<script data-pm-proxy="intercept"></script><?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:itunes="http://www.itunes.com/dtds/podcast-1.0.dtd" xmlns:googleplay="http://www.google.com/schemas/play-podcasts/1.0"><channel><title><![CDATA[Chemins antiques et sentiers fleuris]]></title><description><![CDATA[Je parsème ici les fleurs que je cueille au gré de mes lectures, discussions ou pensées. Antiquités grecque, romaine, mésopotamienne, mais aussi les sentiers fleuris du Moyen Âge, les fleurs du sang menstruel, et peut-être quelques dragons...]]></description><link>https://nadiapla.substack.com</link><image><url>https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!J10l!,w_256,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6015e363-ede5-44a6-8e78-2080ed6a4bae_668x668.png</url><title>Chemins antiques et sentiers fleuris</title><link>https://nadiapla.substack.com</link></image><generator>Substack</generator><lastBuildDate>Tue, 01 Sep 2026 11:52:42 GMT</lastBuildDate><atom:link href="/__u/nadiapla.substack.com/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/><copyright><![CDATA[Nadia Pla]]></copyright><language><![CDATA[fr]]></language><webMaster><![CDATA[nadiapla@substack.com]]></webMaster><itunes:owner><itunes:email><![CDATA[nadiapla@substack.com]]></itunes:email><itunes:name><![CDATA[Nadia Pla]]></itunes:name></itunes:owner><itunes:author><![CDATA[Nadia Pla]]></itunes:author><googleplay:owner><![CDATA[nadiapla@substack.com]]></googleplay:owner><googleplay:email><![CDATA[nadiapla@substack.com]]></googleplay:email><googleplay:author><![CDATA[Nadia Pla]]></googleplay:author><itunes:block><![CDATA[Yes]]></itunes:block><item><title><![CDATA[La cueillette d’août 2026]]></title><description><![CDATA[Un arbre de lumi&#232;re, une chambre encyclop&#233;die, et deux phrases latines sur les hommes et les femmes]]></description><link>https://nadiapla.substack.com/p/la-cueillette-daout-2026</link><guid isPermaLink="false">https://nadiapla.substack.com/p/la-cueillette-daout-2026</guid><dc:creator><![CDATA[Nadia Pla]]></dc:creator><pubDate>Sat, 22 Aug 2026 22:20:54 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!8tq1!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08330583-ed64-4020-827f-0d6c53cf29cb_4032x3024.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8tq1!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08330583-ed64-4020-827f-0d6c53cf29cb_4032x3024.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8tq1!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08330583-ed64-4020-827f-0d6c53cf29cb_4032x3024.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8tq1!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08330583-ed64-4020-827f-0d6c53cf29cb_4032x3024.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8tq1!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08330583-ed64-4020-827f-0d6c53cf29cb_4032x3024.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8tq1!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08330583-ed64-4020-827f-0d6c53cf29cb_4032x3024.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8tq1!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08330583-ed64-4020-827f-0d6c53cf29cb_4032x3024.jpeg" width="1456" height="1941" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/08330583-ed64-4020-827f-0d6c53cf29cb_4032x3024.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1941,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:4300843,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/212328735?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08330583-ed64-4020-827f-0d6c53cf29cb_4032x3024.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8tq1!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08330583-ed64-4020-827f-0d6c53cf29cb_4032x3024.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8tq1!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08330583-ed64-4020-827f-0d6c53cf29cb_4032x3024.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8tq1!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08330583-ed64-4020-827f-0d6c53cf29cb_4032x3024.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8tq1!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08330583-ed64-4020-827f-0d6c53cf29cb_4032x3024.jpeg 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p style="text-align: center;">&#8220;Arbre de lumi&#232;re&#8221; par M&#233;ryl Freissinet (branches entour&#233;es de laine rouge), exposition annuelle de Land Art &#224; l&#8217;&#201;co-Parc des Carri&#232;res, Fontenay-sous-Bois, photo prise vendredi 21 ao&#251;t 2026.</p><p style="text-align: center;">C&#8217;est par cette image que j&#8217;ouvre ma cueillette d&#8217;ao&#251;t. J&#8217;aime les arbres, j&#8217;aime la couleur rouge, j&#8217;aime ce parc non loin de chez moi que je traversais ce matin-l&#224;. Je n&#8217;allais pas tr&#232;s bien, et cet arbre de lumi&#232;re est apparu, exprimant une puissance vitale et apportant une r&#233;ponse rayonnante au probl&#232;me qui me pr&#233;occupait alors.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NyPi!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1ccb4f3c-ccac-466e-8146-8f2bc4f70e18_251x339.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NyPi!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1ccb4f3c-ccac-466e-8146-8f2bc4f70e18_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NyPi!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1ccb4f3c-ccac-466e-8146-8f2bc4f70e18_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NyPi!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1ccb4f3c-ccac-466e-8146-8f2bc4f70e18_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NyPi!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1ccb4f3c-ccac-466e-8146-8f2bc4f70e18_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NyPi!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1ccb4f3c-ccac-466e-8146-8f2bc4f70e18_251x339.jpeg" width="48" height="64.82868525896414" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/1ccb4f3c-ccac-466e-8146-8f2bc4f70e18_251x339.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:339,&quot;width&quot;:251,&quot;resizeWidth&quot;:48,&quot;bytes&quot;:16082,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/212328735?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1ccb4f3c-ccac-466e-8146-8f2bc4f70e18_251x339.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NyPi!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1ccb4f3c-ccac-466e-8146-8f2bc4f70e18_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NyPi!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1ccb4f3c-ccac-466e-8146-8f2bc4f70e18_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NyPi!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1ccb4f3c-ccac-466e-8146-8f2bc4f70e18_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NyPi!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1ccb4f3c-ccac-466e-8146-8f2bc4f70e18_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div></div></div></a></figure></div><h1>Actualit&#233;s &#224; venir</h1><ul><li><p><strong>Dans quelques jours ou semaines</strong> sortira un Hors S&#233;rie du podcast <em>Passion M&#233;di&#233;vistes</em> consacr&#233; aux femmes monstrueuses, qui avait &#233;t&#233; enregistr&#233; en public en juin dernier &#224; la suite de la projection du film <em>Excalibur</em>, et auquel j&#8217;ai particip&#233;.</p></li><li><p>En <strong>septembre</strong>, aussi dans le podcast <em>Passion M&#233;di&#233;vistes</em>, sortira un &#233;pisode classique dont je suis l&#8217;invit&#233;e principale, &#8220;Nadia et les menstruations au Moyen &#194;ge&#8221;. </p></li><li><p>Des articles se pr&#233;parent, articles scientifiques et articles grand public, dont certains devraient sortir <strong>cet automne</strong>&#8230;</p></li><li><p><strong>Samedi 3 et dimanche 4 octobre 2026</strong>, je serai, comme tous les deux ans, au fabuleux festival de reconstitution historique multi-&#233;poques &#8220;Fest&#8217;Ain d&#8217;Histoire&#8221; au ch&#226;teau de Chazey-sur-Ain, non loin de Lyon. La derni&#232;re fois, j&#8217;&#233;tais venue avec mon quiz sur l&#8217;histoire des menstrues. Cette ann&#233;e, pour changer, je proposerai une activit&#233; d&#233;j&#224; exp&#233;riment&#233;e ailleurs sur les manuscrits latins m&#233;di&#233;vaux : bandes dessin&#233;es, mots m&#234;l&#233;s &#233;tourdissants, jeux de mots et jeux de lettres, listes, sch&#233;mas, cartes, lettres g&#233;antes color&#233;es, ces manuscrits n&#8217;ont pas fini de vous &#233;tonner, que vous soyez expert ou ignorant en latin, que vous sachiez lire ou pas. A partir de 4 ans (il suffit de savoir reconna&#238;tre quelques lettres), on peut jouer &#224; &#233;lucider les myst&#232;res d&#8217;une page de manuscrit m&#233;di&#233;val et d&#233;couvrir qu&#8217;on comprend des mots latins sans le savoir. Et peut-&#234;tre &#233;crire soi-m&#234;me quelques mots au roseau taill&#233; et &#224; l&#8217;encre s&#233;pia utilis&#233;e dans les scriptoriums. Des exemplaires de mon roman <em>La Perle rouge</em>, seront &#233;galement disponibles &#224; la vente : ce sera l&#8217;occasion de les faire d&#233;dicacer !</p><p><a href="https://festain-dhistoire.fr/festival/">https://festain-dhistoire.fr/festival/</a></p></li><li><p><strong>Jeudi 15 et vendredi 16 octobre 2026</strong> aura lieu &#224; l&#8217;Universit&#233; de Clermont-Ferrand un colloque &#8220;Genre et &#226;ge dans les litt&#233;ratures du Moyen &#194;ge&#8221;, auquel je participerai vendredi (&#224; 17h) avec une communication intitul&#233;e &#8220;D&#233;finir la m&#233;nopause au Moyen &#194;ge. Articulation entre vieillesse et cessation des menstrues dans les textes m&#233;dicaux, philosophiques et th&#233;ologiques d&#8217;Europe occidentale du XIIe au XVe si&#232;cle&#8221;.</p></li><li><p><strong>Entre ces deux &#233;v&#233;nements</strong>, j&#8217;ai un projet tr&#232;s personnel &#224; mener &#224; Paris, dont je vous parlerai peut-&#234;tre une fois qu&#8217;il aura &#233;t&#233; achev&#233;, en esp&#233;rant que je r&#233;ussisse &#224; faire tout ce que j&#8217;ai pr&#233;vu, parce que j&#8217;ai mes cours de fran&#231;ais, latin, et grec &#224; assurer au coll&#232;ge !</p></li><li><p><strong>Vendredi 30 octobre 2026</strong>, de 10h &#224; 12h, je serai invit&#233;e au s&#233;minaire &#8220;Le monde et ses merveilles. Cosmologie, g&#233;ographie et nature (Orient-Occident)&#8221;, &#224; l&#8217;Universit&#233; d&#8217;Orl&#233;ans. J&#8217;y parlerai de l&#8217;&#233;tonnant texte (ou plut&#244;t ensemble de textes : variantes, commentaires, traductions&#8230;) &#8220;Secrets des femmes&#8221;, qui a &#233;t&#233; la source principale de ma th&#232;se sur la vision des menstrues au Moyen &#194;ge. Ma communication s&#8217;intitulera &#8220;Entre philosophie, m&#233;decine, et pamphlet misogyne : le Secrets des femmes,  un livre &#224; succ&#232;s de la fin du XIIIe si&#232;cle&#8221;.</p></li><li><p><strong>Mercredi 2 d&#233;cembre 2026</strong> (date encore &#224; confirmer), de 16h30 &#224; 18h30, je serai invit&#233;e au s&#233;minaire d'actualit&#233; de la recherche en histoire m&#233;di&#233;vale &#224; l'EHESS, pour y pr&#233;senter ma th&#232;se soutenue en octobre 2025 &#8220;Les menstrues ou le secret r&#233;v&#233;l&#233; : les discours sur la menstruation dans l&#8217;Occident m&#233;di&#233;val &#224; travers les &#171; Secrets des femmes &#187; (XIIe-XVe si&#232;cles)&#8221;</p></li><li><p>Il y a aussi quelques actualit&#233;s pr&#233;vues en 2027, mais j&#8217;en parlerai plus tard.</p></li></ul><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8UAN!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa8cd7e37-3c31-4770-a636-ad093032526b_251x339.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8UAN!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa8cd7e37-3c31-4770-a636-ad093032526b_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8UAN!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa8cd7e37-3c31-4770-a636-ad093032526b_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8UAN!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa8cd7e37-3c31-4770-a636-ad093032526b_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8UAN!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa8cd7e37-3c31-4770-a636-ad093032526b_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8UAN!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa8cd7e37-3c31-4770-a636-ad093032526b_251x339.jpeg" width="48" height="64.82868525896414" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/a8cd7e37-3c31-4770-a636-ad093032526b_251x339.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:339,&quot;width&quot;:251,&quot;resizeWidth&quot;:48,&quot;bytes&quot;:16082,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/212328735?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa8cd7e37-3c31-4770-a636-ad093032526b_251x339.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8UAN!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa8cd7e37-3c31-4770-a636-ad093032526b_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8UAN!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa8cd7e37-3c31-4770-a636-ad093032526b_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8UAN!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa8cd7e37-3c31-4770-a636-ad093032526b_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!8UAN!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa8cd7e37-3c31-4770-a636-ad093032526b_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div></div></div></a></figure></div><p style="text-align: center;">Merci de lire Chemins antiques et sentiers fleuris ! Abonnez-vous gratuitement pour recevoir les nouvelles cueillettes dans votre bo&#238;te mail.</p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;S'abonner maintenant&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/nadiapla.substack.com/subscribe"><span>S'abonner maintenant</span></a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VhiD!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc23ea4d2-2172-4251-99ad-29e03b366b74_251x339.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VhiD!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc23ea4d2-2172-4251-99ad-29e03b366b74_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VhiD!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc23ea4d2-2172-4251-99ad-29e03b366b74_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VhiD!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc23ea4d2-2172-4251-99ad-29e03b366b74_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VhiD!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc23ea4d2-2172-4251-99ad-29e03b366b74_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VhiD!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc23ea4d2-2172-4251-99ad-29e03b366b74_251x339.jpeg" width="48" height="64.82868525896414" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/c23ea4d2-2172-4251-99ad-29e03b366b74_251x339.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:339,&quot;width&quot;:251,&quot;resizeWidth&quot;:48,&quot;bytes&quot;:16082,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/212328735?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc23ea4d2-2172-4251-99ad-29e03b366b74_251x339.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VhiD!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc23ea4d2-2172-4251-99ad-29e03b366b74_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VhiD!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc23ea4d2-2172-4251-99ad-29e03b366b74_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VhiD!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc23ea4d2-2172-4251-99ad-29e03b366b74_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VhiD!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc23ea4d2-2172-4251-99ad-29e03b366b74_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h1>La chambre de la comtesse</h1><p>Je republie ici avec quelques modifications un article publi&#233; initialement sur mon blog &#8220;Chemins antiques et sentiers fleuris&#8221; en avril 2020.</p><p style="text-align: center;">*</p><p style="text-align: justify;">L&#8217;abb&#233; Baudri de Bourgueil, a &#233;crit vers 1099-1102 un po&#232;me adress&#233; &#224; la comtesse Ad&#232;le, fille de Guillaume le Conqu&#233;rant. Ce po&#232;me est une description du d&#233;cor (peut-&#234;tre fictif ou exag&#233;r&#233;) de la chambre de la comtesse, qui aboutit &#224; une mini-encyclop&#233;die en vers des savoirs de l&#8217;&#233;poque : au mur, elle a une tapisserie qui repr&#233;sentent des sc&#232;nes de la Bible, de la Mythologie, de l&#8217;Histoire romaine, et bien s&#251;r de l&#8217;histoire de la conqu&#234;te de l&#8217;Angleterre par Guillaume le Conqu&#233;rant, au plafond une carte du ciel, au sol une carte du monde, et autour de son lit des sculptures repr&#233;sentant la Philosophie, la M&#233;decine, la Musique, etc. Le texte proc&#232;de par questions et r&#233;ponses, comme cela se faisait alors dans les Universit&#233;s pour transmettre le savoir et s&#8217;exercer &#224; l&#8217;argumentation. </p><p style="text-align: justify;">Les questions concernant la m&#233;decine m&#8217;ont &#233;videmment un peu plus int&#233;ress&#233;e que les autres. Comme il n&#8217;y en a que sept et qu&#8217;elles sont tr&#232;s courtes, je vais les partager avec vous et vous les traduire. Je trouve que c&#8217;est int&#233;ressant, parce que cela nous donne une image concentr&#233;e et instantan&#233;e de ce qu&#8217;&#233;tait des exemples typiques de questions m&#233;dicales &#224; la fin du XIe si&#232;cle, du point de vue de quelqu&#8217;un qui n&#8217;&#233;tait pas m&#233;decin, mais qui avait une culture g&#233;n&#233;rale :</p><p style="text-align: justify;">&#8212; Cur homo sit calvus, cur non sit femina calva = Pourquoi l&#8217;homme est chauve, pourquoi la femme n&#8217;est pas chauve</p><p style="text-align: justify;">&#8212; Cur homo barbatus, imberbis femina cur sit = Pourquoi l&#8217;homme est barbu, pourquoi la femme est-elle imberbe</p><p style="text-align: justify;">&#8212; Cur non gignat homo, femina concipiat = Pourquoi l&#8217;homme ne met pas au monde, et que la femme con&#231;oit</p><p style="text-align: justify;">&#8212; Quid potius placet matrices, quidve molestat = Qu&#8217;est-ce qui pla&#238;t le plus aux matrices, et qu&#8217;est-ce qui leur est d&#233;sagr&#233;able</p><p style="text-align: justify;">&#8212; Cur mulier neque vir voce sonet gracile = Pourquoi la femme et non l&#8217;homme a une voix qui sonne aigu</p><p style="text-align: justify;">&#8212; Quam reliquus corpus cur cor prius effigiatur = Pourquoi le c&#339;ur est-il plus repr&#233;sent&#233; que le reste du corps</p><p style="text-align: justify;">&#8212; Cur homo fervidior, femina frigidior = Pourquoi l&#8217;homme est plus chaud, la femme plus froide</p><p style="text-align: justify;">Quelques remarques de langue, d&#8217;abord. S&#8217;il n&#8217;y a pas de points d&#8217;interrogation et que les verbes latins sont au subjonctif, c&#8217;est qu&#8217;il s&#8217;agit en r&#233;alit&#233; de questions au style indirect. M&#234;me si cette litanie de question n&#8217;est pas pr&#233;c&#233;d&#233;e d&#8217;un verbe introducteur de parole, il faut effectivement sous-entendre quelque chose comme &#171; On se demandera&#8230; &#187;</p><p style="text-align: justify;">Vous aurez remarqu&#233;, et cette remarque linguistique est aussi une remarque anthropologique, que le mot latin pour &#171; homme &#187; (au sens de m&#226;le) est presque partout <em>homo</em>, qui normalement signifie en latin &#171; &#234;tre humain &#187;, et non pas <em>vir </em>(il y a une seule exception, o&#249; <em>vir </em>ne s&#8217;oppose d&#8217;ailleurs pas &#224; <em>femina</em>, mais &#224; <em>mulier </em>(les deux signifiant &#171; femme &#187;), ce qui m&#233;riterait toute une enqu&#234;te linguistique, mais cela d&#233;passe mes comp&#233;tences). Je fais l&#8217;hypoth&#232;se que nous voyons ici en latin m&#233;di&#233;val la m&#234;me &#233;volution qui existe aujourd&#8217;hui en fran&#231;ais, o&#249; le m&#234;me mot &#171; homme &#187; peut signifier selon le contexte soit &#171; &#234;tre humain &#187;, soit &#171; personne de sexe masculin &#187;.</p><p style="text-align: justify;">Venons-en maintenant au contenu des questions. Cinq questions sur sept sont des questions de genre et une sixi&#232;me concerne un organe f&#233;minin (la matrice, c&#8217;est-&#224;-dire l&#8217;ut&#233;rus). Pourquoi une telle sur-repr&#233;sentation ? Je ne sais pas. Peut-&#234;tre un int&#233;r&#234;t particulier de Baudri. Peut-&#234;tre (et l&#8217;hypoth&#232;se serait s&#233;duisante) parce que la destinataire du texte est une femme et que Baudri a pens&#233; que cela l&#8217;int&#233;resserait plus. N&#8217;oublions pas, cependant, que ces questions &#233;taient effectivement largement pos&#233;es dans les trait&#233;s de m&#233;decines et d&#233;battues dans les &#233;coles de m&#233;decines et les universit&#233;s.</p><p style="text-align: justify;">Sur la question de la femme plus froide ou plus chaude que l&#8217;homme, j&#8217;avais consacr&#233;e un article entier au sujet en commentant un chapitre de Plutarque sur cette question : <a href="https://cheminsantiques.blogspot.com/2019/10/attention-femme-inflammable-plutarque.html">https://cheminsantiques.blogspot.com/2019/10/attention-femme-inflammable-plutarque.html</a>.</p><p style="text-align: justify;">La question sur les hommes barbus et les femmes imberbes est en lien avec les menstrues, on n&#8217;y &#233;chappe pas ! Je vous renvoie &#224; une article sur la barbe et les menstrues : <a href="https://cheminsantiques.blogspot.com/2024/11/precarite-du-rasage-contre-precarite.html">https://cheminsantiques.blogspot.com/2024/11/precarite-du-rasage-contre-precarite.html</a></p><p style="text-align: justify;">La question sur le fait que la femme met au monde et non l&#8217;homme est poignante durant toute l&#8217;Antiquit&#233; et le Moyen &#194;ge, ainsi que d&#8217;autres &#233;poques&#8230; J&#8217;ai m&#234;me lu quelque part (je ne sais plus o&#249;) une hypoth&#232;se anthropologique pour expliquer le patriarcat par une jalousie des hommes face au pouvoir incroyable des femmes de donner la vie et par une volont&#233; de contre-balancer ce pouvoir naturel par un pouvoir artificiel&#8230; C&#8217;est peut-&#234;tre exag&#233;r&#233;, peut-&#234;tre pas. Il est certain en tout cas que l&#8217;apparition de la vie &#224; l&#8217;int&#233;rieur du corps d&#8217;un autre &#234;tre vivant est une chose totalement fascinante, et l&#8217;on comprend que les &#234;tres humains de la moiti&#233; de l&#8217;Humanit&#233; qui n&#8217;aura jamais acc&#232;s &#224; ce ph&#233;nom&#232;ne puissent en &#234;tre intrigu&#233;s, fascin&#233;s, malheureux, furieux, jaloux&#8230; J&#8217;avais collect&#233;s dans un pr&#233;c&#233;dent article de jolies petites bribes de sensibilit&#233; entre hommes et femmes du Moyen &#194;ge dans leur correspondance &#224; propos des douleurs de l&#8217;accouchement : <a href="https://cheminsantiques.blogspot.com/2018/10/les-douleurs-de-laccouchement-dans-la.html">https://cheminsantiques.blogspot.com/2018/10/les-douleurs-de-laccouchement-dans-la.html</a></p><p style="text-align: justify;">Mais revenons au principe g&#233;n&#233;ral du po&#232;me de Baudri de Bourgueil : j&#8217;adore l&#8217;id&#233;e de partir d&#8217;une chambre comme point de d&#233;part pour exposer tous les savoirs connus. Que cette chambre soit r&#233;elle ou imaginaire, peu importe. D&#8217;ailleurs, la chambre au Moyen &#194;ge n&#8217;&#233;tait pas qu&#8217;une chambre &#224; coucher. Chiara Frugoni, dans son excellent livre <em>Vivre en famille au Moyen &#194;ge</em> (Belles Lettres, 2018), explique bien que la chambre est une pi&#232;ce polyvalente, qui peut se transformer en bureau, en salle de r&#233;ception, voire en salle &#224; manger ; tout simplement parce que c&#8217;&#233;tait souvent la seule pi&#232;ce bien chauff&#233;e de la demeure. Il est probable que la comtesse Ad&#232;le &#233;tait suffisamment riche et cultiv&#233;e pour avoir les moyens d&#8217;une chambre somptueusement et savamment d&#233;cor&#233;e. Cependant, bien s&#251;r, le po&#232;te a enjoliv&#233; la chambre r&#233;elle, en faisant par exemple de la tapisserie une tapisserie brod&#233;e uniquement de fils d&#8217;or et d&#8217;argent, comme il a enjoliv&#233; les savoirs encyclop&#233;diques en les mettant en vers. Je me dis que &#231;a pourrait &#234;tre une contrainte d&#8217;&#233;criture : uniquement &#224; partir des objets qui sont dans une chambre (ou une autre pi&#232;ce), &#233;crire une encyclop&#233;die&#8230;</p><p style="text-align: justify;">Je n&#8217;ai pas lu le c&#233;l&#232;bre <em>Voyage autour de ma chambre</em> de Xavier de Maistre. J&#8217;y ai juste jet&#233; un coup d&#8217;&#339;il pour l&#8217;occasion. Le principe n&#8217;est pas tr&#232;s &#233;loign&#233; de celui de Baudri de Bougueil, mais &#8211; Romantisme oblige &#8211; on est plus dans le verbiage, et les consid&#233;rations autobiographiques. Baudri est plus radical, plus somptueux : il part d&#8217;une chambre pour aborder le monde entier, l&#8217;ensemble des connaissances connues ! D&#8217;autre part cette chambre n&#8217;est pas la sienne, elle est celle de sa destinataire. Il lui offre en quelque sorte une chambre imaginaire, une chambre magique, qui lui permettra d&#233;sormais de voyager dans le monde entier et de voyager dans le temps, par le biais d&#8217;un v&#233;hicule efficace : la po&#233;sie.</p><p style="text-align: justify;">Il a d&#8217;ailleurs parfaitement conscience du somptueux cadeau qu&#8217;il offre &#224; sa destinataire, car il conclut son po&#232;me en l&#8217;exhortant &#224; offrir une cape et m&#234;me une tunique &#224; ce po&#232;me qui s&#8217;en vient tout nu puisqu&#8217;il a &#233;t&#233; &#233;crit par un po&#232;te tout nu ; et il poursuit ainsi par d&#8217;habiles formules qui font &#224; la fois l&#8217;&#233;loge de la comtesse Ad&#232;le et l&#8217;&#233;loge de son propre talent &#224; lui !</p><p style="text-align: justify;">Pour vous parler de ce po&#232;me, je me suis en partie appuy&#233;e sur un article de Jean-Yves Tilliette, &#171; La chambre de la comtesse Ad&#232;le : savoir scientifique et technique litt&#233;raire dans le c. CXCVI de Baudri de Bourgueil &#187;, in <em>Romania</em>, t. 102, 1981, p. 145-171. Article lisible en ligne ici : <a href="https://www.persee.fr/doc/roma_0035-8029_1981_num_102_406_2060">https://www.persee.fr/doc/roma_0035-8029_1981_num_102_406_2060</a>.</p><p style="text-align: justify;">Le texte complet en latin du po&#232;me est publi&#233; par L&#233;opold Delisle, &#171; Po&#232;me adress&#233; &#224; Ad&#232;le, fille de Guillaume le Conqu&#233;rant, par Baudri, abb&#233; de Bourgueil &#187;, in <em>M&#233;moires de la Soci&#233;t&#233; des antiquaires de Normandie</em>, 3e s., 8, 1871, p. 187-224. Ouvrage lisible en ligne ici : <a href="https://archive.org/details/mmoires21normgoog/page/188/mode/2up">https://archive.org/details/mmoires21normgoog/page/188/mode/2up</a>.</p><p style="text-align: justify;">Comme je publiais cet article (par hasard, car il avait &#233;t&#233; pr&#233;par&#233; plusieurs mois &#224; l&#8217;avance) en avril 2020, en plein confinement, je concluais : </p><p style="text-align: justify;">Il ne me reste plus qu&#8217;&#224; vous souhaiter d&#8217;&#234;tre confin&#233; dans une aussi belle chambre que celle de la comtesse Ad&#232;le. Et si votre v&#233;ritable chambre n&#8217;est pas aussi belle, je vous souhaite d&#8217;avoir le talent de Baudri pour vous en cr&#233;er une imaginaire.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9nAq!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff7c28003-bb54-4fa5-acaf-e86fcf9a9944_251x339.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9nAq!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff7c28003-bb54-4fa5-acaf-e86fcf9a9944_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9nAq!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff7c28003-bb54-4fa5-acaf-e86fcf9a9944_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9nAq!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff7c28003-bb54-4fa5-acaf-e86fcf9a9944_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9nAq!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff7c28003-bb54-4fa5-acaf-e86fcf9a9944_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9nAq!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff7c28003-bb54-4fa5-acaf-e86fcf9a9944_251x339.jpeg" width="48" height="64.82868525896414" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/f7c28003-bb54-4fa5-acaf-e86fcf9a9944_251x339.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:339,&quot;width&quot;:251,&quot;resizeWidth&quot;:48,&quot;bytes&quot;:16082,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/212328735?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff7c28003-bb54-4fa5-acaf-e86fcf9a9944_251x339.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9nAq!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff7c28003-bb54-4fa5-acaf-e86fcf9a9944_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9nAq!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff7c28003-bb54-4fa5-acaf-e86fcf9a9944_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9nAq!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff7c28003-bb54-4fa5-acaf-e86fcf9a9944_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9nAq!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff7c28003-bb54-4fa5-acaf-e86fcf9a9944_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h1>Bouquet de phrases latines</h1><p style="text-align: justify;">Depuis 2007, j&#8217;ai institu&#233; un rituel avec mes &#233;l&#232;ves latinistes de coll&#232;ge, consistant &#224; leur proposer chaque semaine une phrase latine. Depuis 2017, je publie chaque semaine cette phrase sur Facebook, assortie d&#8217;un petit commentaire, et depuis f&#233;vrier 2024, j&#8217;y publie aussi chaque semaine des vacances scolaires une &#8220;phrase latine de la semaine sans &#233;l&#232;ves&#8221;. C&#8217;est en cueillant dans ce sentier fleuri que je vous offre ici un bouquet.</p><p style="text-align: justify;">Je vous propose cette fois-ci un petit bouquet de deux phrases, l&#8217;une ancienne qui a &#233;t&#233; publi&#233;e initialement en juin 2021 (phrase de Quintilien), et l&#8217;autre r&#233;cente puisque c&#8217;est la phrase de cette semaine (phrase de Laura Cereta). Les deux ont un point commun, qui est d&#8217;exprimer une diff&#233;rence entre homme et femme ; mais pas du tout de la m&#234;me mani&#232;re, vous allez le voir !</p><h1 style="text-align: justify;">Latrocinium facilius in viro, veneficium in femina credas</h1><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!7Mas!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb68b81fe-f2e0-444e-8ca1-2757b82eda90_1248x720.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!7Mas!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb68b81fe-f2e0-444e-8ca1-2757b82eda90_1248x720.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!7Mas!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb68b81fe-f2e0-444e-8ca1-2757b82eda90_1248x720.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!7Mas!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb68b81fe-f2e0-444e-8ca1-2757b82eda90_1248x720.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!7Mas!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb68b81fe-f2e0-444e-8ca1-2757b82eda90_1248x720.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!7Mas!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb68b81fe-f2e0-444e-8ca1-2757b82eda90_1248x720.jpeg" width="1248" height="720" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/b68b81fe-f2e0-444e-8ca1-2757b82eda90_1248x720.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:720,&quot;width&quot;:1248,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:68070,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/212328735?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb68b81fe-f2e0-444e-8ca1-2757b82eda90_1248x720.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!7Mas!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb68b81fe-f2e0-444e-8ca1-2757b82eda90_1248x720.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!7Mas!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb68b81fe-f2e0-444e-8ca1-2757b82eda90_1248x720.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!7Mas!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb68b81fe-f2e0-444e-8ca1-2757b82eda90_1248x720.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!7Mas!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb68b81fe-f2e0-444e-8ca1-2757b82eda90_1248x720.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p style="text-align: justify;">C&#8217;est lundi, et c&#8217;est la phrase de la semaine sans &#233;l&#232;ves. Aujourd&#8217;hui, &#8220;Latrocinium facilius in viro, veneficium in femina credas&#8221;, &#8220;Tu croirais plus facilement &#224; un vol de la part d&#8217;un homme, &#224; un empoisonnement de la part d&#8217;une femme&#8221;, de Quintilien (Institution Oratoire, V 10, 25), premier si&#232;cle ap. JC.</p><p style="text-align: justify;">La phrase figure simplement comme un exemple parmi d&#8217;autres de faits vraisemblables, vraisemblance que Quintilien conseille &#224; ses &#233;l&#232;ves orateurs (comme nous, professeurs de fran&#231;ais, la conseillons &#224; nos &#233;l&#232;ves dans leurs r&#233;dactions). Ce n&#8217;est donc pas une violente attaque sexiste, mais l&#8217;&#233;nonc&#233; d&#8217;un fait &#233;vident pour ses lecteurs, d&#8217;une banalit&#233; extr&#234;me. Ce constat sera encore aussi &#233;vident et banal au XIIIe s, sous la plume de l&#8217;encyclop&#233;diste Vincent de Beauvais qui cite cette phrase.</p><p style="text-align: justify;">Nous ne ressentons bien s&#251;r plus au XXIe si&#232;cle cette distinction comme banale ni &#233;vidente, mais comme g&#234;nante et intrigante, m&#234;me si je crois qu&#8217;il y a de fait encore aujourd&#8217;hui plus de femmes que d&#8217;hommes qui recourent &#224; l&#8217;empoisonnement de pr&#233;f&#233;rence &#224; d&#8217;autres armes criminelles.</p><p style="text-align: justify;">Le lien de la femme avec le poison et le venin est une tr&#232;s tr&#232;s longue histoire, que je ne pourrai pas vous r&#233;sumer en un petit commentaire de phrase de la semaine, mais sachez que tout cela est - vous vous en seriez dout&#233; ;-) - en lien avec les menstrues ! D&#8217;une part, le sang menstruel &#233;tait consid&#233;r&#233; comme charriant toutes les impuret&#233;s du corps, ses &#233;l&#233;ments toxiques, et parfois (mais pas toujours), on l&#8217;a consid&#233;r&#233; comme toxique lui-m&#234;me, et le corps f&#233;minin qui le produisait a pu alors &#234;tre aussi consid&#233;r&#233; comme toxique (cela s&#8217;ajoutant &#224; l&#8217;histoire du venimeux serpent complice d&#8217;&#200;ve). D&#8217;autre part, pour des raisons symboliques qu&#8217;il serait trop long de d&#233;velopper ici, il a longtemps sembl&#233; (et il semble encore dans certaines soci&#233;t&#233;s) inqui&#233;tant que l&#8217;&#234;tre qui verse du sang menstruel puisse aussi verser du sang d&#8217;autres &#234;tres avec des instruments ou armes tranchantes ; d&#8217;o&#249; l&#8217;exclusion des femmes de certains m&#233;tiers ; d&#8217;o&#249; leur propre choix du poison de pr&#233;f&#233;rence &#224; des armes faisant couler le sang.</p><h1 style="text-align: justify;">Vestra est auctoritas, nostrum ingenium</h1><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uIS-!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5af2dbd0-5987-4376-b19e-23ebf456d4d0_1065x682.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uIS-!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5af2dbd0-5987-4376-b19e-23ebf456d4d0_1065x682.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uIS-!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5af2dbd0-5987-4376-b19e-23ebf456d4d0_1065x682.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uIS-!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5af2dbd0-5987-4376-b19e-23ebf456d4d0_1065x682.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uIS-!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5af2dbd0-5987-4376-b19e-23ebf456d4d0_1065x682.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uIS-!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5af2dbd0-5987-4376-b19e-23ebf456d4d0_1065x682.jpeg" width="1065" height="682" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/5af2dbd0-5987-4376-b19e-23ebf456d4d0_1065x682.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:682,&quot;width&quot;:1065,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:52467,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/212328735?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5af2dbd0-5987-4376-b19e-23ebf456d4d0_1065x682.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uIS-!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5af2dbd0-5987-4376-b19e-23ebf456d4d0_1065x682.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uIS-!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5af2dbd0-5987-4376-b19e-23ebf456d4d0_1065x682.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uIS-!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5af2dbd0-5987-4376-b19e-23ebf456d4d0_1065x682.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uIS-!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5af2dbd0-5987-4376-b19e-23ebf456d4d0_1065x682.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p style="text-align: justify;">C&#8217;est lundi, et c&#8217;est la phrase de la semaine sans &#233;l&#232;ves. Aujourd&#8217;hui, &#171; Vestra est auctoritas, nostrum ingenium &#187;, &#171; &#192; vous l&#8217;autorit&#233;, &#224; nous l&#8217;intelligence &#187;, de Laura Cereta, une autrice du XVe si&#232;cle.</p><p style="text-align: justify;">Laura Cereta est une jeune femme (elle n&#8217;a v&#233;cu que trente ans, 1469-1499) de Brescia, en Italie, engag&#233;e dans la d&#233;nonciation de la condition des femmes et dans la d&#233;fense de leur &#233;ducation, ce qui a fait qu&#8217;on l&#8217;a parfois d&#233;sign&#233;e comme une des premi&#232;res f&#233;ministes. Vous pouvez avoir un aper&#231;u de sa vie ici : <a href="https://fr.wikipedia.org/wiki/Laura_Cereta">https://fr.wikipedia.org/wiki/Laura_Cereta</a></p><p style="text-align: justify;">Ses &#339;uvres sont des lettres qu&#8217;elle &#233;crivait &#224; ses proches, mais elle a aussi d&#233;velopp&#233; avec intelligence et humour ses id&#233;es sur la d&#233;fense des femmes dans une lettre fictive &#171; Contre Bibulus Sempronius &#187;, dont on vient d&#8217;avoir une &#233;dition, assortie d&#8217;une traduction fran&#231;aise, en annexe d&#8217;un article de S&#233;verine Tarantino, &#171; Les femmes instruites ne sont pas exceptionnelles : la lettre de Laura Cereta contre Bibolo Semproni &#187;, Revue des sciences humaines, n&#176;357, 2025, p. 65-90, lisible en ligne ici :</p><p style="text-align: center;"><a href="https://journals.openedition.org/rsh/7729">https://journals.openedition.org/rsh/7729</a></p><p style="text-align: justify;">C&#8217;est de la lecture de cet article que je tire la phrase d&#8217;aujourd&#8217;hui. Elle figure dans ce que Laura Cereta nomme elle-m&#234;me un &#171; r&#233;sum&#233; un peu audacieux &#187; de son d&#233;veloppement.</p><p style="text-align: justify;">Mot &#224; mot, la phrase signifie &#171; Votre est l&#8217;autorit&#233;, notre est l&#8217;intelligence &#187;. La langue fran&#231;aise ne permet pas ce raccourci frappant avec le pronom possessif, mais l&#8217;expression &#171; &#224; vous &#187;, &#171; &#224; nous &#187; en rend assez bien l&#8217;id&#233;e.</p><p style="text-align: justify;">On se tromperait en prenant cette phrase pour une grossi&#232;re assignation des hommes &#224; l&#8217;autorit&#233; et une toute aussi grossi&#232;re pr&#233;tention des femmes &#224; l&#8217;intelligence. Le raisonnement de Laura Cereta dans l&#8217;ensemble de son discours est bien plus subtil. Comme l&#8217;explique S&#233;verine Cl&#233;ment-Tarantino dans son article, cette &#171; auctoritas &#187; est le pouvoir facile et incontest&#233; des hommes, qui n&#8217;ont rien &#224; prouver puisqu&#8217;ils sont d&#8217;office en position de domination dans la soci&#233;t&#233; ; tandis que l&#8217;&#171; ingenium &#187; est une d&#233;marche plus active propre aux femmes &#8211; et plus largement, dirait-on aujourd&#8217;hui avec le point de vue intersectionnel du XXIe si&#232;cle, aux communaut&#233;s opprim&#233;es - : si elles veulent se faire une place, il va falloir qu&#8217;elles y travaillent et qu&#8217;elles mettent en &#339;uvre toutes leurs ressources. On retrouve un peu l&#8217;id&#233;e de l&#8217;&#171; abeillette &#187; humble mais d&#233;termin&#233;e de ma phrase de la semaine derni&#232;re. Mais on retrouve aussi et surtout les analyses les plus r&#233;centes de la sociologie sur les diff&#233;rences de genre. Cela me fait penser aux r&#233;flexions d&#8217;&#201;douard Louis dans une s&#233;rie passionnante de quatre entretiens dans le podcast &#171; Les couilles sur la table &#187; : <a href="/__u/nadiapla.substack.com/p/la-cueillette-daout-2026">https://www.binge.audio/podcast/les-couilles-sur-la-table/grand-entretien-avec-edouard-louis</a> (&#224; &#233;couter, vraiment, son analyse sur les diff&#233;rences de genre et les diff&#233;rences de classe m&#8217;a ouvert les yeux sur beaucoup de choses). Il s&#8217;y demande notamment pourquoi les femmes des milieux favoris&#233;s, m&#234;me peu instruites, ont souvent une vision plus ouverte et plus fine que les hommes du m&#234;me milieu, et pourquoi ce sont plus souvent elles qui s&#8217;en sortent par l&#8217;&#233;cole : il fait l&#8217;hypoth&#232;se qu&#8217;&#233;tant en quelque sorte &#171; les opprim&#233;es des opprim&#233;es &#187;, elles ne se voient proposer par la soci&#233;t&#233; aucun r&#244;le dominant et qu&#8217;elles doivent donc compter sur leurs propres ressources pour r&#233;sister. Je fais un r&#233;sum&#233; de t&#234;te apr&#232;s une &#233;coute d&#8217;il y a plusieurs mois, et j&#8217;esp&#232;re ne pas d&#233;former ses propos.</p><p style="text-align: justify;">Dans son discours, Laura Cereta s&#8217;en prend &#224; ce Bibulus fictif, mais qui symbolise sans doute tout ce que nous appellerions les &#171; mecs lourds &#187; qu&#8217;elle a crois&#233;s. Elle lui reproche ce qui pourrait pourtant passer pour un compliment : il a fait l&#8217;&#233;loge de son exceptionnelle intelligence. C&#8217;est cela qui la fait bondir hors de ses gonds : non, elle n&#8217;a rien d&#8217;exceptionnel. Cette intelligence est le fait de toutes les femmes. Pour le prouver, elle &#233;num&#232;re de nombreuses femmes savantes de l&#8217;Antiquit&#233;. Puis elle reconna&#238;t que beaucoup de femmes autour d&#8217;elle s&#8217;occupent niaisement &#224; se maquiller, aller danser, papoter, et cajoler leurs toutous : c&#8217;est ce qu&#8217;on appellerait aujourd&#8217;hui une &#171; assignation sociale &#187;, elles restent superficielles parce que la soci&#233;t&#233; leur propose voire leur impose cette place. Elle ne dit pas exactement cela explicitement, mais on le comprend implicitement quand elle explique qu&#8217;il faut se mettre au travail et &#233;tudier pour arriver &#224; l&#8217;intelligence, et que c&#8217;est &#224; la port&#233;e de chacune, mais difficile. Les valeurs qu&#8217;elle met en avant sont le travail, la modestie, mais aussi le doute (&#171; &#224; la place de votre absence de soucis, nous avons le doute &#187;). &#201;cho en avance d&#8217;Anne Sylvestre, &#171; J&#8217;aime les gens qui doutent&#8230; &#187;</p><p style="text-align: justify;">Pour finir, si vous avez le temps, lisez l&#8217;article complet de S&#233;verine Cl&#233;ment-Tarantino, sinon lisez au moins la traduction fran&#231;aise du texte de Laura Cereta tout &#224; la fin de l&#8217;article : 6 mn de lecture, et c&#8217;est un texte magnifique qu&#8217;il vaut vraiment la peine de red&#233;couvrir avec notre regard du XXIe si&#232;cle.</p><p style="text-align: center;"><a href="https://journals.openedition.org/rsh/7729">https://journals.openedition.org/rsh/7729</a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nXcm!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F93d7f46b-fabb-431d-9f3b-a388fa95b5bb_251x339.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nXcm!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F93d7f46b-fabb-431d-9f3b-a388fa95b5bb_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nXcm!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F93d7f46b-fabb-431d-9f3b-a388fa95b5bb_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nXcm!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F93d7f46b-fabb-431d-9f3b-a388fa95b5bb_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nXcm!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F93d7f46b-fabb-431d-9f3b-a388fa95b5bb_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nXcm!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F93d7f46b-fabb-431d-9f3b-a388fa95b5bb_251x339.jpeg" width="48" height="64.82868525896414" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/93d7f46b-fabb-431d-9f3b-a388fa95b5bb_251x339.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:339,&quot;width&quot;:251,&quot;resizeWidth&quot;:48,&quot;bytes&quot;:16082,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/212328735?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F93d7f46b-fabb-431d-9f3b-a388fa95b5bb_251x339.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nXcm!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F93d7f46b-fabb-431d-9f3b-a388fa95b5bb_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nXcm!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F93d7f46b-fabb-431d-9f3b-a388fa95b5bb_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nXcm!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F93d7f46b-fabb-431d-9f3b-a388fa95b5bb_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nXcm!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F93d7f46b-fabb-431d-9f3b-a388fa95b5bb_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p style="text-align: center;">Merci de lire Chemins antiques et sentiers fleuris ! Abonnez-vous gratuitement pour recevoir les nouvelles cueillettes dans votre bo&#238;te mail.</p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;S'abonner maintenant&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/nadiapla.substack.com/subscribe"><span>S'abonner maintenant</span></a></p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/p/la-cueillette-daout-2026/comments&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Laissez un commentaire.&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/nadiapla.substack.com/p/la-cueillette-daout-2026/comments"><span>Laissez un commentaire.</span></a></p><div class="directMessage button" data-attrs="{&quot;userId&quot;:153539001,&quot;userName&quot;:&quot;Nadia Pla&quot;,&quot;canDm&quot;:null,&quot;dmUpgradeOptions&quot;:null,&quot;isEditorNode&quot;:true}" data-component-name="DirectMessageToDOM"></div><p style="text-align: center;"></p>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[La cueillette de juillet 2026]]></title><description><![CDATA[Une serviette menstruelle du Moyen &#194;ge et quelques phrases latines]]></description><link>https://nadiapla.substack.com/p/la-cueillette-de-juillet-2026</link><guid isPermaLink="false">https://nadiapla.substack.com/p/la-cueillette-de-juillet-2026</guid><dc:creator><![CDATA[Nadia Pla]]></dc:creator><pubDate>Tue, 21 Jul 2026 21:51:35 GMT</pubDate><enclosure url="https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/c425907b-5791-42d7-b290-7230b1898353_578x366.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!o1Gf!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0228d79b-909f-46d8-a0de-250152aab6e4_125x171.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!o1Gf!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0228d79b-909f-46d8-a0de-250152aab6e4_125x171.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!o1Gf!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0228d79b-909f-46d8-a0de-250152aab6e4_125x171.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!o1Gf!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0228d79b-909f-46d8-a0de-250152aab6e4_125x171.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!o1Gf!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0228d79b-909f-46d8-a0de-250152aab6e4_125x171.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!o1Gf!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0228d79b-909f-46d8-a0de-250152aab6e4_125x171.jpeg" width="125" height="171" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/0228d79b-909f-46d8-a0de-250152aab6e4_125x171.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:171,&quot;width&quot;:125,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:10948,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/207942945?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0228d79b-909f-46d8-a0de-250152aab6e4_125x171.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!o1Gf!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0228d79b-909f-46d8-a0de-250152aab6e4_125x171.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!o1Gf!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0228d79b-909f-46d8-a0de-250152aab6e4_125x171.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!o1Gf!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0228d79b-909f-46d8-a0de-250152aab6e4_125x171.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!o1Gf!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0228d79b-909f-46d8-a0de-250152aab6e4_125x171.jpeg 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div></div></div></a></figure></div><p style="text-align: center;">D&#233;tail d&#8217;une copie par un artiste anonyme d&#8217;un tableau de Jan van Eyck, d&#233;but du XVIe si&#232;cle, Harvard, Fogg Art Museum</p><p style="text-align: center;">(tableau entier visible ici : <a href="https://fr.wikipedia.org/wiki/Femme_%C3%A0_la_toilette_(Jan_van_Eyck)">https://fr.wikipedia.org/wiki/Femme_%C3%A0_la_toilette_(Jan_van_Eyck)</a>)</p><p style="text-align: justify;">C&#8217;est par ce d&#233;tail d&#233;licat que j&#8217;ouvre ma cueillette de juillet, puisqu&#8217;on y parlera de la premi&#232;re serviette menstruelle d&#8217;une jeune fille du Moyen &#194;ge, qui pourrait &#234;tre celle du tableau. Ma cueillette se terminera par quelques phrases latines. Mais d&#8217;abord, les actualit&#233;s&#8230;</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JBKX!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4f7d2631-a2da-4ef6-9b6c-24aa7e864846_251x339.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JBKX!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4f7d2631-a2da-4ef6-9b6c-24aa7e864846_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JBKX!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4f7d2631-a2da-4ef6-9b6c-24aa7e864846_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JBKX!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4f7d2631-a2da-4ef6-9b6c-24aa7e864846_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JBKX!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4f7d2631-a2da-4ef6-9b6c-24aa7e864846_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JBKX!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4f7d2631-a2da-4ef6-9b6c-24aa7e864846_251x339.jpeg" width="48" height="64.82868525896414" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/4f7d2631-a2da-4ef6-9b6c-24aa7e864846_251x339.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:339,&quot;width&quot;:251,&quot;resizeWidth&quot;:48,&quot;bytes&quot;:16082,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/207942945?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4f7d2631-a2da-4ef6-9b6c-24aa7e864846_251x339.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JBKX!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4f7d2631-a2da-4ef6-9b6c-24aa7e864846_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JBKX!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4f7d2631-a2da-4ef6-9b6c-24aa7e864846_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JBKX!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4f7d2631-a2da-4ef6-9b6c-24aa7e864846_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JBKX!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4f7d2631-a2da-4ef6-9b6c-24aa7e864846_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div></div></div></a></figure></div><h1>Actualit&#233; r&#233;cente</h1><p style="text-align: justify;">Mon roman <em>La Perle rouge</em>, paru en 2025, vient de faire l&#8217;objet d&#8217;une belle chronique litt&#233;raire sur le m&#233;dia en ligne &#8220;Mare nostrum&#8221; : </p><p style="text-align: justify;"><a href="https://marenostrum.pm/la-perle-rouge-secrets-peinture-et-passions-dans-la-renaissance">https://marenostrum.pm/la-perle-rouge-secrets-peinture-et-passions-dans-la-renaissance</a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!T3Kj!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff23cc2c5-fdf2-437e-839a-fc09da2c5f71_1024x1098.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!T3Kj!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff23cc2c5-fdf2-437e-839a-fc09da2c5f71_1024x1098.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!T3Kj!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff23cc2c5-fdf2-437e-839a-fc09da2c5f71_1024x1098.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!T3Kj!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff23cc2c5-fdf2-437e-839a-fc09da2c5f71_1024x1098.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!T3Kj!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff23cc2c5-fdf2-437e-839a-fc09da2c5f71_1024x1098.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!T3Kj!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff23cc2c5-fdf2-437e-839a-fc09da2c5f71_1024x1098.jpeg" width="1024" height="1098" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/f23cc2c5-fdf2-437e-839a-fc09da2c5f71_1024x1098.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1098,&quot;width&quot;:1024,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:176199,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/207942945?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff23cc2c5-fdf2-437e-839a-fc09da2c5f71_1024x1098.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!T3Kj!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff23cc2c5-fdf2-437e-839a-fc09da2c5f71_1024x1098.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!T3Kj!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff23cc2c5-fdf2-437e-839a-fc09da2c5f71_1024x1098.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!T3Kj!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff23cc2c5-fdf2-437e-839a-fc09da2c5f71_1024x1098.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!T3Kj!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff23cc2c5-fdf2-437e-839a-fc09da2c5f71_1024x1098.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p style="text-align: justify;">Elle met bien en lumi&#232;re tout ce que j&#8217;ai voulu exprimer dans ce roman. Presque un peu trop, car il y a selon moi quelques &#8220;spoils&#8221;, mais vous les aurez oubli&#233;s une fois la lecture entam&#233;e.</p><p style="text-align: justify;">Et je rappelle, pour celles et ceux qui auraient d&#233;j&#224; lu le roman (ou qui ne l&#8217;ont pas encore lu, mais qui voudraient y entrer par une porte visuelle), cette page o&#249; je pr&#233;sente les tableaux et objets qui m&#8217;ont inspir&#233;e et qui sont mentionn&#233;s dans le roman : </p><p style="text-align: justify;"><a href="https://nadiapla4.wixsite.com/chemins-antiques/post/les-tableaux-et-les-objets-du-roman-la-perle-rouge">https://nadiapla4.wixsite.com/chemins-antiques/post/les-tableaux-et-les-objets-du-roman-la-perle-rouge</a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!I8g0!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66a703df-0d7c-4ab6-8926-a1126a50d273_251x339.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!I8g0!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66a703df-0d7c-4ab6-8926-a1126a50d273_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!I8g0!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66a703df-0d7c-4ab6-8926-a1126a50d273_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!I8g0!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66a703df-0d7c-4ab6-8926-a1126a50d273_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!I8g0!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66a703df-0d7c-4ab6-8926-a1126a50d273_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!I8g0!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66a703df-0d7c-4ab6-8926-a1126a50d273_251x339.jpeg" width="48" height="64.82868525896414" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/66a703df-0d7c-4ab6-8926-a1126a50d273_251x339.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:339,&quot;width&quot;:251,&quot;resizeWidth&quot;:48,&quot;bytes&quot;:16082,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/207942945?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66a703df-0d7c-4ab6-8926-a1126a50d273_251x339.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!I8g0!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66a703df-0d7c-4ab6-8926-a1126a50d273_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!I8g0!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66a703df-0d7c-4ab6-8926-a1126a50d273_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!I8g0!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66a703df-0d7c-4ab6-8926-a1126a50d273_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!I8g0!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66a703df-0d7c-4ab6-8926-a1126a50d273_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h1>Actualit&#233; &#224; venir</h1><p>Dimanche prochain 26 juillet, je serai aux Rencontres litt&#233;raires de Saint-Ao&#251;t avec mon roman <em>La Perle rouge</em>.</p><p><a href="https://saint-aout.fr/2026/07/20/%F0%9F%93%A2-les-rencontres-litteraires-a-saint-aout-%F0%9F%93%9A/">https://saint-aout.fr/2026/07/20/%F0%9F%93%A2-les-rencontres-litteraires-a-saint-aout-%F0%9F%93%9A/</a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ygRY!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e31476c-8a2f-4e46-b501-2770811e09ba_768x1086.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ygRY!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e31476c-8a2f-4e46-b501-2770811e09ba_768x1086.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ygRY!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e31476c-8a2f-4e46-b501-2770811e09ba_768x1086.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ygRY!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e31476c-8a2f-4e46-b501-2770811e09ba_768x1086.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ygRY!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e31476c-8a2f-4e46-b501-2770811e09ba_768x1086.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ygRY!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e31476c-8a2f-4e46-b501-2770811e09ba_768x1086.jpeg" width="414" height="585.421875" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/9e31476c-8a2f-4e46-b501-2770811e09ba_768x1086.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1086,&quot;width&quot;:768,&quot;resizeWidth&quot;:414,&quot;bytes&quot;:172192,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/207942945?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e31476c-8a2f-4e46-b501-2770811e09ba_768x1086.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ygRY!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e31476c-8a2f-4e46-b501-2770811e09ba_768x1086.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ygRY!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e31476c-8a2f-4e46-b501-2770811e09ba_768x1086.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ygRY!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e31476c-8a2f-4e46-b501-2770811e09ba_768x1086.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ygRY!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9e31476c-8a2f-4e46-b501-2770811e09ba_768x1086.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!aK9N!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1499cf98-a758-4af9-b39a-0a643a9a2a00_251x339.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!aK9N!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1499cf98-a758-4af9-b39a-0a643a9a2a00_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!aK9N!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1499cf98-a758-4af9-b39a-0a643a9a2a00_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!aK9N!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1499cf98-a758-4af9-b39a-0a643a9a2a00_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!aK9N!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1499cf98-a758-4af9-b39a-0a643a9a2a00_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!aK9N!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1499cf98-a758-4af9-b39a-0a643a9a2a00_251x339.jpeg" width="48" height="64.82868525896414" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/1499cf98-a758-4af9-b39a-0a643a9a2a00_251x339.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:339,&quot;width&quot;:251,&quot;resizeWidth&quot;:48,&quot;bytes&quot;:16082,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/207942945?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1499cf98-a758-4af9-b39a-0a643a9a2a00_251x339.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!aK9N!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1499cf98-a758-4af9-b39a-0a643a9a2a00_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!aK9N!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1499cf98-a758-4af9-b39a-0a643a9a2a00_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!aK9N!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1499cf98-a758-4af9-b39a-0a643a9a2a00_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!aK9N!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1499cf98-a758-4af9-b39a-0a643a9a2a00_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Merci de lire Chemins antiques et sentiers fleuris ! Abonnez-vous gratuitement pour recevoir de nouveaux posts et soutenir mon travail.</p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;S'abonner maintenant&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/nadiapla.substack.com/subscribe"><span>S'abonner maintenant</span></a></p><h1>Enqu&#234;te sur une serviette hygi&#233;nique du XIVe si&#232;cle</h1><p style="text-align: justify;">Dans ma pr&#233;c&#233;dente cueillette, je vous r&#233;sumais ma communication en juin dernier sur le savoir gyn&#233;cologique de B&#233;atrice de Planissoles. Par ailleurs, je suis en train de travailler &#224; un article scientifique sur les protections menstruelles au Moyen &#194;ge. Tout cela m&#8217;a rappel&#233; un article assez ancien de mon blog, en 2020, quand je n&#8217;&#233;tais encore qu&#8217;au tout d&#233;but de ma th&#232;se. En le relisant, je trouve que l&#8217;article n&#8217;&#233;tait pas si mal, surtout qu&#8217;il donnait &#224; voir en action la m&#233;thode historique, qui est souvent une v&#233;ritable enqu&#234;te, et qui peut nous faire hurler de joie pour un petit mot trouv&#233; dans un dictionnaire.</p><p style="text-align: justify;"><strong><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">Mercredi 9 septembre 2020 - Chemins antiques et sentiers fleuris - &#8220;Enqu&#234;te sur une serviette hygi&#233;nique du XIVe si&#232;cle&#8221;</span></strong></p><p style="text-align: justify;"><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">Si vous &#234;tes des fid&#232;les lecteurs de ce blog, vous vous souvenez d&#8217;un des premiers articles que j&#8217;y ai &#233;crits sur le sang menstruel, o&#249; je citais l&#8217;&#233;tonnante d&#233;position de B&#233;atrice de Planissoles : </span><a href="https://cheminsantiques.blogspot.com/2019/05/les-pouvoirs-magiques-du-sang-menstruel.html"><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">https://cheminsantiques.blogspot.com/2019/05/les-pouvoirs-magiques-du-sang-menstruel.html</span></a><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">. Je vous le rappelle pour m&#233;moire :</span></p><blockquote><p style="text-align: justify;"><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">&#171; Ces linges tach&#233;s de sang le sont du sang menstruel de ma fille Philippa. Cette Juive baptis&#233;e m&#8217;avait dit que si je gardais du premier sang qui sort&#238;t de cette fille et que si je donnais &#224; boire de ces menstrues &#224; son mari ou &#224; un autre homme, cet homme ne se soucierait plus jamais d&#8217;une autre femme. </span></p><p style="text-align: justify;"><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">Aussi, quand ma fille Philippa, il y a d&#233;j&#224; longtemps, eut ses premi&#232;res r&#232;gles, je la regardai au visage ; elle &#233;tait congestionn&#233;e ; je lui demandai ce qu&#8217;elle avait. Elle me dit qu&#8217;elle perdait du sang par la vulve. Me rappelant ce que m&#8217;avait dit cette Juive baptis&#233;e, je coupai un morceau de la chemise de ma fille Philippa, qui &#233;tait tach&#233;e de ce sang, et comme il me semblait qu&#8217;il n&#8217;y en avait pas assez, je donnai &#224; ma fille un autre morceau d&#8217;&#233;toffe de lin tr&#232;s fin pour que, quand elle aurait ses r&#232;gles, elle en teign&#238;t et mouill&#226;t cette &#233;toffe. Elle le fit. Je s&#233;chai ces &#233;toffes dans l&#8217;intention, quand elle aurait un mari, de lui donner &#224; boire de ces menstrues, en les exprimant de ces &#233;toffes pr&#233;alablement mouill&#233;es. Philippa fut fianc&#233;e cette ann&#233;e, et je me proposais d&#8217;en donner &#224; boire &#224; son promis. Mais je pensais qu&#8217;il valait mieux le faire quand le mari aurait connu charnellement Philippa. Elle lui en donnerait elle-m&#234;me &#224; boire. Quand je fus arr&#234;t&#233;e, le mariage n&#8217;&#233;tait pas encore consomm&#233; et on n&#8217;avait pas fait les noces ; je n&#8217;en fis donc pas boire au mari. &#187;</span></p></blockquote><p style="text-align: justify;"><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">J&#8217;avais trouv&#233; ce texte dans un article de Georges Duby intitul&#233; &#171; D&#233;positions, t&#233;moignages, aveux &#187;, dans le tome II &#171; Le Moyen &#194;ge &#187; de l&#8217;</span><em><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">Histoire des femmes en Occident</span></em><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);"> (1e &#233;dition : Plon, 1991). Je ne m&#8217;&#233;tais pas encore pr&#233;occup&#233;e de chercher le texte original, pensant que c&#8217;&#233;tait une traduction de l&#8217;ancien fran&#231;ais, et que la traduction en fran&#231;ais moderne ne l&#8217;avait gu&#232;re alt&#233;r&#233;e. Cependant, en avan&#231;ant dans mes recherches, je ne pouvais pas garder un texte de seconde main. J&#8217;ai donc creus&#233; un peu, et il s&#8217;est av&#233;r&#233; que les choses sont plus compliqu&#233;es que je ne le pensais.</span></p><p style="text-align: justify;"><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">D&#8217;abord, le texte original du registre d&#8217;Inquisition de l&#8217;&#233;v&#234;que Jacques Fournier est enti&#232;rement en latin. Cela signifie que les d&#233;positions des habitants de Montaillou et notamment de B&#233;atrice de Planissoles ont &#233;t&#233; traduites de la langue dans laquelle ils se sont exprim&#233;s &#224; l&#8217;oral vers le latin, car il est &#233;vident, que ni les bergers ni les paysans de Montaillou, ni m&#234;me notre petite ch&#226;telaine, ne s&#8217;exprimait couramment en latin. Ensuite, cette langue dans laquelle ils s&#8217;exprimaient &#233;tait, si l&#8217;on veut, de l&#8217; &#171; ancien fran&#231;ais &#187;, mais pas celui du nord, encore assez proche du fran&#231;ais moderne : il s&#8217;agissait plut&#244;t d&#8217;occitan ou &#171; ancien occitan &#187; (je ne sais si cela se dit) puisque toute cette histoire se d&#233;roule dans les Pyr&#233;n&#233;es.</span></p><p style="text-align: justify;"><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">J&#8217;ai donc pu consulter en biblioth&#232;que deux ouvrages, que nous devons tous deux &#224; Jean Duvernoy :</span></p><p style="text-align: justify;"><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">- L&#8217;&#233;dition du texte original en latin : </span><em><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">Le Registre d&#8217;inquisition de Jacques Fournier, &#233;v&#234;que de Pamiers (1318-1325) : manuscrit n&#176; Vat. Latin 4030 de la Biblioth&#232;que Vaticane</span></em><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">, &#233;d. Jean Duvernoy Toulouse, E. Privat, 1965, vol. 1, p. 248.</span></p><p style="text-align: justify;"><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">- La traduction en fran&#231;ais moderne : </span><em><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">Le Registre d&#8217;inquisition de Jacques Fournier, &#233;v&#234;que de Pamiers : 1318-1325</span></em><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">, trad. Jean Duvernoy, Paris / La Haye / New York, Mouton, 1977, vol. 1, p. 283-284.</span></p><p style="text-align: justify;"><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">J&#8217;ai d&#8217;abord regard&#233; la traduction fran&#231;aise. C&#8217;est bien exactement le m&#234;me texte que celui que cite Georges Duby. Il y a toutefois une toute petite diff&#233;rence. Toute petite ? Certes, mais elle concerne quelque chose de capital pour moi ! L&#224; o&#249; Duby a &#233;crit &#171; je donnai &#224; ma fille un autre morceau d&#8217;&#233;toffe de lin tr&#232;s fin &#187;, Duvernoy &#233;crivait en r&#233;alit&#233; &#171; je donnai &#224; ma fille un autre morceau d&#8217;&#233;toffe de lin &#171; blouset &#187; et fin &#187;. Il reconnaissait en note ne pas savoir la signification de &#171; blouset &#187;. En tout cas, cela m&#8217;a mis la puce &#224; l&#8217;oreille, car ce dont il est question n&#8217;est rien moins que la composition mat&#233;rielle de la protection menstruelle que B&#233;atrice donne &#224; sa fille. Je me suis promis de poursuivre l&#8217;enqu&#234;te sur ce mot, et j&#8217;ai regard&#233; le volume contenant le texte original en latin.</span></p><p style="text-align: justify;"><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">Et l&#224;, grosse surprise ! Jean Duvernoy s&#8217;est permis des &#233;carts assez importants par rapport &#224; la version originale. Le plus important de tous est que le texte original en latin &#233;tait enti&#232;rement au style indirect et rapportait donc les paroles de B&#233;atrice (comme d&#8217;ailleurs de toutes les personnes interrog&#233;es dans ce registre d&#8217;Inquisition) &#224; la 3e personne ! Je comprends bien s&#251;r la d&#233;marche de Jean Duvernoy, qui a essay&#233; de retrouver la voix de B&#233;atrice &#224; la 1e personne derri&#232;re la retranscription de l&#8217;Inquisiteur Jacques Fournier ou de son secr&#233;taire. C&#8217;&#233;tait tr&#232;s tentant. Toutefois, je crois que nous devons faire preuve d&#8217;humilit&#233; : nous ne parviendrons jamais &#224; reconstituer exactement la d&#233;position orale de B&#233;atrice et des autres, d&#8217;autant plus s&#8217;ils se sont exprim&#233;s en occitan et qu&#8217;on les a traduits en latin (que nous retraduisons &#224; notre tour en fran&#231;ais moderne!), aussi je pense qu&#8217;il vaut mieux rester au plus pr&#232;s de la seule source que nous ayons, ce texte latin.</span></p><p style="text-align: justify;"><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">D&#8217;autres &#233;carts de Jean Duvernoy m&#8217;ont g&#234;n&#233;e : il a supprim&#233; les tr&#232;s nombreuses r&#233;p&#233;titions et l&#8217;emploi r&#233;p&#233;t&#233; de l&#8217;expression &#171; ladite &#187;, &#171; ledit &#187;, etc. Ce faisant, il a rendu, certes, le texte plus agr&#233;able &#224; lire, cependant n&#8217;oublions pas qu&#8217;il ne s&#8217;agissait pas d&#8217;un texte litt&#233;raire, mais d&#8217;un texte juridique. Aujourd&#8217;hui aussi, je pense qu&#8217;une d&#233;position dans un proc&#232;s doit comporter un grand nombre de r&#233;p&#233;titions afin d&#8217;&#233;viter toute ambigu&#239;t&#233;.</span></p><p style="text-align: justify;"><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">Enfin, l&#8217;adjectif &#171; congestionn&#233;e &#187;, pour exprimer l&#8217;&#233;tat de la jeune fille au moment de ses premi&#232;res r&#232;gles, me semble une interpr&#233;tation beaucoup trop libre. Il est vrai que le terme latin, &#171; effecta &#187;, pose probl&#232;me : c&#8217;est le participe pass&#233; d&#8217;un verbe signifiant &#171; achever, ex&#233;cuter &#187;, ce qui ne veut rien dire si on traduit mot &#224; mot. L&#8217;id&#233;e me semble assez proche d&#8217;expressions comme &#171; Je suis fini &#187;, &#171; Je suis achev&#233; &#187;, &#171; Je n&#8217;en peux plus &#187;, ou encore du fameux &#171; Je suis au bout de ma vie &#187; en vogue chez les adolescents d&#8217;aujourd&#8217;hui. Dans le dictionnaire de latin m&#233;di&#233;val de Du Cange, </span><em><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">Glossarium mediae et infimae latinitatis</span></em><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);"> (consultable ici : </span><a href="http://ducange.enc.sorbonne.fr/"><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">http://ducange.enc.sorbonne.fr/</span></a><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">), on a plus de pr&#233;cisions. &#171; Effectus, -a, -um &#187; a droit &#224; une entr&#233;e sp&#233;cifique et est d&#233;fini comme &#171; lassatus, fatigatus, languidus, fractus, sine effectu &#187;, en d&#8217;autres termes &#171; abattu, fatigu&#233;, &#233;puis&#233;, affaibli... &#187;, ce qui n&#8217;est pas exactement &#171; congestionn&#233; &#187;.</span></p><p style="text-align: justify;"><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">Apr&#232;s toutes ces surprises, j&#8217;ai ensuite cherch&#233; avec une ardente curiosit&#233; quel mot latin Duvernoy avait traduit par cet h&#233;sitant &#171; blouset &#187; entre guillemets. En latin, il s&#8217;agit de </span><em><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">blosetum</span></em><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">. Il est employ&#233; comme adjectif et &#224; l&#8217;accusatif : il faudrait donc rechercher un mot qui se pr&#233;senterait comme &#171; blosetus, -a, -um &#187;. Il est &#233;vident qu&#8217;il n&#8217;y a rien qui y ressemble dans le Gaffiot. Rien non plus dans les dictionnaires de latin m&#233;di&#233;val, ni dans celui de Du Cange cit&#233; plus haut, ni dans le </span><em><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">Lexicon Mediae Latinitatis</span></em><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);"> (consultable ici : </span><a href="http://linguaeterna.com/medlat/"><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">http://linguaeterna.com/medlat/</span></a><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">). Il est clair que celui qui a transcrit en latin la d&#233;position de B&#233;atrice a tout simplement latinis&#233; un mot qu&#8217;elle a employ&#233;. J&#8217;ai donc report&#233; mes recherches vers les dictionnaires d&#8217;ancien fran&#231;ais. J&#8217;ai d&#8217;abord pens&#233; que cela pouvait avoir un rapport avec le mot &#171; blouse &#187;, mais ce mot n&#8217;est apparu qu&#8217;au XVIIe si&#232;cle, il semble plut&#244;t se rattacher &#224; &#171; bliaud &#187;, et d&#233;signe plus une forme de v&#234;tement qu&#8217;une mati&#232;re. Le dictionnaire d&#8217;ancien fran&#231;ais de Godefroy (consultable ici : </span><a href="http://micmap.org/dicfro/search/dictionnaire-godefroy"><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">http://micmap.org/dicfro/search/dictionnaire-godefroy</span></a><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">) indique les termes &#171; blos / blous / blois / blus &#187; avec le sens de &#171; d&#233;nu&#233;, priv&#233;, vide &#187; ou, sous une forme adverbiale &#171; seulement, simplement &#187;. Tout cela ne nous avance gu&#232;re&#8230; Comme nous le faisons tous en d&#233;sespoir de cause quand les dictionnaires en ligne ne nous apportent pas satisfaction, j&#8217;ai fini par m&#8217;en remettre directement &#224; un moteur de recherche, qui m&#8217;a assez vite fait tomber sur le </span><em><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">Dictionnaire occitan</span></em><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">-</span><em><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">fran&#231;ais selon les parlers languedociens</span></em><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">, de Louis Alibert. C&#8217;est &#224; ce moment-l&#224; que je me suis souvenue que B&#233;atrice parlait vraisemblablement une langue qui se rapprochait plus de l&#8217; &#171; occitan &#187; que de l&#8217; &#171; ancien fran&#231;ais &#187;. Et bingo ! J&#8217;y ai trouv&#233; l&#8217;adjectif &#171; Blos, -a &#187; = &#171; pur, net, sans m&#233;lange &#187;, et son d&#233;riv&#233; &#171; bloset &#187; = &#171; d&#8217;une puret&#233; agr&#233;able, assez pur &#187;. Imaginez la satisfaction de chercheuse en tombant sur cette p&#233;pite :</span></p><p style="text-align: justify;"><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">- le mot vient d&#8217;un dictionnaire d&#8217;occitan, probablement la langue parl&#233;e par B&#233;atrice</span></p><p style="text-align: justify;"><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">- il est le plus proche possible de la transcription latine &#171; blosetus &#187;</span></p><p style="text-align: justify;"><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">- et pour le sens il convient parfaitement.</span></p><p style="text-align: justify;"><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">Reprenons donc l&#8217;expression enti&#232;re en latin. B&#233;atrice a donn&#233; &#224; sa fille Philippa un &#171; pannum lineum blosetum et subtile &#187;. </span><em><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">Pannus</span></em><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);"> d&#233;signe un &#171; morceau de tissu &#187;, une &#171; bande d&#8217;&#233;toffe &#187;, </span><em><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">lineum</span></em><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);"> signifie &#171; en lin &#187;, </span><em><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">subtile</span></em><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);"> &#171; fin &#187;, et on a donc </span><em><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);">blosetum</span></em><span data-color="#cc4125" style="color: rgb(204, 65, 37);"> &#171; d&#8217;une puret&#233; agr&#233;able, assez pur &#187;. Cette expression de quatre mots est la source m&#233;di&#233;vale la plus riche pour nous indiquer &#224; quoi pouvaient ressembler les protections menstruelles (attention, encore une fois, &#224; ne pas g&#233;n&#233;raliser &#224; tout le Moyen &#194;ge : cela concerne le d&#233;but du XIVe si&#232;cle, dans les Pyr&#233;n&#233;es, dans une famille de petite noblesse). Et mon fameux &#171; bloset &#187;, qui a fait l&#8217;objet de toute cette passionnante enqu&#234;te, y apporte une information capitale : je pense que cette pr&#233;cision sur la puret&#233; du tissu indique qu&#8217;il s&#8217;agissait d&#8217;un objet pr&#233;vu &#224; cet effet, propre, et non pas un vieux pan de chemise ni un chiffon r&#233;utilis&#233; de multiples fois.</span></p><p style="text-align: center;">*</p><p style="text-align: justify;">L&#8217;article original est publi&#233; ici : <a href="https://cheminsantiques.blogspot.com/2020/09/enquete-sur-une-serviette-hygienique-du.html">https://cheminsantiques.blogspot.com/2020/09/enquete-sur-une-serviette-hygienique-du.html</a></p><p style="text-align: justify;">Et puisque dans cet article de 2020, je critiquais la traduction de Jean Duvernoy, je vous propose en bonus de 2026 ma propre traduction du texte :</p><blockquote><p style="text-align: justify;"><span data-color="#38761d" style="color: rgb(56, 118, 29);">Et elle a dit que lesdits tissus impr&#233;gn&#233;s de sang &#233;taient impr&#233;gn&#233;s du sang menstruel de sa fille Philippa, parce que, dit-elle, ladite juive baptis&#233;e lui avait dit que si elle avait de la premi&#232;re menstrue qui sortirait de la jeune fille quand elle commencerait &#224; &#233;mettre pour la premi&#232;re fois de la menstrue, et si elle donnait de cette menstrue &#224; boire au mari de la jeune fille ou &#224; un autre homme, ensuite cet homme ne se soucierait plus d&#8217;une autre femme, si ce n&#8217;est seulement de celle dont il aurait bu la premi&#232;re menstrue.</span></p><p style="text-align: justify;"><span data-color="#38761d" style="color: rgb(56, 118, 29);">Alors, lorsque la jeune Philippa sa fille il y a d&#233;j&#224; longtemps avait eu sa premi&#232;re menstrue, celle-l&#224; regardant celle-ci bien en face, parce que la jeune fille &#233;tait abattue, lui demanda ce qu&#8217;elle avait, &#224; quoi elle r&#233;pondit qu&#8217;elle &#233;mettait du sang par la vulve, et alors celle-l&#224;, se rappelant de la parole dite par la juive baptis&#233;e, d&#233;chira une partie de la chemise de ladite Philippa qui avait &#233;t&#233; impr&#233;gn&#233;e de ladite menstrue, et, parce qu&#8217;il ne lui semblait pas qu&#8217;il y e&#251;t assez dans ledit morceau de ladite menstrue, elle donna &#224; sadite fille un autre tissu de lin propre et fin pour que, quand la menstrue sortirait d&#8217;elle, elle impr&#232;gne ledit tissu et qu&#8217;elle rende ledit tissu compl&#232;tement imbib&#233; de ladite menstrue ; et ladite Philippa a fait cela, et elle, ensuite, a fait s&#233;cher lesdits tissus, pr&#233;voyant, quand ladite Philippa prendrait un mari, de donner audit mari &#224; boire de ladite menstrue qu&#8217;elle aurait exprim&#233;e desdits tissus apr&#232;s les avoir mouill&#233;s. Et lorsque, cette ann&#233;e, ladite Philippa avait &#233;t&#233; fianc&#233;e &#224; un homme, elle avait eu deux fois le dessein de donner &#224; boire de ladite menstrue au fianc&#233; de ladite Philippa, mais, dit-elle, elle a pens&#233; que ce serait mieux de le faire quand le mari de ladite Philippa l&#8217;aurait connue charnellement, et qu&#8217;alors Philippa elle-m&#234;me donnerait &#224; boire de ladite menstrue &#224; son mari. Et parce que, quand elle qui parle fut arr&#234;t&#233;e, le mariage n&#8217;avait pas encore &#233;t&#233; consomm&#233; entre ladite Philippa et son mari, et que les noces n&#8217;avaient pas encore &#233;t&#233; c&#233;l&#233;br&#233;es, pour cette raison, elle n&#8217;a pas donn&#233; &#224; boire au mari de ladite Philippa de ladite menstrue.</span></p></blockquote><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!esdG!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff4a1bd70-3799-49d7-8403-e83374f2da1a_251x339.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!esdG!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff4a1bd70-3799-49d7-8403-e83374f2da1a_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!esdG!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff4a1bd70-3799-49d7-8403-e83374f2da1a_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!esdG!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff4a1bd70-3799-49d7-8403-e83374f2da1a_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!esdG!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff4a1bd70-3799-49d7-8403-e83374f2da1a_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!esdG!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff4a1bd70-3799-49d7-8403-e83374f2da1a_251x339.jpeg" width="48" height="64.82868525896414" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/f4a1bd70-3799-49d7-8403-e83374f2da1a_251x339.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:339,&quot;width&quot;:251,&quot;resizeWidth&quot;:48,&quot;bytes&quot;:16082,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/207942945?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff4a1bd70-3799-49d7-8403-e83374f2da1a_251x339.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!esdG!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff4a1bd70-3799-49d7-8403-e83374f2da1a_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!esdG!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff4a1bd70-3799-49d7-8403-e83374f2da1a_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!esdG!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff4a1bd70-3799-49d7-8403-e83374f2da1a_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!esdG!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff4a1bd70-3799-49d7-8403-e83374f2da1a_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h1>Bouquet de phrases latines</h1><p style="text-align: justify;">Depuis peut-&#234;tre 2007 ou 2008, je ne sais plus vraiment, j&#8217;ai institu&#233; un rituel avec mes &#233;l&#232;ves latinistes de coll&#232;ge, consistant &#224; leur proposer chaque semaine une phrase latine. Pour en savoir plus sur ce rituel : </p><p style="text-align: justify;"><a href="https://www.arretetonchar.fr/prathic-3-la-phrase-de-la-semaine-pour-nadia-pla-cest-lundi/">https://www.arretetonchar.fr/prathic-3-la-phrase-de-la-semaine-pour-nadia-pla-cest-lundi/</a></p><p style="text-align: justify;">Depuis avril 2017, je publie chaque semaine cette phrase sur Facebook, assortie d&#8217;un petit commentaire, qui faisait au d&#233;part 5 ou 6 lignes, et qui s&#8217;est &#233;toff&#233; au fil des ann&#233;es pour aboutir maintenant &#224; un article complet. Depuis f&#233;vrier 2024, j&#8217;y publie aussi chaque semaine des vacances scolaires une &#8220;phrase latine de la semaine sans &#233;l&#232;ves&#8221;. </p><p style="text-align: justify;">Je vais d&#233;sormais publier ici quelques unes de ces phrases. Aujourd&#8217;hui, je choisis la derni&#232;re, publi&#233;e cette semaine, une autre r&#233;cente, et la premi&#232;re publi&#233;e des &#8220;phrases sans &#233;l&#232;ves&#8221;.</p><h2 style="text-align: justify;">Apes debemus imitari quae vagantur et flores ad mel faciendum idoneos carpunt (20.07.2026)</h2><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!t3LQ!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F46471c2a-c332-45b3-be9c-b1fc9f694fcc_976x631.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!t3LQ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F46471c2a-c332-45b3-be9c-b1fc9f694fcc_976x631.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!t3LQ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F46471c2a-c332-45b3-be9c-b1fc9f694fcc_976x631.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!t3LQ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F46471c2a-c332-45b3-be9c-b1fc9f694fcc_976x631.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!t3LQ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F46471c2a-c332-45b3-be9c-b1fc9f694fcc_976x631.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!t3LQ!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F46471c2a-c332-45b3-be9c-b1fc9f694fcc_976x631.jpeg" width="976" height="631" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/46471c2a-c332-45b3-be9c-b1fc9f694fcc_976x631.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:631,&quot;width&quot;:976,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:62778,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/207942945?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F46471c2a-c332-45b3-be9c-b1fc9f694fcc_976x631.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!t3LQ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F46471c2a-c332-45b3-be9c-b1fc9f694fcc_976x631.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!t3LQ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F46471c2a-c332-45b3-be9c-b1fc9f694fcc_976x631.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!t3LQ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F46471c2a-c332-45b3-be9c-b1fc9f694fcc_976x631.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!t3LQ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F46471c2a-c332-45b3-be9c-b1fc9f694fcc_976x631.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p style="text-align: justify;">C&#8217;est lundi, et c&#8217;est la phrase de la semaine sans &#233;l&#232;ves. Cette semaine, &#171; Apes debemus imitari quae vagantur et flores ad mel faciendum idoneos carpunt &#187;, &#171; Nous devons imiter les abeilles, qui vont et viennent, et butinent les fleurs propres &#224; faire le miel &#187;, de S&#233;n&#232;que.</p><p>Cette phrase est ancr&#233;e dans ma vie, puisque je me suis fait piquer pour la premi&#232;re fois par une abeille, ce qui m&#8217;a caus&#233; une grande douleur, un peu de frayeur, une grosse main, et une r&#233;flexion presque mystique sur le fait que mon corps depuis plusieurs jours contient un fluide secr&#233;t&#233; par un corps d&#8217;une autre esp&#232;ce, et que je vais peut-&#234;tre devenir un peu abeille, comme Spiderman devenu un peu araign&#233;e apr&#232;s une morsure de cet animal. Et cela me pla&#238;t. J&#8217;ai r&#233;fl&#233;chi que l&#8217;abeille a un fort symbolisme positif dans la plupart des cultures, par sa qualit&#233; de travailleuse, par son fonctionnement en collectivit&#233;, et par sa capacit&#233; &#224; transformer quelque chose de beau en quelque chose de bon. C&#8217;est pourquoi, pour rendre hommage &#224; ma pauvre petite abeille qui est s&#251;rement morte en me piquant, bien inutilement, car je ne faisais que passer ma main dans mes cheveux, j&#8217;ai d&#233;cid&#233; de choisir une phrase latine sur les abeilles. J&#8217;en ai trouv&#233; beaucoup, mais pas de courte et percutante comme je les aime. Apr&#232;s avoir h&#233;sit&#233; avec une magnifique &#233;pigramme de Martial sur une abeille fig&#233;e dans un morceau d&#8217;ambre <a href="https://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/Martial_epigrammesIV/ligne05.cfm?numligne=33&amp;mot=apis">https://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/Martial_epigrammesIV/ligne05.cfm?numligne=33&amp;mot=apis</a>, et un curieux texte d&#8217;Ausone qui &#233;num&#232;re des choses qui vont par six, parmi lesquels &#171; les pieds des abeilles et ceux des vers &#187; (vers, au sens de po&#233;sie, les vers latins les plus courants fonctionnant sur un rythme &#224; six pieds de deux ou trois syllabes, vaguement &#233;quivalents aux alexandrins) <a href="https://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/ausone_lettres/ligne05.cfm?numligne=19&amp;mot=apes">https://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/ausone_lettres/ligne05.cfm?numligne=19&amp;mot=apes</a>, je me suis finalement d&#233;cid&#233;e pour cette phrase de S&#233;n&#232;que, un peu trop longue, mais tr&#232;s belle.</p><p>- l&#8217;abeille se dit &#171; apis &#187; au singulier, &#171; apes &#187; au pluriel (d&#8217;o&#249; &#171; apiculture &#187; en fran&#231;ais)</p><p>- &#171; debemus imitari &#187; : nous devons imiter</p><p>- le verbe &#171; vagari &#187; n&#8217;a pas d&#8217;&#233;quivalent en fran&#231;ais. Je l&#8217;ai rendu par &#171; aller et venir &#187;, ce qui ne me satisfait pas, car cela fait plusieurs mots pour en traduire un. &#171; Errer &#187; est assez proche, mais a une connotation n&#233;gative en fran&#231;ais, il y a l&#8217;id&#233;e d&#8217;&#234;tre perdu, alors que quelqu&#8217;un qui &#171; vagatur &#187; le fait en toute connaissance de cause. Notre petite abeille n&#8217;est pas perdue, simplement elle ne suit pas le chemin le plus court pour aller de son point de d&#233;part &#224; son point d&#8217;arriv&#233;e. En cela, je m&#8217;identifie d&#233;j&#224; &#224; son comportement, moi qui adore me promener en ville en me laissant guider par mes pas et en improvisant mon cheminement, sans pour autant me perdre. Le mot a donn&#233; en fran&#231;ais &#171; divaguer &#187; et &#171; divagation &#187;, qui ont une connotation n&#233;gative, parce que celui qui &#171; divague &#187; sort de sa saine &#171; vagation &#187; (il faudrait inventer ce mot).</p><p>- &#171; carpunt &#187;, &#171; cueillir &#187;, ou en parlant d&#8217;abeilles &#171; butiner &#187;, c&#8217;est le m&#234;me verbe que l&#8217;on retrouve &#224; l&#8217;infinitif singulier dans la c&#233;l&#232;bre citation d&#8217;Horace &#171; Carpe diem &#187;, &#171; cueille le jour &#187;.</p><p>- &#171; flores idoneos &#187; : &#171; les fleurs idoines &#187; (j&#8217;ai traduit par &#171; propres &#187;), c&#8217;est-&#224;-dire pas n&#8217;importe quelles fleurs. Nos abeilles ont beau suivre un cheminement impr&#233;vu et qui part dans tous les sens, elles savent exactement ce qu&#8217;elles doivent recueillir en chemin.</p><p>- &#171; ad mel faciendum &#187; : la terminaison en &#171; -ndum &#187; pr&#233;c&#233;d&#233;e de la pr&#233;position &#171; ad &#187; exprime l&#8217;id&#233;e de but, d&#8217;objectif. Tout cela c&#8217;est &#171; pour faire le miel &#187;.</p><p>Dans le texte de S&#233;n&#232;que, qui est une lettre de conseils de vie &#224; son ami Lucilius, les actions des abeilles lui fournissent l&#8217;occasion d&#8217;une longue m&#233;taphore fil&#233;e o&#249; il compare ces actions &#224; la lecture et &#224; l&#8217;&#233;criture. Comme les abeilles, nous devons butiner dans nos lectures, puis en faire notre miel au moment o&#249; nous &#233;crivons.</p><p>Le texte et sa traduction (pas tr&#232;s bonne, mais c&#8217;est la plus pratique &#224; lire en bilingue) sont ici :</p><p><a href="https://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/sen_luciliusXI/lecture/1.htm">https://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/sen_luciliusXI/lecture/1.htm</a></p><p>Cette m&#233;taphore me pla&#238;t &#233;videmment beaucoup, moi qui aime lire et &#233;crire, moi qui aime butiner des phrases, des id&#233;es.</p><p>Je retrouve dans cette phrase de S&#233;n&#232;que tout ce qui m&#8217;a amen&#233; &#224; donner &#224; mon blog le nom de &#171; Chemins antiques et sentiers fleuris &#187; quand je l&#8217;ai cr&#233;&#233; il y a 19 ans : le cheminement de&#231;&#224; del&#224; et les fleurs &#224; butiner.</p><p>Cette chronique a &#233;t&#233; compos&#233;e en butinant dans les lettres de S&#233;n&#232;que, dans la grammaire latine, et dans ma vie de cette semaine. J&#8217;esp&#232;re que vous la trouverez aussi savoureuse que le miel.</p><h2 style="text-align: justify;">Dulcius urbe quid est ? (07.07.2026)</h2><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Y48f!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F84eea061-0d30-4a58-8219-ddfbdb60c7bd_1085x511.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Y48f!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F84eea061-0d30-4a58-8219-ddfbdb60c7bd_1085x511.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Y48f!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F84eea061-0d30-4a58-8219-ddfbdb60c7bd_1085x511.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Y48f!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F84eea061-0d30-4a58-8219-ddfbdb60c7bd_1085x511.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Y48f!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F84eea061-0d30-4a58-8219-ddfbdb60c7bd_1085x511.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Y48f!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F84eea061-0d30-4a58-8219-ddfbdb60c7bd_1085x511.jpeg" width="1085" height="511" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/84eea061-0d30-4a58-8219-ddfbdb60c7bd_1085x511.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:511,&quot;width&quot;:1085,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:25868,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/207942945?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F84eea061-0d30-4a58-8219-ddfbdb60c7bd_1085x511.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Y48f!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F84eea061-0d30-4a58-8219-ddfbdb60c7bd_1085x511.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Y48f!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F84eea061-0d30-4a58-8219-ddfbdb60c7bd_1085x511.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Y48f!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F84eea061-0d30-4a58-8219-ddfbdb60c7bd_1085x511.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Y48f!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F84eea061-0d30-4a58-8219-ddfbdb60c7bd_1085x511.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p style="text-align: justify;">C&#8217;est lundi, et c&#8217;est la phrase de la semaine sans &#233;l&#232;ves. Cette semaine, &#171; Dulcius urbe quid est ? &#187;, &#171; Plus doux que la ville, qu&#8217;y a-t-il ? &#187;, de Sulpicia.</p><p>Avant de commenter la phrase, un petit excursus sur Sulpicia s&#8217;impose, puisque c&#8217;est une rare autrice latine antique. J&#8217;ai entendu parler d&#8217;elle pour la premi&#232;re fois en 2007 &#224; la faveur d&#8217;une question d&#8217;&#233;l&#232;ve, et j&#8217;en avais &#233;crit un article de blog :</p><p><a href="https://cheminsantiques.blogspot.com/2007/05/les-lettres-latines-au-fminin.html">https://cheminsantiques.blogspot.com/2007/05/les-lettres-latines-au-fminin.html</a></p><p>Je relis avec tendresse cet article, &#233;crit en 2007 puis enrichi au fil des ann&#233;es jusqu&#8217;&#224; 2023. En 2007, j&#8217;&#233;crivais encore &#171; auteur femme &#187;, &#171; &#233;crivain femme &#187;, au lieu de &#171; autrice &#187; et &#171; &#233;crivaine &#187;. En 2007, je ne m&#8217;&#233;tais m&#234;me pas pos&#233; la question de l&#8217;existence d&#8217;autrices latines, il avait fallu la candeur d&#8217;un &#233;l&#232;ve (un, et non une, d&#8217;ailleurs, et c&#8217;est tr&#232;s bien!) pour que j&#8217;y songe, mais en 2023, la question d&#8217;une auctorialit&#233; f&#233;minine latine &#233;tait devenue &#233;vidente (et aujourd&#8217;hui en 2026, je pourrais s&#251;rement encore compl&#233;ter le catalogue des autrices latines antiques et m&#233;di&#233;vales &#8211; celui des modernes &#233;tant d&#233;j&#224; infini).</p><p>Sulpicia (n&#233;e vers 40 av. JC), est, donc, la plus ancienne po&#233;tesse latine de l&#8217;Antiquit&#233; romaine dont nous ayons conserv&#233; plusieurs textes. Ceux-ci figurent dans le recueil de Tibulle, un homme, &#224; qui ils ont souvent &#233;t&#233; attribu&#233;s sans raison. Il s&#8217;agit des po&#232;mes 13 &#224; 18 (et peut-&#234;tre aussi le 11) du livre III de ce recueil.</p><p>Voir : <a href="https://fr.wikipedia.org/wiki/Sulpicia_(po%C3">https://fr.wikipedia.org/wiki/Sulpicia_(po%C3</a> %A8te)</p><p>Vous pouvez lire les po&#232;mes, assortis d&#8217;une traduction fran&#231;aise, ici :</p><p><a href="https://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/tibulle_elegiesIII/lecture/11.htm">https://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/tibulle_elegiesIII/lecture/11.htm</a> (pour le 11)</p><p>et</p><p><a href="https://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/tibulle_elegiesIII/lecture/13.htm">https://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/tibulle_elegiesIII/lecture/13.htm</a></p><p>(pour le 13, puis cliquer sur la fl&#232;che vers la droite, pour lire les po&#232;mes 14, 15, 16, 17, 18)</p><p>Notre phrase de la semaine est extraite du po&#232;me 14. La narratrice s&#8217;y pr&#233;sente comme une jeune fille qui se trouve f&#234;ter son anniversaire &#224; la campagne avec un vieux cousin ennuyeux.</p><p>&#171; Dulcius urbe quid est ? &#187; s&#8217;exclame-t-elle comme un cri du c&#339;ur. Une traduction fran&#231;aise par &#171; Qu&#8217;y a-t-il de plus doux que la ville ? &#187; en affadirait la spontan&#233;it&#233;. C&#8217;est pourquoi j&#8217;ai propos&#233;, mimant l&#8217;ordre de la phrase latine, &#171; Plus doux que la ville, qu&#8217;y a-t-il ? &#187;, m&#234;me le texte original s&#8217;en trouve bien alourdi, comme on le voit souvent en passant du latin au fran&#231;ais : dix mots fran&#231;ais pour traduire quatre mots latins !</p><p>- &#171; dulcis &#187; signifie &#171; doux &#187; ; &#171; dulcior &#187; en est le comparatif, &#171; dulcius &#187; au neutre (puisqu&#8217;on ne parle pas ici d&#8217;une personne), donc &#171; plus doux &#187;</p><p>- le compl&#233;ment du comparatif n&#8217;a pas forc&#233;ment besoin d&#8217;un mot comme &#171; que &#187; en latin : il suffit de mettre &#224; l&#8217;ablatif le mot comparant, ici &#171; urbe &#187;, qui signifie donc &#224; lui seul &#171; que la ville &#187;</p><p>- &#171; quid &#187; peut se traduire simplement par &#171; quoi ? &#187; On pourrait d&#8217;ailleurs traduire la phrase &#171; Plus doux que la ville, quoi ? &#187;, mais cela sonne un peu bizarre en fran&#231;ais.</p><p>Cette simplicit&#233; dans la syntaxe, avec ce mot interrogatif court rejet&#233; &#224; la fin donne une apparence d&#8217;exclamation spontan&#233;e. Ce n&#8217;est qu&#8217;une apparence : cette phrase est int&#233;gr&#233;e dans un vers qui, comme tout le po&#232;me, suit scrupuleusement la m&#233;trique latine de l&#8217;hexam&#232;tre dactylique (vers de six pieds, correspondant &#224; peu pr&#232;s &#224; notre alexandrin fran&#231;ais, mais en plus &#233;labor&#233;, puisque ce syst&#232;me prend en compte des syllabes longues et des syllabes br&#232;ves).</p><p>La question est bien s&#251;r une question oratoire. Il n&#8217;y a rien de plus doux que la ville, veut dire Sulpicia. Pour elle, ou en tout cas pour sa narratrice, c&#8217;est parce qu&#8217;en ville on s&#8217;amuse, on voit du monde, on ne s&#8217;ennuie pas comme &#224; la campagne. Et en cela, rien n&#8217;a chang&#233; : bien des jeunes gens &#224; toutes &#233;poques et dans diverses soci&#233;t&#233;s s&#8217;ennuient &#224; la campagne et pr&#233;f&#232;rent la ville pour sa sociabilit&#233;.</p><p>De mon c&#244;t&#233;, si je souscris &#224; l&#8217;exclamation de Sulpicia, dont je pourrais presque faire une devise, ce n&#8217;est toutefois pas pour la m&#234;me raison. Amoureuse des villes, j&#8217;y suis pourtant une &#171; promeneuse solitaire &#187;. J&#8217;y go&#251;te les coins cach&#233;s du labyrinthe des rues et l&#8217;infinit&#233; de d&#233;couvertes et de rencontres inattendues qu&#8217;on y fait, pour qui sait appr&#233;cier sa douceur. Car, plus doux que la ville, qu&#8217;y a-t-il ?</p><h1>Fiat domine cor meum demerdatum (05.04.2024)</h1><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KEjQ!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc894ec74-c3fc-45d3-a339-9a5bbf70b459_1440x856.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KEjQ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc894ec74-c3fc-45d3-a339-9a5bbf70b459_1440x856.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KEjQ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc894ec74-c3fc-45d3-a339-9a5bbf70b459_1440x856.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KEjQ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc894ec74-c3fc-45d3-a339-9a5bbf70b459_1440x856.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KEjQ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc894ec74-c3fc-45d3-a339-9a5bbf70b459_1440x856.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KEjQ!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc894ec74-c3fc-45d3-a339-9a5bbf70b459_1440x856.jpeg" width="1440" height="856" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/c894ec74-c3fc-45d3-a339-9a5bbf70b459_1440x856.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:856,&quot;width&quot;:1440,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:44370,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/207942945?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc894ec74-c3fc-45d3-a339-9a5bbf70b459_1440x856.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KEjQ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc894ec74-c3fc-45d3-a339-9a5bbf70b459_1440x856.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KEjQ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc894ec74-c3fc-45d3-a339-9a5bbf70b459_1440x856.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KEjQ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc894ec74-c3fc-45d3-a339-9a5bbf70b459_1440x856.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KEjQ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc894ec74-c3fc-45d3-a339-9a5bbf70b459_1440x856.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>C&#8217;est lundi, m&#234;me en vacances ! Aujourd&#8217;hui, &#171; Fiat domine cor meum demerdatum &#187;, &#171; Seigneur, que mon c&#339;ur soit d&#233;merd&#233; &#187;, phrase &#233;crite par Raimond Guilhem, juge chancelier de Raimond VI, comte de Toulouse, dans une charte de 1202. Cette charte est lisible en latin &#224; cette page : <a href="https://deeds.utsc.utoronto.ca/charters/02184405">https://deeds.utsc.utoronto.ca/charters/02184405</a> </p><p>Je n&#8217;ai pas entrepris de la traduire int&#233;gralement. Il s&#8217;agit d&#8217;un accord entre l&#8217;abb&#233; Hugues de Cluny, et le comte Raymond de Toulouse (si j&#8217;ai bien compris, la concession du monast&#232;re Saint-Sernin de Toulouse &#224; l&#8217;ordre de Cluny). Chacun des deux est &#224; tour de r&#244;le &#233;nonciateur du texte de la charte, en accompagnant son nom de &#8220;ego&#8221; (&#8220;moi&#8221;), puis c&#8217;est le tour de deux t&#233;moins qui &#233;crivent une formule toute faite signifiant &#224; peu pr&#232;s &#171; j&#8217;&#233;tais pr&#233;sent et j&#8217;ai sign&#233; ci-dessous &#187;. Sauf que l&#8217;un de ces deux t&#233;moins, Raymond Guilhem, ajoute juste apr&#232;s la formule convenue notre fameuse phrase.</p><p>S&#8217;agissait-il d&#8217;une sorte de serment dont la vulgarit&#233; n&#8217;excluait pas la solennit&#233; (un peu comme le &#171; J&#8217;le jure sur la t&#234;te de ma m&#232;re ! &#187; d&#8217;aujourd&#8217;hui), ou d&#8217;un &#233;cart saugrenu inspir&#233; par la conclusion d&#8217;une affaire compliqu&#233;e &#224; traiter, je n&#8217;en ai pas la moindre id&#233;e&#8230; Pas plus que je ne sais de quand date l&#8217;apparition dans la langue latine du verbe &#171; se demerdare&#8221; : curieusement, il n&#8217;appara&#238;t pas dans le &#171; Glossarium medi&#230; et infim&#230; latinitatis &#187; de Du Cange (1883-1887), la r&#233;f&#233;rence en mati&#232;re de latin m&#233;di&#233;val &#8211; et ne parlons pas du Gaffiot ! Vous aurez en revanche sans doute reconnu le &#8220;fiat&#8221;, &#171; que&#8230; soit &#187;, que l&#8217;on retrouve dans la fameuse formule &#171; Fiat lux &#187;, dans la version latine de la Gen&#232;se, pr&#233;tendument prononc&#233; de la bouche de Dieu lui-m&#234;me, invoqu&#233; sous le nom de &#8220;Seigneur&#8221; par Raymond Guilhem.</p><p>Apr&#232;s avoir allum&#233; l&#8217;interrupteur du monde, Dieu se retrouve donc charg&#233; de tirer la chasse dans le c&#339;ur trop gros de notre ami Raymond&#8230;</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AFe4!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F16af9bdd-3c2c-4075-8656-b7295e01d1e6_251x339.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AFe4!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F16af9bdd-3c2c-4075-8656-b7295e01d1e6_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AFe4!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F16af9bdd-3c2c-4075-8656-b7295e01d1e6_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AFe4!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F16af9bdd-3c2c-4075-8656-b7295e01d1e6_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AFe4!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F16af9bdd-3c2c-4075-8656-b7295e01d1e6_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AFe4!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F16af9bdd-3c2c-4075-8656-b7295e01d1e6_251x339.jpeg" width="48" height="64.82868525896414" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/16af9bdd-3c2c-4075-8656-b7295e01d1e6_251x339.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:339,&quot;width&quot;:251,&quot;resizeWidth&quot;:48,&quot;bytes&quot;:16082,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/207942945?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F16af9bdd-3c2c-4075-8656-b7295e01d1e6_251x339.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AFe4!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F16af9bdd-3c2c-4075-8656-b7295e01d1e6_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AFe4!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F16af9bdd-3c2c-4075-8656-b7295e01d1e6_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AFe4!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F16af9bdd-3c2c-4075-8656-b7295e01d1e6_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AFe4!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F16af9bdd-3c2c-4075-8656-b7295e01d1e6_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Merci d&#8217;avoir lu Chemins antiques et sentiers fleuris ! Abonnez-vous gratuitement pour recevoir de nouveaux posts et soutenir mon travail.</p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;S'abonner maintenant&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/nadiapla.substack.com/subscribe"><span>S'abonner maintenant</span></a></p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/p/la-cueillette-de-juillet-2026/comments&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Laissez un commentaire.&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/nadiapla.substack.com/p/la-cueillette-de-juillet-2026/comments"><span>Laissez un commentaire.</span></a></p><div class="directMessage button" data-attrs="{&quot;userId&quot;:153539001,&quot;userName&quot;:&quot;Nadia Pla&quot;,&quot;canDm&quot;:null,&quot;dmUpgradeOptions&quot;:null,&quot;isEditorNode&quot;:true}" data-component-name="DirectMessageToDOM"></div><p style="text-align: center;"></p><p><br><br></p><p style="text-align: justify;"></p>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[La cueillette de fin juin 2026]]></title><description><![CDATA[Femmes du Moyen &#194;ge, plantes et soins gyn&#233;cologiques]]></description><link>https://nadiapla.substack.com/p/la-cueillette-de-fin-juin-2026</link><guid isPermaLink="false">https://nadiapla.substack.com/p/la-cueillette-de-fin-juin-2026</guid><dc:creator><![CDATA[Nadia Pla]]></dc:creator><pubDate>Fri, 26 Jun 2026 21:22:46 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!A59A!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd9c3de77-fd7b-4951-9181-e8a3f462b693_364x328.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!A59A!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd9c3de77-fd7b-4951-9181-e8a3f462b693_364x328.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!A59A!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd9c3de77-fd7b-4951-9181-e8a3f462b693_364x328.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!A59A!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd9c3de77-fd7b-4951-9181-e8a3f462b693_364x328.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!A59A!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd9c3de77-fd7b-4951-9181-e8a3f462b693_364x328.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!A59A!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd9c3de77-fd7b-4951-9181-e8a3f462b693_364x328.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!A59A!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd9c3de77-fd7b-4951-9181-e8a3f462b693_364x328.jpeg" width="364" height="328" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/d9c3de77-fd7b-4951-9181-e8a3f462b693_364x328.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:328,&quot;width&quot;:364,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:34928,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/203731081?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd9c3de77-fd7b-4951-9181-e8a3f462b693_364x328.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!A59A!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd9c3de77-fd7b-4951-9181-e8a3f462b693_364x328.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!A59A!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd9c3de77-fd7b-4951-9181-e8a3f462b693_364x328.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!A59A!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd9c3de77-fd7b-4951-9181-e8a3f462b693_364x328.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!A59A!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd9c3de77-fd7b-4951-9181-e8a3f462b693_364x328.jpeg 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p style="text-align: center;">Page d&#8217;un manuscrit illustr&#233; italien, herbier. Manuscrit : London, British Library, ms Sloane 4016, f. 44v (Lombardie, vers 1440)</p><p style="text-align: justify;">Une femme assise sur un banc pointe son index (dans l&#8217;iconographie, c&#8217;est un geste qui repr&#233;sente g&#233;n&#233;ralement la parole, la transmission) vers un groupe de mots en latin : <em>De sanguine menstruali</em> (&#8220;Le sang menstruel&#8221;). &#8220;De&#8221; est une pr&#233;position latine signifiant &#8220;au sujet de&#8221; : elle est toujours employ&#233;e en d&#233;but de titre d&#8217;&#339;uvre ou de chapitre, mais ne se traduit pas n&#233;cessairement en fran&#231;ais. Vous avez peut-&#234;tre l&#8217;impression de lire sur le manuscrit &#8220;mestruali&#8221; et non &#8220;menstruali&#8221; : c&#8217;est exact. Dans les manuscrit m&#233;di&#233;vaux, il est fr&#233;quent que le &#8220;n&#8221; des voyelles nasalis&#233;es soit abr&#233;g&#233; par un tilde (un petit trait) au-dessus de la voyelle, voire comme ici disparaisse compl&#232;tement ; il faut quand m&#234;me le r&#233;tablir quand on transcrit.</p><p style="text-align: justify;">Le manuscrit est magnifique : il contient des images en pleine page de plantes, &#224; c&#244;t&#233; desquelles apparaissent des petits personnages ou animaux, qui illustrent les vertus de la plante. Pas de texte, si ce n&#8217;est quelques sobres l&#233;gendes. Vous pouvez consulter l&#8217;ensemble du manuscrit en ligne ici : <a href="https://iiif.bl.uk/uv/#?manifest=https://bl.digirati.io/iiif/ark:/81055/vdc_100165172997.0x000001">https://iiif.bl.uk/uv/#?manifest=https://bl.digirati.io/iiif/ark:/81055/vdc_100165172997.0x000001</a></p><p style="text-align: justify;">Notre petite dame figure au folio 44v, en compagnie d&#8217;un enfant qui souffre visiblement d&#8217;un probl&#232;me urinaire et d&#8217;une repr&#233;sentation de jacinthe, plante utile &#224; la fois pour les dysfonctionnements menstruels et urinaires.</p><p style="text-align: justify;">Cette petite dame m&#8217;a sembl&#233; l&#8217;ouverture id&#233;ale de cette lettre-cueillette, o&#249; l&#8217;on parlera de techniques m&#233;di&#233;vales de gu&#233;rison des dysfonctionnements menstruels et de transmission des savoirs gyn&#233;cologiques entre femmes.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QxnJ!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff358bd41-30d5-4410-aeee-9b225b25bd37_251x339.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QxnJ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff358bd41-30d5-4410-aeee-9b225b25bd37_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QxnJ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff358bd41-30d5-4410-aeee-9b225b25bd37_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QxnJ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff358bd41-30d5-4410-aeee-9b225b25bd37_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QxnJ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff358bd41-30d5-4410-aeee-9b225b25bd37_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QxnJ!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff358bd41-30d5-4410-aeee-9b225b25bd37_251x339.jpeg" width="48" height="64.82868525896414" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/f358bd41-30d5-4410-aeee-9b225b25bd37_251x339.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:339,&quot;width&quot;:251,&quot;resizeWidth&quot;:48,&quot;bytes&quot;:16082,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/203731081?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff358bd41-30d5-4410-aeee-9b225b25bd37_251x339.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QxnJ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff358bd41-30d5-4410-aeee-9b225b25bd37_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QxnJ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff358bd41-30d5-4410-aeee-9b225b25bd37_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QxnJ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff358bd41-30d5-4410-aeee-9b225b25bd37_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QxnJ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff358bd41-30d5-4410-aeee-9b225b25bd37_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div></div></div></a></figure></div><h1>Actualit&#233;s r&#233;centes </h1><ul><li><p style="text-align: justify;"><strong>Vendredi 12 juin 2026</strong>, j&#8217;ai particip&#233; &#224; la journ&#233;e d&#8217;&#233;tudes &#8220;Gu&#233;rir ?&#8221; organis&#233;e par le laboratoire M&#233;Mo de l&#8217;Universit&#233; de Paris Nanterre, avec une communication intitul&#233;e &#8220;Gu&#233;rir des dysfonctionnements menstruels dans l&#8217;Occident m&#233;di&#233;val : saign&#233;es, miracles, armoise et carr&#233; magique&#8221;.</p><p><strong><span data-color="#a61c00" style="color: rgb(166, 28, 0);">R&#233;sum&#233; de la communication :</span></strong></p><p style="text-align: justify;"><span data-color="#a61c00" style="color: rgb(166, 28, 0);">Les sources m&#233;di&#233;vales montrent que la pr&#233;occupation des femmes et des hommes (car oui, il y avait comme aujourd&#8217;hui des hommes qui se pr&#233;occupaient de la sant&#233; des femmes) du Moyen &#194;ge portaient sur deux types de dysfonctionnements en miroir : la &#8220;r&#233;tention de menstrues&#8221; (ne pas en avoir ou trop peu ou &#224; intervalles trop longs) et le &#8220;flux excessif de menstrues&#8221; (en avoir trop ou en continu) ; un troisi&#232;me dysfonctionnement appara&#238;t parfois, la &#8220;suffocation de la matrice&#8221; (d&#233;placement de l&#8217;ut&#233;rus dans le corps, cons&#233;quence pour certains d&#8217;un exc&#232;s de menstrues retenues, qui gonflent et poussent l&#8217;ut&#233;rus), que je n&#8217;ai pas trait&#233; ici.</span></p><p style="text-align: justify;"><span data-color="#a61c00" style="color: rgb(166, 28, 0);">Les rem&#232;des (souvent pr&#233;sent&#233;s par deux : ceux qui sont efficaces en cas de r&#233;tention et ceux qui le sont en cas de flux excessif) sont de diff&#233;rentes natures. Attention, les gens du Moyen &#194;ge ne distinguaient pas comme nous les rem&#232;des pharmaceutiques et les rem&#232;des magiques : les deux pouvaient &#234;tre associ&#233;s et m&#234;me se renforcer.</span></p><ol><li><p style="text-align: justify;"><span data-color="#a61c00" style="color: rgb(166, 28, 0);">Des recettes &#224; base d&#8217;ingr&#233;dients (v&#233;g&#233;taux, animaux, min&#233;raux, ce qu&#8217;on appelait les &#8220;simples&#8221;), qui pouvaient &#234;tre administr&#233;s en boisson, en nourriture, en bain, en fumigation, en onguent, en empl&#226;tre, en pessaire. Parmi les ingr&#233;dients min&#233;raux les plus fr&#233;quemment propos&#233;s pour faire cesser les menstrues en cas de flux excessif : la cornaline, l&#8217;h&#233;matite, le corail, le bol d&#8217;Arm&#233;nie (tous aux teintes rouges !) ; et pour les faire venir en cas de r&#233;tention, le jais (appel&#233; &#8220;gagate&#8221; par les M&#233;di&#233;vaux). Parmi les ingr&#233;dients v&#233;g&#233;taux pour faire cesser les menstrues : la rose, la violette, la mauve, la myrte ; sont aussi pr&#233;sum&#233;s efficaces le vin rouge, le sang de dragon, la corne de cerf ; et pour les faire venir : la rue, l&#8217;aristoloche, l&#8217;armoise, la tanaisie, la sabine, la b&#233;toine, le dictame, la garance&#8230;</span></p></li><li><p style="text-align: justify;"><span data-color="#a61c00" style="color: rgb(166, 28, 0);">Des proc&#233;d&#233;s m&#233;caniques comme les saign&#233;es ou les ventouses : sur les bras pour faire cesser les menstrues en cas de flux excessif, car on pense que cela va attirer le sang menstruel vers le haut ; sur les pieds ou les jambes pour les faire venir en cas de r&#233;tention, car cela va l&#8217;attirer vers le bas.</span></p></li><li><p style="text-align: justify;"><span data-color="#a61c00" style="color: rgb(166, 28, 0);">Les charmes (ce que nous appellerions incantations ou formules magiques, qui pouvait &#234;tre &#233;crit ou dit) : beaucoup pour faire cesser les menstrues, avec des motifs tournant autour du Christ, de son sang et de certains de ses miracles ; aucun pour l&#8217;instant &#224; ma connaissance pour les faire venir. Pour avoir quelques exemples de ces charmes, voir le site Carminabase : </span><a href="https://carminabase.ehess.fr/fr/search?f%5B0%5D=fonction_du_charme%3A22"><span data-color="#a61c00" style="color: rgb(166, 28, 0);">https://carminabase.ehess.fr/fr/search?f%5B0%5D=fonction_du_charme%3A22</span></a><span data-color="#a61c00" style="color: rgb(166, 28, 0);">. </span></p></li><li><p style="text-align: justify;"><span data-color="#a61c00" style="color: rgb(166, 28, 0);">Les miracles : dans les sources recueillies par les contemporains pour valider la b&#233;atification d&#8217;un saint, figure parfois le r&#233;tablissement de la sant&#233; d&#8217;une ou de plusieurs femmes souffrant de dysfonctionnements menstruels de l&#8217;une ou l&#8217;autre nature.</span></p></li><li><p style="text-align: justify;"><span data-color="#a61c00" style="color: rgb(166, 28, 0);">Quelques cas particuliers laissent supposer un &#233;ventail de rem&#232;des bien plus large, qui reste &#224; explorer, comme la gu&#233;rison par l&#8217;eau (o&#249; la fronti&#232;re est ambigu&#235; entre le th&#233;rapeutique et le miraculeux) ou le pouvoir d&#8217;un m&#251;rier, &#233;galement &#224; la limite entre acte magique et ingr&#233;dient de recette m&#233;dicale.</span></p></li></ol><p></p><p></p></li><li><p style="text-align: justify;"><strong>Samedi 13 et dimanche 14 juin 2026</strong>, j&#8217;&#233;tais au &#8220;Festival 4H (Historique, H&#233;ro&#239;que, H&#233;r&#233;tique, Horrifique)&#8221; pour pr&#233;senter, vendre et signer mon roman <em>La Perle rouge</em>. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AnUY!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9eba3aa5-4b07-4504-9117-5424465b410e_1721x1500.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AnUY!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9eba3aa5-4b07-4504-9117-5424465b410e_1721x1500.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AnUY!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9eba3aa5-4b07-4504-9117-5424465b410e_1721x1500.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AnUY!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9eba3aa5-4b07-4504-9117-5424465b410e_1721x1500.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AnUY!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9eba3aa5-4b07-4504-9117-5424465b410e_1721x1500.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AnUY!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9eba3aa5-4b07-4504-9117-5424465b410e_1721x1500.jpeg" width="1456" height="1269" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/9eba3aa5-4b07-4504-9117-5424465b410e_1721x1500.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1269,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:729940,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/203731081?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9eba3aa5-4b07-4504-9117-5424465b410e_1721x1500.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AnUY!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9eba3aa5-4b07-4504-9117-5424465b410e_1721x1500.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AnUY!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9eba3aa5-4b07-4504-9117-5424465b410e_1721x1500.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AnUY!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9eba3aa5-4b07-4504-9117-5424465b410e_1721x1500.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AnUY!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9eba3aa5-4b07-4504-9117-5424465b410e_1721x1500.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-8-0!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8322ff97-e1a8-4312-8661-dfec28682bed_4128x3096.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-8-0!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8322ff97-e1a8-4312-8661-dfec28682bed_4128x3096.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-8-0!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8322ff97-e1a8-4312-8661-dfec28682bed_4128x3096.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-8-0!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8322ff97-e1a8-4312-8661-dfec28682bed_4128x3096.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-8-0!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8322ff97-e1a8-4312-8661-dfec28682bed_4128x3096.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-8-0!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8322ff97-e1a8-4312-8661-dfec28682bed_4128x3096.jpeg" width="1456" height="1941" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/8322ff97-e1a8-4312-8661-dfec28682bed_4128x3096.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1941,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:2645712,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/203731081?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8322ff97-e1a8-4312-8661-dfec28682bed_4128x3096.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-8-0!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8322ff97-e1a8-4312-8661-dfec28682bed_4128x3096.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-8-0!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8322ff97-e1a8-4312-8661-dfec28682bed_4128x3096.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-8-0!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8322ff97-e1a8-4312-8661-dfec28682bed_4128x3096.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-8-0!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8322ff97-e1a8-4312-8661-dfec28682bed_4128x3096.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p style="text-align: justify;">J&#8217;ai cr&#233;&#233; des mod&#232;les de petits dessins repr&#233;sentant les diff&#233;rents supports (&#233;pingle, broche, plaque de ceinture) sur lesquels appara&#238;t la perle rouge dans le roman. Les dessiner en s&#233;rie dans un carnet m&#8217;a permis de passer le temps dans les moments creux, d&#8217;attirer l&#8217;&#339;il des passants, et de m&#8217;entra&#238;ner &#224; les tracer pour pouvoir ensuite int&#233;grer l&#8217;un ou l&#8217;autre dans une d&#233;dicace.</p><p style="text-align: justify;">Ces trois objets s&#8217;inspirent d&#8217;objets r&#233;els ou d&#8217;objets repr&#233;sent&#233;s dans des tableaux qui jouent un r&#244;le dans le roman. Pour retrouver ces objets : <a href="https://nadiapla4.wixsite.com/chemins-antiques/post/les-tableaux-et-les-objets-du-roman-la-perle-rouge">https://nadiapla4.wixsite.com/chemins-antiques/post/les-tableaux-et-les-objets-du-roman-la-perle-rouge</a></p></li></ul><p></p><ul><li><p style="text-align: justify;"><strong>Dimanche 21 juin 2026</strong>, j&#8217;ai particip&#233; &#224; un enregistrement en public  d&#8217;un &#233;pisode sp&#233;cial du podcast &#8220;Passion M&#233;di&#233;vistes&#8221; de Fanny Cohen-Moreau, sur les femmes monstrueuses au Moyen &#194;ge, lors du &#8220;Festival du Film de Fesses&#8221;, apr&#232;s la projection du film <em>Excalibur</em>, avec Justine Breton et Flor Paichard. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_Eeg!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F319c89d6-cee0-4bb0-a3f2-0e2aaa0fb5a6_1200x1266.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_Eeg!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F319c89d6-cee0-4bb0-a3f2-0e2aaa0fb5a6_1200x1266.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_Eeg!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F319c89d6-cee0-4bb0-a3f2-0e2aaa0fb5a6_1200x1266.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_Eeg!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F319c89d6-cee0-4bb0-a3f2-0e2aaa0fb5a6_1200x1266.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_Eeg!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F319c89d6-cee0-4bb0-a3f2-0e2aaa0fb5a6_1200x1266.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_Eeg!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F319c89d6-cee0-4bb0-a3f2-0e2aaa0fb5a6_1200x1266.jpeg" width="1200" height="1266" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/319c89d6-cee0-4bb0-a3f2-0e2aaa0fb5a6_1200x1266.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1266,&quot;width&quot;:1200,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:395863,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/203731081?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F319c89d6-cee0-4bb0-a3f2-0e2aaa0fb5a6_1200x1266.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_Eeg!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F319c89d6-cee0-4bb0-a3f2-0e2aaa0fb5a6_1200x1266.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_Eeg!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F319c89d6-cee0-4bb0-a3f2-0e2aaa0fb5a6_1200x1266.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_Eeg!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F319c89d6-cee0-4bb0-a3f2-0e2aaa0fb5a6_1200x1266.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_Eeg!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F319c89d6-cee0-4bb0-a3f2-0e2aaa0fb5a6_1200x1266.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p style="text-align: justify;">J&#8217;y ai parl&#233; du livre des <em>Secrets des femmes</em>, du grand-p&#232;re de Savonarole, de la figure des vieilles femmes m&#233;nopaus&#233;es, de la blessure de Lancelot, et du fameux ingr&#233;dient secret des petits g&#226;teaux de Gueni&#232;vre&#8230; Si vous voulez en savoir plus, et &#233;couter aussi les passionnants &#233;clairages de Justine et de Flor, il vous faudra &#233;couter l&#8217;&#233;pisode : il devrait sortir cet &#233;t&#233;.</p><p style="text-align: justify;">Site de &#8220;Passion M&#233;di&#233;vistes&#8221; : <a href="https://passionmedievistes.fr/">https://passionmedievistes.fr/</a></p><p></p></li><li><p style="text-align: justify;"><strong>Mercredi 24 juin 2026</strong>, j&#8217;ai particip&#233; au colloque &#8220;Savoirs et autorit&#233;s des femmes (Mondes romans, XIIe-XVe si&#232;cle) - Acc&#233;der au savoir&#8221; &#224; Lille, avec une communication intitul&#233;e &#171; L&#8217;acc&#232;s au savoir gyn&#233;cologique au XIVe si&#232;cle dans un village des Pyr&#233;n&#233;es : le t&#233;moignage exceptionnel de B&#233;atrice de Planissoles &#187;.</p><p><strong><span data-color="#a61c00" style="color: rgb(166, 28, 0);">R&#233;sum&#233; de la communication :</span></strong></p><p style="text-align: justify;"><span data-color="#a61c00" style="color: rgb(166, 28, 0);">Entre 1318 et 1325, Jacques Fournier, &#233;v&#234;que de Pamiers et inquisiteur dominicain, m&#232;ne une vaste enqu&#234;te pour h&#233;r&#233;sie aupr&#232;s de tous les habitants de Montaillou, un petit village des Pyr&#233;n&#233;es. Parmi eux, la ch&#226;telaine B&#233;atrice de Planissoles. Son interrogatoire s&#8217;&#233;tend du 13 au 25 ao&#251;t 1320. Trois passages de cet interrogatoire &#233;voquent une transmission de savoirs gyn&#233;cologiques.</span></p><ol><li><p style="text-align: justify;"><span data-color="#a61c00" style="color: rgb(166, 28, 0);">Des linges tach&#233;s de sang retrouv&#233;s dans ses affaires l&#8217;am&#232;nent &#224; raconter une sc&#232;ne survenue au moment des premi&#232;res r&#232;gles de sa fille Philippa, ce qui en fait une source pr&#233;cieuse, &#224; la fois comme rare t&#233;moignage d&#8217;un moment intime entre m&#232;re et fille &#224; ce moment charni&#232;re de la vie, et comme une pi&#232;ce suppl&#233;mentaire au vaste dossier des philtres menstruels (des boissons ou aliments contenant du sang menstruel, administr&#233;s par une femme &#224; un homme dont elle souhaite gagner ou regagner l&#8217;amour).</span></p></li><li><p style="text-align: justify;"><span data-color="#a61c00" style="color: rgb(166, 28, 0);">L&#8217;histoire de sa relation charnelle avec le cur&#233; Pierre Clergue met en jeu une myst&#233;rieuse &#8220;chose&#8221; (c&#8217;est le mot employ&#233; dans la d&#233;position, &#8220;res&#8221; en latin) au pouvoir contraceptif, constitu&#233; d&#8217;une plante dont Pierre n&#8217;a pas voulu r&#233;v&#233;ler le nom &#224; B&#233;atrice, et dont il n&#8217;est pas &#233;vident de comprendre s&#8217;il s&#8217;agit d&#8217;un dispositif interne ou externe, ni si son pouvoir est de nature magique ou pharmaceutique (voire les deux &#224; la fois).</span></p></li><li><p style="text-align: justify;"><span data-color="#a61c00" style="color: rgb(166, 28, 0);">Quant &#224; sa relation charnelle avec un autre amant, le jeune pr&#234;tre Barth&#233;l&#233;my, elle introduit le questionnement soulev&#233; par B&#233;atrice elle-m&#234;me sur l&#8217;existence d&#8217;une libido apr&#232;s la m&#233;nopause.</span></p></li></ol><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!lCgv!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd1f8aedd-99e4-427b-945a-73ad3810e4fa_251x339.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!lCgv!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd1f8aedd-99e4-427b-945a-73ad3810e4fa_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!lCgv!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd1f8aedd-99e4-427b-945a-73ad3810e4fa_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!lCgv!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd1f8aedd-99e4-427b-945a-73ad3810e4fa_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!lCgv!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd1f8aedd-99e4-427b-945a-73ad3810e4fa_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!lCgv!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd1f8aedd-99e4-427b-945a-73ad3810e4fa_251x339.jpeg" width="48" height="64.82868525896414" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/d1f8aedd-99e4-427b-945a-73ad3810e4fa_251x339.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:339,&quot;width&quot;:251,&quot;resizeWidth&quot;:48,&quot;bytes&quot;:16082,&quot;alt&quot;:&quot;&quot;,&quot;title&quot;:&quot;&quot;,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/201378666?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd1f8aedd-99e4-427b-945a-73ad3810e4fa_251x339.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" title="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!lCgv!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd1f8aedd-99e4-427b-945a-73ad3810e4fa_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!lCgv!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd1f8aedd-99e4-427b-945a-73ad3810e4fa_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!lCgv!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd1f8aedd-99e4-427b-945a-73ad3810e4fa_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!lCgv!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd1f8aedd-99e4-427b-945a-73ad3810e4fa_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div></li></ul><p style="text-align: justify;">Merci d&#8217;avoir lu cette cueillette de fin juin de mes Chemins antiques et sentiers fleuris.</p><p style="text-align: justify;">J&#8217;aurais voulu vous faire un petit bouquet de citations latines, mais ma lettre-cueillette est d&#233;j&#224; trop longue. Ce sera pour une prochaine promenade.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!HhAd!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8e6a0cbf-29c4-440c-a5fc-79a5aabfa669_251x339.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!HhAd!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8e6a0cbf-29c4-440c-a5fc-79a5aabfa669_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!HhAd!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8e6a0cbf-29c4-440c-a5fc-79a5aabfa669_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!HhAd!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8e6a0cbf-29c4-440c-a5fc-79a5aabfa669_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!HhAd!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8e6a0cbf-29c4-440c-a5fc-79a5aabfa669_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!HhAd!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8e6a0cbf-29c4-440c-a5fc-79a5aabfa669_251x339.jpeg" width="48" height="64.82868525896414" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/8e6a0cbf-29c4-440c-a5fc-79a5aabfa669_251x339.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:339,&quot;width&quot;:251,&quot;resizeWidth&quot;:48,&quot;bytes&quot;:16082,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/203731081?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8e6a0cbf-29c4-440c-a5fc-79a5aabfa669_251x339.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!HhAd!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8e6a0cbf-29c4-440c-a5fc-79a5aabfa669_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!HhAd!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8e6a0cbf-29c4-440c-a5fc-79a5aabfa669_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!HhAd!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8e6a0cbf-29c4-440c-a5fc-79a5aabfa669_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!HhAd!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8e6a0cbf-29c4-440c-a5fc-79a5aabfa669_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p style="text-align: justify;">Et si vous &#234;tes nouvelle lectrice ou nouveau lecteur de cette lettre-cueillette, vous pouvez retrouver ma lettre d&#8217;ouverture ici :</p><div class="embedded-post-wrap" data-attrs="{&quot;id&quot;:197991980,&quot;url&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/p/ouverture&quot;,&quot;publication_id&quot;:9085195,&quot;embedding_publication_id&quot;:null,&quot;publication_name&quot;:&quot;Chemins antiques et sentiers fleuris&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!J10l!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6015e363-ede5-44a6-8e78-2080ed6a4bae_668x668.png&quot;,&quot;title&quot;:&quot;Ouverture&quot;,&quot;truncated_body_text&quot;:&quot;D&#233;marrage de cette page Substack.&quot;,&quot;date&quot;:&quot;2026-05-16T13:08:05.829Z&quot;,&quot;like_count&quot;:2,&quot;comment_count&quot;:0,&quot;bylines&quot;:[{&quot;id&quot;:153539001,&quot;name&quot;:&quot;Nadia Pla&quot;,&quot;handle&quot;:&quot;nadiapla&quot;,&quot;previous_name&quot;:null,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/9657c147-44ec-4aae-8efe-1628cb33680f_1386x1386.jpeg&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Enseignement des langues anciennes et du fran&#231;ais en coll&#232;ge depuis 2000. Blog \&quot;Chemins antiques et sentiers fleuris\&quot; depuis 2007. Th&#232;se en 2025 sur la vision des menstrues au Moyen &#194;ge. Roman historique \&quot;La Perle rouge\&quot; en 2025.&quot;,&quot;profile_set_up_at&quot;:&quot;2025-02-27T22:06:27.491Z&quot;,&quot;reader_installed_at&quot;:&quot;2025-02-27T22:06:06.340Z&quot;,&quot;publicationUsers&quot;:[{&quot;id&quot;:9315745,&quot;user_id&quot;:153539001,&quot;publication_id&quot;:9085195,&quot;role&quot;:&quot;admin&quot;,&quot;public&quot;:true,&quot;is_primary&quot;:true,&quot;publication&quot;:{&quot;id&quot;:9085195,&quot;name&quot;:&quot;Chemins antiques et sentiers fleuris&quot;,&quot;subdomain&quot;:&quot;nadiapla&quot;,&quot;custom_domain&quot;:null,&quot;custom_domain_optional&quot;:false,&quot;hero_text&quot;:&quot;Je pars&#232;me ici les fleurs que je cueille au gr&#233; de mes lectures, discussions ou pens&#233;es. Antiquit&#233;s grecque, romaine, m&#233;sopotamienne, mais aussi les sentiers fleuris du Moyen &#194;ge, les fleurs du sang menstruel, et peut-&#234;tre quelques dragons...&quot;,&quot;logo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/6015e363-ede5-44a6-8e78-2080ed6a4bae_668x668.png&quot;,&quot;author_id&quot;:153539001,&quot;primary_user_id&quot;:153539001,&quot;theme_var_background_pop&quot;:&quot;#FF6719&quot;,&quot;created_at&quot;:&quot;2026-05-16T12:50:24.094Z&quot;,&quot;email_from_name&quot;:null,&quot;copyright&quot;:&quot;Nadia Pla&quot;,&quot;founding_plan_name&quot;:null,&quot;community_enabled&quot;:true,&quot;invite_only&quot;:false,&quot;payments_state&quot;:&quot;disabled&quot;,&quot;language&quot;:&quot;fr&quot;,&quot;explicit&quot;:false,&quot;homepage_type&quot;:&quot;newspaper&quot;,&quot;is_personal_mode&quot;:false,&quot;logo_url_wide&quot;:null}}],&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null,&quot;status&quot;:{&quot;bestsellerTier&quot;:null,&quot;subscriberTier&quot;:1,&quot;leaderboard&quot;:null,&quot;vip&quot;:false,&quot;badge&quot;:{&quot;type&quot;:&quot;subscriber&quot;,&quot;tier&quot;:1,&quot;accent_colors&quot;:null},&quot;subscriber&quot;:null}}],&quot;utm_campaign&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;language&quot;:&quot;en&quot;,&quot;source&quot;:null}" data-component-name="EmbeddedPostToDOM"><a class="embedded-post" native="true" href="/__u/nadiapla.substack.com/p/ouverture?utm_source=substack&amp;utm_campaign=post_embed&amp;utm_medium=web"><div class="embedded-post-header"><img class="embedded-post-publication-logo" src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!J10l!,w_56,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6015e363-ede5-44a6-8e78-2080ed6a4bae_668x668.png" loading="lazy"><span class="embedded-post-publication-name">Chemins antiques et sentiers fleuris</span></div><div class="embedded-post-title-wrapper"><div class="embedded-post-title">Ouverture</div></div><div class="embedded-post-body">D&#233;marrage de cette page Substack&#8230;</div><div class="embedded-post-cta-wrapper"><span class="embedded-post-cta">Read more</span></div><div class="embedded-post-meta">4 months ago &#183; 2 likes &#183; Nadia Pla</div></a></div><p style="text-align: justify;">et ma premi&#232;re cueillette de juin ici :</p><div class="embedded-post-wrap" data-attrs="{&quot;id&quot;:201378666,&quot;url&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/p/la-cueillette-de-juin-2026&quot;,&quot;publication_id&quot;:9085195,&quot;embedding_publication_id&quot;:null,&quot;publication_name&quot;:&quot;Chemins antiques et sentiers fleuris&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!J10l!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6015e363-ede5-44a6-8e78-2080ed6a4bae_668x668.png&quot;,&quot;title&quot;:&quot;La cueillette de juin 2026&quot;,&quot;truncated_body_text&quot;:&quot;Je vous raconte aujourd&#8217;hui les myst&#232;res de ce sachet accoucheur. Mais d&#8217;abord, quelques actualit&#233;s&#8230;&quot;,&quot;date&quot;:&quot;2026-06-10T12:04:11.664Z&quot;,&quot;like_count&quot;:4,&quot;comment_count&quot;:0,&quot;bylines&quot;:[{&quot;id&quot;:153539001,&quot;name&quot;:&quot;Nadia Pla&quot;,&quot;handle&quot;:&quot;nadiapla&quot;,&quot;previous_name&quot;:null,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/9657c147-44ec-4aae-8efe-1628cb33680f_1386x1386.jpeg&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Enseignement des langues anciennes et du fran&#231;ais en coll&#232;ge depuis 2000. Blog \&quot;Chemins antiques et sentiers fleuris\&quot; depuis 2007. Th&#232;se en 2025 sur la vision des menstrues au Moyen &#194;ge. Roman historique \&quot;La Perle rouge\&quot; en 2025.&quot;,&quot;profile_set_up_at&quot;:&quot;2025-02-27T22:06:27.491Z&quot;,&quot;reader_installed_at&quot;:&quot;2025-02-27T22:06:06.340Z&quot;,&quot;publicationUsers&quot;:[{&quot;id&quot;:9315745,&quot;user_id&quot;:153539001,&quot;publication_id&quot;:9085195,&quot;role&quot;:&quot;admin&quot;,&quot;public&quot;:true,&quot;is_primary&quot;:true,&quot;publication&quot;:{&quot;id&quot;:9085195,&quot;name&quot;:&quot;Chemins antiques et sentiers fleuris&quot;,&quot;subdomain&quot;:&quot;nadiapla&quot;,&quot;custom_domain&quot;:null,&quot;custom_domain_optional&quot;:false,&quot;hero_text&quot;:&quot;Je pars&#232;me ici les fleurs que je cueille au gr&#233; de mes lectures, discussions ou pens&#233;es. Antiquit&#233;s grecque, romaine, m&#233;sopotamienne, mais aussi les sentiers fleuris du Moyen &#194;ge, les fleurs du sang menstruel, et peut-&#234;tre quelques dragons...&quot;,&quot;logo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/6015e363-ede5-44a6-8e78-2080ed6a4bae_668x668.png&quot;,&quot;author_id&quot;:153539001,&quot;primary_user_id&quot;:153539001,&quot;theme_var_background_pop&quot;:&quot;#FF6719&quot;,&quot;created_at&quot;:&quot;2026-05-16T12:50:24.094Z&quot;,&quot;email_from_name&quot;:null,&quot;copyright&quot;:&quot;Nadia Pla&quot;,&quot;founding_plan_name&quot;:null,&quot;community_enabled&quot;:true,&quot;invite_only&quot;:false,&quot;payments_state&quot;:&quot;disabled&quot;,&quot;language&quot;:&quot;fr&quot;,&quot;explicit&quot;:false,&quot;homepage_type&quot;:&quot;newspaper&quot;,&quot;is_personal_mode&quot;:false,&quot;logo_url_wide&quot;:null}}],&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null,&quot;status&quot;:{&quot;bestsellerTier&quot;:null,&quot;subscriberTier&quot;:1,&quot;leaderboard&quot;:null,&quot;vip&quot;:false,&quot;badge&quot;:{&quot;type&quot;:&quot;subscriber&quot;,&quot;tier&quot;:1,&quot;accent_colors&quot;:null},&quot;subscriber&quot;:null}}],&quot;utm_campaign&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;language&quot;:&quot;en&quot;,&quot;source&quot;:null}" data-component-name="EmbeddedPostToDOM"><a class="embedded-post" native="true" href="/__u/nadiapla.substack.com/p/la-cueillette-de-juin-2026?utm_source=substack&amp;utm_campaign=post_embed&amp;utm_medium=web"><div class="embedded-post-header"><img class="embedded-post-publication-logo" src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!J10l!,w_56,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6015e363-ede5-44a6-8e78-2080ed6a4bae_668x668.png" loading="lazy"><span class="embedded-post-publication-name">Chemins antiques et sentiers fleuris</span></div><div class="embedded-post-title-wrapper"><div class="embedded-post-title">La cueillette de juin 2026</div></div><div class="embedded-post-body">Je vous raconte aujourd&#8217;hui les myst&#232;res de ce sachet accoucheur. Mais d&#8217;abord, quelques actualit&#233;s&#8230;</div><div class="embedded-post-cta-wrapper"><span class="embedded-post-cta">Read more</span></div><div class="embedded-post-meta">3 months ago &#183; 4 likes &#183; Nadia Pla</div></a></div><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-Zso!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9cf3fa1a-c693-449f-a978-2c53196589b5_251x339.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-Zso!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9cf3fa1a-c693-449f-a978-2c53196589b5_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-Zso!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9cf3fa1a-c693-449f-a978-2c53196589b5_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-Zso!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9cf3fa1a-c693-449f-a978-2c53196589b5_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-Zso!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9cf3fa1a-c693-449f-a978-2c53196589b5_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-Zso!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9cf3fa1a-c693-449f-a978-2c53196589b5_251x339.jpeg" width="48" height="64.82868525896414" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/9cf3fa1a-c693-449f-a978-2c53196589b5_251x339.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:339,&quot;width&quot;:251,&quot;resizeWidth&quot;:48,&quot;bytes&quot;:16082,&quot;alt&quot;:&quot;&quot;,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/201378666?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9cf3fa1a-c693-449f-a978-2c53196589b5_251x339.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" title="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-Zso!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9cf3fa1a-c693-449f-a978-2c53196589b5_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-Zso!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9cf3fa1a-c693-449f-a978-2c53196589b5_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-Zso!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9cf3fa1a-c693-449f-a978-2c53196589b5_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-Zso!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9cf3fa1a-c693-449f-a978-2c53196589b5_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Merci d&#8217;avoir lu Chemins antiques et sentiers fleuris ! Abonnez-vous gratuitement pour recevoir de nouveaux posts et soutenir mon travail.</p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;S'abonner maintenant&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/nadiapla.substack.com/subscribe"><span>S'abonner maintenant</span></a></p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/p/la-cueillette-de-fin-juin-2026/comments&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Laissez un commentaire.&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/nadiapla.substack.com/p/la-cueillette-de-fin-juin-2026/comments"><span>Laissez un commentaire.</span></a></p><div class="directMessage button" data-attrs="{&quot;userId&quot;:153539001,&quot;userName&quot;:&quot;Nadia Pla&quot;,&quot;canDm&quot;:null,&quot;dmUpgradeOptions&quot;:null,&quot;isEditorNode&quot;:true}" data-component-name="DirectMessageToDOM"></div><p></p><p></p>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[La cueillette de juin 2026]]></title><description><![CDATA[Le centenaire du myst&#233;rieux &#8220;sachet accoucheur&#8221; et quelques nouvelles]]></description><link>https://nadiapla.substack.com/p/la-cueillette-de-juin-2026</link><guid isPermaLink="false">https://nadiapla.substack.com/p/la-cueillette-de-juin-2026</guid><dc:creator><![CDATA[Nadia Pla]]></dc:creator><pubDate>Wed, 10 Jun 2026 12:04:11 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!v43G!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa8c7fbfb-bfba-4aaa-8d00-881567cb9650_628x392.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!v43G!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa8c7fbfb-bfba-4aaa-8d00-881567cb9650_628x392.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!v43G!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa8c7fbfb-bfba-4aaa-8d00-881567cb9650_628x392.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!v43G!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa8c7fbfb-bfba-4aaa-8d00-881567cb9650_628x392.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!v43G!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa8c7fbfb-bfba-4aaa-8d00-881567cb9650_628x392.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!v43G!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa8c7fbfb-bfba-4aaa-8d00-881567cb9650_628x392.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!v43G!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa8c7fbfb-bfba-4aaa-8d00-881567cb9650_628x392.jpeg" width="628" height="392" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/a8c7fbfb-bfba-4aaa-8d00-881567cb9650_628x392.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:392,&quot;width&quot;:628,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:43332,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/201378666?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa8c7fbfb-bfba-4aaa-8d00-881567cb9650_628x392.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!v43G!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa8c7fbfb-bfba-4aaa-8d00-881567cb9650_628x392.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!v43G!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa8c7fbfb-bfba-4aaa-8d00-881567cb9650_628x392.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!v43G!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa8c7fbfb-bfba-4aaa-8d00-881567cb9650_628x392.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!v43G!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa8c7fbfb-bfba-4aaa-8d00-881567cb9650_628x392.jpeg 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>Je vous raconte aujourd&#8217;hui les myst&#232;res de ce sachet accoucheur. Mais d&#8217;abord, quelques actualit&#233;s&#8230;</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!A_YS!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9408c83f-5b1b-4954-b08f-f23740583354_251x339.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!A_YS!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9408c83f-5b1b-4954-b08f-f23740583354_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!A_YS!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9408c83f-5b1b-4954-b08f-f23740583354_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!A_YS!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9408c83f-5b1b-4954-b08f-f23740583354_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!A_YS!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9408c83f-5b1b-4954-b08f-f23740583354_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!A_YS!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9408c83f-5b1b-4954-b08f-f23740583354_251x339.jpeg" width="48" height="64.82868525896414" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/9408c83f-5b1b-4954-b08f-f23740583354_251x339.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:339,&quot;width&quot;:251,&quot;resizeWidth&quot;:48,&quot;bytes&quot;:16082,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/201378666?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9408c83f-5b1b-4954-b08f-f23740583354_251x339.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!A_YS!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9408c83f-5b1b-4954-b08f-f23740583354_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!A_YS!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9408c83f-5b1b-4954-b08f-f23740583354_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!A_YS!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9408c83f-5b1b-4954-b08f-f23740583354_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!A_YS!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9408c83f-5b1b-4954-b08f-f23740583354_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div></div></div></a></figure></div><h1>Actualit&#233;s r&#233;centes</h1><ul><li><p><strong>En avril 2026</strong>, parution du catalogue de l&#8217;exposition &#8220;Maternit&#233;s, arch&#233;ologie de la figure maternelle&#8221; au Chronographe (&#224; Rez&#233;, m&#233;tropole de Nantes), auquel j&#8217;ai particip&#233; avec un article intitul&#233; &#8220;La fabrique de l&#8217;enfant dans le sang menstruel au Moyen &#194;ge&#8221;</p><p><a href="https://www.editions303.com/le-catalogue/maternites-archeologie-de-la-figure-maternelle/">https://www.editions303.com/le-catalogue/maternites-archeologie-de-la-figure-maternelle/</a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TcPK!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Facad157d-3edc-4ae9-beeb-21ffeff4fd5d_1489x1920.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TcPK!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Facad157d-3edc-4ae9-beeb-21ffeff4fd5d_1489x1920.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TcPK!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Facad157d-3edc-4ae9-beeb-21ffeff4fd5d_1489x1920.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TcPK!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Facad157d-3edc-4ae9-beeb-21ffeff4fd5d_1489x1920.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TcPK!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Facad157d-3edc-4ae9-beeb-21ffeff4fd5d_1489x1920.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TcPK!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Facad157d-3edc-4ae9-beeb-21ffeff4fd5d_1489x1920.jpeg" width="312" height="402.2142857142857" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/acad157d-3edc-4ae9-beeb-21ffeff4fd5d_1489x1920.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1877,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:312,&quot;bytes&quot;:217409,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/201378666?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Facad157d-3edc-4ae9-beeb-21ffeff4fd5d_1489x1920.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TcPK!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Facad157d-3edc-4ae9-beeb-21ffeff4fd5d_1489x1920.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TcPK!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Facad157d-3edc-4ae9-beeb-21ffeff4fd5d_1489x1920.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TcPK!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Facad157d-3edc-4ae9-beeb-21ffeff4fd5d_1489x1920.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TcPK!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Facad157d-3edc-4ae9-beeb-21ffeff4fd5d_1489x1920.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p></p></li><li><p><strong>En mai 2026</strong>, j&#8217;ai eu l&#8217;honneur de recevoir un premier accessit du Prix de th&#232;se de la Shesvie (Soci&#233;t&#233; d&#8217;histoire et d&#8217;&#233;pist&#233;mologie des sciences de la vie) pour ma th&#232;se soutenue en novembre 2025 et intitul&#233;e <em>Les menstrues ou le secret r&#233;v&#233;l&#233;. Les discours sur la menstruation dans l&#8217;Occident m&#233;di&#233;val &#224; travers les &#171; Secrets des femmes &#187; (XIIe-XVe si&#232;cles)</em></p><p><a href="https://shesvie.hypotheses.org/category/evenements/prix-de-these-shesvie">https://shesvie.hypotheses.org/category/evenements/prix-de-these-shesvie</a></p></li></ul><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!I21P!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff234724a-a153-4271-abb6-b4cfee9ed859_251x339.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!I21P!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff234724a-a153-4271-abb6-b4cfee9ed859_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!I21P!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff234724a-a153-4271-abb6-b4cfee9ed859_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!I21P!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff234724a-a153-4271-abb6-b4cfee9ed859_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!I21P!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff234724a-a153-4271-abb6-b4cfee9ed859_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!I21P!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff234724a-a153-4271-abb6-b4cfee9ed859_251x339.jpeg" width="48" height="64.82868525896414" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/f234724a-a153-4271-abb6-b4cfee9ed859_251x339.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:339,&quot;width&quot;:251,&quot;resizeWidth&quot;:48,&quot;bytes&quot;:16082,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/201378666?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff234724a-a153-4271-abb6-b4cfee9ed859_251x339.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!I21P!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff234724a-a153-4271-abb6-b4cfee9ed859_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!I21P!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff234724a-a153-4271-abb6-b4cfee9ed859_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!I21P!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff234724a-a153-4271-abb6-b4cfee9ed859_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!I21P!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff234724a-a153-4271-abb6-b4cfee9ed859_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div></div></div></a></figure></div><div class="subscription-widget-wrap-editor" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;S'abonner&quot;,&quot;language&quot;:&quot;fr&quot;}" data-component-name="SubscribeWidgetToDOM"><div class="subscription-widget show-subscribe"><div class="preamble"><p class="cta-caption">Merci de lire Chemins antiques et sentiers fleuris ! Abonnez-vous gratuitement pour recevoir de nouveaux posts et soutenir mon travail.</p></div><form class="subscription-widget-subscribe"><input type="email" class="email-input" name="email" placeholder="Tapez votre e-mail&#8230;" tabindex="-1"><input type="submit" class="button primary" value="S'abonner"><div class="fake-input-wrapper"><div class="fake-input"></div><div class="fake-button"></div></div></form></div></div><h1>Actualit&#233;s &#224; venir</h1><ul><li><p><strong>Jeudi 11 juin 2026</strong>, parution de l&#8217;ouvrage collectif <em>L&#8217;autre voix du Moyen &#194;ge. De la violence au &#8220;care&#8221;</em>, auquel j&#8217;ai particip&#233; avec un article intitul&#233; &#8220;Le faux secret du <em>Secrets des femmes</em>. De la pr&#233;tendue violence f&#233;minine &#224; la violence masculine effective&#8221;</p><p><a href="https://www.editionsepisteme.org/produit/47/9782889156573/l-autre-voix-du-moyen-age">https://www.editionsepisteme.org/produit/47/9782889156573/l-autre-voix-du-moyen-age</a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4ZI-!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F22597157-0e50-4289-840c-25e9703bfcc5_933x1400.webp" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4ZI-!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F22597157-0e50-4289-840c-25e9703bfcc5_933x1400.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4ZI-!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F22597157-0e50-4289-840c-25e9703bfcc5_933x1400.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4ZI-!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F22597157-0e50-4289-840c-25e9703bfcc5_933x1400.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4ZI-!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F22597157-0e50-4289-840c-25e9703bfcc5_933x1400.webp 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4ZI-!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F22597157-0e50-4289-840c-25e9703bfcc5_933x1400.webp" width="252" height="378.13504823151123" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/22597157-0e50-4289-840c-25e9703bfcc5_933x1400.webp&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1400,&quot;width&quot;:933,&quot;resizeWidth&quot;:252,&quot;bytes&quot;:150110,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/webp&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/201378666?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F22597157-0e50-4289-840c-25e9703bfcc5_933x1400.webp&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4ZI-!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F22597157-0e50-4289-840c-25e9703bfcc5_933x1400.webp 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4ZI-!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F22597157-0e50-4289-840c-25e9703bfcc5_933x1400.webp 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4ZI-!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F22597157-0e50-4289-840c-25e9703bfcc5_933x1400.webp 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4ZI-!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F22597157-0e50-4289-840c-25e9703bfcc5_933x1400.webp 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p style="text-align: center;"></p><p></p></li><li><p><strong>Vendredi 12 juin 2026</strong>, journ&#233;e d&#8217;&#233;tudes &#8220;Gu&#233;rir ?&#8221; organis&#233;e par le laboratoire M&#233;Mo de l&#8217;Universit&#233; de Paris Nanterre, &#224; laquelle je participerai avec une communication intitul&#233;e &#8220;Gu&#233;rir des dysfonctionnements menstruels dans l&#8217;Occident m&#233;di&#233;val : saign&#233;es, miracles, armoise et carr&#233; magique&#8221;</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sJHP!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2990f918-a4da-4aa5-a166-d00cc61cfe48_1755x1241.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sJHP!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2990f918-a4da-4aa5-a166-d00cc61cfe48_1755x1241.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sJHP!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2990f918-a4da-4aa5-a166-d00cc61cfe48_1755x1241.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sJHP!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2990f918-a4da-4aa5-a166-d00cc61cfe48_1755x1241.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sJHP!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2990f918-a4da-4aa5-a166-d00cc61cfe48_1755x1241.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sJHP!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2990f918-a4da-4aa5-a166-d00cc61cfe48_1755x1241.jpeg" width="362" height="256.08516483516485" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/2990f918-a4da-4aa5-a166-d00cc61cfe48_1755x1241.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1030,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:362,&quot;bytes&quot;:877727,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/201378666?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2990f918-a4da-4aa5-a166-d00cc61cfe48_1755x1241.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sJHP!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2990f918-a4da-4aa5-a166-d00cc61cfe48_1755x1241.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sJHP!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2990f918-a4da-4aa5-a166-d00cc61cfe48_1755x1241.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sJHP!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2990f918-a4da-4aa5-a166-d00cc61cfe48_1755x1241.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sJHP!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2990f918-a4da-4aa5-a166-d00cc61cfe48_1755x1241.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p style="text-align: center;"></p><p></p></li><li><p><strong>Samedi 13 et dimanche 14 juin 2026</strong>, je serai au &#8220;Festival 4H (Historique, H&#233;ro&#239;que, H&#233;r&#233;tique, Horrifique)&#8221; pour pr&#233;senter, vendre et signer mon roman <em>La Perle rouge</em>. </p><p>Le site du salon : <a href="https://festival4h.fr/edition-2026/">https://festival4h.fr/edition-2026/</a></p><p>Pour en savoir plus sur mon roman : <a href="https://nadiapla4.wixsite.com/chemins-antiques/blog/categories/la-perle-rouge">https://nadiapla4.wixsite.com/chemins-antiques/blog/categories/la-perle-rouge</a></p><p>Je serai en compagnie du &#8220;Chroniqueur de la Tour&#8221; : <a href="https://www.babelio.com/serie/Le-Chroniqueur-de-la-Tour/10214">https://www.babelio.com/serie/Le-Chroniqueur-de-la-Tour/10214</a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!H3Db!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F04704f89-87ca-4647-8041-2cdee474d6d9_1926x1388.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!H3Db!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F04704f89-87ca-4647-8041-2cdee474d6d9_1926x1388.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!H3Db!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F04704f89-87ca-4647-8041-2cdee474d6d9_1926x1388.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!H3Db!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F04704f89-87ca-4647-8041-2cdee474d6d9_1926x1388.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!H3Db!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F04704f89-87ca-4647-8041-2cdee474d6d9_1926x1388.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!H3Db!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F04704f89-87ca-4647-8041-2cdee474d6d9_1926x1388.jpeg" width="464" height="334.2967032967033" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/04704f89-87ca-4647-8041-2cdee474d6d9_1926x1388.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1049,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:464,&quot;bytes&quot;:1104595,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/201378666?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F04704f89-87ca-4647-8041-2cdee474d6d9_1926x1388.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!H3Db!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F04704f89-87ca-4647-8041-2cdee474d6d9_1926x1388.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!H3Db!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F04704f89-87ca-4647-8041-2cdee474d6d9_1926x1388.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!H3Db!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F04704f89-87ca-4647-8041-2cdee474d6d9_1926x1388.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!H3Db!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F04704f89-87ca-4647-8041-2cdee474d6d9_1926x1388.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p style="text-align: center;"></p><p></p></li><li><p><strong>Dimanche 21 juin 2026</strong>, je participerai &#224; un enregistrement en public  d&#8217;un &#233;pisode sp&#233;cial du podcast &#8220;Passion M&#233;di&#233;vistes&#8221; de Fanny Cohen-Moreau, sur les femmes monstrueuses au Moyen &#194;ge, lors du &#8220;Festival du Film de Fesses&#8221;, apr&#232;s la projection du film <em>Excalibur</em>.</p><p>Le Festival n&#8217;a pas de site, mais un compte instagram : <a href="https://www.instagram.com/festival_fff">https://www.instagram.com/festival_fff</a></p><p>Et pour s&#8217;inscrire, ce sera ici : <a href="https://linktr.ee/festival_fff">https://linktr.ee/festival_fff</a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1jnJ!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7b70b5ca-e2c3-45fe-bc2b-b6cb83e50a00_630x790.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1jnJ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7b70b5ca-e2c3-45fe-bc2b-b6cb83e50a00_630x790.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1jnJ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7b70b5ca-e2c3-45fe-bc2b-b6cb83e50a00_630x790.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1jnJ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7b70b5ca-e2c3-45fe-bc2b-b6cb83e50a00_630x790.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1jnJ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7b70b5ca-e2c3-45fe-bc2b-b6cb83e50a00_630x790.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1jnJ!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7b70b5ca-e2c3-45fe-bc2b-b6cb83e50a00_630x790.png" width="252" height="316" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/7b70b5ca-e2c3-45fe-bc2b-b6cb83e50a00_630x790.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:790,&quot;width&quot;:630,&quot;resizeWidth&quot;:252,&quot;bytes&quot;:961321,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/201378666?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7b70b5ca-e2c3-45fe-bc2b-b6cb83e50a00_630x790.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1jnJ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7b70b5ca-e2c3-45fe-bc2b-b6cb83e50a00_630x790.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1jnJ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7b70b5ca-e2c3-45fe-bc2b-b6cb83e50a00_630x790.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1jnJ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7b70b5ca-e2c3-45fe-bc2b-b6cb83e50a00_630x790.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!1jnJ!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7b70b5ca-e2c3-45fe-bc2b-b6cb83e50a00_630x790.png 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p></p></li><li><p><strong>Mercredi 24 juin 2026</strong>, colloque &#8220;Savoirs et autorit&#233;s des femmes (Mondes romans, XIIe-XVe si&#232;cle) - Acc&#233;der au savoir&#8221; &#224; Lille. J&#8217;y participerai avec une communication intitul&#233;e &#171; L&#8217;acc&#232;s au savoir gyn&#233;cologique<br>au XIVe si&#232;cle dans un village des Pyr&#233;n&#233;es : le t&#233;moignage exceptionnel de B&#233;atrice de Planissoles &#187;</p><p><a href="https://cecille.univ-lille.fr/detail-event/colloque-savoirs-et-autorites-des-femmes-mondes-romans-xiie-xve-siecle-acceder-au-savoir">https://cecille.univ-lille.fr/detail-event/colloque-savoirs-et-autorites-des-femmes-mondes-romans-xiie-xve-siecle-acceder-au-savoir</a></p></li></ul><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!73Om!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe2fa4b6d-7687-4d33-abea-89b8a9051bfa_282x399.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!73Om!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe2fa4b6d-7687-4d33-abea-89b8a9051bfa_282x399.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!73Om!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe2fa4b6d-7687-4d33-abea-89b8a9051bfa_282x399.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!73Om!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe2fa4b6d-7687-4d33-abea-89b8a9051bfa_282x399.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!73Om!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe2fa4b6d-7687-4d33-abea-89b8a9051bfa_282x399.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!73Om!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe2fa4b6d-7687-4d33-abea-89b8a9051bfa_282x399.jpeg" width="282" height="399" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/e2fa4b6d-7687-4d33-abea-89b8a9051bfa_282x399.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:399,&quot;width&quot;:282,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:32364,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/201378666?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe2fa4b6d-7687-4d33-abea-89b8a9051bfa_282x399.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!73Om!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe2fa4b6d-7687-4d33-abea-89b8a9051bfa_282x399.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!73Om!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe2fa4b6d-7687-4d33-abea-89b8a9051bfa_282x399.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!73Om!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe2fa4b6d-7687-4d33-abea-89b8a9051bfa_282x399.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!73Om!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe2fa4b6d-7687-4d33-abea-89b8a9051bfa_282x399.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p></p><ul><li><p><strong>En pr&#233;vision cet &#233;t&#233; et &#224; partir de septembre :</strong> d&#8217;autres occasions de d&#233;couvrir <em>La Perle rouge</em>, d&#8217;autres articles en cours de parution, d&#8217;autres communications en public&#8230; Et plusieurs livres en pr&#233;paration : histoire, fiction, essai, anthologie&#8230;</p></li></ul><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-t8o!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08cafc94-799c-4ef1-91d6-9f8fc8ec9fed_251x339.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-t8o!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08cafc94-799c-4ef1-91d6-9f8fc8ec9fed_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-t8o!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08cafc94-799c-4ef1-91d6-9f8fc8ec9fed_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-t8o!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08cafc94-799c-4ef1-91d6-9f8fc8ec9fed_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-t8o!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08cafc94-799c-4ef1-91d6-9f8fc8ec9fed_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-t8o!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08cafc94-799c-4ef1-91d6-9f8fc8ec9fed_251x339.jpeg" width="48" height="64.82868525896414" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/08cafc94-799c-4ef1-91d6-9f8fc8ec9fed_251x339.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:339,&quot;width&quot;:251,&quot;resizeWidth&quot;:48,&quot;bytes&quot;:16082,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/201378666?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08cafc94-799c-4ef1-91d6-9f8fc8ec9fed_251x339.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-t8o!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08cafc94-799c-4ef1-91d6-9f8fc8ec9fed_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-t8o!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08cafc94-799c-4ef1-91d6-9f8fc8ec9fed_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-t8o!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08cafc94-799c-4ef1-91d6-9f8fc8ec9fed_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-t8o!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F08cafc94-799c-4ef1-91d6-9f8fc8ec9fed_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p style="text-align: center;"></p><h1>Le bouquet du jour :</h1><h1>Le centenaire du myst&#233;rieux &#8220;sachet accoucheur&#8221;</h1><p style="text-align: justify;">Avant de faire une th&#232;se sur la vision des menstrues au Moyen &#194;ge, j&#8217;ai fait un master sur le dragon de sainte Marguerite. Sainte Marguerite est une jeune fille qui, selon la l&#233;gende, a &#233;t&#233; aval&#233;e (ou &#8220;transgloutie&#8221; comme disent joliment les textes du Moyen &#194;ge) par un dragon, et en est ressortie vivante et intacte. A partir du XIIe si&#232;cle, elle est fr&#233;quemment invoqu&#233;e comme protectrice des accouchements (bien qu&#8217;il ne soit pas toujours tr&#232;s clair si ce n&#8217;est pas plut&#244;t la protection du dragon que l&#8217;on invoque). Si vous souhaitez en savoir plus sur le sujet, je vous renvoie aux articles de mon blog que j&#8217;y ai consacr&#233; : <a href="https://cheminsantiques.blogspot.com/search/label/sainte%20Marguerite">https://cheminsantiques.blogspot.com/search/label/sainte%20Marguerite</a> (19 articles : s&#8217;ils sont sur plusieurs pages, il faut cliquer sur &#8220;articles plus anciens&#8221; en arrivant &#224; la fin).</p><p style="text-align: justify;">A cette occasion, je me suis int&#233;ress&#233;e aux amulettes de protection pour les femmes enceintes et les parturientes, souvent des parchemins roul&#233;s ou pli&#233;s, qui contiennent la Vie de sainte Marguerite, ou une repr&#233;sentation de la sc&#232;ne o&#249; la sainte sort du dragon. Et c&#8217;est ainsi que j&#8217;ai lu un article marquant dont je veux vous parler aujourd&#8217;hui. En effet cet article est paru en 1926, cela fait donc tout juste cent ans cette ann&#233;e. Son auteur est Alphonse Aymar, employ&#233; des imp&#244;ts, mais surtout collectionneur et &#233;rudit amateur &#224; ses heures perdues (<a href="https://francearchives.gouv.fr/fr/findingaid/9b48ccf2111830872dcfb14502e7dd6a32278449">https://francearchives.gouv.fr/fr/findingaid/9b48ccf2111830872dcfb14502e7dd6a32278449</a>). L&#8217;article s&#8217;intitule &#8220;Contribution &#224; l&#8217;&#233;tude du folklore de la Haute-Auvergne. Le sachet accoucheur et ses myst&#232;res&#8221;.</p><p style="text-align: justify;">Plus qu&#8217;un article, c&#8217;est le r&#233;cit autour de l&#8217;usage d&#8217;un objet, et une tentative d&#8217;&#233;puisement de description de cet objet. Il s&#8217;agit d&#8217;un sachet amulette que des femmes contemporaines d&#8217;Alphonse Aymar se transmettaient et se pr&#234;taient. Le sachet &#233;tait r&#233;put&#233; efficace pour la protection des accouchements. On ne l&#8217;ouvrait pas. Le savant s&#8217;est trouv&#233; en sa possession et a os&#233; l&#8217;ouvrir. Suit une fascinante liste h&#233;t&#233;roclite de tous les objets qui figuraient dans le sachet, objets de toutes &#233;poques, dont le plus ancien &#233;tait un parchemin consacr&#233; &#224; sainte Marguerite et datant du XIIIe si&#232;cle.</p><p style="text-align: justify;">Je pourrais encore vous raconter beaucoup de choses sur cet objet, mais le mieux est d&#8217;aller lire directement l&#8217;article ici :</p><p style="text-align: center;"><a href="https://www.persee.fr/doc/anami_0003-4398_1926_num_38_149_8320">https://www.persee.fr/doc/anami_0003-4398_1926_num_38_149_8320</a></p><p style="text-align: justify;">Ce que je trouve fascinant dans cet article, c&#8217;est la minutie syst&#233;matique avec laquelle Alphonse Aymar d&#233;taille la totalit&#233; des objets contenus dans le sachet et les d&#233;crit pr&#233;cis&#233;ment. Il lui faut environ 70 pages pour en venir &#224; bout, et ce contenu, tel celui du sac de Mary Poppins ou d&#8217;une corne d&#8217;abondance, prend des proportions monstrueuses par rapport au contenant, dont Aymar nous dit qu&#8217;il mesure 95 mm sur 125 mm. Le texte en devient po&#233;tique, et je trouve qu&#8217;il y aurait une ou plusieurs cr&#233;ations artistiques &#224; faire &#224; partir de ce texte : fabrication d&#8217;un objet semblable ou inspir&#233;, installation, ou spectacle vivant avec litanie des &#233;l&#233;ments de cette description sans fin&#8230;</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-Zso!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9cf3fa1a-c693-449f-a978-2c53196589b5_251x339.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-Zso!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9cf3fa1a-c693-449f-a978-2c53196589b5_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-Zso!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9cf3fa1a-c693-449f-a978-2c53196589b5_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-Zso!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9cf3fa1a-c693-449f-a978-2c53196589b5_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-Zso!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9cf3fa1a-c693-449f-a978-2c53196589b5_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-Zso!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9cf3fa1a-c693-449f-a978-2c53196589b5_251x339.jpeg" width="48" height="64.82868525896414" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/9cf3fa1a-c693-449f-a978-2c53196589b5_251x339.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:339,&quot;width&quot;:251,&quot;resizeWidth&quot;:48,&quot;bytes&quot;:16082,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/201378666?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9cf3fa1a-c693-449f-a978-2c53196589b5_251x339.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-Zso!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9cf3fa1a-c693-449f-a978-2c53196589b5_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-Zso!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9cf3fa1a-c693-449f-a978-2c53196589b5_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-Zso!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9cf3fa1a-c693-449f-a978-2c53196589b5_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-Zso!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9cf3fa1a-c693-449f-a978-2c53196589b5_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p style="text-align: justify;">Merci d&#8217;avoir lu cette premi&#232;re cueillette de mes Chemins antiques et sentiers fleuris.</p><p style="text-align: justify;">Pour les prochaines cueillettes, vous aurez peut-&#234;tre droit &#224; quelques bouquets de phrases latines de la semaine, &#224; d&#8217;anciens ou de nouveaux articles du blog. On parlera s&#251;rement de corps f&#233;minin, de Moyen &#194;ge, ou de latin&#8230;</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!lCgv!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd1f8aedd-99e4-427b-945a-73ad3810e4fa_251x339.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!lCgv!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd1f8aedd-99e4-427b-945a-73ad3810e4fa_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!lCgv!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd1f8aedd-99e4-427b-945a-73ad3810e4fa_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!lCgv!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd1f8aedd-99e4-427b-945a-73ad3810e4fa_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!lCgv!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_webp, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd1f8aedd-99e4-427b-945a-73ad3810e4fa_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!lCgv!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd1f8aedd-99e4-427b-945a-73ad3810e4fa_251x339.jpeg" width="48" height="64.82868525896414" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/d1f8aedd-99e4-427b-945a-73ad3810e4fa_251x339.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:339,&quot;width&quot;:251,&quot;resizeWidth&quot;:48,&quot;bytes&quot;:16082,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/i/201378666?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd1f8aedd-99e4-427b-945a-73ad3810e4fa_251x339.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!lCgv!, /__u/nadiapla.substack.com/w_424, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd1f8aedd-99e4-427b-945a-73ad3810e4fa_251x339.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!lCgv!, /__u/nadiapla.substack.com/w_848, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd1f8aedd-99e4-427b-945a-73ad3810e4fa_251x339.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!lCgv!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1272, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd1f8aedd-99e4-427b-945a-73ad3810e4fa_251x339.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!lCgv!, /__u/nadiapla.substack.com/w_1456, /__u/nadiapla.substack.com/c_limit, /__u/nadiapla.substack.com/f_auto, /__u/nadiapla.substack.com/q_auto:good, /__u/nadiapla.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd1f8aedd-99e4-427b-945a-73ad3810e4fa_251x339.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p style="text-align: center;"></p><div class="subscription-widget-wrap-editor" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;S'abonner&quot;,&quot;language&quot;:&quot;fr&quot;}" data-component-name="SubscribeWidgetToDOM"><div class="subscription-widget show-subscribe"><div class="preamble"><p class="cta-caption">Merci d'avoir lu Chemins antiques et sentiers fleuris ! Abonnez-vous gratuitement pour recevoir de nouveaux posts et soutenir mon travail.</p></div><form class="subscription-widget-subscribe"><input type="email" class="email-input" name="email" placeholder="Tapez votre e-mail&#8230;" tabindex="-1"><input type="submit" class="button primary" value="S'abonner"><div class="fake-input-wrapper"><div class="fake-input"></div><div class="fake-button"></div></div></form></div></div>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[Ouverture]]></title><description><![CDATA[D&#233;marrage de cette page Substack.]]></description><link>https://nadiapla.substack.com/p/ouverture</link><guid isPermaLink="false">https://nadiapla.substack.com/p/ouverture</guid><dc:creator><![CDATA[Nadia Pla]]></dc:creator><pubDate>Sat, 16 May 2026 13:08:05 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!J10l!,w_256,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6015e363-ede5-44a6-8e78-2080ed6a4bae_668x668.png" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<p>D&#233;marrage de cette page Substack.</p><p>Je suis Nadia Pla Massoudy. Agr&#233;g&#233;e de lettres classiques et docteure en histoire m&#233;di&#233;vale, je me consacre &#224; des recherches sur le Moyen &#194;ge, tout en enseignant les langues anciennes et le fran&#231;ais en coll&#232;ge depuis 2000.</p><div class="subscription-widget-wrap-editor" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe&quot;,&quot;language&quot;:&quot;en&quot;}" data-component-name="SubscribeWidgetToDOM"><div class="subscription-widget show-subscribe"><div class="preamble"><p class="cta-caption">Vous pouvez vous inscrire pour recevoir ma newsletter par mail.</p></div><form class="subscription-widget-subscribe"><input type="email" class="email-input" name="email" placeholder="Type your email&#8230;" tabindex="-1"><input type="submit" class="button primary" value="Subscribe"><div class="fake-input-wrapper"><div class="fake-input"></div><div class="fake-button"></div></div></form></div></div><p>Je tiens depuis 2001 (malgr&#233; un changement d&#8217;adresse) un site avec essentiellement du contenu p&#233;dagogique pour l&#8217;enseignement du fran&#231;ais et des langues anciennes, mais aussi plein d&#8217;autres ressources : <a href="https://nadiapla4.wixsite.com/chemins-antiques">https://nadiapla4.wixsite.com/chemins-antiques</a></p><p>Je partage depuis 2007 mon int&#233;r&#234;t pour les civilisations antiques et m&#233;di&#233;vales sur mon blog &#171; Chemins antiques et sentiers fleuris &#187; : <a href="https://cheminsantiques.blogspot.com/">https://cheminsantiques.blogspot.com/</a></p><p>La th&#232;se que j&#8217;ai soutenue en novembre 2025 porte sur la vision des menstrues au Moyen &#194;ge en Occident, particuli&#232;rement &#224; travers un type de textes &#224; la mode en Europe occidentale &#224; la fin du XIIIe et au XIVe si&#232;cles, intitul&#233;s &#171; Secrets des femmes &#187;.</p><p>Je m&#8217;int&#233;resse aussi &#224; l&#8217;histoire de l&#8217;art et &#224; l&#8217;&#233;criture de fiction. Mon premier roman, <em>La Perle rouge</em>, paru aux &#201;ditions Complicit&#233;s en f&#233;vrier 2025, se d&#233;roule dans le milieu des peintres de Cologne au XVIe si&#232;cle.</p><p>Ici, je partagerai d&#8217;anciens articles de mon blog &#8220;Chemins antiques et sentiers fleuris&#8221;, les nouveaux si je le poursuis, et des publications plus courtes inspir&#233;es de celles que je partage sur la page facebook &#8220;Chemins antiques et sentiers fleuris&#8221;</p><div class="subscription-widget-wrap-editor" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://nadiapla.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe&quot;,&quot;language&quot;:&quot;en&quot;}" data-component-name="SubscribeWidgetToDOM"><div class="subscription-widget show-subscribe"><div class="preamble"><p class="cta-caption">Thanks for reading! Subscribe for free to receive new posts and support my work.</p></div><form class="subscription-widget-subscribe"><input type="email" class="email-input" name="email" placeholder="Type your email&#8230;" tabindex="-1"><input type="submit" class="button primary" value="Subscribe"><div class="fake-input-wrapper"><div class="fake-input"></div><div class="fake-button"></div></div></form></div></div>]]></content:encoded></item></channel></rss>