50 yaşına basan plakçı

Londra’nın meşhur müzik mağazası Rough Trade 2026 boyunca 50. yaş etkinlikleri düzenlemeye devam ediyor. Etkinlik dediysem, özel plaklar basıyorlar. Neticede plakçı ne yapar, plak satar. 50 yılın her biri için özel bir plak, her 10 yıl için o onyılın müzik kimliğini ve kültürünü yansıtan derlemeler, ve elbette mini performanslar.

Plakçı deyip geçmeyin, Rough Trade’in kuruluş ve hayatına devam hikayesi aslında bir bakıma müzik tarihinin de hikayesidir. Elbette tek başına hiçbir hikaye bütünü anlatmaz ama son 50 yılda müzik alanında nereden nereye gelindiğini Rough Trade’in hikayesi üzerinden azıcık da olsa takip edebiliriz.

Rough Trade 1976’da Londra’nın o dönem en bohem yerlerinden birinde, Ladbroke Grove’da açıldı. 1982’de iki adım ileriye Talbot Road’a taşınan mağaza bugün Rough Trade West adıyla hizmete devam ediyor. Ladbroke Grove o dönem büyük bir popülerlik yaşayan reggae müziğin (sonradan ska ve punk) merkeziydi. Çok kültürlü bu mahalle, Londra’nın her yerinden müzik meraklılarını kendine çekiyordu. Bu ortamda geleni gideni çok olan bir müzik dükkanıydı Rough Trade.

Elbette tek başına hiçbir hikaye bütünü anlatmaz ama son 50 yılda müzik alanında nereden nereye gelindiğini Rough Trade’in hikayesi üzerinden azıcık da olsa takip edebiliriz.

Eski bir drama öğretmeni olan Geoff Travis tarafından kuruldu. Travis Cambridge’de İngiliz Dili okumuş ancak öğretmenlik yerine kendini dönemin yükselen alternatif kültürü punk’a vermiş ve bu alanda faaliyet göstermek istemişti. Hem punk ve alternatif müzik satan bir dükkandı hem de plak şirketiydi Rough Trade.

Dönem alternatif kültürün yükselişine tanık oldu. Mağaza da bir bakıma bu dönemle birlikte yükselişe geçti. 80’lerde bu ortam en canlı zamanlarını yaşadı. Ardından düşüşe geçti. Müzik sektörü büyüdü, genişledi, değişti ancak plak ve kaset bitti, CD başladı, ardından internetten şarkı indirme dönemi ve stream platformları gelince işler iyice sarpa sardı. Rough Trade derinden sarsıldı.

Bu noktada belki de herkese ders olması gereken ilginç bir strateji izlediler. Mecburiyetten, ya da belki öngörülü olmaktan kaynaklanan bir tepkiyle dijital devrime ayak uydurmaya çalışmak yerine yok olmakta olan fiziksel formata sıkı sıkıya sarıldılar. Kuşaklar korsan müzik dönemiyle yasal stream platformları arasındaki o alacakaranlık dönemini yaşarken, dünyada plak ve diğer fiziki formatlar teknik olarak neredeyse tamamen sona ererken, 50’lerden 60’lardan itibaren sektörü sırtında taşımış dev plak fabrikaları birer birer kapanırken onlar az sayıda meraklıya plak ve CD temin etmeye devam ettiler.

2000’lerin ortalarında itibaren plağa hafif bir merak başlayınca işler değişti. 2007’de Doğu Londra’da Brick Lane’de Rough Trade East açıldı. Stream tam gaz yükselişteydi ancak plak da ufak ufak geri dönmeye başlamıştı. Yeni kuşak müziği fiziksel bir format üzerinden dinlemek ihtiyacını giderek daha fazla ortaya koyurdu.

2013’te New York’da Williamsburg’deki mağaza açıldığında plak satın almak artık iyiden iyiye trend olmuş, kapıda kuyruklar oluşmaya başlamıştı. Bununla birlikte mağazalarda mini konserler başladı. Albüm lansmanları, muhtelif özel günlerde verilen konserler dolup taştı. İmza günleri önem kazandı.

Bugün gelinen noktada plak artık çok önemli bir format ve fiziksel satışlar da dijital satışlar kadar önemli hatta sanatçılar için en önemli gelir kaynaklarından. The Smiths (Rough Trade’in bağımsız müzik şirketi olarak ilk sanatçılarındandır) gitaristi Johnny Marr’ın imza gününe gitmiştim, bütün gün sürmüştü ve Marr sabırla yüzlerce plağı imzalamıştı.

Rough Trade’in bugün New York’ta iki, İngiltere genelinde yedi, Berlin’de bir mağazası var. Sabahtan akşama kapıda kapıda kuyruk plak, CD, kaset ve kitap satılıyor. Fırsatım olduğunda muhakkak ya East ya da West mağazalarına uğradığım (yeni açılan Denmark Street’teki dükkan biraz fazla turistik geliyor bana) ve buralardaki mini performansları takip ettiğim plak dükkanının hikayesi çok özetle işte böyle.

MÜZİK SEKTÖRÜ // Üçüncü büyük müzik ihracatçısı

İki hafta kadar önce Oxford Street’teki bir mağazanın önünde sıra dışı bir kuyruk dikkatimi çekti. Bu civarda kuyruklar olsa olsa biraz ileride, Mayfair’deki New Bond Street civarındaki lüks butiklerin kapısında olur. Zengin Ortadoğulular ve Asyalılar bir çanta ya da ayakkabı almak için burada içecek almayı bekleyen susamış festivalciler gibi kuyruk olurlar. Kapıdaki güvenlikler de bu zengin kitleyi tek tek ince eleyip sık dokuyarak içeri alırlar.

Oysa bu kuyrukta bekleyenler daha genç ve belli ki başka bir şeyin peşindeler. Uzayıp giden ve yan sokağa dönen kalabalığın neyin peşinde olduğunu anlamak için kafamı kaldırıp mağazaya bakmam yetti. Şehirdeki BTS konserleri vesilesiyle açılmış bir pop-up mağazaydı bu. Bu tip bir kalabalığı Oasis’in yeniden bir araya geldiği turneden hemen önce de görmüştüm. Aynı şekilde Oxford Street’te yani alışverişin kalbinde açılmış bir dev Oasis AVM’siydi bu. Şimdi de aynısı BTS için hayata geçirilmiş. Yeni albüm “Arirang” vesilesiyle çıkılan bir turne bu ve grup üyelerinin askerlik nedeniyle verdiği uzunca bir aranın ardından çok büyük bir ilgi görüyor, daha başlamadan yılın en büyük turnelerinden biri olacağına kesin gözüyle bakılıyordu.

Kültürel hegemonya savaşlarında ele geçirilmiş önemli bir cephe bu. Bize anlattığı da sadece K-Pop’a dair bir başarı değil. İngilizce’nin popüler müzik üzerindeki etkisinin giderek azaldığı bir geleceği işaret ediyor.

Bu tip bir uygulama bundan çok değil 10- 15 yıl öncesine kadar sadece İngilizce şarkı söyleyen gruplar için geçerli olabilirdi. Dünyanın alışveriş merkezlerinden birinin üzerinde kocaman bir binayı kapatıp grup ürünleri satacaksanız bu grup muhtemelen eskiden beri bilinen bir baba ekiptir veya bir ABD’li ya da İngiliz süperstardır.

K-Pop gibi, Afrika ülkelerinden gelen amapiano sanatçılarının da Batı’nın büyük şehirlerinde gişe rekorları kırdığını söylemem lazım. Burna Boy ya da Davido Londra’ya geldiğinde Wembley’ye giden yollar tıkanıyor, metrolar bizim maç günü gibi oluyor. Bu tip kalabalıklar dediğim gibi eskiden sadece Madonna, Beyoncé, Taylor Swift gibi ve onlar çapında anglosakson süperstarlar tarafından toplanabilirdi. Bugün durum farklı.

İlk üç: ABD, Birleşik Krallık ve Güney Kore

Bu gözlemlerimi destekleyen bir veri önceki gün açıklandı. BTS’in yeni albümü “Arirang” o kadar çok satmış ki K-Pop’un dinlenme ve dünya çapındaki satın alınma oranlarına dair istatistikleri değiştirmiş. Taze bilgilere göre Güney Kore, yılın bu ikinci yarısında dünyanın en büyük üçüncü müzik ihracatçısı konumuna yükseldi. İlk sırada ABD var. İkinci sıra Birleşik Krallık. Geleneksel olarak Kanada çünkü sırada yer alırdı. Ancak bu durum değişti. Güney Kore artık en büyük üçüncü ihracatçı.

Elbette BLACKPINK, KATSEYE gibi büyük ve irili ufaklı onlarca isim bu başarıda rol sahibi. Yıl içinde büyük fırtınalar koparan ve Netflix’in en fazla izlenen yapımı rekorlarını kıran K-Pop Demon Hunters filminin ve bu filmin yarattığı rüzgarın da etkisi büyüktür.

Kültürel hegemonya savaşlarında ele geçirilmiş önemli bir cephe bu. Bize anlattığı da sadece K-Pop’a dair bir başarı değil. İngilizce’nin popüler müzik üzerindeki etkisinin giderek azaldığı bir geleceği işaret ediyor. İrlandaca rap yapan ve geçen gün Küçükçiftlik Parkt’ta bir konser veren Kneecap ile röportaj yapmıştım. Mo Chara bu röportajda mesajlarının seyirciye sözleri hiç anlamasalar da bir şekilde geçtiğini anlatmıştı: “Her sözü anlamak zorunda değiller. Müzik ve jestler bazen yeterli oluyor.”

Yeni nesil dinleyici hakikaten de artık dinlediği müziği kelime kelime anlama peşinde değil. Müzik, jestler ve sanatçıların hayattaki duruşu yeterli oluyor. En azından bugünün dinleyicisi bu anlamda büyük bir zihin açıklığına sahip.

*Kaynak: Luminate, 15 Temmuz tarihli ABD’de müzik endüstrisi raporu.

NE DİNLESEK? // Kiasmos - “II Reworked”

Olafur Arnalds ve Janus Rasmussen’in elektronik müzik projesi Kiasmos bu hafta yeni bir kayıtla çıkageldi. İzlanda’nın buzlu düzlüklerinden ve Faroe Adalarının esintili yamaçlarından dünyaya sesini duyurabilmiş Kiasmos, Olafur Arnalds ve Janus Rasmussen’in elektronik müzik projesinin adı. Arnalds’ı modern klasik müzik dinleyenler yakından tanıyor. Rasmussen’in Bloodgroup adlı müzik projesinin ses teknisyeniyken başlayan müzikal birliktelik 2009’dan bu yana aralıklı olarak da olsa Kiasmos adı altında devam ediyor.

Ambient / electronica sevenler, ya da hiç olmazsa telefonunu eline alıp kullandığı stream platformunda karşısına çıkan ilk ambient temalı listeyi dinlemiş olanlar muhakkak en az bir kez Kiasmos’u da dinlemiştir diye düşünüyorum. Bu listelerde hayli popüler bir isim Kiasmos.

İkili 2024’te “II” adlı albümü yayınlamıştı. Hararetle öneriyorum öncelikle, eğer dinlemediyseniz. Çok ktamnalı, hipnotik, geceleri özelllikle ışıl ışıl aydınlatan yoldaş bir albümdür. Şimdi de “II Reworked” geldi. Reworked konsepti, elektronik müzikte sıkça karşımıza çıkar. Albümdeki şarkıların farklı prodüktör ve DJ’ler tarafından yorumlanmasından ibarettir. Çok lezzetli sonuçlar doğurabilir. Burada da Sigur Ros prodüktörü Alex Somers, Rachika Nayar, Kjartan Holm & Sin Jang gibi İzlanda elektronik sahnesinden isimler görüyoruz. Albüm Erased Tapes’ten çıktı. Türe meraklı olanlar sanatçı kataloğuna bir göz atmalı. Rival Consoles’dan Woodkid’e güzel bir keşif imkanı sağlıyor. Bence Rework versiyonundan önce II de derinlemesine dinlenmeli. Bu sırayla daha doğru.

CAZ DÜNYASI // Blue Note, Londra’ya şube açıyor

New York’un meşhur caz kulübü Blue Note, Londra’da bir şube açıyor. Covent Garden’da St Martin’s Lane otelinin bodrum katında yer alacak kulüp 23 Eylül’de konserlere başlayacak. Yussef Dayes, Jamie Cullum, Shabaka, Eryka Baduh ilk bakışta dikkat çeken isimler. Londra’da caz kulübü dendiğinde en başta Soho’daki Ronnie Scott’s akla gelir. Şimdi az ileride Covent Garden’da bir tane daha caz merkezi açılmış oluyor. Her iki mekan da (biri New York diğeri Londra’da turistik sayılacak yerler. Her yıl binlerce onbinlerce insan buralara caz dinlemeye geliyor. Blue Note belli ki Londra’ya gelen caz turistlerini de hedefliyor. Müzik turizmi ve müzik endüstrisi Birleşik Krallık’ın en büyük gelir kaynaklarından. Müzik yatırımları maddi manevi destekleniyor. Çiçeği burununda başbakan Andy Burnham’ın da ilk icraatlarından biri müzikli mekanlara belli oranlarda vergi muafiyeti getiren bir uygulamayı derhal başlatmak olmuştu. İstanbul gibi kültürel açıdan güçlü, kalabalık, canlı şehirler de benzeri uygulamaları hak ediyor.

YENİLERDEN MANZARALAR

• Shoegaze sevenler yaklaşın; DIIV’in bol gitarlı yeni şarkısının adı “The Fountain.”

• The Killers vokali Brandon Flowers yeni şarkı yayınladı. “Tiger’s Blood” klasik folk sularında.

• Alabama Shakes (yukarıda) uzun bir aradan sonra ses verdi. Bu hisli blues baladının adı “Garden”. Yeni albüm “I Must Be Dreaming” 28 Ağustos’ta. Takip edilsin.

• Blossoms İngiltere’den çıkmış en eğlenceli indie pop ekiplerinden biri. Yeni albümleri 2 Ekim’de yayınlanıyor. “Joker About Divorce” ve “Mert Me in Love” tadımlık olarak internete verilmiş durumda.

• Hard-Fi deyince aklımıza elbette 2000’lerin klasik indie hit’lerinden ne güzellerini barındıran 2005 tarihli “Start of CCTV” albümü gelir. Geçenler de yeni albüm haberi gelince uzun zamandır görmediğim bir arkadaşımla karşılaşmış gibi oldum. “Sweating Someone Else’s Fever” adlı albüm yine, yeniden indie rock ile dans ettirmeye niyetli. İşin doğrusu işleri zor.

• Brit müziğinin temel direklerinden eski The Smiths, Johnny Marr’ın yeni albümü “The Age of Everything” 2 Ekim’de yayınlanacak. Bu albümden iki şarkı, “Spin” ve “Ophelia” dinlenebiliyor.

YAZ GEÇERKEN // Tatil çantasında üç albüm

Artık bunu yapmıyoruz, biliyorum, tatil çantamıza albüm atmıyoruz. Telefonumuz var ve müziğimizi stream ediyoruz. Ama gene de eski günlerdeki gibi bir tatil hayal etmek ve unutulan bir alışkanlığı yazılarda da olsa geri getirmek mümkün.

O eski tatil alışkanlığının adı seçmek. Tatile çıkarken seçeriz. Hangi ayakkabı, hangi şort, hangi mayo, hangi gömlek, hangi tişört? Bunun gibi eskiden müzikleri de seçerdik biz. Albümleri istifler, karışık kasetler doldurur, walkman’imizi hazırlar, düğmeye basar ve klik sesiyle tatili başlatırdık.

Sonraları arabaların CD player’ları tatil müziğimizin merkezi oldu. Bu defa CD’leri yanımıza almaya başladık. O yıllarda arabaların bagajlarına konulan tepsi gibi çoklu CD değiştiricileri gülümseyerek hatırlıyorum.

Bu dönemin ardından mp3’çülük geldi. Bu sayede ilk kez her şeyimizi yanımıza almaya başladık. Bilgisayarda yüzlerce şarkılık CD’ler basıp onları mini CD çantalarının naylon kılıflarına birer hatıra fotoğrafı gibi istifler, çantaya atardık. Elle hazırlandıklarından kişisel bir yanları vardı. Karışık kaset gibi düşünürdük. Sonra? Sonrasını biliyorsunuz. Dijital dönem. iPod taşımaya başadık. “50 tane albüm var bende” diye karşılıklı katalog yarıştırdığımız yıllardı. Bütün albümleri yanımıza alsak dahi hepsini dinleyemiyoruz ki. Neden bu yarış aslında değil mi? “Ya lazım olursa…”

Ve en nihayetinde stream geldi. Yanımıza herhangi başka bir cihaz almamıza da gerek kalmadı. Akıllı telefonlarımızda yayınlanmış neredeyse bütün müziği cebe atabiliyoruz. Seçmemize de gerek kalmıyor. Listeler var, algoritmik öneriler, kişisel radyolar ve yapay zeka var.

İşte bu hazırcılık, bu lüks içinde yine de tatil albümü seçmek, bir tür Don Kişotluk olmalı. Ama neden olmasın? Dedim ya, seçmek demek, düşünmek demek. Hem müzikler üzerine, hem de tatiliniz üzerine. Ben bu tatilde şöyle hissettim.

Bob Marley & The Wailers - Exodus

Bob Marley’i ilk ne zaman dinledim hatırlamıyorum, ama bu albümü ne zaman ve nerede kişisel anılarımın bir parçası haline getirdim biliyorum. Bir dönem Dalaman çayı kıyısında, şimdi bölgeye yapılan barajın sular altında bıraktığı, yani yerinde şu an balıklar yüzen bir köyde, çok eskiden bahçesinde ineklerin dolaştığı tek katlı bir evin terasında dinlerdim Bob Marley’i. İki albümü çok severdim. Sabah nehir kıyısına gidip buz gibi akıntıda yüzdükten sonra kahvaltıda “Exodus”u, sıcak ama esintili akşamlarda da “Rastaman Vibrations”ı. Aynı tecrit hissini çağırmak için atıyorum çantaya.

“Songs of Leonard Cohen” - Leonard Cohen

Leonard Cohen’in sesinde ve müziğinde dünyanın sadece şairlere, yazarlara ve ressamlara aitmiş gibi pırıl pırıl ve el değmemiş olduğu zamanları hatırlatan bir şeyler var. Elbette bu bir hayal. Dünya, Leonard Cohen Hydra adasında Marianne Ihlen ile şairane bir aşk yaşarken de sıkıntılı savaşlı, dertli tasalı bir yerdi ama onlar bulundukları yeri zamanda bir anlığına dahi olsa cennete çevirebilen güçlü insanlardandı. Kaldı ki Cohen ve Ihlen’in hikayesi mutlu bir hikaye değil zaten. Kısa süren bir parıldama belki. Bazen çevremizde olan biten ne olursa olsun böyle bir an yaratmak istiyoruz. Hele ki tatilde.

“Günebakan” - Yeni Türkü

Bu albüme ne zaman ihtiyacım olacağını bilemem. On kez tatile çıksam belki sadece birinde çantama atarım. İhtiyacım var mı ondan da emin olamıyorum ama aklıma takıldı bir kere. Bana çocukluktaki yaz tatillerini hatırlatan şarkılar var içinde. Garip bir şekilde benim dinlediğim sahip olduğum albümlerden biri değildi Yeni Türkü’nün “Günebakan”ı. Ziyarete gelen bir misafir bizde unutmuştu. Sanırım o dönem sağda solda da çalındığından evde de merakla dinleyerek duya duya alışmıştım Yeni Türkü’ye. Çantaya atıyorum çünkü bazen dertsiz tasasız, hiçbir karar almak zorunda olmadığın, sana verilenle yetindiğin, dünyanın ve hayatın tadını en çok çıkardığın çocukluk tatillerine ışınlanmak istiyorum.

Siz de yazın tatil albümlerinizi. Ama üçü geçmeyin.

ANMA // Glen Hansard’ın ardından

İrlandalı şarkıcı, besteci ve oyuncu Glen Hansard 29 Temmuz’da, bir trafik kazasında hayatını kaybetti. 56 yaşındaydı. “Once” adlı filmde kendi gibi müzisyen ve oyuncu Marketa Irglova ile birlikte başrollerde yer almış ve filmin müziklerine imza atmıştı. “Falling Slowly” adlı şarkı 2007’de en iyi orijinal beste dalında Oscar ödülü de aldıktan sonra o yıl listelere girerek büyük bir başarı yakalamıştı. Hansard ve Irglova, hayatta kalma mücadelesi veren iki sokak müzisyenini canlandırıyordu bu filmde. Gerçek hayatta da filmdeki gibi sevgili oldular. The Swell Season adı altında bir süre müzik yaptılar. Sonra kendi yollarına gittiler. Hansard, solo kariyeri dışında The Frames adlı grubuyla da müzik yaptı. Müzisyenliğini aktivizmle birleştiren isimlerdendi.

Ülkesinde evsizlerin barınma haklarını savundu, bu alanda çalışan Dublin Simon Community adlı yardım kuruluşunu destekledi. Aralarında Bono, Sinead O’Connor, Damien Rice, Shane McGowan gibi İrlanda’nın çıkardığı en büyük müzisyenlerin de olduğu yardım konserleri organize etti.

Ölüm haberini alınca aklıma ilk gelen bunların hiçbiri olmadı ama. Hansard, çok büyük bir rolü olmasa da bana daha çok 1991 tarihli klasikleşmiş Alan Parker filmi “The Commitments”tan yadigar. İrlandalı romancı Roddy Doyle’un aynı adlı eserinden uyarlanan bu filmi pek çoğunuz seyretmemiş olabilirsiniz, seyredenler de belki çoktan unuttular. Trailer’ı aşağı yapıştırıyorum.

“The Commitments” İrlanda’nın başkenti Dublin’de hepsi fakir ailelerden gelen, esnaf ve işçi çocuklarından oluşan bir grup müzisyenin ve müzik tutkununun gezici bir bar grubu kurup soul müzik icra ederek sıkıcı kaderlerinden kurtulma çabasını anlatır. Filmde hem klasikleşmiş soul parçalarını icra ederler, hem de bestelerini çalmaya girişirler. Film Türkiye’de de çok popüler olmuş, bir dönem bütün bar repertuarları The Commitments’taki klasik soul ve funk şarkılarıyla dolmuştu.

Müziklerini Wilson Pickett ve Percy Sledge’in yaptığı film Dublin’i ve 1990’ların müzik iklimini yansıtmanın yanında evrensel gençlik psikolojisini yakalamayı başarıyor.

Profesyonel başarıyı ıskalayan ekip sonunda dağılır, herkes kendi yoluna gider. Kimi esnaf olur kimi kasaba müzisyeni olarak kalır. “Sıkıcı hayatlara” çaresiz geri dönülür, çünkü gerçekler kendini dayatır. Ama The Commitments, yani kısa süreliğine parlayıp sönen, kavga dövüşle bir arada tutmaya çalıştıkları grup, hayatlarındaki en heyecan verici, en gerçek, en parıltılı şey olarak kalacaktır.

The Commitments’ın alameti farikası, başarısız olmuş bir grubun hikayesine odaklanmasındadır bana kalırsa. Onların hikayesinin de anlatılmaya değer olduğunu söyler bize. Tarih başarılı gruptan çok adı sanı bilinmeyen başarısız gruplarla dolu değil midir?

Hansard’a kendi adıma The Commitments’ı bir kez daha izleyerek veda ettim. Bu vesileyle onu hiç tanımayan okurlar belki bahsettiğim filmleri bulup izleyebilir, yeni müzikler ve müzisyenler keşfedebilirler.

Tolstoy olsa şöyle derdi herhalde: Bütün başarı hikayeleri birbirine benzer, ama her başarısızlık kendine hastır.

MT

The Strokes usulü yeni gerçeklik

The Strokes’un son iki albümü acaba indie rock aleminde en fazla göz ardı edilmiş albümler listesine girebilir mi? 2001’de “Is This It” ile müzik alemine çok yukarlardan bir giriş yapan The Strokes izleyen yıllarda yarım düzine kadar albüm yaptı ama ilk üç albümle elde ettiği rüzgarı sanki sonraları pek yakalayamadı. Kısa sürede kült grup statüsüne yükseldiler, hızlı turnelerle büyük bir hayran kitlesi edindiler, indie rock aleminin hit şarkıları kategorisinde büyük bir yer edindiler kendilerine, ancak The Strokes bundan ibaret değil. Yıllar içinde değiştiler, yaşlandılar, hayatı yaşadılar ve müzikleri değişime uğradı.

“Comedown Machine” (2013) ve “The New Abnormal” (2020) albümleri, yani grubun 5 ve 6’ncı albümleri, değişimin iyice kendini belli ettiği albümlerdi. “Reality Awaits”te bambaşka bir grup var karşımızda. Yüzde yüz The Strokes olmasına rağmen ilk albüme kıyasla yüzde yüz farklı bir albüm bu. Grup bir önceki albümde adını koyduğu 2020’lerin “yeni anormal”ini iyiden iyiye açıyor ve tanımlamaya girişiyor bu albümde.

Neden autotune?

Albüme dair notlara gelince; Julian Cacablancas neredeyse bütün şarkılarda autotune kullanıyor. Autotune nedir? Bir vokal prosessörü, bir tür efekt. Vokale dramatik bir efekt verirken bir yandan da detonasyonları düzeltiebiliyor. Bu alet yardımıyla biraz çaba gösteren herkes şarkıcı olabilir. Bu durum albümdeki şarkılar yayınlandıkça tartışma doğurmuş ve bazılarınca eleştirilmişti. Casablancas’ın autotune’u sesini kaybettiği için kullandığını düşünmek ne kadar gerçekçi bilmiyorum. Casablancas’ın tarzı belli, hiçbir zaman bir Freddie Mercury değildi. Bu tercihin yapay ve teknolojik vokaller yaratmak için özellikle kullanıldığını ve bir tür yabancılaşma efekti yarattığını düşünebiliriz.

Albüme dair bir diğer notum synthe’lerle ilgili. Grubun son yıllarda ilgi duyduğu synthe’lerin ağırlığı gitarlardan fazla olabilir. Bunu neden vurgulamak lazım? Belki The Strokes’u yıllar içinde bir rock grubu olarak benimsediğimiz için, belki ilk albümler gitar yoğun olduğundan, belki bu belki bu durum müzikte çağın ruhu olduğu için. Siz birini seçin.

Julian Casablancas, The Strokes’tan ayrı düz koşular yapmış, farklı projelerde yer almıştı. Bunlardan biri The Voidz adlı grubu. Bu albümde galiba Casablancas yer yer kendini The Voidz’un solisti olarak görüyor. Bu iki persona arasındaki çizgi iyice flulaşmış olabilir. Şarkıcı klasik The Strokes çizgisinden daha deneysel bir alana kayınca grup da onu izliyor.

“Going Shopping” albumün ilk singe’ıydı. Bir tür zombi istilasından sonra yeryüzünü anlatıyordu. Tüketim çılgınlığına dair bir tepki ve eleştiriydi. Bana kalırsa albümün ruhunu ve tonunu en iyi yansıtan şarkılardan biri bu. Konu ağır ama şarkı hafif.

“Lonely In Future”, Nikolai Fraiture’ın baslarının da katkısıyla albümün en melodik, belki de en klasik usulde The Strokes şarkısı. İlk dinleyişte hoşuma gitti.

“Liar’s Remorse”, her konuda yapay zeka botlarından tavsiye alanları inceden eleştiren bir aşk şarkısı.

Kapaktaki yalnız kovboy

Kapaktaki yalnız kovboy, Amerikalı sanatçı Richard Prince’in bir eseri. Albümün kapağının, albümün bahsettiği konulara tezat, yani teknolojinin domine ettiği bir dünyaya inat, atıyla yol alan bir kovboydan ibaret olmasını da sevdik.

The Strokes meşhur müzik gurusu Rick Rubin ile bir önceki albümde çalışmaya başlamıştı. Bu albümde işbirliği devam ediyor. Albümün büyük bölümü Rubin ile Kostarika’da kaydedilmiş. Rubin grupların içinden farklı duyguları ve müzikleri çıkarmayı başaran bir müzik insanı. Sanırım burada da olan biten biraz bu.

Özet mi? Yüzde yüz The Strokes, ama aynı zamanda yüzde yüz farklı bir Strokes. Her şey aynı kalırken her şey değişmiş.

Suki Waterhouse’un yeni albümü “Loveland”de tanıdık bir şeyler var.

Model, oyuncu ve şarkıcı, eskiden beri ünlüler aleminde gezinmiş IT girl Suki Waterhouse’un albümü “Loveland” bir süredir karşıma çıkıyor. Bunu fırsat bilip eski albümlerini de dinledim. Suki Waterhouse’un müziğinde insanı hemen ele geçiren bir şey var. İnsanları hemen ele geçiren ya da bu hissi veren albümler genellikle insanların anılarına hitap eder. Hafızayı dürter. Daha önce bildikleri bir şeyleri hatırlatır. Aşina olduklarını, yoğun ya da heyecanlı ya da keyifli ya da dramatik anları su yüzüne çıkarır. Siz bu neydi, nasıldı diye düşünürken işte bir anda kendinizi bir şarkının çekim alanında ya da bir albümün dümen suyunda bulursunuz.

Waterhouse’un müziği, kendisinden önce gelen, 90’lara hatta 60’lara kadar uzanan bir dizi kadın vokal ve besteciler geleneğinin çok açık biçimde izinden gidiyor. Vogue’a verdiği bir röportajda Fiona Apple’un duygusal dürüstlüğünden etkilendiğini söylemiş Waterhouse. Onda etkisi olan isimler arasında Sharon Van Etten’ı Lucinda Williams’ı saymış. Camera Obscura’dan etkilendiğini söylemiş. The Concretes (hatırlar mısınız The Concretes’i ne severdik zamanında), The Raveonettes, çeşitli röportajlarda saydığı isimler arasında yer alıyor. Şimdi ben buna çok net olarak önceki albümlerini de hesaba katarak Mazzy Star’ı ve Françoise Hardy’yi de ekliyorum. Suki Waterhouse dediğimiz bunların kişisel bir kombinasyonudur.

Suki Waterhouse Londra’da Hammersmith’te dünyaya gelmiş, Ibstock Plase School’a gitmiş. Londra’nın güneyinde yer alan bu özel okul Alman eğitimci Fröbel’in prensipleri doğrultusunda eğitim vermesiyle bilinen bir yer. Fröbel sisteminde çocuklara oyun odaklı eğitim veriliyor. Yaratıcı ve sanatçı yanları geliştiriliyor. Doğa dostu olmaları sağlanıyor. Buradan mezun olan ünlüler diye Google’da aratırsanız pek çok isim çıkar. Yani tuzu kuru ailelerin çocuklarının okul hayatında rahat etmesini sağlayan, okuldan ziyade yaratıcılık temalı çocuk tatil köyü anlayışına sahip bir sistem bu. Fakir çocuklarının gideceği okullardan değil bu okullar sizin anlayacağınız.

Waterhouse hayli varlıklı bir ailede, dertsiz tasasız bir ortamda, yaratıcılık alanında eğitim alarak büyümüş demek için anlatıyorum bunları. 16 yaşında modellik yapmaya başlıyor, Burberry’nin Ferragamo’nun, Tommy Hilfiger’ın yüzü oluyor. Hollywood ünlüleriyle ahbaplıklar, sevgili olmalar vesaire. Detaya girmem çünkü sanatçıyı birlikte olduğu ünlü isim ya da isimler üzerinden tarif etmek istemiyorum.

Şarkılarında anlattıkları aşk, aşk ve aşk Waterhouse’un. Kendrick Lamar gibi Compton’ın çetelerini anlatacak değil elbette. Herkesin kendine has bir hayat deneyimi ve bu deneyimden süzülenleri ifade biçimi var.

Waterhouse yaptığı işi iyi yapıyor. Prodüktörü Eli Hirch onu etkileyen isimleri müziğe başarıyla işlemiş. Bu etkileri gizlemeye değil göstermeye çalışmış. Akıllı bir tercih. Albümün başarısı da burada gizli. Waterhouse’un müzik kariyerinde bu yeni bir dönüm noktası. Kendini parlayıp sönen hit şarkıların değil, zamanla eskimeyecek aşk şarkılarının bestecisi ve icracısı olarak konumlandırmış gibi duruyor. Bunu başarmaması için bir neden yok gibi.

Gelelim bu albümün asıl bizi ilgilendiren yanına. Loveland, bu yaz sıcaklarında fonda dinlemek içi ideal. Waterhouse’un aşka dair “no context” düşünceleri, insanın aşık olunca hissettikleri ve yapabilecekleri, keder ve hemen ardından gelen coşkulu duygu şelaleleri, ne ararsanız var. Gündemden uzak kalmak, daha doğrusu gündemden korunmak, bir saatliğine de olsa dertsiz tasasız br yerlere ışınlanmak için ideal.

(“Loveland” - Suki Waterhouse, Sub Pop)

PORTE // Bonnie Tyler’ın ardından

8 Temmuz’da 75 yaşında hayatını kaybeden Bonnie Tyler, dünya çapında başarıya ulaşmış güçlü bir sesti. Altı çocuklu yoksul bir ailenin en küçük kızıydı. Kendini maden işçisi olan babası gibi “işçi sınıfı mensubu” olarak tanımlıyordu.

Bonnie Tyler, Galler’de Swansea yakınlarında, adını haritada zor bulacağınız bir madenci köyü olan Skewen’de 1951 yazında Hopkins ailesinin küçük kızı olarak dünyaya geldi. Adını Gaynor koydular. Yaz dediysek, Galler’in bu köşesinde yaz, art arda bulutsuz geçen birkaç gün anlamına gelir. Gaynor, dört kız ve iki erkek kardeşin en küçüğüydü. Çocukluğu belediyenin sosyal konutundaki dairelerinde abilerinin ve ablalarının söylediği Elvis Presley ve Frank Sinatra şarkılarını dinleyerek geçti. Sosyal konut (council house) nedir anlatayım, belediye fakir ailelere çok düşük ücretlere ya da ücretsiz olarak ev kiralıyor. Bu sistem ilk kez birinci dünya savaşından sonra yasalaşmış, ikinci dünya savaşının ardından gelen yeni konut kriziyle revize edilmiş ve ülkenin dört bir yanına ucuz konutlar inşa edilmiş. Özelikle 1960’larda 70’lerde yapılanlarını hemen tanırsınız. Kırmızı tuğladan, küçük pencereli, modern, soğuk, şirinlikten uzak, hatta basbayağı kederli bloklardır. Sanki mimarları bu binaları, işlevlerini hiç unutturmamak için tasarlamıştır.

Ama bu görüntüye aldanmamak da gerekir çünkü içleri cıvıl cıvıl olabilir bu dairelerin. Bir çok ünlü müzisyenin yolu bir dönem bu sosyal konutlardan geçmiştir bunu da ayrıca yazarım.

Hopkins ailesinin evi yoksulluğa rağmen neşeliydi. Baba Glyn Hopkins bir maden işçisiydi, anne ev kadını. Akşam eve yorgun argın geldiğinde sofrada çocuklarının hep bir ağızdan şarkılar söylemesini dinlermiş. Bütün gün yerin altında kapkara bir dünyada ekmek parası peşinde koşup akşam, fukara da olsa cıvıl cıvıl bir sofraya oturmak büyük bir mutluluk olmalı.

Küçük Gaynor, genç yaşta köydeki markette işe giriyor ve mahalle pub’ında şarkı söylemeye başlıyor. Sesi derin, güçlü, hafif kırçıllı çok özel bir ses. Hemen dikkat çekiyor.

Bir akşam Freda Payne’in “Band of Gold” adlı şarkısını cover’larken küçük pub’ları dolaşan bir yetenek avcısının dikkatini çekiyor. Demo kaydedip kapı kapı geziyorlar. İki yıl sonra RCA ile anlaşma imzalanıyor. Adını değiştir önerisiyle Bonnie Tyler adını alıyor ve ilk single “Lost in France” Birleşik Krallık’ta Top 10’e giriyor. Yıl 1976. Devamı geliyor. 1983’te “Total Eclipse of The Heart” ile uluslarası başarı yakalanıyor. Tyler o ana kadar pop ve country esintili şarkılar söylerken rock’a yönelmek istiyor ve Meat Loaf’un bestecisiyle çalışıyor. Ardından artık herkesin ezberlediği bir dizi rock şarkısıyla zirveye oturuyor. Bugün bu şarkıları klasikler arasında ele alıyoruz.

Tyler 1980’lerde kariyerinin zirvesindeydi, bu dönem üç kez Grammy adayı oldu ancak hiç kazanamadı. “Holding Out of a Hero” gibi büyük hit şarkıları birçok dile uyarlandı. Ajda Pekkan’ın “O Benim Dünyam”ını biliriz. İşte bu şarkı Tyler uyarlamasıdır. Türkçe sözleri Mehmet Teoman tarafında yazılmıştır.

1990’lardan itibaren albümler yapmaya devam etse de işin doğrusu 1980’lerki hit şarkılarıyla anıldı ve kariyeri bu şekilde devam etti.

Tyler 75 yaşındaydı ve çalışmaya birkaç ay öncesine kadar devam ediyordu. Hatta 16 Haziran’da İstanbul’da bir konser vereceği açıklanmıştı. Bu konser sağlık sorunları nedeniyle bir süre önce iptal olmuştu. Tyler Portekiz’in güneyinde bir tatil şehri olan Faro’da yaşıyordu. Bir süre önce bağırsaklarından ameliyat geçirmişti. 8 Temmuz’da hayatını kaybettiği açıklandı.

Tyler 2013’te The Guardian’a şöyle demiş: “Ben kendimi şarkıcı ya da müzisyenden çok bir işçi sınıfı mensubu olarak tanımlıyorum. Çok küçükken çalışmaya başladım ve hayatım boyunca çalıştım.”

Gerçekten de öyle oldu. Son nefesine kadar çalıştı. Güle güle işçi kızı. Şarkılarını ve sesini hatırlayacağız.

STREAM DÜNYASI // Kataloglara nur yağıyor

Şu an müzik dinleyen kuşak büyük ölçüde stream ile büyüdü. Formatın yapısına uygun olarak albüm değil şarkı odaklılar. Uygulama üzerinden algoritmik önerilerle kendilerini besliyorlar. Viral videoların arkasındaki müzikler, kullanıcılar tarafından üretilen içeriklerde kullanılan müzikler, başkalarının dinleyip paylaştığı şarkı ve videolar, stream platformlarında sivrilen diziler ve filmlerden öğreniyorlar şarkıları.

Bu durum günümüzün müzik sektörünün kayıtsız şartsız gerçeği. Bu tip bir dünyada çağın müziği, geçmişin müziği gibi ayırımlar pek yok. Bu aslında yepyeni kapılar aralıyor.

Ne demeye çalıştığımı açıklayayım. Önceki kuşaklar, şu anda çoluk çocuğa karışanlar ve bir öncekiler yani artık ufak ufak dede olanlar, müziği onyıllar üzerinden algılamaya daha müsaitti. Onyılların belli başlı karakterleri vardı ve bunlara uygun bir kulak gelişirdi.

Misal, 70’lerde disco, funk, 80’lerde new age ve electro pop, 90’larda grunge rock gitarlar, ve bir yandan da girlband’ler ve boyband’ler ön plandaydı. 2000’lerde EDM’in ve rap’in büyük sıçraması, 2010’larda indie müziğin ana akıma yükselmesi ve K-Pop’un popülerleşmesi yaşandı gibi. Bu paradigma doğal olarak şarkıların zihnimizde yeni ve eski olarak etiketlenmesine neden oluyordu. Yani yeni, trend ve moda olan şarkılar, bir de eski, anne babalarımızın dinlediği şarkılar. Yeni ve eski arasında bir ayrım vardı ve bu ayrım çok belirleyiciydi. Şarkıların, türlerin, sanatçıların modası geçiyordu. 10 - 15 yıl önceden gelen bir şarkı hemen anlaşılır ve bir anda eski damgası yerdi. Eski demek, genellikle gençler dinlemez demek.

Stream ile büyüyen dinleyici müziğe bu şekilde bakmıyor. Onlar için şarkılar yeni ve eski diye ayrılmıyor. Bir şarkı çaldığında bunu hangi onyılda yazılmış ya da kaydedilmiş olduğuyla ilgilenmedikleri gibi zaten bunu algılayamıyor da. Çünkü müzik kültürleri ve kulakları bu şekilde gelişmedi. Sanatçıları ve müzikleri albüm dinleyerek keşfetmediler. Bu bakımdan dinledikleri şarkıların zaman içindeki bağlamından haberdar değiller.

Bizim ergenliğimizde dinleyici dediğimiz şey hep aynı türü dinleyen ve dinlemesi beklenen kişiydi. Rock dinleyiciysen rock dinlersin. Pop bir şarkı ilgi alanına girmez. Eğer dinlersen rock camiasından afaroz edilirisin. Bunu gibi new age sevip dinliyorsan çok fazla rock’a bulaşmazsın. Country seven biriysen sana kimse electro pop dinletemez.

Bugün herkes her şeyi dinliyor ve kolaylıkla benimsiyor. Dinleyiciye uygun olarak sanatçıların da belli türlere saplantıları yok. Yola rock ile başlayıp pop ile devam edip country ya da folk bir albümle gelebiliyorlar hayranlarının karşısına ve hiç de yargılanmıyorlar. Bu noktada artık tür ayrımı olmadığı gibi onyılı belirleyen bir sound belirlemek de zor.

Her şarkı artık dinleyici için özünde aynıdır. Eski yeni yoktur. Bildiğim şarkılar ya da bilmediğim şarkılar vardır. Sevdiğim şarkılar, sevmediğim şarkılar vardır. Bana önerilen ve yeni duyduğum her şarkı yeni şarkıdır benim için. Yakın zamanda bestelenmiş olmasına gerek yok. Ben 1966’da söylenmiş bir soul şarkısını da sevebilirim, bir metal şarkısını da, bir amapiano starının geçen hafta çıkan yeni hit’ini de, bir Americana solistinin akustik gitarla mırıldandığı bir kovboy şarkısını da.

İşte bu noktada kataloglar artık hiç olmadığı kadar önemli. Bunu yakın zamanlı bir Vevo araştırması da kanıtlamış. Şu an 20’lerinde olan genç kuşağı tarif etmek için kullanılan Z’lerle ilgili araştırmada bu grupta yer alan dinleyicinin yüzde 63’ünün eski şarkıları dinlemeyi sevdiği ortaya çıkmış. Bunu sağlayan elbette bütün geçmiş katalogların stream platformlarında dinlenmeye hazır ve nazır olarak yer alması ve bu katalogların algoritma üzerinden durmaksızın önerilmesi. Demek ki bu öneriler karşılık bulmuş. Daha da ilginci 1800 katılımcının yüzde 88’i müzik dinlemenin kendisinde nostalji duyguları yarattığını ifade etmiş.

Z kuşağının geçmişe merakı ayrı bir konu. Kesin olan şu, kataloglara nur yağıyor.

Londra’da yaz konserlerinin popüler mekanlarından Finsbury Park’a girişte endişeliyim. Bu güzel konser mekanı (normalde park) yaz boyunca konserlere ev sahipliği yapıyor ve yaz festivali atmosferini Londra’nın merkezinde yaşatıyor. Ancak bunun bir de bedeli var ve o bedeli çevrede yaşayanlar ödüyor. Konser girişinde, konser sırasında ve konser çıkışında onbinler buraya geliyor ve elbette geride iz bırakıyor. Gürültü, çöp, kalabalık derken son dönem kulağıma gelenlere göre Finsbury Park’taki konserlere son verilmesi gündemdeymiş. Bu da girişte Londra’dan böyle bir “insight” olsun değerli müziksever okurlar.

Şu anda yasak falan yok neyse ki, ortalık tam anlamıyla (ve zaten) festival alanı. Yaklaşık 45 bin kişi, konserin başlamasını öbek öbek yemek kuyruklarında içecek sıralarında beklemekte. Kalabalığın büyük bir kısmı da sahnenin karşısındaki yeşillik alanda yerlere yayılmış durumda. İçki ve yemek almaya gönderdikleri arkadaşlarının geri gelmesini dört gözle bekliyorlar. Ben de onların arasında shaneyi gören bir yer budum. Keyfim yerinde. Soğuk Camden Hells kutumla gelen geçeni seyrediyor sahnedeki hazırlığı izliyorum.

Bir yaz festivaline gitmenin en iyi yanı sahne önünde vakit geçirmek kadar çevrede sosyalleşmek, kuyruklarda bekleşirken muhabbet etmek. Mesela az ileride tavuk döner sırası kıvrıla kıvrıla uzuyor. Afili isimleri var tavuk dönerin ama işte tavuk döner neticede. Döner rock’çının dostudur. Bu meselenin da evveliyatını, nedenini nasılını yazarım bir ara.

Meksika’dan street food örnekleri sunan mini karavan da kalabalık. Pizza zaten bütün festivallerin resmi yiyeceği, bolca tüketiliyor. Hamburgerc ve sosisli de her zamanki gibi gözde. Alkolsüz enteresan içecek satan barlarda hayli sıra var. Gençlik artık bira ya da alkollü içecek pek tüketmiyor, daha ziyade alacalı bulacalı kutu ve şişelerde satılan serinletici kambucha, ginger beer, meyve suları ve sodalı içeceklerden tüketiyor. Neticede herkesin elinde kendi meşrebine göre bir içecek var ve kimse kimseyi yargılamıyor.

Finsbury Park’ta sağlıklı yemekler satan bölgeler de türemiş durumda. Glutensizdi, vegandı, düşük kaloriydi, her tür ihtiyacınız karşılanıyor. İtiraf etmem gerekirse çok daha sağlıksız ortamlarda bulundum festival ve konserlerde.

2000’li yılların başından beri festivallere gidiyorum. Değişmeyen şeylerden en önemisi festivallerde insanların giydikleri. Doğrusu bu indie rock’çılık ve kimi yerde heavy metal ve goth tarzı, sahnedeki sanatçıdan bağımsız neredeyse bütün festivallerde her zaman her devirde var. İnsan kendini zamanda donmuş hissediyor. Neticede bir rock konserindeyiz ve aslında sound bakımından da aynı hisse kapılıyorum. Beklerken çalan şarkılar Franz Ferdinand’lar, The Cure’lar, Radiohead’ler, Doves’lar falan tanıdık. Güzel bir his.

Bira ve grup tişörtleri almak için sahnenin uzak köşelerindeki dev barlara ve onun da ilerisindeki pop up dükkanlara girmeniz lazım. Wolf Alice öncesinde Lost Shadow Puppets, Lykke Li, Rachel Chinouriri, Keo, Florence Road vardı. Onlara ait mallar satışta.

Wolf Alice’in headliner olduğu bu mini festival (ki aslında festival değil bir tür genişletilmiş Wolf Alice konseri bu) öğlen başlıyor. Müziğin bitip kapıların açılması 21.30. Her şey çok erken. Bunun nedeni hem biraz yazının girişinde bahsettiğim çevreye verilen rahatsızlık, hem de zaten İngiltere’de erken başlayıp erken bitirmek bir alışkanlıktır. Bizdeki gibi 11’de sahneye çıkan grup pek olmaz. 11’de herkes yatağında olur.

Gelelim Wolf Alice’e. Onlar için bu konserin anlamı büyük. Neden derseniz, Wolf Alice üyeleri Ellie Rowsell ve Joff Oddie, içinde bulunduğumuz Finsbury Park’a çok yakın bir yerde, Islington’daki canlı müzik pub’larından Hope And Anchor’da, genç grupların sahne aldığı bir “open mic” gecesinde tanışmıştı, 2010’da. İlk konserlerini hemen yakında, Highbury’deki The Garage’da verdiler. Onlar için Finsbury Park’da 45 bin kişiye çalmak pek çok anlama geliyor.

1. Görkemli bir eve dönüş. 2. Bu kadar büyük bir konser verebilecek sayılı rock grubu arasında olduklarının ilanı. 3. İngiliz rock grupları geleneğini sırtlayacak önemli gruplar arasına girmiş olmak.

Konserde neler oldu ona bakalım. Wolf Alice ışıltılı glam rock ve hard rock arası bir yerde duruyor. Son albümleri (“The Clearing”) daha pop ve dans ağırlıklı temalar içerse de müziklerini gram rock’a daha yakın bir yerde. Sahnedeki dekor da gram rock’ın altın yıllarını anımsatıyor. En büyük starların rock müzik yaptığı zamanları.

Grup, özellikle Ellie Rowsell duygusaldı çünkü onlar için dediğim gibi ilk yola çıktıkları yere geri dönüştü bu konser. Rowsell’in ve basçı Theo Ellis’in doğup büyüdü yer olan Archway buraya iki durak mesafede.

“Bloom Baby Bloom” ile açtılar. Ardından yeni albüm ağırlıklı gittiler. Eski ve yeni albümlerden sürprizler de yaptılar. “Smells Like Teen Spirit” cover’ı güzel bir sürprizdi ve çok da iyi çalındı.

Playlist’i aşağı yapıştırıyorum. İstanbul konseri de sanırım benzer bir sırada geçer.

‘Bloom Baby Bloom’

‘White Horses’

‘Formidable Cool’

‘Lisbon’

‘Just Two Girls’

‘Leaning Against The Wall’

‘Bros’

‘Gospel Oak’

‘White Leather’

‘How Can I Make It OK?’

‘The Sofa’

‘Bread Butter Tea Sugar’

‘Yuk Foo’

‘Play The Greatest Hits’

‘Smile’

‘Lipstick On The Glass’

‘Visions Of A Life’

‘The Last Man On Earth’

‘Don’t Delete The Kisses’

‘Moaning Lisa Smile’

‘Smells Like Teen Spirit’

‘Giant Peach’

Uzun lafın kısası; Wolf Alice şu an kariyerinin zirvesinde sahnede çok sağlam çalan bir rock grubu. Bu grubu en iyi zamanında canlı izleme fırsatını kaçırmamak lazım. Özlediğiniz rock konseri işte bu olabilir. Rowsell’in sahne personasına ve onun çılgınlıklarına hazırlıklı olun.

MT

Dünyadan umudu kesen Muse’un uzay yolculuğu yeni albüm “The Wow! Signal” ile devam ediyor. Uzaylılarla karşılaşmak üzereyiz.

Uzay konulu bilim kurgu filmlerinin tarihine baktığımızda birkaç aşama görürüz. H. G. Wells’in 1898 tarihli “Dünyalar Savaşı” adlı eserinde kötü niyetli uzaylılar dünyayı istilaya gelir. Uzaydan hayırlı bir şey gelmeyeceğine inanılan yıllar. 1940’lar ve 50’lerin düşük bütçeli öncü Hollywood yapımlarında da benzer temalar vardır. Uzay savaşılması gereken korkunç yaratıkların evidir. Kötücül uzaylılar bizi ele geçirmeye çalışır. 1960’larda soğuk savaşla birlikte uzaya çıkma yarışı başladığında bu durum değişir. İnsanlar uzaya çıkmaya ve başka gezegenleri keşfetmeye çıkarlar. Uzay bize gelmez biz uzaya gideriz. Bu keşifler farklı sonuçlar doğurur. Mesela Kubrick’in 1968 tarihli “2001: Bir Uzay Macerası”nda uzayın derinliklerinde kendi köklerimizi buluruz. Ya da 1979 yapımı Ridley Scott filmi “Alien”daki gibi sonumuzu getirecek olanı. Uzayda keşifler televizyonda da devam etmiştir. Uzay Yolu serisi TV yapımı olarak başlamış filmlerle günümüze kadar gelmiştir. Temel olarak farklı gezegenler, farklı galaksiler, farklı kültürler, farklı biyolojik özelliklere sahip uzay sakinlerinin savaşları ve bir arada yaşama iradesidir temelde olan. Dünyanın durumuna dair pek çok analoji içerir Uzay Yolu. Bu bakımdan aslında uzayı değil dünyayı anlatır bir bakıma. Yıldız Savaşları farklı bir fantezi aleminin kapılarını açar. Burada da uygarlıklar arası farklar ve benzerlikler, işbirlikleri ve savaşlar vardır.

2004’te yeniden tasarlanan 1979 yapımı “Battlestar Galactica” (bence benzer yapımlar içinde en çarpıcı olanıdır) insanların robotlara karşı verdiği hayatta kalma mücadelesini anlatırken aslında kapalı toplumların psikolojisine / sosyolojisine ve gelecekte din kavramı konularına girer. Uzay macerasında yeni bir kapı açıldığının işaretidir. Günümüzde daha ziyade bu yoldan devam ediyor galiba ciddiye alınabilecek uzay filmleri. Uzaydan gelenler ya da uzaya gidenlerin yaşadıkları daha ziyade psikolojik bir macera üzerinden anlatılıyor. İnsanın uzaya açıldıkça kendine dönmesi ve yaşadığı varoluş krizi. Mars’a yerleşme temalı filmler ya da “Interstellar” gibi bilimi insan psikolojisiyle harmanlayan yapımlar buna popüler örnekler.

Pek Muse bu işin neresinde? Tam ortasında. Daha önce Muse albümleriyle gemilere bindik, uzaya çıktık, galaksiler arasında dolaştık, kara deliklerden geçtik biliyorsunuz (“Black Holes & Revelations”).

“Origin of Symmetry” albümünde NASA’nın tarif ettiği “space dementia” kavramı vardı. Astronotların uzaya çıkıp dünyaya baktıklarında hissettikleri, her şeyin anlamsız olduğuna dair his.

“Absolution”da yıldızlar arası yolculuk yapıyorduk. “The Resistence”’da yok ettiğimiz dünyayı geride bırakıp kalan sağlarla uzayın derinliklerine savrulmuştuk.

“The 2nd Law”da evrenin sonu teması vardı.

Ve geldik 2026’da The Wow! Signal albümüne. Bu albümün teması, yeni varlıklarla temas. Uzaydaki yanızlığın sonu.

The Wow! signal adı verilen sinyal, 15 ağustos 1977’de Ohio’daki Big Ear (büyük kulak) teleskobu tarafından algılanan 72 saniyelik bir kısa dalga mesaj. Bilim adamları bunun uzayın derinliklerinden gelen bir akıllı mesaj olduğuna dair neredeyse hemfikir. Ancak izleyen yıllarda ne devamı geldi ne de bu konuda başka bir somut gelişme ya da kanıt var. Muse işte bu noktada bu mesaj üzerine kuruyor albümü ve şarkılarını.

Müzikalite bakımından üçlünün her zaman olduğu gibi canlı, melodik, dinamik tarzına tanık oluyoruz. Çok bölümlü inişli çıkışlı, dramatik yapısı güçlü parçalar, gitar, klavyelerde ve davulda virtüöziteye varan riff ve sololar, büyük duygusal patlamalar, arenaları coşturmaya müsait giriş çıkışlar. Bu zaten Muse’un genel tarzını özetliyor. Albümde Crouch End Festival Korosu yer alıyor. Kıyametvari bir hava yaratmak için kullanılmış girişte. Londra Metropolitan Orkestrası yaylılarda destek vermiş. Elli Goulding “Hush” adlı parçanın vokallerinde.

Albüm kapağındaki -bana göre Prometheus filmindeki gemiyi andıran ama Kerrang’ın “uzay kruvasanı diye tarif ettiği- uzay cismi ve kapak tasarımı Ryan Clark ve Kevin Moore imzasını taşıyor.

Matt Bellamy’nin vokallerinde bir yaşlılık alametine hiç rastlamıyoruz. aynı şekilde Dominic Howard davulda, Chris Wolstenholme basta her zamanki gibi mükemmele yakın bir icracılık sergiliyorlar.

Uzaylılar orada ama henüz karşılaşma gerçekleşmedi. Sanırım bunu da bir sonraki albümde göreceğiz muhtemelen. Artık hazırsanız kemerleri bağlayın, Muse’un uzayını keşfe başlayın.

NE DİNLESEK?

Duman’ın “Pür Cunda Live Session” adlı canlı kayıt albümü piyasaya çıktı. Bu aynı zamanda Duman’ın ilk canlı stüdyo albümü.

“A Tribute to Smashing Pumpkins” adlı albüm 14 Ağustos’ta yayınlanacak. Bu hafta ik single geldi. 90’ların ruhunu en iyi yansıttığına inandığım albümlerden “Siamese Dream”deki “Hummer”ı Tame Impala yorumlamış. Kendine en uygun şarkıyı bulmuş, shoegaze ve psychedelic bir arada. Altı küsür dakikalık şarkıyı umarım sonuna kadar dinlersiniz. Bu vesileyle “Siamese Dream”i yeniden dinliyorum. Bence siz de aynısını yapın. Şimdi genç nesil bilmez etmez aşağı buraya link koyuyorum.

Uzay demişken, bu ara uzaylı şeylere kafayı takan tek isim Muse değil. PJ Harvey’nin “Voyager” isimli single’ı adını 1977’de NASA tarafından uzaya fırlatılan uzay aracından alıyor. Britanya’nın popüler fizikçisi Brian Cox ön ayak olmuş. PJ Harvey’nin uzay yorumunu dinleyelim.

Eypio, Teoman’ın Serseri adlı şarkısını cover eylemiş. Enteresan titreşimler.

Gözyaşı Çetesi yıllardır yeni müzik yayınlamıyordu. “Yengeç Kızlar” retro latin havalarında yeni bir şarkı. Merak edenleri böyle alalım.

Yeni nesil rock gruplarını merak edenler illa vardır aramızda. Tesadüfen Karşılaştık bunlardan biri. Albümleri “Birdenbire” yeni yayınlandı. Şuradan.

Kiesza ablamızı severiz. Electro - pop ve dans denildiğinde aklımıza gelen isimlerdendir. “Dancing and Crying” serisinin üçüncüsü yayınlandı. Bir noktada koşarken mesela kulaklığı takıp bir şans verebilirsiniz.

NE İZLESEK? // DUTTON RANCH

Western sevenler için şu ara pek kutlu bir dönem yaşanıyor. “Yellowstone”un spin off’u “Dutton Ranch” (yukarıda) yayınlandı. Kevin Costner’ın canlandırdığı John Dutton’ın kızı Beth (Kelly Reilly) ve çiftliğin kahyası Rip (Cole Hauser), dizinin finalinde yeni bir maceraya atılmışlardı. Ama tabii her zamanki gibi işler karışacak, bu kendi halinde baş başa sığır yetiştirmek ve mutlu olmak isteyen çift yine olayların içine çekilecek. Benim neo-western’i bir tür olarak sevmemin nedeni en başta tabii ki klasik western’leri sevmem. Ama neo-western’de her ne kadar günümüzde yani görece daha modern bir dünyada geçse de, hayatın aynı derecede zor, hayatta kalmak için savaşmanın her zamanki gibi mecburi olması hoşuma gidiyor. Ne kadar modern ve medeni bir dünyada yaşadığınıza inanırsanız inanın, sizi asla rahat bırakmayacak, size huzur vermeyecek, hayatı dar edecek onlarca insan ve grup var. Verdiğiniz savaş hukuki falan da değil, iş eninde sonunda kaba kuvvete gelip dayanıyor. Çünkü kötüler başka laftan anlamıyor. İşte size western dinamikleri 101. Basit ama etkili. Hakikaten bu Taylor Sheridan yapımları (“Landman” de dahil) günümüz insanının ve yaşamının dinamiklerini bambaşka bir yerden alıp anlatıyor. Bir tanıdık Trump’a oy veren kitleyi içeriden gözlemlemek adına da merakla seyrettiğini söylemişti bu türe ait yapımları. Katılmamak elde değil. Özetle, seviyoruz ekrandaki Vahşi Batı’yı her türlü.

Blur gitaristi Graham Coxon (yukarıda), 2011’de kaydettiği ancak yayınlamadığı 10 şarkıyı bir araya getirdi ve “Castle Park” adıyla yayınladı. Bu şarkılar 2012’de yayınlanan “A&E” albümünde yer almak üzere Blur’ün (en sevdiklerimden) “Think Thank” albümünün de prodüktörü olan Ben Hillier ile birlikte kaydedilmişlerdi. Bilindiği üzere Coxon bu albüm kayıtları sırasında kayıtlar tamamlanmadan gruptan ayrılmıştı. Şarkılar “A&E” sin devamında bu albümün bir devamı olarak yayınlanacaktı ancak bu mümkün olmadı. “Castle Park” 60’ların Brit müzelerine ve Mod dönemine odaklanıyor müzikal estetik olarak. Çok eğlenceli, gün boyu dinlenecek eğlenceli bir albüm. Coxon’ın bu dönemi yeniden canlandıran gitar teknikleri de elbette dikkate değer.

• Brian ve Michael D’Addario kardeşlerden ibaret The Lemon Twigs’in Mayıs’ta yayınlanan yeni albümünün adı “Look For Your Mind!”. 1960’ların Vintage rock atmosferini hem gitarlarda hem vokallerde yaşatan en sevdiğimiz gruplardan. Albüm bize 1960’lara, rock müziğin alternatif bir tür olarak gelişip dünyayı ele geçirmeye başladığı altın yıllara götürüyor.

• Paul McCartney, 20’inci solo albümünde hayatının The Beatles öncesi dönemine, Liverpool’daki hayatına odaklanıyor. Bu anlamda çok kişisel ve içe dönük bir çalışma olarak nitelendiriliyor bu çalışma. McCartney pop rock’ı en iyi anlayan en iyi kullanan isimlerden biri. Bütün müthiş bestecilik özellikleri yanında soundu da çok iyi bilir. Şarkıları hem bir su gibi akar ve insanı kendine çeker hem de mesela tutup Guns N’ Roses coverladığında hiç sırıtmaz. Albüm, McCartney’nin rock ve blues evreninde kafasına göre at koşturduğu nefis bir iş. 84 yaşına giren biri için çok taze, hayat dolu her şey. Vokaller de pırıl pırıl.

• Uma Thurman ve Ethan Hawke’un kızı, “Strangers Things”deki rolüyle kendine oyuncu olarak bir çıkış yakalayan Maya Hawke (aşağıda), dördüncü stüdyo albümünü yayınladı. Albüm “Maitreya Corso” adını Hawke’un bu albüm için yarattığı alter ego’dan alıyor. Hawke kişisel dünyasını bu karakter üzerinden aktarmayı uygun bulmuş. Adını Budist öğretiden ve Hawke’un sevdiği şair Gregory Corso’dan alıyor bu kurgu karakter. Bu folk/alt-pop albümünde Hawke her zamanki prodüktörü, Maisie Peters ile de çalışan Christian Lee Hutson ile çalışıyor.

• Austin, Texas çıkışlı James Petralli’nin rock müziği eğip büktüğü projesi White Denim, “13” adlı bir albüm yayınladı. Grubu bilenler ekibin rahat durmadığını, her seferinde standart bir rock parçası gibi duran ama sonradan değişip alıp başını farklı yerlere giden rock şarkıları yaptıklarını bilir. Rock ve folk bir anda progresif etkilerle bambaşka bir yere evrilir. Bu albümde de rock, funk, soul hatta dur bir araya geliyor. Tam bir “nerd” albümü. Herkese göre değil kabul ediyorum ancak sıralısı işlerden keyif almayı bilen biri için ilginç fikirlerle dolu. Cesareti olanlar (!) 2009 tarihli “Fits” albümünü de mutlaka dinlesin.

// HANGİ KONSERE GİTSEK //

Wolf Alice (15 Temmuz, Maçka Küçükçiftlik Park): İngiliz rock alemlerinin son yıllarda yetiştirdiği en ilginç rock gruplarından biri Wolf Alice. Geçen Ağustos’ta yayınlanan albümleri “The Clearing” her zamanki çizgilerinden biraz daha pop rock’a meyleden, büyük ihtimalle klasikleşecek güçlü şarkılarla dolu. Ayrıca solist Ellie Rowsell’i canlı izlemek inanılmaz her zaman büyük bir keyif.

Robert Plant (2 Temmuz, Harbiye Cemil Topuzlu): Led Zeppelin’in efsanevi solisti ve damardan Wolverhampton’lı (doğduğu ve büyüdüğü yerin takımının aynı zamanda yönetiminde) Plant’in uzunca bir süredir kendini blues ve gospel gibi türlere ve genel anlamda “roots” müziklere verdiğini biliyoruz. Led Zeppelin ve onun dönemindeki rock grupları bu müzikleri dinleyerek büyümüş, rock ve hard rock’ı icat etmişlerdi. Plant’in 2025 Eylül’de çıkan albümü “Saving Grace” bu yöndeki son çalışması. Kendisine solist Suzi Dian ve çok yetenekli bir müzisyenler grubu eşlik edecek. Kaçmaz.

Suede, (17 Temmuz, Zorlu PSM): Suede’in geçen eylülde yayınlanan yeni albümü “Antidepressants”, parıltısından bir şey kaybetmeyen Suede’in yaşlanmak, modern hayatla başa çıkmak ve yabancılaşmaya dair harika ve yepyeni şarkılarını içeren bir ustalık albümü. H2000 Ömerli’den bu yana kendilerini muhtelif defalara izlemiştir İstanbul seyircisi. Asla eskimeyen şarkıları ve her zaman yeni hikayeler anlatmayı başaran yeni albümleriyle geliyorlar. H2000’de ilk kez izleyenler çoluk çocuğa karıştı artık. İki nesil bir arada gidilebilir.

YORUM // Sosyal medya bağımlılığı

Sevimli yavru kediyi yalayan golden retreiver köpek. Geç.

Kedi boyunda bir eşek evin içinde koşturuyor. Çok tatlı. Nasıl ev bu, nasıl insanlar bunlar? Kim evinde minyatür eşek besler? İçerik için, etkileşim için minyatür eşek beslemek. Geç.

Bir adam dinozora binmiş kovboy gibi. YZ, geç.

Adam sebzeleri doğruyor. Sanırım yemek yapacak ama bende o sabır nerede? Geç.

Tatil, deniz, teknede kokteyller falan off çok sıkıcı. Geç.

Birisi akıl öğretiyor, yurt dışına taşınıyorsanız şunlara dikkat edin Sağol, geç.

Sünnet çocuğu gibi şerit asmışlar bir kadının omuzundan aşağı. Üzerinde “Maaşallah” değil “LGS annesi” yazıyor. LGS nesi? Anneler mi giriyor LGS’ye? Geç.

Futbolcularımızın morali çok bozulmuş. Twitter’da eleştiriyorlarmış gol atamadılar, Avustralya’ya yenildiler diye. Vah vah. Geç.

ABD’yle savaşan İran, bir elleri yağda bir elleri balda, kuaförleri yanlarında seyahat eden bizim topçuların aksine ABD’deki dünya kupasında gollerini atmış, puanını almış. Helal.

Hayli göbekli yarı çıplak Senegal taraftarı tribünde dans ediyor. Ben bunu neden görüyorum? Geç.

Yerde karın hareketleri yapan bir adam var. Siz de böyle olabilirsiniz diyor baklavalarını göstererek. Günde beş dakika sadece. Geç.

Gitmeniz gereken yerler. Geç.

Pratik atıştırmalıklar. Çok kötü hepsi. Geç.

Barista kahvenin içine sütle kuğu yaptı. Aferin. Geç.

Polis arabası bir aracı kovalarken başka bir aracı haşat etti. Geç.

Kafasına korkunç bir maske geçirilmiş köpek koşuyor evin salonunda. Diğer köpek bunu görünce korkudan zıplıyor. Geç.

İsrail Lübnan’ı bombalıyor. Toz toprak her yer. 3 saniye kadar üzülüp vicdani görevimizi yaptık. Geç.

Yunan adalarında fiyatlar ne kadar ucuzmuş filan…

Kafamı kaldırıyorum. Yorgunum. Neden bu kadar yorgunum bilmiyorum ama üzerimden kamyon geçmiş gibi, madende çalışmış gibi, taş taşımış gibi yorgunum. İstatistiklere göre Avrupa’da sıradan bir genç hafta içi okul günlerinde toplam 4.5 saatini, hafta sonları 6.5 saatini sosyal medyada aşağılara doğru anlamsızca kayarak doom scrolling yaparak geçiriyor. Bizde bu rakamı ikiyle çarp. Çünkü başka eğlence yok.

Gençliğin yüzde 14’lük kısmı günde 10 saatin üzerine çıkıyor. İstanbul’da ya da Türkiye’nin herhangi bir büyük şehrinde günlük hayat artık bir kafeye oturup en ucuzundan bir içecek almak ve bütün gün telefona bakmaktan ibaret. Başka bir sosyalleşme imkanı maalesef kalmadı. Bütçe de yok. Gücümüz buna yetiyor. İnsanlar yalnız ya da birlikte oturup aşağı doğru kayıyor. Baş parmaklar hareketli, saatler boyunca bize bu cehennem yaşatılıyor. Televizyona aptal kutusu derlerdi. Akıllı telefon kuşağı, televizyon kuşağına esaslı bir yanıt verecekti sosyal medya üzerinden. Herkes ne isterse onu izleyecekti. Özgürlük tercih falan. Sosyal medya herkesin aynı şeyleri izlediği bir televizyona dönüştü. Hepimiz teknoloji şirketlerinin kölesiyiz. Bütün gün evrene etkileşim dağıtıyoruz.

27 Mart tarihinde Google ve Instagram ve Facebook’un da sahibi olan Meta çok önemli bir davada mahkum edildi. 20 yaşında genç bir kadın olan Kaley’nin adıyla ‘Kaley davası’ olarak bilinen ve Los Angeles’ta görülen bu davada hakim Google (YouTube) ve Meta’nın (Instagram, Facebook) kullanıcıları, özellikle de genç insanları bağımlı hale getirecek şekilde teknoloji kullanmak suçundan mahkum etti. Kaley 6 milyon dolar tazminat alacak. Ama asıl önemli olan bu davanın artık bir emsal teşkil edecek olması. Teknoloji şirketlerinin platformlarını, kullanıcıları bağımlı kılmak üzere tasarladığı ve geliştirdiği mahkemece kanıtlandı, kayıtlara geçti.

Biz zayıf değiliz. Teknoloji şirketleri bizi bağımlı yapmak için özel olarak yazılımlar, algoritmalar tasarlıyor. Aptal kutusunun yerine başka bir aptal kutusu yerleştiriyorlar. Bunu bile isteye yapıyorlar. Bağımlılık bir sonuç değil, amaç. Olan bitenin insanlar üzerindeki olumsuz etkileriniyse tamamen göz ardı ediyorlar.

Aşağı doğru kaydırın gene yapmayın demiyorum. Ben de yapıyorum. Ama işin aslını da bilelim. Pek çok ülkede hükümetlerden sınırlamalara hazırlanıyorsa eğer, nedeni işte bu.

(Okuduğunuz için teşekkürler. Bu konuda görüşlerinizi yazarsanız bilgileniriz, fikir sahibi olur, tecrübelerden faydalanırız.)

Ella Langley, şu ara ABD’de çok popüler genç bir country yıldızı. ABD country sahnesinin enteresan bir özelliği var. Yıllar önce Taylor Swift, bu ülke dışında kimsenin tanımadığı bir country yıldızıydı. Popülerliği o kadar arttı ki büyük firmalar ve müzik sektörü onu bir dünya starı olarak sunmaya karar verip yatırım yaptı. Sonuç ortada. Bu yüzden country kökenli şarkıcıların (mesela Kasey Musgrave) yürüdüğü enteresan bir yol var. Bir noktada dünya çapında üne kavuşabiliyorlar. Daha önce 1990’larda ve 2000’lerde Sheryl Crowe, Melissa Etheridge, Shania Twain gibi isimler de aynı yollardan geçmişti. Hepsi country kökenli isimlerdi. 27 yaşındaki genç Langley aynı geleneğin yeni kuşak temsilcilerinden en parlak olanı. İkinci stüdyo albümü “Dandelion” geçenlerde piyasaya çıktı. Country’nin pop’la bir araya geldiği bir albüm bu. Son dönem başarı kazanan Yellowstone serisi (1883 ve 1923), ardından gelen “Landman” gibi yapımlar ve bir Yellowstone spin off’u olan “Dutton Ranch”, hepsi Taylor Sheridan imzalı bu yapımların da country kültürünü popülerleştirdiği bir gerçek. Bu notu da düşmeden geçmeyelim.

Son dönem Americana albümleri üst üste geldi, ya da benim karşıma daha fazla çıkar oldular. Ringo Starr, The Beatles’ın davulcusu geçenlerde yeni bir albümü yayınladı. Adı “Long Long Road”. Bu sanatçının bir süredir devam eden Americana açılımının yeni bir adımı bu. Albümde Ringo Starr’la birlikte siyah beyaz bir western filminde gezintiye çıkıyoruz gibi bir hava var. Gitarlar ve banço başrolde.

Bir diğer country esintili albüm Vampire Weekend eski üyesi Rostam Batmanglij’den gelen, geçen hafta tanıttığım “American Stories” adlı albüm. Batmanglij İran’a uzanan köklerini, doğup büyüdüğü Amerikan kültürünü country’den etkilendiği bir albümde yer alan bestelerle anlatmaya çalışmış.

Noah Kahan (yukarıda) ismini duymuş olabilirsiniz. Amerikalı genç şarkıcı ve besteci folk yelpazesini Americana, country yönüne doğru genişletip kişisel şarkılar yazıyor. İlk stüdyo albümü “The Great Divide”ı dinlemenizi tavsiye ederim, hele ki indie - folk türünde işleri beğeniyorsanız tam size göre olabilir. Kahan giderek popüler olan yeni nesil şarkıcı / söz yazarı dalgasının önde gelen isimlerinden biri. Konserleri giderek daha büyük kitleleri kendine çekmeye başladı.

KEŞİF // Brown Horse

Son olarak İngiltere’den genç bir country / Americana grubundan bahsedeyim: Browne Horse. Norwich çıkışlı ekip üçüncü albümleri “Total Dive”ı Nisan’da yayınladı. Vokal itibarıyla Pearl Jam’in Eddie Vedder’ını hatırlattı müzik (özellikle “Hares” mesela). Nitelik olarak klasik country’ye yakın dursalar da elektro gitarlar ve grup müziğinin genel niteliği itibarıyla bir tür folk rock grubu görünümündeler. Neil Young, Gram Parsons etkileri çok belirgin. Midlake seviyorsanız mesela ya da Band of Horses, tam size göre. İngiltere kırsalında ve İrlanda’da muhtelif festivalleri turlayıp küçük kitlelere müzik çalarak (mesela Kilkenny Roots Festival) kendilerine has sadık bir kitle edinmiş genç bir grup Brown Horse. Haftanın keşfi olarak yazın kenara.

NE DİNLESEK?

ALBÜM //

Olivia Rodrigo’nun yetişkinlikle imtihanı

Ergen starların bir gün büyüdüğüne de tanık olmak dinleyicilerin kaderi. Olivia Rodrigo’nun üçüncü stüdyo albümü “you seem pretty sad for a girl so in love” bir ilişkinin başlangıcını ve bitişini hikayeleştiriyor

Bazı müzisyenler, besteciler, hayaller kurar, kurgu karakterler, personalar arkasından seslenir. David Bowie’nin Ziggy Stardust’ı, Eminem’in Slim Shady’si vardı. Prince kariyerinin bir döneminde adını değiştirip “eskiden Prince olarak anılan sanatçı” adını almıştı. Beyoncé bir dönem Sasha Fierce diye bir karakter yaratmıştı. Demon Albarn ve ekibi Gorillaz’daki çizgi karakterler üzerinden konuşur ve mesajını verir. Bunu neden yaparlar? Sanatçı kendini nasıl daha iyi ifade ettiğine inanırsa o şekilde davranır.

Kimlik değiştirmek, başka birinin yerine geçmek, dünyayı onun gözlerinden görmek çoğu zaman insana söyleyemediklerini ifade etme, belki görmediklerini görme fırsatı verir. Çoğu müzisyen açıktan bir alter egoya sahip olmasa da sanatçı kimliklerini bu şekilde inşa eder. Sahnede gördüğünüz hiçbir müzisyen bu yüzden tam olarak kendi değildir. Bizim gördüğümüz o kişinin farklı bir versiyonudur olsa olsa. Belli bir noktada herkesin kendinden bir persona yaratır sözün kısası, bunu ilan etse de etmese de.

Olivia Rodrigo bu tip bir sanatçı değil. İlk günden beri ne yaşıyorsa şarkılarında da onu anlatıyor. Kendini samimi bir şekilde, cesaretle ifade ettiğinden bu kadar kısa sürede bu kadar çok hayrana sahip oldu belki. Dünyanın en fazla tanınan, en sevilen ve ticari açıdan en başarılı müzik fenomenlerinden biri olmasını biraz da bu şeffaflığa borçlu. Üçündü albümünde de aynısını yapmaya devam ediyor. Bu defa bir ergenin değil yetişkin birinin gönül meseleleriyle sınavı yeni albümün konusu.

Elbette pop müzik aleminde bunu yapa ya da bunu yaptığın iddia eden ya da bunun yaptığına inandığımız tek sanatçı değil. Ancak en göz önünde olanlardan biri ve üçüncü albümüyle içi dışı bir halini devam ettiriyor.

Dazed’e verdiği röportajda ilk kez yetişkin olarak bir ilişki yaşadığını ve bununla başa çıkmaya çalıştığını anlatmış. Artık ergen değilim, büyük bir kızım duygularım farklı diyor. Rodrigo’nun bu saf hallerinde, bu içine dönük duygusal açıklamalarında insanı düşündüren bir şey var. Dünyanın çılgın bir tempoda, büyük bir kırılma anı yaşadığı, siyasi ve ekonomik açıdan çalkalandığı, güç dengelerinin değiştiği, haritaların yeniden çizildiği teknoloji ve yapay zeka çağında aslında Rodrigo kendi kuşağının, en azından bu kuşağın belli bir çoğunluğunun ruh halini de gözler önüne seriyor. Dünya yıkılsa da aşk aşktır ve her şekilde yaşanır. Bizim her gün gündem diye peşinden koştuğumuz olayların hiçbiri Rodrigo’nun dünyasına sızamıyor.

Yeni kuşağı garipseyebilir, eleştirebilir, politik olmamakla, ilgisizlikle suçlayabilirsiniz. Öte yandan anlamaya da çalışabilirsiniz. Bunun en keyifli yollarından biri Rodgrigo’nun şarkılarını dinlemek olabilir.

Albümden notlar

• Olivia Rodrigo’nun yeni albümü “you seem pretty sad for a girl so in love” bir (her zamanki gibi yine her şey küçük. harflerle yazılmış), bir ilişkinin başlangıcından bitişine kadar geçen evreleri anlatıyor. Rodrigo’nun röportajlarında belirttiği üzere ilk kez bir yetişkinin gözünden anlatıyormuş bu tip bir konuyu. Bu onun üçüncü ama yetişkin olarak ilk albümü.

• 50 dakikalık albümde 13 şarkı bulunuyor. İlk bölümde aşık bir kadın (Girl So In Love), ikinci bölümde üzgün bir kadın (You Seem Pretty Sad) var.

• “What’s Wrong With Me” adlı şarkıda The Cure solisti Robert Smith geri vokallerde yer alıyor. Smith, Rodrigo’nun sahnesine konuk olmuş, The Cure’u çok beğendiğini biliyoruz. Belki de albümün ikinci yarsındaki kederi bu gruba borçluyuzdur kim bilir?

• Olivia Rodrigo’nun 86 konserlik dünya turnesi Eylül’de başlayacak. Muhtemelen yılın en büyük ilk beş turnesi arasına girecek.

• Albüm alt rock’tan 80’lerin electro popuna müzikal açıdan öncekilere göre daha geniş bir spektrum sunuyor.

DAHA DAHA NE DİNLESEK?

• Son Grammy’lerde en iyi solo pop performansı ödülüne layık bulunan genç Brit Lola Young’ın yeni şarkısının adı “From Down Here”. Bu bir James Blake bestesi, prodüktör koltuğunda da o var. Bu duygusal şarkıyı çok duyarız bu yaz.

• Lola Young gibi Londra’nın güneyinden Croydon’dan çıkan bir diğer isim Stormzy de bu hafta yeni bir şarkı koydu internete. Nijeryalı Afrobeat’çi ODEAL ile birlikte söyledikleri şarkının adı “24 Hours.”

• Charli XCX, “SS26” adlı yeni şarkısında “bizi kimse kurtaramaz ne sinema, ne müzik, ne moda” demekte. Şarkı iyiden iyiye rock’a kaydığının da bir işareti. Yeni albümün yaz sonu gelmesi bekleniyor.

• 26 Haziran’da gelmesi beklenen yeni Muse albümü “The Wow! Signal”dan yeni bir parça geldi bu hafta. Tipik Muse diye tarif edebileceğim melodik armonik bir loop ve Matt Bellamy’nin asla değişmeyen vokalleri insanı hemen içine çekiyor.

(Okuduğunuz için teşekkürler. Beğendiyseniz like edip paylaşabilir, üyelik seçeneklerini eğerlendirebilirsiniz. MT)

NE DİNLESEK?

• The Avalanches (yukarıda) yeni bir şarkı paylaştı. Daha önce Jamie xx ile yaptıkları parçanın yeni bir versiyonu bu. “Every Single Weekend” adını taşıyan bu neşeli parça Avustralyalı ekibin yeni albümünün de habercisi. 2020’de yayınladıkları “We Will Always Love You”dan bu yana ilk yeni iş olacak albüm eğer yayınlanırsa bu yıl. Yeni albüme dair alametler var ama ne tarih belli ne de içerik. Bu arada “Since I Left You”nun üzerinden 26 yıl geçtiğini fark etmek üzdü. Bu da bir not olaral burada dursun.

• Death Cab for Cutie’nin beklenen albümü bu hafta piyasaya çıktı. “I Built You a Tower” 2026’nın en fazla ilgi görecek indie albümlerinden biri olacaktır. Yer yer grubun “Transatlanticism” dönemini de anımsattı şarkılar. Indie ve alternative müzik son 10 yılda ağırlığını kaybetmişti, bu tip albümlerle yeni mevziler kazanılacaktır. 2000’lerin ortalarından itibaren dünyayı ele geçiren indie müziğin yeniden hareketlenmesini görmek bana iyi geldi.

• Belle & Sebastian, İskoç Milli Takımı için besteledikleri ikinci şarkıyı bu hafta internete koydu. Valla çok enerjik, neşeli, aynı zamanda da duygulu bir şarkı. içinde kuru kuru hamaset olmayan maçoluk kokmayan takım şarkısı da yapılabiliyor işte.

  

• Weezer’ın (yukarıda) yeni albümü “The Gold Album” 21 Ağustos’ta geliyor. Bu hafta yayılana single’ın adı “We Might As Well be Strangers”. Weezer’ın müziğinde 90’lara takılıp kalmış bir şey var. Belki de bu yüzden güzel.

• Muse “Nightshift Superstar” adındaki yeni şarkıyı internete verdi. 26 Temmuz tarihli yeni album “The Wow! Signal”dan şu ana kadar damardan klasik Muse besteleri duymuştuk. Bu şarkı bir disco dans şarkısı olarak şaşırttı. Bakalım radyolar sevecek mi bu ticari hamleyi.

• Kanadalı alt-rock ekibi The Beaches’ın 29 Ağustos’ta gelecek yeni albümünden bir şarkı düştü bu hafta. “Perfect 10” adlı şarkı bu hafta dinleme listemize girsin.

HAFTANIN ALBÜMÜ

Caz sevenleri böyle alalım. Mart’ta yayınlanan Miroslav Vitous albümü “Mountain Call”, Çek kontrabas üstadının 2003-2010 arasında Prag’da gerçekleştirdiği kayıtları bir araya topluyor. 12 Şubat’ta 90 yaşında hayata veda eden klarnet ve saksafon üstadı Michel Portal ve yine yakın zamanda (2025) kaybettiğimiz davul üstadı Jack DeJohnette albümdeki performanslarıyla zamanda bir kapı açmışlar. 78 yaşındaki Vitous’un 18 kısa bestesine eşlik eden bir diğer sanatçı da vokallerde Esperanza Spalding.

YORUM //

Dünya yıkılırken yaptıklarımız (*)

Şebnem Ferah konseri sırasında ve sonrasında sosyal medyada bir paylaşım tsunamisi yaşandı. Ne siyaset, ne geçim derdi, ne günlük hamaset. Varsa yoksa Şebnem Ferah videoları, Şebnem şarkıları, Şebnem’e duyulan sevgi ve hasret.

Neden Şebnem bu kadar olay oldu? Neden Tarkan konser verince olay oluyor? Tarkan’la da Şebnem’le de coşan bu kitle kim? Ortak yanları ne? Neden yaşanıyor bu sevgi buhranları? Bu katartik / öforik hallerin temelinde ne var?

Bunun bir adı var 350 yıldır değerli okurlar. Çok iyi bildiğimiz, yakından tanıdığımız eski ve sinsi bir dost bu: Nostalji. Nostos (eve dünüş) ve algos (acı). Eve dönüş acısı. Eve duyulan özlem. Evini kaybetmiş insanlara özgü bir duygu.

Duygunun kendisi insanlıkla eş değer olmalı, ama adı 1688’de konmuş. İsviçreli tıp öğrencisi Johannes Hofer, evleri olan Alpleri terk eden paralı askerlerin memleketlerine duydukları özlemi tarif ve teşhis etmiş. Bunun bir hastalık olduğunu ortaya koyarak.

Neden, yediden yetmişe herkes nostaljik? Çünkü bildiğimiz dünya yıkılıyor. Yerine yeni bir dünya kuruluyor ve bu bizi her yönüyle sarsıyor. Nasıl sarsmasın?

Hayatımız koskoca bir kentsel dönüşüm hikayesi değil mi? Doğduğumuz evler, film izlediğimiz sinemalar yıkılmadı mı? Yemek yediğimiz restoranlar, takıldığımız kafeler kapanmadı mı? Bahçelerden yollar geçti, top oynadığımız arsalara AVM’ler yapıldı. Bulutsuzluk Özlemi der ya “hava bedava, su pet şişelerde” diye. Her şey, ama her şey parayla satın alınması gereken ürünlere dönüştü. İsviçreli askerlerin Alpleri özlediği gibi biz de kaybettiğimiz evimizi özlüyoruz. Üstelik onlar gibi uzağa falan gitmeden, her gün içinde yaşadığımız halde. “Giderek üzdün bizi zaman” der ya Duman şarkısı, işte o hesap.

Şebnem konseri, Tarkan konseri, bu ve benzeri konserlerde hep bir ağızdan söylenen şarkılar sadece şarkı değil, dalgalı denizde teknenin arkasından denize atılan birer fırtına çapası onlar. Gemiyi sabit tutmaya çalışıyoruz. Fırtına geçene kadar sağ kalmak istiyoruz. O yüzden hayatımızda sabit kalmış, değişmemiş bir şey bulduğumuzda dört elle sarılıyoruz.

Refik Halid Karay’ın, 16 Temmuz 1943’te Tan gazetesine yazdığı yazının başlığı “Dünya yıkılırken yaptıklarımız”. “Memleket Yazıları” serisinin “Hep İstanbul” başlıklı ilk kitabında yer alıyor bu yazı. Kitap, Karay’ın içinde doğup büyüdüğü, bir tür sevgi ve nefret ilişkisi yaşadığı İstanbul’a dair yazılarını bir araya getiriyor 1940’larda, dünyanın ikinci dünya savaşının dehşetini yaşadığı en karanlık zamanlarda, genç cumhuriyet en sıkıntılı dönemlerinden birinden geçerken Refik Halid fırtınada sağ kalmak için sarılacak bir şey aramış, anlaşılan o ki İstanbul’a sarılmış. Vapurları, Mısır Çarşısı’nı, Boğaz’ı, Kadıköy’ü, sur içini, Kadıköy’deki çayırları, artık varolmayan sahilleri anlatmış sayfalarca, kendi deyimiyle dünya yıkılırken.

Haberleri okuyorum, timeline’ım aşağı doğru kayıp giderken 83 yıl sonra benzer tasaları paylaştığımızı fark ederek teselli arıyorum. Dünya bir kez daha yıkılırken yaptıklarımıza bakıyorum. Nostalji elimden tutuyor ama kendimi kurtarıyorum. Dünya yıkılır, yeniden inşa edilir. Nostalji ana kucağı gibi tatlı, ama hayat pırıl pırıl devam ediyor.

(*) Refik Halid Karay’ın 26 Temmuz 1943 tarihli Tan gazetesinde yayınlanan yazısının başlığı.

TREND // Sırada Ç-Pop var

Universal’ın Çin operasyonundan sorumlu CEO Timothy Xu’nun iddiasına göre sırada Ç-Pop var. Şu ara ekonomik, politik, teknolojik ve askeri bir güç olarak dünyada ağırlığını hissetiren Çin’in kültürel olarak da etkisini hissettirmesi uzak bir ihtimal değil hakikaten. Bu kültür zaten hissediliyor elbette ama benim kastettiğim James Bond’un Çin malı arabasından (Daniel Craig’in oynadığı BYD reklamı) ya da dünyanın bütün şehirlerine yayılmış Çin mutfağından farklı bir etki. Sizden çok çocuklarınızı ilgilendirecek bir kültürel hegemonyadan söz ediyorum, popüler müzikten.

K-Pop, Güney Kore’nin teknoloji alanındaki atılımlarına paralel gelişti ve bu atılımların peşi sıra dünyaya yayılıp kendini kabul ettirdi. Bir sosyal eve ekonomik dönüşümün sonucu olarak yerel bir tür olarak doğdu ancak dünyaya yayıldı. Çok değil 15 yıl önce kimse bu ülkeden çıkacak grupların dünyanın en fazla stream edileni en fazla bilet satan, en fazla dinlenen müzisyenleri olacaklarını, Batı ülkelerinde The Beatles’tan bile daha fazla dinleneceklerini tahmin edemezdi. Bugün K-Pop ile yetişen bir kültür var. Sadece Batı’da da değil. Japonya ve özellikle Çin’de K-Pop çok güçlü bir etkiye ve popülerliğe sahip.

Çin’e gelirsek, Güney Kore’nin son 20 yılda gösterdiği gelişime benzer bir gelişimi ve sıçramayı şu an yapıyor. Dünyanın en büyük dördüncü müzik pazarı. Çok büyük hayran kitlesi olan yerel sanatçılara sahip. Dünyanın hiç tanımadığı bir isim Çin’de tek başına dinlenme rakamlarıyla pek çok dünya starını geride bırakabiliyor.

Çin müzik endüstrisi K-Pop örneğini ve gelişimini yakından takip etmiş ve bu konuyu çok iyi anlamış bir endüstri. Yerel starların nasıl uluslararası starlara dönüşeceğine dair bir yol haritasına sahipler. Diğer alanlarda gerçekleştirdikleri gelişmeyi burada da göstermeye hazırlanıyorlar.

En önemlisi şu, K-Pop, Batı dünyasının Asya kökenli yeni nesi müziklere ve isimlere olan açlığını ve talebini karşılamaya yetmiyor artık. K-Pop yolu açtı şimdi onun açtığı yolda pek çok Asya kökenli grup, müzik, tarz, kültür Batı ve global pazarlara akabilir. Çinli kültür üreticileri ve sektör bunun farkında.

Peki adaylar var mı? Yakında görmeye başlarız. Alınacak çok yol var ama Ç-Pop’un da etkisini hissettirmesi çok uzun sürmeyebilir.

Burada sorulacak soru bizim açımızdan şu: T-Pop benzer bir atılımı yapabilir mi? Türkiye de çok yüksek stream rakamlarına ulaşabilen yerel starlarla dolu. Türkiye’de de çok çeşitli müzik yapılıyor ve çok yetenekli prodüktörler var. Peki eksik olan ne? Tek ihtiyaç, vizyonu olan yöneticiler.

Boards of Canada: Umutla tükenmişlik arasında

İskoç elektronik müzik ikilisi Boards of Canada yeni albümü “Inferno”’da, teknoloji ve çevresel felaketlerle cehenneme dönen bir dünyada umut ışığı arıyor

Boards of Canada (İskoç kardeşler Michael Sandison ve Marcus Eoin), 1998’deki ilk albümleri “Music Has The Right to Children”’dan bu yana her fırsatta dinleyiciyi tekinsiz bir elektronik yolculuğa çıkarmayı tercih etti. Bu tekinsiz ortamı hep tanıdık, bildik sesler ve imgeler üzerine kurdular üstelik. Analog sesler, geçmişe ait sample ve görüntüler, bağlamından koparılıp müziğin içine yerleştirilmiş özenli nostalji tohumları bu ortamın temel taşları oldu. Günlük yaşamı oluşturan sıradan şeylerin distopik gelecekte birer nostalji nesnesine dönüşmesinin hikayesini anlattılar. Yani neşeli bir şeyler dinlemek isteyenlerin müziği değil Boards of Canada’nın müziği, onlar daha ziyade yas tutuyor.

Marcus Eoin 2005’te verdiği bir röportajda dünyanın içinde bulunduğu çevre meselelerinin ve siyaset konularının dışında olmadıklarını, ancak bir tercih yaptıklarını anlatmıştı. “Her gün konuşmuyor olmamız, dünyadan kopuk olduğumuz anlamına gelmiyor. Müzik yapmak ya da aktivist olmak arasında bir tercih yaptık. Müziği seçtik.”

Boards Of Canada’nın albümleri birer siyasi manifesto değil ancak hepsi eğer duymak istersek bizimle çok derinden konuşuyor ve dünyayı anlatıyorlar.

“Her gün konuşmuyor olmamız, dünyadan kopuk olduğumuz anlamına gelmiyor. Müzik yapmak ya da aktivist olmak arasında bir tercih yaptık. Müziği seçtik.”

Analog bir dünyada doğup büyümüş, teknolojinin günlük hayata girmesine yetişkinlik yıllarında tanık olmuş hemen herkesin içinde bir yerlerde taşıdığı o yası ifade ediyorlar aslında. Kişisel bilgisayarları, interneti, sosyal medyayı, yapay zekayı hep sonradan görüp sindirmeye çalışmış herkesin çok iyi anlayacağı, çok iyi bildiği bir his bu. Boards of Canada, tarihin belki de en yıkıcı dönüşüm sürecinin yarattığı hafıza ve kimlik kriziyle, flulaşan bir geçmişi kaybetmemek adına detayları büyüterek mücadele ediyor. Çünkü zaman önce detayları siler.

1986’dan bu yana aktif olan, 13 yıldır yeni müzik yayınlamayan İskoç ikilinin beşinci stüdyo albümü “Inferno” bu anlamda oldukça konuşkan bir albüm. 18 parçada bir saat dokuz dakika boyunca devam eden bir elektronik anlatının içinde kimi zaman kayboluyor, kimi zaman tanıdık yerlerden geçiyor, kimi zaman geriliyor kimi zaman rahatlıyoruz. 2013 tarihli “Tomorrow’s Harvest”, çöküşün eşiğinde bir dünyayı anlatıyordu. “Inferno”da adından da anlaşılacağı gibi artık çöküş gerçekleşmiş, dünya bir kaosa sürüklenmiş alev alev yanmaktadır. Bu kadarı da olmaz artık denen her şey olduktan sonra tıpkı Dante’nin Inferno’su gibi cehennemin katmanları arasında dolaşmaktayız. Peki umut yok mu?

2013 tarihli “Tomorrow’s Harvest”, çöküşün eşiğinde bir dünyayı anlatıyordu. “Inferno”da adından da anlaşılacağı gibi artık çöküş gerçekleşmiş, dünya bir kaosa sürüklenmiş alev alev yanmaktadır.

Boards of Canada aslında çoğu post rock grubunun (hemşehrileri Mogwai gibi mesela) ruh halini elektronik müzik evreninde yaşatıyor. Bütün bu gruplar gibi bir duygu seli içine atıyor dinleyeni ve umut ile tükenmişlik arasında gidip geliyor.

Boards of Canada’nın durduğu yerden bakılınca umudun yeniden yeşermesi için önce dünyanın yanması gerekmektedir. Bunu Türkçe’ye belki de şöyle tercüme etmek daha doğru: “Inferno” bize tek şartla umut vadediyor; önce batmalı bu dünya.

NE DİNLESEK? //

• İngiliz rock ekibi The Coral köklerine dönüşü simgeleyen bir saygı albümü yaptı. “388” adlı sürpriz albüm (adını basit kayıt aleti Tascam 388’den almış) hiç duyuru yapılmadan ansızın internete kondu. Elemanlar grubun ilk zamanlarında besteledikleri dub ve ska tarzındaki şarkılarını kayda alıyor. Kayıtlar Liverpool’daki Kempston Street Stüdyolarında iki haftalık bir sürede canlı olarak yapılmış.

• Angine de Poitrine’i duymuşsunuzdur. Hani şu puantiyeli kostümlerle sahneye çıkan Fransız davul-gitar ikilisi. Yüzlerini gizledikleri gibi kimliklerini de herkesten saklamaya devam ediyorlar. Müzik yapan iki uzaylı fikri üzerine inşa edilen proje Vol.1 adlı bir albüm yayınlanmıştı. İkinci albüm de Vol.II adı altında geldi. Primus dinliyor gibi oluyorum nedense. Bir kulak verin bence eğer hala duymadıysanız.

• Cazseverleri böyle alalım. Norveçli kontrabasçı Nicolas Leirtro’nun grubu Action Now ile birlikte kaydettiği yeni albümün adı “Entrance”. 2025’teki solo albümün ardından Leirtro şimdi ekibiyle Kuzey cazına yeni ve deneysel bir soluk getiriyor.

• Alternatif rock sevenleri bu hafta Dave Grohl’un kızı Violet Grohl ile tanıştırayım. İlk albümü “Be Sweet To Me” enerjik riff’ler ve canlı gitar sound’uyla babasının grubu Foo Fighters’tan çok da uzakta değil. Bakalım boynuz kulağı geçecek mi?

HABER - YORUM //

‘Yapay zeka kullanılmamıştır’

Yapay zeka üretimi içeriklerin müzik platformlarını ele geçirme tehlikesine karşı yürütülen savaş yeni boyutlar kazanıyor. Müzik platformlarına her gün yüklenen yapay zeka üretimi içeriklerin, yapay zeka üretimi olmayan içeriklerin sayısını geçtiğini bir süredir biliyoruz. Platformlar muhtelif filtreleme yollarıyla önlem almaya çalışırken müzik üretimi tarafındaki aktörler de gıda ürünlerindeki ‘organik’ etiketine benzer “yapay zeka kullanılmamıştır” etiketli içerikler ve etiketlemeler üzerinde çalışıyor.

YouTube yeni bir kapı açtı. Uygulama yapay zekayla hazırlanmış içerikleri bulup etiketleyecek. Yani üreticisi bunu belirtmemiş olabilir ama sistem tespit ettiğinde “yapay zeka ile üretilmiştir” etiketi bu içeriğin bir yanında görülecek.

Bu savaşta son olarak YouTube yeni bir kapı açtı. Uygulama yapay zekayla hazırlanmış içerikleri bulup etiketleyecek. Yani üreticisi bunu belirtmemiş olabilir ama sistem tespit ettiğinde “yapay zeka ile üretilmiştir” etiketi bu içeriğin bir yanında görülecek.

Kimileri bu meseleyi tüketici haklarının korunması olarak görüyor ki yanlış değil. Neticede tüketicinin yani bu surumda izleyen ya da dinleyen kişinin kandırılmaması esas. Etiketleme algoritmayı etkilemeyecekmiş. Ancak şu bir gerçek ki kullanıcılar izledikleri içeriğin YZ tarafından üretildiğini anladığı an etkileşimler düşüyor.

Yapılan bir araştırmaya göre denekler, üzerinde yapay zeka ile üretilmiş etiketi bulunan içerikleri dinlemiyor. Deneyde yüzde yüz insan üretimi müzikler yapay zeka ile üretilmiş etiketiyle dinletilmiş. Sonuç olarak etkileşimlerin kayda değer şekilde azaldığı gözlenmiş.

Yapılan bir araştırmaya göre denekler, üzerinde yapay zeka ile üretilmiş etiketi bulunan içerikleri dinlemiyor.

Platformlar yanında müzik firmaları da büyük bir tespit ve imha operasyonu sürdürüyor. Sony sadece geçen mart ayında platformlardan 135 bin parçayı silmek (take down) için başvuru yaptı. Sebep YZ ile üretilen bu şarkılarda Sony sanatçılarının ses özelliklerinin taklit edilmesi.

İnternet, platformuyla, sosyal medyasıyla büyük bir hızla insansızlaşırken, insan üretimi içerikleri ve en önemlisi bu içerikleri takdir edip anlayabilecek insanları korumak amacıyla ancak sınırlı sayılabilecek bir çaba sarf ediliyor. Müzikte (ve sanatta) beğeni ve algı kriterlerini insanların belirlediği son on yılı yaşıyor olabiliriz.

Dergiler de Spotify’da

Spotify dinlenme oranlarını artırmak için yeni yollara başvurmaya devam ediyor. Uzunca bir süredir sesli kitap ve podcast’lerle gelen büyüme üzerinden ayakta kalmaya çalışan uygulama, müzik dinleme deneyimi dışında kalana alanlara yatırım yapmaya devam ediyor. Bu defa müzik dergileri Spotify şemsiyesi altına girdi. “Narrated Articles” adlı yeni özellik üzerinden müzik dergilerinde yayınlanmış makaleleri ve yazıları dinleyebiliyorsunuz. Sesli kitap dinleyebiliyorsanız, yani bu özelliği kapsayan bir üyeliğiniz varsa şimdi dergi makalelerini de dinleyebileceksiniz. Rolling Stone, Billboard, Pitchfork (evet sadece basılı medya da değil) başta muhtelif mecralar bu işe girmiş. Şimdiden 650 kadar makale buraya yüklenmiş. Makale derken, kısa haber metinleri değil sanatçılar ya da müzik dünyasındaki gelişmeler hakkında yazılmış uzun yazılardan söz ediyoruz. İki saatin altında okuma süresine sahip makaleler artık “makale/article” başlığı altında okunabilecek. Şimdilik sadece İngilizce makaleler söz konusu. Kısa sürede farklı dillere yayılacaktır.

Müzik dinleme vergisi

Kanada hükümeti stream platformlarına uygulanan yerel vergiyi yüzde 5’ten 15’e çıkardı. Bu şimdilik sadece Netflix, Disney + gibi görsel stream platformlarına uygulanacak. Ancak sıra müzik dinleme platformlarına da gelecek gibi. Kanada 2024’te başta Spotify müzik dinleme platformlarının yerel stream gelirlerine yüzde 5 vergi koymuş, bu geliri sanatçılara dağıtacağını açıklamıştı. Platformların giderek daha fazla video içerik kullanması onlara da yüzde 15’lik bir artış geleceğini düşündürüyor. En azından dedikodular bu yönde. Kanada’yı neden anlatıyorsun diye sorduğunuzun farkındayım. Orada pişer herkese düşer. Yakında bu tip uygulamaların genele yayıldığını göreceğiz. Fransa’da da benzer bir uygulama yasalaşıp hayata geçirilmişti. Stream pastasının büyük olduğu ülkelerde (Türkiye de bunlardan biri) bu tip vergilerin artacağına kesin gözüyle bakılıyor. Tabii toplanan paralar nasıl dağıtılacak işin o kısmı hep mesele.

Eski Vampire Weekend üyesi Rostam Batmanglij 10 yıllık solo kariyene sığdırdığı üçüncü albümde İran’dan ABD’ye göçen ailesinin temsil ettiği kökleri ve içine doğup büyüdüğü Amerikan kültürü arasında kendine has bir yol buluyor

Rostam Batmanglij adını ilk Vampire Weekend ile duyduk. Grubun Ezra Koenig ile iki beyninden biriydi Rostam; ilk üç albümün de prodüktörü. Ezra Koenig bugün gruba yalnız başına devam ederken Rostam Batmanglij 2016’da solo işlerle ilerlemek için ayrıldı. O dönem yaptığı açıklamalarda müzik kariyerine bağımsız olarak devam etmek istediğini, “Vampire Weekend’deki eleman” olarak bilinmek yerine kendini daha iyi ifade eden işlerle anılmayı tercih edeceğini ifade etmişti. Rostam bugün, gruptan ayrılmasından 10 yıl sonra kendine iyi kötü bir kişisel yol bulmuş durumda. Charli XCX, Clairo, Georgia, Jack Johnson, Ok Go, Frank Ocean, Lykke Li, Haim gibi isimlerin albümlerinde prodüktörlük yaptı. Sonuncuyla Grammy adayı oldu. 2017 ve 2021’de iki solo albüm yaptı. Ve işte şimdi üçüncü albümü “American Stories” ile çıkageldi.

Albümün adı Amerikan Öyküleri ve zamanlaması da tam Amerika-İsrail-İran savaşına denk geldi. Rostam İranlı bir anne babanın çocuğu olarak annesinin karnında geldiği ABD’de doğdu ve bir İranlı - Amerikalı olarak yetişti. ABD’de okudu ve büyüdü ancak İran doğumlu ebeveynlerinin anavatanlarını yaşattığı bir evin parçasıydı. Çocukken Americana’ya ve İran müziğine eşit ölçüde maruz kaldı. Guardian’a şöyle anlatıyor:

“Annem ve babam İran’da doğup büyümüşler, ağabeyim (film yapımcısı Zal Batmanglij) Fransa’da doğmuş, ben annemin karnında ABD’ye geldim ve bu ülkede doğup büyüdüm. Benim ABD’yle olan ilişkim ailemin geri kalanından farklı.”

Albümde Amerikan ve Ortadoğu etkileri bir arada. Hatta bu etki İran ile sınırlı değil Anadolu etkisi de hissediliyor albüme yer yer. The Strokes’tan Julian Casablancas’ın yan projesi The Voidz ile adını duyduğumuz müzisyenlerden olan Amir Yaghmai albümde saz çalıyor.

Rostam’ın durumu aslında pek çok göçmen ailenin yaşadığı bir kültürel gerçekliğe işaret ediyor. Ve bu gerçeklik ilk bakışta kimileri tarafından tedavi edilmesi gereken bir hastalık ya da düzeltilmesi gereken bir olumsuzluk gibi görünüyor. Sanki köklerinin bir tanesi seçmek zorundaymışsın gibi, ya da taraf tutmak zorundaymışsın gibi. Halbuki Rostam için böyle bir durum yok. Kendisini ait olduğu her iki kültürün de uyumlu bir bileşimi, bir tür kendine has formül gibi görüyor. Müzik yaparken de herhangi bir şekilde herhangi bir yanını düzeltmeye çalışmıyor.

Rostam şu anda Los Angeles’ta yaşıyor ama hayatının önemli bir kısmı New York’ta geçtiğinden bu şehre ayrı bir bağı var. Burada Columbia Üniversitesi’nde müzik okudu, müzik okurken tanıştığı diğer öğrenci arkadaşlarıyla Vampire Weekend’i kurdu ve büyük başarı sağladı. Bu şehrin yeni belediye başkanı Mamdani’ye karşı duyduğu yakınlığın nedeni onun da kendisi gibi kültürel bir karışımdan gelmesi: “Amerikalı şudur şu değildir, gibi tanımların yapılmaya başlandığı bir dönemde yaşıyoruz, onun gibi birinin New York belediye başkanı olması farklı kökleri bulunan herkes için anlamlıydı.”

Albüm ABD-İsrail-İran savaşının öncesinde yazıldığı için şarkılar daha çok iki kültür arasına büyümüş bir göçmen çocuğum kişisel aile hikayesi üzerine odaklanıyor. Ancak elbette bu yönüyle de günümüz bağlamında yerini buluyor.

Şarkılarda çok enteresan tonlar var. Bir country şarkısı gibi başlıyor mesela açılış şarkısı “Like a Spark” ve ardından sanki İran ve coğrafyasına ışınlıyor sizi. Elinizde gitar, başınızda kovboy şapkasıyla İran Pakistan sınırında gibisiniz. Genç ve yetenkli Amerikalı şarkıcı Clairo’nun yer aldığı “Hardy” albümün tamamına yayılmış Vampire Weekend hissiyatını en fazla hissettiğimi işlerden biri. “The Feel No Way” duygusal bir ara gibi albümde bir nefes aldırıyor. “The Weight” adlı şarkıda Amir Yaghmai saz çalıyor. Bu da iki arada bir derede insanı ters köşede bırakan şarkılardan biri. Country müziğine meğer bağlama ne kadar da güzel yakışıyormuş. Burada çalınan saz daha çok cümbüş gibi tınlasa da albümde “saz” olarak geçtiğinden ben de müzisyenlerin bu konudaki tercihine saygı duymakla yetiniyorum.

Albümün tamamında ilginç olan, tıpkı Vampire Weekend müziğinde de olduğu gibi, kullanılan Ortadoğu enstrümanlarının adeta yeniden keşfedilerek müziğe uyarlanması, bir bakıma bağlamından koparılıp albüme eklemlenmesi. İnsan dinlerken farklı ve ilgi çekici bir şey dinlediğinin ayırdına varıyor ama asla tam olarak adını koyamıyor bu farkın. Çok lezzetli bir yemek yediğinizin farkında olup, tadını aldığınız baharatları bir çırpıda sıralayamamak gibi.

(“American Stories”, Rostam, Matsor Project)

NE DİNLESEK?

• Son Grammy’lerde en iyi solo pop performansı ödülüne layık bulunan genç Brit Lola Young’ın yeni şarkısının adı “From Down Here”. Bu bir James Blake bestesi, prodüktör koltuğunda da o var. Bu duygusal şarkıyı çok duyarız bu yaz.

• Lola Young gibi Londra’nın güneyinden Croydon’dan çıkan bir diğer isim Stormzy de bu hafta yeni bir şarkı koydu internete. Nijeryalı Afrobeat’çi ODEAL ile birlikte söyledikleri şarkının adı “24 Hours.”

• Charli XCX, “SS26” adlı yeni şarkısında “bizi kimse kurtaramaz ne sinema, ne müzik, ne moda” demekte. Şarkı iyiden iyiye rock’a kaydığının da bir işareti. Yeni albümün yaz sonu gelmesi bekleniyor.

• Olivia Rodrigo’nun yeni şarkısının adı “The Cure”. Şarkının muhtemelen kısa sürede rekorlar kıracak videosunda Rodrigo’yu 1950’lerde geçen bir hikayenin içinde hemşire olarak görüyoruz. Lola Young’ın yeni parçası gibi duygusal, Charli XCX’in yeni şarkısı kadar rock etkileri taşıyan bir şarkı.

• 26 Haziran’da gelmesi beklenen yeni Muse albümü “The Wow! Signal”dan yeni bir parça geldi bu hafta. Tipik Muse diye tarif edebileceğim melodik armonik bir loop ve Matt Bellamy’nin asla değişmeyen vokalleri insanı hemen içine çekiyor.

YORUM // Tadı kaçan Eurovizyon

Hayatın gerçekleri eğlence dünyasına kendini dayatıyor bir süredir. Hayatın gerçekleri demek, şu ara Israil’in Gazze’de yaptığı soykırıma gösterilen tepkiler ve bu tepkilere gösterilen tepkiler. Müzik, sinema, edebiyat, moda, spor, ikiye bölünmüş durumda.

İrlanda’nın yetiştirdiği pek çok büyük yazarın en güncel olanlarından Sally Rooney İngiltere’de kitaplarına yeni baskı yapamıyor. Nedeni Palestine Action adlı Britanya kökenli Filistin’e destek kuruluşuna verdiği destek. Rooney, bu kuruluşa destek açıkladığı için Britanya hükümeti tarafından terörist muamelesi gördü, kitaplarının ilke genelinde yeni baskı yapması ve satışı tehlikeye girdi. Şaka değil gerçek.

Kneecap gibi gruplar Gazze’deki soykırımı eleştirip İsrail’i eleştirdikleri için terörist olarak yargılandılar. Konserlerinin yasaklanması istendi.

Pek çok Hollywood yıldızı, Filistin’e destek mesajları yayınladıkları için işsiz kaldı. Bu yönde sosyal medya postlarını beğenenler dahi projelerden çıkarıldı. Müzisyenlerin konserleri turneleri iptal edilmeye çalışıldı. Ancak dik duranların sayısı giderek arttı. Bugün İsrail hükümeti, onu destekleyenler ve Filistin’e destek verenler arasındaki soğuk savaş yoğun bir şekilde devam ediyor. Futbol ile ilgili dünya kupası dönemi yaklaştığında bu ikiliğin alametleri daha fazla belirecek. Ancak şu anda yılın Eurovizyon zamanı ve çatışma şu an bu yarışmanın kalbinde gerçekleşiyor.

Eleştirenlerin apolitik olarak damgaladığı, sığ ve hafif bulduğu Eurovizyon bile bu mesele mevzu bahis olunca tabiri caizse ağırlaştı. Yarışmanın bu yılki ev sahibi Avusturya’nın başkenti Viyana’da ilk tur elemeleri yapılırken ve İsrail bütün boykot çağırlarına rağmen yarışıp üzerine bir de finallere kalırken, kentin merkezinde Filistin lehinde göstericiler meydana tabutlar koydular, İsrail’in Gazze soykırımında katlettiği çocukları temsilen. Yani hiçbir şey olmamış gibi, her şey normalmiş gibi davranamazsınız dediler.

Beş ülke İsrail yarışmadan çıkarılmazsa katılmayacaklarını açıklamıştı. Sözlerinde duruyorlar: İspanya, İrlanda, Slovenya, Hollanda, İzlanda. İspanya Eurovizyon bütçesine en büyük katkıyı yapan beşinci ülke. İrlanda, İsveç’le birlikte en fazla (yedi kez) kazanan ülke. Boykotun yayılması beklenirdi ama beş ülkeyle sınırlı kaldı. Norveç ve Portekiz’in de boykota katılacağına yönelik dedikodular vardı ancak bu iki ülke bu yıl yarışmadalar. Öte yandan İspanya, İrlanda ve Hollanda aynı zamanda geceyi yayınlamama kararı da aldı. Yani İsrail’e prim verilen bir geceyi bu iki ülkenin yayıncı kuruluşları vatandaşlarına izletmeyecek. Zira artık bu yarışmanın bir tür kara propagandaya alet olduğu düşünülüyor.

Bu gelişmelere eş zamanlı olarak İsrail’in, bu yarışmayı bir tür soft power arenası olarak gördüğü ve yıllardır büyük paralar harcayarak lobi yaptığı ortaya çıktı. Meğer son yıllarda İsrail’in Eurovizyon’da giderek daha görünür olması tesadüf değilmiş. New York Times’ta yayınlanan haber 2025 yılı tele oylamalar sırasında bazı hilelerin yapıldığını ortaya koyuyor. İsrail hükümeti neredeyse 1 milyon dolar harcayarak bir online kampanya gerçekleştirmiş ve bu kampanyanın tele oylama sistemine etki ettiği ortaya çıkmış. Özetle para verilmiş ve oylamaya etki edilmiş. İsrail, Eurovizyon’u önemsiyor sizin anlayacağınız.

Biz 2013’ten itibaren katılmıyoruz bu yarışmaya ve katılmama nedenimiz, oylama sistemindeki açıklar ve bu sistemin manipülasyonlara açık olmasıydı. 13 yıl sonra bu yarışmada hile yapılabildiğinin bariz biçimde ortaya çıktığını da bir kenara not etmek lazım.

Sevgili okurlar, sonda söyleyeceğimi başta söyleyeyim. Bültenimi okuduğunuz için peşin peşin teşekkür ederim. Beğenip faydalandıysanız paylaşınız. Üye olmadıysanız ve tesadüfen önünüze düştüysem, üyelik seçeneklerini değerlendiriniz. Beğenmek, paylaşmak, yorum yazmak algoritmaların sevdiği şeyler. Teşekkür ederim… Şimdi haberler…

Şebnem Ferah’ın dönüşü

Ne kadar titiz olduğunu biliyorum. Her ince detay için saatler harcadığını, kayıtlar sırasında, konser sırasında her enstrümanın her notasına odaklandığını ve her şeyin mükemmel olduğuna emin olmadan asla tatmin olmadığını da biliyorum. Şimdi uzun bir aradan sonra 3 Haziran’da bir konser verecek Şebnem. Biletler birkaç dakikada tükenince şimdi yeni bir tarih de eklendi. 27 Haziran’da yine Küçükçiftlik Park’ta ikinci bir konser olacak. Bana kalırsa hayranları Şebnem’i iki konserler bırakmaz. Bu işin devamı gelir. Müzik tarihi son bir konser verelim diye yola çıkıp kendini Japonya’da turnede bulan gruplarla dolu. Şebnem’e de bir Türkiye ve Avrupa turnesini yakıştırıyorum. Şimdiden hayırlı olsun. Öte yandan sahnede sürpriz isimlere de hazırlıklı olunmalı. Şebnem Ferah’ın kişisel müzik tarihi, Türk rock’ının da tarihidir bir bakıma. Bekleyelim görelim.

NE DİNLESEK?

• İçinden irili ufaklı müzik projeleri ve solo işler çıkan müzik kollektifi Broken Social Scene 10 yıl aranın ardından yeni bir albüm yayınladı. “Remember The Humans (İnsanları hatırlayın)” manidar isminden anlaşılacağı gibi çağın ruhuna referansla insanı anlatan bir albüm. “Yapay zeka her alanı ele geçirdiğinde, insanı da unutmayın. Böyle bir şey vardı bir zamanlar” denmekte.

• The Rolling Stones’un yeni albümünün adı “Foreign Tongues”. Albüm geçen hafta New York’ta bir basın toplantısıyla tanıtıldı. 7 Temmuz’da piyasa olacak ama o zaman kadar single’lar gelecek. İlk parti internete kondu. “In The Stars” ve “Rough and Twisted” adlı ik şarkılık single rock tarihi kadar eski grubun hala çok iyi müzik yaptığının kanıtı. Ne enerjisini ne mizahını ne de neşesini kaybetmiş Stones. Keith Richards şov müthiş gitar riff’leriyle devam ediyor. 80 yaşında inanlardan söz ediyoruz, inanılır gibi değil doğrusu. The Cure’dan Robert Smith, Steve Winwood ve Paul McCartney konuk sanatçılar.

• Death Cab For Cutie (yukarıda), onu ilk duyduğumuz zamanlardan yani “Transatlaticism” zamanlarından bu yana çok değişti. Giderek duygusallaşıp popa meyletti. Ana akım olan her grubun biraz kaderi bu. 11. stüdyo albümleri, 5 Haziran’da yayınlanacak olan “I Built You a Tower” daha alternatif sularda bu hafta gelen yeni single “Punching the Flowers”a bakılırsa.

• “Carry The Weight” Halsey’den bu hafta gelen yeni şarkının adı. 90’lar usulü melodik pop rock.

• Kacey Musgraves, bir diğer country starı Miranda Lambert ile düet yapmış bu hafta. Şarkının adı “Horses and Divorces” (Atlar ve boşanmalar).

• Yaz yaklaştıkça dans şarkıları birer birer endam etmeye başladı. Calvin Harris güneş gözlüklerini takıp palmiye desenli gömleğini giymiş. Irlandalı DJ ve şarkıcı Jazzy vokallerde.

• “Profecy at 1420 Mherz” adındaki yeni şarkısını (yukarıda) internete verdi Boards of Canada. Yeni albüm Inferno, 13 yıl aradan sonra 29 Mayıs’ta yayınlanacak. Haftanın şarkısı olarak ayıtlara geçsin.

YORUM // Geese: Sahte mi gerçek mi?

Son dönem yıldızı parlayan rock grubu Geese’in planlı bir sosyal medya kampanyasıyla ve sahte hayranlarla viral olduğuna dair iddialar gündem oldu. Kimileri “e ne var bunda” derken, kimilerine göre bu bir psikolojik operasyon

Chaotic Good Project adında bir şirket var. Sanatçıların hayran kitlelerini yönetiyor, sosyal medyada faaliyet gösteriyor. Bu şirket özellikle TikTok’ta bir kullanıcılar ağı yönetiyor. Bu ağ sayesinde müşterilerinin şarkılarını paylaşarak algoritmayı etkiliyor ve şarkıların videoları arkasına konma aşamasına önerilmesine giden yolu açıyor. Yorumlar bırakılıyor like’lar ekleniyor, gerekli ne varsa yapılıyor. Şirketin sahibi Andrew Spelman “neyi nasıl viral yapacağımızı biliyoruz” diyor. “Binlerce sayfamız var.”

“Eğer 100 kişi şarkılarınızın kötü olduğunu düşünüyorsa biz onlara tapan 200 kişi buluyoruz denmekte” diye özetlemiş konuyu gündeme taşıyan “Fake Fans” adlı Substack postunun yazarı Eliza McLamb.

Şirketin diğer ortağı Adam Tarsia, Geese hayranı olduklarını ve grup için çalıştıkların ifade etmiş. Aynı yöntemle grubu sosyal medyaya tabiri caizse yerleştirmişler ve viral olmasını sağlamışlar. Hatırlarsanız ben de yazdım Geese hakkında. Grubu ilk kez Cillian Murphy’nin bir röportajında duydum. Oğlunun en sevdiği grup olduğundan söz etti Murphy ve dinleyince beğendiğini ifade etti. Dinleyince ben de beğendim ve araştırıp yazdım. Yani TikTok’ta bir şey olunca Cillian Murphy’ye kadar geliyor hadise oradan da bana. Bilginin yolculuğu…

İyi de promosyon yasak mı?

Promosyon sihirli bir laf. Promosyon döneminde olmak diye bir şey var müzikte. Yeni albüm çıkınca seri röportajlar, programlarda boy göstermeler, bir yerlere konuk olmalar… Bunlar klasik. Geçem Eylül’de kitabım çıkınca müzik dünyasında olduğu gibi edebiyat dünyasında da benzer bir durum olduğunu bizzat gözlemledim. Yani bir iş ortaya çıkınca birtakım insanlar da bunu duyurmak ve hedef kitlesine ulaştırmak için çalışıyor. Bundan normal ne olabilir? The Rolling Stones yıllar önce “merchendise” denen büyük ekonomiyi başlatan grup kabul edilir. Dilli logoyu biliyorsunuz. İşte o. Beatles ilk çıktığında elbette promosyon ekibi vardı. Harıl harıl hayran grupları örgütlüyorlardı. Konserde pankart açmak, kapılarda bekleşmek. Bunlar elbette organize edilen işler. En azından ilk başlarda. Yani kampanya yapmayan yoktur peki neden Geese mevzu oldu?

Karşı çıkanlara göre mesela seçmenlerin oy tercihlerinin manipüle edildiği Cambridge Analytica skandalıyla bunun bir farkı yok. Kmilerine göreyse bu sadece günmüz şartlarında gerçekleşmiş bir promosyon / PR kampanyası.

Geese aniden viral olup hayatımıza girdi. Bu sanırım dikkat çekti. İşin hassas ve tepki çeken yanı aslında grubun müziğini beğenmeyen ama görevi gereği beğeniyorum şahane yorumları yapan binlerce sayfanın varlığı. Bu sayfalar yarın da başka sanatçıları beğenecekler. İyi de zaten bu işler böyle gitmiyor mu? Influencer diye bir şey var ve bunu Geese icat etmedi. Ayrıca PR denen devasa alanda faaliyetler bu şekilde ola geliyor 100 yıldır falan arkadaşlar.

Benim bu olayda bakış açım şu: İnsanlar Geese’in şu veya bu şekilde önlerine düşen müziğini beğenmeselerdi takip etmez konserlerine gitmez, turneleri doldurmazlardı. Çünkü bu formül her zaman tutmaz.

Sonuç olarak; “sosisi afiyetle ye ama sosis fabrikasına gitme” konulu o meşhur söz aklıma geldi.

Müzik dinleme alışkanlığı uzun yıllar boyunca sevdiğimiz sanatçıların albümlerini ya da şarkılarını dinleme eylemi üzerine kuruluydu. Sevdiğimiz sanatçıların peşinden gider, onların şarkıları ve müzikleriyle yarattığı duygusal ortamı yaşarız. Onlarla dertlenip hüzünlenir, onlarla coşar, onlarla sever, kimi zaman onlarla öfkelenir, isyan ederiz.

Yapay zekayla üzülüp yapay zekayla neşeleniyor, algoritmaların uygun gördüğü şarkılardan mürekkep ruh halleriyle ruhumuzu eğitiyoruz.

Hayallerimiz suya düşer, kalbimiz kırılır, aşık olup coşar, muhakkak terk edilir, nadiren de mutlu oluruz. Pop müziğin özünde mutsuzluk vardır. Çok mutlu olunca insan şarkı yazamaz çünkü. Uzatmayayım değerli okurlar; müzisyenler, şarkıcılar, söz yazarları, enstrümancılar, icracılar duygularımızın efendisi olageldiler yüzyıllardır.

Ancak müzik dinleme alışkanları değişti, artık duyguların başka bir efendisi var: Algoritma. Son olarak yapay zekanın da konuya dahil olduğunu biliyoruz. “Bize hüzünlü bir şeyler çal” ya da “bize neşeli bir şeyler çal” dendiğinde ne çalınacağına algoritma karar veriyor. Yapay zeka da hüzün ve neşe konularını, dünyanın dört bir ucunda sonsuz bir enerji emerek harıl harıl çalışan data center’larda harmanlanan bilgilerden süzüp anlayıp bize duygu kılavuzluğu yapıyor. Yapay zekayla üzülüp yapay zekayla neşeleniyor, algoritmaların uygun gördüğü şarkılardan mürekkep ruh halleriyle ruhumuzu eğitiyoruz.

Diyeceksiniz ki amma da abarttın. Aslında hayır. Müzik dinlemek bugün çok büyük oranda stream platformlarını kullanmakla eş değer. Stream platformlarında da en fazla ve açık ara “mood playlist” adını verdiğimiz ruh hallerine özgü çalma listeleri popüler. Giderek daha az hit şarkı çıkıyor. Giderek daha fazla ruh haline göre liste dinleniyor. Yani benim yukarıda anlattığım durumu veriler destekliyor. Data bize insanlığın sanatçı takip etmediğini, duygu haline göre müzik dinlediğini haber veriyor.

Bunda hiçbir sorun yok. Aslında eskiden de müzik meraklısı kitleler dışında kalan çok geniş kesim için müzik bu şekilde bir ihtiyaçtı ve yerine göre neşelenmek dans etmek ya da yas tutmak ve anmak için dinleniyordu. Kimi toplumlar transa geçmek için kimleri hasat zamanı eşgüdüm sağlamak için, kimileri kürek çekerken, kimileri üzüm toplarken, kimileri uyumak, kimileri uyanmak, neredeyse hepsi şükretmek için müzik yaptı ve dinledi.

Kimi toplumlar transa geçmek için kimleri hasat zamanı eşgüdüm sağlamak için, kimileri kürek çekerken, kimileri üzüm toplarken, kimileri uyumak, kimileri uyanmak, neredeyse hepsi şükretmek için müzik yaptı ve dinledi.

İnsana özgü durumlar ve ruh hallerine dair, hayli geniş bir bölümü yapay zeka tarafından üretilmiş algoritmik önerilerden oluşan listeler bana bu yüzden garip geliyor. Eskiden gerçek insanların hazırladığı bu listeler artık tamamen otomasyon. El emeği göz nuru sıfır. Bu durum sadece bana garip gelmiyor. Bakın İngiltere’nin tavırlı gazetelerinden The Guardian bu duruma kendince biraz da alaycı bir çözüm buldu. Gazetenin müzik yazarları ruh hallerine uygun listeler yaptı ve Spotify’da paylaştı.

Şimdi biz dinleyiciler karar vereceğiz: Ruh halinden kim daha iyi anlıyor? İnsan mı yoksa algoritma mı? El mi yaman bey mi?

(Merak edenler için liste şurada.)

İskoç rock ekibi Twilight Sad’in “It’s The Long Goodbye” adlı yeni albümüne The Cure’dan Robert Smith gitarıyla konuk oluyor

İskoç rock ekibi Twilight Sad’i 2000’lerde severek dinlerdik. Sonra nedense selamı sabahı kestik. Bir süre önce yeni albüm haberlerini duyunca yeniden dinlemek için kenara ayırmıştım “It’s The Long Goodbye”ı. Mart sonunda yayınlanan albümde The Cure’dan Robert Smith’i bir şarkıda konuk sanatçı olarak görmek güzel. Smith “Dead Flowers” adlı şarkıda gitar çalmış. Grubun hayranlarındanmış meğerse Robert reis. Twilight Sad’in yeni albümü adından da anlaşılacağı gibi uzun bir veda (bu vesileyle Robert Altman’ın 1973 tarihli klasik filmi “The Long Goodbye’ı da hatırlayalım), bir tür kayıp ve yas albümü. Solist James Graham’in annesinin kaybı üzerine yazdığı şarkılar Andy MacFarlane’in güçlü gitar tonlarıyla yaratılan atmosferde hedefini buluyor. Aynı dönemde Graham baba oluyor ve kayıp ve kazanım, ölüm ve doğum bir arada yaşanıyor. Albümün temaları da müziği de güçlü ve kendini ifade ederken hayli yoğun. (“It’s The Long Goodbye” - Twilight Sad, Rock Action Records)

NE DİNLESEK?

Koray Candemir’in bu hafta gelen üçüncü solo albümünün adı “Kendine Uzak”. Bu albümden bu hafta single olarak duygusal rock baladı formatındaki “Cahil Çocuklar” öne çıkıyor. “Biz cahil çocuklarız, her şeyden çok anlarız” demekte şair. Candemir’in albümü hayatta katedilen mesafelerle ve ulaşılan yerde yapılan muhasebeyle ilgili gibi biraz. Geçmişe kişisel bir bakış ve değerlendirme diyelim. Candemir’in 50 yaşında gelen bu olgunluk albümünü gözden kaçırmayın. Lansman konseri 9 Mayıs’ta DasDas’da yapılacak.

Madonna ve Sabrina Carpenter birbirine çok yakışmış. Kendini iyiden iyiye dans sularına atan ve “Vogue” dönemini andıran şarkılarla son haftalarda sesini yükselten Madonna’nın Sabrina Carpenter ile yaptığı yeni şarkının adı “Bring Your Love”. Madonna bu şarkıda dükkanı “Confessions On a Dance Floor” albümünde birlikte çalıltığı Stuart Price’a teslim etmiş. Müzikal açıdan da aynı dönemi andırıyor 2026 model Madonna.

Tori Amos’un (üstte) yeni albüm haberini bir süre önce duyurmuştum. Bu hafta geldi beklenen albüm. “In Times Of Dragons”un temasını Amos, diktatörlüğe karşı demokrasinin savaşı olarak nitelendirmişti. Bu alegorik anlatımda ejderhalar ve sürüngen krallar savaşıyor. Amos’ın albümü hafta sonu dinleme listesine eklensin.

Amapiano’nun günümüzdeki en popüler isimlerinden Asake (yukarıda) bu hafta yeni albümünü yayınladı. Adı “M$NEY”. Türkiye’de çok popüler değil ama amapiano dünyada giderek etkisini artıran ve çok dinlenen bir müzik. Güney Amerika’nın salsa, bossa nova gibi ritimleri varsa Afrika’nın da amapiano’su var. Merak edenlere öneriyorum, bu türde yakın zamanda yayınlanan en güzel işlerden biri.

Rudimental, yeni parça “Love You More”’da İngiliz dans müziğinin temel taşı drum’n bass’ı konuşturuyor.

NE VAR NE YOK

90’ların elektronik / ambient ekibi Boards of Canada’nın yeniden bir araya gelmesi ve 29 Mayıs’ta yayınlanacak yeni albüm “Inferno” şu ara alternatif alemlerin gündeminde. 1986’da kurulan İskoç grup o dönem keşfedilmemiş kıta olan elektronik müziğin öncü kaşiflerinden kabul ediliyor.

Françoise Hardy’nin 1960’lardaki blues kayıtlarını bir araya getiren yeni bir derleme albüm yayınlandı. Adı “Françoise Hardy blues: complete vogue recordings 1962-1967”. Sanatçının blues ağırlıklı çalışmaları bir arada bu seçkide.

ÖNERİ // İki caz albümü

Amerikalı davulcu Gregory Hutchinson’ın 2023 yılında 53 yaşında kaydettiği ilk solo albümü “Da Bang” hip hop ve R&B’ye odaklanıyordu. Bu ikinci solo çalışma “Kind of Now - The Pulse of Miles Davis” daha klasik bir yerde, adından da anlaşıldığı gibi Miles Davis’in külliyatına ve müzikal mirasına odaklanıyor. Saksafoncu Ron Blake ve piyanoda Geral Clayton Hutchinson’un uzun soluklu müzik yoldaşları ve burada da kendisine eşlik ediyorlar.

Canes of Karabakh, Polonyalı emprovizasyoncular kIRk tarafından oluşturulmuş bir yan proje. Sanatçılar aynı adlı (“Canes of Karabakh”) albümde Ermeni folk müziğine odaklanıyor ve müziklerinin odağına Ermeni çalgısı “duduk”u yerleştiriyorlar. Elektronik müzik, caz, doğadan sample edilmiş sesler eşliğinde neredeyse meditasyon müziğine yakın enteresan bir caz albümü.

(Bültenime üye olup okuduğunuz için teşekkürler. Beğendiyseniz paylaşabilir, dilerseniz ücretli abonelik seçenekleri üzerinden destek olabilirsiniz.)

Metric’in (yukarıda) bu hafta yayınlanan albümünün adı “Romanticize The Dive”. Solist Emily Haines’in vokalini duymak dahi 2000’lere ışınlanmaya yetiyor. İkili (Haines ve Jimmy Shaw) onuncu stüdyo albümlerinde geçmişe dair duygularını temize çekiyor. Bir bakıma nostalji duygusunu sorguluyor. Zamanında belli bir rüzgar estirmiş pek çok grup gibi Metric’in de gündemi geçmiş ve gelecek arasında anlamlı bir bütünlük kurmak. kendini tekrar etmemeki nostaljiye kapılmamak ve yeni kalabilmek. Albümü dinlemek ve fikirlerin çarpışmasına tanık olmak gibi.

“Kammerkonzert”, Brit elektronik müzik öncülerinden Squarepusher’ın (Thomas Jenkinson) deneysel yeni albümün adı. “Oda müziği” demek. Oda müziği az sayıda müzisyenin icra edeceği bir müzik çerçevesini işaret eder normalde. Burada tek sanatçı ve önündeki bilgisayar ve enstrümanlar var. Jenkinson müthiş bir iş çıkarıyor. Sanatçının 90’ların sonu, 2000’lerin başlarında yer almış bol drum’n bass’lı işlerini, funk ve jungle’ı birleştiren karmaşık yapılarını unutun. “Kammerkonzert” başka bir düzlemde, klasik müzik disiplininde ilerliyor. Deneysel ve tek kişilik oda müziğini son derece açık bir zihinle, dinleyeni yavaş yavaş kendi dünyasına çeken bir ustalıkla hayata geçiriyor. Klasik müziğe getirilen çağdaş yaklaşımlar arasında en dikkate değer be ilginç olanlardan.

Bruno Pernadas adını duymamış olabilirsiniz. Portekizli caz müzisyeninin yeni albümü “unlikely, maybe” adını taşıyor. Lizbon’da caz eğitimi alan gitarist ve bestecinin pop ve caz unsurlarını bir araya getiren kişisel bir tarzı var. Ritimleri sesler melodiler arasında dolanırken psychedelic kapılar açmayı başarıyor dinleyenin zihninde. Son dönem karşıma gelen ilginç işlerden biri olaraknot etmiştim. İkinci dinleyişte de aynı tadı aldım. Bakalım siz neler düşüneceksiniz.

Foo Fighters’ın yeni uzunçalar albümünün adı “Your Favorite Toy”. Grubun on ikinci stüdyo albümünde yeni davulcu Ilan Rubin yerini alıyor. Dave Grohl’un Foo Fighters’ı her zaman Nirvana gibi tınlayan ama o kadar depresif olmayan bir zihnin punk ve hard rock etkisindeki dışavurumundan ibaret oldu. FF bu defa da çizginin çok dışında değil ancak her zamankinden daha yeni ve daha punk sesler geliyor kulağa. Dinledikçe kendini ele veren bir rock albümü. Foo Fighters gibi ama yeni gibi.

• Madonna’nın yeni single’ı “I Feel So Free” adını taşıyor. Girişte “Vogue” gibi tınlasa da bu dans pistleri için tasarlanmış bir house parçası. Klasik Madonna hit anlayışından uzak bir tür “mod” parçası. Madonna kariyerinin son yıllarında Latin ağırlıklı pop etkisinde oradan oraya savruldu ve sanırım sonunda doğru bir limana vardı. 67 yaşındaki efsane dans pistinde parıldıyor.

• Muse “The Wow! Signal” adındaki yeni albümünden ses verdi bu hafta. Single’ın adı “Cryogen”. Parçanın girişindeki riff hemen akla “Origin of Symmetry” zamanlarını hatırlattı. Şarkı “Plug in Baby” tadında güçlü bir progresif yapıya ve akılda kalan riff’lere sahip. Haziran’da gelecek albümü merak etmemek elde değil.

• Beck harika bir yeni şarkı yayınladı. Prodüktör, Radiohead başta önemli rock gruplarıyla çalışmış tecrübeli müzik adamı Nigel Godrich. Sözler, kendine bir ev arayan yalnız bir atlıyla ilgili. Bu melankolik şarkı tam da Beck’in benzer tipteki şarkılarının, mesela “Everybody’s Gotta Learn Sometime”ın devamı niteliğinde. Beck 2026 turnesi takip edilsin.

ÖNERİ // HANGİ FESTİVAL?

Yılın o zamanı geldi. Yaz yaklaşıyor ve eminim planlar yapılıyor. İmkanı, vakti, gücü kuvveti, gençliği olanlara bir iki öneri yapayım. Daha doğrusu hatırlatayım. Avrupa’da ve İngiltere’de festivaller ufak ufak kadrolarını belirlemeye başladı. Nerede ne var, hangilerine hala bilet var, kısaca bakalım.

Rock Werchter 2-5 Temmuz, Belçika

Leuven’de bu yaz gene bayram var. Bu güzel küçük. ve şirin Ortaçağ kenti festival zamanı nasıl hareketli, nasıl cıvıl cıvıl olur anlatamam. Avrupa’nın her türden müzisyeni en şahane kombinasyonla bir araya getiren festival Rock Werchter’dir her zaman. Brüksel’den trenler çok yakın. Bu yıl The Cure, A Perfect Circle, Gorillaz, Kneecap, Mogwai, Pixies, The War on Drugs, Wolf Alice dikkatimi çekti. İrili ufaklı isimlerle kadro zengin. Belçika usulü midye ve patatesi yemeden gelmeyin çarşıda.

Boardmasters, 5-9 Ağustos, İngiltere

Meraklısına bir festival önereyim. İngiltere’nin en güzel doğası, en şahane sahilleri Cornwall’da. Bu bölgenin gerçekten en güzel ve sadece İngilizlerin bildiği, turizmin bozmadığı yerlerinden biri de Newquay. İngiltere’de meşhur ama dışarıda neredeyse hiç bilinmeyen bu sahilde dört gün boyunca yapılacak bu surf temalı festival. Sıcaktan kavrulmadan Ağustos ayında katılmalık serin bir etkinlik. Dikkatimi çeken isimler arasında Lily Allen, Kasabian, Rudimental, Goldie, Dizzie Rascal, Fatboy Slim, Lambrini Girls, Tinie Tempah, The Darkness var. Ayrıca onlarca yeni nesil grup. Başka yerde pek göremeyeceğiniz İngiliz ekipler. Dedim ya meraklısına.

Creamfields, 27-30 Ağustos, İngiltere

EDM ve dans mevzubahis olduğunda bu yaz gidilmesi gereken yer sanırım Creamfields. İngiltere’nin en köklü dans festivali bu yıl 27-30 Ağustos tarihleri arasında yapılacak ve yine en büyük isimleri, belki de tamamını bu dört günde bir araya getirecek. Aralarında Calvin Harris, Swedish House Mafia, Disclosure, Underworld, Faithless, Armand Van Helden, Carl Cox kimi ararsanız var. 250 sanatçı ve dört gün. Manchester’a uçmanız lazım. Konuyla ilgili bir müzikseverseniz zahmete değer.

Sziget, 11-15 Ağustos, Macaristan

Kıta Avrupasında Türkiye’den ulaşımı kolay festivallerin en büyüğü Sziget. Budapeste’nin içinden geçen Tuna nehrinde Obudai adasında yapılıyor bu klasikleşmiş festival ve her yıl en geniş sanatçı kadrosunu bir araya getirmeyi başarıyor. Rock Werchter’den farkı müzik çeşitliliği. Folk da, caz da, rock da, pop da, rap de, bu festivalin çatısı altında neredeyse eşit oranda var her yıl. Yani on parmağında on marifet, zengin bir festivalimiz. Bu yıl Florence & The Machine, Jorja Smith, Underworld, Bring Me The Horizon, Skepta, Zara Larsson gibi isimleri gördüm. Son dakika büyük isimler eklenecektir. Ama bence Sziget’e ünlü isim görmeye değil, yeni sanatçı keşfetmeye gidin.

Isle of Wight, 18-21 Temmuz, İngiltere

Wight adası, İngiltere’nin güney sahillerinde bir tatil beldesi. Buradaki festival 1970’lerden bu yana en köklü isimleri ağırlamış. Her yıl güzel bir kadro sunar. Bu sene Calvin Harris, The Cure, Wet Leg, The Last Dinner Party, Sex Pistols, Feeder, Maximo Park gibi eski ve yeni isimler var. Güzel kadro.

Mo Chara:

“Müzik dinlerken her lafı anlamaya gerek yok”

Kuzey İrlandalı rap ekibi Kneecap son yıllarda müziği kadar Filistin halkına verdiği destekle de gündemde. İrlandaca rap yapan grubun üyelerden Mo Chara yeni albümleri “Fenian”ı anlattı

Kneecap’in konserleri bir tür miting tadında geçiyor. Bunun nedeni punk ve elektronik müziği vurucu bir şekilde bir araya getiren sıradışı müzikleri kadar anlattıkları hikayeler. Son yıllarda Filistin’deki soykırımı dile getiren ve burada olan bitene oldukça canlı ve yüksek perdeden bir itiraz sergileyen Kneecap içinden çıktığı Kuzey İrlanda kültürünü ve İrlandacayı yaşatmaya çalışıyor. Bunu yaparken dünyanın dört bir yanındaki ezilmiş halklarla bağ kuruyor. Mo Chara’yla yeni albüm üzerine sohbet ettik.

Albümünüzün adı “Fenian”. Bunun ne anlama geldiğini anlatabilir misiniz?

Fenian, kökleri 18. yüzyıla dayanan, Irlanda’nın bağımsızlığı için mücadele eden cumhuriyetçi savaşçılara dniyor. Çağdaş İrlanda mitolojisinde önemli yerleri vardır. Zaman içinde İngilizlerin İrlandalıları aşağılamak için kullandığı bir sözcüğe dönüşüyor. Fenian yani savaşçılar ormanda örgütleniyorlardı. Britanyalıların bu duruma gönderme yaparak Irlandalıları vahşi ve aptal gösterip aşağılamak için bu kelimeyi seçtiler. Biz albümün adını “Fenian” koyduk. Bu kelimeyi geri istiyoruz ve geri alıyoruz. Kimliğimizi geri istiyoruz. Kültürümüzü ve dilimizi geri istiyoruz. Biz “Fenian” olmaktan gurur duyuyoruz. (Fenian kardeşliği örgütü daha sonra I.R.A’ya dönüştü.)

Bu bana şunu düşündürdü, siz Kuzey İrlanda’dan çıkmış, kendi kuşağınızın en ünlü grubusunuz. Bu üzerinizde bir baskı oluşturuyor mu?

Aslında bunu söyleyerek bize olduğundan fazla değer atfediyormuşsunuz gibi geliyor. Bizden önce çok zor işler başarıldı. Bizden önce pek çok insan mücadele verdi ve bedeller ödedi. Biz bugün onların sayesinde sözümüzü söyleyebiliyor, yaptığımız şeyi yapabiliyoruz. Ama elbette bizim de katkımız olmuştur. Eğer böyle düşünülüyorsa bu bizim hoşumuza gider. Ama asıl iş bizden öncekiler tarafından yapıldı. Ve elbette en büyük mücadeleyi ailelerimiz verdi. Kuzey İrlanda’da kendi dillerini ve kültürlerini koruyarak yaşamayı başardılar. Bizi de kültürümüzden kopmadan yetiştirmeyi başardılar.

Bütün dünya İngilizce müzik yaparak derdini anlatmaya çalışırken siz İrlandaca rap yaparak dünyaya mesajınızı nasıl aktarıyorsunuz?

Başlarda sadece arkadaşlarımız ve çevremizdeki dar bir kitle bizi anlıyordu. Zaten biz de sadece onlar için müzik yapıyorduk. Sonra başkaları katılmaya başladı. Özellikle filmin ardından (Kneecap’in hikayesini anlatan 2024 tarihli aynı adlı filmin prömiyeri Sundance Film Festivali’nde yapılmıştı.) dünyanın farklı bölgelerindeki insanlar kendilerini hikayemize yakın hissetti. Dünyada sömürgeciğin etkisini göstermediği bir yer neredeyse yok. Benim hikayemin Avustralya’daki aborijinlerle ortak yanları var. Kenya’daki Nijerya’daki biri de benim yaşadıklarımı yaşadı ve mesajımı anlıyor. Hiç karşılaşmadığım, dilini bilmediğim, kültürüne yabancı olduğum insanların bu anlamda benimle ortak yanları var. Sömürgeciliğin bize yaşattıkları bizim ortak tarihimiz ve ortak değerimiz. Bu talihsiz olduğu kadar güzel de bir durum çünkü bizi bir araya getiriyor. Biz onlarla iletişime geçebiliyoruz. Dilleri neredeyse yok olmaya yüz tutmuş aborijinler de benim İrlandaca hakkındaki düşüncelerimi öğrendiğinde, “evet bunu ben de yaşıyorum” diye düşünüyor. Benim dedelerimin büyükannelerimin başına da bunlara benzer şeyler geldi diye düşünüyor. Ben ayrıca insanların müzik dinlerken söylenen her sözü anlamaları gerektiğini düşünmüyorum. Ben mesela çok fazla Arapça rap dinliyorum, ska dinliyorum. Her sözü anlamaya gerek yok. İnsanlar hareketlerle, seslerle duygularını aktarıyor. Bu benim için yeterli oluyor. Bence müziğin en önemli ve güçlü kısmı da burası.

Büyüme yıllarınızda kahramanlarınız kimlerdi?

İrlandalı bağımsızlık savaşçılarının hikayelerini dinleyerek büyüdük. Bobby Sands bunlardan biri. Hapishanede açlık grevinde hayatını kaybetmişti. İnsanlar kabul etsin ya da etmesin, onun gibi fedakar insanların bizim üzerimizde önemli bir etkisi var. Çocukken en çok etkilendiğimiz hikayeler hiç tanımadıkları insanlar için kendi hayatlarını feda edebilen kahramanlardı.

Albümdeki ortak çalışmalardan birinde Filistinli rapçi Fawzi yer alıyor. Bundan biraz bahsedebilir misiniz?

Moglai Bap’in (grubun diğer rapçi üyesi) kardeşi Ramallahlı bir Filistinliyle nişanlı. Fawzi’yle bu şekilde tanıştık. “Castro” adındaki şarkısını dinleyip çok beğenmiştik. İnanılmaz iyi biri şarkı. Birlikte bir şeyler yapabileceğimizi düşündük. Filistin meselesi bizim için çok önemli ve kalbimize her zaman yakın durmuş bir mesele. Biz birer İrlandalı olarak büyüme yıllarımızda hep bu mücadeleden haberdardık, Filistin bayrakları her yerdeydi. Fawzi’yle tanışmamız bize, Filistinlilere kendi kendilerini ifade edebilecekleri bir platform olma fikrini verdi. İrlanda ya da Filistin bu ortak bir platform ve söylenmesi gereken sözler var. Fawzi sadece Filistinli olduğu için değil aynı zamanda çok çok iyi bir rapçi olduğu için albümde yer alıyor.

Sahneye birlikte çıkma gibi bir düşünceniz var mı?

Kesinlikle istiyoruz. Bunun için çalışıyoruz. Ancak Filistin’deki durum malum, şu an için zor görünüyor. Elimizden geleni yapacağız.

Dan Carey albümünüzün prodüktörü. Kendisi aynı zamanda Fontaines D.C.’yle çalışmıştı. Müziğinize nasıl bir katkı sundu?

Ben her zaman söylüyorum bizim müziğimiz yalın ve basit. Zaten genel olarak hip hop basitlik üzerine kurulu. Dan ise uzun zamandır müziğin içinde, işinde inanılmaz derecede kompleks ve zeki biri. Bizim basitliğimiz ve onun kompleks yaklaşımı bu albümde buluştu. Amacımız müziğimizi derinleştirmek, geliştirmek ama bunu basitliğini koruyarak gerçekleştirmekti. Dan bize bu imkanı sağladı. Her şeyi analog yapıyor. Bilgisayarda müzik üretmiyor. Müzik ve altyapıları oluşurken bir yandan da sözler yazıldı. Paralel bir süreç işledi. Bu bizim için bir yenilikti, daha önce bu şekilde çalışmamıştım.

Sahnede canlı bir grupla çalmayı düşünüyor musunuz bu turnede?

Bu fikri çok cazip buluyorum ama hip hop’ta işe yaradığı çok az örnek var. Biz punk ve elektronik altyapılarla çalışıyoruz. Bunu çok iyi işlediği örnekler gördüm ama bizim durumumuzda canlı enstrümanlarla müziğin ağırlığını ve yoğunluğunu istediğimiz ölçüde verememek gibi bir tehlike var.

Şarkıları bestelerken nasıl bir çalışma tarzınız var?

Biz birlikte büyüdük ve neredeyse her günümüz beraber geçti. Şarkıları da doğal olarak beraber yazardık. Şimdi bunu yapmamıza gerek olmuyor çünkü birbirimizi çok iyi tanıyoruz. O (Moglai Bap) benim ne yazacağımı ben de onun ne yazacağını biliyorum. Bir konu seçip çalışıyor sonra yazdıklarımızı bir araya getiriyor sonra kaydediyoruz. Birbirimizi çok iyi tanıdığımızdan bu süreç de çok doğal gelişiyor.

İstanbul’daki konserde Türkiye’den bir rapçiyi sahneye çıkarmayı düşündünüz mü?

Neden olmasın? Türkçe rap’e çok hakim değilim ama kesinlikle dinleyeceğim.

(Kneecap’in yeni albümü “Fenian” Heavenly etiketiyle 1 Mayıs’ta piyasaya çıkıyor. Grup 20 Temmuz’da Küçükçiftlik Park’ta bir konser verecek.)

NE DİNLESEK?

• Melike Şahin ve Seda Erciyes’in birlikte söylediği şarkının adı “Sev Seveceksen”. Bu Seda Erciyes’in söz ve müziği üzerine dikkate değer bir düet.

• The Strokes’un. bol auto-tune’lu yeni bir şarkıyı internete koyduğunu biliyor muydunuz. Şarkının adı “Going Shopping”. Şöyle aşağı bırakıyorum.

• Futbol sevgisiyle de tanıyıp sevdiğimiz, doğup büyüdüğü şehri olan St. Albans’ın amatör kümedeki futbol takımının forma sponsoru vefalı Enter Shikari “Lose Your Self” adlı yeni şarkısını yayınladı geçen hafta.

• Rock dinliyorsanız bu hafta Foo Fighters’ın yeni şarkısına dikkat. parçanın adı “Of All People.” Şarkı Dave Grohl’un 90’larda tanıdığı ve sattıklarıyla herkesin hayatını karartan bir uyuşturucu satıcısı hakkında.

• Indie aleminin klasiklerinden Courteneers “Luckiest Man Alive” adında bir şarkı yapmış. Dinlemeye değer.

YORUM // Çekme kasetler

Bu el yazısı kime ait?

Akmar Pasajı’nın en eskilerinden Zihni, tezgaha bir seri çekme kaset koymuş. “Akşama biter” diye de not düşmüş. İnsanlar bu evde çekilmiş, sırtı özenle yazılmış, şarkı isimleri nefis bir el yazısı font ile karton kapağa işlenmiş bu kasetler hakkında neler yazmış neler. Ben fotoğrafı alıp arkadaş gruplarında paylaşınca olay daha da coştu. Benim gibi başkalarının da bu özel hazırlatılmış karışık kasetlerin üzerinde bulunan bir el yazısını (“Hail To England” - Manowar) tanıdığını fark ettim. 80’lerin sonu 90’ların başında Akmar civarındaki tezgahlarda karışık kaset doldurtmuş, ya da bu kasetlerden biri eline geçmiş herkesin bilinçaltını tokatlayan bir el yapımı font bu. Bu güzel el yazısı acaba kime ait? O kasetleri çeken ismsiz kahraman kim?

Sipariş kasetleri beklerken yaşadığımız heyecanı hatırlarken ve artık dinozor olduk diye düşünürken bir haber önüme geldi. Maxcell (bu Japon şirketi 70’lerden 2000’lere en büyük kaset üreticilerinden biri olmuştur ve o dönem müzik dinleyen herkesin zihnine Basf, TDK, Raks gibi markalarla birlikte kazınmıştır) 80’lerde ürettiği kasetçalar modeli yenileyerek yeniden piyasaya sürmüş. Evet Sony’nin Walkman’ine çok benzeyen bir minik kasetçalar. Bluetooth özelliği de koymuşlar. Ne mi yapabiliyorsunuz bu mucizevi cihazla? İlahi… Kaset dinliyorsunuz. Gerçek kaset. İleri sarması var, geri sarması var. Rec tuşu var kayıt yapmak için. İnsan başka ne ister? İlk gününde binlerce satılmış bu cihaz.

Albümlerin artık plak gibi CD ve kaset versiyonlarının da muhakkak basıldığını hesaba kattığımızda ortada butik bir ekonomi olduğundan söz edebiliriz. Yani hem sevdiğiniz grubun kasedini edinip dinleyebilirsiniz, hem karışık kaset yapabilirsiniz. Spotify varken bunlara ne gerek var sorusunu ciddiye almıyorum. Bir defa sanatçılar için gerek var. Dinleyiciye sunulan bu özel formatın geliri doğrudan sanatçıya gidiyor aracı kurumların bankahesaplarından süzülmeden. Ne kadar güzel. Dinleyici içinse deneyimdir.

İşin karışık kaset kısmına gelince, biz eskiden radyodan kayıt yapardık. Sonra çift kasetçalarlı aletler çıktı. Kasetten kasete kayıt demekti bu. Plaktan kasede çok kaliteli olurdu ama tabii gerekli düzene sahipseniz. Bugün neler yapılabileceğini de ben söylemeyeyim. Meraklısı yolunu bulur. Ama diyorsanız ki ben Spotify’dan memnunum o da ayrı konu. İkisinin yeri ayrı. Dünyada 1990’larda sonuna gelinen kaset formatı bizde 2000’lerin ortalarına kadar yaygın olarak yaşadı. Müyap verilerine göre 2003 yılında 755 bin yabancı, 27 milyon yerli kaset için bandrol satın alınmış. Buna karşılık CD bandrol rakamı toplam 11 milyonda kalıyor. 2010’da toplam kaset bandrol sayısı 300 bine düşüyor. 2015’te 2 bine. Şu an sıfır.

Ancak biz nasıl geç koptuysak kasetten, aynı şekilde geç geri döneriz. İngiltere’de mesela 2012’de 3823 kaset satılmış. 2023’te 193 bin. En çok satan kasetler Harry Styles, Arctic Monkeys ve Florence & The Machine olmuş 2023’te. ABD’de bu rakam bugün 600 binlerde. Her yıl büyüyor pazar. Nedeni nostalji değil, Z kuşağının müzik dinleme alışkanlıkları. Stream platformları tam gaz yola devam edip yapay zeka dalgasıyla başa çıkmaya çalışırken fiziksel formatlar kendilerine özel bir alan açıyor. Olan biten bu.

NE DİNLESEK?

“Kayıp Aşıklar Ülkesi” - Kalben

Kalben’in yeni albümü bu hafta yayınlandı ve stream platformlarında hemen baş köşedeki yerini aldı. Bu albüm Kalben’in müzikteki 10. yılını ifade ediyor. Sadece 10 yıl. Sanki çok daha uzun zamandır hayatımızda Kalben. Sesi ve tarzıyla çoktan popüler müzikte kendine has bir yer sahibi oldu. Bu süre içine beş stüdyo albümü sığdırması anlamlı. Albüm gibi artık varlığı tartışılan bir formatı gayretle ayakta tutan isimlerden biri Kalben benim gözümde. Albümdeki 13 şarkının söz ve müziği kendisine ait. Ayrıntılı bir değerlendirme yapacağım, şimdilik albüm haberini vermekle yetiniyorum.

“Full Circle” - Tom Misch

Londralı gitarist Tom Misch’i, kendi gibi Thames’in güneyinden yetişmiş rapçi Loyle Corner ve çok yönlü caz davulcusu Yussef Dayes ile ortak işlerinden tanıyoruz. Misch hip hop, caz ve soul’u sentezleyen çok yetenekli bir caz müzisyeni. 20’lerinin başında Soundcloud’a koyduğu kayıtlarla dikkat çekmişti. 2021’den bu yana sessizdi. Mail grubuna üye olanlar bu süre içinde bazı zihinsel sorunlarla başa çıkmaya çalıştığını biliyor. Üzerinde üç yıldır çalıştığı albüm sonunda geçen hafta Beyond The Groove / AWAL etiketiyle yayınlandı. 11 şarkılık bu çalışmayı gitar sevenler, caz ve hip hop arasındaki oldukça kalın ve flu çizgiye gönül verenler dinlemeli.

• Sena Şahin’in yeni şarkısının adı “Beyoğlu”. Beyoğlu’nda hayat devam ediyor her şeye rağmen arkadaşlar. Kesin bilgi.

• Anadolu Pop’u kendine kerteriz almış gruplardan Ölüm yeni bir single yayınladı. Adı “Kara Dünya”. Şarkının geçen yıl kaydedilmiş canlı video’sunu aşağı yapıştırıyorum.

• Arabesk rock’ta bu hafta Zakkum “Pırıl Pırıl Pırıl Ölüyorum” demekte. Evet üç pırıl.

• Ufuk Beydemir’in romantik rock baladının adı “Çukur”.

• İsveçli popçu Robyn’i ben ilk Röyksopp’la çalıştığında duymuştum. Robyn sonradan İngiltere’de hayli ünlü oldu ve global camiada dikkat çeken bir alternatif pop figürü haline geldi. Yeni albüm BBC dahil bütün İngiltere müzik medyasında muhabbetle karşılanıyor şu günlerde. Yeni albümünün adı “Sexistential”.

• Sublime iki yeni şarkı yayınladı, yeni albüm de yolda gelen haberlere göre. Bir “Santeria” değil yeni şarkılar ama yine de albümü merak ettim, notumu aldım.

// RÖPORTAJ //

Anna Calvi: “Müziğin uyandırma ve değiştirme gücü hala var”

Müzisyen şarkıcı ve besteci Anna Calvi yeni EP albümü “Is This All There Is?”de Iggy Pop ve Matt Berninger gibi isimlerle çalışıyor. Calvi yakın zamanda savaştan zarar gören çocuklar için yayınlanan Help (2) adlı derlemede de yer aldı

İngiliz alternatif sahnesinin en karakter sahibi isimlerinden Anna Calvi’yi bir süredir takipteydim. Hem savaşta zarar gören çocuklara yardım eden War Child isimli kuruluşun dünyanın en önemli alternatif müzik sanatçılarını bir araya getirdiği “Help” adlı derleme albüm serisinde yer alması, hem de bir süre önce yayınlanan “Is This All There Is?” adını taşıyan EP albümü dikkatimi çekiyordu. Sonunda kendisine her iki konuda da sorular sorma fırsatı buldum.

Önce biraz bilgi vereyim. War Child’ın derleme albümü “Help (2)” adını taşıyor. İlk derleme 1995’te yayınlanmış, Oasis’ten Sinaed O’Connor’a dönemin en önemli isimlerini bir araya getirmişti. Radiohead, Orbital, Portishead savaştan zarar gören çocuklar için şarkılar besteleyip albüme katkı sağlamıştı. İkinci albüm 6 Mart’ta yayınlandı. Arctic Monkeys, Depeche Mode, Damon Albarn, Fontaines D.C. gibi ekiplerin de aralarında olduğu önemli isimler bu projeye dahil oldular.

War Child şu dönem tahmin edebileceğiniz gibi Gazze’de çok aktif. Bu bölgeye dair çalışmaları web sayfasında detaylı şekilde anlatılmış.

Anna Calvi bu derleme için bestelediği “Sunday Light” adındaki şarkıyı Nilüfer Yanya, Dove Ellis, Ellie Rowsell ile birlikte seslendiriyor. Kendisi de yakın zamanda anne olan Calvi şarkının çocukluk hakkında olduğunu anlattı. “Bu çok önemli bir albüm ve katılmak benim için çok değerli.”

Calvinin dört şarkılık “Is This All There Is?” adındaki EP’si ise devamı gelecek bir serinin ilk ayağı. Burada iki beste ve iki de cover var. Her şarkıda konuk sanatçılar yer alıyor. Iggy Pop, Laurie Anderson, The National’dan tanıdığımız Matt Berninger ve Perfume Genius katkı sunmuş.

Farklı isimlerle çalışmayı seviyorsunuz. Sizin için anlamı nedir ortak projelerin?

İnsanların aynı eser etrafında bir meseleyi kendi pencerelerinden ifade etmesi fikrini seviyorum. Çok sevdiğim şarkıcılar hepsi. Benimle birlikte bir şarkı yapıp yapmayacaklarını sordum. Farklı vokalleri ve yorumları nasıl tek bir şarkıda bir araya getirebiliriz konusu üzerine düşünmeye başladık. Farklı karakterleri aynı şarkıda nasıl bir arada anlamlı bir şekilde kullanabiliriz diye düşündük. Sonuç benim için tatmin edici.

20 Mart’ta yayınladığınız EP de ortak işlerin yer aldığı bir çalışma ve devamı da gelecek değil mi?

Evet. Şarkılarda ortaya attığım konular hakkında sevdiğim, güvendiğim, hayranlık duyduğum sanatçılarla birlikte düşünmeyi seviyorum. Bu EP serisi benim hayatımın yeni bir döneminde dair sorduğum sorulara yanıt arama sürecime denk geliyor. Bir noktada hayatta daha farklı bir bağlam arama ihtiyacına giriyor insan. Duygusal ve felsefi olarak sorular sormaya başlıyor. Ben bu EP serisinde hayata dair sorduğum sorulara birlikte çalışmaktan memnuniyet duyduğum isimlerle yanıtlar aramaya giriştim. Birlikte çalıştığım sanatçıları bir hikayedeki farklı karakterler gibi konumlandırıyorum. Bir hikayeyi birlikte ve kendi gözlerinden anlatıp yorumlayan karakterler gibi.

Albüm kayıtları sırasında nasıl bir yöntem uyguladınız, nasıl çalıştınız?

Iggy Pop kayıtları onun Miami’deki evinde yapıldı. Iggy Pop ile çalışmak benim için her zaman bir hayaldi. Onun vokaliyle şarkıya kazandırdığı boyut benim için çok değerli. Aslında çalıştığım diğer isimler de hep hayran olduğum isimler. Laurie Anderson’ın kayıtları New York’ta gerçekleşti. Perfume Genius da aynı şekilde New York’taydı. Matt (Berninger) çok yakın arkadaşım, onunla e-mail üzerinden çalıştık. Uzaktan çalışmanın bazen avantajları olabiliyor, insan kendi ritmini bozmadan çok sevdiği biriyle ortak bir işe imza atabiliyor. Komik gelebilir ama bu imkanı değerli buluyorum.

Ebeveyn olmak sizi nasıl değiştirdi?

“Nasıl bir dünyada yaşıyoruz” sorusunu daha fazla sormaya başladım. Bu dünyada yaşaması için bir çocuk yetiştiriyorsun. Bu durum kaçınılmaz olarak sorular sorduruyor. Aynı anda hem dehşete kapılıyorsun hem de ümitvar oluyorsun. Her şey gözüne çok güzel ve heyecan verici görünüyor. Bu umut demek aynı zamanda. Bir şeyleri düzeltmek için çalışıyorsun.

Dünyanın gidişatını nasıl görüyorsunuz?

Dünya egosunu doyurmaya çalışan psikopat adamlar tarafından yönetiliyor. Teknoloji hayatımızda çok fazla yer kaplıyor ve bu bize aslında bu gezegende yaşayan bir hayvan olduğumuzu unutturuyor. Bunu zaman zaman doğamıza karşıt bir durum olarak görüyorum. Herkesin bir sınava tabii tutulduğu zor zamanlardan geçiyoruz. İnsan olmak her zamankinden daha zor.

Yapay zeka hakkında ne düşünüyorsunuz, müziği nasıl etkileyecek?

Çok olumlu olmayacak sanki. İnsanların varoldukları sürece sanat yapmaları gerektiğini savunuyorum. Bu insan olmanın gereği, bir yandan da trajik bir miras. Benim müzik yaparkenki amacım bu çerçevede kendi duygularımı ifade etmek. Teknoloji sanatı değiştiriyor. Müzikte yapay zeka kullanarak kısa sürede büyük paralar kazanmayı hedefleyen insanlar olacaktır. Neticede yapay zekayla uğraşmak insanla uğraşmaktan daha kolay. Ama herkesin bu müziği seveceğini ve satın alacağını düşünmüyorum. Yine de insanların yapay zeka kullanarak kendilerini ifade edecekleri yaratıcı yöntemler bulacağına olan inancım tam.

Stream platformlarının müziğe etkisi hakkındaki görüşleriniz neler?

Sanatçılar stream’den para kazanamıyor. Ama platformların müziğe faydası da oldu. İnsanlar çok daha geniş bir perspektifte farklı türlerde müzik dinlemeye başladı. Teknoloji konusunda genel anlamda olumsuz düşünen insanları anlıyorum ama müziğe gelince durum farklı. Müzikte büyük bir büyüme ve genişlemeye neden oldu teknoloji. İnsanlar çok değişik tarzlarda faaliyet gösteren çok fazla sayıda sanatçıya ulaştı. Bu olağanüstü bir katkı. Teknoloji bazı şeyleri yıkıyor ama yerine yenisi inşa edildiğinde eskisinin de bir şekilde var olmaya devam ettiği görülüyor. Elektronik müzik yükseldiğinde gitar öldü deniliyordu. Ama öyle olmadı. Hem elektronik müzik büyük bir yaratıcılık patlaması yaşattı, hem de gitar devam etti. Yani durum o kadar da kötü değil.

1960’lardan itibaren ortaya çıkan protest müziğin dünyayı değiştirebileceğine dair bir umut ortaya çıkmıştı. Müziğin bugün böyle bir gücü var mı sizce?

Bugün 1960’lardaki gibi yekpare bir karşı-kültür hareketi yok. Çok fazla cephe, çok fazla alt tür ve alt kültür var. Bu, etkinin dağıldığını düşündürüyor. Ama yaratıcılığın ve fikirlerin hala dünyayı değiştirecek güce sahip olduğuna inanıyorum. Müziğe gelince, müzik size bazı şeyleri hatırlatır, uyandırır. Yaptığı budur. Gerisi insana kalmış. Müziğin uyandırma ve değiştirme gücü hala var.

NE VAR NE YOK? // Sağdan soldan önüme düşenler

• Yapay zeka üretimi şarkıcılar ufak ufak boy göstermeye başlarken Maxcell 1980’lerde sattığı kasetçalar modelini yenileyerek piyasaya sürdü. Çünkü kaset geri döndü. Pek çok yeni albüm, plak, CD ve kaset formatında da basılıyor ve müzik mağazalarında yerini alıyor. Kasetçaların tek “modern” yanı bluetooth özelliği. Yeni sınırlı teknoloji içeren müzik çalarınız hayırlı olsun. Kaset nedir ne değildir bunu da ayrı bir paylaşımla anlatırız yeni nesil okurlarımıza. Kitabının kapağında walkman olan biri olarak heyecanlandırdı beni haber haliyle.

  

• Timbaland’in YZ üretimi sanatçısı TaTa Taktumi (yukarıda), Ne-Yo’nun şirketi PNG ile anlaşma imzalamış. Yaşlanan rap’çi girişimciliği diye bir kategori var müzik sektöründe. Dr. Dre zamanında kulaklık trendine uyanıp Beats kulaklıklarını 2008’de lanse etmiş ve servetine servet katmıştı. Şimdi Timbaland YZ üretimi sanatçı işine girmiş. TaTa’yı sosyal medyadan takip edebilirsiniz. YouTube’da videosunu izledim. TaTa gibi binlerce onbinlerce gerçek şarkıcı / rapçi adayı stüyoların, şirketlerin kapısında hazır beklerken insan “neden” sorusunu sormadan edemiyor. Neden? Ne gerek var? Şarkıda bir yerde TaTa Brooklyn’de sokakta ona rastlayabileceğimizi ima diyor. Yorumlarda biri şöyle demiş “Böyle bir şey olamayacağını sen de biliyorsun”.

• Londra’nın en büyük konser salonlarından O2 ile ilgili ilginç bir istatistik açıklandı. 2016’dan bu yana bu mekanda sahneye çıkan kadın sanatçıların oranı yüzde 300 artmış. Müzikteki cinsiyet eşitliği açısından önemli bir bilgi.

YORUM // Yeni nesil dolandırıcılık hikayesi

ABD’de Michael Smith adlı adam 2017-2024 arasında yapay zekaya binlerce şarkı ürettirdi. Bu şarkıları yapay zeka kullanarak ürettiği bot dinleyicilere günde 600 bin kez dinleterek yıllık yaklaşık 1 milyon dolar bir gelir elde etti. 7 yılda varolmayan şarkıları varolmayan insanlara dinleterek 8 milyon dolar kazandı. Dolandırıcılıktan hüküm giymiş Smith, ama bana kalırsa sadece teknolojinin ikanlarını kullamış. Yaptığının yasaya aykırı bir yanı yok. Bugün YZ ile müzik üreten Suno adındaki uygulamanın 2 milyon kullanıcısı var, bu kullanıcılar günde 7 milyon YZ elinden çıkma şarkı üretiyor. Platformlara yüklenen günlük yaklaşık 150 bin şarkının yüzde 90’ı YZ elinden çıkma. Ve araştırmalara göre sıradan bir dinleyicinin yüzde 97’si yapay zeka şarkının insan elinden çıkmış bir şarkıdan farkını anlamıyor.

Yani herkesin kutsadığı, erdem saydığı bir teknolojiyi kullanmış adam. Neden suçlu olsun? Anlayan varsa anlatsın öğrenelim.

K-Pop mega starının dönüşü

BTS dört yıldır ortalıkta yoktu. Pop müzik aleminde bu çok uzun bir zaman. Her hafta yeni bir şarkı/video/EP/demo/akustik versiyon/konser kaydı/remix/cover/düet çıkarıp algoritmayı beslemeden geçen 200 hafta. Unutulur gidersin kimsenin haberi olmaz. Peki neydi bu hiç de istenmeyen profesyonellik dışı ayrılığın nedeni?

BTS’in yedi üyesi askere gitti. Güney Kore ‘de aynı Türkiye gibi mecburi askerlik var. Bedelli seçeneği de yok üstelik, görev 21 ay sürüyor. BTS gibi dünya çapında Beatles’tan daha popüler, onun albüm satış rekorlarını çoktan kırmış bir grup da olsan. “emret konutanım” diyorsun ve kışlanın yolunu tutuyorsun.

“Dünyaya açıl, kendine dön”

BTS askerliğini yaptı ve üyelerden Jimin’in söylediğine göre bu dönemde her üye kendince kimlik meselesi üzerine düşünmeye fırsat buldu. İnsan askerde neler neler düşünüyor, 21 ay boyunca bu meslelerin gündeme gelmesine ben hiç şaşırmadım. Dünyanın her yerinde tanınan bir Koreli global star olarak global-yerel eksininde bir gerilim yaşamak da var işin içinde. Güney Kore’de de amaç illa dünyaya açılmak. Dünyaya açıl, dünyaya açıl diye geçen bir kariyerin bir noktasında işte BTS kendine açılmayı keşfediyor, içinden çıktığı kültüre dönüp bakıyor, kendi değerlerini hatırlıyor. Yeni albümün teması bu.

BTS’in yedi üyesi askere gitti. Güney Kore ‘de Türkiye gibi mecburi askerlik var. Bedelli seçeneği de yok üstelik, görev 21 ay sürüyor.

Asker dönüşü grup bir araya geldi ve kimileri uzun zamandır bekleyen besteler ortaya döküldü. Çalışmalar hızlandı, kayıtlar tamamlandı ve işte nihayet yeni albüm “Arirang” piyasaya çıktı. Albüm kimlik ve yerellik üzerine şarkılar içeriyor. Güney Kore’den dünyaya açılan sanırım en büyük, en köklü, en özgün ve ilk boyband’in, yani peşi sıra gelenlere kapıyı aralayan ekibin bu defa kendine ve köklerine dönüş albümü “Arirang.” Üyelerinin tamamının Koreli olduğu grubun kendine dönüp bakması.

“Arirang” nedir?

“Arirang” hem Kuzey hem Güney Kore’de bilinen çok eski bir halk türküsü. Bebeklere ninni olarak söylenen, acı, kayıp, çile, gurbet gibi duyguların toplumsal ifadesi olarak dilden dile nesilden nesile gelmiş en popüler Kore melodisi. Bu türkünün özellikle 1946’da ikiye bölünen ve bu süreci 1990’lara ikinci yarısına kadar dünyanın en fakir ülkeleri olarak yaşamış Kore halkının birliğini temsil etmesi açısından BTS tarafından gündeme getirilmesinin anlamı bugün çok büyük.

Mesajlarda köklerine dönen BTS, müzik ve prodüksiyonda Diplo’dan Kevin Parker’a 14 şarkıda 20 kadar prodüktör ve besteciyle çalışıyor.

Güney Kore teknolojisiyle, sanayisiyle olduğu kadar kültürüyle de çok güçlü. Kuzey Kore'yle olan siyasi zıtlık, askeri rekabet ve devletlerarası huzursuzluğa rağmen BTS halkın bütünlüğüne vurgu yapmış. Kuzey Kore’de bu durumun nasıl karşılandığını doğrusu merak ediyorum. Her ne kadar kapalı bir toplum olsa da BTS’nin gücünü ve etkisini küçümsememek lazım. Neticede Çin’de dahi bir numara olmuş bir popüler müzik türünden bahsediyoruz.

Mesajlar yerel, müzikler global

14 şarkılık “Arirang”, müziğiyle klasik BTS çizgisinden çok farklı bir yerde değil. Şarkılardaki mesajlar açısından bir olgunlaşma ve yetişkin hali seziliyor. Albümün prodüktörlerine bakınca işin rengi hemen belli oluyor. Mesajlarda köklerine dönen BTS, müzik ve prodüksiyonda Diplo’dan Kevin Parker’a 14 şarkıda 20 kadar prodüktör ve besteciyle çalışıyor. Bunların hiç biri Koreli değil. K-Pop’un nasıl bir global tür olduğunu bu örnek bile tek başına anlatıyor aslında. Koreli olmak yetmez yani K-Pop’a. Global arenada en iyi prodüktörleri arkanıza almanız lazım.

Arirang turnesi 9 Nisanda Goyang’da başlayacak, 82 konserin ardından 2027 Mart’ta Manila’da sona erecek.

NE DİNLESEK // Dört yeni albüm

Albüm artık iyiden iyiye nostaljik bir formata dönüştü, o yüzden her yeni albüm değerli ve itinayla incelenmeyi hak ediyor. Geçen haftalarda yayınlanan ve dikkatimi çeken dört albümü şöyle aşağıya alıyorum.

INDIE ROCK// “Only You Left” - The Orielles

İngiliz üçlü The Orielles yeni albümünü Hydra ve Hamburg’da kaydetmiş. Hydra biliyorsunuz bir dönem Leonard Cohen’i ağırlamasıyla meşhur Yunan Adası. The Orielles’in müziğindeki şiirselliğe uygun bir tercih. Buradaki bir halı imalathanesini stüdyoya çevirip çalışmışlar. Hamburg ise albümün sanırım daha endüstriyel tarafını temsil ediyor. Şarkılar Hydra’nın epik atmosferini ve Hamburg’un karanlık endüstriyel havasını yansıtıyor. İlginç bir bileşim. Indie sevenler için farklı tonlara sahip sıra dışı bir çalışma.

Neo R&B // “Trying Times” - James Blake

Kuzey Londralı şarkıcı ve besteci James Blake’i meşhur falsetto vokaliyle söylediği duygulu şarkılar üzerinden tanıdık. R&B’ye alternatif bir yerden baktığını biliyoruz. Nereden biliyoruz? Farklı işbirlikleri üzerinden türler arası yolculuklar yapmasından biliyoruz. Mount Kimbie gibi neredeyse deneysel elektronik müzik yapan bağımsız gruplarla da çalıştı, Travis Scott, Kendrick Lamar, Rosalia gibi popun dev isimleriyle de işbirliklerine girişti. İşin özü Blake’in vokali herkesin ilgisini çekti ve o da kendini esirgemedi. Bu albümde türler arası geçişler görmek bizi şaşırtmıyor. Konuk bir adet: İngiliz rapçi Dave var bir şarkıda. Onun dışında Blake’in insanı hipnotize eden hüzünlü vokali ve müziğiyle başbaşayız. Özel, nitelikli bir çalışma.

ROCK // “A Pound of Feathers” - The Black Crowes

Chris ve Rich Robinson kardeşlerin yeni albümü bol bol klasik rock riff’leriyle dolu, gitar ve davulun 80’ler ve 90’ların country katkılı Amerikan rock anlayışıyla coştuğu neşeli, eğlenceli bir albüm. Bu tonda albümlere artık pek rastlanmıyor. Bunu herhangi bir yargı belirtmeden aktarıyorum. Bu albüm mutlu. Bu çağda mutlu albüm ayıp kabul ediliyor neredeyse ama işte The Black Crowes utanmadan mutlu arkadaşlar. Chris Robinson albüm kayıtları sırasında Nashville’e taşınmış ve sadece ama sadece 70’lere ait reggae müziklerini dinlemiş. Bunu kafasını temizlemek ve beste yaparken başka müziklerin etkisi altında kalmamak için yapmış. Reggae’yi bir antidepresan olarak kullandığı anlaşılıyor. İşe yaramış.

METAL // “Into Oblivion” - Lamb of God

Lamb of God’ın yeni albümünün adı “Into Oblivion”. Grubun 2000’lerdeki hırçın, asi havalarının geri dönüşü olarak niteleyenler var. Thrash sevenler için özellikle açılıştaki albümle aynı adlı parça heyecan verici. Gerçek olan, albüm son 10 yılın en iyi en sert albümlerinden gibi duruyor. Ve acı gerçek: Yeni logo hiç olmamış. Hatırlatalım, 24 Haziran’da canlı izleyecek Lamb of God’ı metal dinleyicisi Parkorman’da.

TİKTOK’IN MODASI GEÇİYOR MU?

Harris Poll isimli araştırma şirketinin yaptığı araştırmanın sonuçları geçen hafta teknoloji ve müzik medyasında kendine yer buldu. Bu şirket Z kuşağına TikTok ve sosyal medya ile ilgili sorular sormuş. Ankete katılanların yüzde 70’e yakını, ki bunlar Z kuşağı oluyor, yani 20’lerini henüz bitirmemiş bireylerden söz ediyoruz, eski TikTok’ı çok özledik, eskiden ne güzeldi, ne kadar saftı TikTok, diyorlarmış. Arkadaşlar TikTok Çinli Bytedance tarafından Douyin adıyla 2016’da Çin’de kullanıma açıldı. TikTok olarak global arenaya açılış tarihi 2018, yayılması 2020’de özelikle pandemiyle oldu. 6-7 yıl olmuş zaten topu topu ve insanlar nostaljik oluvermiş. 20 yaşında daha ne nostaljisi Allah aşkına kendinize gelin.

Fakat en ilginç yanı şu araştırmanın; sorulara yanıt verenlerin yüzde 25’i keşke TikTok hiç olmasaydı demiş. 20 yaşındakileri hayatından bu denli bezdirmek büyük başarı olsa gerek. Asıl incelenmesi gereken nokta burada galiba.

BUNLARI BİLİYOR MUYDUNUZ?

• 20 Temmuz’da Küçükçiftlik Park’ta bir konser verecek olan İrlandalı rap grubu Kneecap’in (yukarıda) şu anda İngiltere’den Küba’ya yardım götüren bir kampanyaya dahil olarak Havana’da bulunduğunu ve burada bir konser verdiğini;

• Radiohead gitaristi Ed O’Brien’ın solo albüm hazırlığında olduğunu, “Blue Morph” adındaki albümün prodüktörünün Brit indieve rock sahnesinin önemli prodüktörlerinden Paul Epworth olduğunu;

• Birleşik Krallık’ta son 30 yılın albüm satış gelirlerinin yüzde 80’inin siyah müzik türlerinden elde edildiğinin ortaya çıktığını, ayrıntılı bilgilerin “Black Music Means Business: Driving Economic Growth in the UK” (Siyah Müzik: Birleşik Krallık’ta Ekonomik Büyümenin Motoru” başlıklı araştırmada yer aldığını;

• Finlandiya’da hükümetin sanatçılara özel başlattığı destek programı çerçevesinde “The Saari Residence” adındaki kırsal çiftlik tesisinde inzivaya çekilme imkanı sağladığını, iki aylık inziva sırasında sanatçılara ayda 3800 avro maaş bağlandığını, bu inziva karşılığında herhangi bir şey beklenmediğini, tek amacın sanatçıların stresten uzak işlerine odaklanacakları bir ortam yaratmak olduğunu;

biliyor muydunuz?

Harry Styles’ın yeni albümü “Kiss All The Time. Disco, Occasionally” ve ardından gelecek 67 konserlik turne, 2026’nın en önemli müzik olaylarından biri olacak

Londra’daki plak dükkanları kapılarını albümün yayınlandığı günün ilk saatlerinde açtı. Karanlıkta hayranlar Harry Styles’ın yeni albümü “Kiss All The Time. Disco, Occasionally” için kapılara koştu. Dünyanın büyük şehirlerinde pop up shop adı verilen albüme özgü geçici süreli dükkanlar açıldı, Harry Styles’a ve yeni albüme ait ürünler satışa çıktı. Bu albümün tanıtım etkinlikleri dalga dalga yayılacak bu hafta ve sosyal medya Harry Styles ile coşacak.

Dünyanın en büyük pop starı kimdir, hala pop starlar var mı, yoksa artık o devir geride mi kaldı tartışmaları süre dursun, Harry Styles tartışmalar üzeri bir boyutta ve popülerlikte ilerlemeye devam ediyor. Süperstarların devrinin bitmediğini açıkça kanıtlıyor.

Şirketler ve platformlar her şeye karar vermeye başlamışken sanatçıların sesinin süperstarlar üzerinden daha güçlü çıkması önemli.

30 yaş değerlendirmesi

Styles, üç yıllık inzivasından dönüşünü haber veren yaklaşık bir ay önceki The Sunday Times röportajında bu konuyu biraz anlatıyordu. 2023’te “Love on Tour” adını verdiği uzun turne tamamlanınca oturup düşünmeye başlıyor: “Yorgunum ama durmak acaba doğru mu?” Bu endişeyi yaşamakta haklı. Günümüz müzik piyasası dinamikleri hesaba katıldığında ortadan kaybolmak unutulmak demek. Ancak öte yandan “30 yaşına geldim bir durup ne yapacağımı düşünmem lazım” diyen bir de ses var içinde. O sesi dinliyor. Bir star için zor bir karar. Ama dönmek de bir o kadar zor. Bu ara verme işi uzayabilirdi. Çalışmamak tatlı gelebilirdi. İlham perisi kaçabilirdi. Harry Styles şu ana kadar inzivayı iyi yönetti. Geri döndü ve bıraktığı yerden devam etme kararı aldı.

Programsızlık lüks olabilir

Bu ara dönemi Roma’da, Berlin’de, Londra’da orman içindeki evinde geçirdi. Konserlere gitti, ailesiyle zaman geçirdi, yeni insanlar tanıdı ve kendi deyimiyle bir kafede oturup zamanı düşünmeden kahve içmeyi hatırladı. Bu cümle çok saçma gelebilir ve pek çok insan tarafından da eleştirildi ama o seviyede bir starın günlük, haftalık, yıllık plan ve programları düşünülünce hayat o kadar da kolay değil. Programsızlık büyük bir lüks olabilir. Anlaşılan o ki Harry Styles bu lüksü yaşadı.

“Kiss All The Time. Disco, Occasionally” adını verdiği ve “Disco’dan sonraki virgülünün dahi mercek altına alınıp tartışıldığı (acaba dilbilgisi bakımından hatalı mı? Bilerek mi yaptı?) albümde Styles, yakın arkadaşı ve önceki albümlerde de birlikte çalıştığı Kid Harpoon ile daha yakın bir işbirliği içinde. İngiliz prodüktörün geçmişinde Calvin Harris gibi bir EDM devi yanında Florence & The Machine’den Lizzo ve Miley Cyrus’a uzanan geniş bir sanatçılar listesi var. Çok tecrübeli bir isim ve albümde ve yeni albümdeki ağırlığı daha da fazla. Harry’nin bazı bölümlerini Roma ve Berlin arasında kaydettiği ancak Londra’daki RAK stüdyolarında bitirilen bu albüm, kendi deyimiyle LCD Soundsystem tipi synthe’lerin ağırlıkta olduğu bir dans şarkıları spektrumu sunuyor. İlk single “Aperture” bu iddiayı doğrular nitelikte. Hikayelere gelince Harry Styles albümün inzivaya çekildiği dönemde tuttuğu bir not defteri anlayışıyla planlandığını anlattı. İlk izlenimlere, ilk yorumlara baktım, müzik yazarları tam not vermekten imtina ediyor. İyi bir pop albümü ama Styles’ın bu alanda koyduğu çıtayı aşabilecek mi göreceğiz. Harry Styles tarzını biraz değiştirmiş, daha az rock, daha fazla pop tınlıyor.

67 konserlik “residency”

Styles’ın önünde 67 konserlik uzun bir turne var. Daha önceki turlarından farklı olarak şehir şehir dolaşmak yerine “residency” anlayışıyla hareket edecek. Yani belli şehirlerde demir atacak ve buralarda çok sayıda şov yapacak. Seyircilerin kendisine gelmesini bekleyecek. Şovun sabit bir salonda ve düzende çok daha iyi olacağını söylüyor. Harry Styles ayrıca bu yıl Southbank Center’daki Meltdown Festival’ın küratörü olacak. Bu saygın konumda daha önce David Bowie, Yoko Ono, Patti Smith gibi büyük isimler yer almıştı. Styles’ın pop süpestarlığının yanına eklenmiş güzel bir entelektüel nişan niteliği taşıyor bu görev.

Harry Styles’ın yeni albümü ve bu albümün turnesi şüphesiz yılın en büyük müzik olaylarından biri. Bu aynı zamanda süperstarların devrinin bitip bitmediği tartışılırken anlamlı bir çıkış. Hayranlarıyla sıkı ilişkiler kurabilen güçlü starların varlığı, müzisyenlerin de genel anlamda elini güçlendiriyor. Şirketler ve platformlar her şeye karar vermeye başlamışken sanatçıların sesinin, süperstarlar üzerinden daha güçlü çıkması önemli.

(Not: Harry Styles hakkında yazdığım portreyi Milliyet Sanat dergisinin Mart sayısında okuyabilirsiniz.)

YORUM // Müziğimiz dünyaya nasıl açıldı?

Bu soru ne çok sorulurdu 2000’lerin başında. Nasıl olacak? Sanatçılarımız dünyaya sesini nasıl duyuracak? Gruplar, şarkıcılar, DJ’ler dünya çapında anlamlı olabilecek işler yapabilecekler mi? Bu soruları ve benzerlerini sorup durduk ama yanıtını pek alamadık. “Edirne’den öteye geçemeyen” diye bir laf vardı…

Peki 2026 itibarıyla durum ne? Kalben’in yeni albümünün çıkış haberi ve onu izleyecek turnenin durakları geçenlerde bir mail ile önüme düştü. Kalben’in yeni albümü “Kayıp Aşklar Ülkesi” 26 Mart’ta yayınlanacak ve hemen ardından bir turne gerçekleşecek. Tarihlere yerlere bakıyorum. Türkiye kadar neredeyse Türkiye dışında konser veriyor Kalben. Manchester, Londra, Dublin, Zürih, Varşova, Berlin, Hannover, Dortmund, Köln, Rotterdam, Amsterdam.

Sadece Kalben değil, bütün benzeri seviyedeki sanatçıların turnelerinde Avrupa’da en az 10-12 konser veriliyor. Ben Londra’da yaşıyorum ve neredeyse her hafta bir Türk grubun konseri var. Duman, Mor ve Ötesi, Ogün Sanlısoy, Pentagram, Can Güngör, Mabel Matiz, Gripin, Teoman hemen herkesi izleme imkanım var. Hiçbiri de 50 kişilik konserler değil, binlerce bilet satılıyor salonlar arenalar doluyor.

Peki nasıl oldu bu? Türkiye nasıl Avrupa’ya açıldı. Yanıt veriyorum: Çünkü Türkler Avrupa’ya açıldı. Belli başlı şehirlerde yaşayan Türk sayısı anlamlı oranda yükseldi. Her sanatçının konserine binler katılıyor. Tarkan’ın Londra O2 konserinde onbinler dev arenayı doldurdu. Müziğimiz dünyaya işte böyle açıldı. Önce seyirci açıldı dünyaya, ardından gruplar geldi. 2000’lerin başında kimsenin aklına gelmeyecek bir “açılma” hikayesi bu.

TEKNOLOJİ // “Dinlediğiniz şarkı YZ ile üretilmiştir”

Bir süre önce dijital müzik platformlarından Deezer yapay zeka ile üretilmiş şarkıları etiketleme uygulaması getirdi. Yani şarkı YZ ile üretilmişse ya da üretim aşamasında YZ kullanılmışsa bu durum belirtilmeli. Deezer her gün 50 bin yapay zeka üretimi içeriğin platforma yüklendiğini, bunları filtrelediklerini ve kaldırdıklarını açıklamış ancak başa çıkamayınca geçen temmuzda bir yandan da bu uygulamayı hayata geçirmişti.

Deezer yalnız kalmadı. Kısa süre sonra SoundCloud benzer bir etiketleme uygulamasına başladı. Şimdi de büyük oyunculardan Apple, YZ konusunda şeffaflık etiketi uygulaması getirdi. Buna göre yükleme aşamasında şarkının YZ üretimi olup olmadığı ya da üretiminde YZ kullanılıp kullanılmadığı konusunda etiketleme mecburi olacak. Bu uygulamaların temel nedeni, kullanıcılardan gelen tepki. Tepki olmasa doğrusu pek kimsenin umurunda olmayacak ya da bir tür iç mesele olarak kalacak bir konu dinleyici hassasiyetiyle bakın nerelere geldi. Şimdi YZ ile YZ olmayan insan üretimi şarkılar arasında net bir ayırım mecburiyeti var. Spotify konuyla ilgili çalıştıklarını açıklamıştı ancak şeffaf bir bilgilendirme yok. “Biz içimizde hallediyoruz merak etmeyin” düzeyinde bir yaklaşımları var. YouTube’un YZ ile vokal taklidi gibi uygulamalara karşı bir sistem geliştirdiği biliniyor. Ancak bu müzik YZ ile üretilmiştir etiketini henüz göremeyeceğiz.

Bu şeffaflık neden önemli? Şunun için önemli. Dileyen dilediği müziği üretsin ve dinlesin ama kimse kimseyi kandırmasın. Ben dinlediğim müziği kimin yazdığını, nasıl yazdığını, onu hangi yaşanmışlıklarla ürettiğini bilmek isterim. Arkasındaki hikayeyi merak ederim. YZ ile üretilmiş de olsa arkasındaki insanı bilmek, anlamak isterim. İçinde insan olmayan müziğin anlamı yok çünkü.

NE VAR NE YOK

• Radiohead basçısı Johnny Greenwood’u grup çalışmalarına paralel giden solo projeleriyle de tanırız. Film müzikleri yanında Greenwood Thome Yorke ile Smile projesinde ve irili ufaklı müzik projelerinde. yer aldı. Şimdi Hindistan’a merak sarmış. Shye Ben Tzur ve Rajastan Express projesinde yer alacağını açıkladı. Gariptir Gorillaz da son albümü “Mountain”da Hint müziğinin ve kültürünün etkisi altında. 1960’larda Beatles ve daha pe çok müzisyen Hint etkisinde kalmıştı. Soğuk Savaş yıllarıydı ve nükleer savaş tehlikesi her gün haberlerde köpürtülüyordu. Savaş çığırtkanlığının arttığı bir dönemden geçiyoruz ve gene Hindistan etkisi gündemde. İlginç bir tesadüf.

• ChatGPT’ye şarkıları Shazam’lama özelliği geldi. Nasıl oldu derseniz, Apple Chat GPT’ye müzik tanıma özelliğini eklemlemiş. Biliyorsunuz Shazam Apple’ın ve bu konuda dilediği tasarrufa sahip. “Shazam şu an ne çalıyor” promptuyla amacınıza ulaşabileceksiniz.

NE DİNLESEK?

• İyi bir caz albümü dinlemek isteyenler bu hafta saksafoncu Melissa Aldana’ya (yukarıda) kulak vermeli. Tanışmadıysanız da kendisiyle bu vesileyle tanışmış olun. Şilili tenor saksafoncu Santiago’da doğdu, altı yaşında babası saksafoncu Marcos Aldana gibi saksafon çalmaya başladı. Ergen yaşlarında caz kulüplerinde çalmaya başladı. Berklee College of Music’e gitti ve ardından New York’a taşınarak müzik hayatına burada devam etme kararı aldı. Blue Note’tan yayınlanan yeni albümün adı “Filin”. 1940-1960 arası Küba müzik sahnesinde Amarikan caz müziğinin etkisini yansıtan bu çok özel alt tür romantik caz şarkılarından oluşuyor. Bu duygusal albümde Aldana’nın çok değerli müzisyenlerle bir araya gelmiş. Aşağı yapıştırıyorum.

• Band of Horses’ın ilk albümü “Everything All The Time” 20. yıla özel yeniden basılıyor. Bu versiyonda şarkıların demo versiyonları ilk kez yer alacak.

• Pamela "Sonsuza Kadar” adında yeni şarkısını geçen hafta internete koydu. Uzun bir aradan sonra sahalara geri döndü diyelim.

• Özge Fışkın’ın yeni şarkısının adı “Geçmiş Olsun”. Güçlü vokallerini sergilediği dikkat çekici bir şarkı olmuş. Çok sevdik.

• Batu Akdeniz’in yeni şarkısında gitarıyla Akın Eldes konuk olmuş. Akın’ı hem caz çalışmalarından hem de Bulutuzluk Özlemi’nden tanıyoruz, yıllardır izliyoruz. Şarkının adı “Madem”.

• Evrencan Gündüz “Acı Verir Zaman” adlı yeni bir şarkı yaptı. Caz/pop etkisinde romantik bir şarkı. Yazın yakın olduğunu hatırlattı. Bu şarkılar hep yaz alameti.