Not simply because he was a Black professor at Cambridge.

Not simply because he was autistic.

And not simply because his life ended in the middle of an extraordinary and devastating public controversy.

What unsettles me is what his story reveals about the limits of inclusion in academia: we celebrate difference when it makes a good story, but we are often far less willing to accommodate difference when it becomes complicated, inconvenient, or difficult to understand.

Jason Arday was appointed Professor of Sociology of Education at the University of Cambridge in 2023, at the age of 37. He became the youngest Black professor in Cambridge's history. His journey had already been described as extraordinary: diagnosed with autism as a child, he did not speak until he was eleven and did not learn to read and write until eighteen.

His story seemed to embody everything contemporary universities claim to value.

Diversity.

Resilience.

Social mobility.

Representation.

The triumph of an individual against structural barriers.

But there is a danger in turning people from marginalized backgrounds into symbols of institutional progress.

Because the moment a person becomes a symbol, they are no longer always allowed to be simply human.

The inspirational minority

Academia loves the language of the exceptional individual.

The Black professor who “overcame” racism.

The autistic scholar who “overcame” disability.

The migrant academic who “made it.”

The woman who “broke the glass ceiling.”

These stories are comforting because they allow institutions to tell themselves that progress is happening.

Look, they can say.

We have a Black professor.

We have disabled scholars.

We have women in senior positions.

We are diverse.

But representation is not the same thing as inclusion.

And inclusion is not the same thing as belonging.

An institution can admit someone from a historically excluded group without fundamentally changing the conditions under which that person is expected to work.

That distinction matters enormously in Arday's case.

What happens when the inspirational story collapses?

In recent months, Arday became the subject of intense scrutiny over allegations concerning his academic work, professional history and aspects of his personal story.

Some allegations were disputed. Some claims were investigated previously. Others became the subject of renewed scrutiny. Cambridge itself began investigating aspects of his appointment and tenure. Arday resigned from his position shortly before his death.

None of this should mean that academic misconduct allegations are irrelevant.

They are not.

Academic integrity matters. Claims made by scholars should be scrutinized. Universities have every right—indeed, an obligation—to investigate serious allegations.

But there is a difference between accountability and public destruction.

There is a difference between investigating someone's work and turning their entire life into an object of collective punishment.

And there is a difference between asking legitimate questions and participating in a sustained campaign of humiliation.

According to Arday's family, he was subjected to years of abuse, misinformation and harassment, which they believed contributed to his death. Cambridge, meanwhile, has defended the support it provided him, including security measures and mental-health support.

We should resist the temptation to reduce this tragedy to a simple story in which one side is entirely innocent and the other entirely guilty.

But we should also resist something else:

the idea that the only thing worth discussing is whether every allegation against Arday was true.

Because there is a much bigger question here.

What does academia do to people who are different?

I keep returning to this question because academia is not simply a neutral space where ideas compete.

It is also a social institution.

It has hierarchies.

It has norms.

It has unwritten rules about how a “proper” academic should speak, write, behave, network, respond to criticism, perform confidence, manage conflict and survive public scrutiny.

And those norms are not experienced equally by everyone.

This is where intersectionality becomes important.

Being Black does not simply add one layer of disadvantage.

Being autistic does not simply add another.

Being a Black autistic academic does not mean experiencing “racism + ableism” as two separate things.

These identities interact.

They shape how a person is perceived, interpreted, doubted, disciplined and supported.

The same behaviour can be read differently depending on who performs it.

Confidence can become arrogance.

Difference can become incompetence.

Vulnerability can become weakness.

A mistake can become evidence of unworthiness.

And once someone becomes a public symbol, every contradiction can be interpreted as proof that they never deserved to be there in the first place.

Academia does not only exclude people by keeping them outside

This is perhaps the most uncomfortable point.

Institutional exclusion does not always look like refusing someone entry.

Sometimes the institution lets you in.

And then asks you to survive conditions that were never designed for you.

This is particularly important when we talk about disability and neurodivergence.

Research from the University of Cambridge and other institutions has increasingly challenged the idea that suicide among autistic people should simply be understood as an individual mental-health problem. A major 2026 study highlighted inequalities across education, employment and healthcare as important contributors to suicidal distress among autistic people.

Earlier research has also found autism and elevated autistic traits to be substantially overrepresented among people who die by suicide.

The point is not that autism explains Arday's death.

It does not.

Nor can we know, from the outside, precisely what he experienced internally.

The point is that we should not individualize suffering that is partly produced by social environments.

If an autistic person repeatedly encounters environments that misunderstand them, isolate them, punish difference, deny accommodations, or demand constant masking, then asking only what was “wrong” with the individual is intellectually inadequate.

The same applies to racism.

And to academia.

The university cannot be both the stage and the judge

There is a particular contradiction in the contemporary university.

Institutions increasingly present themselves as champions of diversity, equality and inclusion.

They celebrate the arrival of scholars from marginalized backgrounds.

They publish statements about representation.

They organize panels about race.

They celebrate neurodiversity.

But diversity becomes fragile when the person representing it fails to perform the role of the “good diversity candidate.”

The institution wants difference—but often in a manageable form.

Difference that can be celebrated.

Difference that can be photographed.

Difference that can be put on a university webpage.

Difference that can become an inspirational story.

But what happens when they make mistakes?

When they communicate differently?

When they struggle?

When they become controversial?

When they refuse to remain an uncomplicated symbol of institutional progress?

That is when we discover whether inclusion was ever more than representation.

We can care about academic integrity without dehumanizing academics.

We can investigate allegations without creating spectacles of humiliation.

We can demand accountability from institutions without pretending that individuals are machines capable of absorbing unlimited pressure.

And we can talk about racism and ableism without reducing a complex human life to either.

Jason Arday's story should force academia to ask a difficult question:

Do we actually want diversity—or do we only want the appearance of diversity?

Because if we want genuine inclusion, the test is not whether we can bring marginalized people into the room.

The test is whether they are allowed to remain human once they are there.

Uzun süredir doktora dönemimde Kyoto’da yazdığım tüm öyküleri derli toplu yayınlatmaya çalışıyorum. Büyük yayınevlerinden bir dönüş alamadım. Henüz alternatif bir yayınevi de bulamadım. Bu yazıyı okuyan editörler olursa önerilerinize açığım. Keza farklı farklı dergilerde ve kitaplarda Japonya’yı anlatan pek çok öyküm, denemelerim ve gezi yazılarım yayınlandı. Bunları birleştirebilmek istiyorum.

Kyoto’ya tekrar akademik sunumum için gittiğimde bu kez sevgilimle Arashiyama’ya gittik. Gidenlerin bildiği efsane güzel bir Bambu Ormanı’na ev sahipliği yapan Arashiyama doğasıyla Kyoto’da en sevdiğim yerlerdendir.

Ekteki öyküyü de Arashiyama’ya duyduğum hayranlığı ölümsüzleştirmek için yazmıştım.

Feminist Bir Kimliğin Peşinde: Prenses Kaguya Masalı’na Doğru

Bu yazı yazarın Kawabata’nın Kyoto kitabı eşliğinde çıktığı Kyoto yolculukları kapsamında yazdığı Kyoto öykülerindendir. Bu öykülerde Kyoto kitabı kahramanı Çieko yazara eşlik eder. Geçtiğimiz günlerde yaşamını yitiren Japon yönetmen Isao Takahata’nın yönettiği filmlerden biri olan Prenses Kaguya Masalı’nı anımsamak adına, film dahil edilerek yazılmıştır. Öykü, Kyoto’nun Nishiyama ormanlarında bir festivalde ve Arashiyama bambu ormanında Prenses Kaguyahime’nin evinde geçer.

Çieko düşünmeden edemiyordu, iç sesleri onun bu durumu çok derinden merak ettiğini gösteriyordu aslında: “Gion bahçesinde kiraz çiçeklerinin altında doğmuş olmak, “Bambu Kesici” masalındaki peri Kaguyahime’nin bir bambu kamışının içinde dünyaya gelmesi gibi bir şey değil miydi?”

Neden böyle düşünüyordu Çieko? Onun ne düşündüğünü anlamak içindi benim tüm mücadelem.

Prenses Kaguya Masalı’nın baş kişisi Kaguyahime aydan dünyaya gönderilmişti. Bir bambunun içinde dünyaya yeniden doğmuştu ve yoksul bir bambu kesici tarafından büyütülüyordu. O aya geri dönmeden, onunla karşılaşmanın yolunu bulmalı ve Çieko’nun ne demek istediğini anlamalıydım.

Prenses Kaguya Festivali’ne doğru yollandığımda onu bu kadar net göreceğimi düşünmüyordum.

Bir bambu ormanının içine adımlarımı attıktan sonra karanlık çekti bizi bir süre içine. O karanlıkta yürürken hala daha karşıma çıkacak aydınlığın düzeyini kestiremiyordum. Derken… Yolumuza o küçük bambucuklar çıkmaya başladı. Her birinin içi mumlarla özenle ışıklandırılmış yüzlerce bambucuk!

Ormanın içinde soldan uzun bambu ağaçlarının esintisinde patikayı çıkarken,

ışıklandırılmış minik bambucukların yansıdığı patika rengarenk görünüyordu gözüme, yansıyan ışığın çıkardığı kırmızıdan, bambucukların sarısından, kararan havanın mavisinden, ve esen bambu ağaçlarının yeşilinden oluşan. Etrafımızın kaç bambucukla sarıldığını kestirmek imkansız görünüyordu.

Keza karşımıza çıkan patika iki yola ayrılıyordu, orda da bambucuklar ışıldamaya devam ediyordu. Muhtemelen birleşecekler diye düşünüyorduk ancak patikalardan bir tanesini seçmek durumundaydık yola devam etmek için. Seçtik, bambucukları saymak yerine her adımımızdan keyif almaya karar verdik. Işıltılı bir yolda yürüyorduk, aslında o sırada biz bir masalın içinde yürüyorduk. 10. yüzyılın içinden bir masalın 21. yüzyılda yeniden canlandırılışı idi karşımdaki, ne kadar masalsa, o kadar gerçekti. Ne kadar geçmişse, o kadar bugündü.

Ben masalın kendisinin canlandırılacağını düşünürken, masalın özü canlandırılmıştı adeta, bambunun kendisi, Prenses Kaguya’nın asıl çıktığı yer.

Biraz daha ilerleyip karşımda Prenses Kaguya’yı gördüğümde Çieko’yu anlamaya çok yakın olduğumu hissettim. Kaguyahime kırmızı elbisesi, örgülü siyah saçlarıyla karşımda bambuların arasında ışıltılar içinde oturuyor, etrafına gülümsüyor, adeta bambuların etrafına saçtıkları ışıklardan beslenip, o ışığı dağıtma görevini üstleniyordu.

O ışık Çieko’ya kadar gidiyordu, o yüzdendi Çieko’nun Gion’da kiraz çiçeklerinin altında doğmuş olmakla, Kaguyahime’nin bambu kamışı içinde doğmuş olmasının birbirine eşit olduğunu söylemesi. Gion Kyoto’nun kalbiydi, kiraz çiçekleri ise Kyoto’nun göz bebeği; bambu kamışından doğan bir Prenses ise ancak bir şehrin kalbiyle gözbebeğine eşit nitelikte olabilirdi. Her ikisi de ışıltılı bir görüntü çağrıştırıyordu ve bu ışıltıların arasından geçiyordum.

Bambu ormanında Prenses Kaguya Festivali’nde ışıklandırılmış yüzlerce bambucuğun oluşturduğu patikadan Kyoto’nun içine doğru yollanırken, bir Kyoto masalının içine doğru yürüyorduk.

Çektim aldım sonra Prenses Kaguya’yı ormandan. Masaldaki Prenses’ti görmek istediğim, kurallara direnen, evlenmek istemediğinde kaçıp gidebilen, gökyüzüne karışan bir Prenses. Benim hızlı koşuma katıldı, ikiletmedi ellerimi ona uzattığımda, eteklerini toplayarak ormanın içinden bana doğru koştu. Şimdi biz kahkahalar atarak uzaklaşıyorduk kalabalıktan. Dinlenmek istediğimizde ağaçların tepesine çıkıyor, birbirimize meyveler fırlatıyorduk. Yolumuza ise kestaneler, mantarlar, üzümler.. .şarkısıyla devam ediyorduk.

Birlikte Gion’a kiraz çiçeklerinin altına ulaştığımızda, Çieko uzaktan bizi seyrediyordu. Maruyama Park’ta Kyoto’nun en eski ve en gösterişli kiraz ağacının altında yeniden eteklerini topladı Kaguyahime, ona doğru gelen ışıltılı aracın içine doğru yürüdü. Şimdi o ait olduğu yere, gökyüzüne dönerken, geride ışıltılar bırakmıştı. Ve ben bir başka ışıltılı yerdeydim, bu görkemli kiraz ağacının altında. Burda ışıltılar birbirine karışmıştı, bunları ellerime alıp Çieko’ya göstermek istiyordum. Onun burda dünyaya geldiğine emindim. Doğmakla, bir sepette bulunmak arasında bir fark yoktu bana göre, eğer ki kiraz çiçeklerinin ışıkları iniyorsa bir bebeğin üstüne, o bebek orda doğmuştur. Bunu Çieoka’ya söylemek üzere ona doğru yürüdüm.

Konuşmaya başladığımızda Çieko’ya Kaguyahime ile ortaklığının sadece ışıltılar içinde olmakla sınırlı olmayabileceğini anlatmaya başladım:

“Yani sen şimdi Kaguyahime’nin etrafa saçtığı ışıltının kurallara direnmesinden mi ileri geldiğini söylüyorsun?”

“Tam olarak öyle Çieko, Kaguyahime bir anti-prenses örneği. Prensesliğin getirdiği tüm kuralları reddediyor ve kendine özgü bir yaşantı kuruyor, direniş ve mücadeleyle örülü bir yaşantı bu. Bence mücadele edenin yüzündeki pırıltı, güzel ve parlak kıyafetler içinde sadece duranların pırıltısından kat ve kat üstündür, o yüzden Kaguyahime’nin pırıltısının ayrı bir anlamı vardır, o kuralları üzerinden soyma çabasından ötürü parlar.”

Çieko sessizce beni dinliyordu. Annesi ve babası isterse evlenebileceğini söyleyen Çieko’ya tüm bunlar fazla mıydı? Ancak bir yandan Kaguyahime’yle benzetilmek hoşuna gitmişti ve merakla dinliyordu. Bense Kaguyahime’nin pırıltısının sadece bambu kamışının içinde doğmuş olmaktan gelen fiziksel bir doğa olayı olmasından değil, yaşantısını kuruş biçiminden ileri geldiğini söylemek, bu anlamda onun sadece bir masal değil, Çieko’nun ya da başkalarının hayatının ta kendisi olabileceğini anlatmak istiyordum. Aslında yapmak istediğim sadece buydu. Eğer Çieko beni dinlemek istemezse gidebilirdi, ama o benden hiç gitmemişti ve şimdi de söylediklerimi merakla dinlediğini görüyordum.

“Nasıl bir ışıltı saçıyor Kaguyahime sen ona bakınca diye sormaya devam etti Çieko. Neler yapıyor, bana anlatır mısın?”

Seve seve anlatırım dedim. Hikaye şöyle dile gelir Kaguya;

“Bambu kesici Kaguya’yı bulduğunda Kaguya’nın kimlik çatışması ilk ismiyle gelir, onun hızla büyüdüğünü göre civardaki çocuklar ona “bambucuk” diye seslenirlerken, bambu kesici bu tanımı beğenmez ve ona “Prenses” der. Kaguya’nın mücadelesi doğa içinde koşturan bir bambucuk olmakla, kuralları yerine getiren bir prenses olmak arasında gidip gelecektir.

Kaguya büyürken ormanlarda dolaşır, diğer çocuklarla dağlara çıkar, şarkılar söyler, hayvanlarla oynar, ağaçların meyvelerini yer, diğer herkes gibi o da çocuktur. Sutamaru adında bir çocuğa kendini yakın hisseder. Ona karışmasalar hep doğada yaşayacak, kendini yakın hissettiği Sutamaru’nun yanında kalacak gibidir.

Ancak bambu kesici kestikçe içinden altınlar ve renk renk kıyafetler çıkan bambuların dile geldiğini, tüm bunların Kaguyahime’nin gerçek anlamda bir prensese çevrilmesi için gönderildiğini düşünür. Altınlarla prensese bir konak yapmaya, onun köy hayatında büyümesi yerine prenseslere yakışacak şekilde şehir hayatında yaşaması gerektiğine karar verir. Bambu kesici kimonosu ve altınlarla her gün şehre yollanırken, çocukların arasında mutlu olan bambucuk onlarla şarkı söylemektedir:

Es rüzgar, estikçe es

Tüm gücünle es

Getir bize dağın meyvelerini

Kestaneler, mantarlar, üzümler……

Ağaçlara çıkan, ağaçlardan meyveler koparan, doğanın içinde kendini bularak bambucuk olmayı çok seven Kaguyahime şehre götürülür zorla, ve şehirde kendini pek çok hizmetlinin arasında bulur, üstelik üstüne şık kıyafetler atarlar. Kendisine ayrılan şık kıyafetleri gördüğünde verdiği tepkisi lükse yönelik algısının işaretlerini verir: rengarenk kıyafetleri havada uçurduğunda onları benzettiği şey bir gökkuşağıdır. O kıyafetlerde renk, koku ve ahenk görmektedir, lüks, şatafat ve güzellik değil.

Ancak sarayda kurallar başlar, Kaguyahime’ye asil bir Prensesin nasıl olması gerektiği öğretilmektedir. Kendisine üzerindeki şık kıyafetlerle nasıl durulması gerektiği öğretilirken üstündeki kıyafeti bırakıp kaçar; hem fiziksel olarak bu kıyafetlerin içinde olmak istememektedir, hem de kendisine prensesliğin elbiseleri olarak sunulan bu gömlekten soyunmakta, bu kimliği reddetmektedir.

Kendisine öğretilmeye çalışılan derslerin konusu ne olursa olsun, o bu süreci diğer kimliğine göre deneyimlemektedir: el yazısı yazması beklenen kağıtlardaki hayvan resimleri onun ruhunun doğada kaldığının kanıtı gibidir.

Ona öğretilmek istenenlere itirazı vardır Kaguyahime’nin; kaşlarını aldırmak istemez, çünkü terler gözüne girecektir, ancak ona bir prensesin terlememesi gerektiği söylenir. Geleneksel siyah dişleri, ağzını açıp gülemeyeceği için istemez ama ona asil bir prensesin ağzını açıp gülmemesi gerektiği söylenir. Ancak Kaguya’nın itirazı devam eder: “Asil bir prensesin bile terleyip katıla katıla güleceği zamanlar olur! Göz yaşlarına engel olamadığı zamanlar, kızıp bağırmak istediği zamanlar da hatta!”

Kendisinin inandığı her şey reddedilince, çareyi kaçmakta bulur Kaguyahime. Kalabalıktan kaçar, prenses kimliğinden soyunur, prenses olmaktan, prensesliğin dayatılmasından, kimonolarının katlarından, kendisine biçilen hayattan adeta soyar kendini. Ve arınmak için gittiği yer çocukluğudur, çocuk olduğu yerdir.

Kaguyahime bir yetişkin olduğunda, güzelliğinin ve prensesliğinin kesiştiği noktaya ulaşmak için rekabet eden erkeklerle dolar etrafı. Bu erkekler güzelliğe erişmek için vahşileşmekten asla çekinmezler. Ancak Kaguyahime evlenmeyi asla düşünmez, evliliğin aileler için yapıldığını örnekler Kaguyahime’nin hikayesi, çünkü ona evlenmezse babasını üzeceği söylenmektedir. Çünkü aileler için evlilik kutsaldır, evlilik bu anlamda kişisel değildir, toplum içindir. Ancak o kendi kararından ödün vermez. Bu anlamda evliliğe direnişi onun feminist direnişlerinden biridir.

Adaylar prensese biçtikleri değeri farklı şekillerde dile getirirler ve birbirlerinin sözlerini keserek prensese iletirler ne kadar kıymetli olduğunu. Ancak söz Kaguyahimede’dir, eğer ki ona değer veriyorlarsa bu kadar bu bahsettiklerini getirmelerini ister. Bu onun evliliği imkansız kılmak için başvurduğu bir yöntemdir.

Kuromochi-no Miko’dan Horai’nin yakut dolu dalını getirmesini ister. Prens Ishitsukuri no Miko’dan Buda’nın taş kasesini, Prens Abe no Udaijin’den ateş faresinin kürkünden bir pelerin, Otooma Dainagon’dan ejderhanın boynundaki mücevheri ve Isonokami Chuunagon’dan kırlangıçların deniz kabuğunu getirmesini ister. Ve sonra özüne dönerek dişlerindeki siyah boyayı çıkarır, kiraz çiçeklerini görmeye gitmek ister.

Kaguyahime kiraz çiçeklerini görmeye gitmek isteyince ona o kadar ısrarla nasıl bir prenses olması gerektiğini öğretmeye çalışan Sagami dono işi bırakmaya karar verir.

Kiraz çiçeklerinin arasında dolaşırken ona prensesliğini hatırlatan bir şey olur ve sarayında devam eden kuralların doğanın ortasında bile geçerli olması onu mutsuz eder, o doğaya prensesliğini unutmak için gitmiştir ancak ona biçilen roller her yerde karşısına çıkmaktadır.

Bu rollerin altında ezilerek yaşadığı yere dönerlerken geçmişinden, bambucuk olduğu dönemden çok sevdiği biri çıkar karşısına: Sutamaru. Görevlilerin şiddetine maruz kalan Sutamaru’ya bakıp sadece ağlayabilir bambucuk. Aslında prensesliğinin Sutamaru’yu kurtarmasına engel oluşuna ağlar gibidir.

Aradan üç yıl geçer. Horai’nin yakut dalını istediği prens dalı getirdiğini duyurur. Buna en çok filmde güce tapan bir figür olarak resmedilen bambu kesici, baba sevinir. Kaguya dalları görmekle yetinmez, nasıl bulduğunu bilmek ister. Prens iştahla Horai Dağı’na çıkış hikayesini anlatırken, gerçek ortaya çıkıverir, prens dalları bir zanatkaara yaptırmıştır ve zanaatkar parası ödenmeyen dallar için Prens’in eşi olarak tanıttığı Kaguya’nın evine gelmiştir parasını alabilmek için. Prensin evden kaçışı saniyeyi bulmaz.

Sıra ikinci adaya gelmiştir. Prens Abe ateş faresinin kürkünden olduğunu iddia ettiği pelerini getirmiştir. Gerçek bir ateş faresi kürkünün yanmayacağını söyleyen Kaguya, prensin pelerini ateşe atmasını ister. Prensesi gerçek olduğuna ikna etmeye çalışsa da, Kaguya ısrarcıdır. Ve oracıkta cayır cayır yanan pelerin ikinci adayın yalanının yanışıdır.

Otooma Daigonon ise ejderhanın boynundaki mücevheri bulma macerasından yenik çıkmıştır.

Prens Ishikuru ise Buda’nın taş kasesini bulmaya çalışırken yanı başında bitiveren çiçeği getirip, çiçeklerin açtığı, kuşların cıvıldadığı, balıkların dans ettiği başka bir dünyaya gitmeyi teklif eder Kaguya’ya. Ancak ona yaklaşıp perdeyi açtığında ise karşısına çıkan onun yalan hayatıyla kendisini yüzleştiren Kaguya’nın başka bir yüzüdür.

Isonokami Chunagon ise kırlangıçların deniz kabuğunu ararken kırlangıçlara ulaşmak için çıktığı yükseklerden düşmüş, belini kırmış ve nihayetinde ölmüştür.

Prensesin bu ölüm karşısındaki çığlıkları, prensesliğe, güce, prensese ulaşmaya çalışan bu adamların taptığı sahteliğe yöneliktir. Şimdi o bu kendisine verilen hayatın içinde var olmayı seçtiği için kendisini sahte bir hayatın içinde olmakla, sahte kimliğe bürünmekle ve bu sahte kimliğin tüm bu sonuçları yaratmasından sorumlu tutmaktadır.

Sıra imparatordadır. İmparator Kaguya’nın beş prensi bu hale getirmesinden etkilenmiş, bunu Kaguya’nın kendisiyle birlikte olmak istemesine bağlamıştır. Kendisine gitmek istemeyen Kaguya’nın babasıyla konuşması, babası ve kendisi için hayatın nasıl farklılaştığını bir kez daha göstermektedir. Babası için imparatorun yanında çalışmak bir başarı göstergesiyken Kaguya, bir imparatora hizmet etmektense ölmeyi tercih etmektedir.

İmparator, Kaguya’nın kendisini reddettiğine inanamaz, çünkü hiçbir kadın o güne kadar onu reddetmemiştir. Çünkü ona göre bu imkansızdır. Kaguya, imkansız denilen şeylerin nasıl imkanlı olduğunu imparatora göstermektedir.

Ancak imparator ısrarcıdır, bir gün habersizce Kaguya’nın yaşadığı yere gider ve o görmeden odasına girer. Aralarında geçen konuşma kendisini kimsenin reddedemeyeğine inancını gösterir, üstelik Kaguya’nın izni olmadan ona sarılmış, onu götürmeye kalkmıştır. O sırada bir şey olur. Kaguya imparatorun elleri arasından yok olur. İmparator onun fiziksel olarak yok olduğunu düşündüğü için etrafta onu aramaya başlar, ancak bilmediği bir şey vardır; Kaguya başka bir boyutta var olan kimliğiyle, onların yaşadığı boyuttan yok olmuştur. Yeniden görünür olduğunda imparator onu ikna edemeyeceğin anlayıp sarayına döner.

Kaguya şimdi her gece, ait olduğu yeri, ayı izlemektedir. Ve ailesinin karşısında ağlamaya başlar, aya geri dönmek istememektedir. Ancak bir süre sonra onu almaya geleceklerdir, çünkü o aydan doğmuştur.

Kaguya bu dünyada kalmak istemektedir, ancak onun dünyası bambuların arasında, çayırların çimenlerin arasında büyüdüğü topraklardır. Annesine bu isteğini söyledikten sonra annesi bir araba hazırlatır gizlice. Şimdi Kaguya ait olduğu yerlere dönecektir.

Eskiden yaşadığı yerlere ulaştığında karşılaşmak istediği kişi karşısındadır: Sutamaru.Seninle ben, der, çok mutlu olabilirdik. İnanmaz Sutamaru, sen burda yapamazsın, der. Ancak Kaguya, bambucuk olmak isteğini eline aldığı bıçakla Sutamaru’nun yaptığını yaparak karşılık verir. Köklerini keser bitkilerin. Aslında bu dağ yaşamına ait olduğunu, mutluluğun onun için bu olduğunu göstermek ister.

Sutamaru’yu ikna eder, Sutamaru onunla kaçabileceklerini söyler, gözleri parlar bambucuğun. Ancak Sutamaru onu kucakladığında bile Kaguyahime’nin feminist direnişi karşımıza çıkar: sevdiği kişinin onu kucaklamasına ihtiyacı yoktur. Çünkü o koşabilmektedir. Her güçlü kadın gibi. Ve arınır prenses kıyafetinden.

Uçmaya başlar, bu kez göklerin ve yeryüzünün kendisini kabul etmesini isterken, yeniden kendisi olmuştur. Göklerde uçan bir prenses değil, bambucuktur. Üstelik Sutamaru da onunla birlikte uçmakta, gökyüzünde en masalsı ve en gerçek birleşmeyi yaşamaktadırlar.

Bu rüya mıdır, yoksa gerçek mi? En gerçek olan en güzel rüyadır.

Ve sonra ayın 15’i gelir… Aydan Kaguya’yı dönüştürmek üzere gelirler. Babasının ve ekibinin hazırladığı oklar gökyüzünden çiçeklere dönüşür, ay savaşçılarına etki etmez. Kaguya içerde annesine sarılırken, ay savaşçılarının halesi Kaguya’yı ele geçirir. Kaguya’ya şimdi tacı sunulmuştur. Tacı taktığı anda bile uçuşan melodiler, bu dünyaya ait hatırladığı en güzel melodilerdir…

Es rüzgar, estikçe es

Tüm Gücünle Es

Getir bize dağın meyvelerini

Kestaneler, mantarlar, üzümler……

Kaguya gökyüzü düzlemine ulaşmıştır, annesiyle babası şimdi onun başka boyuta geçişine tanık olmaktadırlar. Kaguya ailesinin “gitme” seslerine dayanamaz, giydiği anda dünyaya dair kendisine her şeyi unutturacak olan kaftanı giymeyi reddeder, biraz daha zaman ister ve annesiyle babasının yanına koşar. O son anda bile ay şehrine çağrılmaktadır. Ona bu dünyanın kirliliğini geride bırakması söylenmektedir. Ve haykırır bambucuk:

Burası kirli değil

Burda neşe var, hüzün de.

Burda yaşaya herkes her şeyi farklı ölçülerde hisseder.

Kuşlar, böcekler, hayvanlar, ağaçlar, çiçekler ve duygular var

der, ve annesine eğilmişken kaftan sırtına konuluverir. Şimdi Kaguya dünyadan başka bir yere, aya dönmektedir. Şimdi aya yolculuk başlamıştır.

Herkes gökyüzüne bakar, geçmişi, çocukluğu, ailesi, prensler ve imparator, Sagami-dono ve eşinin ve çocuğunun gerçekliğindeki, bambucuğun hayalindeki Sutamaru…

Son kez dünyaya bambucuk gözleriyle bakar.

Ve sonra aya karışır.

Prenses Kaguya masalı prensesliğin dayattığı kurallara, toplumun güzellik algısına, ailenin dayattığı rollere karşı çıkan feminist bir masaldır, bu yüzden, Çieko,” dedim.

Soluksuz dinlemişti, beni. Adeta soluksuz dinlemişti.

“Çok etkileyici,” dedi. “Çok ama çok etkileyici.”

“Gerçekten böyle mi düşünüyorsun” dedim.

“Evet,” dedi. Ekledi.

“Onun yaşadığı dönemi ve coğrafyayı biliyordum ama hikayesini bu kadar detaylı bilmiyordum, teşekkür ederim” dedi.

Şaşırma sırası bendeydi, “onun yaşadığı coğrafya mı?”

“Evet,” dedi. “Prenses Kaguya’nın 10. Yüzyılda Kyoto’nun batısında bulunan Arashiyama bölgesinin eteklerinde Matsuo tren istasyonuna yakın Nishiyama bambu ormanı civarında yaşadığı rivayet edilir. Hemen ötesinde Suzumushi-dera Tapınağı ve Koke-dera Tapınağı bulunur. Bildiğim kadarıyla o bölgeye Prenses Kaguya’nın evi yapılmış daha sonra.”

Arashimaya’ya kaç defa gitmiştim bilmiyorum, ama Nishiyama Bambu ormanına kadar hiç gitmemiştim ve orda Prenses Kaguya’nın evi olduğunu ise bilmiyordum.

Çieko şaşırtmıştı beni yine.

“Görmek isterdim” dedim.

Bu kez o “sahi mi?” dedi.

“Hem de çok,” diye yanıtladım.

“Gidelim o halde.”

—–

Matsugasaki’den trene binip, Karasuma hattıyla Uzumasa Tenjingawa’da inmek, ordan da 73 nolu otobüse binmek çok uzun sürmüyor. Çieko yolları biliyor gibi, gitmedim dese de bana. Ben ne zaman durakların yerini soracak olsam, elimden çekiştiriyor. Hava müthiş sıcak. Ağustos ayında Kyoto’nun en sıcak günlerinden biri. Aldırmıyorum, Çieko’nun peşinden trenden inip, otobüse biniyorum. 73 nolu otobüs Arashiyama’nın ortasından, yeşilin binbir tonunun arasından geçerken, Arashiyama’ya her gelişimin nasıl farklı bir hikaye yarattığını düşünüyorum, Çieko’yla ilk gelişim, Kaguyahime’nin evine ilk gidişim.

Suzumushi-dera, Koke-dera tapınaklarının durağı olan son durakta iniyoruz. İçimden bir gökgürültüsü geçiyor. Bir tuhaflık mı var serde sorup duruyorum, aşık olunca mı gök gürülder içerde bir yerlerde? Hoş, bu da farklı bir durum değil diyorum kendime, masallara aşık, yollardayım, yanımda bir masal kahramanı, elimden tutmuş, başka bir masalın içine çekiyor beni. Bu gök şimdi gürüldemeyecek de ne zaman gürüldeyecek?

Çieko bu düşüncelerimi anlamış gibi bana bakıyor, “hazır mısın?”

“Belki de hiçbir zaman hazır olmayacağım, öylesine heyecanlıyım, en iyisi bir an önce gitmek” diyorum.

Katıla katıla gülüyor bana. Elimden çekiştirmeye devam ediyor. Çok yürümeyeceğimizi o binanın önünde durunca anlıyorum. Durmuş, binaya bakıyor. Ben de duruyorum sonra, otobüs durağının hemen karşı çaprazında Suzumushi-dera Tapınağı’na doğru giden yürüyüş patikasının köşesinde ormanın içinde yükselen o iki katlı ahşap binayı. Dikkatli bakınca Japonca Kaguyahime yazısını okuyorum. Usulca süzülüyorum içeriye. Küçük mü küçük bir giriş alanında kocaman gülümsemesiyle beni karşılayan ev sahibi, “hoşgeldiniz” diyor, Çieko onaylamış, yazıyı kapıda okumuşum ama yeniden emin olmak istiyorum: “burası Kaguyahime’nin evi mi?” diye soruyorum.

“Evet,” diyor aynı kocaman gülümsemeyle. Nereli olduğumu soruyor, “Türkiye,” diyorum. Şaşırıyor. Elime Japonca bir broşür veriyor, bir de bir dergide Kaguyahime’nin eviyle ilgili yayınlanmış İngilizce bir yazı. Onun fotoğrafını çekiyorum sadece. Ancak bir yandan yazılanlarda, bilinenlerde değil aklım. Aklım, düşlerimde, Çieko’nun Kaguyahime’yle buluşmasında, orda, burda, yeniden yaratılan bir masalda. Varlığı, görüntüsü, ona dair bilinenler sadece ona dair bir iz bırakıyor üstümde, ve bu izi takip edip başka bir hikaye yaratan bizleriz şimdi. Bunları düşünürken Çieko’ya bakıyorum, kapının önünde durmuş, beni içeri iter gibi, ama gelmiyor. “Haydi ama” diyorum, “beni getiren sensin, niye gelmiyorsun içeri?” “Ben burda yaşıyorum, gelirim daha sonra, ama sen hep burda olmayabilirsin, hazır gelmişken buraya sen gir o yüzden içeri” diyor. Nasıl da aynı dili konuşuyoruz Çieko ile diye düşünüyorum, o şimdi bir kitabın içinden çıkıp, dönüşmüş, beni anlayan, duyan, benim gibi düşünen biri haline gelmiş.

“Hayır,” diyorum, birlikte gireceğiz, buraya birlikte geldik ve sen girmezsen ben de girmiyorum.” Kararlılığım karşısında şaşırmış, öylece bana bakıyor, “peki” demek zorunda kalıyor. Arkadan usul usul içeri süzülüyor. Ben saklı bir bahçede inşa edilmiş Kaguyahime’nin evine doğru yol alıyorum. Bana broşür veren, biletimi aldığım ev sahibi arkamdan geliyor. Bahçenin içinde ilerlerken, hemen karşımda onu görüyorum, Kaguyahime’yi. İnce uzun bambu ağaçlarının ortasında, iki katlı ahşap bir binanın birinci katının tam ortasında sarılı yeşilli kıyafetiyle öylece duruyor, tam karşıya bakıyor. Bana kalırsa göz gözeyiz o sırada.

Onu bulmak için buralara kadar gelmiş bana bakıyor hayretle. Çieko’ya bakıyorum hafifçe. O da hipnotize olmuş gibi Kaguyahime’ye bakıyor. Evin sahibi kapıda beni karşılayan kişi ve eşi güler yüzleriyle benim Japonca hayranlık seslerime gülüyorlar. Kaguyahime’ye yöneliyorum doğrudan, aslında bahçenin hemen kıyısında özenle döşenmiş başka bir odacık daha var, ve oranın da ne olduğunu merak ediyorum ama Kaguyahime’nin olduğu ahşap yapıya yönelmeye engel olamıyorum. Keza bahçeye güneş vuruyor ama güneş öyle bir açıdan vuruyor ki bahçeye, Kaguyahime’nin olduğu ahşap binanın üstünde sarı, apaydınlık bir hale oluşmuş, ağaçlardan gökyüzüne, gökyüzünden ağaçlara uzanan ışıklı bir yol var ve sanki Kaguyahime ordan çıkmış da, yanlışlıkla bu binanın içine yerleşmiş gibi. Hani en fazla durakladığı bir yer olabilirmiş gibi. Ben bunları düşünürken binaya doğru yürümeye devam ediyorum, gülümseye devam edip, beni takip ederken, anlatmaya başlıyor Kaguyahime evinin sahipleri. Bu yöneldiğim ahşap yapı Kaguyahime’nin çay evi olarak inşa edilmiş. İlk katında çay yapma yeri var. Kafamı sallayarak devam ediyorum onları dinlemeye ama bir yandan sadece Kaguyahime’yi görmek istiyorum. Yanına yaklaştığımda camın arkasında duran bu feminist masal kahramanını nasıl sevdiğimi fark ediyorum. Çieko yanımda sessiz bir siluet gibi. O görünmüyor kimseye. Çieko yalnızca bana görünüyor. Ama ben yine de Kaguyahime’nin onu göreceğini sanıyorum, hatta eminim bundan. Yanımda yer açıyorum Çieko’ya, o da cama yaklaşıyor. Onları baş başa bırakırken, arkamdan gelen evin sahibi bana çay yapma yerini gösteriyor, bir de camın önünde dizilmiş origamiden yapılma turna kuşlarını. Burayı ziyarete gelen misafirler mesajlarını bir kağıda yazıp sonra o kağıttan turna kuşu yaparlarmış. “Sen de yapmak ister misin?” diyor bana. İstememem mümkün değil, Kaguyahime orda, bana bakıyor, ona bir şeyler yazacağım… “Ayak izlerimle peşindeyim” yazıyorum önce Türkçe… Sonra buraya gelen ilk Türkiyeli olduğumu söyleyen evin sahibine bakıp, Türkçe yazışımın bir anlamı olmayabileceğini düşünüyorum, benden sonraki Türkiyelinin belki de çok uzun süre sonra geleceğini düşünerek… Bir de İngilizce yazıyorum… Japoncasını da ekleyecekken, hangi dilde yazdığımın bir önemi olmadığını fark ediyorum. Ben bunu birazdan katlayacağım ve sonra Kaguyahime’ye yazılan bin bir çeşit notun içine atacağım, benim notum turna kuşunun kanatlarından biri haline gelecek belki, belki ağzı olacak, beli burnu olacak… Uçup Kaguyahime’ye konacak, Kaguyahime’yle konuşacak, Kaguyahime’yi koklayacak… Üstelik bizim onunla hangi dilde konuştuğumuzun bir önemi yok… Çieko’yla iletişimim gibi Kaguyahime ile iletişimim de. Hangi dili konuştuğumuzu fark etmiyorum bile. Masal dili bu. Masalların kendine özgü dili varken, kalkıp gündelik hayatta konuştuğumuz dillere nasıl indirgeyebilirim aramızdaki iletişimi? Bunu düşünmeme bile gerek yok… Yazdıklarımı benden sonra buraya gelenler okuyamayacağına göre, bu sadece Kaguyahime’ye gidecek, onunla da dilin önemi olmadığına göre… Tüm bunlar hızla geçerken aklımdan, Türkçe ve İngilizce yazdığım “senin ayak izlerini takip ediyorum” yazısını turna kuşunun kanatlarına, ağzına, burnuna dönüştürüyorum, ayak izlerimden şimdi Kaguyahime’nin haberi var…

Çay evinden çıkıyorum sonra, ev sahibesini takip ediyorum… Benim Kaguyahime’yle buluşmamı izlemişler, yüzlerinde bu yeni ziyaretçinin heyecanının yansıması mı var, yoksa onların misafirperverliğinin yansıması mı benim yüzümdeki, bilemiyorum. Tek bildiğim, heyecanlarımızın ve sevinçlerimizin birbirine karıştığı. Benim Türkiye doğumlu olduğumu söylememle, karşımda Prenses Kaguya’ının Bambu Sarayı’nın ev sahiplerinin, Türkiye’ye gittiklerinden, Türkiye’yi nasıl sevdiklerinden bahsetmeleri bir oluyor. Üstelik etrafımda dört dönen ev sahibesi bana Prenses Kaguya’nın dinlenme odası olarak inşa ettikleri ve içinde pek çok aksesuar bulunan odanın duvarındaki goblen dokumaları gösteriyor, “bunları Göreme’den aldım” diyerek öylesine heyecanla anlatıyor ki, sanki orda beni beklemiş ve bu kapıdan Türkiyeli birinin gireceğini bilmiş gibi geliyor. Ben 21. yüzyıl zamanından Türkiyeli bir kadın, 10. yüzyılın feminist bir masalının ayak izlerini, bugünün Kyoto’sunun Nishiyama ormanlarında takip ederken, karşımda sesler duyuyorum, Çieko ile Kaguya konuşuyor:

‘Ben kendi yolumu çizdim Çieko diyor Kaguya, istemediğim hiçbir şey yapmadım.’

Orda Kyoto’nun Nishiyama ormanlarının içinde istemediği hiçbir şeyi yapmayan tüm masal ve gerçek kadın kahramanlarına selam vererek geriye dönüşe geçiyorum.

Çünkü kadınlar ancak o zaman kendileri olabiliyorlardı ve Kaguya da onlardan biriydi. Arada yüzyıllarca farkımız vardı belki ama eğer onunla ortak bakıyorsak hayata, o bakış burdan besleniyordu. O yüzden de yüzyıllara aldırmadan birlikte yol alıyorduk, yola çıkıyorduk.

Belki de beni Nishiyama ormanlarına ve Arashiyama’ya Kaguyahime’nin evine götüren bu ortaklık duygusudur.

Geri dönüşe geçerken bir roman kahramanıyla bir masal kahramanının bana el salladığını görüyorum arkamdan.

Nisan 2018, Karaköy Mono.

https://karakoymono.com/2018/04/14/feminist-bir-kimligin-pesinde-prenses-kaguya-masalina-dogru/

Burda çoğunlukla kendi hikayeme de yer veriyorum elbette herkes gibi. Ama aslında niyetim öğrenmelerimi de paylaşmak.

Kabul edilen makalem Japonya’da yaptığım doktora araştırmama ek olarak bir başka göçmen toplulukla yaptığım bir araştırmaya dayanıyor. Ve- geliyor- bu araştırmayı 8 yıl önce yaptım. 8 yıl!…. Yani 8 yıl demeyelim- keza iki yıldır yayınlamaya çalışıyorum- ama 6 yıl ben bu makaleyi yazmadım. Yazamadım.

Dolayısıyla da doktora mezuniyet şartı üç ve fazlası akademik makale gerektiren doktoramdan bir türlü mezun olamadım ve sonra yıllarca yetersizlik hisleriyle boğuştum. Madem bitiremeyecektim neden gitmiştim? Madem yazmayacaktım neden araştırma yapmak için uzak bir ülkeyi seçmiştim? Madem bitirmedim o zaman nasıl toplum içinde ‘ben bu araştırmayı yaptım’ diyecektim? Kendimi o kadar çok dövdüm ki tahmin bile edilemez. Yani hem yazmadığım için pişmanlık duyuyor ama asla yazmak istemiyor eş zamanlı olarak da Türkiye’ye döndüğüm için sanki doktora sırtımda bir kambur- bir yükmüş gibi onu kenarda bir hikaye olarak bırakarak! başka başka işler güçler peşinde koşturuyordum. Hem kendimi tebrik ediyordum bir yandan hala yaşam kavgası verebildiğim ve iş hayatında var olabildiğim! ve kendi paramı kazanabildiğim için hem de bir yanım ‘peki o yazmadıkların?’ diye içerden içerden dürtüp duruyordu. Sonra benzer çalışmalar yapan insanlar çoğaldı ve benden sonra aynı bölgede akademik araştırma formatında olmadan gidip görüşmeler yapan bir erkek kişisinin İletişim Yayınları’ndan kitabı çıktı…

Ben bunları göre göre kendi hakkımı yediğimi, yaptığım çalışmaların arkasından kendim çekildiğimi ve adeta doktorama küstüğümü ama aslında kimseyi değil de sanki kendimi cezalandırdığımı fark ettim. Yazınca bütün dünya makalemizi ya da kitabımızı okumuyor olabilir. Ama yazınca biz yaptığımız ve düşündüğümüz her ne ise arkasında durmuş, elini tutmuş, derdimizi dünyaya ilan etmiş ve kendi sesimizi duyurabilmiş oluyoruz. Duymak isteyen okuyarak duyabilir. Duymak istemeyen yine duymaz. Ama zaten bu audience için de yazmıyorsunuzdur. Çünkü kimin okuduğunu zaten bilmiyorsunuzdur. Siz onu yazmak zorunda olduğunuz için yazıyorsunuzdur. Yazmasanız içinizde büyüyen bir ura dönüşeceğini bildiğiniz için.

Keza ben zaten başka bir makalemde de mememdeki tümörü yazılmamış ya da yayınlanmamış yazılarım olarak değerlendirmiş ve yazdıkça kanserin beni terk edeceğine olan inancımı yazmıştım. Nitekim öyle oldu. Önceki postumda yazdığım gibi 6 aylık kontrol sürecine geçtik. Çok şükür. Tümör belki kemoterapiyle eridi sanıyor doktorlar ama içsel hikayemde ben, yaza yaza içimdeki taşlaşmış hücreleri yapı söküme uğrattığımı ve yok ettiğimi düşünüyorum. Ve sırtımdaki kamburun iyileştiğini. Yapılmış bir araştırmanın yazılmamış olması sırtımdaki kamburdu- doktoranın kendisi değil.

Neden onca yıl kendimi sabote ettiğime gelince… Bunun hikayesi de çok uzun. Ama şunu görebildiğim için şükrediyorum- bir dehb olarak multi-tasking biri değilim. Zihnimde açılan pek çok pencere var evet ama aynı anda hem akademik makale yazıp hem düzenli bir işte çalışmakta zorlanıyorum. Keza kanserden önce zaten- yazmadığım yıllarda - üç farklı sivil toplum projesinde dezavantajlı gruplar için çalışıyordum ve başka başka sorunlarla uğraşırken zihnimi hem akademik araştırma yaptığım ülkeye- hem de akademik yazmaya çekemiyordum. Dolayısıyla bunlar için kendimi suçlamama da gerek yoktu.

Ama resmen ben bunların yasını tutmuşum.

Yazmadıklarımın yası öyle büyümüş ki içimde, başka bir işle kendimi meşgul ettikçe ve araştırmalarımla mesafeyi arttırdıkça yani yaptıklarımı yazmadıkça ve kendi akademik özgeçmişimi oluşturmak için kendimi erteledikçe içimde kendime küskün bir bölge büyütmüşüm- o da tümör olmuş.

Şimdi bunları ulu orta söylesem deli saçması denir mi bilmiyorum. Ama önüme çıkan bir psikoterapist ‘root cause of cancer’ - kanserin kök nedenleri konulu bir seminer veriyordu ve sağlıklı insanlar da kanser olduğuna göre herkesin kendi içindeki kök nedeni bulması gerektiğini söylüyordu. Henüz katılmadım ama nedense benzer konulardan bahsedecekmiş gibi geliyor.

Kendimizi nerden sabote ediyorsak ordan hasta oluyoruz. Doğurmadığımız yazının yası ancak o yazının doğumuyla geçer ve ben 8 yıl önce dünyanın bir başka bölgesinde yaptığım araştırmayı metodolojik olarak tartıştığım makalemin yayınlanmasıyla bu yası içimden özgür bırakıyorum. İyileşmeme katkısı olmasını dilerim.

Konunun tartışıldığı düzlem daha çok feminist birinin cinsel tacizle suçlanması durumunun nasıl karşılanacağı üzerineydi. New York Times konuyu “What Happens to #Metoo when a Feminist is the Accused?” başlığıyla verdi. Mesele bir de Avital Ronell’in kişiliği, öğrencilerle ilişkileri ve akademik çalışmaları ve alandaki yetkinliği göz önüne alınarak onun bunu yapmayacak bir çizgide oluşu üzerinden tartışıldı.

Yazının dosyasına şurdan erişilebilir : https://www.academia.edu/38251837/Cinsel_Tacizin_Mekansizligi_pdf

Ne zamandır böyle bir sanat dalı oluşageldi? Herhalde insanlığın tarihi kadar eskidir. Zaman zaman bu sanat dalına ne kadar yetenekli olduğunuzu/yetenekli olup olmadığınızı düşünüp dururken bulursunuz kendinizi. Nitekim derdiniz erkekliğe maruz kaldığınızı, bunun ne demek olduğunu anlayabilecek olduğunu düşündüğünüz “erkek”e anlatabilmektir. Hani şöyle bir iyimser bakışta bulursunuz kendinizi: “Eğer anlatabilirsem, hani ben de en azından anlatabildiğim için sevineceğim ve de üstüne erkekliğiyle zaman zaman kükreyen erkek nihayetinde anlamış olacak… Hani bir erkeğin erkekliğini törpülemiş olacağım…”

Bu elbette iyimser bir bakış olmaya mahkum oluyor gündelik hayatımızın dinamiklerinde. Siz dilinizde tüy bitme pahasına anlatmak istiyorsunuz, “Bakın… Şunlar, şunlar, şunlar erkeklik kapsamına girer ve ‘sen’ ya da ‘siz’ ya da ‘sizler’ ‘bir’ ya da ‘birer’ erkek olarak şunları şunları yaptığınız noktada, işte o bahsettiğimiz erkekliği hiç farkında olmadan ya da son derece farkında olarak yeniden üretmiş olursunuz ve öyle bir noktaya getirirsiniz ki ‘ben’i ya da ‘bizler’i, anlatmanın, çaba göstermenin gereksiz ve anlamsız olduğuna kanaat getiririz ben ya da biz ve gideriz. Kelimenin tam anlamıyla gideriz.”

O gitme noktası son noktadır. Artık söylediğiniz hiçbir sözcüğün işe yaramayacağını, hiçbir etki etmeyeceğini, ne anlatırsanız anlatın ve nasıl gösterirseniz gösterin, hiçbir şekilde anlatamayacağınızı birden anladığınız anda gelinen bir nokta.

O zamana kadar bu sanat dalında başarılı olup olmayacağınızı kendi içinizde de, o “erkek”le ya da “erkekler”le ilişkilerinizde defalarca sınamış, defalarca “Yok canım bu kadarını yapmaz herhalde,” demişsinizdir. Ya da “Yok canım bu kadarını düşünmez, çünkü bana/bize böyle bakıyor olması gerekiyordu.” “Şunu demişti, bir de üstüne şunu demişti ve böyle diyen biri olduğu için bu söyleminin şuna evrileceğini ya da şunu demek isteyeceğini düşünmemiştim,” ya da “şunu diyebileceğin—bana/bize/kadınlara. Oysa zaman zaman unuttuğumuz ama o zaman geçtiği anda hemen hatırladığımız /hatırlamak zorunda bırakıldığımız/hatırlatıldığımız gerçek, erkekliğini içselleştiren erkeklerdeki bu kodları çok belirgin yaratığın birdenbire hortlayıverdiğidir. Birdenbire hortlayıverdiği. İçinde/içlerinde saklı olan bu yaratık en umulmadık bir anda birdenbire karşınıza çıkıverir ve siz içinizden “Biliyordum ya, yine de umut etmiştim haksız çıkmayı,” dersiniz. Sevdiğiniz, güvendiğiniz bir “erkek”in, “erkekler”in hâlâ umut vaad ettiğine, içlerindeki o hortlaklardan kurtulma yeteneklerinin olduğuna ya da sizin anlatma sanatı beceriniz sayesinde o hortlağın törpülendiğine inanmak istersiniz. Ancak edilen bir söz, taşınan bir bakış, aktarılan bir tavır size o meselenin hiç de öyle kolay kolay kurtulunabilecek bir mesele olmadığını yeniden hatırlatır.

Deneyimin çeşitliliği ve yansıtılan erkeklikler

Tabii bir de sizin bir “erkek”le yaşadığınız deneyimin o erkek’lerin en yakınları tarafından bile anlaşılmama durumu da erkek’lere erkekliği anlatma sanatınızı icra ederken göz önünde bulundurmanız gereken bir diğer noktadır. O erkek ya da “erkekler” (!) diyelim ki sizi genç bulmuştur, tecrübesiz bulmuştur, her tür ideal(!)lerine, düş(!)lerine, fantezi(!)lerine uygun bulmuştur. Ya da diyelim bu fantezi ya da düşün deneyimiyle değil de yansımasıyla ilgilenmektedirler yalnızca. Yani sanatla uğraşıyorlarsa sanatlarına bir ilham, bir yansıma, bir esin olmanızla ilgilenirler ve sizi orada tutmak için ellerinden geleni yaparlar. Yani sizden gelen deneyimin nasıl olduğunun önemi yoktur, varlığınızın orada karşılarında olması yeterlidir. Keza zaten o varlığın/verilen deneyimin zihinde bambaşka bir görüntüye ulaşması tamamen onların elindedir. Dolayısıyla onlar için aslolan sizin kendinizi iletişimden çekmemenizdir. O hayal ürününe dönüştürülebilecek ilham verici görüntünüzün ortadan yok olmamasıdır. En azından cismen orda durduğunuz bilgisine ihtiyaç vardır. Ve işin ilginç olan tarafı, zaman zaman kadın da erkek de aslında bunun böyle olmadığına kendilerini inandırır. Ortada genç kadına “ilham perisi” olarak kodlanan bir bakış vardır. Ancak bir de ilişkinin kendine ait o dostça dinamiği. Kadının ikilemler arasında kalması, “acaba”larının peşinden “yok canım”larının gelmesi, nihayetinde hep bu dostça dinamikten ileri gelir. Zaman zaman nükseden bu “ilham perisi” çıkışlarının, ifadelerinin ya da imalarının saklı olduğu o erkekliğin dayanılmaz egosu ve ben merkezciliği birdenbire ortaya çıktığında, o dostça dinamikler ortadan kalkıverir. Daha doğrusu erkeklik meselesi ve erkekliğin yansıtıldığı alanların kadının görüş alanına girmesi kadındaki “dostça dinamik” algısını yerle bir ediverir. Nihayetinde kendisi ilişkiye böyle bakıyor olabilir ama sonunda ya da ilişkinin devamlılığında “malzeme” olarak değerlendirilmiş olanın kendisi—ya da kendi silueti ya da kendisinden yaratılan bir başka kendilik—olması olasılığı bile kadının kendisini bu dostça dinamikten çekmesi için yeterlidir. Ancak tüm bunlar bir kadın-erkek ilişkisinde birdenbire ortaya çıkıveren dinamikler olmaz. Gizlidir. Saklıdır. Olayların, durumların yansımaların arkasından çıkan izlerinin peşinden gidilmesini gerektirir.

Erkeğin iletişim kurduğu diğer kişilere de görünen bu dostça dinamiklerdir. Nihayetinde çevresindeki herkes erkek’in dostluklarını bilmektedir. Onun yansıyan erkekliğinin bir başka kadın üstündeki etkisine dair kimsenin fikri yoktur. Keza dostluk dinamiği, bu o kadınla o erkek arasında bile sıkıştırılmış bir ara unsurudur. Ancak meseleye daha büyük pencereden bakan bir kadın, bunun kendisi için nasıl rahatsızlık uyandırıcı bir kimlik unsuru yaratabileceğini görür. O erkek ki… Korumalara kalkıyorsa “genç kadın”ı, korunmaya ihtiyacı olduğunu düşünerek… Aynı zamanda “kadın”ı korumaktan en birincil kendini sorumlu tutuyorsa… Üstüne üstlük, eşe dosta erkekliğini konuşturarak koruma tekelinin kendisinde olduğunu söylüyorsa… Kadına iyilik yapma düşüncesi altında kadına zarar verdiğinin farkında değil demektir. Keza kendi üstünlüğünü bu koruma güdüsünden sağlıyordur. Nitekim eşitsiz olan ilişkilerde sorunun bu dostluk dinamiğinin arkasından böyle sızmasının perde arkasında bu koruma güdüsü yatar. Koruma güdüsünün arkasında ise erkeklik sanrısı… üstün olma… koruma düşüncesi… Bu düşünceler bilinçli sarmalamaz “erkek”i. Ya da erkek o bilinçle de oynamayı iyi biliyordur ve bilinçli değilmiş gibi yapabiliyordur bu nedenle. Zaten kendisinden az yaşam deneyimine sahip genç kadının idolleştirilmesinin arkasında da o erkekliğin hortlayan suretinin dinamikleri yatar. Hiçbir şekilde üstünlük savaşı olmayacaktır ilişkide. Kimin üstün olduğu bellidir. Egosuna düşkün olan, kendisinden az olanı seçer ve onu güzelleyerek kendisini sürekli olarak yeniden üretir. Erkini de, erkekliğini de.

Etraftaki kişilerle deneyiminin çeşitliliği ona bir çeşit kalkan görevi görür. Mesleki ilişkiler… Toplumsal ilişkiler… Bizi biz yapan, hayatın içinde görünür kılan hangi iş varsa onunla kendisine kendi kimliğinden örülen bir kalkan yapmak… Peki erkekliğin sınırları hangi kalkanla engellenebilir? Erkin yalnızca genç kadında görünen yüzünün yansıması, erkek’in toplumsal kimliğinin kalkanıyla var olmayan bir şey haline getirilebilir mi? Tek bir kadın bir şey yaşıyorsa onu başka kadınlar da yaşayabilir demektir. Bu anlamda erkek’in kalkanından örülü sosyal çevresindeki kadınlar bile onun erk’inin sınırlarının nerelere varacağını tahmin edemeyebilir. Göremeyebilir. Görse bile o kalkan çerçevesi içindeki dostluk dinamikleri bir çeşit görmezlikten gelme yeteneği bahşedebilir bu kişilere de.

Ancak bir yandan erkek deneyiminin çeşitliliğinin ve farklılığının bunu yaşatmış olması da mümkündür. Bu anlamda genç kadına farklı yüzünü gösteren çocuk egolu erkek’e, “Peki senin en yakının bile neden bu yüzünü bilmiyor?” deme hakkı bile vermez erkek—kadını kendi deneyimine kilitleyerek. O deneyimin içindeki kadın ise dostluk dinamiklerinden dolayı kendi kendine erkek’e erkekliği anlatma sanatı geliştirmeye başladığını fark eder. “Seninle dost olabiliriz ama şunlar şunlar… olmamalı.” Ama o “şunlar.. şunlar” hep erkekliğin penceresinden görüldüğü kadardır. O yüzden de hiçbir zaman o erkek’e erkekliği anlatma sanatı başarıyla sonuçlanmaz. Keza bu sanatın başarısı kadını gitme eylemine yönlendirme başarısıdır. Genç kadın eşitsiz dinamiklere sahip olduğunu bilse de dostluk hissine inanıp kaldığı ilişkideki “erk”in yansımalarıyla kuşatıldığı noktada erkek’e erkekliği anlatma sanatında ilerleme göstererek dostluklarını devam ettirmekten vazgeçer. Nihayetinde anlamak ya da bilmek, içe yerleşeni ortadan kaldırmaya yetmez. İçselleştirilen erkekliğin gündelik hayat pratiklerinde yok olmadığını, aksine sürekli tekrarladığını gören kadın, gitmeyi kendi ilkelerine yakıştırır. Erkek sorular sorar. Kadın gider. Erkeklik kalır. Dostluk ölür. Kadın kendini kazanır.

09 Mayıs 2018- Çatlak Zemin

https://catlakzemin.com/erkege-erkekligi-anlatma-sanati/

Sesimiz dilerim çoğalır.

‘Fatma’ bir seri katil hikâyesi değildir!

Fatma, eşi Zafer’i aramaya çıktığı yolculukta, temizliğe gitme durumunu, metaforik bir kirin temizliğine evriltiyor ve bize bir kadının şiddetten, tacizden, tehditten, nasıl temizlendiğini aktarıyor.

27 Nisan 2021’de Netflix dizilerine dahil olan ve Burcu Biricik’in başrolünü oynadığı nefes kesici Fatma dizisine dair söylenecek epey şey var. Öncelikle şunun altını çizmeliyim; Fatma’nın hikâyesi bir seri katil hikâyesi değildir ve onun hikayesini buna indirgemek hikaye boyunca akan mücadeleyi görmezden gelmek olur.

Fatma, eşi hapiste olan ve çalışmayan yoksul bir kadındır ancak eşinin hapisten çıkmasına rağmen eve dönmemesi üzerine evlere temizliğe gitmeye başlar ve hikâye boyunca kendisini temizlik işçisi olarak görürüz. Fatma’nın hikâyesi, eşini aramaya başladığında karşılaştığı gerçeklerle birlikte dönüşen, görünmeyen kimliğini yaptıklarıyla görünür kılan, kendini savunmak ve zarar görmesini engellemek için öldürürken, aynı zamanda başka bir kadına zarar gelmesini engellemek için de öldüren, oğlunun ölümünün peşinde erkek dünyasının içine girip sorularına cevap arayan ve bu cevaplar kendisine eşinin gerçek yüzünü gösterdiğinde bile davasından vazgeçmeyen bir kadının hikâyesidir. Tüm bunların hepsinden dolayı bile Fatma’nın hikâyesi bir seri katil hikâyesi değildir. Ancak aynı zamanda olayların seyrine bırakılmış, bilinç halinden yoksun bir ruh haliyle, kendiliğinden işlenmiş cinayetler de değildir söz konusu olan. Fatma’nın hikâyesine böyle bakmak yine onun hikâyesini ve mücadelesini azımsamak olur. Hikayenin ana temasına damgasını vurmuş Fatma’nın işlediği cinayetler planlanmış seri cinayetler olmasa bile, karşı karşıya gelinen durumlarda Fatma’nın bilerek, özgür iradesiyle işlediği cinayetlerdir.

Sadece Şevket’i öldürme anı belki farkında olmadan uzandığı silahın patlamasıyla olmuştur ancak bundan farklı olarak ikincisinde trenin altına ittiği kendisini tehdit eden adam, üçüncüsünde kendisini taciz eden ve konuşmak için inşaatın yüksek bir katına çağıran ve orada duyduğu seslerle kendisini sürekli olarak telefonla taciz eden kişinin de o olduğunu anladığı, ‘abi’ dediği komşusu İsmail, yanındaki kadına şiddet gösteren ve aslında verdiği uyuşturucuyla öleceğini bildiği Ekber ve en başından beri Fatma’nın işlediği cinayetlerden haberdar olan ve bu durumu kontrol etmek isteyen Bayram’la birlikte çalışan Yusuf cinayetleri, Fatma’nın bilerek işlediği hatta geçmişteki travmalarını hatırlatan tavırlara sahip olan erkeklere duyduğu öfkeyle birleşerek (Ekber cinayetindeki gibi) şiddetinin dozu artan cinayetlerdir. Keza trenin altına attığı adamda da, inşaattan attığı İsmail’de de önce geri gitmiş ardından bu cinayetleri işlemiştir ki bu cinayetler için geri döndüğünü gösterir. Dolayısıyla Fatma’yı olayların akışının kurbanı olarak göstermek de Fatma’nın kendini ve başkalarını korumak için verdiği kararları yadsımak olur.

KENDİ KENDİNİ YAZAN BİR KARAKTER OLARAK FATMA

Bir başka nokta Fatma’nın hikâyesinin nasıl ve kim tarafından aktarıldığı. Kimi yazarlar hikâyede erkek yazara gerek olmadığı, erkek yazarın Fatma’nın hikâyesini gölgede bıraktığı, sanki onu nesneleştirdiği gibi bakış açılarıyla erkek yazarın hikâyedeki varlığına ilişkin eleştiri yapmaya çalışırken aslında erkek yazarın oluşuna fazla anlam biçmişler ve bu aslında hikâyeye Fatma odaklı bakılmadığını gösteriyor. Çünkü aslında erkek yazar hikâyede gölgede kalıyor. Yani olsa da olmasa da fark etmeyen bir karakter hikâyede. Kendisi, ana bir hikâye akarken o hikâyeden hikâye devşirmeye çalışan ve Türkiye’de var olan ve kadını yazmak isterken, bunu kadını nesneleştirerek, objeleştirerek yapan erkek modelini güzel örnekliyor. Derdi kocaman egosunu besleyen bir başka hikâye daha yaratmak ve bu hikâyenin sahibi olduğunu herkese göstermekten başka bir şey değilken, kendi evinde kanlı canlı temizlik yapmakta olan Fatma’yı satranç masasına oturtup görüşlerini almaya çalışırken bile onu bir karakter olarak gördüğünü itiraf ediyor. Kendi hikâyesinin kahramanı olmayı, etrafında gördüğü kadınların hikâyelerinden devşirmeye çalışan sıradan bir erkek yazar bakış açısını yansıtıyor yazarın hikâyedeki soru ve yorumları da.

Fatma’nın kendi hikâyesine kaldığı yerden devam etmesi, yazarın bu sorularına detaylı cevaplar vermemesi, aslında izlediğimiz hikâyenin erkek bir yazar tarafından yazılan değil, başlı başına kendini yazan bir kadın hikâyesi olduğunu da kanıtlayan bir cevap olarak karşımıza çıkıyor. Fatma, kendisinin hikâyesini yazan bir karakter. Keza bir kadın programında babanın nasıl öldürüldüğüne ilişkin cevabı bulmak için program izleyen ve bu tarz programlardan da Türkiye’nin gerçeklerine ilişkin cevap ve hikâye bulmaya çalışan yazara cevabı Fatma veriyor, ‘kızı’ yapmıştır diyerek. Buna cevaben de yazarın ‘olur mu canım, ailede olur mu hiç öyle şeyler’ tadında cevap vermesi de dizideki erkek yazarın adeta toplumsal gerçekliklerin farkında olmadığını gösteriyor. Fatma’nın ve çevresindekilerin hikâyesi zaten yine yazara cevap niteliğinde; Zafer’in kendi otizmli çocuğunun ölümüne gözlerini kapaması ve kan parasını kabul etmesi, Fatma’ya hiçbir açıklama yapmadan ortadan kaybolması, Fatma onu bulduğunda aslında her şeyden bıktığını itiraf etmesi, Kadriye’nin eşi İsmail’in Fatma’yı sürekli olarak taciz etmesi ve eşinin yanında hiçbir şey yokmuş gibi davranması dizideki aile temsillerinden birkaçı. Yani sözün özü istismara, aile içi şiddete, tacize, tecavüze uzak olan yazarın gözünden Fatma’nın hikâyesini gördüğümüze ilişkin bir algı, Fatma’nın karakterini de gücünü de yanlış okumaktır. Hikâyedeki erkek yazarın, Fatma’nın hikâyesine eklemlenmeye ve o hikâyeyi kullanmaya çalışarak yazarlığını taçlandırmaya çalışan ara bir karakter olmaktan başka bir fonksiyonu yoktur. Yani hikâyedeki tüm erkekler gibi erkek yazar da Fatma’nın kendi oluşunda pay sahibi değildir. Bu, Fatma’nın hikâyesidir.

BİREYSEL VE TOPLUMSAL TRAVMANIN İZLERİ

Fatma, şüphesiz kendi hikâyesinin başkahramanı. Burcu Biricik, rolün gereğini yansıtmak açısından çok samimi ve gerçekçi. Ancak Fatma’nın kardeşi Emine (Hazal Türesan) de hikâyede geçen şiddet, istismar ve travma ile kurduğu ilişki ve bu ilişkiden ötürü Fatma ile aralarındaki mesafeyi gösteren rolü oldukça başarılı şekilde vermiş. Bu anlamda Fatma bize yalnızca bir cinayet hikâyesi sunmuyor, aynı zamanda travmaların karşımıza ne şekillerde çıktığı ve onları ne şekillerde görünür, ne şekillerde görünmez kıldığı, namus algısı, çocukluktan başlayarak tek başına yaşayan kadını içine alacak şekilde toplumsal cinsiyet rolleri, sınıfsal farklar, Kürt kimliği, hukuk şirketlerinin iş kazalarındaki tutumu gibi konuları da karşımıza çıkarıyor. Fatma’nın oğlunun peşinden çıktığı, yolculuklara götüren hikâyede otizmli çocukların ve ailelerin neler yaşadığını da yine Fatma aktarıyor bize: "Okullara sığdıramadınız, evlere çocuk parklarına sığdıramadınız oğlumu. Benim aklı küçük masum oğlumu koca dünyaya sığdıramadınız. Şimdi ben onu bir tabuta nasıl sığdıracağım?" sözleriyle. Keza okulda oğlu Oğuz’u almamak için türlü yalanlar söyleyen bir müdür ve öğretmeni izliyoruz gerçek hayattan fırlamış bir sahneymişçesine. Fatma’nın oğluna uygun bir eğitim ve hayat bulmaya çalışması hikâye boyunca akıyor tüm bunlarla mücadelesinin örneği olarak.

ERİL DÜNYANIN İNADINA HAYATTA KALAN BİR KARAKTER OLARAK FATMA

Sözün özü; Fatma hapisten çıktıktan sonra evine dönmeyen eşi Zafer’i aramaya çıktığı yolculukta, otizmli oğlunun ölümüyle sarsılırken, tüm bunları dönüştürerek güçlenme hikâyesinin parçası olan temizliğe gitme durumunu, dizinin de söylediği şekilde metaforik bir kirin temizliğine evriltiyor ve bize bir kadının yalandan, şiddetten, tecavüzden, tacizden, tehditten, korkudan, şüpheden nasıl temizlendiğini aktarıyor ve bu temizlenme biçiminden duyduğu suçluluk duygusuyla da hikâyesini beraberinde götürüyor, ama bir seri katil olarak değil, eril dünyanın inadına hayatta kalan bir Fatma olarak, ölümüne rağmen.

8 Mayıs 2021 - Gazete Duvar

Hayatın beni götürmek istediği tarafta solucanların cirit attığını o yola girene kadar bilmiyordum. Ben bu kadar solucanlı bir yola ne zaman girmiştim, ne zaman onların tıslayan zehirlerinin arasına almak istedikleri başımı kurban vermem gerekeceğini anlamıştım, aslında gerçekten bilmiyordum.

Ayaklarım beni başka tarafa götürüyordu neyse ki de bu solucanlardan uzak kalabiliyordum ama başım, başımın içindeki dillerim, zehirlerim, irinlerim, kanayan yaralarım yok mu, hepsi onunla iş birliği yapmışçasına beni çekip almak istiyor; beni, yani parçalardan, kıvrımlardan, başka başka yerlerde bıraktığım bedenimden oluşan bütünümü çekip almak istiyordu.

Başımı kesip solucanların önüne atmayı çok düşündüm. Böylelikle başımdan akacak ve yeniden türeyecek solucanlarla dostluk geliştirirler, başımı kendilerine benzettikleri için gurur duyarlar ve onu çiğ çiğ yemeyi de çok iyi bilirlerdi. Üstelik başımın içinde bunu isteyen o kirli hücrelerle ben de tanışmıştım. Bu kadar ısrarcı olmamalıydım belki de, kendimi iki farklı yerde kılmak adına. Başım kazansa ne olacaktı ki? Ha ayaklarım, o başka yön çığlığındaki ayaklarım başımın o karanlık sularının izinde çamurlara bata bata o hayata ulaşsa ve solucanlı bir ömrün içinde kendi ipinin çekilme zamanını beklese, ne olacaktı ki? Zaten bir gün hepimiz ölmeyecek miydik? Ha onlar kazanıverseydi de, ben mücadele etmekten vazgeçiverseydim, yenik bir bütünlüğe sahipmiş gibi başka bir oyunun içine atsaydım kendimi de, omuzlarımı da düşürüverseydim, ve üstüne onların yaşadığı yakaya giderken, ellerimde mavi boncuklardan dizili bir tepsiye kesik başımdan kanlar da ekleseydim ve ellerimle bunu onlara verseydim, onlara kadar giden ayaklarımı onlar da görseydi, böylelikle tam yenilmişliğimi bütün dünyaya ilan ediverseydim, onların ellerinde çürük bir topa dönüşseydim de, onlar her gün başımı kanatıp, toplaşmış vücuduma tekmeler indirselerdi de, ben ellerinde ölüverseydim, ne olurdu?

Onlara pis kokulu bir kan armağan etmiş olurdum da, solucanlarım kanlarımın arasından onlara karıştığında belki de içimden yükselen nefretimin zehiri, onların zehirinden baskın çıkardı, onlar da benim ölümümü görmek isterlerken, ben onları öldürürdüm?

Olmaz mıydı?

Beni sürükleyip durduğunuz yetmiyormuş gibi, zihnimi nereye götürdüğünüzü ben de bilmiyorum ki. Şimdi ben bu söylediklerimi sesli söylesem yani, onların yaşadığı o dünyanın bir yakasındaki küçük adacıklarına bir yelkenliyle gitsem ve eski günlerdeki gibi, hiçbir şey yokmuş gibi, “bakın ben geldim, yeniden yanınıza geldim,” desem, yüzümde alık bir ifade olsa sonra ve dilimdeki zehri akıtmamak için dilime zehir torbası yerleştirmiş olsam da, zehrin yavaş yavaş içime aktığına şahit olsam ama onların zehrimden haberdar olmamaları için elimden geleni yapsam, sonra onlar bana şaşkın şaşkın bakarlarken, dilimden zehirlerimi sözcüklerime yapıştırsam da, ben ortada konuşurken onlar karşımda teker teker can verse mesela ve de kimse bu benim icat ettiğim zehri bilmediğinden ben katil olamamış olsam, orda onların arasından geçerken, tesadüfen onların toplu ölümlerine şahit olan bir eski zaman yerlisi olsam mesela, ve bunları anlatmam gerektiğinde yüzüme yine o alık ifadeyi takınsam, ben gerçekten katil olmamış olur muyum?

Katlettiklerim zamanında beni katlettikleri için onları katlettiğimi dünyaya haykıracak olsam mesela, dünya beni savunur mu? Hoş, dünyada bir yerden, dünyada bir sesten gelecek bir “katil değilsin sen” sözünün benim bu toplu katliamın katili olmamı engellemeyeceğini de içerden, ta içerden biliyor olsam, kendimi kandırma çabalarımın boşa gittiğini her gün yeniden görsem ve sonra kendimi kandırmaktan vazgeçsem mesela?

Başımın içinden yükseldiğini biliyordum bu didişmelerin. Kulaklarımın, burnumun, dilimin, ağzımın, gözlerimin hepsinin iş birliği yaparcasına bana bu düşünceleri getirdiğini biliyordum. Dilim ağzımın içine giren dillerin mikrobunu üstünde taşıyordu, hepsiyle öpüşüyordu zilli. Hepsinin tadına bakacağım derken arada zehirleniyordu işte böyle. En çok öpmek istediği dilin en tehlikeli zehri taşıdığını ve hayatı boyunca ondan nefret edecek hale geleceğini nerden bilecekti ki? Bu dil zillisini de suçlayamazdım. O basit bir mekanizmaydı. Ağzımın içinde hareket eden, yeni keşiflerle heyecanlanan basit bir varlıktı.

Ya gözlerim, ah o deli divane gözlerim var ya. Onları yerlerinden çıkarsalar, razıyım diyeceğim. Onlar bakmaz olsun, görmez olsun, onlar bakışamaz olsun, onların içine içine başka gözler giremez olsun diyeceğim. O gözlerin ben başkalarının da içine içine böylesine bakabileceğini, kıyafetlerinden soyundurup hepsinin üstüne giydiği tüm soytarılıklardan onları arındırırken, çırılçıplak gerçekliklerinin mini minnacık bir fare iskeletine benzediğini göreceğini, sonra geceler boyu, rüyalar boyu, karabasanlar boyu bu fare iskeletlerine yeniden o kıyafetlerini giydirmeye çalışacağını ama bir türlü başaramayacağını, bu yüzden de artık baktığı her yerde, en kışlık kıyafetlerini giyenlerde bile bir iskelet görür hale geleceğini nerden bilecekti? Gözlerimin de masum olduğunu mu söylemeliyim şimdi? Gözlerim istemese görmezdi, zamanında diğerleri gibi gündüzleri açsa kendisini, geceleri de kapatsaydı, geceleri sokaklarda yalın ayak dolaşmasaydı insanların çıplak silüetleri arasında, geceleri uyuyan bu kapalı gözlerin odalarında gizlice göz kapaklarının altındaki niyetleri horultularıyla üstüne giymese, görmez miydi gözlerim? Oysa gözlerim değildi yalnızca gören; zehir göz diplerimden, göz kapaklarımdan giriyordu, gözden göze geçiyordu. Gözümün zehir klasörünün boş olduğunu biliyor ve bu daha da heveslenmesine neden oluyordu. Tıslıyor, tıslıyor ve tısladıkça zehir akışına başlıyordu. Gözden göze. İçe baktıkça gördüğüm tek şey bu akıştı.

Böyle içine içine bakan gözlerimi içeri içeri oysam ben, tüm bunlardan kurtulabilir miydim?

Yoksa hepsi için çok geç kalmıştım da, şimdi söylediklerim sadece bir sinek vızıltısı gibi mi karışıyordu dünyaya?

Kulaklarım ya, o duymayasıca kulaklarım peki? Onların bu zehri kulaklarımın içine içine soktuklarını, bir tamponun vajinaya girip de orda günlerce kalışı ve çıkmadığında bir kadının toksik şok zehirlenmesi yaşaması gibi kulaklarımdan bedenime bütün bu zehrin akacağını ve ordan çıkmayıp beni zehirleyeceğini, benim vücudumun, ruhumun, zihnimin içine içine akan bu zehirli sözcükleri orda tutmamak için günler ve geceler boyu kulaklarıma yabancı cisimler sokacağımı, kulak pamuklarının ucunun en yumuşaklarından boy boy çeşit çeşit alacağımı ve her gün farklı bir kulak pamuğuyla kulağımdan içeri giren bu sözcükleri çıkarmanın mümkün olup olmadığını araştıracağımı, tek başıma yapamadığımı fark ettiğimde, eşten dosttan yardım isteyeceğimi, el birliğiyle kulaklarıma saldıracağımızı, bu yüzden iç kulak iltihabı olacağımı ve sonra doktorumdan bu kulak iltihabımın sonsuza kadar benimle kalacağını öğreneceğimi, çünkü sözcüklerin çoktan kulaktan aşağılara çok aşağılara indiğini ve vücudumun neresinde olduklarını artık bir doktorun bile anlayamayacağı bir aşamaya geldiğini, en mantıklısının benim bu sözcüklerin peşinden gitmeyi bırakmam gerektiğini, doktorun, bak söylüyorum, o en güvendiğim doktorun bile bana kulaklarımdan girenlerin üstüne onlara benzer ama onlardan daha büyük zehirli sözcükler sokmayı başarırsam belki onların etkisini vücudumdan çıkarabileceğimi söylediğini, ben doktoru dinlemek istesem bile kulaklarımla işbirliği yapmış başımda yer etmiş diğer uzuvlarımın başka daha başka zehirleri ordan, yine aynı kulağımdan içeri içeri almaya devam ettiğini, gözlerim göre göre almaya devam ettiğini, sonra bu yeni zehirlerin içimdeki eski zehri çıkarmak bir yana dursun, onunla anlaşma yapar hale geldiğini, ve birlikte içimde dart oynadıklarını ve beni, beni, onlardan kurtulmaya çalışan beni ortadan kaldırmaya çalıştıklarını, ve üstelik içerde güçlenen halleriyle kulak memelerime yapışan yeni zehirli sözcüklerin kulak memelerimi kopararak onları da içeriye taşımak istediklerini, böylelikle yavaş yavaş beni organlarımdan uzaklaştırmak istediklerini de bilmiyordum desem? Başımla mücadelem daha anlaşılır olur mu?

Ama daha bitmedi ki.

Burnum... Burnum... İki delikli gördüğünüz o burun var ya, kara delikleriyle dünyanın kirini içinde barındıran en pis burundur. Kardeşinin boklu muşambasını burun deliklerine sokan o erkek çocuğunun girişimi bile dünyanın en masum girişimi gibidir, burnumun içinden girmeye çalışan o kirlerin hacmini düşününce. Elimde olsa, o zamanında burun deliğine sokulmaya çalışılan muşambayı burnumun içinde tutar, yeni gelecek kirlere karşı bir gardiyan etkisi yaratsın isterdim. Kirler ufukta görününce muşambaya komut verirdim, burnumun sınırlı alanında bir duvarından diğer duvarına kadar bir perde oluştururdu, kirler burnuma gol atamazdı. Hani. Belki.

Nerde bende o şans! Zamanında içine sokulan o muşamba burnumun içinde koku yapmış, sonra birileri burnumu koklayarak fark etmiş ve de sonra içinden ameliyatla çıkarmışlar. Sonra bana muşambadan bahsetmişler. O benim için beni kirlerden koruyacağına inandığım bir hayal nesnesi olarak kalmış. Burun duvarımda kalacağına inandığım yeşil muşamba! Bebek kıçıma sarılmak yerine burnuma girdiğini ve senin beni tüm bu zehirli kirlerden koruma gücün olduğunu bilsem, inan tutardım seni burnumda. Kılcal damarlarımın içinde bir yerde saklamaktan çekinmezdim. Elimde değilmiş be muşamba.

Şimdi ise bana gelen kirleri çekmek zorundayım. Kara, kara delikler. Kapkara delikler. Burun deliklerimin ortasında, iki yakasında, kenarında, duvarında, üstünde, kendi kendilerine bir pıtırcık tarlası gibi açılıveren kara delikler. Siyah nokta olsanız yüzümde, teker teker acımadan yok ederdim hepinizi ya, bir siyah noktanın çirkinliğinden daha çirkin çirkinliğiniz. Ve daha büyük büyüklüğünüz. Parmak uçlarım yetişmiyor deliklerinize. Deliklerinizin iki yakasını bir araya getiremiyorum. Zehirlerinizin vücuduma dolması da bundan ya.

Zehir etkisinin vücudumu ve zihnimi ele geçirmek için her tür duyumu kullanacağını bilmiyordum desem... Onu böylesine içimde taşıyacağımı, kılcal damarlarımdan geçen kirli kana dönüşeceğini, tüm vücudumun zehir rengine dönüşeceğini, yemyeşil, sarıdan yeşile çalan bir renk halini alacağını. Böcek renginde kokacağını.

O kötü koku o kara deliklerden girmeye başladığından beri ben, ben değilim. O kötü koku günden günde artmaya yüz tuttuğundan beri ben kesinlikle ben değilim.

Hani zehir kendini belli etmemeli, biraz uyanık, biraz sahte olmalı, bu kadar alenen görünmemeli dersiniz ama yok bu zehir beni ele geçirmeyi kafayı taktığından bu yana sanırım ki hep böyle görünür olacak, hep bu kadar kokacak ve kokusundan öleceğimi düşündürtecek bana.

Günlerce yıkandım, yeni yeni sabunlar, yeni yeni şampuanlar, yeni yeni vücut losyonları aldım. Çok kullanmam ya, parfüm aldım kendime, üstelik kendime şaşırarak her gün, her saat, nerdeyse her dakikada bol bol üstüme sıktım. Olmadı. Belki kendimden değil de dışarıdan gelen kokuları koklamaya konsantre olursam işim daha da kolaylaşır sandım. Güzel restoranlara gittim, en tatlı cheesecakeçilere, brownicilere, profiterolcülere, bilimum bilmediğim, duymadığım türlü çeşit tatlıcılara gittim. Kapılarından girer girmez burnuma doluşan çikolata kokularına kendimi bırakmak adına bir masaya oturdum her seferinde. Yanımdaki arkadaşlarım her seferinde “bu sefer olacak” diyorlardı. Herkes burnumdan gitmeyen zehirli bir kokudan haberdardı. Bana çaktırmıyorlardı ama benim şizofren olduğumu düşündüklerini biliyordum. Yavaş yavaş hissediyordum böyle düşündüklerini diyeyim. Çünkü onlara gitmiyordu bu koku. Her seferinde ben bir ve tek kişisi oluyordum bu kokunun hedefinin. Ne yaparsam yapayım, etrafımdakiler ne yaparsa yapsınlar benim için, kokudan arınmam mümkün olmuyordu. Ben çıldırmaya başlıyor, ondan hiç kurtulamayacakmışım gibi sesler çıkarıyor, ellerimi, kollarımı duvarlara vuruyor, başımı tutuyor ve vücuduma yayılan bu kokunun fiziksel etkisinden arınmak için her tür fiziksel acıyı kendime yaşatmaya hazır gibi davranıyordum. İçimde hissettiklerimin içerdeki etkilerini ise onlara gösterebilmem imkansızdı ama vücudumun acısını görenler, bunun kaynağını da görürler diye umuyordum. Görmeseler de düşündükleri şey şizofrenliğimdi işte. İlla ruhumda bir bozukluk arayışı. Keşke olsaydım. Ama değildim, koku oracıkta beni ele geçiriyordu işte. Görmüyorlardı, duymuyorlardı, kokuyu almıyorlardı çünkü bendeki göz, bendeki dil, bendeki ağız, bendeki kulak, şimdi ise bendeki burun onlarda yoktu ve bu yüzden sadece ben duyuyordum bu kokuyu.

Profiterolcünün içinde etrafa yayılan mis gibi çikolata kokularını aynı anda duyunca bir masaya oturduk ve masamıza profiteroller geldiğinde arkadaşlarımın da mutluluğuna diyecek yoktu. Hepsi umutla bana bakıyordu. Gözlerindeki ışığı seçebiliyordum, “lütfen” der gibi bir ışıktı bu ışık. “Lütfen, bu kez yapabilirsin.” “Benim elimde mi gerçekten?” demek istedim onlara. Bu benliğimi parçalara ayıran zehrin pis kokusundan arınmak gerçekten benim elimde mi?

Çikolatayı ağzıma götüreceğim sıradaydı. Çatalımdan ağzıma doğru yola çıkmıştı ve havadan ağzıma düşmesine saniyeler vardı, hala çikolata kokusuydu burnumdaki. Bu kez ben bile inanmaya çok yaklaşmıştım, derken çatal elimden düştü. Herkes bana bakmaya başladı. Koku sendromlarımdan birini yaşadım yeniden oracıkta, bana kalırsa üstüme düşmeye gerek yoktu, bununla yaşayacaktım sanırım ki ben.

Çikolata kokusunun kapladığı burnumun iki deliğiyle yetinmemişti, her zamanki gibi kapandığını sandığım kara deliklerim çat diye açılmıştı ve o zehirli koku burnumdan içeri doğru tüm hücrelerime girmeye başlamıştı, yeniden. Hep yaptığı gibi. Ben onun üzerimdeki etkisini, sonsuza kadar taşıyacağımı ne zaman kabul edecektim? Bu zehrin yeryüzünde dolaşmaya devam ettiğini bile bile yaşamaya devam ettiğim için mi ondan kurtulamıyordum? Bu bana doğru akan zehir, benim kendime akıttığı zehir miydi? Bu ikisini birbirinden nasıl ayırabilirdim? Kendime, “seninle sonsuza kadar barıştım, unut tüm olanları” desem, kendim, bunu yapabilecek kadar hafızasız bir kimliğe dönüşebilir miydim? Başıma ne geliyorsa, hafızamda tuttuklarımdan gelmiyor muydu? Belki de hafızam ortadan yok olsa, ben zehirle bu kadar yakın bir ilişki kurmayacaktım, bu zorunlu ilişkinin bir parçası haline gelmeyecektim?

Arkadaşlarım sandalyeden başını tutarak yere düşen beni ne yapacaklarını bilemediler.

Başımın bana açtığı bunca çileyi sırtlanmak istemediğime çok emindim artık. Ayaklarıma döndüm yüzümü.

Kaç dedim sana, kaç! Sonsuza kadar kaç! Dinlemedin ki beni, başının içinde yer vere vere ona, sen şımarttın onu. Sen tepene çıkardın. Sen kendini tutsak ettin bu zehre. Söylesene bana nereden geliyor bu çilekeşliğe tutsaklık? Hep bu çileyi çekmeni istediğini hangi benin söyledi sana? Neden kendine bunu yapmakta direniyorsun ki? Kopar kulaklarını dedim sana, kızgın bir demir çubukla yak gözlerini dedim sana, ısırttır kulak memeni ve kulağını azılı bir sevişmede ve kurtul kulak deliğinden dedim sana, dilini parçalattır dedim sana bir kaplana, burun deliklerini ise tıka dedim sana. Hiçbirini yapmadın ve hepsine mazeret sundun sen. Onlardan kopabilseydin de yaşayacaktın. Belki eksik olacaktın ama yine de yaşayacaktın, hiç anlamadın bunu. Anladın, anlamazlıktan geldin. Anladın, uygulamadın. Söyler misin bana, gerçekliğine dönüştürmedikten sonra tüm bunları anlayan bir noktaya evrilmen bizim nasıl işimize yarayacak? Buna söyleyecek bir şeyin var mı bana?

Sana önereceğim son bir şey var. Dinle. Başka bir önerim yok. Zehir koşar, zehir seni yakalar, çünkü zehir içinde çoktan, bir süre sadece içindekinden arınmak için koşmamız gerekecek, hem de çok hızlı, dağları, gölleri, denizleri, ırmakları, kayalıkları, adacıkları, yerlileri, yabancıları, hepsini çok ama çok hızlı aşmamız gerekecek, yapabilecek misin bunu benimle? Eğer ki yapabileceksen gelmelisin benimle, benim daha fazla senin sessiz gözyaşlarına, acizliğine, çaresizliğine ve tekilliğine ihtiyacım yok. Benim başka bir sene ihtiyacım var. Başından kopabilmiş, gidebilecek, koşabilecek ve arkasına bile bakmamayı başarabilecek bir sene ihtiyacım var.

Vücudumun hangi uzvu benimle konuşuyordu, artık kestiremiyordum. Ama orda arkadaşlarımın gözü önünde ben, zehrin bedenimi sardığı parçalarımdan birileriyle konuşuyordum.

Var mısın?

Varım, dedim, hiç uzatmadım. Sert bir darbeyle başımdan kopardım bedenimi, zehirli parçalarım başımda kaldı, yarım bedenimi ayaklarımın üstüne yeniden yerleştirdim ve, ‘gidelim’ dedim. Gidelim!

Arkada kesik başım kanaya kanaya takip ediyordu bizi zehriyle. Kararlıydım, bu zehirden bu kez arınacaktım.

Nerde miyim? Hala koşuyorum ben. Kesik başımla henüz birleşmedim. O içindeki irinleri akıtana kadar koşmaya devam edeceğim. Belki yeryüzünün kirinden kurtulmayı bu sefer başarırım.

Boğazıma yapışan bir kılçıktan söz edeceğim şimdi size. Böyle esaslı, kocaman, içime yapışmış bir kılçıktan söz edeceğim. Öylesine yapışmış ki küçük dilim hareket etmez olmuş ve nefes borumu tıkamaya başlamış vücudumdan içeri girdiğinden beri. Benim zar zor nefes alarak yaşamam da işte bu yüzdenmiş. Bana “neden böyle kesik kesik konuşuyorsun?” dediklerinde cevap veremeyişim de bundanmış. Bundanmış bundan olmasına ya insanlara, “içimde bir kılçık var,” diyemiyormuşum.

Oysa haykırmak istediğim tek bir cümle var: “içimde bir kılçık var!”

Kılçığın içimde kalmasının nedenlerini düşüne düşüne çıldıracağımı düşündüğüm günlerdeydim. Herkes aynı balığa uzanmasına uzanıyordu ama kılçıklı bölümü neden bana geliyordu? Sırayla tüm kadınları dolaşıyor muydu ya da? Tüm bunlar kimselere soramayacağım sorulardı.

Balık lezzetliydi, alabildiğine uzanıyordu tabakta. Kıvrımlı gövdesini algılayabiliyordum. Ellerimin altında gibiydi. Sonra dilimde olmasını istedim ve bir çatal attım ağzıma. Güzel güzel yedim. Lezzetli bir balıktı. Daha önce yediklerime neredeyse benzemiyordu. Aslında ona herkesin içinde, kalabalıkların arasında rastlamıştım. Yani öyle çok özel bir balık türü olduğunu sanmıyordum bu nedenle. Sadece benzemiyordu işte diğerlerine, biraz tuhaftı, belki de ondandı. Her gün önünden geçtiğim o restoranda oturmuş, sonra da “peki o zaman şimdi de şu balıktan yiyeyim” demiştim. O balık, işte o balıktı. En büyük kılçıklı olanı. Bugüne kadar tanışmadığım bir kılçıkla beni tanıştıranı.

Kılçığın boğazıma yapıştığını sonra, çok sonra anladım, desem bilmem ne dersiniz? O zaman o kılçığın tuhaflığına, aslında o kılçıkla tanışmamış olanların vücutlarında yer edip, onların hareket alanını kendine göre biçimlendirmek istediğine ikna olur musunuz? Etkisini hemen göstermemişti zaten, sonradan anlamıştım. O yapıştığı boğazlarda etkisini hemen göstermiyordu. Kendisini yıllanmış şarap sanıyor, yıllanıyordu girdiği ağızların içinde, ama bir farkı vardı şaraptan; şarap ne kadar lezzetli olursa, o kadar acı bir kıvama dönüşüyordu kılçık yıldan yıla. Yıldan yıla! Evet, evet, o kılçık ki oracıkta, kök saldığı yerde yıllarca durmayı, ağzın içinde sürekli olarak yer değiştirmeyi, ağza girenlerin, çıkanların kontrolünü elinde tutmayı çok ama çok sever. O yüzden bir ağızda kalış süresi yılları bulur. Ama bu sürede başka vücutlara giremediğini sanmayın sakın. O tuhaf bir kılçıktır demiştim size, o mobil bir kılçıktır. Karşısındakinin uyuduğu saatleri kollamayı ve sonra o saatlerde usulca içinden süzülüp başka yuvalar bulmayı, böylelikle kendisine geçici kılçık evler yaratmayı pek sever. Hasta ruhlu bir kılçıktır bu kılçık.

Aylar sonra boğazıma yapışık bir şeyin varlığını nasıl anladım hatırlamıyorum. Sanki boğazımdan sesler geliyordu. Salyalarıma karışmış bir çatırdama sesi gibiydi bu. Sanki salgı bezlerim orda bir şeye çarpıyor ve sonra o şey geri dönemeden orda kalıyordu, ses de ağzımın içinde kayboluyordu. Ama o ses kaybolana kadar, ağzıma giriş aşamasında bu sesi duyuyordum. Ağzım tuhaflaşmış gibi hissediyordum.

Ne yesem çaaat ona yapışıyordu. Ne konuşsam da çaaaat kılçık, sözcüklerimin içinden bir yerlerden bana bakıyordu. Sözcüklerim kesintiye uğruyordu. Sanki kılçık, orda içimde bir denetim unsuruydu ve beni denetlemek için oraya yerleşmişti. Davranışlarım ona yetmeyecekti, düşüncelerimi de, üstelik hislerimi de kontrol etmeye çalışacaktı. Onun kendini bir şey sandığını o vakitlerde kesinlikle anlamamıştım. Sonradan anladım, geç diye bir şey var mı? Anladım işte. O kılçık egemenliği kurmayı çok seviyordu ve başka hiçbir hikayesi yoktu. Bu kadar basit, bu kadar egoistti, ciddiye alınmayacak kadar zavallıydı.

Bütün bunları anlamıştım anlamasına da... Anlamış olmam kılçığın ortadan yok olmasını sağlamıyordu ki... Üstelik benimle birlikte hareket ediyordu bu kılçık. Gittiğim yerlerde belki bir başka coğrafyanın nefesinden kalanlar kılçığı ezer ve geçer diye düşünüyordum ama yine karşıma çıkan kılçık egemenliği oluyordu. Ona hapsolduğumu düşünmeden edemiyordum. İçimde, her geçen gün bana daha çok batıyordu. Belki artık eskisi gibi konuşmuyordum onunla, hatta ve hatta onu görmezden gelmeyi bile başarıyordum ama kılçığın, bu çatallı dilin, ne yapmak istediğini az çok tahmin eder hale gelince, içimden yükselen mide bulantısını içimde, kılçığın üstüne çıkarabilmek ve bu sarsıcı etkiyle onun olduğu yerden çıkmasını istiyordum. Bu dileğin gerçek olmasını umarak sonsuzluğa doğru kusmak istiyordum.

İçimdeki şekerleri, yemekleri, ekmekleri, çikolataları, çorbaları, sosları, kahveleri ve çayları, kolaları ve enerji çiçeklerini, şarapları ve biraları yani içimde tükettiğim ne varsa hepsini teker teker kusuyordum ama kusmuklarıma yapışan inatçı bir kılçık tanesi göremiyordum asla.

İçimde hiçbir şey kalmıyor ama o orda tek başına devrim yaptığını sanırken aslında bir katliam yaratan koca kılçık, ağzımın içinde bir yerlerde durmaya devam ediyor.

Kılçık inatçıydı ama ben de inatçıydım. Ben içimden onu atmanın bir yolunu bulacağım. Çünkü kılçık yarası vücudumun görünmeyen yerlerine de inme eğilimine sahip ve bu eğilim beni korkutuyor. Ona daha ne kadar izin vereceğimi bilmiyorum, çünkü vücudumda her yerin yaralanmasına dayanamayacağımı biliyorum ve buna izin vermem için bir sebep yok.

Karşılıklı oyunlar oynuyorduk kılçıkla. O benim kusarak onu yok etme çabalarımdan, elime ucu sert bir diş fırçası alıp, onu ağzımın içinden kazımaya çalışma çabalarıma uzanan geniş bir yelpazede benim yok etme stratejilerimi izliyor, her seferinde yok edemeyişime aslında büyük bir sırıtışla karşılık veriyordu. Kılçığın kılcal damarlarına yerleşen ruh hallerini, içimdeki kıpırdanışının şeklinden anlıyordum. Ona ait bir okuma dağarcığı geliştirmiştim. Okuduklarım karşısında asla memnun olmuyordum. Benim yaşantımda, beni memnun edecek tek şey, onun ağzımdan, ruhumdan, geçmişimden, geleceğimden, kılçık tartışmalarından, kılçık sevenler derneğinden, her yerden yok olmasıydı. Hani, dünyada bundan başka istediğim bir şey yoktu. Hoş, bununla sınırlı değildi istediğim. O etrafımdan yok olurken, topyekün yok olmalıydı. Yolda yürürken onun parçalanmış izlerine bile basmamalıydım. Üstelik başkalarını rahatsız ettiğine tanık olmak da istemiyordum. Dum.. dum... Ama olacağımı bilmiyordum, henüz kılçıkla boğuşurken...

Bir gece benim uyuduğumu sandığı bir anda usulca çıktı içimden. Uyuyor numarası yapmıştım. Her seferinde ikna edemiyordum buna onu; ama o gün nasıl olduysa ikna olmuştu, boğazıma basarak çıkarken, boğazımda içimden tamamen çıkıp gitse bile çok ama çok derin bir yara bırakacağını yeniden düşündüm. Çünkü hissettiğim ancak bir kuyuya düştüğümde acıyabileceğim kadar acıdığımdı. Ayaktayken düşmüştüm ben. Bir kılçık kuyusuna düşmüştüm.

O sessiz adımlarla aynı restorana gitti. Sonra onu kaybettim. Restoranın mutfağına girmiş, içine yerleşeceği balığı bekliyor olmalıydı. Neden bilmem, o kızın masasının yanına doğru cama yaklaştım. Bu bizim de oturduğumuz masaydı. Camdan masa olduğu gibi görünüyordu. Yanılmamıştım, az sonra aynı balık aynı kılçıkla masada belirdi ve o kız o balıktan en büyük parçayı aldı. İçine yerleşmiş olmalı diye düşündüm.

İkinci lokmasına uzanıyordu, ağzını açtı ve gördüm. Kılçık aynı şekilde yapışmıştı boğazına.

Ama o henüz fark etmemişti. Tatlı tatlı salatasına uzanıyordu.

**

Sonra takip ettim onu. Kılçıkla tanıştığı günlerdi. Konuşmaya çalıştım, “kılçık hepimizi yok etmek için dünyada, bir an önce kurtulmalısın” diyecektim, ama görmezden geldi beni. Kılçık rol yapmayı iyi biliyordu. Onlar, kılçığın kendileriyle kurduğu ortaklık duygusunu içlerine alıp, kılçığın içine yerleştiği tek kişinin kendileri olduğunu sandıkları bir halüsinasyon dönemi geçiriyorlar. Bu halüsinasyon döneminde kılçık bir kurtarıcı, bir yardımcı, kanatlı bir melek ve dünyanın en güzel hikayesine dönüşüyor. Eğer ki biri içlerinden kılçığı bacaklarından tutup, “bak bu kılçığın ta kendisi be!” dese bile, onlar karşılarında sallananı mis kokulu bir manolya olarak görüyorlar ve manolyayı en temiz sularda saklamanın hayalini kuruveriyorlar o anda.

Kılçık şimdi onun da sırrı olmuştu.

Bir gün restorana yeniden gittim tek başıma, o restoranın müdavimi herkes önündeki yemeği yiyordu. Hepsine yakından baktım. Belli ki o kızdan sonra diğerlerine de uğramıştı. Boyunlarında bir yara izi taşıyorlardı. Burası kılçığın dolaştığı yerlerdi. Kılçık etrafındaki bütün kadınların boyunlarına yara izi bırakmadan duramaz, eğer ki kılçığın etrafında boynuna şal örtmüş bir kadın görürseniz, kılçığın çoktan o kadının da sırrı haline geldiğini anlayabilirsiniz.

Masalara uğrayıp, kılçıktan söz etmeye başladım. Herkes bana aklımı kaçırmışım gibi bakmaya başladı. Başları önlerinde, kılçığın onların boğazını ele geçirmediklerini söylediler. Hepsi boğaz yaralarına başka bir mazeret uydurdular. “Kadınlar! Kadınlar!” dedim. “Kılçığın varlığını sır gibi saklamaya devam ederseniz, yaranızın derinliği artacak sadece, şimdiden söylüyorum,” dedim. Dinlemediler.

“Ben yaşamayacağım onunla daha fazla,” dedim ve o ana kadar yapmaya cesaret edemediğim şeyi yaptım; masadan aldığım ilk bıçakla boğazımı deştim. Her yer kan oldu. Kılçık yaralı kadınlar kaçıştılar.

“Kaçışmayın,” diye seslendim kalabalığa.

“Bendeki parçalarını da size vermek için yapıyorum bunu.”

“Ben nefessiz kalıyorum, öyle nefessiz ki kılçığın yer yüzünde dolaştığını ve tüm kadınların boğazını ele geçirdiğini bilerek yaşayamıyorum.”

“Eğer ki, kılçıktan arındığımda nefes alabilirsem hayat bana şans vermiş demektir. Ben bu şansı alıp almayacağımı burda denemek istiyorum, sizlerin karşısında. Şunu söylemek için; ‘ben yaşayabiliyorsam boğazımı deştiğim halde, siz de yapabilirsiniz!’

“Çünkü bunu sadece ben yaptığım zaman, kılçık şişkin bacaklarını dar ve ince boğazlarınıza yerleştirmeye devam edecek! Önemli olan hepimizin bunu yapabilmesi o yüzden!”

Ve deştiğim boğazımdan kılçık parçaları yere düştü. Kadınlar istemsizce kendi boğazlarına yapıştılar. İçlerinde olduğunu sandıkları bu kılçık, nasıl oluyor da karşılarındaki benden çıkabiliyordu böylesine parça parça?

Nefesime baktım, kanlıydı. Ama canlıydı da. Nefesim ölmemişti. Nefesimi bir kılçık parçası öldürememişti. Kendimi parçalamam pahasına onu gönderebilmiştim ve şimdi nefes alıyordum. Ben nefes alıyordum. Ölmemiştim.

Bir kaç kadın inandı bana. Anladı beni. Masadan bıçağı aldı ve boğazına dayadı.

Arkamı döndüm ve gittim. Herkes kendini bu kılçıktan arındıracaktı ve yaşantılarımıza kılçıksız devam edebilecektik, biz, hepimiz.

Chemo-noia : A Madness Diary on Receiving Chemotherapy

THE FİCTİON JOURNAL

ŞUB 12, 2026

Who can I tell that I enter the chemotherapy room with fear every time, but this fear is for completely different reasons? What if my fear about cancer is not based on the possibility of death that cancer may lead to but on other possibilities that may occur in a chemotherapy room?

I have been coming to this hospital for months to be treated for breast cancer, a process that has been ongoing for about 1.5 years. At first, I was coming every two weeks; it felt unreal. Can it be real to have cancer? When you are going on with your life and making plans, suddenly a voice says, “Stop, you have cancer and you have to be treated!” Okay, maybe treatments have improved. After 1.5 years of treatment, you convince yourself that you will be cured. But... what if...

Let me tell you what a chemotherapy room is like. It is a room in a public hospital in a developing country where you are connected to machines in the same room with about 50 patients. The nurses run from one patient to another and the machines constantly make noise. Nik. Nııııı. Nak. Nık. Nık. They indicate the timing of medicines to give or to take out. I have that sound engraved in my mind. In this crowded room, I look at these cancer patients, men and women of all age groups, trying to make eye contact with them, to say “Look, we are together; we are side by side.” But I have to admit that I interact less with men. The perpetrators of my paranoia - which turns into chemo-noia in a chemotherapy room- are mostly men. I prefer to talk with women even under chemotherapy, to share my fragility and, at the same time to receive theirs; to strengthen each other by sharing our vulnerabilities. We have cried together while looking at each other and showing our hairless, bald heads. Sharing the same fear, with sisterhood, is what it means to receive chemotherapy in the same room, side by side.

But chemo-noia has the power to talk... It can’t stop... For me, a single experience has political power. That’s why my breast cancer and its story are political- similar to the stories of other women. Until today, I have tried to build my own story by running away from many men. They said, “Let’s raise!” I said “Whom you are raising?” “I have wings.” I learned to fly on my own long ago, and I have struck the head of their abuse and their attempt to infiltrate my story with a hammer many times. This hammer was my words- only my own, rising solely from my soul. Pure. Clean. Adorned with pain, but that’s why they are so real. I learned to embrace my pain more with cancer.

Before cancer and after cancer. Chemo-noia... I have in difficulty to tell. But no, I will. I want my voice to be heard and there is nothing else I can do but write.

You wait in line outside at the hospital. The number is displayed on the light. You look at the number sheet in your hand and go inside. The nurses seat you in one of the empty chairs in chemotherapy room. Your name is shouted by a nurse in the crowded room. Your medication paper is placed on the small table in front of the chair. The nurse takes your blood pressure. It’s usually low for me, but they don’t see anything wrong with giving me the medicine. Then the darkness starts. My chemo-noia increase to the top of the biggest mountain until the medicine arrives. The nurses don’t like when I ask too many questions. During the first chemo, I asked where the medicine was prepared. Then I continued; “There can’t be anything wrong with the medicine, can be? It’s controlled by a few people, right?” The nurse looked at me as if I were mad and said the preparation room is next door.

If I hadn’t gone crazy, I would not have been diagnosed with cancer, right? I should have the right to question whether there is a death scenario for myself other than cancer.

After I found out about this, I sat in front of the drug preparation room for a long time. I examined the people coming in and out, trying to see from their faces how evil they were and whether they were capable of being partners in killing a human being. What if they received a phone call from the perpetrator and if he said, “Mix a drug into this woman’s chemotherapy that will slowly kill her” and if he offered a large sum of money... Would whoever it was who could “get their hands dirty” agreed to do it?

What if there is a way?

It’s been 10 years. I don’t know; maybe traumas don’t go away. Or perhaps cancer throws all the traumas up, and only way to cure myself is to write about it. There is a shadow of a man over my head. The perpetrator. Harassment. I exposed him in my article. He is still trying to satisfy his hunger for young women. And I am a woman who was able to put a stick in his mouth. I was able to say “I’m not eating at your table.” Turkeys, stews, ducks. I will starve if I have to, but I have always known that I will not starve as I can create myself with my words.

With swords in my hands, I always thought I could fight those who put stones in my path. I could retreat, change my path, and go in a completely different direction. But now, with my life story behind me, at a point where I don’t know where and how to move forward, I listen to our silent screams with other chemotherapy patients around me. Everyone’s scream explodes inside them. So does my scream. But it’s not just the scream of cancer. It’s not just the sounds this room reflects. It’s the sounds of unending fear inside all of us. Each patient’s fear is hidden in this chemotherapy room other than cancer, related to the reason that caused us to develop cancer. The moment I wrote that article, I thought I would be relieved. How could I have known that I would have the chemo-noia — that the man who read it, the perpetrator, would want to get rid of me (for revealing his secrets) in the chemotherapy room, and that I would go to every chemotherapy with trembling hands and feet?

Knock, knock, knock. The nurse’s footsteps. She brings the medicine. I look at it. I take it in my hand. Is this my poison? Or is this my cure? There’s a saying in our language, in Turkish, “Şifa olsun!” which means “May it heal”. The nurses keep repeating it. May it heal. May it heal.

I’m scared. I’ve never been in such close contact with death.

How can I prove it if I die? They’ll say, “Her chemo-noia’ did it. They’ll say, “She was stuck in her fears...” No, no, no, no, no, no, no. No, no, no, no, no. I write because I’m not stuck. I write because I don’t keep it inside anymore.

I can face my fear in the chemotherapy room because I love my truth that was formed through my huge battles. Me. My neuro-divergent identity and harassment and cancer. And my words against the world. This is how a woman can fight for herself.

About Author:

Isil Bayraktar, PhD in Sociology, is a writer, editor, sociologist, and researcher with an interdisciplinary social science background spanning Turkey, Austria, and Japan. Her work traverses gender, migration, and identity, blending autoethnography with creative writing. Personal journeys through migration and breast cancer inform her interest in identity and storytelling, and her work centers on women’s problems, emotions, and lived experiences.

Her Kyoto-based stories have appeared in the Writers in Kyoto group fiction series, and her sociological short stories have been published in Sociological Fiction Zine (SoFi Zine) and The Sociological Review Magazine.

Sosyolojik bir yazı-makale yazmadan önce zihnimi kurcalayan meselelerle ilgili ya karalamalar yaparım ya da öykü yazarım. Bu nedenle de makale olarak ortaya çıkan her yazdığımın arkasında tonla hikaye mevcuttur. Bu yüzden de henüz yayınlamadığım sayısını bilmediğim öykülerim. Son dönemde bir kaç araştırma ve diğer dosyalarımı yayınlamak üzere yayınevlerine ulaşma çabamda öyle yoruldum ki bu öykülere ne zaman sıra geleceğini bilmediğim için bilgisayarımda duracağına burda dursun dedim. Zaten yıllardır duruyormuş. Malum kanser atlattım ve içimde yankılanan tüm seslerimi duyurmadan yitik gitmekten ölesiye korktum.

Bu öyküyü yine hangi saygın ismin yaptığı hangi saçmalıktan sonra yazdığımı ise kesinlikle hatırlamıyorum. 2017 tarihi atmışım sadece dosyama. Yayınladığım kadın öykülerimin dışında -erkeklikler- temasında da bir hayli öyküm var. Bu günlerde istismar-şiddet-saygın isim olma ve toplumsal cinsiyet karşıtlığı üzerine düşünürken aklıma geldi. Öyküdeki katili lütfen metafor olarak okuyunuz- keza Epstein bir fail ve bu isimlere sapkın- katil diyerek başka bir kılıfa sokmak patriyarkayı gölgeleyen bir şey oluyor. Zaten öykünün onunla da ilgisi yok sadece çıkış noktası olarak onu aldım.

Öykü bir kötülük ve yazar-eser sorgusu olarak okunabilir. Daha sonra bu konuda yazılmış Canavar isimli kitaptan da bahsedeceğim. Keza yazmak istediğim bir kitaptı- benzer meselelere kafa yoran kitapları incelemek de boynumun borcu o nedenle. Son günlerde Ayfer Tunç Annemin Uyurgezer Geceleri okuyorum ve narsist partnerler üzerine yazdıklarımı da anımsattığı için, hem anneyle ilişki ekseninde ilerleyen ve narsist bir yazarın eserlerine olan sorguyu işleyen bu öykümü koymak istedim.

Ektedir.

Sözcükler de Katil Olur mu?

Ona tapıyordum. O benim en sevdiğim yazardı. O benim can damarım, o benim nefesimdi. Onun dünyadan gelmiş geçmiş en iyi yazar olduğunu düşünüyordum. Ondan daha iyisi olmayacağından emindim. Zaman zaman arkadaşlarımla iddiaya girerdim, onlar bana başka yazarların ondan çok daha güzel kitaplar yazdıklarını söylediklerinde kahkahalarla gülerdim onlara. Benim yazarımın en iyisi, en güzel yazanı, en dahi olanı olduğunu diretmekte ısrarcıydım. Çünkü buna her şeyden çok inanıyordum. O yeryüzünden gelmiş geçmiş en muhteşem ve en yetenekli insan olmalıydı ki sayısını bilmediğim şahane kitaba imza atabilmişti ve üstelik sanki bunları yapmamış gibi de mütevazi olduğu izlenimini uyandırıyordu onunla konuşanlarda.

Geceleri gündüzleri, sabahları akşamları, her dakika her saat onunla yatıp kalkıyordum. Başka bir yazar neredeyse tanımıyordum. Başka bir kitabı elime aldığımda raflardan onun kitapları bana bakıyor gibi gelirdi. Bana küsmüş gibi gelirdi. Onlar yazılmıştı yazılmasına ama benim gibi hevesli bir okur o kitapları eline aldığında kitaplar adeta canlanıyor, yazar adeta bana ihtiyaç duyuyordu. Kitapları ve yazarıyla böyle bir ilişki geliştirdiğim için de raftan bana bakan o kitap gözlerini hiçe sayamıyor, elimdeki diğer kitapları bırakıyor, onun talimatlarına uyuyordum. Son üç senedir neredeyse her günüm böyle geçiyordu. Benim çıldırmış olduğumu, saplantılı olduğumu düşünecekler diye zaten çok kimseye bahsetmiyordum bu durumdan. Sadece o iddiaya girdiğim yakın arkadaşlarım biraz tahmin ederdi, ama onlarla da sırlarımı paylaşmazdım. Bu yazarla benim aramdaydı ve bir başkasını bu ortak dünyamıza dahil etsem herhalde yazarımın da hoşuna gitmezdi. Yazar için de ayrı bir yerim olduğuna neredeyse emindim ben. Sadece aynı şehirde yaşamıyorduk, eğer yaşasaydık sanırım ki bütün kitaplarını yanımda yazar, hatta kitaplarını bana adardı. Ona olan hayranlığımın dönüp dolaşıp onu bulacağına inanan takıntılı bir okurun sözleri bunlar biliyorum ya, yine de bunları dile getirmekten başka bir şey gelmiyor elimden. Çünkü aynen böyle hissediyorum. O burda olsaydı, beni duyar, beni görür, sonra benim yanımdan ayrılmazdı. Benim ona olan hayranlığıma öylesine hayran olurdu ki, belki beni sevmese bile bu hayranlığı sürekli kılmak adına yanımda dururdu. Hoş, öyle olursa yine de onu sevmeye devam etmeli miydim? Ben nasıl onu bütünüyle kendisi olarak seviyorsam, onun da beni kendim olarak sevmesini istemez miydim? Neden ona sunduğum okurca hayranlık boyutunun benim kimliğimin ta içinden yükselen bir sevginin yerini almasına gözü kapalı razı olacaktım ki? Belki sonuç değişmeyecekti; o nihayetinde yanımda olacaktı ama yanımda olma nedenlerine bütünüyle gözlerimi kapatmam mı gerekiyordu? İyi ama biz aslında yanımızda olan birinin o sırada neden yanımızda olduğunu aslında hiçbir zaman bilemeyiz ki. Belki o sırada ona su sıçratan bir arabadan kaçıyordur da en yakını benim yürüdüğüm kaldırımdır ve o yüzden yanıma gelmiştir; belki de günlerce beni düşünmüştür de sonra yürüdüğüm yolları takip etmiştir ve sonra yanıma gelmiştir. Nihayetinde yanımdaydı, benim bunu düşünüp mutlu olmam gerekiyordu, yüzüne bakıp; neden burdasın diyecek halim yoktu ya?

Raflardan bana bakan kitaplarla ve onunla yaptığım bu hayali konuşmalar her gün büyük bir zamanımı alıyordu. Zaman zaman annem odaya gelip elimde beni onun kitaplarıyla boşluğa bakıp mırıl mırıl bir şeyler söylerken görür, derin bir off çeker ve kapıyı çarpıp giderdi. İlk başlarda müdahale eder, savaşır, sorular sorar, vazgeçirmeye çalışırdı ama sonra bu halimin devam ettiğini görünce kendi kendine vazgeçti beni o yazardan kurtarmaya çalışmaktan. Ya da ben öyle sanıyordum.

Bir gün televizyonda bir haber gördüm. Benim yazarımın azılı bir katil olduğunu söylüyordu. Hatta sadece bunu söylemekle kalmıyor, aynı zamanda onun yıllar yıllar öncesinden pek çok kadını öldürdüğünden ama bu meseleler bir türlü kanıtlanamadığı için hep serbest kaldığından bahsediyordu. Ve de şimdi son cinayetinin görüntüsü ekranda dolaşıyor, bu kez ellerinde delil olduğunu söylüyordu birileri. “Türk edebiyatının önemli isimlerinden ......... ‘in işlediği ilk cinayet olmadığı kesinleşmiştir...” Elinde mikrofon, bir kanalın bir sunucusu arkadan yükselen kalabalığın arasından sesini duyurmaya çalışıyordu. Derken ekran başka kişilere geçiyor, sonra birileri daha konuşuyordu. Kulaklarım uğulduyordu. Annem kanal değiştirdi. Orda onu savunanlar, bunun basının uydurması olduğunu, onun sadece öyküler ve romanlar yazan eşsiz bir yazar olduğunu söylüyorlardı. Evet, tabi, öykülerinde de romanlarında da sayısız cinayet işleniyordu ama bir yazarın bu yüzden katil olduğunu düşünmek herhalde edebiyatın e’sinden anlamamak demekti. Bu son konuşan kişi konuştukça biraz düzelir gibi olmuştum. Hızlı hızlı kafamı salladığımı sonradan fark ettim. Ona katılıyordum. Cinayetler hakkında yazıyor diye mi katil olmuştu yani şimdi? Herhalde bu kadar basit olmamalıydı, eğer bu kadar basitse basını da, yargıyı da çöpe atmak lazımdı. Kendi kendime söylenenleri onaylarken annem yine diğer kanala geçti. Burda cinayetin detayları anlatılıyor, öldürülen kadınla yazarın nasıl bir ilişkisi olduğu sorgulanıyordu. Sevgilisi miydi, komşusu muydu, akrabası mıydı, yoksa sadece sokaktan geçen biriydi de yazarın cinayet işleyesi mi gelmişti? Mikrofonlar, sesler, gürültüler havada uçuşuyordu, her kafadan bir ses çıkıyordu ve ben daha fazla bu gürültüleri dinlemek, onlara inanma ihtimalim bile olup olmadığını kendime sormak istemiyordum ki annemin bakışlarıyla karşılaştım. Karnıma ağrı girer gibi olmuştu ve iki büklüm koltuğa uzanmıştım. Yanıma geldi.

“İlk değil, diyorlar,” dedi sessizce. “Sana onu o kadar çok okuma demiştim diyeceğim ama... şimdi üzülme diye de söylemek istemiyorum böyle ama benim daha önceden kulağıma dedikodular gelmişti... onun cinayetlerini işledikten sonra son derece üretken bir döneme girdiğini, yeni kitaplarını her seferinde yeni bir kadın ölümünün üstüne yazdığını... ordan burdan duyuyordum, sonra eve geliyordum, seni büyük bir tutkuyla onu okurken görüp, tuhaf düşüncelere gömülüyordum...” Bir hışımla döndüm yüzümü anneme, dirilmiştim bu sözleri karşısında. “Neden kanıtlanmamış o zaman bugüne kadar? Neden engel olmamışlar yeni cinayetlerine? Neden? Neden?” Hıçkırıklara gömülmüştüm. Üstelik neye ağladığımı bildiğimi sanmıyordum. O benim yakınım değildi ki, katil olsun ya da olmasın ne fark ederdi? Neden bu kadar önemsiyordum? Böyle düşünen tarafımı susturdu diğer tarafım. “Olur mu?” dedi. O senin geceleri seviştiğin adam, sözcükleriyle orgazm olduğun adam, kitapları olmasa dünyada kendini eksik hissedeceğin bir kişi. Şimdi gelmiş, nasıl olur da “o benim yakınım bile değil ki?” diye bir cümle kurabilirsin ki? O senin herkesten hem de her şeyden çok yakının. Öylesine yakının. Ölmekse ölmek gibi, uçmaksa uçmak gibi, parçalanmaksa parçalanmak gibi yakının. Diğer ses sustu, gitti, “tamam,” dedi. Onlar uzlaşınca rahatladım. Evet, benim onun katil olduğu bilgisi karşısında üzülmeye ve dünyaya küfretmeye herkesten çok hakkım vardı. Üstelik... Beni kandırdığını hissediyordum aynı zamanda. Bu cinayetlerini dünyadan saklayabilirdi belki ama benden? Ya benden nasıl saklayabilirdi? Ben ki onu herkesten çok sevdiğimi söylemiştim, ben ki her gece onunla saatlerce, hem de saatlerce sevişmiştim, ben ki bir kadının bacaklarının arasından çıkabilecek ne kadar çok su varsa hepsini onun için kendimden çıkarmıştım da sonra kendim de o sulara bakıp inanamamıştım. Şehvetimin, arzumun ve tutkumun bu boyutta olmasının nedeni onun kitaplarıyla kurduğum ilişkide mi, yoksa geceleri kitapları kollarında odama giren o bilge yazarın kendisinde miydi diye kendime çok sormuştum. Sonra bu soruları ona bile sormuştum. “Neden böyle bir okur oldum ben seninle?” diye ona bile sordum da onun bıyık altından gülümsediğini, o mütevazı sandığım yazarın koltuk altları bezlerinin kendi kendine şişmekte olduğunu bile görmüştüm. Böyle bir okura sahip olduğu için mutlu olmalıydı ki bana geliyordu, değil mi? Şayet sıradan bir okur ilgisini çekseydi, onun kitaplarını da herhangi bir yazarın kitapları gibi okuyan, kitaplarına özel bir raf yapmayan bu kişilere de gider, her şeye rağmen okurları olduğu için mutlu olurdu. Ama hayır, o benim gibi delisini, tutkulusunu, arzulusunu, sözcüklerine baktığında saçlarından kıvılcımlar çıkaranı, sonra bu kıvılcımlardan taşan enerjiyi yatak odasına taşıyanı ve yatak odasında, bedeniyle bu enerjiyi onun uzuvlarından içine göndereni, beni seçmişti. Ben iddia etmiştim ona da, kulaklarına kulaklarına fısıldamıştım her gece; seni kimse böyle okumayacak biliyorsun değil mi? Senin söylediğin her sözcüğün altını çizerek o sözcüğü duvarlara kazımak istemeyecek kimse benim gibi, üstelik o sözcüklerle bezeli rüyalar görmeyecek her gün benim gibi, alfabeyi baştan yazmayacak senin harfleri dizdiğin şekilde. Kulak memelerini ısırmayacak ve kulaklarının içine o gün okuduğu pasajlardan nağmeler fısıldamayacak, kimse seni böyle kutsamayacak, biliyorsun değil mi? Nasıl da kahkahalarla gülerdi tüm bunları duyduktan sonra, keyifle üstüme atlar, bacaklarımı kıvırır, dilindeki yeni sözcükleri bacak aralarıma fırlatırdı. Onunlayken sürekli ıslak olmam da bundandı aslında. Beni saniyede orgazma götürecek yeni bir sözcük olurdu dilinde her seferinde ve yalnızca gözlerimin, ruhumun, kulaklarımın, dilimin değil aynı zamanda tüm bedenimin onun sözcükleriyle uyarıldığını çok iyi bilirdi. Tasvir ettiği, anlattığı şey cinsellikle uzaktan yakından ilgisi olmadığında bile bu böyleydi. Vücuduma böylesine nüfuz eden sözcükleri yanyana nasıl dizdiğini asla anlayamıyordum ama artık anlamaya çalışmaktan da çoktan vazgeçmiştim, sadece ıslanıyordum, sonra içime sözcükler giriyordu.

Geceleri annem odaya girip, “kızım yine mi kabus görüyorsun, çok bağırıyorsun,” dediğinde ben hep onunla sevişiyor olurdum ve olur da annem odaya girer de bizi görür diye onu battaniyenin altına, bazen de sırf eziyet etmek için dolaba saklıyordum. Ayak seslerimi duyan annem bu kez de, “kızım yat yatağına, şimdi de uyur gezer mi oldun?” diyordu. Hayır anne! Yazarla sevişiyordum, anlamıyor musun! Onun günlük rutinin parçasıydım ben, o nasıl benim günlük rutinimin parçasıysa ben de onun günlük rutininin parçasıydım. İkimiz de birbirimize iyi geliyorduk işte.

İşte bu yüzden de ben kendimi kandırılmış hissediyordum. Ben böylesine ondayken, ve üstelik o da bana geliyorken, cinayet işlediği ayrı zamanları varsa benim bunu bilmeye hakkım yok muydu?

Acaba annemin istemediği bir yazar diye mi katil çıkmıştı bu yazar? Yani annem sevse belki de katil olmayacaktı? İyi de onun katilliği belki de ben onu keşfetmeden, annemle benim tartışma meselemiz haline gelmeden ortaya çıkmıştı. Yani böyle düşününce onun katil oluşuyla benim onu sevmem arasında bir bağlantı görünmüyordu.

“Neden şimdiye kadar ortaya çıkmamış biliyor musun? Onun ünü Avrupa’yı bile geçti biliyorsun son kitabıyla, böylesine ünlü bir yazarı kolayca harcarlar mı sanıyorsun? Elbette ki büyük büyük yerlerde tanıdıkları vardır. Kızım, sen odandan pek çıkmadan sadece okuyorsun ama insanlar şimdi kolay kolay kaybetmiyorlar, hele böyle bir yere gelen bir yazar, kanıtlanmadıkça asla birdenbire suçlanmaz, bütün dünya onun yanındadır. Zaten o yüzden mağdur aileleri hep sessiz kalmış, korkmuşlar. Bizim gücümüz yetmez ki demişler. Nasıl baş edeceğiz, demişler. Kimse bize inanmaz ki demişler.”

Annemle tartışacaktım ama halim yoktu. Ben bunları düşünürken suratına bakmış olmalıyım. Devam ediyordu. “Yani bence o yazarı okumaktan vazgeçebilirsin ama bir yandan bu bütünüyle vazgeçme nedeni de olabilir mi bilmem, keza herkes biraz katildir” dedi. Ne oluyordu böyle? Annem filozof mu olmuştu? Herkes biraz katildir de ne demekti? Annem de mi yani ? Ya ben? Hmm, evet, ben belki olabilirdim. Küçükken dedemlerin bahçesinde tavşanlarımız vardı ve ben zaten ayağı aksak olan bir tavşanın üstüne basmıştım yanlışlıkla. Tavşancık oracıkta ölmüştü. Çok ama çok ağlamıştım. Ya yedi ya sekiz yaşındaydım. Ama ne zaman “katil” lafını duysam, tüylerim ürperir, tavşan canlanır, kanatlı bir meleğe dönüşür, ağaçla gökyüzünün birbirine karıştığı yerden bana bakar ve “neden öldürdün beni?” diye seslenir. Sesi incecik, kendisi gibi narin, kırılgan, zayıftır. Bu görüntünün içinde ben bu sesten sonra gerçekten “katil”e dönüşürüm ve ağaca tırmanır, onun gökyüzüyle birleştiği yere doğru uzun kollarımı uzatır ve başını alıp çat diye yere fırlatırım. Yani bunu düşünürken bile tavşanı öldürürüm. Annem doğru söylüyor. Bence ben de katilim. Ama herkes mi? Hem bu herkes insanları mı öldürüyor, hayvanları mı? Farkı var mı ki? Var diyen de asıl katil olmuyor mu? Bir çocuğun kalbi, bir tavşanın kalbinden nasıl üstün olabilir ki?

Ben annemin o sözünden sonra böyle şeyler düşünürken odama döndüğümde yatağımın üstünde, raflarımda, masamda, yastığımda yazarımın kitaplarını görüyordum. Onsuz yaşamıyordum ki nasıl görmemek mümkün olsun. Kitapların üstleri tozlanmış gibi gelmişti bana. Sanki yazarının katil olduğu şüphesinin içime yerleşmesiyle birlikte kitapların üstüne bir toz bulutu inmişti. Ama henüz kararmamıştı kitaplar tozdan. Belki de hala temizleyebilirdim onları. Belki hala şansları vardı. Belki hala yazarın şansı vardı. Belki de benim yazarım katil değildi.

Annem görmesin diye gizlice mutfağa girip bir toz bezi aldım ve ıslattım biraz, tozlarını silecektim kitapların. Ama kahretsin! Annem ben odaya girerken, gördü toz bezini. “Ne yapacaksın bezi, sen toz almazsın ki,” dedi. Hayretle gözleri büyümüştü çünkü haklıydı. Ben toz falan almazdım. Odamı bok götürene kadar orda öylece yaşardım, kitaplarımı da tozlarıyla severdim ve de zaten hiçbir kitabım bana tozlu gelmezdi. Şöyle elimin tersiyle sildim mi toz moz kalmazdı. E annem bu, kırk yıllık kızını tanımayacak mı, sorusundan kaçış yoktu.

Mırın kırın ettim, şey mey dedim. Ama benimle birlikte odaya geldi ve de yatağımın üstüne, raflara, masaya yığılı yazarın kitaplarını gördü. Zaten çoğunluktaydılar kitaplarımın arasında ama ben böyle hepsini birden çıkardıysam ortalık yere, herhalde bir anlamı olmalıydı. Üstelik elimde de toz bezi varsa... Anladı tabii uyanık annem.

“O yazarı böyle aklayamazsın yavrum,” dedi. “Adam katilmiş işte, kaç kişiyi öldürmüş haberin var mı senin, aç da gazete oku biraz o katil yazarın kitaplarıyla nostaljik bir ilişki geliştireceğine, aç gazeteleri, gör boy boy fotoğraflarını. Zaten ünlü bir yazardı ve hep konuşuluyordu.”

“Hele şimdi, cinayetler bu kadar ortaya düşünce daha da çok konuşulması çok normal onun hakkında. Hatta bak, bugünkü bir haberde diyor ki, hani detaylı detaylı anlattığı bir cinayet öyküsü varmış, sen biliyorsundur da ben bilmiyorum, o öyküde anlattığı cinayeti kendisinin birebir işlediğinden bahsediliyor. Öldürdüğü kadının DNA’sına kadar yazmışmış öyküsünde. Okuyanların tüyleri diken diken olurmuş. Onun öyküleri gerçek hayatından alınmaymış hep. O yüzden de bu kadar çok cinayet öyküsü yazmış.”

Ne saçmaydı bu laflar. O bir yazardı. Tabi ki istediği öyküyü yazacaktı. Ve tüm bunları hayal dünyasında yaşamış, gerçekleştirmiş, hatta rüyasında bile görmüş olabilirdi ve bu yüzden bu kadar gerçekmiş izlenimi yaratıyor olabilirdi. Ya da bir yakını bu cinayetleri işlemişti de bu kadar iyi yazabiliyordu. Saçmalıyordum. Bir yazara kuru kuru iftira atılıyordu karışımda. Ne yani şimdi Agatha Christie milyonlarca insan öldürmüştü de mi o öyküleri yazabilmişti? Benim yazarıma katil diyenler yılların Agatha’sına da katil desinlerdi o zaman. Bunu diyenler Dostoyevski’ye de katil derlerdi. Zaten Raskolnikov da Dostoyevski’nin kendisiydi de hayatı boyunca çaktırmamıştı. Ya da Sadık Hidayet, aslında bir karıncayı bile incitmezdi denilen Sadık Hidayet de Kör Baykuş’ta kendisini anlatmıştı, o kadını kesip biçip parçalara ayırmıştı belki de aynı anlattığı gibi. Tamam Türkiye’de her geçen gün bir cinayet daha işleniyordu ve cinayet soğukkanlılığı günden güne içimi üşütüyordu ama bir edebiyatçı... Edebiyatçı sözcüklerini kirletir miydi? Bir edebiyatçı bu kadar soğukkanlı olabilir miydi? Adeta yazarımın yazma gücüne, yaratıcılığına, seçtiği konulara toz konduruyorlardı. Bu toz bezini ben onun kitaplarının üstüne değil de bu iftirayı atanların gözlerinin önündeki perdeyi silmek için kullanmalıydım. O perde tozlanmış olmalıydı ki, her şeyi bu kadar yanlış anlıyorlardı.

Annemin bu lafları üzerine gidip toz bezini çöp sepetine attım. Kitapları da teker teker okşadım. Sayfalarını kokladım. Yataktakileri aldım, dolaba koydum, dolaptakileri aldım yatağın üstüne koydum. Altını çizdiğim yerlere baktım. Kitapların başında onları aldığım tarihlere baktım. Bazılarını yakın arkadaşlarım hediye etmişti. Hangilerinin hediye olduğuna baktım. Bazılarını yaşadığım şehirden değil de başka şehirden almıştım. Bu şehirlere nasıl ve neden gittiğime, sonra kitapçılara, sahaflara gider gitmez nasıl her seferinde bu yazarın kitaplarını sorduğuma daldım, gittim. Bazıları eski baskıydı bu nedenle. Sahaflardan aldıklarım. Hele başka şehirlerin sahaflarından aldıysam, sanki daha kıymetli oluyordu. O şehre hangi nedenle gidersem gideyim, o neden, o yazarla buluşmaya gidiyor gibi hissediyordum. Şimdi elimdeki sahaflardan alınma kitaplarına bakarken dünyanın beni onunla buluşturmak için sihirler yaptığını düşünüyordum. O bu sihrin merkezindeki isimdi. Ve dünya beni bir katille buluşturmak için bu kadar uğraşmamamış olmalıydı. Benim gibi kendi halinde zararsız bir okurun neden bir katile aşık olmasını isteyecek, ve sonra o katilin beni nasıl etkilediğini izlemeyi neden tercih edecekti ki dünya? Dünyanın başka işi gücü yok muydu? En çok da buna inandığımdan onun katil olmayacağına inanıyordum. Benim daha basit bir hikayem olmalıydı. Öyle sade, sıradan, normal insanlarla. Katiller ancak öykülerde karşıma çıkardı. Onların da bir bankacıdan, bir dalgıçtan, bir dağcıdan ya da bir öğretmenden farkı olmazdı. Öykü karakteriydiler sonuçta. Ama şimdi hikayem başka bir yere evriliyordu. Bütün gazeteler, televizyonlar benim aşık olduğum yazarın katil olduğunu bar bar bağırıyordu. Üstelik annem evin içinde gazeteleri gözüme sokmaya çalışıyordu. Onu da zaten anlamamıştım, hem “herkes biraz katildir,” diyordu hem de onun biraz değil gerçekten katil olduğuna inandırmak istiyordu beni. Öte yandan bunu bilip bilmememin kitaplarını okumama etkisi olmayabileceğini de söylüyordu, sanırım sadece benim onun katil olduğuna inanmamı istiyordu, kitaplarla olan ilişkime bu bilgiyi yansıtmamamı söylemeye çalışıyordu bir de yanlış anlamıyorsam. İyi de be anne, ben bu bilgiyi bilip, sonra da kuru kuru “aa katilmiş, peki o zaman, haydi kaldığım yerden devam edeyim şu romanına” diyemezdim ki.

Diyebilir miydim? Annem nasıl bu kadar soğukkanlı olabiliyordu? Yoksa asıl yetişkinlik annemin yaptığı mıydı? Yani, bileceksin, bildiklerinle gebereceksin, soluk almak istemeyeceksin, dünyaya gelmemiş olmak isteyeceksin, lanet okuyacaksın, sürekli intiharı düşüneceksin ama sanki o intiharı düşünen sen değilmişsin gibi canla başla hayatın içinden yükselen her toz zerresini avucunun içiyle kapıvereceksin, bir o kadar sahip çıkacaksın yaşantına. Sonra bunu yaptığın için yine gebereceksin. Acaba annem her gün geberiyor muydu? Yoksa babamın işlediği cinayetleri biliyordu da herkesin birazcık katil olduğunda bu yüzden mi bu kadar diretiyordu?

Annem soğukkanlı bir şekilde odadan çıkarken, kendimi boşuna harap ettiğimi söylüyordu. Neymiş, benim katillerle ilk yüzleşmemmiş. Henüz minik bir çocukmuşum. O yüzden bu kadar canım acıyormuş. Annemin sesini duymamak için kapıyı kapattım en sonunda.

Yazarla ilişkime daha fazla karışmasına izin vermeyecektim. Katilse de katildi... yazmıştı işte onca kitabı. Sevmiştim işte kitaplarını. Sevmek ne kelime tutulmuştum be yazdıklarına, tutulmuştum. Onunla ilk buluşmalarımda, o henüz onun müptelası olduğumu fark etmeden, yani gece ziyaretleriyle beni mest etmeden önce, çok önce kaç gece, kaç gün onunla tanıştığımı, onunla seviştiğimi hayal etmiştim. Öyle ki onu ilk keşfettiğim ilk gençlik yıllarımda bir süre benimle sevişmek isteyen erkekleri sırf o var diye geri çevirmiştim. Benim için onunla sevişmek demek mutlaka ona dokunmak demek değildi ki... Biraz okuyordum yazdıklarını, sonra o sözcükleri yazarken yüzünün aldığı hali, ellerinin aldığı biçimi, parmaklarının aldığı şekli, bacaklarını sallama biçimini, klavyesinden sadece onun çıkardığı ve yönettiği sözcüklerin diziliş sesini, yazarken koşar gibi terleyip terlemediğini, ne kadar süre aralıksız yazdığını, yazarken ne giydiğini, yazma rutinini, içtiği kahvesinin dumanının yüzüne varış biçimini ve onun duman kokusuyla kendinden geçişini, ilk yudumunu aldıktan sonra sigaraya uzanışını, sigaraya uzanırken yazdığı son satırlara göz gezdirişini ve sonra yazdığı sözcüklerin ortasında klavyeye düşen başını hayal ediyordum. O yazıyordu, ben onu seyrediyordum. Onunla hayal ettiğim sevişme sahneleri muhakkak ki bir yazma anına denk geliyordu. Onun başka kimliğini düşünmek istemiyordum. O yazardı, ben okuruydum, onun belki de yüzüne, gözlerine bakmaya ihtiyaç duymayacaktım da yazmaya devam ettiği müddetçe, ellerine ve ellerinin klavye üstündeki hareketlerine bakarak orgazm olacaktım.

Ama elbette ki böyle olmuyordu hayallerimde.

Onu yazı masasından çekiyor ve masasının karşısındaki yatakta uzun uzun ve kesik kesik sevişiyorduk. Tuhaf bir huyu vardı ama; sevişirken yataktan koşarak kalkıyor ve klavyede yine hızlı hızlı bir şeyler yazıyordu. Ben o sırada maksimum beni yazdığını düşünebiliyordum ama sorduğumda “hayır şu anla ilgisi yok” diye cevaplıyordu. Ben biraz bozuluyordum ama yine de sevişmemizden aldığı enerjiyle yazı masasına döndüğü için yine de kendime pay çıkarıyordum. Hoş, belki de bu saçmaydı çünkü ben olsam da olmasam da o yazmaya devam edecekti. Ben onun yazma hikayesinde ancak bir kaç sözcük büyüklüğünde bir yer kaplayabilirdim sanıyorum ki. Bunu bilmeme rağmen bazı kitaplarında gözlerim sevişme sahnesi arıyordu. Özellikle onu hayal ettiğim gecelerin ertesinde, okuduğum kitaplarını yeniden yeniden tarıyor ve benim rüyalarımdakine benzer, onunla yaşadığımı sandığıma benzer bir sevişme yaşayıp yaşamadığını, daha doğrusu yazıp yazmadığını merak ediyordum. Eğer ki satır aralarında böyle bir sevişme bulsam, onunla yaşadığımı sandığım şeyi gerçekten yaşadığımıza ikna olacaktım. Zihnimde ben kendime dokundukça, o klavyeye basar, ama bir yandan bana bakardı. Onun yazma gücü, benim vücudumun ayaklanmasını sağlıyordu. Vücudumda sirenler çalıyordu onu okurken. Onunla sıradan bir okur ve yazar ilişkim yoktu benim. O yüzden sıradan bir okurun onun kitaplarını raflara kaldırması gibi değildi benim için onun kitaplarını raflara kaldırmak.

Onunla böylesine güçlü bir ilişki kurmuşken onun katil olduğunu düşünmenin benim onunla olan ilişkimi etkilememesi imkansızdı; o benim seviştiğim adamdı. Ama gerçeklikte ama benim gerçekliğimde (şüphesiz ki benim gerçekliğimle insanların gerçekliği arasında derin mi derin bir fark vardı ve biri bir şeylerden bahsederken ben ikinci gerçekliği dikkate almak gerektiği için zaman zaman üzülüyordum) o benim için apayrı bir yerdeydi ve bu yerin kanla, ölümle, cesetle dolmasını falan tabi ki istemiyordum. Orda sadece yazarken kendi olan bir adam vardı diye biliyordum. Nasıl yazdığını hiç sorgulamamıştım, bu bana önemsiz gibi gelmişti bu güne kadar, önemli olanın onun ortaya koyduğu eserleri, sadece ve sadece yazdıkları olduğunu düşünüyordum. Her yazarın beslendiği başka bir şey vardır. Bazen birine bir araba kazası yazdırır, diğerine gökte uçan bir uçurtma yazdırır. Biri bütün gün evinden çıkmadan sayfalar yazar, bir diğeri ise kalabalığa karışmadan tek satır bile yazamaz. Bazısı çocukların topu patlayınca ağlamak ister, akıtamadığı gözyaşlarını sözcüklere çevirir, bazısı ise ağlayamadığı için oturur, gözyaşları hakkında yazar. Ağlayamadığı nedenlerden bahsetmez. Yani bana göre hep yazılan metin önemliydi bu yüzden. Kalkıp da yazanın bir cani, katil, sapık, tecavüz eden, tinerci, uyuşturucu bağımlısı, akıl hastası, sporcu, öğretmen, kahve bağımlısı, sigarakolik, pedofili ya da sıradan çok sıradan bir memur olup olmamasıyla hiç ama hiç ilgilenmemiştim. Bana göre sadece yazan herkesin kafasında bir bölüm diğer insanlarınki gibi çalışmıyordu ve o bölümün kökeni, tarihçesi, fiziksel yapısı, yaşadıkları, yaşattıkları elbette kişiden kişiye farklılık gösterecekti. O yüzden o bölümün hikayesiyle hiç ilgilenmemiştim. Bana göre o bölümde birikiyordu yazılacaklar ama zaman zaman o bölümde yaşantılar da birikiyordu. Yazar nihayetinde o sadece kendisine ait olduğu bölümlerden ya yaşantıdan ya da yaşantı dışında her şeyden beslediği sözcüklerini çıkarıyordu. Tüm bunları bir çiçek motifinden de besleyebilirdi, ya da bir cinayetten... Bunu söylerken kendime inanamıyordum ama belki de kabul etmiştim tüm bu yazılanların gerçekliğe dayanabileceğini. Ama bunu bu kadar mesele yapacağımı da hiç düşünmemiştim. Bir katili sevme ihtimalimden bu kadar tiksineceğimi hiç düşünmemiştim.

Bir yandan katil olmayı bile gerektirecek durumlar olduğunu biliyordum. Kendisine tecavüz eden bir adamı öldüren bir kadın sonuna kadar haklıydı mesela, tacize uğrayan bir seks işçisi, ensest mağduru küçük bir erkek çocuğu da. Onlar ellerine bıçakları alsalar ve öldürseler karşısındakileri, herkes onlara “katil” dese, üstüne “katillere” verilen cezalardan verse, yer gök “onlar katil” diye inlese, kimse beni onların katil olduğuna ikna edemezdi. Her cinayet katil yapmazdı insanı.

Ama şimdi ondan, benim adını rüyalarımda, sözcüklerini düşlerimde gördüğüm yazardan “katil” diye bahsediliyordu, hem de öyle böyle değil, o bir seri katildi. Yani onun cinayetleri insanı kelimenin tam anlamıyla hakiki bir katil yapacak cinstendi.

Az önce televizyonda geçen bir haberde, evinin arandığından bahsediliyordu, çünkü bir kitabında kestiği cesetleri elbise dolabında saklayan bir adamı yazmıştı. Bütün halk, polisler, şimdi herkes onun yazdıklarının peşinde, belki de hepsi kurgu olan metinlerinin peşinde bir gerçek bulmak için evini, hayatını, bana göreyse ruhunu, yazı dünyasını talan ediyordu.

O sırada kapımı çalsa, “beni linç edecekler, sana sığınabilir miyim?” dese belki de ona kapımı açacak, “gel, tabii, ben de seni bekliyordum,” diyecektim. Onun yazmaya devam etmesi için her şeyi yapabileceğimi fark edip dilimi ısırdım. Yetmedi dudaklarımı ısırdım. Sonra kolumu çimdirdim. Benim aklımdan ona yardım etmek, onun suç ortağı olmak geçiyordu. Ve bunu isteme nedenim olarak yazmaya devam etmesi arzumu düşünebiliyordum. Ben nasıl bu kadar bencil olabiliyordum? Yazdıklarından bu kadar etkileniyorum diye, onları bütün hücrelerimde hissediyorum diye, onun sonsuza kadar yaşaması gereken biri olduğuna inanıyorum diye, sırf bu sonsuzluk bileşenlerinin parçalarını artırmak için, nasıl olur da onun hayatta kalmasının yolunu açabilirdim? Bu onun daha fazla kişiyi öldürmesi anlamına gelmeyecek miydi? Yani ben göz göre göre onun yeni ölümlerin katili olmasına izin vermiş olacaktım ve bunun arkasında kesinlikle kendi zevkim, kendi okuma aşkım, kendi orgazmım vardı. İnsandan o anda tiksindim. Kendimden tiksinirken insandan tiksindim. Asıl tiksinmem gereken belki bu katil yazardı ama ben ondan tiksinmek yerine, onunla suç ortağı olmayı kabul eden, üstelik bunu nasıl yapacağına, ne kadar süre yapacağına karar vermeye çalışan benliğimden, bu insan vücudundaki yaratıktan tiksindim.

****

Bütün bu düşüncelerden nasıl kurtulacağımı bilemiyordum. Kendime ne istediğimi soruyordum. Ben katilin yazmasına mı engel olmak istiyordum? “Madem katildi, o halde cezasını çekmeli ve sonra işe yaramazlar çöplüğüne atılmalı” mı diyordum? Bunu söyleyemeyecek kadar sevdiğimi tekrar etmeme gerek yok onu. Üstelik ben yazdıklarının insanı derinden sarsan edebi metinler olduğuna da yürekten inanıyordum. Belki herkes benim kadar tutkuyla sevmiyordu ama sevenleri olduğunu biliyordum. O halde böylesine önemli bir yazarı dünyadan atmak söz konusu olabilir miydi? İstediğim onun cinayet işlememesiydi elbette, istediğim onun benim gibi, annem gibi, köşedeki bakkal gibi daha normal, daha sıradan bir insan olmayı başarabilmesi ama kendi dünyasında, yazı dünyasında yine dört nala koşan bir yazar olmaya devam etmesiydi. Ama ya bana “öldürmesem yazamam” derse? Ya “ben bu cinayetlerimi işleyebildiğim için bu kadar yazabildim, onlar sayesinde bu kadar çok üretebildim, yani düşün o insanlar yok olmasaydı, bu kitaplar olmayacaktı,” derse? Annemin söyledikleri doğruysa ya... Ya duydukları gibi o son kitabını o son cinayetinden sonra hızla, hem de çok hızla, bir cinayette kurbanın kestiği boğazından çıkan kanın akışı kadar hızla yazdıysa o son kitabını?

Bütün bunları düşünüp delirecek gibi oluyordum. Onu hem katil hem yazar olarak düşünmek belki de en iyisiydi. Belki yazar o katilden besleniyordu ama belki de tam tersiydi, yazar yazmasa cinayet işlemeyecekti. Ya da o dünyanın öbür ucunda yaşayan bir katil olabilirdi ama ben onun yazdıklarıyla ilgilenmeliydim. Bir insanı ikiye ayırıp sevmeyi denemeyenler benim bu sanrılarımı bilemez. Ben onu sevmeye devam etmek istiyordum, onun yazmaya devam etmesini ve onu okumaya devam etmeyi her şeyden çok istiyordum ama bu iki kimliğini bir arada düşününce bir türlü olmuyordu.

Günler geceler boyu düşündüm. O günlerde odama gelmiyordu geceleri. Ben raftan onun kitaplarını almıyordum. Ellerim boş kalıyordu. Kitapların yerini gazete küpürleri almıştı. Annem, onun hakkında çıkan çıkmayan tüm haberleri topluyor ve sonra bana getiriyordu. O da neye karar vereceğimi çok merak ediyor gibi sürekli etrafımda dolaşıyordu. Bu günlerde tarafsızlık halesi sarmıştı annemin üstünü. Ne desem, “sen bilirsin” diyecek gibiydi. Sadece günden güne sararıp solmamdan hoşlanmıyordu. Hakkında çıkan bir köşe yazısında bir yazar şöyle demişti:

“O yazmak için cinayet işliyor değildi aslında herkesin sandığı gibi, bana kalırsa cinayetlerini işlemek için yazıyordu. Her yeni konu yeni bir cinayetti ve o yüzdendi sayısız kitabının olması. Onun motivasyon kaynağının ne olduğunu bilmeyenler, sadece onun kitaplarına saygı duyuyorlar. Oysa onun için kitaptır aracın ta kendisi, aslolan cinayettir. Hem de en azılılarından kadın cinayetidir. ”

Bu satırlar benim güvendiğim başka bir yazara aitti. Dünyada neye inanacağımı şaşırır hale gelmiştim. Sanki aslolan yazmak olsa, cinayetlerini hoş görecektim de, aslolan cinayet olunca mı ondan soğuyacaktım?

Başaramıyordum. Onu ikiye bölmeyi başaramıyordum. O hem katildi, hem de yazardı işte.

Neden ve nasıl yazdığının önemi olmadığı gibi, neden ve nasıl bu cinayetleri işlediğinin de önemi yoktu. Cinayet bir sebep ya da sonuçtu; ya da kitaplar sebep ya da sonuçtu. Ve ben her ikisini de biliyordum, bu bilgiyi önce çöpe atmak istedim, attım, kokusu yine de geldi bana. Yakmak istedim, yanmadı. Kül bile çıkmadı yangından. Gömmek istedim en sonunda, gömdüm, gittim ama mezarlık geceleri öyle çok rüyama girdi ki, mezarlığa geri döndüm ve döndüğümde toprağı eşelemiş, yukarı çıkmış, toprağın yanında bağdaş kurup oturduğu yerden dünyaya yayılmaya devam ediyordu. Toprakta “katil ve yazar” yazıyordu yan yana.

Bu bilgiden kurtulamayacağımı anladığım anda bir şey oldu bana. Birden bir şey oldu. Birden katil, gerçekten katil oldu gözlerimin önünde. Onun yazarlığını unutuverdim. Daha doğrusu eskiden yapmaya çalıştığım gibi onu hem yazar hem de katil, sanki iki farklı kişiymiş gibi düşünerek kendimi avutmaya çalışmalarım sona erdi, kendimi kandırmalarım sona erdi ve ben sadece onun katlettiklerini görmeye başladım. Onun canileşen yüzünü görmeye başladım. Rüyalarıma girmiyordu artık, nadiren girmeyi başardığında ise onunla sevişmiyordum, elinde bir bıçak boğazıma bakıyor oluyordu bu rüyalarda ve ter içinde uyanıyordum. Sanki beni öldürecek, sonra benim hakkımda yazacak gibi geliyordu.

Bu rüyalardan uyanıp da onun kitaplarına bakmak artık aklıma bile gelmiyordu. O benim için bir hortlak halini almıştı ve kitaplarına baktığım anda hortlayacaktı. Bir yandan kendimi daha fazla kandırmadığım için seviniyordum ama bir yandan da üzülüyordum bu halime. Ben eski ben değildim ki. Ben eskisi gibi kitaplara ayrı bir anlam atfeden biri değildim. O benim anlamımı çalmış olduğu için de nefret etmeye başladım ondan. Ne hakla benim yazarımı bir katile dönüştürmüştü? Ne hakla benim inandığım her şeyi bir hamlesiyle silip atabilmişti? Hoş, söylediklerine göre cinayetlerinde bir hamlesi değil, birden çok hamlesi vardı. Birini öldürürken tek hamlede öldürmüyor, kollarını, burnunu, kulaklarını ayrı ayrı küçük hamlelerde kesiyormuş. Yani aslında benim inancımın ortasında bıçağını saplama sayısı ve saplama biçimi gün gibi duruyordu. Ben bunların ortasından hiçbir şey olmamış, hiç kan akmamış gibi geçemiyordum artık.

Kitaplarına yönelik durgunluğum ve suskunluğum bir külçe gibi içime oturmuştu. İçimdeki bu ağırlık beni hareketsiz kılıyor, sadece kitaplarına değil hiçbir şeye dokunamıyordum. Odamdan çıkamıyor, günler ve geceler, onun kitaplarını okuyarak, cinayetlerine ortak olup olmadığımı soruyordum kendime. Sorduğum soruya verdiğim “ evet” yanıtı beni de katilleştiriyor, bu kez rüyalarıma onunla birlikte öldürdüğümüz insanların profilleri girmeye başlıyordu. Zaman zaman benim de elimde bıçak oluyordu bu rüyalarda. Ben yine terleyerek uyanıyordum. Annem benim için çok endişeleniyordu. Bu suskunluk ve durgunluk ve üstüne bunların yarattığı patlama anları çok uçtaydı ve susunca günlerce susuyor, delirince günlerce deliriyordum.

Ben kendimle didişirken kitaplar durdukları yerlerde duruyor, tozlanmaya devam ediyorlardı. Kitaplar korkulu rüyalarım haline gelmişti ve onlarla ilgili en ufak bir şey bile düşünmek ya da dile getirmek istemiyordum. Annemin onları alıp başka bir yere kaldırma ya da toptan yok etme önerilerine ise şiddetle karşı çıkıyordum çünkü onların cinayet koktuğunu düşünmeye başlamıştım. Sanki biri dokunsa kitabın tüm lanetleri o kişiye bulaşacak ve o kişinin de ya cinayet işlemesine, ya cinayete dahil olmasına, ya da cinayeti normalleştirmesine sebep olacaktı.

Kendimi bunların hepsini yapmış gibi hissediyordum ve şimdi bunların yerini derin bir pişmanlık almıştı. Neye dair olduğunu ise bilmiyordum. Bir yazarı ve kitapları sevdiği için, hem de çok sevdiği için insanın pişman olmasına gerek var mıydı? Bilmiyordum ki, diye geçirirken aklımdan, bunu aklımdan geçirme halinin bile bir vicdan rahatlatma durağında inmek isteyen vicdanımdan yükseldiğini düşündüm. Sanki bilmiyordum katil olduğunu desem, rahatlayacaktım. Oysa ki öğrendikten sonra bile okumaya, üstelik suç ortağı olmaya devam etmiştim. Kim kimden daha masumdu? Annemin “herkes biraz katildir” sözü doğru muydu?

Yine karabasanlarımda katili yakalamaya çalıştığım bir gün annem kapıdan içeri girerek beni uyandırdı. Elinde bir gazete vardı. Annemin odaya girişinden, yüzünün aldığı halden bana söylemek istediği şeyin onunla ilgili olduğunu anladım. Bu kadar cinayet işlediğinin yayılması sonrasında belki de bir yerlerde öldürülmüştür, diye düşündüm. Çünkü son haberden sonra yine güçlü tanıdıkları aynı annemin dediği gibi hakkında çıkan haberleri yalanlamışlar ve onun salıverilmesini sağlamışlardı. O günden sonra da basın ilgisini sessizce onun üzerinden çekmiş, yazar bir süreliğine unutulmuş, herkes başka meselelere gömülmüştü. Madem cinayet böylesine normale dönüyor, üstü kapatılıyor, herkes serbest bırakılıyordu, belki de onun öldürdüklerinin yakınlarından biri de bu haksız cinayetlerin aklanması karşısında haklı bir cinayet işlemek istemişti.

Ama bu düşüncelerimi kendime sakladım. “Ne oldu anne?” diyebildim yalnızca. Kem küm etti ama sonunda baklayı ağzından çıkardı. Yazar, dedi, bir kitap daha çıkarmış....

“Haberlere baksana, insanlar ondan övgüyle söz ediyorlar yine, çıldırmış olmalılar. Sanki o cinayetleri işleyen o değilmiş gibi... Sanki kitap bir insan hayatından daha önemli imiş gibi...” Annem, o sanki ben neye karar verirsem onu onaylayacakmış gibi duran annem, üstelik “herkes biraz katildir” diyerek, katil diye onun kitaplarını okumak-okumamak konusunda benim gibi uzun, günler alan, aylar bulan, hala bir sona erdiremediği düşüncelere dalan annem, sanki bu kez kararını vermiş gibi konuşmuştu. Sanki birbirimizden habersiz aynı sonuca varmıştık: “bir kitap insan hayatından önemli değildir, ve cinayetlerle kitabın böylesine bağlantısı varsa, kitapların olmamasını tercih etmelidir insan, vicdanı olan insan.” Bu muydu bizim geldiğimiz sonuç? Annemin söylediklerini böyle yorumlayabilir miydim?

“Anne,” dedim, susturdum. O an aklımda tek şey vardı:

“Bu yeni cinayetler mi demek?”

Sustu. Sustum. Sustuk. Dünya sustu.

Hızla toparlandım o günden sonra. Dünyada bir katil dolaşıyordu. Ben bu bilginin ağırlığıyla çekilmeyecektim hayattan. O nasıl hayattaysa ben de hayatta olacaktım.

Günlerce gazeteleri taramaya başladım yeniden. Her gün onu bulmayı umdum, onun linç edilmesini bekledim, kitaplar gözdemdi zamanında ama belki toplatılsa bile sesimi çıkarmayacaktım. Şuursuzlaşmıştım. İnsanlar belki normale döner, toplum belki normale döner, belki bir gazeteci çıkar ve onun gerçek yüzünü yazar diye bekledim. Günlerce gazeteleri taradım.

İki hafta sonra, yaşadğımız yere yakın bir sahil kasabasındaki üç kadın intiharından bahsediyordu gazeteler. Kadın intiharları artmıştı nedense son dönemde. Bunun cevabını arıyordu gazete. Sessizce gazetenin sayfalarını kapattım.

İntihar ettiği söylenen kadınların ailelerini buldum. Katil benden nefret edecekti belki ama yapacaktım bunu.

Ölümlerini sordum. Yüzüme bakamadılar.

Katil herkesi susturmuş, korkutmuş ve körleştirmişti. Üstelik kimse kimseye güvenmiyordu artık.

O ise birbirine söylenmeyen, gitgide bir sır halini alan cinayetlerinin kanını akıttığı sözcükleriyle günden güne daha çok yazmaya devam ediyordu.

Sessizce oradan ayrıldım.

Eve geldiğimde raflarıma baktım, amaçsızca raflarıma baktım. Annem benim herkesin aradığı sorunun cevabını bulduğumu anlamış, yüzüme bakamıyordu. Artık emindim. O katildi.

Aklımdaysa tek soru vardı.

“ Anne,” dedim, “sözcükler de katil oldu mu şimdi? Olmuş mudur?”

Düşündü annem. “O sözcüklerde yazarın suretini göreceğimiz için onların üstünde gözlerimizin dolaşması yazarı desteklemek olur, o yüzden okumayı reddetmek bir erdemdir,” dedi.

Ben o gün bugündür sanatçıların hem eserleriyle hem de kişilikleriyle ilgilenmeyi kendime ve anneme ve hayata bir borç bilirim.

Yazının orijinali için

https://www.edebiyathaber.net/kenzaburo-oe-kisisel-bir-sorun-isil-bayraktar/

Kenzaburo Oe’nun 1994’te Nobel ödülünü aldığı, dilimize Hüseyin Can Erkin’in 2010’da çevirdiği Kişisel Bir Sorun adlı eserinin, yayınları arasında ayrı bir yeri var. Sebebi de kitabın yazarın yaşam öyküsünden esinlenmeler taşıması. Kitaptaki ana kahramanımız Bird’in, engelli bir çocuk sahibi olacağını öğrendiği anla, engelli çocuğunun doğumuna ve doğum sonrasına ilişkin düşüncelerine, yaşamsal ve düşünsel gel-gitlerine dayandırdığı hikâyesiyle Kenzaburo Oe, kendi engelli çocuğunun doğumu öncesindeki düşünsel çalkantılarını paylaşır gibidir.

Kitaptaki düşünsel ve zamansal akışlar şu şekilde ilerler: Bird’in kendi gerçek hayatından kaçmak üzere sığındığı Afrika haritası, Afrika ile ilgili okuduğu kitaplar, “Afrika’da Gökyüzü” başlıklı bir hatırat yazıp yayınlatma hayali, evliliğinin içindeki sıkışmışlığına engelli bebeğinin eklenmesiyle içinden çıkılamayacağını düşündüğü başka bir sıkışmışlık düzlemi, bebek ve Afrika seyahati arasındaki çatışma, iş hayatındaki aksamalar, alkol ve seksle ilişkisi, kitapta görünür halde olmayan evliliği ve bu süreçte sevgilisi oluveren eski arkadaşı Himiko ile ilişkisi, engelli bebekten kurtulma sanrıları ve bu uğurda kurduğu senaryolar, son olarak kendisiyle, Himiko’yla, bebekle ve aslında toplumun ona dayattığı kimliklerle yüzleşme ve bu yüzleşmeye paralel olarak bebekle ilgili verdiği karar.

Hayatından çok da tatmin olmayan bir kentlinin, işinden, evliliğinden ve kendinden kaçış süreçlerinin başlangıcı olarak Afrika seyahatini görüşü ile kendisini daha da yalnızlaştıracağını ve toplumdan soyutlanmasına neden olacağını düşündüğü bir bebek arasında gidip gelen bir hikâye.

Bebek ve Afrika seyahati, Bird’in hayatında iki tezat unsuru simgeliyor, gerçeklik ve hayal. Ve okur biraz da hayalle gerçeğin çatışmasını izliyor Bird’in düşünsel yolculuğunu takip ederken:

“Ben ve karım, bu bitkisel varlık, bebek kılığına girmiş canavarın yapışmış kaldığı bir ömrü mü tamamlamak zorundayız? Ben ne olursa olsun, o bebek kılığındaki canavardan kaçıp kurtulmak zorundayım. Bunu yapmazsam, Afrika seyahatime ne olur?”

Bird’in hikâyesinde ara ara okura yansıtılan cinsel ihtiyaçlar, Bird’in Himiko ile ilişkisi ve çok hastalıklı cinsel ilişkilere ihtiyaç duyduğuna dair yazarın ve Bird’in betimlemeleri, Bird’in dünyasından bakıldığında cinselliğin de salt cinsellik olmadığını gösteriyor. Cinselliği ve de “normal” denilmeyen bir cinselliği aslında kendi algısında yok etmeye çalıştığı ve kendinden olduğunu reddetmeye çalıştığı düşünceleri ehlileştirmenin, o düşüncelerle baş etmenin bir yolu olarak görürken, sanki içindeki kötülükleri, çok sert bir cinsel deneyimle içinden ayıklamaya çalışır gibidir:

“Bird küçüklük ve acizlik hissi içerisinde, olabilecek en toplum dışı cinsel ilişkiyi arzuluyordu. O an her tarafını didik didik eden utanç duygusunu iz kalmayacak ölçüde içinden söküp atabilecek bir cinsel ilişki.”

Bird’in bebekle mücadelesi devam ederken, bebeğin azılı rakibi Afrika seyahatine yönelik düşüncelerinde değişmeler olur birden. Bird’in Afrika seyahati tutkusu Himiko’ya geçer, artık Afrika haritasını Himiko odaya asar, Afrika kitaplarını Himiko okur. Bird sadece bebeğin ölümünün nasıl gerçekleşeceğine odaklanmıştır artık.

Himiko’nun eski kürtaj doktorunun bebeği öldüreceğine ikna olmuşlar ve o doktoru bulmak üzere yola çıkmışlardır. Ancak Bird bir şeyleri sorguladığı anlara girmek üzeredir:

“Afrika bir gerçeklik olarak gözlerinin önündeydi, ama Bird’ün hayalinde ancak çorak, tutku uyandırmayan bir Afrika canlanıyordu. İçindeki Afrika’nın ışıltılarını yitirmesi, ilk gençlik yıllarından beri ilk kez oluyordu. Boz Sahra Çölü’nde yalnız başına duran özgür bir adam… Doğu 140 derece boylamındaki yusufçuk şekilli adadan bebeğini öldürerek kaçmış, Afrika’nın her yerinde düğmeli yaban domuzu aramış, ama tek bir tarla faresi bulamamış, Sahra Çölü’ne boş boş bakan bir adam. “

Bird birden bire bebeği yok etme kararını bebeği yaşatma kararına dönüştürdü. Bebekten kaçmak yerine, bebeği kabullenip büyütme kararına. Ve bunu kendisini aldatmanın tuzağından kurtulması olarak görüyordu.

Bebek ameliyat olmuştu, beynindekinin beyin fıtığı değil de sıradan bir yumru olduğu keşfedilmişti, ameliyat başarılı geçmişti ve bebek gittikçe Bird’e benziyordu.

Himiko Afrika seyahatini Bird yerine başka biriyle gerçekleştiriyordu ve Bird, Sanzibar’a gitmek üzere demir alan gemide kendisini düşününce, kendisine dair imajı bebeği öldüren bir Bird idi ve bu ona göre bir cehennem manzarasıydı. Afrika’ya gitmek hayali, bir bebek katili olmadan güzeldi ve Bird bunu yine yapacaktı, ancak hayali tutkulu kılmanın onu kirletmeden yaşatmak olduğunu öğrenmişti bu sürede.

Bird kendini gerçek yaşamın sorumluluk dolu kollarına atarken, aslında en güzel hayallerin de bu sorumluluklardan kaçmadan gerçekleştirilen hayaller olduğunu keşfettiği yeni bir yolculuğa başlıyordu…

Kişisel Bir Sorun, Oe’nin kendi gerçek yaşamında engelli çocuğuna ilişkin o büyük kararı vermeden önceki ruh hallerini yansıttığı bir eser olarak değerlendirilebilir. Yaşatmaya karar verdiği oğlu, Hikari Oe, çocukluğundan beri konuşamıyor ancak bu başarılı bir müzisyen olmasına engel olmamış. Hikari Oe, Japonya’nın önde gelen bestecilerinden.

Engelliliğin bir engel olarak görüldüğü pek çok topluma, aileye, bireye karşılık Oe’nin içsel yolculuğunu anlattığı Kişisel Bir Sorun, aslında bütün bu acıların ne kadar “normal ve anlaşılabilir” olduğunu göstermesi açısından okunmaya ve üzerinde kafa yormaya değer.

Ama aslında uzun bir geçmişi var bu kitabın. Ben onu tanıdığımdan beri - yani 20 yıldır- o da yazar, ben de yazarım. Zaman içinde ben akademik hayatın içinde Türkiye-Ankara-Japonya-İzmir derken kendi hikayemde daldan dala konarken o da farklı şehirlerde rehberlik ve psikolojik danışmanlık yaptı. Evlendi, çocuğu oldu, boşandı, ailesindeki hastalıklarla ilgilendi, kayıplar yaşadı. Yoruldu. Hep yüksek lisans yapmak istese de, İngilizcesini ilerletmek istese de, aslında okulda çalışmayı bırakıp serbest psikolojik danışmanlık yapmak istese de yaşam hem bunlara zaman vermedi hem de ekonomik açıdan da risk alamadı. Ve haliyle kendini yaptıklarından değil yapamadıklarından okuyor ne zaman derin bir sohbete dalsak.

Bu bana yabancı mı? Değil. Burda daha önce de çokça yazdığım gibi ADHD teşhisi olan biri olarak impostor sendromunun hayatımın her alanına nasıl yayılıp beni geri çektiğini ve kendimi sabote etmeme neden olduğunu çok sonra anladım.

Kanser teşhisi alınca da bu sabotajlar içimde çığlıklara dönüştü- ya istediklerini gerçekleştirmeden ölseydin? Ya bu hayatta daha zihnindeki sen olmadan ölseydin?

Tüm bunları düşünürken zihnimdeki ben’in ne kadar mükemmelliyetçi ve aslında hiç bitmeyen hedefler ve projeler peşinde koşan biri olduğunu ve aslında ne kadar yazarsam yazayım ya da ne yapmak istiyorsam yapmama rağmen o çıtayı her adımda yukarı çektiğim için bana yetmeyeceği ile de çok açık ve net olarak yüzleştim.

Ama işte burda çok kritik bir eşik var. İstediğimiz ben olmadığımızı düşündüğümüzde adım atmakta zorlanıyor, olduğumuz halimizi görmüyor, onunla barışamıyor sanki kendimizi sevmek için hep daha üretken olmak zorundaymışız gibi bir ruh hali içine giriyor ve üretken olmadığımız zamanlarda kendi kendimizi ipe asıyoruz.

Ve en çok da bir başarı ya da hedef yaklaştığında da yapıyoruz bunu. Hem ortaya çıkmak istiyor hem çıkamıyoruz. Adeta olmak istediğimiz kişi ile olduğumuz kişi arasında kocaman bir uçurum olduğunu düşünüyor ve şayet ortaya çıkarsak eksiltili bir benlikle çıkıp kendimizi yine beğenmeyeceğimizi düşündüğümüz için çıkamıyoruz. Yani kafamızda bir türlü ‘ol’amadığımızdan, gerçek hayatta var olacağımız alanları da sabote ediyoruz.

Ben bu denklemi kanserle kırmaya yaklaştığımı düşünüyorum. En azından bu sancıları açıkça dile getirebilmek bile beni kendime yaklaştırıyor ve bunları konuşabildikçe otantik benliğime daha da yaklaştığımı düşünüyorum kendimi maskelemek yerine.

Arkadaşım çünkü bana bakıyor- istediği şeyleri yapabilmiş bir Işıl var. Yüksek lisans da yapmış, doktora da. (Doktorada, Japonya’da zorlanmış diye kendini yerden yere vurduğu dışarıdan bilinmiyor tabi.) İngilizce de öğrenmiş, yurtdışında da yaşamış. Kitap da yazmış… Şu da bu da…

Ama madem yaptıklarımızın çokluğu bizi ‘tatmin’ edecekse neden o eksiltili histen bende de var?

Bunu ona anlatıp kanser olunca kendimle ilgili kartları hayata ve hayatıma yeniden dağıttığımı söyledim. Kanserin impostor sendromuyla savaşan en büyük faktör olarak hayatımda bomba etkisi yarattığını ve ‘bugün değilse ne zaman?’ sorusunun her gün bana hatırlatan bir şey olarak karşıma çıktığını. Ve ortaya çıkmadığı için aslında kendine daha büyük ihanet ettiğini.

Mesela sivil toplum örgütleri ya da uluslararası kurumlarda çalışırken yeteri kadar yazamayan bir Işıl’dım. Bu sefer de ‘yazamıyorum, üretemiyorum’ diye içimde hep bir çığlık olurdu. Aslında o sırada da tabi ki üretiyorum ve hayata dokunuyorum, topluluklarla çalışıyorum, kendimi mesleğimle var ediyorum ama nedense hiçbir iş bana yazdığım bir şeydeki var olma hissi kadar kendini gerçekleştirmiş hissi vermiyor. O yüzden de zaten kanser sonrası yaşamımı düzenlerken önceliklerimi düşünürken, her şeyi aynı anda yapma çabamın beni ne kadar yorduğunu yeniden fark ettim.

Akademik makale de yazayım, doktora tezi de yazayım, romanım da olsun, gazetelere de yazayım, yazayım da yazayım. Eğitimler de vereyim. Elbette bunların hepsini de hala yapıyorum. Ama yavaş yavaş. Usul usul. Ve kendimi bunlardan biri olmadığında ‘eksik’ hissetmekten vazgeçtim. Aksine olduğu kadarıyla ortada olmanın insana en iyi gelen şey olduğunu bilmek, bende Substack’te yazma, Kintsugi Akademi adli bir olusum kurma ve okum grupları ve atölyeler planlama gibi gibi girişimlerde bulunmamı sağladı. Ve bunları yaptıkça kendimi çok iyi hissediyorum. Akademiye ya da başka kurumlara iş başvurusu yapmak yerine heybemdekileri ve zihnimdekileri paylaşmanın alternatif yollarını bulmaya çalışıyorum. Belki de bunca yıl toplumsal cinsiyet çalşrken kendi anskiyetemi, mükemmeliyet çabamı, akademik titlelar arasi koşturma çabamı kendi özümle ilk defa bir araya getiriyorum. Yazıyorsam bu sesi duyurarak yazıyor, adhd ve kanserle hayatıma devam ederken yaratıcılığımı çok bastırdığımı düşünüyorum ve içimdeki olumlu yanları görmeye çalışıyorum eksiklerimle birlikte.

Arkadaşıma gelince; yazdıklarını bir araya yazın getirmeye başladı. Sonra ben bir kısım editörlük önerilerimi paylaştım. Bir kaç aylık bir sessizliğe gömüldü ve bir türlü eli düzeltmelere gitmedi. Dün akşam itiraf etti ki aslında kitap ortaya çıkacak diye çok kaygılanmış ve ‘aman çıkacak da ne olacak’ hissi aylarca kitaba el sürmemesine neden olmuş.

Benzer bir krizi ona özgeçmiş de yazması gerektiğini söylediğimde yaşadık. Ki ilk ne zaman söylediğimi hatırlamıyorum. Bir aydan fazla olabilir. Ara ara ‘tamam yazacağım,’ dedi. Ara ara ‘Işıl ben ne yazacağım ki?’ dedi. Ara ara da ‘yazmasam daha iyi, şiir kitaplarında genelde olmuyor,’ dedi. Sonra da yine o boşluklu sessizliklerine gömüldü.

Altından anksiyete çıkacağını elbette biliyordum. Telefonla aradığımda kendini hırpalayan versiyonuyla karşılaştım.

‘Ben hiçbir dergide şiir ya da öykü yayımlamadım ki. Başka kitabım da yok. Yani edebiyatla ilgili ne yazabilirim? Bu yaşta hiçbir şeyim yokmuş gibi geliyor.’

Aldım onu karşıma; 20 yıldır layıkıyla öğretmenlik yapan, sayısız çocuğun geleceğine yön vermiş, psikoloji alanında sayısız mesleki eğitime katılmış ve bugüne kadarki en derin psikolojik ve felsefi sohbetlerimi ve analizlerimi ve çıkarımlarımı yaptığım, kurduğu psikolojik bağlantıları hayranlıkla dinlediğim, akademisyenlere taş çıkartacak bir analiz süzgeci olan ve edebiyat ve sinema bilgisini de takdir etiğim arkadaşıma ‘mesleki birikimini yazacaksın,’ dedim. ‘Sen ilk kitabını çıkarıyor olabilirsin ama yazdıkların senin zihninin derinliklerinden geliyor ve o zihnin deneyim havuzu öyle kalabalık ki kitabını okuyan biri senin kim olduğunu bütünlüğünü görmeli.’

‘İkna oldum,’ deyip kapattı ama bana bir özgeçmiş göndermesi bir günü buldu.

Ve- evet! Lisanstan sonra çalıştığı yerlere, mesleki alanına, çalışma konularına kadar her şeyi çok güzel yazdığı bir özgeçmiş yazdı. Ne eksik ne fazla. ‘Sen busun işte,’ dedim. ‘Kitap ek olacak yaşam öyküne ama yaşam öykünden geliyor o.’

Sonra yine uzun uzun birbirimize ‘Bahar’ dizisinden öğrendiğimiz ‘sen bir yeterlilik kraliçesisin’ sözünü söyledik ve ‘zatennn’lerle gülüşe gülüşe kapattık telefonu.

İşte bu yakında çıkacak olan bir kitabın yazarının impostor’uyla nasıl mücadele ettiğinin ve kendi impostor’unu ancak kanserle yenen Işıl’ın da impostorla savaş konusunda arkadaşını destekleme hikayesidir.

Ne zor bir dünyada yaşıyoruz. Herkesin kendi otantik benliğini bulduğu ve yetersizlik hislerini aşarak üretebileceği her şeyi üretemeden hayattan gitmediği yaşamlar dilerim.

Kendime de.

Brendan Fraser’in başrolünü hakkıyla oynadığı filmi dün izleme şansım oldu. Japonya’dayken üzerine hem kendi blogumda (https://icvediszamanlar.blogspot.com/), hem öykü kitabımda (https://www.kitapyurdu.com/kitap/curuk-atlar-coplugu) yazdığım ‘yalnızlık, yabancılaşma ve duygular’ temalarına ilişkin beni yeniden düşündürdü ve meraklısı için hem filmi ve hem Japon toplumunun filmde ele alınan dinamiklerine dair yeniden yazma isteği uyandırdı.

Ölüm Kurgusunda Anlam Sorgusu

Philip Japonya’da 7 yıldır yaşayan Amerikalı bir aktör ve Japonya’da küçük rollerle hayatına devam ediyor. Biz sonra onun yalnızca bir diş macunu reklamıyla hatırlandığını öğreniyoruz. Aslında Tokyo’nun karmaşası içinde yaşayan ve hayattaki rolünü bulmaya çalışan biri de diyebiliriz. Çok iyi olmasa da Japoncayı konuşması, Japon şirketlerle çalışması da onun entegrasyon ve uyum çabalarının bir yansıması. Kendisine verilen ilk rol bir cenazede “üzgün beyaz adam”ı canlandırmasının istenmesi. Herkesin üzgün ve kaybedilen kişiye yönelik duyulan hislerle yoğunlaştığı bir anda aslında cenazenin de, tabutta yatan kişinin ölümünün de ‘gerçek’ olmadığı ile karşılaşıyor ve bu sahnenin sonunda ‘ kendimi hayatta var olmuş gibi hissettim’ diyen kişiye dair bu ölüm kurgusunun ve kendi rolünün anlamına dair düşüncelere dalıyor. Kendi yaşamının değerini hissetmek için ölümü deneyimleme düşüncesine başvuran bu adamın hikayesinin Philip’in çok etkilenmesi üzerine ‘Rental Family’ şirketinin başındaki kişi onu şirkete ve daha büyük rollere davet ediyor.

Sahte Evliliğin Duygusu

Sadece bir aktör olmayı hedefleyen Philip, ‘duygu satıyoruz’ diyen şirket yöneticisini anlamakta zorlanıyor. Ama insanların yaşamlarındaki eksik duyguların tamamlanması amacıyla bu işlerin yapıldığına ikna ediliyor ve işe başlıyor.

İlk sınavı Kanada’ya gitmek ve orda dilediği özgür yaşamı yaşamak isteyen bir kadınla sahte bir evlilik töreninde onunla evlenen kişi olmakla veriyor. Kadının bunu neden istediğini anlamakta zorlanıyor. Gerçekte lezbiyen olan ve geleneksel ailesinin geleneksel evlilik arzusunu hiçbir zaman yerine getiremeyecek olan kadın ‘sahte bir damat ve evlilik’ le ailesinin onun gerçekten evlendiğini düşünmelerini istiyor. Bu sahnenin arkasında homofobinin kişilerin yaşamlarında nasıl bir baskı yarattığı ve diledikleri kişi olabilmek için bu sahte rollere ihtiyaç duyma halini de görüyoruz elbette. Philip bu sahte rolü yapamayacağını düşündüğü için önce tuvalete saklanıyor ama sonra bu rolün yaratacağı duygulara ikna oluyor. Bu hikayede düğünden sonra gelinle aynı odada otururken, kadının birlikte olduğu kadının odaya girmesi ve öpüşmeleriyle Philip aslında rolünün kadının gerçek kimliğine ve ona uygun bir hayata kavuşmasını sağladığını gördüğü için karmaşık hisler taşıyarak odadan ayrılıyor.

Rolün Gerçeklikle İç içeliği

Daha sonra Philip, unutulmuş yaşlı bir aktörle röportaj yapmak üzere tutulan bir gazeteci, kendini odaya kapatmış bir gencin oyun arkadaşı, ve en çarpıcısı ve duygusal olanı da prestijli bir okula kabul edilmesi için tek ebeveynin yetmediği küçük Mia’nın babası olma rolünü ‘oynuyor.’ Ancak kendisi de Tokyo’nun karmaşasında Japonya’da “gaijin” (yabancı) olarak zorlandığından, rol gereği kişilerin duygu dünyasında yakınlık yaratmaya çalışırken kendisi de onlarla gerçek bağlar kurmaya başlıyor. Filmin en etkileyici tarafı da rol olarak karşımıza çıkan bu sahnelerin aslında Philip’in hislerini de yumuşatarak onun gerçekliği haline gelmesinde yatıyor. Yaşlı aktörle gerçek bir dostluk ve küçük Mia ile gerçek baba-kız ilişkisine yakın bir bağ kuruyor.

Mia sonradan çıkagelen bu baba figürünü suçladığı için başta onu istemiyormuş gibi görünürken, sonradan onun kendisini takdir etmesi, onunla akvaryuma gitmesi, okulunda birlikte etkinlik yapmaları, bir Japon festivalinde Philip’in sırtına çıkarak neşeli anlar yaşaması, Philip’e oyuncaklarını ve yaptığı resimlerini vermesiyle o da sıcak bir baba duygusunu yaşıyor ve bunu hem izleyiciye hem Philip’e hissettiriyor.

Philip’in bu sevgiyi ve bağı rol olarak değil de son derece gerçek yaşadığını da Mia’nın ona hediye ettiği resimleri ve oyuncağı evine asmasından, kariyeri için son derece önemli olan bir rol için Kore’ye çağrılmasına rağmen Mia’ya yanında kalacağına söz verdiği için gitmemesinden, Mia’nın annesiyle yaptığı anlaşmaya göre mesafeli davranması gerekmesine rağmen ona telefon numarası vermesinden ve iletişim kurmasından, ve Mia’nın okula kabulü için mülakat yapılırken annesinin kızı hakkında söylediklerine karşılık olarak, onunla daha yakın bir bağ kurduğuna dair sözlerinden; Mia’nın okulunda paylaştığı anlarda Philip’ten babasız bir çocuğa da baba olmasını istemesini hatırlayarak, sosyal ilişkilerinde bir başkasını derinden düşündüğünü ve yaptığı resimleri göstererek çok iyi bir sanatçı olduğunu ifade etmesinden anlıyoruz.

Dementia hastası yaşlı aktörle de kurduğu dostluk bağı da filmin hem güldüren hem de yine duygulandıran taraflarından. Yalnızca onunla röportaj yaparak kendisini iyi ve hala önemli hissetmesini sağlamasının amaçlanmasına rağmen, o aktörün hayatta yapamadıklarını yapma arzusunu gerçekleştirmek isteyen, şefkatli gerçek bir dosta dönüşerek aktörle izakayaya (Japon pubı) gidiyor, onu hayali olan uzun yolculuğa çıkarmak üzere gizlice kaçırıyor. Rolünün ötesine geçip yaşlı aktörün ruh dünyasına temas ediyor ve onun son günlerinde dilediği gibi yaşaması için elinden geleni yapıyor.

Yalnızlık, Duygularla Temas ve Gerçek Bağ Kurmak

Tüm bu bağ kurma çabaları arka planda Japon toplumundaki yalnız kalan bireylerin açmazlarıyla, toplumdaki ayrımcılık ve dışlanmalara karşıt bireylerin başka bir çözüm arayışlarıyla, Amerikalı bir yabancının 7 yıl kalmasına rağmen yaşadığı kültür farklılıklarıyla ve uyum çabasına rağmen hissettiği yabancılıkla birleşince, Tokyo’nun ışıklarının arkasına gizlenmiş çok daha derin mesajlar veriyor.

Nihayetinde sistemin ürettiği bu kiralık aile şirketiyle ‘kiralanan’ duygulara rağmen, ancak gerçek bağ kurabilmenin ve dürüst iletişimin kişilerin duygusal ihtiyaçlarına cevap verebilen en hakiki yol olduğunu gösteriyor.

Rollere rağmen gerçek bağ kurma yeteneğini yitirmemiş bir aktörün çok iyi performansıyla verilen tüm bu mesajlar, toplumdaki yalnızlığın sancısının da ancak bu bağlarla dinebileceğini söylüyor.

İzleyin derim.

Sorularınız olursa burdayım.

Addressing Violence Intersectionally

Today, November 25th, marks the International Day for the Elimination of Violence Against Women. It is a crucial day to acknowledge the depth of this societal wound, making visible the psychological, economic, and other dimensions of violence, not just the physical.

I have participated in national-level violence research and have studied violence against women on both an academic and personal level. The theme of violence has also been an unavoidable element in my short stories and novels. This is because, as a woman, I have both experienced violence and fought for change in spaces where we discuss how we live through it.

Violence against women is directed at every woman, regardless of class, education level, profession, or status. However, in the experiences of women fighting a major illness, whose bodies are already at struggle, this violence becomes more devastating and creates a multi-layered inequality. Cancer diagnosis pushes a woman to her most vulnerable point, both physically and psychosocially.

Witnessing Violence

During the hours I spent in hospitals and oncology wards throughout the cancer process, I personally observed how susceptible this vulnerability is to exploitation. I witnessed women with cancer enduring both medical violence and violence from family members/partners. Furthermore, in sharing experiences with women who have cancer, I encountered striking observations that suggest a history of violence often preceded the diagnosis.

In a period where a woman is fighting the toughest battle of her life, the violence simply changes form and is often overlooked:

• Stigma is Violence: The social exclusion and stigma faced by women with cancer constitute a form of psychological violence in itself.

• Discrimination is Violence: Being subjected to discrimination in the workplace or social environment due to the illness is a form of institutional violence that damages a woman’s dignity and right to life.

• Comments on Physical Appearance are Violence: Negative comments made about physical changes resulting from cancer treatment—such as hair loss, weight change, or surgical scars—are a form of emotional abuse designed to shame or make her feel “inadequate.”

• Weaponizing Sexuality is Violence: The implication of sexual problems during treatment, perceiving the woman as physically insufficient, and using this as emotional leverage is where emotional and sexual violence intersect.

• Economic Pressure is Violence: When the high cost of treatment increases a woman’s economic dependence on her partner, and this dependence is used as a tool of pressure, it becomes a subtle form of economic violence.

• Medical and Familial Neglect: A partner or family member withdrawing emotional support and leaving the woman alone with her illness is emotional neglect violence.

In medical settings, the violation of patient privacy or the lack of empathy constitute examples of medical violence that exacerbate an already difficult journey.

Competition and Exclusion in the Workplace and Social Environments

Competing with a cancer patient and viewing them as a rival in the work they cling to for survival, meaning, and a foothold in life, is a form of violence.

Implying that a cancer patient has ‘misunderstood,’ using their illness as a tool for emotional leverage, and attempting to manipulate the cancer patient regarding their emotions and perceptions is a multi-layered form of violence.

Applying invisible forms of violence against cancer patients in daily interactions while simultaneously appearing to combat violence in the public sphere and misusing non-governmental organizations for these intentions is also the most dreadful form of violence. And unfortunately, just like the cover-up of harassment committed by academics teaching gender studies, it brings about the suppression of feelings of exclusion and competition by using public work on ‘gender’ as a mask.

All of these behaviors necessitate heightened attention to the violent behaviors experienced by cancer patients regarding their social environment and competition during their most vulnerable periods.

A Call for Inclusivity in Fighting against Violence

Fighting against violence requires addressing not only the visible forms but also these invisible layers of abuse that persist even in the most vulnerable moments.

All November 25th, as we fight against violence, we must not forget the multiple discriminations and intersectional violence experienced by vulnerable groups such as cancer patients, people with disabilities, and those with chronic illnesses. Our struggle must continue until it embraces all vulnerabilities and eliminates all inequalities.

Bugün, 25 Kasım, Kadına Yönelik Şiddetle Uluslararası Mücadele Günü. Yüzyıllardır süren bu toplumsal yaranın derinliğini anmak, şiddetin yalnızca fiziksel değil; psikolojik, ekonomik ve diğer boyutlarını da görünür kılmak için önemli bir gün.

Bugüne kadar ulusal düzeyde şiddet araştırmalarında yer aldım ve kadına yönelik şiddeti hem akademik hem de kişisel bir düzlemde çalıştım. Aynı zamanda öykü ve romanlarımda da şiddet, kaçınılmaz bir tema oldu. Çünkü ben bir kadın olarak şiddeti hem yaşadım hem de şiddeti nasıl deneyimlediğimizi konuşacağımız alanlarda yer alarak bunun değişmesi için mücadele ettim.

Kadına yönelik şiddet her kadına yöneliktir ve bunun sınıfı, eğitim düzeyi, mesleği, statüsü yoktur. Ancak şiddet, bir hastalıkla mücadele eden, bedeni zaten büyük bir mücadelenin içinde olan kadınların deneyimlerinde daha sarsıcı ve çok katmanlı bir eşitsizlik yaratır.

Şiddete Tanıklık Etmek

Kanser süresince hastanelerde, onkoloji servislerinde geçirdiğim saatlerde, bu kırılganlığın ne denli istismara açık olduğunu bizzat gözlemledim. Kanser hastalarının hem tıbbi şiddete hem de aile bireylerinden/partnerlerinden gördüğü şiddete tanık oldum. Dahası, kanser hikayesi olan kadınlarla yaptığım deneyim paylaşımlarında, hastalık tanısından önce dahi süregelen bir şiddet geçmişi olduğuna dair çarpıcı gözlemler edindim. Bu, travma ve bedenin verdiği tepkiler arasındaki ilişkiyi sorgulamamız gerektiğinin de bir kanıtı.

Bir kadının hayatının en zorlu mücadelesini verdiği bu süreçte, şiddet biçim değiştirerek devam eder.

• Damgalanma Şiddettir: Kanser hastalarının toplum içinde uğradığı dışlanma ve damgalanma, başlı başına bir psikolojik şiddet biçimidir.

• Ayrımcılık Şiddettir: İş hayatında veya sosyal çevrede hastalık nedeniyle ayrımcılığa uğramak, kadının onurunu ve yaşam hakkını zedeleyen kurumsal bir şiddettir.

• Fiziksel Görüntüye Yönelik Sözler Şiddettir: Kanser tedavisiyle gelen saç dökülmesi, kilo kaybı, ameliyat izleri gibi fiziksel değişimlere ilişkin yapılan olumsuz yorumlar, kadını utandırmaya çalışmak veya onu “yetersiz” hissettirmek duygusal şiddettir.

• Cinselliğin Baskı Aracı Olması Şiddettir: Kanser hastası kadınla tedavi süresince cinsellikle ilgili sorun yaşadığını ima etmek, kadını bedensel olarak yetersiz görmek ve bu durumu duygusal baskı aracı olarak kullanmak; duygusal ve cinsel şiddetin kesişim noktasıdır.

• Ekonomik Baskı Şiddettir: Tedavinin yüksek maliyetinin, kadının ekonomik olarak partnerine bağımlı hale gelmesi durumlarında, bu bağımlılığın bir baskı unsuru olarak kullanılması da gizli bir ekonomik şiddet biçimidir.

Tıbbi ve Ailevi/Partner Şiddeti

Bunların yanında hayatı kurtaran bir tedavi sürecinde dahi kadının ihmal edilmesi veya baskıya maruz kalması da şiddet biçimidir. Aile bireylerinin tedavinin zorluğunu görmezden gelerek duygusal desteği çekmesi, kadını hastalığıyla tek başına bırakması duygusal ihmal şiddetidir.

Tıbbi ortamlarda ise, hastanın mahremiyetinin ihlal edilmesi, ona yeterince bilgi verilmemesi veya empati eksikliğiyle yaklaşılması, ya da hastane koridorlarında saatlerce bekleyen hastaların sorularına azarlayarak cevap verilmesi zaten zorlu olan süreci katmerleyen tıbbi şiddet örnekleridir.

İş yeri ve Sosyal Ortamlarda Rekabet ve Dışlama

Kanser hastasıyla rekabet etmek ve onun hayata tutunmak ve anlam bulmak için sarıldığı işlerde onu rakip olarak görmek ve rekabet etmek şiddettir. Kanser hastasının ‘yanlış anladığını’ ima etmek, hastalığını duygusal baskı aracı olarak kullanmak, kanser hastasını duyguları ve algılarıyla ilgili manipüle etmeye çalışmak çok katmanlı bir şiddettir. Gündelik hayat davranışlarında kanser hastalarına görünmeyen şiddet biçimlerini uygularken, kamusal alanda şiddete karşı mücadele ediyor gibi görünmek ve sivil toplum kuruluşlarını bu niyetlerine alet etmek de en korkunç şiddet biçimidir. Ve maalesef tıpkı toplumsal cinsiyet dersleri veren akademisyenlerin tacizlerinin ört bas edilmesi gibi, kamusal alanda ‘toplumsal cinsiyet’ üzerine çalışmayı adeta bir maske gibi kullanarak dışlama ve rekabet duygularının ört bas edilmesini beraberinde getirir. Tüm bunlar kanser hastalarının en kırılgan olduğu dönemlerde sosyal çevre ve rekabet konusunda yaşanan şiddet davranışlarına karşı da dikkatli olunmasını gerektirir.

Mücadelemiz Kapsayıcı Olmalı

Şiddetle mücadele etmek, sadece görünür olanı değil, aynı zamanda en savunmasız anlarda bile varlığını sürdüren bu görünmez şiddet katmanlarını da ele almayı gerektirir.

25 Kasım’larda, şiddetle mücadele ederken kanser hastaları, engelliler, kronik hastalar gibi kırılgan grupların yaşadığı çoklu ayrımcılıkları unutmamak ve hepsinin yaşam hakkı için mücadele etmek gerekiyor. Mücadelemiz, tüm kırılganlıkları kapsayana, tüm eşitsizlikleri ortadan kaldırana kadar sürmelidir.

Bir kaç sene önce yine hangi meseleden sonra bu konulara kafa yorarken izledigim iki dizi hakkında yazdığım yazıyı bu vesileyle yeniden paylaşıyorum.

Birbiriyle aynı satırda olmaması gereken kelimeler ve cümleler aynı başlık altında toplanıveriyor. Keza bu kelimeler arasında sınırların ihlal edildiği dakikalar kadar az sürede içiçe geçen anlamlar var ve bu kelimeler bir araya geldiğinde toplumsal olarak erkeğin şiddetini örterek, rasyonalize ederken ve kadını suçlarken, kadının hep hikayenin mağduru ve kurbanı olmasını bekliyor. Sessiz bir kurban olmak yerine bu konu gündemde olmasına rağmen hayatına devam edebilen, kaldığı yerden hikayesini sürdüren ve cinsel şiddetle ve-veya kadının mahremiyetinin ve özel alanının ihmaliyle farklı şekillerde mücadele eden kadınlar gördüğünde ezberleri bozuluyor. Ayni zamanda cinsel şiddet uygulayan bir beyaz erkek gördüğünde de yine tartışılan ‘acaba kadının rızası var mıydı?’ oluyor.

İki Kadın, İki Hikaye

Netflix yapımı iki dizi bu konuları farklı yerlerinden tutarak bu tartışmaları yapmamıza olanak sağlıyor. Intımacy’de kariyer hayatı iyi giden politikacı bir kadının seks videosunun ortaya çıkmasıyla yaşananlar ekseninde ilerleyen dizide, aynı zamanda bir grup seks partisine katılan işçi bir kadının bu partiden kalan fotoğraf ve videoların iş yerine dağıtılmasıyla yaşadıklarına tanık oluyoruz. Bir yanda iş yerinde devam eden taciz ve aşağılama ve alayla mücadele eden bir yandan da geçmişten gelen bu anısının o anki sevgilisiyle ilişkisini etkileme endişesi taşıyan kadının yaşadığı anlara ilişkin pişmanlık, utanç duyguları arasında gidip gelmesini izlerken aslında bu yaşananlara ilişkin de ‘rıza’ kavramını sorgulamamız gerektiğini hatırlatıyor bize Intımacy. Bir yandan ablasının kendisinin başına geleni protesto ettiği bir anda söylediği gibi ‘onun bir kadın olarak istediğini yapmaya hakkı vardı’ ama bir yandan da terapistinin hatırlattığı gibi ilişkilere olan bağlılığı ve hayır demekte zorlanışı dolayısıyla aslında istemediği ve rıza göstermeyeceği bir seks partisine katılımı söz konusu. Ama bunların hiçbiri konunun odağındaki özel alanın ve mahremiyetin ihmali ve kadını, özel hayatında yaşadıklarıyla iş hayatında taciz etme davranışlarının önüne geçmiyor. Çünkü gördüğümüz mücadele bu. Seks partisine zorlayan eski erkek arkadaşı o günden kalan görüntüleri kadın kendisiyle görüşmeyi kesip hayatına devam edince bir öfke ve intikam aracı olarak kullanıyor. Ve bundan sonrası kendi özel hayatının diğer hayat alanlarıyla iç içe geçirilerek kadının aşağılanmaya çalışıldığı ve bununla nasıl mücadele edildiği üzerine.

Aynı hikayede birincil olarak karşımıza çıka kadın belediye başkan adayı Malen’in Fransa’nın bir sahil kasabasında hoşlanıp vakit geçirdiği ve sonrasında sahilde seviştiği görüntülerin ortaya dökülmesi ise politik bir skandal olarak yayılıyor. Keza o bir politikacı.

Kurban Olmayı Reddetmek

Ancak Malen mağdur ve kurban rolünü kabul etmiyor, bu rolü kendisine yakıştıran ve orda kalmasını isteyen tüm erkek siyasetçilere inat ‘politikacılar da sevişir’ diye yanıt veriyor ve kendisinin rızası dahilinde yaşanan bir seksin suçmuş gibi yanısıtılmasını kabul etmeyerek ve partisinden istifa etmesine zorlanmasının karşısında durarak şehrin sokaklarında korkusuzca yürüyor. Böylelikle suçun bu görüntüleri ortaya dökmek ve yaygınlaştırmak olduğunu gösteriyor kararlılığıyla. Bunun nasıl ve neden yapıldığı uzun süre açığa çıkmasa da kendisi de zengin bir iş adamı olan ama işleri yolunda gitmeyen Cesar’ı Malen ile birlikte sahil kasabasında gören bir adamın Malen’i politik olarak ortadan kaldırmak isteyen bir iş adamına söylemesiyle bir plana dönüşüyor ve yine kendi rızasıyla ve beğenisiyle Malen’e yakınlaşan Cesar’ın içindeki bencil, kendisini kurtarmanın derdinde bir adam (bu adamların içindeki gerçek kişilikler) hoşlandığı kadınla olan beraberliğinin videoya çekilmesini sağlayıp o iş adamına ulaştırılmasına ‘tamam’ diyor para karşılığında. Kadınlar güvenirken, erkekler ihtiraslarının, bencilliklerin, öfkelerinin ve kendi istediklerinin peşinde kadınlarla yaşadıklarını malzeme haline getiriyor her iki hikayede de.

Intımacy’de hem iş yerindeki erkeklerin korkunç tacizi ve hem de politikacı erkeklerin Malen’e yönelik üst düzey aşağılamalarının karşısında kadınların ayakta kalmasını sağlayan şey ise ekranlara samimiyetiyle yansıyan kadın dayanışması. Her iki hikayenin merkezinde de bu hikayede yaşanılanların ortaya çıkmasını ve suçluların şikayet edilmesini savunan bir dedektif var. Dedektif Alicia’nın sevgilisi tarafından ara ara dile getirilen yerlerde anlaşıldığı gibi kendisinin de geçmişinde belki sessiz kaldığı bir cinsel şiddet ya da bir mahremiyet ihlali hikayesi var ve bu onu bu konuda mücadele eden ve işini çok iyi yapan bir dedektife dönüştürmüş. Her kadının mücadelesine destek olurken ve hayatlarını yok etmeye çalışan erkekleri ortaya çıkarmaya çalışırken aslında kendi mücadelesine bir taş koyuyor ve böylelikle mücadeleler birleşip büyüyüp tek bir kadının hikayesi olmaktan çıkıp dayanışma içinde dönüşen mücadelelere dönüşüyor.

Aynı şekilde iş yerindeki tacizler karşısında kendisini çıkmazda hissedip intihar eden Ane’in ölümü sonucu onun başına geleni ve buna neden olanları anlama çabası veren ablası Bego’nun verdiği mücadele sırasında kendisini destekleyen ve cinsel şiddet ve özel alanın ihmali mağdurlarıyla çalışarak onları şikayet etmeye teşvik eden ve başlarına gelenin peşine düşerek adaletin sağlanması için uğraşmalarını isteyen bir başka kadınla tanışması sonrasında bir kadın örgütünde gönüllü olmaya başlıyor filmin sonunda. Şüphesiz ki Intımacy bize kimsenin başına geleni seçmediğini ve hayatımız boyunca karşılaştığımız ve karşılaşacağımız şiddet biçimlerinin çok çirkin yüzleri olabileceğini ve aslolanın bu yaşananlar karşısında bizim ne yapacağımız ve hikayemizi neresinden tutacağımız olduğunu ve birbirlerinin başına gelene sahip çıkan ve birlikte mücadele eden kadınların yoldaşlığının nasıl dönüştürücü ve güçlendirici bir rolü olduğunu anlatıyor.

Beyaz Erkeğin Skandalı

Bir Skandalın Anatomisi’nde ise hikayeyi erkek politikacı üzerinden okuyoruz, Intimacy bize toplumun ve sistemin kadınları seks hikayeleri üzerinden nasıl tanımladığını gösterirken, olağanüstü başarılı, yakışıklı ve karizmatik beyaz erkeklerin içindeki narsist, egoist, her şeyi kendinde yapmaya hak görür kişilikleri ortaya döküldüğünde bile, bunlara maruz kalan kadınların eyleme rızaları olmadığını kanıtlamak için verdikleri mücadeleye odaklanıyor. Şikayet ve rıza kavramlarını merkezine alıyor ve şikayet etmenin ve edememenin dinamiklerini çıkarıyor karşımıza. Keza o sırada karşımıza savcı olarakçıkan Kate de aslında 20 yıl önce James’in üniversite koridorlarında tecavüzüne uğramış bir mağdur, gerçek adıyla Holly. Ancak kendi hikayesini dönüştürerek savcı olmuş ve şimdi aynı kişinin bir başkasına yönelik tecavüz davasında savcı kimliğinde ve tecavüz sırasında kendisine yöneltilen sözlerin aynısının 20 yıl sonra başka bir kadına söylendiğini duyarak onun tecavüzü gerçekleştirdiğini kanıtlamaya çalışıyor savcı kimliğiyle. Zamanında şikayet edemediği James’in davasında bir adalet elçisine dönüşmüş. Bu anlamda Kate’in hikayesi de başlı başına bir tartışma meselesi. Zamanında başımıza gelene ses çıkarmamış olmanın bu meseleyle hayatı boyunca uğraşmayacağımız ve başkası benzer bir deneyim yaşadığında sesimizi çıkarmayacağız anlamına gelmiyor keza. Hele de mesleki bir yerden meselelerin manipülatör öznelerinin gerçek yüzlerini ortaya çıkarabilecek ve yargılanmalarını sağlayacak kaynaklarımız varsa.Her şeyi kendinde hak olarak gören James ise bugün Türkiye’de de eril hukuk sisteminin desteklediği erkek modellerine bir örnek teşkil ediyor. Yaptığı eylemi her şekilde reddeden ve mahkeme salonunda zaten ilişkisi olan bir kadına tecavüz etmesinin söz konusu olmadığının altını çizerek, asansörde tecavüt ettiği Olivia’nın onu istediğine ve asla hayır demediğine dair bir söylem tutturuyor avukatının yönlendirmesiyle. Keza onun kadar saygın birinin adının tecavüzle yanyana gelmesi bile söz konusu olamaz! Aslında bu çıkışları bile şunu dile getiriyor: kendisine ilişkin mükemmellik algısını o kadar içselleştirmiş ve kendisine o kadar bayılıyor ki zaten bir kadının onu istememesi ve ona hayır demesi gibi bir şey söz konusu olamaz. Hele hele zaten ilişki kurduğu ve daha önce seviştiği bir kadına tecavüz etmesine gerek bile yok çünkü o kadın her zaman sevişmeye hazırdır!

Hayır, Hayırdır James’çim

Ama yanılıyorsun James’çim. Avukatının ve kendisinin argümanları bunun gibi görüşlere dayanırken, Olivia’nın mahkemede verdiği ifadenin detaylarına bakmak gerekir. James’in iç çamaşırını nasıl parçaladığına ve memesini nasıl morartığına dair fiziksel olayları anlatırken, bir yandan da James ona saldırdığında ruhunun nasıl bedeninden ayrılmış gibi hissettiğini söyler. Bir kadın sevişirken ruhu bedeninden ayrılmaz. Ruhu ve bedeni arasında bir uyumsuzluk yoktur, sevişme karşılıklıdır. Zevk alınır ya da alınmaz ama rıza dahilindedir ve herkes gönüllü olarak bu eylemin bir parçasıdır. Ama bir kadının ruhunun bedeninden ayrılması bir saldırı için söylenebilecek bir tanımlamadır ve James eski sevgilisi Olivia’ya asansörde saldırmıştır. Eylemin adı tecavüzdür ancak biz bir tecavüzün tecavüz olduğunu kanıtlamaya çalışan bir kadını ve aynı adam tarafından 20 yıl önce tecavüze uğramış — ve yine benzer şekilde- bir savcı kadının hukuki olarak da bunun tecavüz olduğunu kanıtlamaya çalışmasını izleriz. Hikaye bize ‘hayır’ın hayır olduğunun ve geçmişteki evet’lerin her zaman ‘hayır’a dönüşebileceğini gösterir.daha bütüncül bir yerden okumamıza izin veriyor dizi. Keza Sophie de dağılmış bir ailenin çocuğu ve tek derdinin kendi evliliğini ayakta tutmak olması burdan geliyor ve o nedenle de James’i bilinçdışında da aklama çabası içinde. Ancak bu çaba gerçeği öğrenme çabasıyla çatışma içinde giderek sönükleşiyor ve yerini gerçeğe duyduğu merak alıyor.

Gerçek Güçlendirir

Üniversite yıllarından arkadaşı Holly’nin de James’in tecavüzünden şikayetçi olduğu davaya eklenince, Sophie bilinçdışında geçmişe ve anılarına doğru bir yolculuğa başlıyor farkında olmaksızın. Rüyaları ve hatıraları ona geçmişte James’in ortadan yok olduğu zamanları, o sırada Başbakan olan arkadaşıyla olan gizemli zamanlarını ve Holly’in ertesi günü hapı aldığı zamanı hatırlatıyor ve parçaları birleştiriyor Sophie bu kez bilinçle. Ve James’e dair karar verecek olan jüri beklentimizi haklı çıkaracak ve hukuk sisteminin kirini ortaya koyacak şekilde ‘James masumdur ve tecavüz yoktur’ kararı verdiğinde bile, birleştirdiği parçalarıyla geçmişteki Holly’nin bugünün kocasının davasının savcısı Kate olduğunu anlıyor ve ona tecavüz ettiğini Kate’in ağzından dinliyor. Ve dizi boyunca kocasının yanında durmak ve onun haklılığına inanmak için kendini zorlayan Sophie, James’in canını yaktığı tüm kadınların adaletini James’in ona verdiği sırları, o zamanın başbakanı arkadaşının uyuşturucu kullandığı bir gece uyuşturucu verdiği bir başka arkadaşlarına ‘hadi atla’ diyerek ölümüne sebep olduklarını anlatarak James’in de, arkadaşının da adaletini sağlıyor. Gerçek güçlendiriyor Sophie’yi. Sonunda kendi hayatının ve konforunun aldatmacasında mış gibi yaparak yaşamayı değil, kocasının çirkinliiyle yüzleşerek diğer kadınların yanında yer almayı tercih ediyor.

Intımacy de, Bir Skandalin Anatomisi de bize temelde bir kadınla bir erkeğin seks skandalı ya da taciz, tecavüz gibi meselelerde kurban rolüyle nasıl baş ettiklerini ve toplumun bu rolü kadına daha fazla yakıştırırarak onun bu döngüden çıkmasını bile istemediklerini, kadının kurbanlaştırıldığı hikayede iş hayatında da mağdur olması beklenirken benzer bir senaryoda erkeğin kariyerinin son ana kadar etkilenmemesi için verilen mücadeleyi; ancak tüm bu meselelerin peşine düşen dedektif, avukat, savcı gibi eril şiddetin farkında olan ve buna karşı mücadele eden kadınların dayanışması ile çözüme ulaştığını ve ancak bu şekilde çözüme ulaşılacağını, bir kadının hikayesinin aslında tüm kadınların hikayesi olduğunu ve özel hayatın mahremiyetini ihlal eden, kadının cinsel hayatını bir taciz unsuru haline getiren ve kamusal hayatının dinamiklerini özel hayatı üzerinden okuyarak tacize devam eden, kadının rızasını hiçe sayıp cinsel saldırıyı kendisinde hak gören tacizci, çıkarcı, şiddet uygulayan ve manipülasyonu isteklerinin aracı haline getirmiş tecavüzcü erkeklere karşı ancak ve ancak kadın dayanışmasının gücüyle savaşabileceğimizi ve bu hikayelerin kurbanları değil savaşçıları olabileceğimizi anlatıyor.

Currently, I am in a three-month follow-up phase for my breast cancer treatment. Every three months, I go through the same long routine: check-ups, blood tests, X-rays, my menopause injection, and any other examinations my doctor considers necessary. It’s a process of hours spent waiting — first to see the doctor, and then again for each test.

Being a cancer patient is psychologically heavy, yet speaking openly about what I experience feels like freedom. It’s a way of living without a mask.

For years, I had been masking my ADHD symptoms without even knowing that I had ADHD — especially in my professional life. After my diagnosis, and especially after my cancer diagnosis, expressing what I go through became a kind of relief. It meant accepting my differences as a neurodiverse person, accepting the illness, the lifelong treatment, and the truth that I have many fragilities and sensitivities — both emotional and physical.

Before, I was constantly rushing to engage with civil society organizations, trying to be part of many institutions. I still can,

but now I understand that the most meaningful thing is to tell our own stories -because the story itself is an institution, and it holds more power than any crowd that might applaud your speech.

That’s why I will continue to write — about my fragilities, about living with ADHD, and about surviving cancer. To live without the mask, and to find strength in telling the truth.

-A note from the hospital-

Bu makalede bir kadının Türkiye’den Japonya’ya doktora çalışmaları için uzanan göç deneyimiyle, Türkiye’ye dönüşünü takiben kanser tanısıyla devam eden yolculuğunu zor zamanlarda göç ve kanser üzerine kolektif feminist hikâye anlatıcılığıyla sağaltma deneyimini ele alıyorum.

ANAHTAR KELİMELER

Kadınların göçü, meme kanseri, otoetnografi, otobiyografi, akademi ve hastalık

Yazının tamamı için:

https://www.feministasylum.pitt.edu/faci/article/view/141/235

İnsan kanser olunca geçmişine bakarmış. Geçmişin sesi kulaklarında çınlarmış sürekli. Bu sesin ne dediğine bakmak için kendi içine dönmek, yoluna ve yolculuğuna bakmak ve kendi içine doğru bir kazı çalışması yapmak gerekirmiş... Bu yazı da bu kazı çalışmasının bir çıktısı olarak yazıldı.Hastalık hayatın gece karanlığıdır; daha sıkıntılı süren bir yurttaşlıktır. Doğup hayata gelen herkes, biri ‘sağlıklılar’, diğeri ‘hastalar’ ülkesinde olmak üzere çifte vatandaşlığa sahiptir bu yeryüzünde. İstisnasız hepimiz, bize kalsa sadece ‘iyi’ pasaportuyla yaşamayı tercih etmemize rağmen, günün birinde -en azından bir süreliğine-kendimizi öteki ülkenin hüviyetini taşıyor durumda bulmaktan kurtulamayız(Sontag,2003, s.3)

Bu sonbahar kanserle tanıştım; olduğu haliyle, belirli bir konumdan. Ama beni biteviye acı, ağrı ve korku ve daha önce hallettiğimi düşündüğüm ölüm silsilesiyle vurdu. O sırada bu terimlerin ne kadar fazla yüzü olduğunu fark etmemiştim; ne de bunların karşısında duran gündelik yapılarımız için ne kadar fazla gücün işbirliği içinde olduğunu, ya da diğer deneyimler kendilerini sundukça bu terimleri ne kadar sıklıkta yeniden tanımlayacağımı da. Ölme arzusunun değil ölümün bir olgu olarak kabul edilmesi bir gözümüz bilinçsizce, sürekli sonsuzluğu ararken pek mümkün olmayan bir güç ve canlılıkla güçlenmemi sağlıyor (Lorde, 1980, s. 19).

Kanser sözcüğü çoğaldı sanki. Sanki birden çok sık kullanılır oldu. Artık, yığınla sözcük arasından hep bu sözcüğü mü çekip çıkaracağım. Ses dalgaları en çok, kanser sözcüğüyle mi patlayacak kulağımda? Bencil bir ahmak gibi, kendiyle ilgili şeyleri duya göre başka adları ve anlamları kavrayamaz olmak çevremde hiç ilgimi çekmeyen nice kanser olayı vardır kim bilir? Dünyadakiler bir yana. Hayatın ve bilimin kansere açtığı amansız savaş hiç de ilgilendirmiyordu beni. İlgilenecek daha güzel ve anlamlı bulduğum savaşlar varken. Onların yanında küçük ve dar cepheli bir savaştır kanser savaşı. Ama bütün ve küçük ve dar cepheli savaşları küçümsemek insanı büyük bir cephenin savaşçısı kılmaz. Büyük ve anlamlı savaşlara inanmak, tam anlamıyla kavga içinde olmayanları oyalanma tuzağına öyle bir atar ki, durduğun ölü noktanın, sadece boşluğa götüren durağanlığın seni kötü bir mikrop gibi tüketmiş olduğunu anlayıverirsin; küçümsenmiş bir düşmanın karşısında, daha savaşamadan yenilirsin. Varsın, durduğum yerde bir hindi gibi semirttiğim ölüm kanser biçiminde şakalaşsın benimle. Onu bir hindi gibi kesip attılar içimden. Hayat çekilişinden ölümsüzlük piyangosu çekmiş gibi seviniyorum. Durduğum yerde şu ya da bu düşmanca kemirilmemek mümkünmüş gibi. Durmak. Hastalığımın, bütüntükenmelerin nedeni. Hak edilmeden uzayan insan hayatına süren, sürmesi gereken büyük HAYAT’ın attığı ufak bir çelme... (Soysal, 1976, pp. 154-155)

.Giriş

2023

Haziran ayında kanser teşhisi aldım. Ve 1.5 yıl kanser tedavisi gördüm. Teşhisi aldığım ilk andan itibaren bunu konuşacağımı ve yazacağımı biliyordum. Başına geleni yazarak anlayan ve başına gelenle konuşan biri olarak bu otoetnografik makalede de kanserle konuşmalarımdan bir bölüm sunacağım. Kanser teşhisinden önce kendi hayat hikayemdeki en büyük hikaye olarak gördüğüm mesele doktora için Japonya’ya gitmemdi. Kendi eğitim göçümdü ve bu süreçte yaşadıklarımdı. Kanser olunca kendi içimdeki tüm hikayeler birbiriyle konuşmaya başladılar. Belki de onları susturduğum yerlerden konuşmaya başladılar. Sanki içimden ve ruhumdan sözcükler göğe doğru yükseliyor ve ben onları görmezsem kendi yoluma ihanet edermişim gibi hissettiriyordu. Bu nedenle göğe yükselen sözcükleri kapıp kapıp, kah bilgisayarımdaki word dosyalarına, kah sayısız ve karışık defterlerime yazmaya başladım. “Yazmadan ölmeyeceğim”dediğim her şeyi yazmak zorundaydım. Başka türlü hayatıma devam edemezdim. İnsan belki de sustuğu yerden kanser oluyordu. Bana kendini gösteren her sözcüğe yüreğimi açtım ve konuşmalarına izin verdim. Bu makale de bu dile gelişlerin ürünü. Ben kanserle birlikte sadece kanserle konuşmadım. Göçümle de konuştum. Hatta orda zorlandığım ve üzerini örttüğüm yerlerin örtüsünü kaldırdım ve izin verdim çırılçıplak kalmalarına ve bana bakmalarına. Kanserle yaşadığım tüm duygular göçün duygularını çağrıştırıyordu.Göç. Ülkeyi geride bırakmak. Kanser. Sağlıklı bedenini geride bırakmak. Kanser. Sağlıklı bedenden göç etmek...Göç ettiğiniz ülkede kendi ülkenize ne zaman döneceğinizi hep merak edersiniz. Kanser olduğunuzda da ne zaman iyileşeceğinizi merak edersiniz. İyileşmek, sağlıklı bedene kavuşmak ise kendi yurduna dönmek gibi... Kanser... Göç...Zihnimde kanser ve göç konuşmaya devam ededursun, bu konuşmayı yazabiliyor olmam aslında, kanserle, yaşamın hızına mecburen ara vermemle ilgili. Dönmeme rağmen doğduğum şehirden hep gitmeye çalışırken içinde olduğum koşuşturmacaya, kanser’in çok sert bir “dur”sinyali vermesiyle ilgili. Yaşarken yazamadığımı, daha doğrusu paylaşmak/yayınlamak üzere yazamadığımı (kendime ait karalamalarım zamansız ve her zaman yazma halindeyim ancak yayımlamak üzere yazmak başka bir çaba), yazmak için yaşadıklarımın çok sesli korosunu dinlemeye odaklanmam ve yeni sesler eklememem gerektiğini anlamamla ilgili. Kanser “dur”demese, İzmir’de duramayacağımı ve bir başka derdin peşinde yine yollarda olacağımı bilmemle ama bunun da hikayemde yarattığı eksiltili ruh haliyle de boğuşuyor olacağımı fark etmemle ve kanserle yaşamayaara vererek, yazmayakarar vermemle ilgili. Yani aslında yazmazsam yaşama uğraşımın ve mücadelemin anlamının kaybolup gideceğinin getirdiği farkındalıkla ilgili. Hastalığın tüm yaşam deneyimlerini bir çırpıda sıfırlayabilecek güce sahip olduğunu tüm hücrelerimde hissetme ve hikayem olmasına, hikayem oluşurken dokunduklarımın da bana anlatılmaya değer hikayeler bırakmasına rağmen, hikayemi yazmazsam bunları hayata bırakamamış bir benlikle ortadan yok olacağımı görmekle ilgili. Aslında kanserin gözleriyle ilgili. Bu anlamda bu makalede, hikayemde çok eskilere giderek ve eğitim ve iş hayatımdaki ve yaşamımdaki beni ben yapan köşe taşlarına yani aslında feminist bir oyunbozan (killjoy)olduğum deneyimlere ya da ben ben olduğum için bu köşe taşlarıyla karşılaşma sırasında yolumu ve yolculuğumu yine bir oyunbozanolarak şekillendirme biçimime yer veriyor olacağım. Sebebi ise hastalıkla karşılaşınca zihnimde bunların daha belirgin halde bana görünür olmasıyla ilgili.Japonya’ya gitmeden çok önce...1992-1998 arası bir dönemde...Çocukluğun en güzel zamanlarında... İzmir’de Ödemiş Hulusi Uçaçelik Anadolu Lisesi’nde okurken en çok seyahat ettiğimiz yer Efes ve Bergama. Okul gezilerimizde en çok buralara gidiyoruz her yıl. Biz bir yandan ‘ama yine mi?’ derken, bir yandan da çok seviyoruz bu turistik yerlere gitmeyi. Çünkü oralarda İngilizce konuşabileceğimiz yabancılarla karşılaşıyoruz. İngilizceye hep çok çalışmışım. O benim için uzaklara açılacak bir kapı... Devlet okullarında ne kadar öğrenebilirsek... Ama iyi gidiyorum... O dönemlerde Anadolu Lisesi’ni kazanmak bileeğitim hayatı parlak bir geleceğe açılan kapı gibi. Nitekim o yoldayım. Bergama-Asklepion’da bir gezi An’ı geliyor gözlerimin önüne. Japon turistlerle karşılaşıyoruz. Nasıl sıcaklar. Nasıl enerjikler. Heyecanlı heyecanlı konuşuyorlar kendi aralarında. İngilizce konuşuyoruz ama ilk o zaman çalınıyor kulağıma Japonca. Konnichiwa! Ogenki des ka? İlk öğrendiğim Japonca sözcükler... Hayalperest bir çocuğum. Hep uzaklara gitmek isteyen. Japonya’ya da gitme fikri aklıma o zamanlar böyle düşüyor. Güzel bir fotoğrafımız var 5 Japon kadınla kameraya el sallayan. O kız çocuğunun hayallerini gerçekleştirmek için canla başla çalışacağını o yıllarda henüz bilmiyorum. İzmir’den telaşlı bir seyahatle ailemle Ankara’ya gidiyoruz. Ailem üniversiteyi hep İzmir’de okumamı istemiş (Dokuz Eylül Hukuk). Avukat olmamı ve İzmir’de yaşamamı. Cumhuriyet gazetesi okuyoruz. Ben bir de kadın gazetecilerin başka dünyalarda bıraktıkları anılarını okumayı seviyorum. Zeynep Oral gibi gazeteci olmayı hayal ediyorum. Zeynep Oral’ın Uzak Doğu’m(2000) kitabı bir dönem baş tacım oluyor. Şu an hala odamda duran kitabına attığım tarih 18.05.2000. Lise 1’de falan olmalıyım. Bir dönem de Kadın Olmak(1985) kitabı cezbediyor beni. Orda da Afrika’yı anlatıyor. Ah! Ben de dünyayı gezeceğim. Ben de yazacağım böyle. Lisede hep okul gazetesinde yazıyorum. Herkes bana iyi yazdığımı söylüyor. O halde kesinlikle yazma ile ilgili bir mesleğim olmalı... Gazetecilik hala kendime en uygun bulduğum meslek. Ama İzmir’de de kalmak istemiyorum. İzmir’den dünyaya açılmak zor. Ya Ankara’ya ya İstanbul’a gitmeli. Ama bana bir türlü gazetecilik tercihi yaptırmıyor kimse. Evde kıyamet kopuyor. İşsiz mi kalacaksın? Zarzor ‘Uluslararası İlişkiler’ bölümüne ikna ediyor beni İstanbul Siyasal’da okuyan kuzenim. Düşünüyorum. Elbette gazeteci de olacaksam siyasetten anlamalıyım. Çocukken uzakları merak eden o kız çocuğu, bunu nasıl hedefe dönüştüreceğine ve nasıl yollaryürümesi gerektiğine kafa yorarken ülke dışına açılan bir kapı gibigeliyor Uluslararası İlişkiler. Ve-ODTÜ tercih ediyorum. Ve-kazanıyorum.2007-2008. Ankara.ODTÜ’de geçen yeniliklerle dolu 5 seneden sonra Uluslararası İlişkiler lisansım bitmiş. Ankara’da 5. yıl. Lisansım sırasında iki staj yapıyorum. Biri UNCHR’da, biri de Cumhuriyet gazetesinde. Gazeteci ya da yazar olma niyetim hala devam ediyor. ODTÜ’de kahGenç Yazarlar Topluluğu ile kah edebiyat topluluklarıyla bir araya geliyoruz... Cumhuriyet gazetesinin Ankara ofisinde sabah toplantıları yaparken yine uzak ülkelerden haberler getirdiğim hayallere dalıyorum. Gazeteye haberler yapmaya başlıyorum. Hep sosyal meselelerle ilgili haberler ilgimi çekiyor. Engellilik ile ilgili yaptığım bir haber çok uzun oldu diye erkekhaber müdürü tarafından azarlanıyorum. Ona sinir oluyorum. “Belki de hızlı gazetecilik anlayışı bana uygun değil”diye düşünmeye başlıyorum. Ben belki de uzun uzun araştırmalar yapmalı ve daha uzun yazılar yazmalıyım... Haber müdürünün “Stajdan sonra seni işe alırız belki”sözlerinealdırmadan ayrılıyorum kısa sürede stajdan. İlk oyunbozanlığım(Ama o sırada killjoy/oyunbozankavramını bilmiyorum). Patronerkeklerden hoşlanmıyorum. Değerlerime uymayınca da önerilen tekliflerle ilgilenmiyorum2007-2008. Ankara.Bu düşüncelerle Sosyal Politika master’ına başlıyorum. Zaten üçüncü sınıftan beri sosyolojide yan dal yapar gibi tüm dersleri sosyoloji bölümünden alıyorum. ODTÜ’de Kadın Çalışmaları ve Sosyoloji bölümlerine de kabul ediliyorum ama hepsinde toplumsal cinsiyetçalışabileceğim diye tez danışmanımın yönlendirdiği yeni bölüme kaydoluyorum... ODTÜ’de bir üç yıl daha. Caanım Beşeri kantini. Ben ODTÜ’de büyüyor ve kendim oluyorum. Mezun olunca ailem İzmir’e dönmemi bekliyor ancak ben Ankara’da kalmak istiyorum. İlk araştırmamda çalışma olanağı çıkıyor karşıma. Hacettepe Üniversitesi Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet Araştırması. Kadınlar hakkında yazacağım ya, ama araştırma sevdası da kaçmış içime... Doğru bir tercih yaptığımı düşünüyorum. Ayşe Kudat’a benzemek istiyorum bu dönemde2007-2008. Ankara.Ankara’ya sığmamaya başlıyorum. Bir yerlere gidesim var. Tezime o sırada başlamamışım. Erasmus’la Viyana’ya gidiyorum. Emek’te 8. Cadde’ye yakın evim var (76. Sokak), ben kapatmak istiyorum, belki Viyana’da kalırım diye düşünüyorum. Belki bir master daha, belki doktora... Ailem “yok”diyor, “evin dursun, dönüş biletini de alacaksın zaten, yap çalışmanı, ilerlet Almancanı, gel...”Dönüş tarihimi bile hala hatırlarım. 20 Haziran 2010. Şubat’ta gidiyorum. Haziran’da dönüyorum. Hep dönmek gerekiyor... Ama benim aklım hep gitmek ve başka yerlerde başka çalışmalar yapmakta... Viyana’da Türkiyeli göçmenlerle ilgili çalışma yapıyorum, derslerim bittiği için Erasmus çalışmamı böyle değerlendiriyorum. Sonra Ankara’ya dönüyorum.2011. Ankara.Viyana’dan sonra Almanya’ya giden göçmenlerle yaptığım saha ile evlilik göçü üzerine master tezi yazıyorum. Master da bitiyor. Ailem ‘hadi artık dön İzmir’de iş bak’ diyor. Ben Ankara’da kalmak istiyorum. İzmir’e dönersem artık bir yere gidemezmişim gibi geliyor. Hızla sivil toplum kuruluşlarında çalışmaya başlıyorum. Sorduklarında ‘ama işe girdim, hem daha doktora yapacağım’ diyorum. Sonra ‘Hacettepe Nüfus Etütleri’ne doktoraya gir’ diyor bir hocam. ‘Araştırma deneyimin artar.’ Mantıklı geliyor. Zaten daha önce de çalışmıştım, Türkiye’nin önde gelen araştırma kurumu. Giriyorum Hacettepe’ye ve araştırmada çalışmaya başlıyorum. Aslında pek mutlu değilim. Sanki niceliksel araştırma ruhumu beslemiyor ama biraz demografi öğrenmek de fena fikir değil. Üstelik neyapacağımı da pek bilmiyorum. Ama teorik bir alanda ilerlemek istemiyorum, muhakkak araştırma olmalı içinde. Çok da seçeneğim yok gibi geliyor.2013. Ankara.İzmir’den Ankara’ya gidişimin 11. yılı... Lisans biteli çok olmuş. Yüksek lisans da bitmiş. Hacettepe Üniversitesi’nde doktoraya başlamışım ama artık Ankara’ya sığamıyorum. Enstitü küçük geliyor. Onca yıl ODTÜ’den sonra yalnızca gitmek istiyorum. Ailem hepİzmir’e dönmemi istiyor. Ben boğuluyorum. İzmir’e dönmek istemiyorum. İzmir sanki kendi içinde yaşamak gibi. Sanki insanın kendisi olabilmesi için doğduğu yerden çıkması ve hayata karışması gerekiyor. Hep böyle düşünüyorum. Ankara’da kalırsam da hep kalırmışım gibi gelmeye başlıyor. Herkese “hayır”diyorum ve başvurular yapmaya başlıyorum. Ben gideceğim. Bir yerlere gitmeliyim. Kesin çıkmalıyım Ankara’dan da. O ada senin, bu ada benim, bir adadan ötekine yüzüp duruyorum... Yanımdan bir balık geçiyor, tepemden bir kuş uçuyor... Yoksa yanımdan geçtiğini sandığım balık ben miyim? Kanatlanmış uçuyorum da haberim mi yok? Rüzgârlı anılarıma kulaç atıyorum... Henüz yaşamadıklarıma kanat çırpıyorum... Sakın ben keyiften çıldırmış mıyım? Zümrüt sularda yüzüyorum, yüzüyorum, yüzüyorum. Beyaz ipek kumlarda suyun içinde koşuyorum, koşuyorum... Yaşamak ne güzel şey diye haykırarak coşuyorum, coşuyorum, coşuyorum. (Oral, 2000, s. 206)

On the road to Japan.

2014.

ODTÜ’den bir arkadaşım Japonya’ya gidiyor. Bana öyle çok anlatıyor ki “neden olmasın?”diyorum. Çocukluğumda Japonya’ya gitmek isteyen o kız çocuğu akademik başvurular hazırlıyor Japonya için. Amerika’ya başvurmuyorum, Kanada’ya da başvurmuyorum. Almanya ve İngiltere’den birkaç okuldan kabul alıyorum ama destek olmadan gitmeye cesaret edemiyorum. Japonya beni kabul ediyor. Hem de sosyal bilim alanında MEXT bursu verdiği tek kişi olarak o sene. Gurur duyuyorum kendimle ve çok heyecanlıyım. Gitmek için sayısız evrak, doküman ve sonsuz gibi gelen yazışmalar ve süreci layıkıyla yerine getiriyorum. Çocukken Japonya’ya gitmek isteyen o küçük kız çocuğuna göz kırpıyorum sürekli evrak hazırlarken. Bu sadece bir akademik sevinç degil. Dünyayı keşfedecek ve yazabilecek gibi hissediyorum. E, lisansta diplomasi, Türk-Japon ilişkileri konularıyla da zihnimde yer eden pek çok şey var. Lisansta gördüklerim, bir dönem devam ettiğim Türk-Japon topluluğu, üstüne sosyal araştırmalarla geçen 3-4 yıl, evet ben gitmeyeceğim de kim gidecek? Gazeteci olarak gitmiyorum belki, lisansımın alanından da biraz uzaklaşmışım ama olsun, Kyoto Üniversitesi Sosyoloji Bölümü’nden kabul alınca dünyalar benim oluyor. Dünyanın en güzel şehrine gidiyorum. Aile ve yaşlılık politikaları çalışacağım. Annem Ankara’daki evimi boşaltmaya geliyor. Kitaplarımı Ankara’daki kuzenime, Ankara’daki birkaç arkadaşıma ve Muğla’daki en yakın arkadaşıma dağıtıyorum. Babam ve abim İzmir’de kalıyor. Nasıl bir yolculuk arzusundaysam, İzmir’e, onlara “hoşça kal”demeye gitmeden Ankara’dan gidiyorum Japonya’ya. Kendini gerçekleştirme tutkusu tüm benliğimi sarmış durumda. Uçuşum Osaka’ya. Heyecandan ölüyorum.2014-2016.Rüya gibi geçen iki yıl. Japonca öğreniyorum. Türkiye’yi anlatıyorum. Oradaki diğer yabancı öğrenciler gibi part-time İngilizce dersleri vermeye başlıyorum. Bol bol şehri geziyorum. Başka şehirlere de gidiyoruz. Sonra başka ülkelere. Sanki özümü bulmuş gibiyim. Doğduğu yere sığamayan o küçük kızı mutlu ediyorum artık. Her yola çıkışında dünyanın içinde yolculuk ediyor gibi hissediyorum. Sanki içimde hala buna inanamayan bir küçük kız var. Sürekli kendime kendimi hatırlatmam gerekiyor. Türkiye’den gelen diğer araştırmacılarla ara ara buluşuyoruz. O zaman hatırlıyorum kendimi. Araştırma konumuz var. Onu çalışmak üzere buradayız. Ben Sosyoloji bölümünde Türkiye’den ilk kişiyim ve tek kişiyim. Japoncada elbette zorlanıyorum. Ama azimliyim. 2016’da dönmek üzere gelmiştim, araştırmamı yapıp döneceğim sanıyorum ama danışmanım bana “kal”diyor. “Yeniden sınava gir.”“Doktoranı buraya alalım.”Çok mutlu oluyorum. Yıllar geçiyor, yaş alıyorum ve doktora sürekli uzuyor diye biraz dertliyim, ama olsun. Üniversitemde zorbir sınava giriyorum. Ve-geçiyorum. İnanamıyorum. Japoncam hala az ama beni kabul ediyorlar..2015. Ankara.ODTÜ’de Gender Conference’a geliyoruz. Danışmanım o sırada Fransa’da sabbatical’da. Fransa’dan Ankara’ya geliyor. ODTÜ’de hocalarımla tanıştırıyorum. Çok mutluyum. Hocam hali hazırda Japonya’da ve diğer Asya ülkelerinde yürüttüğü “karşılaştırmalı ail eve yaş alma üzerine niceliksel araştırmaya”Türkiye’yi de dahil etmek istiyor. “Tamam”diyorum. Hocalarla görüştürüyorum ve o sırada HUNEE’de olduğum için orayla da görüşüyor. Enstitü kabul etmiyor ama o dönem enstitüdeki hocalardan bir Profesör hoca kabul ediyor. Erkek. 2016. Ankara.Ankara’ya sahaya geliyorum. Uluslararası araştırmanın Türkiye ayağı. Aslında gönülsüzüm. Bu araştırma ile ilgili sorumluluğum artıyor. Ankara’da sahada danışman hocanın benimle ve başka bir kadın öğrencisiyle ilişkilenme dinamiklerine dair bir şeyler hoşuma gitmiyor. Ancak,elimi kolumu sallayarak, “ben gidiyorum”diyemiyorum. Her konuda bir hocanın söz sahibi olması günden güne huzursuzluğumu artırıyor. Araştırmanın minik asistanı gibi hissediyorum. “Ne kadar küçük bir rol Tanrım”, diyorum. Ama aslında bu bir uluslararası araştırma. Döndüğümde danışmanımın tüm doktora makalelerimi bu araştırma çıktılarından yazmamı bekleyeceğini o sırada bilmiyorum. Sonradan Çürük Atlar Çöplüğü adlı kitabımda birleştireceğim öykülerimi o dönem karalamaya başlıyorum. Ruhum huzursuz

2016. Kyoto.

Kyoto’ya dönüyorum. Türkiye’de araştırmanın başındaki Profesör her şeyi yönetiyor. İletişimimizin dinamikleri değişmeye başlıyor daha da. Ben bu araştırmada kaldıkça bu dinamiklere uyum sağlamak zorundaymış gibi hissediyorum. Ancak kendisine dair ve öğrencileriyle ilişkilenme biçimlerine dair dinamikleri net şekilde gördüğüme eminim. Çok sonra bu konuda bir anlatı yazmaya cesaret edebiliyorum (Bayraktar, 2023). Erkek bir profesörün öğrencileriyle “onay inşası”sayesinde tuhaf ilişki dinamikleri kurarak, bunların içinde kalmalarını sağlayan akademik ilişkilenmeler yaratması ancak tüm bunlar ikili iletişim biçimlerinde saklı kalırken, kamusal alanda toplumsal cinsiyet alanında dersler vermesi, ödüller alması ve meclis kürsülerinden çağrılması, işini yaparken yükselmeye devam etmesi Türkiye için ne kadar şaşırtıcı olabilir? Bu dışsal konumlanmalara inanarak onun gölgesinde iş üretmeye devam eden kocaman bir kitle olabilir. Ancak ben kendi hikayemi çizecek olduğum bir tezi ataerkil gölgelerle ortaya çıkarmak istemiyorum. Bu süreçte uğradığım duygusal şiddeti kabul ederek ortaya tez çıkarmanın ve doktor unvanı almanın kendisiyle ilgilenmiyorum. Ben feminist bir doktora tezi yazmak istiyorum ancak ataerkil gölgesinin soluk nefesini üzerinde hissettiren bir akademisyenin danışmanlığında yazdığım tezin nasıl feminist olma ihtimali yoksa, gördüklerimi görmezden gelerek “tezin içinde kalma”haline devam etmem de feminist etiğe aykırı geliyor. Başka bir yol yürümek istiyorum..

2017.

Ardından, ulusal ölçekteki karşılaştırmalı aile ve yaş alma araştırmasından uzaklaşmaya karar verdim. Japonya’da ve Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsünde çalışırken yazdığım yazıları ve katıldığım konferansları reddettim. Özgeçmişimden çıkardım, akademik sayfama dahil etmemeyi tercih ettim. Bu çalışmaların bazılarında hâlâ etiketlensem de onları kendi katkılarım arasında görmüyorum. Kendi çalışmalarımla tanınmak istiyorum, başkalarının etkisi altında üretilen çalışmalarla değil. Otantik benliğimle yolda karşılaştım; kariyerimi bir başkasının etkisi altında inşa etmeyi reddettim. Oyun bozan rolünü kucakladım. Ve bu benim hikâyem. Etrafımda olan biteni, manipülatif ilişkileri fark etmediğim, naif bir feminist olduğum dönemi de kapsıyor. Sara Ahmed’den (2016) esinlenerek terk etmeyi bir direniş yolu olarak gördüm; dolayısıyla, etik ve ideolojik çatışmalar nedeniyle araştırmadan ayrıldım. Bu kararla sanat temelli araştırma yöntemlerine yöneldim; yaratıcı yazarlığı bir direniş yolu olarak kullandım. Çürük Atlar Çöplüğü(Bayraktar, 2017) ve diğer bir hikâyem (Bayraktar, 2018) karşılaştığım akademik hiyerarşilere karşı sanatsal bir isyan oldu. Feminist duruşumla çatışan bir araştırmayı bırakma deneyimi, araştırmacı ve yazar olarak otantik sesimi bulmamı sağladı. Yanık Ruhların Işıkları (Bayraktar, 2019)adlı romanımı bu dönemde yazmaya başladım, 2017 -2019 arasında. Bu kitapta ana karakter iş hayatında karşılaştığı tacizi hikâyesinden silmeye çalışan eğitimli bir kadını anlatır. Erken yaşta evlenmiş bir kadınla arkadaşlığını da anlatır. O sırada (2018) Saitama’da yaptığım araştırmada Kürt diasporasında kadınların erken yaşta evlenmeleriyle ilgili gözlemlerim ve yurt dışında araştırma konumu değiştirme kararım böyle bir kısa romanıyazmama yol açtı. Saha çalışmalarım sırasında ve yayınlarım okurla buluştuktan sonra, kadın kimliğime ve çalışmalarıma yönelik ideolojik ve siyasal erkek müdahaleleri kimliğimin yerle bir edildiğini ve entelektüel emeğimin çalındığını ya da emeğime el konulduğunu hissetmemeyol açtı. Bu hislerimi çokça Milner’ın (2014, s.1 132) şu sözlerine benzettim:

Ölümün dişleri. Bu ne manaya mı geliyordu? İlk başta bunu sadece düz anlamda ölüm olarak görmüş, otomatik benliğimin fikirlerinin neredeyse daima metaforik olduğunu unutmuştum. Sonra bunu şahsi kimliğimin yutulacağı korkusu olarak görmeye başladım ve zaman geçtikçe beni sürekli amaç peşinde koşmaya itenin bu korku olduğuna kanaat getirdim. Bir ölüm kalım meselesi sürekli kafamı kurcalıyordu ve bir şahıs olarak var olduğumu kendime kanıtlamak için sürekli bir şeyler yapma arzusu duyuyordum.Özellikle de düşman aslında kendi kapılarımın içinde olduğundan, nadiren kendimi çabalamayı bırakacak kadar güvende hissediyordum. Kendimi ilk keşfe çıktığımda bulduğum bu kendini bırakma ve denizin içeri girmesine izin verme arzusu (rüyalarımda hep tsunami tehdidi olan bir kasabada oluyordum) beni sürekli kaçınılmaz ölüme itiyordu sanki. Ama henüz bu ölümün gerçek anlamını görememiştim ve görene kadar da bu korkudan kurtulamayacaktım. Aslına bakılırsa bunun ne anlama geldiğini, dışladığım düşünceleri ifade etmek için başkabir teknik geliştirene kadar keşfedemeyecektim.

Araştırmama ve yazdıklarıma müdahale Milner’ın tarif ettiği gibi kişisel ve akademik sesiminin benden alındığını hissetmeme yol açmıştı. Ancak, yeni bir çalışmayla bununla baş edebileceğimi düşündüm. 2023 yılında kanser teşhisi aldığımda araştırma yaptığım dönemde yaşadıklarım ve mücadelem daha da görünür oldu. Doktora araştırması yolculuğumda karşı karşıya kaldığım patriyarkal baskıların hastalığın gelişmesine etkisini sorguladım. Zira, bu baskılar ne kadar süreceği belli olmayan bir depresyona girmeme ve yazmak için mücadele etmeme yol açtılar. Yazamamak kendimi gerçekleştirememiş hissi yaratıyordu; bu doktora yolculuğu yolumdu ve doktora tezimi bitirmekle sonlanacaktı. Ancak, her şeyin ortasında durmak zorunda kalmıştım; Doktora tezime ara vermek ve ülkeme dönmek zorunda kalmak çok acı veriyordu; bu acının derinliğini kanser tanısıyla gördüm. Hikâyemin Japonya’da bıraktığım kısmını hissediyordum; kimliğim ikiye bölünmüştü. Ve iki ülkedeki parçalarımı, hasta ve sağlıklı versiyonlarımı birleştirmemin tek yolu yazmaktı. Bunu fark etmem hem güçlenmek hem akademik katkı açısından hikâye anlatıcılığına olan inancımı pekiştirdi. Salt bir doktora tezi yazmak yerine araştırmamı, hayata dair deneyimlerimi ve çoğunlukla bu dönemlerde yazdığım tüm yazılarımı özgün bir şekilde temsil edecek bir anlatı oluşturmaya çalıştım. Etnografik saha çalışmalarıma ek olarak, sanat temelli araştırma yöntemleriyle başkalarının göç deneyimlerini belgeledim ve aynı zamanda göçmen bir araştırmacı olarak kendi yolcuğumun anlatısını da kurdum.. Böylelikle, otoetnografik hikâye anlatıcılığının önemini bir kez daha gösterdiğimi düşünüyorum. Doktora yolcuğumda kullandığım diğer sanat temelli araştırma yöntemleri ve yaratıcı yazın bir direniş biçimiydi ve araştırmayla boğuşurken kendimi yazılarımla yaratmamı sağlamıştı. Aşağıya, romanımdan (Yanık Ruhların Işıkları)kısa bir bölüm ekliyorum. Bu bölüm, başka bir araştırmayı gerçekleştirmemi sağladı. Kendi yazılarım sayesinde Japonya’da yeni bir araştırma yapma gücünü kazandım (yüksek vasıflı kadınların göçü). Bu metni yazarak kendimde başka bir araştırma yapma gücü buldum, bu metni bitirdiğimde Woolf’un Üç Gine’yibitirdiğinde “muazzam rahatladığını ve huzurlu” hissettiğini belirtmesi ve “sonunda bu zehir ve coşkudan kurtuldum” (Carrol, 1978) demesi gibi hissediyordum (Russ, 2022, s.179). Öte yandan eski çalışmaya dair içimde biriken zehirden belki de tüm bu metinleri ve bir yöntem olarak sanat temelli araştırmayı kullanmaya iten duyguları yazarak kurtuluyordum. Yani mücadelemi iliştirdiğim yeni bir yazın yaratmak bende kendime dair yeniden araştırma yapma gücü bulmamı sağlamış olsa da tüm bu yolu yürümemin arkasındaki itici gücü belirttiğim bir metin yazmak da—hala kaldıysa ve kanserle hala atılmadıysa—bu zehirden kurtulmanın bir yöntemi benim için. Art and Anger’da Marcus’un (1978) Woolf’un deliliğinin ayırt edici bir özelliği olarak duyduğu kin ve öfkenin ifade bulmasına işaret ettiği gibi (Russ, 2022, s. 179), Yanık Ruhların Işıkları da benim öfkem aracılığıyla yazdığım bir metnimdir. Benim kendi araştırma ve yazılarının peşinde koşan bir ben yaratmamı sağladığı için de öfkeme minnet borçluyum. Aynı zamanda Milner’ın bir şahıs olarak kendini kanıtlamak için sürekli bir şey yapmak arzusu (Milner, 2014), veAhmed’in dediği gibi (2017, s. 29) “feminist malzemeler”den oluşan kendi metinlerimden bir dünya yaratmak derdindeydim. Kendi feminist inşaatımı ancak bu malzemelerle besleyebilirdim.. Yanık Ruhların Işıkları’ndan Öyküler

Oyunbozanlığım

Dalgalarda savurduğum beyazlıklara bakıyordum. O beyazlıkların içindeydi isyanım, inadım ve oyunbozanlığım. Her şeyi geride bıraktığımı düşünsem de biliyordum o beyazlıklarda taşıyacağımı hüznümü. Ama şimdi beni koyu ve karanlık bir topa çeviren bir hüzün değildi üstümdeki. Şimdi ben o yeni yolu görebilmiş, o yeni yola girebilmiş ve o yeni yolda ilerleyebilmiştim. Hayatımı ortadan ikiye ayrılmış gibi hissediyordum. Sanki bu mesleki kaza beni benlere bölmüş ve kendime katmanlar halinde bakmama neden olmuştu ve ben bu katmanların ortasında gerçek kendimin elini uzattığı o cesur kişideki beni sahipleniyordum. Kulaçlarımı atıyordum şimdi. Her geçen gün daha çok atıyor, eskiye göre daha ileriye atmak istiyordum. Ama gittiğim yerle ilgilenmiyordum. Nasıl gittiğimle ilgileniyordum artık. Biliyordum ki en ilerideki köşe başları kirli ruhlar tarafından sahipleniliyordu. Bense onlara dokunmadan yaşamak için hep kendi rotamda belirli bir seviyede yüzebilirdim. Deniz başka türlü bir mavi olacak mıydı? Gök daha mavi olacak mıydı? Mutluluğumla ilgilenmeksizin mutluluğumu hissediyordum. O sırada mutsuz da olsam biliyordum ki bu farkındalık beni mutlu edecekti. Benim mutluluğum doğru kararlarımdı. Ödediğim bedeller ne olursa olsun, kendimi bulmaktı. Uzaktan insanların seslerini duyuyordum. Havaya ellerimi uzatsam tanıdık bir ses yakalayacağımı düşünüyordum ve bu tanıdık seslerin beni tanıdık bir kendiliğe evrilteceğine inanıyordum. Bir kentin sesleri başka bir kentin seslerine taşınabilir miydi? Taşımak istemiştim birdenbire. Bütün sesleri sırt çantama doldurmak, ceplerime doldurmak, seslerle bütünleşmek, seslerle dolmak istedim. Öylesine dolmak ve böylelikle kendimi götürdüğümde seslerimi de götürmek istedim. Nitekim götürebildiğim için kendimle yüzleşebilmiştim. Kendimi bulabilmiştim. Şimdi burada sesli çalan bir müziğin ortasındaydım! Her müzik benim melodimi de çalıyor gibiydi. Bir sahil kasabasında şezlongların arasından yükselen müzikte bulmuştum kendimi. Rüzgar uğulduyor, dalgalar yüzüme fısıldıyor ve müzik kulaklarımı okşuyordu. Müziğin ritmiyse omuzlarımı hareket ettiriyordu ve ayaklarım yerde tempo tutuyordu ve denizden çıkan tuzlu saçlarım ağzıma doğru yürüyordu. Sanki havada bir renk, bir ahenk vardı. Gökte bir neşe-güneşte bir cıvıltı-yaşamda bir yaşantı-vardı ve köşedeki mezarlıktaki ölüler bile ölümü değil, yaşamı haykırıyordu. Haykırdım göğe doğru-yaşamın adı kendini kaybetsen de kendini bulmaktı. Aslında şu an hiçbir şeyim yoktu. Eşe dosta sorsan çok acayip tekliflere ve pozisyonlara hayır demiş biriydim. Elimdebir şey olmadığı doğruydu. Ama aynı zamanda yanlıştı. Bir kuş gibi hafiflemiş hissediyordum. Sanki dünyanın yükünü sol omzumdan atmış gibiydim. Elimde dünyevi bir şey olmadığı doğruydu. Ama aynı zamanda yanlıştı. Çünkü ellerimde kendimi tutuyordum. Sapasağlam ve dimdik kendimi tutuyordum:Benlik ZamanıBenlik Zamanı... Çok kızdım kendime belki, öyle olmamalıydı, dedim. Böyle olmaması gerekiyordu. Aslında bu düşünce mesleki anlamda hırslı olmamdan kaynaklanmıyordu elbette mesleğimde ilerlemek, yaşam için yapabileceğim ne varsa yapabilmek derdindeydim ama yaşama benden bu süreyi çalmış gibi davranmaktan vazgeçmem gerektiğini de biliyordum. Yaşam bana bu kadar çok şey öğretirken nasıl çalmış olabilirdi ki bu zamanı benden? Zamanın yolunda gitmesi ve bizim ondan öğrenmemiz demek mutlaka hedeflediğin yolda hiçdüşmeden yürümek mi demekti, ben değil miydim daha dün, ben profesyonel kazaya uğradım, diyen ve bunu diğer mesleklerle karşılaştıran? Her türlü kaza insan içindi ve evet ben profesyonel bir kazaya uğramıştım, bu olmuştu ve bitmişti ve zihnimde zaman da zaman aman da zaman çalgıları çalıyordu ve biliyordum ki bu çalgıları çalmaya devam edersem zamanı hiçbir zaman kontrol edemeyecektim ve hep o ulaşacağım yer -her neresiyse-oraya geç ulaşacağımdan bahsedecektim. Oysa ben düşme hikayelerimle bir bütündüm. Elif’ti bana bunları hatırlatan her seferinde. Sinem derdi bana, yaşam yalnızca mesleğin midir sanıyorsun? Yaşam yalnızca planladığın ve erişmek istediğin mesleki hedefler midir sanıyorsun? Yapma Allah aşkına, bir bütündür yaşam hem de kocaman bir bütün. Kendi deneyimlerini yaşamından çıkarabilir misin? Deneyimlerini bunlar benim yaşamımın birer parçası değil diyerek kendinden öteleyebilir misin? Deneyimlerin senin o meslekle bağını güçlendirendir, düşünsene sen bundan önce o işe de o mesleğe de bambaşka bakıyordun. Sen evet, belki kendinimesleği elinden alınmış hissettin ve bunca yıl üzerinekoyduğun pek çok şeyden vazgeçmiş gibi düşündün kendini,vazgeçirilmek zorunda bırakılmış olduğunu düşündün sankiterkedilmiş gibi ailesiz, dostsuz, arkadaşsız kimsesizbırakılmış gibi... Oysa onu bırakan sendin, Sinem, sendin.Üstelik tüm bu sürecin evet senden zamanını almasına, evetsenin ruh halini bozmasına, evet senin eğri doğru nedir diyedüşünmene neden olmasına izin verdin. Ama vardığın yer,şimdi gideceğin yer ne kadar kötüdür diyebilirsin Sinem? Senden alındığını düşündüğün o zamanın içinde senin değerlerin yoktu, sen o zamanda kalmış olsaydın kendine ait olmayan değerlerin içinde kendini arayacaktın ve hiç bulamayacaktın, oysa sen bu zamanı kendinden arındırarak kendine ulaşmanın derdindesin şimdi. Kim kendine kolayca ulaşmış ki? Ha tut ki, bu soruya birkaç kişiyi göstererek cevap vereceksin, ben de diyeceğim ki sana, kendinle ilgilen dostum, kendinle ilgilen. Herkesin hikayesi kendi içinde özel ve kendi içinde kıymetlidir. Hikayemizi seçeriz, o doğrultuda yürürüz ama hikayemizin içine kimlerin dahil olacağını ve bizim rolümüzün kendi hikayemizde ne yana doğru çekileceğini bazen bilemeyiz. Korunmazsan çocuk sahibi olma olasılığın her zaman vardır, ama biliyor musun korunsan da vardır. Hayatının ortasında bağırmak isteyen bir çocuk gelir seni bulur ve illa ki o bağırışını yüzüne savurur. Üstümüze ne kadar çelikten bir zırh giyersek giyelim, şiddetli bir fırtına zırhımızı rüzgarın akışına dahil eder ve biz zırhın içinde rüzgarla birlikte savruluruz. Giderken zırh üstümüzden çıkabilir ve parçaları yerlere dağılabilir ve biz öylesine savruluruz ki zırhın nereye dağıldığını bile göremez hale geliriz. Ama mesele nedir biliyor musun Sinem, mesele o zırhın geçici olduğunu bilebilmek, öngörebilmektir. Kendi bilincinin üstüne hangi zırhı geçirirsen geçir, hangi maskeyi takarsan tak ya da bilincini hangi örtüyle sararsan sar, o üstünden sıyrıldığında çırılçıplak kalırsın ve bilincin sana öylece bakar. Sana olan budur demeyeceğim, çünkü sen hiçbir zaman o kadar çıplak bir kadın olmadığın gibi-hep bilincinle koruyordun kendini ve seni örten, ayıran da buydu-hiçbir zaman da bir zırha sığınma ihtiyacı duymadın, düşün ki duysaydın da zırhı birlikte satın aldığın insanlara soracaktın belki de hangi zırh daha iyi korur diye... Oysa ki sorduğun kişiden koruman gerektiğini anlayacaktın sonra ve sana bu daha da ağır gelecekti. Hikayemiz bizimdir Sinem, ama ısrarla içine girmek isteyen bu şiddetli rüzgarlar karşısında dirençsiz olabileceğimizi bilmek bizi güçlendirendir aynı zamanda. Ha sen o rüzgarın sana doğru öyle eseceğini bilmiyordun, ha sen o tatlı tatlı esen rüzgarın sana doğru böylesine şiddetle eser hale geleceğini bilmiyordun. O halde bilmemek ve görmemek yasına mı teslim olacaktın? Bilmemek ve görmemek yasıyla bir başka zaman daha mı geçirecektin? Bir başka zaman... Elinden iş gelmeyen ve öylece durup neler olup bittiğini anlamaya çalıştığın ve yasa gömüldüğün bir zaman... ---Eğer şimdi verdiğin kararı uygulamak yerine, o yas anında kalsaydın, hikayenin yasla bitmesine izin verseydin ve o yas haliyle ister eski davayı tamamlamış olsaydın, ister yepyeni bir davanın içine girseydin ve her şeyi ama her şeyi o zihnindeki ideal zamanda tamamlamış olsaydın, inan bana eksik biri olurdun-sana bunu 25 yıllık arkadaşın olarak söylüyorum. Yanıma gelirdin, içinde yas barındırdığın davan olurdu ellerinde, Elif derdin, gözlerindeki buruk sevincin burukluğunu saklamaya çalışırdın, bitirdim, derdin, bitirdim. Şimdi attığım bu adımla şunu şunu şunu yapacağım hayatımda... Ben sana öyle buruk bakardım, ne önemi var dercesine sana bakardım, sen şimdi bunu tamamlayınca Sinem oldun mu sahiden? Sinem’in parçalarına ulaştın mı? Sen belki de öyle bir noktada olurdun ki ne demek istediğimi bile anlamazdın, öylesine uzaklaşmış olurdun kendinden. Öylesine yabanileşmiş, öylesine yabancılaşmış. Ama Elif derdin, bitirdim işte bitirdim, başladığım şeyi bitirdim, bak hayatım yolunda akıyor işte... Şimdi, yani bundan sonrası ne kadar kötü olabilir ki... Yüzüme bakardın, sesin cılızlaşırdı yüzüme bakınca ama sesini bir araya getirip başka cümle kuramazdın. Sesinde sana ait olmayan bir şey olurdu ama bunu sen bile kendine itiraf edemezdin... Elif... demiştim ona. Lütfen... Hayır, şimdi böyle demiyorum, Sinem... Eğer sen bana gelip, her şeyi bıraktım ve Yatağan’a taşınıyorum, orada devam edeceğim avukatlık mesleğime, bıraktım bu diğer şirketi demeseydin evet olacaktı... Ama olmadı... Şimdi sen bu planlamadığın, yaşayacağını hiç düşünmediğin hikayenin kahramanısın. Şimdi sen bu hikayeden bağımsız değilsin ama bu hikayeyle birlikte var olan Sinem şimdi Yatağan’da kadın davalarına bakmaya gidiyor. Bu senin hep istediğin ama diğer şehrin koşturmacasından kendini kurtararakbir türlü yapamadığın şey değil miydi? Şimdi sen o senden alınan zamanın mesleğinden çalınan bir zamanolduğunu söyleyebilir misin? Şimdi senin görmen gereken tekşey vardır ki bu zaman, senin kendine kattığın, kendinolduğun ve kendin olurken derinin yandığı o zamandır ve senikendine ulaştırırken o deriyi attıran zamandır. Mesleğini oyanık deriyle yapmaya devam etseydin, kendisine hiçulaşamamış bir avukat olacaktın, başarıdan başarıya koşan-ve bu başarılar sırasında derisi yanık diğer insanlarıgörmezden gelmeyi de başarının bir parçası sayan-ama hiçkendisi olamayan. Mezara bol madalyonlu ve hiç benlikligirmeye razı olan... Oysa sen hiç benliği çıkardın attın, oyanık deriyi çıkardın attın ve şimdi yenilenmiş derinlemesleğine geri dönüyorsun. Şimdidokunduğun insanlarseninle konuşurlarken senleşmiş seni görecekler ve sanabaktıklarında gözlerindeki benliğini görecekler, çünkü artıksaklayacak bir bakışın olmayacak, saklanmakistemeyeceksin ve haykıracaksın sesinle ve parıldayanbenliğinle-parçaladım benliğime saldıranları ve yeni birkendilik kurdum ve evet ödedim bunun bedelini. Ödememgerekiyordu ve ödedim bedelini diyeceksin. Hikayenmesleğinin baş tacı olacak şimdi Sinem, o olmasaydı senyalnızca gitmesi gereken yere giden bir avukat olacaktın,şimdi ise gittiği yere kendisini götüren biri var ve geçkalmamış, çünkü bu senin mevsiminin zamanı ve içinde senolmadan eksikti, seninse oraya varman bu kadar zamansürdü, o zamanı suçlamak yerine ona müteşekkir olacaksınve isim koyacaksın hatta ona... Benlik zamanı... Şimdimesleğinin içinde de bu zaman var ve o yüzden herzamankinden daha güçlüsün. Elif’in boynunda hüngür hüngürağlamıştım, sonra dudaklarımıza en kırmızısından bir rujsürmüş ve benlik zamanımı kutlamaya gitmiştik.

2017-2018.

Kyoto.

Böylece, göç araştırmamı Orta Doğu ve Kuzey Afrika’dan gelen göçmen kadınlara odaklanacak şekilde yeniden tasarladım. Bu bildiğim bir konuydu; yüksek lisansta göç çalışmalarına odaklanmıştım; en sevdiğim alandı. Ama Japonya’ya özellikle bu konu üzerine araştırma yapmak için gelmemiştim; yolum beni buraya çıkarmıştı. Oyun bozanlık deneyimim beni, Türkiye’deki patriyarkal yapıların etkisi altında, ama uluslararası ölçekte yürütülen niceliksel bir araştırmada gölge olarak yer almaktansa kendi araştırmamı yapmaya yönlendirmişti.Araştırma planlarımı Japonya’daki danışmanımla paylaştım. Kararımı onayladı ve destekledi. Başlangıçta, şu sıralar mültecilik başvuruları ve Japonya’daki durumlarına ilişkin haberlerde gündeme gelen, Saitama’daki Kürt topluluğuna dair etnografik bir çalışma yapmaya karar vermiştim. Bu amaçla Antep’ten ayrıldıktan sonra Japonya’da sığınma talebinde bulunan Kürt kadınlarla saha çalışması yapmak için Saitama’ya gittim. Tokyo ve Saitama’da saha planlaması yaptım. Sahada geçirdiğim iki ay boyunca birçok evi ziyaret ettim; gündelik hayatlarına katıldım ve mülâkatlar yaptım. Ancak, sohbetlerimiz derinleştikçe geleneksel Kürt giysileriyle topluluğun faaliyetlerine katılmaya davet edildim. Dışarıdan biri olarak konumsallığımı ve doktora adayı olarak nesnelliğimi anlatmakta zorlandım. Siyaset odağımda değildi. Japonya’daki göçmenlik hikâyelerini ve yaşam tarzlarını anlamayı amaçlıyordum –Japonya toplumuna entegrasyonlarını, evlilik örüntülerini, dille ilgiliyaşadıkları sorunları, evlerde Türkçe, Kürtçe ve Japonyakonuşulmasını... Buna rağmen, mülâkatlar çoğunlukla siyasaltartışmalara açılıyordu; nesnel duruşum sıklıkla sorgulanıyordu.Uluslararası bir doktora adayıyımdı; Japonya hükümetinin verdiği bursla destekleniyordum; İzmir’den Kyoto’ya gelmiştim—bunlar kimliğimin başat bileşenleriydi. Japonya Kürt Kültür Derneği’nden sürekli destek almak işleri daha da karıştırdı. Bu destek araştırma sürecimde yönlendirici role sahip olabilirdi ve konumsallığımı ve sahada bağımsızca çalışma amacımı koruyamayabilirdim. Saitama’da Kürt kadınlarla etnografik çalışma yapmış olsam da o dönemde bu konuda yazamadım. Zira, yazdıklarım beklediğimden daha fazla sorgulanıyordu. Ancak yaptığım araştırma hakkında o dönemde yazamamış olmak da bende huzursuzluk yaratmıştı. Ancak bir kaç yıl sonra, Saitama’daki Kürt sığınmacılar hakkındaki bir film üzerine kısa bir yazı yazdım. Bu yazıya araştırma sürecindeki bulgulardan bir kısmını da dahil ettim, bianet’te yayınlandı (Bayraktar, 2022). Japonya’daki Kürt topluluklarla ilgili araştırma yaparken yaşanılan yöntemsel sorunlar ve araştırmacının konumsallığı ile ilgili makalemin bu yıl yayınlanmasını umuyorum. Kendi takvimimde geç olsa da karşılaşmalarımı yazabilme hissi beni tedavi eden bir güce sahip Saitama’daki çalışma sonrasında göçü ele alma yöntemlerimi gözden geçirirken bir şeyi yeniden fark etmiştim; Japonya’daki uluslararası araştırmacılar olarak bizler deneyimlerimizi paylaşıyor ve göçmenlik üzerine kafa yoruyor, tartışıyorduk. Bu buluşmalar, zorluklara rağmen devam etmemi sağlıyor ve direncimi artırıyordu. Örneğin, kendi ülkelerinde Japon dili bölümlerinde eğitim almamış uluslararası araştırmacıların karşılaştıkları bir zorluk Japon dilinde ilerlemekti. Bunu sıklıkla konuşuyorduk. Yanı sıra, hikâyelerimizi birbirimize anlatırken Orta Doğu’dan gelen kadınlar olarak hem kendi ülkelerimizde hem Japonya’da yaşadığımız sorunlardan bahsediyorduk—kimisi toplumsal cinsiyetle ilgili, kimisi dinî kimlikle... Bu tartışmalar, araştırma konumun odağını tamamen değiştirmeme ve MENA bölgesinden (Orta Doğu ve Kuzey Afrika) gelen yüksek vasıflı kadınların göçüne yönelmemi sağladı. Kendimi feminist oyunbozan olarak tanımlıyordum; deneyimlerim araştırma konumu bir feminist araştırmacı olarak yansıtacak şekilde yeniden tanımlamaya itmişti. Kendim gibi kadınlarla sohbetler ve mülâkatlar yapmak, göç ve araştırma yolculuklarımız sırasında yaşadığımız zorluklara karşı ve her tür yaşantıyı paylaşmayı içeren feminist kolektif bir eylem haline geldi. Yalnız olmadığımı; bunun benim hikâyem olduğunu ve başka kadınların da benzer zorluklar arasından yol bulmaya çalıştıklarını gördüm. Yüksek vasıflı bir araştırmacı olarakJaponya’ya gelme kararını almak hiçbirimiz için kolay olmamıştı. Mülâkat yaptığım bütün kadınlar hikâyelerini paylaşmak istiyorlardı. Eril bir tahakküm altında sesimi yansıtmayan bir niceliksel araştırmanın gölge araştırmacısı olmaktansa ve politik tartışmalarla ne yazacağımın sürekli merak edildiği bir baskı altında diasporadaki kadınların sesine dair söz üretmeye çalışmaktansa, doktora sürecinde bunları yaşayan bir kadın olarak diğer yüksek vasıflı göçmen kadınlarla araştırmamı yapmayı ve bu süreçlerin bende yarattığı etkilere meydan okuyarak killjoy olmayı seçmiş, böylelikle kendimi yeniden bulmuştum. Feminist bir doktora tezi yazamadıktan sonra yazmış olmamın bir anlamı yoktu. Ve bu süreçlerden çıkmayı başarmak da benim için feminist bir mücadeleydi.2017-2019. Kyoto.Onca zorluktan sonra kendime güvenim geri gelmişti ve yeniden güçlendiğimi hissetmiştim. Her gün, neşeyle uyanıyor, bisikletime atlıyor ve Japonya’ya öğrenci olarak ya da çalışmak için gelmiş kadınlarla mülâkat yapmaya gidiyordum. Kartopu örneklemi tekniği kullandım; önce kendi ağımla işe başladım. Belirli bir ülkeden gelen bir kadınla mülâkat yaptıktan sonra aynı arka plana sahiplerle beni tanıştırmasını istiyordum. Böylelikle, İran, Mısır, Lübnan ve Orta Doğu ve Kuzey Afrika’dan diğer ülkelerden birçok kadına erişebildim. Araştırmam boyunca Orta Doğu ve Kuzey Afrika’dan gelen 35 kadınla mülâkat yaptım; Kyoto, Osaka ve Kobe arasında birçok yerde. Bazen bağlı oldukları üniversitelere gittim; kampüste ya da laboratuvarlarında oturduk. Kimi zaman nehir kenarında bir kafede buluştuk. Araştırmam için bu kadınlarla buluşmalarım kolektif göçmen sesleri duyurmanın bir yolu haline geldi; bu yolculuğa iki yıl boyunca (2017-2019) boyunca devam ettim. Ancak,çok daha öncesinden kurduğum arkadaşlıklar ve feminist yoldaşlıklar bana Japonya’da kaldığım süre boyunca kadınların deneyimlerine odaklanmamı sağladı. Bunları da hem kimi makalelerimde ve tezimde hem de sanat temelli araştırma bulgusu ve hikaye anlatcılığı aracılığıyla kimi öykülerimde yazdım. (Yayınlamaya karar verdikten sonra da erişilebilir oldular.) (Bayraktar, 2025). Feminist bir araştırmacı olarak kendi göç sürecimin içinde aynı süreci deneyimlemiş, göçmen kadınlarla bir arada olmak ve görüşmek ve onlarla Japonya’yı tartışmak ve konuşmak, sesime ses katıyor. Beni çoğaltıyor. Ortadoğulu göçmen kadınlara dair söz alanıaçmayı günden güne büyüyen bir sorumluluk ve feminist bilinçle inşa ediyorum. Göç araştırmamda feminist metodoloji ile ilerliyorum. Ancak... Kendim nasıl etkileniyorum onca yıl Japonya’da kalmaktan? Türkiye akademisinde olan bitenler, üniversiteden atılan arkadaşlar, tanıdıklar... Türkiye’de siyasi bir mesele olduğunda sanki kendi akademik dertlerimin peşinde başka bir ülkeye gitmiş veülkesi için bir şey yapmayan biri gibi hissetmeye başlıyorum. Bölümün zorluğu, Japoncamın bir türlü istediğim akademik seviyeye ulaşmaması karşısında da seçilmiş bir Japonya hükümeti burslusu olarak hissettiğim suçluluk günden güne büyüyor. Neden her şeyde suçluluk duyduğumu bilmiyorum ama ülkede olmadığım için duyduğum suçluluk da oldukça büyük bir hal alıyor (Bayraktar, 2016). Kendimi yeteri kadar çalışkan bulmadığım için de suçluluk duyuyorum. Ailem de sürekli “ne zaman bitiyor doktora?” diye soruyor. Sanırım onlardan uzakta olmayı seçtiğim için de suçluluk duyuyorum.Japonya’ya ara...2019.Bursum, yarı-zamanlıişlerim, vizem bitmiş. Her şeyi yenilemem gerekiyor. Japonya’ya biraz ara vermek iyi olur gibi geliyor. Bölümdeki yabancı öğrenciler genelde ülkesine dönebiliyor. Ben de geçici olarak Türkiye’ye dönüyorum sanıyorum. Okulumu bir yıl donduruyorum. İzmir’e, doğrudan ailemin yanına dönüyorum. 18 yaşındaki Işıl’ı İzmir’de tutmak isteyen ailem doktora ortasında, “artık Japonya’ya dönmesen” diyor. “Çok özlüyoruz.” O hep İzmir dışına gitmek isteyen, çocukken Can Dündar’ın Uzaklar kitabını, Zeynep Oral’ın Uzakdoğumkitabını baş tacı etmiş küçük kız bir duruyor, kendine bakıyor. Aslında o da çok özlemiş. Üstelik Japonya gibi uzak bir ülkedeyken hastalık, kaza gibi ailesinde olup biten pek çok şeyi kaçırıyor. Sonra ailesine “neden bana söylemediniz?” diyor. Onlar da her seferinde “sen üzülme diye” diyorlar. Meksikalı arkadaşını hatırlıyor. Babasının cenazesine yetişememişti. Ve içi cız etmişti onu gözlemlemek. Üniversitemde doktora uzun. Doktora bitene kadar Japonya’da kalmak bana da bu kez zor geliyor. Yıllar sonra, İzmir’de kalmak ise gözüme korkutucu gelmiyor. Kendimi yeterince gerçekleştirdiğimi düşünerek, İzmir’de kalıyorum; hiç hesap etmediğim kadar uzun kalacağımı henüz bilmeyerek.2020.Önce biraz ailemin yanında yorgunluğumla depresyonumu birbirine karıştırdığım aylar geçiriyorum ve sonra yeniden Türkiye’de olup biten her şeyin bir parçası olmak arzum bastırıyor. İzmir’de yine Japonya Hükümeti’nin desteklediği, UN Women ortaklığında, Suriyeli kadınların güçlendirilmesini amaçlayan bir projenin koordinatörü oluyorum. Japonya’da kendimi istemediğim araştırmadan çıkararak güçlendirdiğim ve göçmen kadınlarla araştırma yaparak sesimi bulduğum yer, İzmir’de de aynı. Hem kendim için hem Ortadoğulu kadınlar için çalışıyorum. Alsancak’ta bir ev tutuyorum. Konak’ta bir ofisimiz var. Her gün tramvayla gidip geliyorum iş yerine. Rahat. Bir ara sağlık kontrolü için Konak’ta bir tıp merkezine gidiyorum ve sağ memede “bir şey” görüyorlar ve ama çok da küçük, “6 ay sonra tekrar gelin” diyorlar. Tamam, diyorum. Sonra unutuyorum. Tekrar işe dalıyorum. Kendimi bu dönemde de bir şey yapmak zorunda hissediyorum hep. Ancak yine kestiremediğim şeyler oluyor. Çalıştığım STK’nın başındaki erkeklerleanlaşamıyorum. Ben koordinatörüm ama pek söz hakkım yok. Büyük kararlar onlartarafından veriliyor ve ben kendi söz alanımı genişletmeye çalıştıkça azarlanıyorum. Sonra tuhaf bir mobbing yaşıyorum. Son derece profesyonel ve planlı dizayn edilmiş bir senaryoyla uyarı alıyorum. Ayrıca çalışan arkadaşlar benim iyi bir yönetici olmadığımı çünkü onlarla teşekkür ederek konuştuğumu söylüyorlar. Onlara her seferinde bana zarif Japon bardaklarında çay ikram eden zarif danışmanımı anlatıyorum. Öğrendiklerimi uygulamaya çalıştığımı. Ama pek karşılığı olmuyor. Orada yapamayacağımı anlayıp istifa ediyorum. Durumu çalışmanın başındaki uluslararası kuruma aktarmıyorum. Ülkeye döndükten sonra STK projeciliğinde her şeyin kılıfına bir güzel uydurulduğunu ilk öğrenme tecrübem. O kadar sene Japonya’da kalmak bana iyiliği, güzelliği, tevazuyu öğretiyor ve zaten hassas kişiliğime eklenen tüm naifliklerle ülkeye dönüyorum ve küçük hesaplara kafam basmıyor. Dolayısıyla en bildiğim şeyi, ruhumun huzur bulmadığı yerden ayrılmayı tercih ediyorum. Ve pandemi başlıyor o sırada... Kendime ait evimi kapatıp yine ailemin yanına dönüyorum... Aklımda yine Kyoto’ya dönmek var; ama pandemi Japonya’yı sarmış, kapılar, sınırlar kapatılmış. Arkadaşlarım ülkelerine dönemiyor. Danışmanım “İzmir’de kal” diyor. “Uzaktan gönderirsin tezini, makalelerini.” “Tamam,” diyorum. Bir süre sonra İzmir depremi oluyor. Yeğenim ve annesinin oturduğu yere çok yakın deprem alanı. Hem kendi ailem için hem herkes için çok korkuyorum. Kendimce deprem dayanışma sürecinin parçası olmaya çalışıyorum. Ülkede pek çok şey olup biterken elim hiç Japonya ile ilgili yazmaya gitmiyor. Gündemle yatıyor gündemle kalkıyorum. Tezime dair duyduğum suçluluk içimde bir yerlerde saklı ama elim gitmiyor.2021.Kendimi Türkiye’deki sosyal meselelerden uzak hissetmemek için sahada olmalıyım diyorum. Bir türlü İzmir’e yerleşik de hissedemiyorum ve pandemi devam ederken yine ailemin “gitme, kal” demesine aldırmadan İç Anadolu’ya, Nevşehir’e gidiyorum UNFPA ile. İçimde ayrıldığım mülteci projesinde beraber olduğum kadınlara yönelik mahcubiyet var, ama idari meseleler nedeniyle ayrıldığım proje yerine yine kadınlar için çalışmanın başka bir yolunu bulmuş olduğum için de sevinçliyim. Hüznümün ve hayal kırıklığımın yerini başka bir çalışma ile doldurabilmeme seviniyorum. Yıllar önce Ankara’da yaptığım gibi (Bayraktar, 2012) yine erken yaşta evliliklerle ilgili bir çalışmanın saha koordinatörü olacağım. Bu benim seçimim ama İç Anadolu’nun dinamiği beni zorluyor. Sahada çok yoruluyorum. Fiziksel sorunlar yaşamaya başlıyorum.Zaman zaman “ben burada ne yapıyorum, Kyoto’da olmam gerekmiyor mu?” diye sorular soruyorum kendime. Aklım tezimde. Kalbim Kyoto’da. Ama o zaman sahada kim çalışacak? İçimden kendilikler çıkarmak ve eş zamanlı olarak bir sürü şey yapmak istiyorum. Sanki hayatımı katmanlar halinde yaşıyorum. Her katmanda aynı amaç için çalışan başka bir versiyonum var ama yer ve zamanlar değiştiği için, bir önceki zaman diliminde yaşayan benliğimi tamamlamadan bir başka segmente geçiyorum. Zamanlar, mekanlar, çalışmalar, ülkeler ve şehirler birbirine karışıyor. Saha dinamikleriyle baş etmeye çalışırken yorgun düşüyorum. Türkiye’yi ve değişen sosyo-kültürel yapıyı gözlemleyerek ve İç Anadolu’nun dinamiklerinin içinde saha yönetirken sürekli olmam gereken yeri sorgularken buluyorum kendimi. Sahada zorlandığımı artık kabul ediyorum ve bu kez isteyerek İzmir’e dönüyorum. 2022.Yine İzmir’deyim. Doğduğum şehrin yaşamı bana yavaş geliyor. Sanki hiç Japonya’ya gitmemiş gibi yerel oluşumlarda yer almaya başlıyorum. Toplumsal cinsiyet çalışmalarına destek oluyorum farklı kurumların. Şehirde ne yapabilirim diye düşünüyorum. Ama İzmir’i fazla kapalı buluyorum. O yere göğe sığdıramadığı ruhuyla doğduğu yere dönmüş küçük kızın içi taşıp duruyor. Doktora orda beklerken ülkede neler yapabilirim diye düşünüp duruyorum. İzmir’e döndüğümde hep akademisyen olurum diye düşündüğümü hatırlıyorum. Kendimi yaşam yolculuğunda hedefine ulaşamamış gibi hissettiğim zamanlar çoğalıyor. Zaman zaman yükselen depresyonum artıyor. Ülkeye dönerek aradığım huzuru yine bulamıyorum. Ama sanki benim içsel kaosum hep ülkede kalıp da huzursuz olanlardan daha baskın bir kaos, keza ben dönmüşüm ama istediğim bir hayat yaşamıyorum. Yaşayamıyorum.2023.Şubat 2023 depremi herkes gibi beni de derinden etkiledi. Sekiz kilo verdim ve yemek için kendimi zorlamam gerekti. Bu olumsuzlukla başa çıkabilmek için krizle doğrudan yüzleşmenin yollarını aradım. Yardım çalışmalarına katılmanın acımı ve duyduğum suçluluğu azaltacağını biliyordum. Ama etkili bir şekilde katkı sunabilmem ve sivil toplum örgütleriyle işbirliği yapabilmem için bir sivil toplum örgütünde profesyonel olarak çalışmam gerekiyordu. Kumamoto depreminden sonra Kyoto’daki bir sivil toplum örgütünde gönüllü olarak çalışırken yaşadıklarımı hatırladım. O sırada üniversitede olsaydım, büyük ihtimalle meslektaşlarıma katılırdım. Israrla iş başvuruları yaptım, mülâkatlara girdim. Sonunda, UNFPA, Adıyaman’daki kadınların cinsel ve üreme sağlıklarıyla ilgilibir projede koordinatör olarak yer almamı kabul etti. Sert konaklama koşullarıyla (konteyner evler ya da her gün Gaziantep’ten gidiş) ilgili uyarılara rağmen kabul ettim. İnsani yardım çalışmaları kaçınılmaz olarak zor koşullarda yaşamayı beraberinde getirir. Duygusal ve psikolojik açıdan kırılgan hissediyor olsam da ortaya çıkmakta olan deprem dayanışmasına katılmayı çok istiyordum. Deprem öncesinde mememdeki bir şişlikten dolayı doktorlar biyopsi önermişlerdi Okuduğum bir kitabın etkisiyle başlangıçta reddetmiştim (Özdemir, 2013). Bana bir şey olmayacağına çok emindim sanırım. Ancak, UNFPA’da işe başlayabilmem için sağlık kontrolünden geçmem gerekiyordu. Kabulü alır almaz biyopsi randevusunu ayarladım.

Ve–Meme Kanseri... mi?

Ve-invaziv karsinom. Östrojen pozitif tümör. Meme kanseri. Bir sürü tıbbi terim. Ne oluyor? Ölecek miyim? Her şey bu kadar mı? Birden ailemden uzakta geçirdiğim onca yıl gözümde büyüyor. İçimdeki küçük kız çocuğu geri dönüyor. Kanserle konuşmaya başlıyorum. Hayır hayır hayır. Olamaz. Olamaz olamaz. Kafam karışık diye mi geldin? Japonya dışı diğer meselelere odaklandım diye mi geldin? Tamam anne. Tamam baba. İzmir’deyim. Kanser diye bir şey geldi. Nasıl söyleyeceğim size? Siz hep bana “kendini çok yoruyorsun” derdiniz. Ben kendimi çok mu yordum sahiden? Çok mu dert ettim her şeyi? Kanserle çocuklaşıyorum.Sorumlu olduğum ve hissettiğim herkes ve her şeye karşı da mahcubiyet hissi duyuyorum. İnsan kanser olunca şunu düşünmeye eğilimli oluyor. Ben nerde yanlış yaptım? Hayatımda neyi iyi yapmadım da bu hastalık beni seçti? Ben mi onu seçtim? Önceki yıllarda depresyonumun çok arttığı zamanlar vardı. Düşünüyorum. Depresif olmaya meyilli biriyim. Bu hem kişisel hem de toplumsal olabiliyor. Toplumsal bir nedene dayalı bir depresyon yaşadığımda kendime daha toleranslıyım. Savaş, deprem, hastalık, göç, şiddet, cinayet, ölümler, ülkenin politik iklimi... Evet, her şey canımı acıtıyor. Canım acıdığında üzülmüyorum. Bu acıyı tolere edebiliyorum. Bu acıyla baş etmek için hassasiyetimden güç aldığımı ve bu şekilde bu alanda çalıştığımı biliyorum. Ancak depresyon kendi karanlığımdan doğduğu zaman Sylvia Plath gibi, Virginia Woolf gibi, Tezer Özlü gibi, William Styron gibi, Charlotte Perkins Gilman gibi... O zaman içimden başka biri çıkıyor gibi geliyor. Deliliğe yakın biri. Deliliğin eşiğinde bir depresyonbana karanlık yazılar yazdırıyor, çünkü ‘karanlık’ hissediyorum (öykü kitabımdaki yazıları çoğunlukla ya araştırma sürecim ya da Japonya’daki göçmenlik anksiyetelerim ve depresyonlarım sırasında yazdım) ama beni toplumsal işlerde çalışmaktan dönemsel olarak çekebiliyor. Düşündüğümde en büyük depresyonlarımın sebebinin de göçmenliğimle ilgili olduğunu görüyorum. Yeteri kadar uyum sağladım mı Japonya’ya? Japonya’da iyi bir araştırmacı olabildim mi? Olamadım mı? Henüz deneyimlerimi yazmadıysam iyi bir araştırmacı değilim mi demektir? Bunun için yazmış olmam mı gerekir? Gerekmez mi? O halde neden yazmadım? Türkiye’den giden bir araştırmacı olarak hem diğer göçmen kadınlarla araştırma yapmış, hem de göçmenlik sürecime ilişkin hikayeler yazmıştım. Bunların içinde aidiyet, kimlik, evle ilişki, uyum gibi meseleler varken aynı zamanda göçmen kadınlarla yaptığım etnografik araştırma sonrasında hem yaşam öyküleri/anlatıları hem de socio-fictionformatında queer bir arkadaşlık ve aşk hikayesi vardı. Aslında doktora tezimin pek çok kısmını Kyoto’da yazmıştım. Ancak Türkiye’ye dönünce geride bıraktığım göçü ve göçmenliği yazmak yerine ülkenin sorunlarına odaklanmıştım. Yine göçtü çalıştığım. Yine erken yaşta evlilikti. Yine kadın sorunlarıydı. Ancak Türkiye’de idi bunlar. Kafam karışmıştı. Ben her iki ülkede olmayı becerememiş miydim? Japonya’daki küçük evime sığamadığım gibi—beş yılda tam beş farklı evde kalmıştım-çünkü ev öykülerimde yazdığım gibi (Bayraktar, 2024), sürekli hareket halindeki zihnimle ve yazılarımla ve yaşamımla tek bir yere sığamamıştım belki de. Yaşarken yazamıyordum. Belki de en iyisi kendi gerçeğimi kabul etmekti. Kanser üzerine yazmaya çalışırken de göç üzerine yazdığımın farkındayım. Göç üzerine yazarken de depresyondan bahsettiğimin. Ancak kanser hepsinden büyüktü. Kanser olmak gibi. Kanser olmak. İnsanın aklına kanser olacağı gelir mi sahi? Kendim için düşünebileceğim en kötü senaryoda bile böyle bir olasılık bulunmuyordu. Yani trafik kazası geçirebilirim. Attan düşebilirim. Denizde boğulabilirim. Uçurumdan düşebilirim. Yamaç paraşütü yaparken de düşebilirim. Hatta Kapadokya’da balona binsem belki oradan düşebilirim. Yani her tür korku senaryosu yazabilirim. Yazabilirdim, kendim ve yaşamımla ilgili. Ama kanser teşhisi alacağım ve sonra tedavisini olacağım ve de bu sürede geride bıraktığım yaşamımı sorgulayacağım aklıma gelmezdi. Kanser bana Japonya’dan Türkiye’ye geçici olarak döndüğümü düşünmeme rağmen araya giren pandemiyle alt üst olduktan tam dört yıl sonra, hala Türkiye’deyken ve sivil toplum kuruluşlarında çalışırken ve doktora tezimi teslim etmeyi hep ertelediğim bir dönemde geldi. Önce ailemi düşündüm teşhisle birlikte. Sonra Japonya’yı. Birden Türkiye’de geçirdiğim süre sıfırlandı ve tüm geçmiş bende Kyoto resmi oluşturmaya başladı. “Hikayeni tamamla” diyen bir ses gibiydi, kanser. “Süre daralıyor. Geçtiğin yolun izi olan sözcüklerine sahip çık.” Böylesine ciddi bir hastalıkta—tedaviler ne kadar iyileşmiş olursa olsun—insanın aklına gelen kocaman bir ölüm kelimesi oluyor. Benim de geldi. Hatta ilk bu geldi. Aynaya bakıp, “bu kadar mı?” dediğimi hatırlıyorum. “Sahiden her şey bu kadar mı?” Bu düşünce her tür depresyonu silip süpürecek kadar güçlü bir histen kaynaklanıyor insanın içinde. Dünya yaşanılacak bir yer olmayabilir. Dünyada pek çok kötülük olabilir. Ben çok koyu bir karamsarlığın içine hapsolmuş bir şekilde depresyondan depresyona gidiyor olabilirim. Ama ben aynı zamanda dünyaya ve yaşama dair umutları olan biriyim. Ben dünyanın iyi bir yer olması için çalışmak isteyen biriyim. Kendimi bildim bileli öyleyim. Japonya’da da öyleydim. Sosyal çalışmalara katılıyor, huzurevinde yaşlılar için gönüllük yapıyor, deprem bölgesi Kumamoto’ya gidiyor, Japon çocuklara İngilizce öğretiyordum. Evet zaman zaman da Japoncamı çok ilerletemediğim için kendime kızıyor ve kendimi Japon dili okuyup da Japonya’da araştırma yapmaya gelen herkesle karşılaştırıyordum. Kendime “yok yok yeterince iyi değilsin” diyerek akademik yazmayı erteliyordum. Türkiye’yedöndüğümde de yine aynı şeyleri yapıyordum. Ancak bir eksik vardı. Sanki Japonya’da yaşamış parçamı orda bırakmış ve öyle dönmüştüm. Türkiye’de çalıştığım işlerin Japonya ile ilgisi yoktu ve bu bende hikayemin ve benliğimin bir tarafını başka bir ülkede bırakmışım hissi uyandırıyordu. Bu bakış açısı herkese yabancı gelebilir. Yaptığımız her şeyin ve hayatta geçtiğimiz her yolun birbirini tamamlamasını bekleyemeyiz belki de. Bir gün bir ülkede, ertesi gün başka bir ülkede olabiliriz. Ve başka bir ülkede bambaşka bir iş de yapabiliriz. Evet bunlara katılıyorum. Ama nedense mevzu kendi hikâyem olduğunda ben hikâyemin tüm bileşenleriyle bütünleşmek arzusu duyuyordum. Bu da elbette mesela Japonya’da yaptığım çalışmayı dünyanın başka bir yerinde de anlatabilmekti. Bu şimdilik kendi ülkemdi. Ama ben bunu yapmamıştım. Bunu yapmadığım için belki de o boşluk hissi o kadar büyüktü. Sanki bedenimin bir tarafı tutmuyor gibiydi. Sanki bir yanımı eksik bırakmışım gibi. Sanki tüm hücrelerimle hayatı karşılayamıyormuşum ve hayatı eksiltili bir benlikle yaşıyormuşum gibi gelmeye başlamıştı. Bu da bende huzursuzluk yaratıyordu. Sanki tam olamama huzursuzluğu. Sanki Türkiye’yi ve Japonya’yı bir araya getirememe huzursuzluğu. Kanser de beden-zihin-ruh uyumsuzluğundan olmuyor muydu? Buna bilimsel bir bilgi diyebilir miydik bilmiyorum ama zihnim de rüyalarım da geride bıraktığım ülkede kalmıştı. Ruh halimi bir resim çizerek anlat deseler; bedeninin üst tarafı Japonya’da olan ve bedeninin alt kısmı, ayakları ve bacakları Türkiye’de bulunan, yarım bedenleri iki faklı ülkede bir kadın resmi çizerdim. Resim olarak korkunç göründüğünü varsayıyorum. Demek ki gerçeklikte de bu kadar korkunç ki, oraya dönememek bende kansere sebep olmuştu. Belki de saçma çıkarımlar yapıyordum ama Türkiye’de geçen seneler bende zamanın geçtiği hissini yaratmıyordu. Çünkü ne zaman geçmişi düşünsem hep Japonya’yı, Kyoto’yu, her şeyden çok sevdiğim danışmanımı, bisikletimi ve orda bıraktığım dostlarımı düşünüyordum. Aslında hep yeniden gitmeyi arzu etmiştim. Oncayıl elbette yalnızca kendi araştırmam değil bambaşka sosyolojik bağlamlarda o ülkeyi gözlemlemiştim ve bunlara dair yazdıklarımı da yayınlamamıştım. Kendimde oluşan tuhaf bir impostorsendromu hâkimdi. Bölümümdeki tek Türkiyeli, gittiğim yılda Türkiye’den seçilmiş tek sosyal bilimci olmama rağmen hala kendimi beğenemiyordum. Akademik olarak asla başarılı görmüyor ve görmedikçe de yazdıklarımı ortaya çıkaramıyordum. Esasen araştırma veyazılarıma dahil olmuş ataerkil gölgelerin kendi içimdeki sesi bastırmama neden olduğunu düşünüyorum şimdi (Russ, 2022).Keza akademik çalışmalarımda karşılaştığım ataerkil gölgelere, danışmansız da ortaya eser çıkarabileceğimi göstermek ve sanat-temelli araştırma kapsamında kullandığım hikâye anlatıcılığı yöntemiyle yazdıklarımla cevap vermek için yayınladığım öykü kitabım Çürük Atlar Çöplüğüde yine ataerkil bir gölgeyle karşılaşmıştı. Çok ünlü bir erkek yazar kitabım hakkında methiyeler düzdüğü bir yazı yayınladıktan sonra (özellikle atıf yapmıyorum) bana mektuplar yazmaya başlamış ve mektuplarına cevap verdikçe ilan-ı aşketmeye başlamıştı. Sevgili Nazlı Karabıyıkoğlu’nun edebiyat dünyasındaki ifşasına konu olan hikaye gibiydi aslında hikâye (Karabıyıkoğlu, 2020). Kendime ait akademik çalışmalarımla ve kendime ait edebi yazınımla var olmak istiyordum ama ataerkil gölgeler çirkin ve çarpık dişleriyle önüme çıkıyordu. Ama ben bunu da yazmamıştım. Her üretme çabamda önüme çıkan müdahalelere rağmen ve onların karşısında, ayakta durma çabamın ürettiği yeni bir eserle ortaya çıkmak derdindeydim. Bu nedenle de ifşalara elim gitmiyordu. İfşa için yazmaya sonsuz şekilde devam etmek sorumluluğu vermiştim kendime ama bireysel, ekonomik, toplumsal pek çok nedenden dolayı da kendimi konumlandırdığım yerden yazdıklarımı bir araya getirmek yerine sahada olmayı tercih etmiştim. Nazlı’nın dediği gibi tüm bunların “derimin” altına kazındığını (Karabıyıkoğlu, 2020) belki de fark etmemiştim. Kanser alarm zili gibiydi. Din-dong! Din-dong! Sen ne yapıyorsun? Bir şey yapmıyorum, kanser. Hayır, sen yazmaya direniyorsun. Sen anlatmaktan korkuyorsun. Tuhaf bir görünür olma kaygımın olduğu doğru. Ortaya çıkarken çekinirim. Bu sene Nobel ödülü alan Han Kang’ın çekimserliğini kendi çekimserliğime benzettim biraz. Söyleşilerde, televizyonlarda çekingen duruşuyla nasıl da “beni okuyun ama ben o kadar görünmesem de olur” der gibiydi. Ben de öyle hissediyordum. Ama okunmaktan bile korkar gibi davranıyordum. Yani yazamamamın arkasındaki etkenin yarısı bu ataerkil gölgelerse, diğer yarısı da kendimi ortaya çıkarma korkumdu belki de. Kanser bana ne diyordu tam olarak? Kanser beni deprem bölgesine göndermemişti. “Kendini parçalara ayırdığın yeter, her yere yetişemeyeceğinin ve her meseleye koşamayacağının artık farkında olmalısın, yazabilsen, iyileşeceksin”diyordu. Ben sonra yazmaya başladım. Japonya’da yazdıklarımı bir araya getirmeye başladım ve korkuyla yazıyordum bu sefer. Ölmeden Japonya’yı anlatabilecek miyim? Hayat için benim yolculuğumun ve mücadelelerimin bir anlamı var mıydı? Benim için anlamlıydı orası kesin. Ama bu anlamı tamamlamak ve ifade edebilmek için yazmam gerekmiyor muydu? Sahadan yazamıyordum. Çok net. Ya da başka bir bölgede, başka bir çalışma yaparken ben geride bıraktığım Japonya hakkında da yazamıyordum. ADHD zihnim pek çok bölmeden oluşuyordu evet ve birden karışıveriyordu. İlgisi çok çabuk dağılıyordu. Bir yazdığındanbir yazdığına, bir okumadan başka bir okumaya geçiyordu (Bu teşhisi de kanser teşhisinden bir sene önce almış ve dalgalanan ruhumun ve daldan dala konan ilgi alanlarımın sebebini bulduğumu hissetmiştim).Demek ki başka bir yerde olmamam gerekiyordu. Zaten zihnim de sürekli geriye dönüşlerle hala Japonya sayıklıyordu. Japonya’dayken Türkiye özlemim büyüktü, döndükten sonra da Japonya özlemim. Kanserle düşündüklerimden biri “ya tekrar gidemezsem? Ya yeniden seyahat edemezsem” ve “ya tekrar başka bir ülkede çalışamazsam?” oldu. Bu benim en büyük korkumdu. Kyoto’dayken Kenzaburo Oe’nin, oğlu ve Afrika hayali arasında kaldığı ve sonra oğlunu seçtiği Kişisel bir Sorun romanını okumuş ve onun anlattığı hikayeyi iliklerime kadar hissetmiş ve “Tanrım insanın başına gelebilecek en kötü şey bir yerde sonsuza kadar onu bağlayacak bir sorun olması!” diye düşünmüştüm. Ve benim de çocukluğumdan beri hayalimi süsleyen yerlerden biri olan Afrika için ben de benzer düşler kuruyordum hep. ODTÜ’de Swahili bilen antropolog hocama da özenmiştim. Japonya’dan sonra bambaşka ülkelerde çalışmak hayalini kuruyordum. Özellikle Kenya’da toplumsal cinsiyet projelerinde çalışmak bunların başında geliyordu. Ancak, kanserle Kenzaburo Oe’nin yerine geçmiş gibi hissettim kendimi. Şimdi başka bir ülkede olmayı değil kendi bulunduğum şehirde, doğduğum şehirde sağlığımı öncelemeliydim. Peki ama iyileşirsem de gidemez miydim?Hastalığı Yazmak: İki Ülke Arasındaki KöprüHastalığım benim için köprü olmuştu. İki ülke arasındaki yolculuğumu birleştirmek için çırpınırken sanki iki farklı yerdeki benliklerimi birbirine yakınlaştırmak için mesafelerin tam ortasında yüzünü gösteren bir köprü olmuştu. O köprüyü geçerek ancak tekrar Japonya’ya varabilirdim. O köprünün üstünden yürüyerek yeniden benliğimin diğer biçimiyle bütünleşebilirdim. O anlamda hastalık bana yaşamıma bakış gözlüğü kazandırdı ve hızla geçen zamanın takibini yapamazken, kalan sürede parçalarımı birleştirmek içinbana köprü oldu. Yazdığım her sözcükle o köprünün üstünden biraz daha atlıyorum ve o nedenle benliğimin bir kısmını bıraktığım ülkeye yeniden ulaşıyorum. Mememdeki tümörün ortaya çıkarmadığım yazılarımdan oluştuğuna kendimi ikna etmiştim. Bu makaleyi yazma nedenim tam da bu. Eskiden doktora sonrası için kariyer ya da hedefler koyardım. Ama şimdi sonrasını değil, şimdiyi düşünüyorum. Şu anda bu satırları yazabiliyor olduğum için şükrediyorum ve bunları yazabildiğim ölçüde iyileşeceğime de çok inanıyorum.

Hastalık da bir çeşit sürgün mü? Sürgün nedir? Hiç tercih etmediğin bir yerde yaşamaya başlamak ve ülkene dönememek. Ya da sadece dönememek. O kısıtlı alanda kalmak. Hastalık da bize birdenbire gelen bir şey olduğuna göre hastalık da bir sürgün. O dönemin içinde sağlıklı hale ulaşamadığın ve sağlığa dönemediğin bir kapana kısılmışlık alanı. Ama aynı zamanda da böyle olmaması için bir mücadele alanı.

İnsanın aklına kanser olacağı gelir mi sahi? Kendim için düşünebileceğim en kötü senaryoda bile böyle bir olasılık bulunmuyordu. Yani trafik kazası geçirebilirim. Attan düşebilirim. Denizde boğulabilirim. Uçurumdan düşebilirim. Yamaç paraşütü yaparken de düşebilirim. Hatta Kapadokya’da balona binsem belki oradan düşebilirim. Yani her tür korku senaryosu yazabilirim. Yazabilirdim, kendim ve yaşamımla ilgili. Ama kanser teşhisi alacağım ve sonra tedavisini olacağım ve de bu sürede geride bıraktığım yaşamımı sorgulayacağım aklıma gelmezdi.

Link is here : https://sofizine.com/wp-content/uploads/2024/12/so-fi-zine-16-online.pdf

My friend Nadya, who came home, threw away a lot of

the things I had collected in this country over the

years, thinking that they were trash, and I let her

throw them away. I've always thought that there is

a difference between the concept of trash in the

mind of a migrant writer who is collecting her

migrant memories and the concept of trash in the

mind of someone else. And after a while it becomes

impossible to explain to them why you collect so

much stuff, and you are seen not only as a mad

person, a lunatic, a collector, but also as a junk

collector who goes back and forth between

unnecessary things and issues, who loves to confuse

her life as much as her soul is confused.

Brochures from museums visited, catalogs of places

visited, notebooks with crumpled pages, files

written in old languages that you will probably

never look at again, files of your friends who have

left this country, books written in their own

language; Indonesian and Malaysian, Spanish,

outdated printouts of masters and doctoral

student’s presentations in Japanese, a memory, a

leaf, a notebook, a file from everywhere, and

Nadya's words ‘you can't carry everything and

everyone that comes into your life with you!’ I

replied, I'm not trying to carry everyone and

everything, I'm only taking what's important. She

screamed; Oh yeah, I can tell you the story of all

the time you spent in the city with this pileyou've accumulated, Cynthia, you can't live this

life like this. This is the first time in all these

years that you've lived in a completely different

country and city for so long, and maybe that's why

you're so giddy and confused about what to take and

where to take it. Of course, then you make a big

fuss about not fitting in anywhere. If you live

like this with yourself and your own things, where

can you fit? Anyone who sees this pile might think

that she is creating herself with her things.

However, in this period of your life when you are

so mobile, you can't take so many things with you,

if you want to take them with you, you will see

that you can't, she said, tearing the contents of a

file in front of my eyes, and threw it in the

garbage. It was as if something was missing from

me. She had added a new one to the ones that had

come out of me and it felt like another piece of

the past was taken from me, and then I wondered

whether I had recorded that piece (a piece about my

travels, my time in this city, Kyoto) whether I had

written it down. When she asked me what I did, I

thought how hard it would be to tell her, as she

looked at the torn pieces of paper in the garbage

that she had taken out of that file. Of course she

knew I was a writer, who was trying to think and

work and act sociologically, she knew that I am

trying to survive in my migrant home. She looked at

my books and said I'm proud of you, but I was

telling her not to exaggerate it, that it's a state

of mind, a way of life. It's like not being able to

do without it and not being able to live. Can you

understand what ame? They all have something of me in them, they all

have something from my life, from the people who

came into my life. They are parts of my story.

Nadya, Nadya, Nadya! Okay, I won't talk anymore,

but please leave the sorting of the papers to me! I

wonder what you threw away and there shouldn't be

anything in them that I have lost the memory of,

these are the things I want to remember, these are

the things that are here and I live with the

thought that once something is thrown away I have

lost it completely and this leads me to a deep

grief, at one time I checked these experiences one

by one to see if I had noted them in my memory.

I had given up waiting for her to understand, I

knew she thought I was weird, but I realized later

that I was wrong to think that only Nadya would

think that at the time. Before Nadya arrived, I had

taped up a big box I had filled with her, again

with a lot of fighting. She told me that it was

unreasonable to carry so many books in such a big

box and told me to find another box, that we should

split this one in two. It was almost freezing

outside and I was cold, the nearest grocery store

was 10 minutes away, and as far as I was concerned,

there was no reason to leave the house and freeze

in the cold to buy more boxes, then come back and

tape and fix the pieces of these boxes. I wasn't

going to make her carry that box. I said okay,

let's carry it with the friends who are coming,

really don't touch it. She kept saying it wasll these pieces of paper mean tome? They all have something of me in them, they all

have something from my life, from the people who

came into my life. They are parts of my story.

Nadya, Nadya, Nadya! Okay, I won't talk anymore,

but please leave the sorting of the papers to me! I

wonder what you threw away and there shouldn't be

anything in them that I have lost the memory of,

these are the things I want to remember, these are

the things that are here and I live with the

thought that once something is thrown away I have

lost it completely and this leads me to a deep

grief, at one time I checked these experiences one

by one to see if I had noted them in my memory.

I had given up waiting for her to understand, I

knew she thought I was weird, but I realized later

that I was wrong to think that only Nadya would

think that at the time. Before Nadya arrived, I had

taped up a big box I had filled with her, again

with a lot of fighting. She told me that it was

unreasonable to carry so many books in such a big

box and told me to find another box, that we should

split this one in two. It was almost freezing

outside and I was cold, the nearest grocery store

was 10 minutes away, and as far as I was concerned,

there was no reason to leave the house and freeze

in the cold to buy more boxes, then come back and

tape and fix the pieces of these boxes. I wasn't

going to make her carry that box. I said okay,

let's carry it with the friends who are coming,

really don't touch it. She kept saying it was not that, well I guess I should have listened to her

but I didn't.

When Merlyn and Lisa arrived, we were still

bickering, she was ranting about my excess

possessions - talking about the transnational

effects of my bibliophilia, and attributing my

moving from one part of the world to another with

so many books to my ability to make my life

difficult. 'Don't exaggerate,' I said and giggled,

and then she giggled as she looked at another

encyclopedia she was holding in her hands. Well, it

was completely true that I was not fitting my

migrant Japanese home which is very tiny, with all

the possessions I have in this country.

Ekteki öyküm yazma hali, karakter yaratımı, yazarın öyküyü yaratma süreci ve yazar deliliği üzerine keyifle yazdığım bir öykü.

Yazının linki :

https://oggito.com/icerikler/defterindeki-yuz/64246

23 Temmuz 2019

Defterindeki Yüz

Işıl Bayraktar

0

0

Tanıdığım en tuhaf yazardı.  Onu geçen gün ağlarken gördüğümde buna yeniden karar verdim.  Neden ağladığını sordum, aldığım cevaba baktım kaldım öylece.

“Yeni öyküm için,” dedi.

“Aşk acısı çeken bir adamı yazıyorum, o yüzden onun gibi olmaya çalışıyorum.”

“İyi de,” dedim, “her aşk acısı çeken ağlar mı?”

“Ağlamaz tabii ama benim karakterim ağlıyor,” dedi.

“Ağlayınca aşkı daha gerçek yaşadığını sanıyor, o yüzden geceleri evine gittiğinde kendi kendine ağlama seansları düzenliyor, karşısına âşık olduğu kadının fotoğrafını koyuyor ve ağlıyor. Sadece ağlıyor. Ben de ağlamayı anlamak, sonra ağlamayı yazmak istiyorum. O yüzden de ağlıyorum. Aslında çok basit,” dedi.

Sonraki günler yine gördüm onu. Üzerindeki bulanık hava aynı duruyordu. Koyu renkli bir şeyler giymiş, gözyaşlarını üstünde taşıyor gibiydi. Çevresindeki hiç kimseyle konuşmuyor, öylece uzaklara bakıyor, arada çıkardığı defterine notlar alıyordu. Kasabanın delisine çıkmıştı adı. Herkes ona alışmıştı. Bir dediği bir dediğini tutmuyor, sürekli  başka biri gibi davranıyordu.

Yazdığı kitaplar bir yerlerde övgüler alıyor, başka yerlerde yerden yere vuruluyordu ama bunların hiçbiri kasabaya kadar ulaşmadığından, kafası rahattı. Yeni çıkan kitabına şöyle bir bakar, yazdığı, insanların arasına karışan metinleriyle de ilgilenmezdi. Ona göre yazılmış olan kendinden çıkmış, sayısını, varlığını, yokluğunu bilmediği birileri tarafından  dikkate alınmış ya da alınmamıştı ve bunların hiçbirinin onun için bir önemi yoktu. Yazmış olması, kendisinin önce giyindiği, sonra soyunduğu karakterler demekti ve henüz giyinmediği karakterleri düşündükçe geride bıraktıklarının neredeyse önemsiz olduğuna inanırdı.

Bir gün kasabaya gelen bir yabancıya adını söylediğinde, “Ama siz yoksa şu son kitabı çok konuşulan şu yazar değil misiniz?” demişti de, “Hmm, kim, bilmem isim benzerliğidir herhalde,” diyerek usulca yanından ayrılmıştı yabancının. Kasabada bunun duyulmasına, huzurunun kaçmasına hiç ama hiç gerek yoktu ve bununla uğraşamayacak kadar çok doluydu zihni. Hatta bir dönem yaptığı gibi pek çok sahte isimle kitaplarını yayınlatmayı da çok düşünmüştü –kim bilir o yazarların adı neydi ve kimbilir o kitaplar nerdedir şimdi diye şöyle bir düşünmüştü–ama sonra bunu düşündüğü için bile utanmıştı kendisinden.

Yazılan yazılmıştı işte, karşısına geçip, yazılanı kendisinin kılıp, ellerinde tutup, bunu ben yazdım diye bağırmanın anlamı yoktu. Üstelik o sadece bir taşıyıcıydı. Kimlik taşıyıcısı. İnsan taşıyıcısı. Hayat taşıyıcısı. Taşıyıcı demişken geçen gün yazdığı hamal gelmişti aklına. Hamalı yazmak için –taşıyacak başka bir şeyi olmadığı için– evindeki tüm kitapları kocaman bir tekerlekli sandalyeye dizmiş, sonra onları  sokak sokak taşımıştı. “Nereye götürüyorsun kitapları?” demişti, yoldakiler de, “Yeni bir ev buldum, oraya götürüyorum, kargo falan çok tutar şimdi, bu yöntemi buldum,” diye cevaplamıştı. Tuhaf tuhaf bakmıştı mahalledekiler ona.

Benimle sırrını paylaştığı için ben artık tuhaf karşılamayı bırakmış, aksine, “Acaba yine neyin öyküsünü yazıyor?” diye düşünmüştüm. Sahaf öyküsü mü, kütüphaneci öyküsü mü derken bir gün  defterinde yeni öyküsünü gösterdiğinde anlamıştım, hamal kimliğini yazdığını. “Şimdi diyeceksin öyküdeki hamal kitap taşımıyor, ev eşyası taşıyor ama kendime o kadar da eziyet etmeyeyim dedim,” demişti. Katıla katıla gülmüştü sonra. Katıla katıla. “Yani şu yazarlara sorulan kendinizi mi yazdınız sorusu vardır ya, işte onun cevabını kendi kendime de vermiş oluyorum,” demişti. “Kendimim desem, hangi kendimden bahsedeceğim? O karaktere bürünüyorum desem, kim inanır, üstelik ben kimi inandırmak isterim? Üstelik ben sahiden hangisiyim?” diye art arda kendisine sorulacak olası soruları sormuş, sonra da “ben bir garip yazarım,” diye diye gitmişti yanımdan.

Başka bir gün geldiğinde ise kimse onu bulmadığı için, ona bu soruları sormadığı için nasıl bir rahatlama yaşadığını söylemişti bana. Olur da gazetelere çıkarsa, bu eğitim seviyesi yüksek kasabada birilerinin o gazetedeki resimden onu tanıyacaklarını ve sonra yine başının ağrıyacağını, bütün bu olasıkların gerçekleşmesine engel olmak için bu kez söyleşiye gideceği gün kasabadaki yoksul   halinden bambaşka görünmesi gerektiğini, bunu da bir söyleşi için yapamayacak kadar başka karakterlerle dolu olduğunu söylemişti yine. “Bunu yaparsam ancak ve ancak yoksul bir kasaba yazarının şehirli yazara dönüşümü öyküsünü yazmak için yaparım,” demiş, “ama ben koşulların beni içine soktukları durumların değil, kendi yaratmak istediğim durumların öyküsünü yazıyorum, o nedenle de bana gelen bu emirvaki öyküyü de yazmayı reddederim,” diye de eklemişti.

Ne zor bir insandı bu yazar böyle. Ama bir yandan da bir o kadar eğlenceliydi ve bunca kasabalının içinde arkadaşı hatta ve hatta sırdaşı olarak beni seçtiği için sevinmiyor da değildim. Sakin sessiz mizacımla esasen benim de kasabada çok arkadaşım yoktu, evden işe, işten eve geçirdiğim bir hayatım vardı ve bu halimle beni sakıncasız bulmuş olmalı diye düşünmüştüm. Hani kalkıp da onun yazar olduğunu söyleyecek bir arkadaşım bile yoktu. Eşime de söylemek aklıma gelmemişti ki ben zaten bunun onunla benim aramda bir sır olmasından son derece memnundum.

Kendimi tarihe tanıklık ediyor gibi hissediyordum. Belki tarih onun adını büyük harflerle yazacaktı ama ben bu büyük harflerle ilgilenmeyen o yazarın yazma serüveninin gün be gün tanığı olan tek insan olacaktım. Bunları düşündüğüm için kendimden utanmadım da değil, o ki, o yazar haliyle, sadece kendisinin aracı rolünden bahsederken, ben kalkıp da buna tanık olan tek insan olma durumuyla övünebiliyordum. Daha ondan öğreneceğim çok şey vardı, hem de çok şey.Ben bu uzak sahil kasabasında deniz kenarında oturmuş bunları düşünürken, karşımda onu damatlık kıyafetiyle görünce az daha oturduğum banktan yere düşecektim. “Hayırdır,” dedim. “Hayırdır? Düğüne mi gidiyorsun?” Sorduğum sorunun saçmalığını sorduktan sonra fark ettim.

O kasabalılarla iletişim kurmadığı gibi, kursa bile, bir düğüne davet edilse bile, bu daveti ancak bir öykü karakterine giydirecek kadar uzaktı hayattan. O eylemleriyle, davranış biçimleriyle, insanların, toplumların yaşayış biçimleriyle ancak yazınsal dünyasında ilgilenir, onların içine karışmadan onları yaşardı. Zaten bu karakterlerin rollerini giymesinin altında da bu yatardı.

Onun kendi dünyasındaki yaşamının çokluğu, bir insanla konuşmasını, ya da bir düğün eğlencesinde göbek atmasını gerekli kılmıyordu. Tüm bunları bilerek ona “düğüne mi gidiyorsun?” diye sormak da bu yüzden saçmalığın daniskasıydı. Verdiği cevaba inanıp inanmamak arasında kalmam da bundandı. “Bekir Bey’in oğlu evleniyormuş, çok ısrar ettiler, Uzak kasabasına gideceğim, geç kaldım hatta,” diyerek hızla yanımdan ayrılmaya yeltenmişti ki tutmuştum kolundan. “Bekir Bey de kim? Çocukluk arkadaşın falan mı? Üstelik Uzak kasabası da nerde? Yakınlarda öyle bir kasaba yok, benim bilmediğim uzak bir yere mi gidiyorsun?” Bu kez tuhaf tuhaf bakma sırası ona gelmişti. Bana bakıyor ama beni görmüyordu. Uzaklara, boşluğa bakıyor gibi baktı bana yeniden.

Defterini çıkardı, sayfaları çevirdi, hızlı hızlı yazılmış kelimelerin ortasında Uzak kelimesini seçince, anladım. Katıla katıla gülmeye başladım. O kafasını kaşıyordu. Bana ne cevap vereceğini bilmez bu durumundan onu kurtarmak için aldım sözü yeniden. “İlahi, bir an gerçek sandım, ne bileyim alıştım rollerine bürünmene ama yani seni hiç damatlıkla da görmemiştim, mazur gör bu şaşkınlığımı” dedim ona. “Tabii ya, Bekir Bey gerçekten vardır, sen de Uzak kasabasına gidiyorsundur, üstelik bu kasaba da otuz kilometre uzaklıktadır, değil mi?” “Aa, nerden bildin 30 km’yi,” dedi. “Hakikaten de 30 km ilerde Uzak.” Çok üç kağıtçıydım, defterinde görmüştüm 30 km yazdığını. “Yoksa daha önce sende mi gittin Uzak kasabasına?” dedi, bana. Bu kez “benimle dalga mı geçiyor?” diye baktım yüzüne.

Hakikaten deliydi galiba bu yazar, kasaba halkı bir şey biliyor da söylüyordu. Hem benimle yazma sırlarını paylaşıyor, hem de karşımda benimle oyun oynuyordu. Bir yanım böyle söylüyordu ama diğer yanım da onun yüzüne bakıyor ve bu yüzde oyun falan görmüyordu. Oynamazdı ki bu yazar. Sadece düşünür, yaratır, giyinir, soyunur ve yazardı. “Hayır yani, eğer gidildiyse benim başka bir yere gitmem gerekir. Ondan soruyorum.”

Onun ne demek istediğini sonradan anladım, ben. “Biliyor musun,” demişti. “Ben bazen bu giyindiklerimi yazıyorum, ama bazen ve çoğunlukla da rüyalarımı yazıyorum. Neden diyeceksin, çünkü insanlar aynı rüyaları görmezler değil mi? Eğer ki ben o rüyayı görüyorsam, rüya sadece benimdir ve sadece benimse ben onu yazdığımda benden başkasının onu yazma ihtimalinin olmaması gerekir. O yüzden şimdi sen Uzak kasabasının otuz kilometre olduğunu biliyorsan, acaba diyorum, ben oraya gitmekten vaz mı geçsem? Demek ki benden önce keşfedilmiş bir yer. Ben onu yaratmadan önce.” Sonunda baklayı ağzından çıkarmıştı. Uzak kasabası diye bir yer yoktu. Onu yazar yaratmıştı. Yine kafasını kaşıdı, yanımdaki banka oturdu. Benim sorularımı duymaz olduğunu anladım bir süre sonra.

O yazdı, ben onu seyrettim. Ben onu seyrettim, o yazdı. O benim farkımda bile değildi. Anlamıştım artık. Yazar bu dünyada yaşamıyordu. Hem bu kadar hayatın dışında olup hem de nasıl bu kadar hayatın içinde karakterler yarattığını anlamak için onun dünyasına girmek gerekliydi ve ona bu kadar yakın olan, onunla gün aşırı konuşan ben bile onun dünyasına girmiş sayamazdım kendimi. Ne zaman ki yeni bir kıyafet giydiğinde onun ne yazdığını anlayabilir hale gelirdim, işte o zaman onun dünyasına girmiş sayabilirdim kendimi. Ama bugünkü girişimim, bir düğün kıyafetine yönelik girişimim onun dünyasına değil adım atmak, o dünyanın kıyısından bile geçemediğimi gösteriyordu bana.Önümüzden sayısız kuş geçti, denize kondu, denizden kalktı, deniz dalgalandı, birkaç küçük balıkçı teknesi göründü, balıkçılar bize baktı, birbirlerine bir şeyler söyledi, yeniden tekneye döndü, ufukta kayboldu, güneş battı, bulutlar karardı, akşam inmeye yakın, yazar, yazdıklarını göremez olsa gerek, ayaklandı. Küçük bir gök parıltısı henüz yüzümüzü de, defterini de seçmeye yetiyordu. “Düğün bitti mi?” dedim. Artık onun diliyle konuşmaya başlamıştım.

O kendi dünyasıyla, kendisinin ve yazdıklarının arasında bu dili yarattıysa ve beni bu üçlü dünyaya ortak ettiyse, bana ancak bu dünyayı kabul etmek ve sonra bu dünyaya ortak olmak düşmeliydi. Saatlerdir onu izleyen yazarın arkadaşı olarak ben bunu yapmalıydım. Gülümsedi. Bu gülümseyişiyle sanki yeniden “dünyama hoşgeldin” der gibiydi. Gülümsedim geri. “Hoşbuldum.”

Bir insan tanımak için onunla aynı fiziksel alanı paylaşmak yeterli olmuyordu işte. Kendi kendime ders veriyor, kendi kendime dersler çıkarıyordum. Beni de mi deli etmişti yazar, yoksa? Kendi kendime konuşuyordum ben de onun yaptığı gibi. Bir defter taşısam iyi olacaktı belki de. O başkalarını yazardı, ben de yazarı yazardım. Olmaz mıydı? Zaten yazar bu çoklu kişiliğiyle benim için her gün bir başka hikaye demekti. Ama o zaman onun hikayelerini çalıyor olmaz mıydım? Ben en iyisi iş yerimden vazgeçmemeli, yazar rolüne soyunmamalıydım. Keza bunu onun kadar iyi yapabileceğimden asla emin değildim. Aklıma yazmak için yazardan başka bir şeyin gelmemesi bile bunun kanıtı gibiydi.

Önümüzden sayısız kuş geçti, denize kondu, denizden kalktı, deniz dalgalandı, birkaç küçük balıkçı teknesi göründü, balıkçılar bize baktı, birbirlerine bir şeyler söyledi, yeniden tekneye döndü, ufukta kayboldu, güneş battı, bulutlar karardı, akşam inmeye yakın, yazar, yazdıklarını göremez olsa gerek, ayaklandı. Küçük bir gök parıltısı henüz yüzümüzü de, defterini de seçmeye yetiyordu. “Düğün bitti mi?” dedim. Artık onun diliyle konuşmaya başlamıştım.

O kendi dünyasıyla, kendisinin ve yazdıklarının arasında bu dili yarattıysa ve beni bu üçlü dünyaya ortak ettiyse, bana ancak bu dünyayı kabul etmek ve sonra bu dünyaya ortak olmak düşmeliydi. Saatlerdir onu izleyen yazarın arkadaşı olarak ben bunu yapmalıydım. Gülümsedi. Bu gülümseyişiyle sanki yeniden “dünyama hoşgeldin” der gibiydi. Gülümsedim geri. “Hoşbuldum.”

Geciktim, kusura bakma. Malum, yapılacak işler, ev, iş, çocuklar derken her zaman senin dünyanda olamıyorum. Söylemedim tabii. Ama hissettiklerim bunlardı. “Gitmedim düğüne,” dedi. “Bekir Bey’in oğlunun evleneceği kız son anda evlenmekten vazgeçmiş, kaçmış düğünden. Ben giderken yolda Ali Bey’lere rastladım, o söyledi. Öyle olunca da, benim damatlık kıyafeti yabana gitmesin dedim, malum onca para, almadım ama kiraladım sonuçta, yabana mı gidecek Uzak kasabasının hikâayesi?"

Önce geri geldim, hani şu benim âşık olduğum kadın vardı ya, Hülya, seslendim, yeter ağladığım, dedim, yeter, Uzak’a gidiyoruz birlikte. ‘Ne kadar uzak?’ dedi. Çok değil, dedim. Orda en azından bir kır kahvesinde karşılıklı çay içeceğiz, haydi giy en güzel kıyafetini, dedim. İkiletmedi Hülya. Hiç itiraz etmedi. Aslında biliyor musun, belki de ben şimdiye kadar ağlamak yerine, benim Ayhan’ı –ay pardon– yani ben Hülya’ya açılsaydım şimdiye kadar, belki de biz çoktan mutlu olurduk onunla. Bugün Hülya’nın tavırlarından ben onu anladım. Boşu boşuna ağlamış benim Ayhan. Olsun, dedim.” Ayhan’dan mı bahsetsem, ondan mı bilemeyerek, “Sen,” dedim, “acını çektin, sonunda kavuşmuşsun bak Hülya’na. Bekir Bey’in oğlunun düğününden daha iyisi olmuş gerçekten. İyi ki kaçmış o kız düğünden.”

Söylediklerimi ben mi söylüyorum diye kararan denize baktım, denizin ışıltısının aksinden yüzüme doğru esen rüzgarın içindeki kelimeler, tabii, diyordu, sen söyledin. Üstelik şimdi ne güzel arkadaşı oldun yazar Ayhan’ın. Ah, deniz, dedim, Ayhan gidecek ama. Ayhan bugünün Hülya’sının Ayhan’ı. O gidince, ben böyle tek başıma kalmam değil mi bu hiç konuşmadığım kasaba halkıyla?

"Yok," dedi, "deniz. Ayhan gidecek ama sonra başkası gelecek yerine. Yazar, hep başkasını getirecek ama siz ikiniz daim olacaksınız bu arkadaşlıkta."

Karanlığın çöktüğü denizin ışıltısına gülümsedim. Ayhan’a baktım, gülümsedim.

Tam gidiyorken, Ayhan’ın yine defterine gömüldüğünü gördüm. “Ne yapıyorsun?” dedim.

“Hülya’yı çiziyorum,” dedi.

Gittik sonra.