Sevgili günlük, kalbimdeki bu ağır yükü biraz olsun sen taşıyamaz mısın? Buna ihtiyacım var. Yük gibi hissettiren bütün hisler beni yolda kalmaya zorluyor. Bir durakta oturuyorum ve yükümün kendiliğinden hafiflemesini bekliyorum. Ama bir türlü umduğum gibi olmuyor. Bir başımayım, bir yardım eli uzun zamandır göremiyorum. Etraf sessiz ve karanlık.

Öyle zamanlar oluyor ki ufak bir vagona kapasitesinin on katı yolcu biniyor gibi geliyor. Kalbim kendine iyi gelmeyen tonlarca duyguyla doluyor. Çok dolu hissettiriyor, anlamıyorsun. Orada öyle büyük bir sıkışıklık var ki tüm duygular bir yerden sonra birbirine karışır hale geliyorlar. Başa çıkamıyorum. Neyin ne olduğunu çözemiyorum. Kalbimde baskın olan hissin bana ne söylediğini duyamıyorum.

Çok gürültü var. Kalbimin içinde susmak bilmiyorlar. Hangisine kulak asacağım?

Kalp sınırlarıma baskı yapan tüm duygular sonumda istediklerine kavuşuyorlar. Bozuk ritme sahip organımdan taşıp tüm vücudumu ele geçiriyorlar. Beni duygudan ibaret bir bedene çeviriyorlar. Parmak uçlarım karıncalanıyor. İçimdeki yük belimi ağrıtıyor. Taşıyamıyorum kendimi.

Kalbim damarlarıma kanı değil yükten farksız hislerimi pompalıyor. Akciğerim görevini yapmıyor, damarlarımda akan kötü hislerim onun eleğinden geçip de iyileşmiyor. Sanki daha âsi bit hale geliyorlar. Derince aldığım her nefes, kana karışması gerekirken kursağımda kalıyor. Üşüten hislerim beni zatürre yapıyor, karşılığını almadığım beklentilerim ateşimi çıkarıyor.

Bitkin durumdayım, baygın hissediyorum. Halimden anlaşılıyor mu?

Sevgili günlük bu yükü taşımak seni de korkutuyor mu?

Keşke bu hisler kalbimi yıkmak yerine hızlandırsaydı. Böylece durmak zorunda kaldığım duraktan kolayca kalkabilirdim. Ve arkama bile bakmadan orada uzaklaşabilirdim. Çünkü o durağın duvarlarının ana malzemesi yalnızlıktan yapılmış. İçine girdiğin an çevreni kaplayacak bir yalnızlık büyüsü saklanmış. Kimi zaman boğazıma bir halat geçirdiğini hissediyorum. Sıkıyor, boğuyor. Nefes aldırıyor ama yine de canımı yakıyor. Göz içi basıncımla oynayıp görme sinirlerime zarar veriyor. Böylece beş duyu organımdan bir tanesinin üstünü çiziyor.

Keşke damarlardan kanı içip kendini doyuran vampirler gibi tenime geçirdiği dişlerle şahdamarımdan içimdeki tüm ağır yükü içecek bir yaratık olsaydı. Böylece kendimi ona korkusuzca kurban edebilirdim.

Endişelenmekte haklısın Esroh, sabit bir zemin üzerinde dönüp durmak can sıkıcı olabiliyor. Hep aynı hızla baş döndürücü bir aynılıkla çevrende rüzgâr yaratmadan dönüyorsun. Durmaya mı korkuyorsun yoksa hızlanmak mı istemiyorsun? Dönüşlerinin ne ölümün eşiğinde alınan son nefes gibi bir değeri oluyor ne de hafızada üstü tozlanmış olsa bile kalpte yerini koruyan bir anının gelgiti. Hiçbir şey yeni hissettirmiyor. Sen fırtınayı tatmaktan korkuyorsun. Yazın kavurucu sıcağının altında güneşe bakarken gözlerini kısmaktan korkuyorsun. Ne durup dinlenmek ne de içinde biriken duyguların hırsıyla uçmayı düşlüyorsun. Yorulmaya ihtiyacın var Esroh. Bitkin düşmelisin. Elinden geleni yaptığını düşünüyorsun ama senin dönüşlerin o dünyaya ters. Dışarıdan gözlemlediğin dünyanın senin gibi olduğunu düşünerek zihnindeki tüm endişeleri silmekle uğraşıyorsun. Silgiyle zihnini parçalamak, sayfaya bulaşmış bir mürekkebi çıkarmak kadar zorluyor. Senin döngün o dünyaya ait değil. O dünyanın hızı seninkiyle bir değil. O ya durgunluk içinde ya da yavaşlayıp hızlanan bir ivmenin peşinde. Sıradanlık ona göre değil Esroh. Sıradanlığı icat eden sendin. İşine yaramayan döngüleri kendi yargı mahkemende ruhuna müebbet hapis cezasına tâbi tutan sendin. Bunu neden yaptın?

Karıncadan ayrılan hayalin kalbine su serperken ruhun şimdi bir bozkır kadar kuru. Oradan ayrılmak istediğini biliyorum. Kemiklerini bir karıncaya ait değil de dünyaya ait kıl. Esroh sürüsünün başı ol ve seni manyetik bir güçle içine çeken o çemberden ayrılmak için gerekirse oluştuğun maddelerin fiziğiyle oyna. O çember artık seni tutamayacak içinde ve sen bir anda hayran kaldığın dünyanın içine savrulacaksın. Gerek dört ayak üzerinde durmadığın bir anda asılı kalacaksın gerek o ayaklar birbirine çarpacak şekilde hızlı koşacaksın. Ama asla o, seni dünyadan alıkoyan, manyetik gücün içine bir daha dahil olmayacaksın. Çünkü önceleri seni yağmurdan koruduğunu düşündüğün karıncanın şapkası meğer seni gökyüzünden düşen özgürlükten mahrum bırakıyormuş. Özgür olduğun anda kendi ellerinle yarattığın mahrumiyetin ne kadar can sıkıcı olduğunu anlayacaksın.

Not: Seni seviyorum ve içimde derinleştiriyorum.

Not 2: Umarım bir gün atlıkarıncanın sen ve duyguların olduğunu, dünyanın ise senin düşlediğin, ulaşmanın hayaliyle yanıp tutuştuğun bir hayat olduğunu kabullenirsin. Kendini kandırma ve gerçekten hayalini kurduğun dünyaya sahip olmak için elinden geleni yap. Ait olmadığın döngülerden kurtulmalı. At, karıncadan ayrılmalı. Çünkü sen ve duyguların bir çemberde mahrum kalmışken dışarıda senin sahip olmak istediğin tüm düşler sana hasret kalıyor.

Ve yağmur her gün sana bunu hatırlatmak için gökyüzünden düşüyor.

Sonsuz görünen can sıkıcı ancak alışık olduğum döngüye ayak uydurup ne yaşama dair içimde bir iz bırakıyorum ne de aldığım nefesin içine gizlenmiş ruh bana sirayet ediyor.

Kendimi kandırmıyorum. Eminim ki herkes hayatı günlük rutinlerden ibaret sanıyor. Okul başarısını yükselttiğinde ya da iyi bir meslek edindiğinde başardığını hissediyor. Çünkü yaşamak demek bu. Ne kadar ilerlersen, yükselirsen o kadar onay toplarsın, o kadar sorunlar senden uzaklaşır. Yanıldığım bir şeyler var ama ne? Şayet gün içinde o çok kaygılı olduğum gelecek için bir şeyler icra etmeye çalışırken yahut sadece öylesine günlük işleri yaparken gerçekten yapmam gerekenleri mi yapıyorum? Benim gün içinde ne yapmam gerektiğine ben karar vermiyorsam kim veriyor? Neye göre yaşadığımı bilmiyorum. Sadece doğduğumdan itibaren belli başlı şeyler vardı ve onlarla sınırlı kaldım. Ötesine geçemedim çünkü dünya bunu gerektiriyordu. Dünya bizi öldürürken kendi yaşamını sürdürüyordu.

Nefes almaya devam ettikçe kendimi bir işi yapmaya kodlanmış duygulardan bağımsız bir robot gibi hissediyorum. Böyle hissetmemin anlamı ne? Halbuki yapmam gereken tek şey bir işin ucundan tutup onu ilerletmek. Peki ben bunu yaparken neden yerimde saydığımı hissediyorum? Yaşam ayaklarımın altından kayıp giderken, herkes beni yukarı çıkıyorum sanıyormuş… Daha doğrusu ben de öyle sanıyordum. Ama diyorum ya, ölüm anına kadar bunun farkında değildim.

Hayat öyle ya da böyle ilerliyor işte. Bazen can sıkıntısına yol açacak kadar sıradan bazen de öylesine kaygılı ilerliyor. Hayatıma ben şekil vermiyorum. Hayat benim yaşam şeklime şekil veriyor. Kabullenmesi zor bir durum.

Ölüm öyle hemen kabullenebilecek kadar alışık olduğum bir şey değil. Bu zamana kadar yaşantıma odaklanmışım, ne ölümü? Nereden çıktıysa geri gitmesini diliyorum. Ölümden kaçamamak bir gerçek. Yaşamaktan da gerçek. Hayata son bir nokta gibi konuyor ve başka cümle dökemiyorum. Devamı yok. Peki ya yarım kalırsa? Hayatıma ibaret kıldığım şahsi cümlelerim gün geçtikçe akıp giderken bir anda kesilirse, bana dair ne kalır geride?

Belki de o cümleleri hiç dökememişimdir. Döktüğümü sanmam daha olası. Aksi halde neden ölüm döşeğinde bu denli pişmanlık hissedeyim ki hayatım adına? Yaşam defterimi açıyorum, ölümlü bedenimden ayrılıp sonsuzluğa karışacak ruhumla. Acı çekiyor ruhum, biliyorum, çünkü yüreğimde bir sızı hüküm sürüyor. Maddi hayata bağlı vücuduma bir şeyler anlatmak için göğsüme biz sızı bırakıyor. Ne demek istediğini anladığım vakit ölümden daha çok korkuyorum. Ne vakit, açsam o yaşam defterini, kendimce yazdığım o cümlelerin anlamsız birkaç kelimeden ibaret olduğunu görüyorum. Satılarda gözlerim hızla geziniyor, belki pişmanlığımı dindirebileceğim bir cümlem olmuştur diye. Ne yazık ki yok. Saçma sapan cümleler, bana ait olmayan, beni kandıran bir ölü dünya. Ölü dünya beraberinde yaşayan beni de öldürdü. Kendine benzetti beni. İçimdeki özü, ruhuma ait tüm benliğimi yaşam defterime dökemediğim birine dönüştürdü beni. Ona çok öfkeliyim.

Defteri kapatıyorum çünkü umut yok. Kabulleniş hiç bu kadar ağır olmamıştı. Herkesin öve öve bitiremediği tüm o başarılar geride kalmış beni yürek sızımla bir başıma bırakmıştı. Hiçbir şey ölüm kadar gerçek değildi. Ölüme her yaklaştığım an biraz daha acı verici oluyordu. Nedenini çevrem çektiğim beden ağrıma veriyordu. Öyle değildi ve anlamazlardı. Anlamazlardı çünkü onlar kendilerini yaşıyor sanıyorlardı. Yaşamanın farkına vardığım an ölüm döşeğindeydim oysa onlara daha uğramamıştı ölüm.

Akşam olmuş, sabah olmuş, cumartesi pazar olmuş, hepsi birdi, bir şey değişmiyordu: Bir an dinmeyen, içini sızlatan o ağrısı; hiç umudunun kalmadığı, sürekli ondan uzaklaşan, ama hâlâ bir türlü gitmeyen yaşamı; üzerine gelen o tek gerçek, o korkunç, nefret ettiği ölüm. Günlerin, haftaların, saatlerin lafı mı olurdu burada?"

Anlamsız bir yaşama veda etmek mi daha zordur yoksa hayatının anlamına kavuştuğun o çok mutlu olduğun yaşama mı? Bunun cevabını merak ediyorum. Bir yanda bomboş, her satırın yamuk yumuk olduğu tamamlanmamış bir defter var. Diğer yanda nokta atışı cümlelerin ve anıların dolu olduğu defter var. Pişmanlık hangisinde ağır basar biliyorum. Keşke ölü dünyaya kanmasaydım, hayata bir başkasının ağzından çıkma değil benim parmaklarımın şekillendirdiği yollarla eşlik etseydim diyebileceğim bir ömür yaşadım. Evet, pişmanım. Ölmek istemiyorum çünkü bunu çok geç anladım. Ölümden dönsem inanın bana yaşadığım için her gün mutluluktan ağlardım. Ölü dünyayı aklımın bir köşesine zincirler ve kendi zincirlerimi kırardım. Engellerle dolu bir dünyada aslında hiçbir engelimin olmadığını çünkü o engelleri aşarak ulaştığım her şeyin bana ait olmadığını anlardım. Anlardım anlamasına da ölümden de bir kaçış yolu yok ki. Fikrimin bende saklı kalacağı belki de ruhumla beraber sonsuzluğa karışacağı gerçeğini hâlâ kabullenemiyorum. İnsanım sonuçta, gerçeklerden kaçmak en doğal yolumdur benim. Keşke o gerçeklerden kaçmasaydım.

Eğer dolu bir hayat geçirmiş olsaydım ölüme yine üzülürdüm. Ne oldu da beni huzurumdan alıkoyuyor bu ölüm derdim. İçerlenirdim. Kimsenin yapamadığını yapıyorum, ben yaşıyorum diye haykırır ve ölüm beni kollarına almasın diye ağlardım. Yine de içim rahat olurdu. Hiçbir cümlem yarıda kalmadı. Ölü dünyanın içinde yaşayan anılarım var derdim ve ruhum yüreğime bir sızı değil bedenimin titrekliğini alan bir öpücük kondururdu. Ölümün kollarına daha kolay girer ve yaşama bana dair güzel bir veda izi bıraktığm için huzurla dolardım. Bu veda izleri ölü dünyanın renksizliğine zıt, kendim olduğum, mutlu olduğum her anımdan başka bir şey değil.

İkinci seçenek bir varsayımdan öte olmadı. Ben bire yani yaşam defterini dolduramadığım senaryoya aitim.

Benim bir veda izim yok. Onun yerine silikleşmiş birkaç hatıradan ibaretim. Öldüğüm gün yaşadım ve yine ölümün ıssız kollarında yaşamdan ayrıldım. Yaşamaya hevesli ruhumu bezdirdim. Ayrıldı sonra benden. Özür dilerim, farkında değildim. Sana istediğini veremedim. Şimdi ya sonsuzlukta dönüyor ya da başka bir bedende arayışını sürdürüyorsun. Seni memnun edemediğim için kahroluyorum.

Ölü dünyaya da yazıklar olsun. Değdi mi kendin gibi beni de öldürmene? Sen ölümün içinde yaşıyorsun ve bizi de kendine benzetiyorsun. Bense ölüme ramak kala yaşamak için çırpınıyorum.

NOT: İvan İlyiç’in ölümü adlı kitabın bana hissettirdiklerinden yola çıkarak yazdığım bir yazıydı. İtalik fontta yazılanlar kitaptan aldığım alıntılardır.

Hem yarayım, hem bıçak.

Hem kurban, hem cellat!

Her şeyin müsrif hissettirdiği bir çağın, bir hayatın içinde yaşıyorum. Evrenin o koca işleyişi kaostan mı besleniyor yoksa bizler Tanrı’nın yaratıp da sonra nefret ettiği mahluklar olduğumuzu, yaptığımız her davranışın hüsrana uğramasıyla mı belli ediyoruz? Tanrı nerede ve neden bu cehenneme bir el atmıyor?

Hayat anlamını yitireli çok oluyor. Kaçımızın kafası karışık değil? Kaçımız geleceği hakkında kaygılanmak yerine tatlı tatlı hayaller kuruyor? Kaçımız şu an yaşadığı hayattan memnun? Daha çok küçükken bizi toz pembe bir dünyayla kandırmışlardı. Gerçeklerle yüzleşmek hiç bu kadar can acıtıcı olmamıştı. Çünkü önümüzde, bir düşler diyarı gibi uzanan, çeşitliliğiyle büyüleyen, güzelliğiyle baş döndüren, ve yeniliğiyle umut vadeden bir dünya yok. Tam tersine yok olan doğal alanlarımız, katledilen insanlar, savaş, savaşın ortasında ağlayan masum canlar, hayvanlar, ellerimizle yok ettiğimiz manzaralar var. Nefes alabileceğimiz bir yer yok çünkü hepsi zenginler tarafından el koyuldu ve para geliri haline geldi. Paran varsa gider nefesini alırsın.

Bir can başka bir insanın oyunu oldu. İstediği gibi tecavüz edebildi, kesip biçebildi, öldürebildi. Küçükken bizim değerli olduğumuzu ve gelecekte önemli kişiler olacağımızı söylemişlerdi. Kimse bu cehennemde bir canın bile kıymetsiz bulunduğu gerçeğini söylememişti.

Barınamayan karnını doyuramayan bir sürü insan gerçeğini bir gün içinde kaç kez aklımızdan geçiriyoruz? Sistem öyle bir hâle geldi ki bizim vizdanımızı da kendi mezarına gömdü. İlk önce bize rekabetin iyi olduğunu, inovasyonu sağladığını söylediler. Önümüze kendi adamlarını koydular ve bakın iyi yere gelenler nasıl geliyor dediler. Sonra milletin zırkına kondular ve bizim vicdanımızı öldürdüler.

Savaş normal bir şey çünkü biz böyle bir dünyadayız(!) Yemeyenin malını yerler dediler ve binlerce yıl yaşasalar bile bitmeyecek paraları kazandılar. Bu paralarla masumların canını almayı hak gördüler. Çünkü o sarayları onlara yetmiyordu ve daha fazlasını istiyorlardı. Bilimi aklın gücünü inovasyona değil vahşete harcadılar. İlkel varlıklar gibi kana, savaşa susadılar.

Bir de öyle kirli zihinler var ki, her haberde tecavüzü rütin olarak görüyoruz. Bunlar yetmiyor ve dünyaya açılıyorlar. Binlerce ÇOCUĞUN insan bile diyemediğimiz o mahlukların eziyetine uğradığını görüyoruz. Ağza alınamayacak her şeyi yapıyorlar ama biz insanlar olarak harekete geçmeyi bilemiyoruz. Hem gücümüz yetmiyor hem de son kırıntıları kalan vicdanımız. Yeteri kadar üzülmüyoruz, alıştık mı bilmiyorum. Sadece neden sesimizin çıkmadığını, neden bunların hızla unutulduğunu merak ediyorum.

Yıllar boyunca İsrail Filistin’e saldırıyor. Hâlâ bana ne diyen insanlar var. Biz hiçbir insanlık meselesini benimseyemiyoruz. İnsanlık dediğimiz şeyin zerresi kalmamış bizde. Öyle ki dünya gelişmelerine karşı üç maymunu oynuyoruz. Sen gece yatağında rahatça uyurken aklının almak istemediği kaç can hiçbir sebep yokken ölüyor ama bundan haberin bile yok çünkü umursamıyorsun.

Ülkede kaç tane kadın öldürülüyor hâlâ feminizm gerekli değil diyen ahrazlar var. Zorbalık var, şiddet var, ölüm var. Etki alanı biziz, hepimiziz, ama görmezden gelen yine biziz. Yıllar boyunca çalışıp didiniyorsun ama hâlâ hor görülüyorsun ve torpili olan önüne geçiyor. Öfkemizi diri tutmuyoruz.

Kaç tane okuyamayan, evlendirilen, şiddet gören çocuk var. Güya gelişmiş bir çağdayız oysa ki. İnsanlık gelişmedi hâlâ ilkel bir halde. Gelişen bilim, teknoloji. Bana sorarsanız gelişmeyen insanlığın yanında bilim ve teknoloji bir boka yaramıyor. Düzeltmemiz gereken asıl şeyi atlıyoruz ve mutlu olamıyoruz.

Epstein olayı çıktı hiçbir şey yapamadık. Yapmamız zaten onları etkilemezdi çünkü başka bir şeyi planlıyorlardı. Üçüncü dünya savaşı. Keyiflerine göre füze fırlatıp savaş çıkarmaları yok mu kafayı yiyorum. Bir de bebekmişiz gibi bizi kandırıyorlar. Yok neymiş İran’ı sıkı rejimden kurtaracakmış. Ulan şerefsiz çok değil bir ay önce Epstein’de fotoğrafını görmesek inanacağız. Kim bilir orayı nasıl sömürecek.

Kim kime savaş başlatmış belli değil, ortada bir sebep yok, dünyanın geri kalanı da oturmuş izliyor. Bir de Türkiye’de bazı aptallar türedi “Savaş Türk’ün düğünüdür” diyen. Siktir olun gidin, çok ciddi söylüyorum. Nasıl bir insan savaş kadar korkunç bir vahşeti, böylesine basit bir şeye indirger? Aklım almıyor. Yok biz gerçekten normal değiliz, tüm dünyaca. Çıldırmışız, yıkmaktan haz alan canavarlara dönüşmüşüz.

Hayvanları çok aksatıyoruz mesela. İnsanlar öyle bencil varlıklar ki kendileri dışında hiçbir canlı umurlarında değil. Geçen bir kedi gördüm sosyal medyada, şerefsizin teki kediyi tecavüz etmiş. Buna inanabiliyor musunuz, aklınız, mideniz alıyor mu? Böyle iğrenç, haysiyetsiz bir davranışı nasıl hiç konuşmuyoruz mesela. Neden bu adam sokakta elini kolunu sallayarak geziyor? Mesela neden hâlâ Rojin davası çözülmedi? Neden hâlâ çocuk katiller var aramızda. Bizim yüzümüze sizi umursamıyoruz diye bağırıyorlar. Nasıl canın yanmış, ne olursa olsun, yanında kimse yok ve tek başınasın. Bazen dünyayı bir açlık oyunu gibi görüyorum. Tanrı bizi yarattıktan sonra bir köşeye çekildi ve birbirimizi nasıl katlettiğimizi izlemeye başladı.

Mesela bir çocuğun nasıl olur da eline silah alabildiğini de hiç tartışmıyoruz? Nasıl birini öldürmek bu kadar heyecanlı ve havalı gelebiliyor konuşmuyoruz? İnsanlar iyi doğar ve çevre onu kötüleştirir diye bir görüşün yanında insanın doğası zaten bir yıkımdır diyenler de var. Açıkçası hangisi doğru umurumda değil, bozduğumuz şeyleri düzeltebiliriz. O gün biz toplumdan yalnızda Ahmet Minguzzi’yi kaybetmedik, onun katillerini de kaybettik. Bir çocukta olması gereken tüm o masumluğu kaybettik. Gereken cezayı almalılardı. Ve bizim de daha fazla çocuk kaybımız olmasın diye uğraşmamız lazımdı. Bir çocuğa ihtiyacı olan her şeyi verebilmeliydik. Sevginin yerine silahı değil, yemeğin yerine kavgayı değil.

Her gün bir çocuğu daha kaybediyoruz biz. Gerek mağdur gerek suçlu olsun. Üstelik suçluların da elini kolunu sallayarak içimizde gezmelerine izin var. Çocuğun cezası olmaz diyorlar ama asıl kötülüğü cezayı vermeyerek yapıyorlar.

Konuyu tekrar hayvanlara getirelim. Herkesin gözdesi Punch. Bir kez daha insanlıktan tiksindiğim bir olay oldu bu. Herkes Punch’a ne kadar üzüldüğünden acıdığından bahsediyor. Ne kadar iki yüzlü insanlarız. Sen sadece onu içerik malzemesi yaptın. Ve gördüğün her Punch videosunu beğenip yorum yaparak o hayvanın tutsaklığını artırdın. Hayvanat bahçeleri kapatılmalı, içindeki hayvanların mutsuzluğunun tek sebebi biziz. Oradaki görevliler bunu bir içerik malzemesine dönüştürdüler ve tüm dünya buna kandı. Bundan fazlasıyla para kazandılar. Şimdi hepimiz yüzünden birçok hayvan aynı tutsaklığa daha kolay bir şekilde maruz kalacak. Punch’ın o dışlanmışlığı, o üzüntüsü elbette kalplerimizi acıtıyor ancak nedense doğru tepkiyi hiçbir zaman veremiyoruz. Kimse bu süreç içinde oradaki yetkilileri linçleyecek bir yazıda bulunmadı, kimse hayvanat bahçeleri kapansın diye bir etkileşim vermedi. O hayvanın yalnızlığını içerik malzemesi haline getirdik sadece.

Çok sıkıldım artık.

Bu dünyanın içinde ne gerçek bir neşe var, ne sevgi, ne ışık. Ne kesinlik barınır burada, ne huzur, ne de acılarımıza çare olacak bir sığınak... Yalancı insan ilişkilerimiz bizim bile midemizi bulandırıyor. Zaman zaman insanlardan kaçıp yalnızlığa sığınmak neden bu kadar yaygınlaştı sanıyorsunuz? Çünkü hiçbir şey gerçekçi değil, bir yalan üzerine kurulu. Sevgimiz ve saygımız gerçekçi değil. Karşılıksız hiçbir şey yok bu dünyada. Zevk ve anlık hazlar için yaşıyorken elimizden kayıp giden hayatı göremiyoruz.

Zorbalıktan öte ne var bu dünyada? Giyim kuşam yargılanır, dış görünüş yargılanır, etnik köken, ilgi alanları ve daha fazlası. Kimsenin birbirine tahammülü yok. Empati aramızdan ayrılalı uzun yıllar oldu. Öyle ki herkes haklı kendince. Oturup konuşmak değil kin gütmek daha kolay. İçimizi nefret dolduruyoruz ve içten içe yok olup gidiyoruz. Bu dünyada kaç trans insan mutlu mesela? Bir kişinin trans olması hayatımıza herhangi bir kötü etki sunmuyorken biz nefret kusuyoruz. Ölmelerini istiyoruz. Lgbt hakları hâlâ ilerleme kaydetmedi. Bir insan sevdiği kişi için neden devletten izin alacakmış? Farkında mısınız zararsız olan her şeyi hedef gösteriyorlar.

Aşk kadar, kişinin kendi benliğine ulaşmak istemesi kadar masum ne var bu dünyada? Ama bunlar insan zihnine birer tehdit olarak yerleştirilmiş. Bunun yerine asıl tehdit olan cinayet, şiddet çok normal bir şekilde zihnimizde yer ediniyor.

Gerçekten merak ediyorum biz ne bok olsun istiyoruz? Ellerimizle kendi kuyumuzu kazıyoruz. Din meselesi diyorlar ve kaç tane kadın istemeyerek kapanıyor mesela. Neden özgür değiliz, neden aptalız, neden düşünemiyoruz?

Bir de başa bela olan güzellik algısı var. Sivilceler ve siyah noktalar normal değil, düzeltilmesi gereken bir kusur. İlk önce yüzünün doğal halini beğenmemeni sağlıyor sonra da yapımında bir sürü hayvana eziyet ettiği o ürünleri sana satıyor. Alnımızda görülmeyen koca bir enayi yazısı var. Tonlarca kıyafet, tonlarca ürün siz mutlu olasınız diye değil. Zaten onların para kazanmaları için sizin mutlu olmamanız gerekiyor.

Üstelik bunların yapımı için milyonlarca ürün çöpe giyor, küresel sıkıntılara hiç girmiyorum bile.

Sürekli bir yıkımın içindeyiz. Günden güne huzursuzluk artıyor. Hayır mutlu bir dünya yok. Gerçekleri görmekten kaçındığımız ve kendi ellerimizle kana buladığımız bir dünya var. Tanrı dünyayı oluşturup içine bizi yaratırken neyi açamlamıştı? Yoksa Frankenstein’de olduğu gibi yarattığı bu iğrenç varlıklardan tiksinip bizden mi uzaklaştı. Bu seçenek kulağa mantıksız gelmiyor.

Ama merak etmeden duramıyorum. Bu korkunç hâle neden bir el atmıyorsun sevgili Tanrı? Bizden çok mu sıkıldın, yoksa kaosu mu seviyorsun? Neden kendi ellerinde böylesine iğrenç bir canlıyı yarattın? Sonucun berbat olacağını bilmiyor muydun?

Bundan sonra düzelecek bir dünya hayal edemiyorum. Zira görünen o ki Tanrı bizi terk etmiş ve biz de kendi çöplüğümüz içinde yuvarlanıp gidiyoruz. Ve hayır içimde en ufak bir neşe, umut, huzur yok. Böyle bir dünyada hayat sürmek benim tarafımdan nefret edilesi bir şey. İçine sıçtığımız dünyanın geleceği için heyecanlanıp kendimi hırpalamayacağım. Zaten bunu yapmaya isteğim bile yok. Katil ellerimiz mutluluğu ve umudu öldürdü, geriye hüsranın kendisini bıraktı.

Ve Tanrı’dan hâlâ bir ses yok.

Irk nedir?

Günümüzde kullanılan/ algılanan karşılığının aksine bilimde karşımıza çıkan tanım biraz farklı. Irk denilen şey, aynı popülasyon içinde bulunan canlı türünün uzun süre birbirinden izole kalması ve genetik olarak birbirinden kesin bir şekilde ayırt edilen alt türleri ifade eder. Bu genetik farklar dediğimiz şey kalıcıdır ve çoğunlukla değişim göstermez. Yani bir canlı grubu düşünün ve bu canlı grubu birbirinden yüzyıllar kadar uzun bir süre ayrı kalmış ve çevre koşulları farklılık gösterdiği için farklı evrimleşmiş, genleri de farklılaşmıştır. Buna Galápagos Adaları’nda yaşayan Darwin ispinozları adlı kuş grubu örnek gösterilebilir. Bu kuşlar aynı atadan gelmelerine rağmen, farklı adalarda yüzyıllar boyunca birbirlerinden izole şekilde yaşamışlardır. Bulundukları adaların besin kaynakları ve çevre koşulları farklı olduğu için gaga yapıları, beslenme biçimleri ve davranışları zamanla değişmiş; bu değişimler genetik düzeyde kalıcı hâle gelmiştir. İzolasyonun uzun sürmesi ve genetik farkların nesiller boyunca korunması nedeniyle bu gruplar biyolojide alt tür ya da ırk benzeri gruplar olarak değerlendirilir. Buradaki temel ölçüt, geçici dış görünüş farkları değil; izolasyon sonucu oluşan kalıcı genetik ayrışmadır.

Peki biz bunu neden insana uyarlayamıyoruz, insanlar da birbirinden oldukça farklı olabiliyor diye sorduğumuzda cevabını şöyle verebilirim: insanlar sosyal varlıklardır. Tarih boyunca ilk çağlardan bu zamana kadar her insan etkileşim halinde olmuştur. Gerek göçlerle gerek çiftleşmeyle. Bizler hiçbir zaman birbirimizden tam olarak izole kalmadık. Ki bu izole kavramını da şöyle açıklayabilirim: Aynı popülasyon grubunda olan canlılar birbirinden oldukça uzakta gerçekten çok uzun yıllar boyunca etkileşim halinde olmamasıyla birbirinden ayırt edilebilirler. Ancak biz insanlar farklı coğrafyalara dağılmış ve bu coğrafyalar boyunca hep bir etkileşim halinde olmuşuzdur. Ki bunu zaten insanların gen benzerliklerine baktığımda anlayabiliyoruz. Hiçbir insan birbirinden ayırt edilecek kadar farklı bir gen dizilimine sahip değildir. Yani dünyada iki rastgele insan seçsek ve gen farklılığının yüzdesini çıkarsak bu oran yaklaşık %99,9 çıkacaktır ve bunu farklı iki ırk olarak ayırmamız elbette kulağa çok saçma gelecektir. Dediğim gibi bilim ırk için kalıcı izole, paket halinde farklı genler ister ama insanlar bunları sağlayacak şartlar içinde olmadı. Göçlerle gen alışverişiyle izolasyon tam anlamıyla kurulmadı ve aradığımız net genetik farklar da bununla beraber doğmadı.

Ama gerçekten insanlar genetik olarak bu kadar benziyorsa neden birbirimizden bu kadar farklıyız ve insanların ırk diyebileceği gruplar doğdu? Bu bizim yaşadığımız coğrafya ve bu coğrafyanın koşullarına bağlı olan değişimler. Homo sapiens yani insanlar ilk olarak Afrika’da evrimleşmeye başladık. Hatta Afrika’nın doğusunda kalan Etiyopya, Kenya bölgelerinde çoğunlukla. Yani hepimizin kökünün bir olduğunu ve aynı atadan geldiğimizi kabul etmeliyiz. Fakat zamanlar farklı coğrafyalara dağıldığımızı da göz önünde bulundurmamız gerekiyor. Bu güneşten gelen ışınlara maruz kalma oranıyla, beslenme alışkanlıklarımızla besinlerden aldığımız pigmentle, kana rengini veren madde olan hemoglobininin insanda bulunma miktarıyla bazı değişimler mevcut. Bunun gibi birçok örnek sunabiliriz fakat bunlar küçük nüanslar olarak karşımıza gelir. Ten rengi farklılığından dolayı insanları farklı ırk gruplarında göremeyiz çünkü bu çevreden doğan ve genetik anlamda çok bir fark yaratmayan bir şeydir. Ayrıca bir siyahi insanla biz beyazi insan üreyebilir ve bunun sonucunda etkileşim olacağından izolasyon kavramı da karşılanmaz. Tüm bu farklılıklar gen çeşitliliği olarak adlandırılır. Net bir genetik sınır yok bunun yerine coğrafyadan coğrafyaya yumuşak geçişler mevcut.

Bir örnek verirsem daha net bir şekilde anlaşılır. Köpeklere baktığımızda tüyleri, boyutları, görünüşleri farklılık gösterebilir. Tüy rengini ele alırsak kahverengi, gri, sarı, siyah, beyaz gibi birçok renk gözlemleyebiliriz. Ama bunların birbirinden tamamen farklı olduğunu, ırk olarak ayrıldığını söyleyemeyiz. Sonuçta hepsi köpektir genleri benzerdir ancak birkaç farklılık nedeniyle dış görünüşleri de farklılık gösterir. İşte insanlarda da olan tam olarak budur. Farklı bir ırk yok, ırk grupları yok sadece genetik çeşitlilik var.

Günümüzde ırk nasıl tanımlanıyor?

İnsanlar her zaman tarih boyunca üstünlük yarışına girmiş ve bunu meşrulaştırmak için türlü türlü sebepler uydurmuştur. İnsanlar arası ırk kavramı ilk olarak 15. -19. yılları arasında Avrupa merkezli bir düşünce olarak doğuyor. Bunun nedeni insanları gruplara ayırarak sömürgeciliği, köleliği, üstünlük iddialarını kolaylaştırmak. Yani bilim ayağına yüz binlerce insan ırkçılığa maruz kaldı ve insan haklarını kullanamadı.

İnsanlar ilk olarak ten rengi, kafa yapısı, burun şekli olarak sınıflara ayrıldı. Bu sınıflar farklı ırklar olarak aşılandı. Üstün-aşağı, medeni-ilkel, tam insan- yarı insan olarak insanları nitelediler. Afrikalılar ten renklerinden dolayı insan olarak değil bir mal/ köle olarak görülmeye başlandı. Aileleri koptu, acımasızca çalıştırıldılar, bilmedikleri dilleri öğrenmek zorunda kaldılar, büyük sömürüye uğradılar.

Sonra Amerika’nın yerli halkı yani Kızılderililer de büyük ırkçılığa maruz kaldılar. Toprakları alındı, zorla din değişikliği yapıldı, zorlu yaşam koşulları altında kalan halk sürgünler ve çıkan salgın hastalıklarla dağıldı. Hatta tarihte ırkçılığın ne kadar iğrenç olduğunu anlatan bir olay yaşandı. Valladolid tartışması dediğimiz tartışma 1550-1551 yılları arasında İspanya’nın Amerika’ya geldiği ve orayı sömürgeleştirdiği dönemde ortaya çıktı. Bu tartışmanın konusu: Kızılderililer insan mı değil mi? Bildiğiniz münazara konusu gibi ortaya atılan bu konu uzunca tartışıldı ve sonunda bir karara varıldı. Çok şükür ki Kızılderililerin insan olduğu kanısına varmışlardı. Artık onlara insan gözüyle bakacaklardı ama bu sömürgeyi durdurmadı. Oradaki yerli halk sömürülmeye devam etti.

Yani anlayacağınız ırkçılık ayağına yıllar boyunca insanlar eziyete maruz kaldı. Oy hakları, çalışma hakları, okuma, şehir merkezlerine giremek gibi birçok haklar faşistler tarafından yok edildi ve bunu meşrulaştırmak için uydurma bir sebep yani ırkçılığı ortaya çıkardılar.

Bizler insanız birbirimizden bir farkımız yok. Irklara ayrılmıyoruz. Tüm bu saçmalıklara inanıp insanlar arası kutuplaşmayı doğurmayalım. Faşistlerin uydurduğu tanımların altında ezilmeyelim.

Bana göre bir insanın kişiliğinde bulundurması gereken iyi ve kötü davranış şekilleri vardır. Mesela anlayışlı olması, empati kurabilmesi herkeste bulunması gereken iyi özellikler arasındayken; kindar ve kıskanç gibi özellikler ise kişide bulunmaması gereken şeyler bence. En azından kişinin iyi veya kötü özellikleri çevreye ufak da ola etki ediyor. Kişinin nazik bir davranışı, başkasının gününü güzel kılarken kötü bir davranışı, başkasını kötü etkileyebilir. Her şeyden önce kişinin kişiliğine oturmuş davranış şekilleri ilk önce kendisini etkiler zaten. Ama ahlak kavramına bakınca olay bunlardan çıkıp kişinin günlük hayattaki kararlarına, düşüncelerine karıştığını görüyoruz.

Bir kıyafet mesele oluyor, en basitinden. İnsanların diline düşüyor ne giydiğin, ne taktığın. Toplumun senin iyi özelliklerini, başarılarını, etrafına verdiğin katkıyı bir elin tersiyle itermiş gibi itiyor ve sana ahlaksız damgası yapıştırıyor. Tek konuşulan senin kıyafetin oluyor. Kimsenin arkasından atıp tutmamana, dedikodu yapmamana, insanları rencide etmemene bakmıyorlar, cümlenin arasına bir argo veya küfür karıştığında yine seni iyi bir insan olmamakla suçluyorlar. Belki sevdiğin kişi hemcinsin diye dünyaların lafını işitiyorsun, beddualar alıyorsun, iğrenç bakışlara maruz kalıyorsun bu ahlak kavramı yüzünden. Çünkü insanlar kendi kafalarında oluşturdukları o kurallarına uymayanı tek bir davranışıyla silmeyi çok iyi biliyor; sen ya o kurallara mahkum olacaksın bir ömür boyu, ya da kimin ne dediğini umursamadığından dolayı ahlaksız sayılacaksın.

Toplum, oluşturduğu ahlak kurallarına uymayan insanları zevkle kendinden soyutluyor. Farklılıklara hiç açık değil, ahlakın gerekliliğinden çok emin. Büyüklerin yanında bacak bacak üstüne atarsan, dilediğin kadar iyi bir insan ol, seni yine saygısızlıkla suçlayacaklar. Sokakta sevdiğini kucaklaman, öpmen çok kötü bir davranıştır yine ahlak kurallarına göre. Çünkü kimse senin sevgini görmek zorunda değildir, rahatça sevdiğin kişiyle takılırsan bu büyük ahlaksızlık sayılır. Mesela Asya kültüründe büyükler her zaman en iyisini, en doğrusunu bilir. Onlara karşı gelmek çok kötü bir davranıştır. Boyun eğmek seni ahlaklı, erdemli, çok iyi biri yapar. Eğer toplumun ahlak kurallarına uyarsan sevilirsin ama uymadığın takdirde nefret dolu bakışları hak edersin.

Bu ahlak kurallarının hiçbirinde doğru düzgün mantıksal açıklamalar bulunmuyor. Böyle yap diyorlarsa nedeni sorgulanmadan yapılıyor. İnsanı kendine has davranışlarından, konuşma tarzından, kıyafetinden ve düşüncelerinden alıkoyuyor. Tamamen tek tipleşmeye doğru ilerliyor bu süreç. Herkes ağırbaşlı, büyüklerine saygılı, konuşmasından tutun giyinişine kadar belli bir kurala uymak zorunda. Bunların hiçbiri mantıklı değil. Mantıklı olsaydı bu kadar farklı çeşidi olmazdı. Ülkeden ülkeye değişmez, evrensel bir özellik kazanırdı. Mesela batı ülkelerinde evden erken ayrılmak olgunluk göstergesiyken orta doğu ve asya ülkelerinde bu normal karşılanmıyor. Görüyoruz ki ahlak kavramı herkesin kafasında farklılık gösteriyor ve bu toplumu geriletmekten başka bir işe yarayamıyor.

Özgünlüğün her zaman yararlı olduğunu düşünürüm. Başkası yapıyor diye ya da düşünüyor diye aynı tutumu sergilemek içindeki özgünlüğe hasret yeteneklerini öldürebilir. Toplumun belirlediği kalıplar kendini tanımamana sebep olabilir. Hayatının sınırları olmaz, sınırların içine daima toplum girer ve kararların düşüncelerin onların elinde olur, onlar istedikçe şekillenir. Bu yüzden düşünüyorum ki toplum kendi ahlak kurallarıyla kendi topuğuna sıkar. Verimsiz bir toplum oluşturur, özgünlükten kaçınan kişiler topluma renk vermeyi de es geçerler. Ahlak kavramı; anlayışsızlığı doğurur, farklılıkları görmezden gelir, dedikoduyu normalleştirir, insanları yargılamayı, haddini aşmayı kendine hak görür. Kısacası oldukça ikiyüzlüdür: iyi ve uyulması gerekilen bir şey gibi görünen ama aslında toplumu çürümeye iten en büyük etkendir.

Maalesef şu anda toplumun en değer verdiği şeylerin başında geliyor ahlak. İnsanların özgürlüğünü ellerinden alıyor. Sözde ‘ahlaksız’ olan bir kişiyi asıl ‘ahlaksızlık’la yargılıyorlar. Zorbalık, saygısızlık, dedikodu, dışlama ve her türlü kötü davranışları sergiliyorlar aslında toplumun ahlak madalyası taktığı herkes. Yargılamada bir numaralardır çünkü onlar neyin doğru neyin yanlış olduğunu bilirler. Herkese de korku salarlar. Ondandır bir birey hata yapınca toplum ne der diye korkması. Sözde ahlaklı olan herkes, birilerinin öz güvenini kırmakta, belki de hayatı yaşanması daha zor bir yer olarak hissettirmekle görevlilerdir yani.

Ayrıca bu ahlak konusunun asıl konuşmamız gereken olayları görmezden gelip toplumsal olayları indirgenmesi gibi bir yanı da var. Şiddeti, yoksulluğu, kavgayı, adaletsizliği, cinsiyet eşitsizliğini, çocuk işçileri, ölümü, cinayetleri, zorbalığı, saygısızlığı, dini baskıları, eşcinsellere yapılan baskıyı, hayvanlara karşı sevgisizliği konuşmayıp toplumu daha basit şeylerle meşgul ediyorlar. Bir konuşma tarzı gibi, kıyafet gibi. Cinayeti işleyen ahlaksızlıkla suçlanmıyor çünkü toplum bununla ilgilenmiyor, bunu görmüyor: herkesin gözü, sevdiğini toplum içinde öpen kişide.

Bir toplumu ahlak kavramından uzak tutun ve sadece kişiye evrensel olan iyi ve kötü huylar hakkında bilgi verin. Toplumun kendini nasıl toparladığını ve yaşattığını göreceksiniz.

Şiddetle başlayan hazlar, şiddetle son bulurlar. Ölümleri olur zaferleri, öpüşürken yok olan ateş ve barut gibi.

Sevgili Slyvia Plath,

Bu size ilk mektubum olacak. İçimi döktüğüm mektuplarımın kapısı sizin kapınızı çalıyor, açacak mısınız? Heyecanlı mıyım, bilmiyorum doğrusu. Sadece bu mektubumu size ithafen yazıyorum, beni anlamanızı umuyorum. Sadece fikirleriniz, kitaplarınızın bana nasıl bir etki yarattığını bilmenizi istiyorum. Çabalarınız boşuna gitmedi Sevgili Slyvia. Birçok gence, yetişkine ışık tuttunuz, minnettarım.

Hayatla aramda bir anlaşmazlıktır dönüp duruyor desem beni anlayacağınız biliyorum. Öylesine kelimesi bana pek yakışıyor. Hep kötü dönemlerim oluyor, kafam bir hayli karışık. Hayat pek tekdüze ilerliyor, ne bir tat bırakıyor dilimde ne de zihnimde bir anı kendini diri tutuyor. Başıboş, öylesine günlerim birbiri ardınca gidiyorken sen ne yapıyorsun diye rica ediyorum sormayın. Utancım büyüyor cevabımla. Pek bir amacım yok. Ancak daima bir amacın peşinde koşuyormuş gibi gözüküyorum. Sanki bir sürü isteğim, gerçekleşmesi için yanıp tutuştuğum hayallerim, ideallerim ve kişiliğim var. Yalan olduğunu biliyorum. Tüm bunlar öylesine oluşturulmuş şeyler. Gerçek beni geçiştiriyor. Elimi uzatsam sis gibi ortalığa dağılacak kadar güçsüz ve korkunç geliyor. Hayat çok anlamsız demek acımasız geliyor kulağa. Vardır mutlaka gizemini çözemediğimiz gerçekler. Amaçsız olan benim sevgili Slyvia. Çok anlamsızım. Saçmayım, küçüğüm, başıboşum, cahilim.

Çok nadirdir geceleri gökyüzüne gözlerimi diktiğim. Bana ne kadar küçük olduğumu hatırlatıyor. Evrende zerre kadar yerimin olmadığını gösteriyor bana. İnsanlar böbürlenmeyi, bilgece davranmayı, bencilliği ve bireyselliği sever. Öylesine meşgulüz ki, öylesine kibirliyiz ki asıl büyüklüğü görmüyoruz. Ne zaman gökyüzüne baksam bana bunu hiçbir kelime dökmeden anlatıyor. Çok nadirdir gökyüzüne baktığım. Baktığımda kim olduğumu sorgular oluyorum. İçim ferahlıyor, biliyor musunuz? Koskoca evren, diyorum kendi kendime, koskoca evrende neler dönüyordur kim bilir? Ne zaman gökyüzüne baksam en derinini görürüm. Olduğum yerde durduğumu görürüm. Bir şeyler ilerliyor ama emin değilim. Dedim ya kafam karışık; ilerleyen ben değilim, zaman.

Sizin gibi hissediyorum desem inanır mısınız? Sırça fanusun içinde nefesim tükenmekte. Sonsuz evrenin derinliklerinde bir yerde, ‘kendi dünyam’ dediğim sırça fanusumun içindeyim. Ayaküstü yaşadığımı biliyorum. Parmak uçlarımda geziyorum daracık fanusumda. Yaşamaya korkuyorum, ürkeğim, hayat nedir bilmiyorum. Yaşamanın tanımını kimse iyi yapmıyor. Nefes almaksa onu ben de yapıyorum hiç şüphesiz. Peki ya niçin böyle hissediyorum? Ne yaşamda ne ölümde; ikisinin arasında bir yerlerde, buğulu, sırça bir fanusta, araflarda hissediyorum kendimi. Her gün nefes alıyorum, gözlerimi açıp kapatıyorum, kulaklarım bir şeyler duyuyor, dudaklarımdan dökülen birkaç mırıltı... Umursamıyorum. Yaşamaya tanık olmasına oluyorum ama içinde bulunmuyorum. Ne olursa yaşar gibi hissedersin diye sormayın lütfen. Bilmiyorum. Sadece, saatin ibresi bir şeyler gösteriyor bana: uyanma, uyuma vakti, okul zamanı, buluşma vakti, hızlı ol, geç kalıyorsun... Saatin ibresi daima 'bir şeylerin peşinden koştur'u gösteriyor. Yapıyorum ama yaşamdan arınarak. Gözlerim gerçek dünyayı görmüyor. Öylesine, yüzeysel bakıyorlar etrafa, hiçbir şeyi fark etmiyorum. Kulaklarım dışarının gürültüsünden rahatsız. Hoşuna gitmiyor ses, belli. Dudaklarım hep boş şeyler için aralanıyor. Ne olduğunu bilmediğim birkaç mırıltı ya da şarkı eşlik ediyor bana. Parmaklarım hiçbir şeyi hissetmiyor. Bir kucaklaşma hızlı bitiyor. Zaman doluyor sanırım çünkü kimse kimseye vakit ayırmıyor. Uzun konuşmalar, öpüşler, saygılar ve sevgiler bir anda bitiveriyor. Ellerim dünyaya dokunmaktan aciz. Burnum nefis yemek kokularına hasret değil. Ayaklarım yere sağlam basmıyor. Sokaklarda aceleyle yürüdüğümde ardımda benden bir hatıra kalmıyor. Hayat yaşamaya davet etse de ne duyuyor ne görüyorum. Ben hiçbir şey bilmiyorum. Takvimlerden yapraklar esip geçiyor. Gözlerimi açtığım andan kapattığım ana kadar hiçbir şey kalıcılığını sağlamıyor. İnsanlar girip çıkıyor hayatıma. Hepsi misafir gibi, olabildiğince kısa konuk oluyorlar.

Ayaküstü yaşıyorum. Derinlerde değil, yüzeylerde bir yerdeyim. Yüzeyde olmanın verdiği geçicilik beni sürüklüyor duruyor. Sanırım ben de kendi hayatımda kalıcı değilim. Kısa süren misafirliğimin bitmesini bekliyorum. Derinler beni çağırıyor olsa da nasıl yapacağımı bilmiyorum. Dışarıda bambaşka bir dünya var, görmeyi başaramadığım. Volkanlar patlıyor, ormanlar yeşil tonlarına bürünüyor, hiç adını bilmediğim güzel bitkiler bir yağmurda açıyor, gezegenler dönüyor, bir yıldız bir yıldızın ardınca gidiyor… Üyesi olmadığım bambaşka bir dünya var. Benim içinde bulunduğum telaştan, kavgadan, gürültüden ayrılan bambaşka bir dünya... Nasıl ulaşırım, bilmiyorum.

Saatlerin ibresi artık 'dur'u göstersin. Ben ayaküstü yaşamaktan sıkıldım. Dokunmak, hissetmek istiyorum derinlikleri. Ani başlayıp sonlanan her şey bana hüzün veriyor. Her şey kursağımda kalıyor. Doyasıya yaşamaya ihtiyacım var; her bir zerremle, tüm duygularımla, hissederek. Ellerimin arasında tuttuğum biricik ömrüm, bana bir türlü tam hissettirmiyor.

Karakterim, düşüncelerim, ideallerim, hayallerim hızlı geçip gidiyor benden. Zaman ilerlerken her gün istemediğim şeylerin içinde boğuluyorum. Hiçbir şey diğerinden farklı gelmiyor. Deliriyor muyum acaba? Neden başlangıç noktasını görmeden bitiş noktasına ulaşıyorum?

"Şiddetle başlayan hazlar, şiddetle son bulurlar. Ölümleri olur zaferleri, öpüşürken yok olan ateş ve barut gibi. En tatlı bal bile tadıldıkça bıkkınlık verir, aynı tat isteği, iştahı köreltir. Onun için, ölçülü sev ki uzun sürsün sevgin. Hedefe huzh giden, yavaş giden kadar geç varır.”

Shakespeare'a selam olsun. Anladım ki, ateş ve barutu içimde taşıyorum. Hızlı tutuşuyor, yanıp kül oluyorum.

Başım aklıma çok sonra geldi. Gitme istemiyorum demeye utanıyorum. Bütün saatler bir anda durdu. Artık gökyüzüne daha sık bakıyorum. Parmak uçlarımın ürkekçe bastığı dünya benden gidiyor, sanırım onunla vedalaşıyorum.

Mektubum burada sonlanıyor. Ve evet, ben o 'hızlı tutuşup yanıp kül olan'ım. Belki de ölçüyü öğrenmek için önce tamamen yanmak gerekiyordu. Sırça fanusun buğusunu solumak gerekiyordu.

İçtenlikle…

Düşünüyorum, öyleyse varım,” der Descartes ve çoğu kişi de bunda hemfikirdir. Evet, aklımızda görmediğimiz halde varlığından emin olduğumuz, bazen de rahatsızlık duyduğumuz birçok düşünce var. Hatta eğer onları üç boyutlu tahayyül edersek, belki de görüntüleri, kabusların karamsarlığı ve boğuculuğu kadar korkunç olur. Yani bir insan olarak düşündüğümüzü reddedemeyiz. O halde Descartes’e katılıyorsak, yaşıyor olduğumuzu da kabul edebiliriz. Ancak gelin görün ki, eğer düşüncelerimiz elimizden alınırsa veyahut biz onları itersek, var olduğumuz gerçeği de çürümüyor mu?

René Descartes, daha 17. yüzyılda düşünmenin önemini vurgulamıştı. Şu an 21. yüzyıldayız ve bu yüzyılın gelişimini göz önünde bulundurursak, hâlâ düşünmenin, akıl yürütmenin, sonuca varmanın ne denli önemli olduğunu hayli hayli bilmemiz gerekir.

Peki, gerçekten bildiğimize emin miyiz?

Günlük hayata bakıyorum ve kabul ediyorum. Üzerimizde yük, sorumluluk, depresyon belirtileri ve daha birçok şey var. Belki de tek başımıza baş edemiyoruz, yardıma ihtiyacımız var. İşte tam bu noktada devreye yapay zekalar giriyor.

Yapay zekanın varlığı bize yardımcı oluyor. En büyük ihtiyacımız bu değil mi zaten? Onca yükün altında ezilirken bir yardım eli uzanıyor ve biz de rahatlıyoruz. Çünkü bir sürü yükten bir anda kurtuluyoruz. Belki uzun bir sürenin ardından rahat bir nefes alıyoruz. Yapay zekalar artık rahatlama alanımız, sığınağımız haline geliyor. Bize en çok ihtiyaç duyduğumuz şeyi, anında ve karşılıksız veriyor. Hoşumuza gidiyor bu durum, haklı olarak. Ama acaba yanlış mı yapıyoruz? Yapay zekanın hayatımıza bu denli işlemesi, her anımızda olması bize sandığımız kadar iyi mi geliyor?

Her zorlandığımız anda, bilgiye ihtiyaç duyduğumuzda, sıkıldığımızda ve hayatımızın pek çok anında yapay zekaya koşuyoruz. O da her seferinde tatlı diliyle, kusursuz bir karşılama sunuyor. İçimiz sıkılıyor, hayatın zorlukları karşısında eziliyoruz ve soluğu yapay zekada alıyoruz. Hayattan yakınıyoruz, tüm derdimizi ona anlatıyoruz. Artık yeni bağımlılığımız, yeni dert ortağımız, ansiklopedimiz ve dinlenme yerimiz o oluyor.

Peki, bu kadarı fazla değil mi? Bir arkadaşımızla kavga ediyoruz ve kimin haklı olduğunu soruyoruz yapay zekaya, cevabının “Tabii ki haklı olan sensin, kendinden şüpheye düşme!” olacağını bilerek. Canımız sıkıldığında, üzüldüğümüzde, yanımızda bizi anlayacak insanlar varken bile ona yazıyoruz. O artık fikirlerimizin onaylandığı, sıcak bir yuva. Arkadaşlarımızla olan sohbetlerimizi bölüyor, yalnızlaşmamıza zemin hazırlıyor. Sanki dünyayla aramıza giriyor, insanlarla olan gerçek ilişkilerimizi zayıflatıyor. Ailemize ve arkadaşlarımıza anlatacağımız her şeyi ona dökmeye başlıyoruz. Çünkü yapay zeka, daima seni haklı buluyor. İhtiyaç duyduğumuz o tatmin duygusuna bizi boğuyor. Bir soru sorduğumuzda, “Harikasın! Bu soruyu sorman, senin ne kadar bilgiye aç bir insan olduğunu gösteriyor!” ya da “Vay be, bu düşüncen gerçekten inanılmaz. Çok haklı bir düşünce,” diyor. Hayatımızı nasıl daha iyi yönlendirebileceğimizi sorduğumuzda ise bir sürü plan sunuyor. Hiçbirine uymuyoruz çünkü aslında ihtiyacımız olan şey o planlar bile değil. Sonuçta planlı bir hayattan sıkılıp ona sığınıyoruz. Fakat öyle içten ve samimi geliyor ki, o planla tüm karmaşanın son bulacağını sanıyoruz.

Bilgileri, ödevleri, araştırmaları ondan sağlıyoruz. Çünkü beş saniye içerisinde bize istediğimiz her şeyi veriyor. Sabır duygumuzu da beraberinde söküp alıyor bizden. Artık sabredemiyoruz. Ne bilgiler kalıcı oluyor ne de sabır duygumuz. İnsanlarla konuşurken sıkılıyor, onları dinlemek istemiyoruz. Birine mesaj yoluyla derdimizi anlatmak bile zor geliyor artık. Karşı tarafın yazmasını beklemektense, yapay zekanın hemen cevap verişine alıştık çünkü. İnsanlara ve hayata karşı tatmin duygumuz azalıyor. Tahammül edemez bir hale geliyoruz.

Yapay zeka denilen bu algoritma, sürekli olarak senin düşüncelerini alır ve onları farklı cümlelerle sana geri sunar. Bu yüzden artık sürekli kendi düşüncelerinle karşılaşırsın. Başka insanların ne düşündüğünü, nasıl yaşadığını bilemezsin. Karşıt bir fikirle karşılaştığımızda hoşumuza gitmiyor, dinlemek istemiyoruz. Çünkü karşıt fikre sahip olan kişi bizi düşüncemiz nedeniyle tebrik etmeyecek. Yabancılaşıyoruz. Hayata ve insanlara karşı oldukça yabancı bir rol üstleniyoruz. Sen kendini araştırmacı ruhlu biri sanarken, bilgiler bir anlık gelip geçici oluyor. Her şey kalıcılığını yitiriyor. Yapay zeka, seni hayatın ta kendisinden alıkoyuyor.

Düşüncelerinden alıkoyuyor. Herkesin kendine has düşüncesi varken birden o düşünceler de kayboluyor. İçindeki sese değil, yapay zekaya kulak veriyorsun artık. Kendin düşünmüyor, sonuca ulaşmıyorsun. Kendi emeğini sarfetmiyor, zamanını iyi değerlendirmiyorsun. Düşüncelerimiz de, yaratıcılığımız da her seferinde yapay zekaya bakıyor şekillenmek için. “Düşünüyorum, öyleyse varım.” diyebiliyor muyuz bu yüzyılda? Ne düşünüyorum ki, var olayım? Düşünüyor muyuz gerçekten de?

Peki, ya yapay zekayı bağımlılık seviyesinde kullanan bir topluma bakacak olursak, karşılaşacağımız görüntü nasıl olur? Elimizde toplum diyebileceğimiz diri bir şey kalmadı. Her şey silik, un ufak oldu. Hayatımız, sevinçlerimiz, seçimlerimiz, bu yeni bağımlılığımız olan yapay zekanın eline bakıyor. Film izlemek istediğimizde ondan öneri alıyoruz, hayatımızın en önemli kararını alırken de. Toplumun bütünlüğü, birliği yok oldu. Kimse kimsenin fikrine danışmazken, saygı göstermezken, tahammül edemezken, toplumun bu kadar boğucu ve içinde bulunmaktan sıkıldığımız bir yer haline gelmesi sizce de normal değil mi? Herkes karşı tarafın kendisine uymasını beklerken, dünyada savaşlar dönüyor, yoksullar ölüyor, soykırımlar devam ediyor; ama biz hâlâ bencil kimliğimizden sıyrılamıyoruz. Dönüp kendimize bakma zamanımız gelmedi mi? İlk önce kendimizi değiştirmenin sırası değil mi? Neyi yanlış yaptığımızı, neyin yanlış olduğunu artık anlamamız gerekmiyor mu sizce de?

Kimsenin birilerine ayıracak zamanı kalmadı. Hayatın akışı hızlandı. Her şey hızla tükeniyor: bilgimiz de, sevgimiz de, saygımız da. Sanki ne yaşıyoruz ne de ölüyoruz. Arafta bir yerlerde, nefes alabilmek için çırpınıyoruz. Bizi biz yapan, diğerlerinden ayıran o düşüncelerimizden sıyrıldığımız her anda gerçekten var olamıyoruz. Robotlar gibi günlük rutinler peşinde koştururken, dönüp hayata bakmıyoruz. Hayatın güzelliğini, zamanın geri alınamayacağını, dostluk ilişkilerimizin aslında ne kadar değerli olduğunu anlamıyoruz.

Toplumun çürümesini yapay zeka başlattı diyemem ancak bu süreci hızlandırdığına eminim. Bu yüzden fayda ve zarar terazisine baktığımda, yapay zeka bana hep daha zararlı geliyor. Çünkü bir sınırı olmazsa, toplumda yerimiz kalmayacak, herkes kendini toplumdan soyutlayacak.

Yazımı okuduğunuz için teşekkür ederim.

Merhabalar, bugün Panteizm hakkında konuşmak istiyorum. Uzun süredir kendimi içinde rahat ve huzurlu hissedeceğim bir inanç biçimi arıyordum. Bir süre hiçbir düşünceye veya inanca bağlı kalmadım ancak insanlar, bilirsiniz, bir şeye tutunmak, inanmak ve bütünleşmek ister. Bu yüzden başladığım bu arayış, Panteizm’le tanıştığımda son buldu. Sanırım sonunda gerçekten düşüncelerimin uyuştuğu ve kendimi iyi hissedebileceğim o inancı buldum.

Spinoza, 1632-1677 yılları arasında yaşayan 17. yüzyılın en önemli rasyonalist filozoflarından biridir. Spinoza, Tanrı’yı insan ya da daha üstün biçiminde bir varlık olarak değil, evrenin kendisi olarak görmüştür. Ona göre Tanrı, doğadan ayrı bir “yaratıcı” değil, doğanın ta kendisidir. “Deus sive Natura” (Tanrı ya da Doğa) ifadesiyle bunu anlatır. Panteizm, Yunanca “pan” (bütün, her şey) ve “theos” (Tanrı) kelimelerinden türer.

Geleneksel dinlerde Tanrı evreni dışarıdan yöneten, insan davranışlarını izleyen aşkın bir güçtür. Spinoza’da ise Tanrı her şeyin içinde, her şeyin özüdür.

Yani Panteist düşünceye göre:

-Tanrı Evren’dir, Evren Tanrı’dır.

-Tanrı, tüm varoluşun özü, her şeyin içindeki düzendir. Bitkinin, yıldızın, insanın, galaksilerin ve bunun gibi evrenin bir parçası olandır.

-Tanrı bir varlık ilkesidir, bir mutlak bütünlüktür.

Yani, işin özünde tüm varlıklar, bir nevi çoğu dinin özelleştirmiş ve yüceltmiş Tanrı’sından bir parça taşıyor. Evren genişliyor, bizler büyüyor gelişiyoruz bunla birlikte daha bilmediğimiz birçok şey yaratım ve yok etme gücüne sahip aslında. Bir bebek doğuyor, yaşlanıyor ve ölüyor. Her şey böyle akıl almaz bir uyumda ilerliyor. Evrenin bir parçası haline geliyoruz. Tanrı’nın bir parçasıyız. Her yaptığımız hareket, her bir olay, olgu bunların hepsi Evren için kıymetli. Çünkü bizler Evren’nin içindeniz, bir bütünlük sağlıyoruz. Biz olmazsak, evrendeki herhangi bir şey olmazsa Evren bütünlüğü olmazdı.

Temel ilkeler

-Tanrı ve Evren özdeşliği: Tanrı ve Evren birdir, birbirinden farklı ayrılan hiçbir yönleri yoktur. Sadece aynı anlamı taşıyan iki farklı kelime olarak düşünebiliriz.

-İçkinlik: Tanrı Evren’i yaratan, onu dışarıdan yöneten bir varlık değildir. Onun içindedir ve her yerini kapsar.

-Evren’in Kutsallığı: Evren kutsaldır çünkü içinde barındırdığı her bir varlık onun bütünlüğünü oluşturur. Birbirinden bağımsız görünen en alakasız şeyler bile aslında Evren’i oluşturduğu için bir birlik içindedir. Evren’i oluşturan her şey, Evren’in kendisinden bir iz taşır. Yani bir nevi hepimiz, çevremizde gördüğüm her şey Tanrı’nın bir parçasını taşır ve Tanrı’dır, Tanrı’nın tezahürüdür, Evren’dir.

-Birlik ve Bütünlük: Her şeyin birliği Evren ya da Tanrı bütünlüğünü oluşturur.

Panteizmin birbirine bağlı ama biraz da farklı çeşitleri vardır:

-Natüralist Panteizm: Doğaüstü bir gücü reddeder. Tanrı’nın Evren ya da doğadan ayrılmadığını, üstün bir güçle yönetmediğini vurgular. Diğer inançların veya dinlerin inandığı Tanrı yaratmaz, son vermez, kural koymaz. Çünkü Panteizm’de yataran yok eden kural koyan biz varlıklarız.

-İdealist Panteizm: İdealist düşünce, Tanrı Evren’dir düşüncesinden ziyade Tanrı zihinsel/ruhsal bir bütündür fikri vardır. Yani evrende gördüğümüz her şey aslında Tanrı’nın düşüncelerinden ya da bilincinden oluşur. Varlık, Tanrı’nın düşüncesinin bir görünümüdür.

-Panenteizm: Bu görüş Panteizmle Teizm arasındadır. Panenteizme göre, Evren Tanrı’nın içindedir, ama Tanrı evrenden daha fazlasıdır. Yani Tanrı evreni kapsar, ama sadece o değildir. Hem Panteizm görüşünü kapsar hem de Teizm görüşünü. Bir yere kadar Tanrı’yı evrenden ayırır.

-Mistik Panteizm: Burada vurgu deneyimdedir. Bir mistik panteist için Tanrı’yı anlamak, birlik hissiyle yaşamaktır. Doğada, müzikte, meditasyonda veya dua sırasında evrenle bir olma hissi, Tanrı’yı deneyimlemektir. Bu anlayışta “ben” ve “Tanrı” ayrımı silinir, kişi “bir” olduğunu hisseder.

Panteizme gelen eleştiriler:

Teizm, Panteizm’i Tanrı’nın kutsallığını, yönetimini, aşkınlığını reddettiği için eleştirir. Ateistler, Panteizm’in kendi düşüncelerine benzer olduğunu iddia eder. Bazıları ise bir Tanrı yönetimi olmadığı için etikten, toplum ahlakından bağımsız olduğunu, toplumun ve hayatın ilerleyişinin zorlaşabileceğini öne sürerler.

Benim bu inançta kendimi iyi hissetmemin sebebi ise Evren içinde çok ufak bir nokta olsam dahi onun parçası olduğumu bilmenin verdiği mükemmel histir. Bazen bazı şeyler ağır gelir ya da hayatın farklı deneyimleri arasında kayboluruz. Bunun yardımını Evren’den bağımsız bir Tanrı’dan değil, Evreni kapsayan tüm her şeyden ve elbette kendimden almanın bana iyi gelmesidir. Belki bu düşünceye göre kötüleri yargılayacak, ceza verecek ve iyileri mükafatlandıracak bir Tanrı yok ancak şunu unutmayın: bu inanca sahip biri kendinin ve tüm her şeyin farkında olacaktır. Davranışları Evren içinde bir yer edineceğinden iyiliğe yönelecektir. İşte bu yüzden ben, Evren’nin ya da Tanrı’nın bir parçası olarak kendime ve çevreme değer vereceğim ve bu muazzam bütünlüğün içinde en iyi şekilde yer edineceğim.

Okuduğunuz için teşekkür ederimm

Eğer başka merak ettiğiniz bir inanç varsa yorum olarak yazın, onun için de bir yazı yazabilirim.

Kaynakça: yolpedia.eu, insaniyet.net

Toplumun kalıplarına sığmayan her birey, gökyüzünde fark edilmeyen bir yıldız gibi parlar; ama çoğu zaman biz, onların ışığını görmezden geliriz.

Bazen kendime soruyorum: Gerçekten istisnalar kaideyi bozmaz mı? Bana kalırsa, istisnaları görmezden gelmek hem toplumu hem bireyi kırıyor. Toplum genellikle çoğunluğun çizdiği sınırları kabul ediyor, genellemeler yapıyor ve geri kalanları, sanki hiç yokmuş gibi sıkıştırıyor. Ama o geri kalanlar da var, hayatın içinde parlayan farklı yıldızlar gibi… sadece çoğunluğun ışığı onları gölgeliyor. İşte ben onları “toplumun kaybolmuş yıldızları” olarak görüyorum.

Bir örnek düşünün: Toplumda çoğu insan heteroseksüel ilişkiyi yaşıyor. Ama eşcinsel ilişkiler? Sanki onlar yokmuş gibi davranıyoruz. Toplumun insanlara yaptığı hetero genellemesi eşcinsel bireylerin kendini göstermesinde bir engel oluşturuyor. Kişi kendini topluma açamıyor çünkü toplum, yaptığı genellemelere sıkı sıkıya bağlı bir durumda. İstisnalara olumlu bakmıyor, istisnaları istemiyor ve görmezden geliyor.

Başörtülü bir kadının sadece sağcı olabileceği düşünülüyor. Ya da Müslüman bir insanın gelişemeyeceği ve kafasının çok geri çalıştığı düşünülüyor. Bunların hepsi genelleme ve bireyin özgüvenini kırıyor. Birey, toplumda tek başına savaşmak zorunda kalıyor.

Solcular veya Ateist bireyler din karşıtı olarak görülüyor. Kişi dine saygı duysa bile bu genelleme tüm herkesi içine alıyor ve solcuların, Ateistlerin tamamen din karşıtı olarak görülmesine sebep oluyor.

Genelleme yapmak bir insanı kendi düşünceleriyle tamamen kabul etmemek demek bana göre. Kalıplara sığmayabiliriz. Kalıplara uymak için düşüncelerimizi kısıtlamak zorunda değiliz. Çünkü eğer izin verirsek kalıplara, kendi düşüncelerimizin gelişmesi söz konusu dahi olamaz. Hep bir kalıba sığmak, hep bir genellemeyi temsil etmek zorunda kalırız. İşte o yok saydığımız istisnalar, çoğu zaman toplumsal genellemelerin gölgesinde kendi varlıklarını gizliyor. Kendi ışıklarını saklamak zorunda kalıyorlar. Toplum, istisnaları yalnızlaştırıyor.

Ve bu yalnızlık sadece toplumun genellemelerinden kaynaklanmıyor. Bazen bireyin kendi ailesinde bile hissediliyor. Düşünün, bir aile tamamen dindar. Çocuklarından biri o inanca inanmıyor. Sofrada dualar okunurken, dini bayramlarda herkes birbirine sarılırken, o kişi kendini eksik ve yalnız hissediyor. Sanki kendi kimliği yanlışmış gibi, kendini göstermekten çekiniyor.

Ya da bir genç düşünün, ailesinin çoğu doktor veya mühendis. Ama o genç resim yapmayı, müzikle uğraşmayı seviyor. Bu tutkularını paylaşmakta çekiniyor çünkü aile ve çevresi onun genellemelerin dışında kaldığını düşünüyor. Küçük bir kasabada, evlenip çocuk sahibi olmak normken farklı bir hayat tarzı seçen biri de benzer yalnızlığı yaşıyor. Her gün, “Ben yanlış mı hissediyorum?” sorusu zihninde yankılanıyor.

Bir genç üniversiteye giremeyebilir ama bu onun cahil olduğu anlamına gelmez. Sanatla ilgilenen biri, etrafındaki herkes mühendislik veya tıp okuyor diye kendi hayallerinden vazgeçmek zorunda kalmak zorunda değil. Tıpkı karanlık bir gökyüzünde parlayan tek bir yıldız gibi, kendi ışığını saklamak zorunda kalıyor istisnalar. Kendini genellemelere uymadığı için yanlış hissediyor. ‘Yanlış olan benim’ düşüncesi yayılıyor zihinde ve karanlığa uymak için parlak ışığını söndürmek zorunda kalıyor.

Genellemeler aynı zamanda toplumu da homojen bir kalıba sıkıştırıyor. “Kadınlar duygusaldır, erkekler mantıklıdır”, “Çocuklar derin düşünemez”, “Herkes şu dine inanmak zorundadır” gibi cümleler yüzünden milyonlarca insanın farklılıkları yok sayılıyor. Oysa istisnalar, toplumu zenginleştiren, yenilik katan, farklı bakış açıları sunan unsurlar olmasına rağmen görünmez oluyor. Her bir istisna, toplumun kaybolmuş yıldızı. Çoğu zaman fark edilmiyor, ışığı gölgede kalıyor.

İstisnaları görmezden gelmek, bireyin kendi kimliğini gizlemesine, arzularını bastırmasına ve kendine güvenini kaybetmesine yol açıyor. Kendi yolunu seçmek isteyen bir gencin kendini yanlış hissetmesi, bir ateist bireyin farklı görüşleri yüzünden çekingenleşmesi veya bir kadının kendini savunma ihtiyacı hissetmesi… Bunların hepsi, genellemelerin ve istisnaları yok saymanın bireyde yarattığı sessiz acılar, içimizde ve en derinlerde hissettiğimiz ‘yetersiz olma’ düşüncesi olarak karşımıza geliyor.

“İstisnalar kaideyi bozmaz” deniyor, ama bu söz çoğu zaman çeşitliliği bastırıyor. Oysa istisnaları görmek, onları anlamak ve kabul etmek hem toplum hem birey için hayati önemde. Her bir istisna, genellemelerin eksikliğini gösterir, çoğulculuğun önemini hatırlatır ve toplumsal bilinci genişletir. Toplum ancak bu kaybolmuş yıldızları fark ederek ve onlara yer vererek gerçek anlamda adil, canlı ve çoğulcu bir bütün olabilir.

Kısacası, istisnaları görmezden gelmek hem bizi hem çevremizi sınırlıyor. Ama fark ettiğimizde, belki de biraz daha anlayışlı, biraz daha özgür ve çok daha adil bir toplum yaratabiliriz. Lütfen istisnaların parlamak için yanıp tutuşan ışıklarını söndürmeyin.

Okuduğunuz için teşekkürler💘

16’ma mektup, doyasıya öpüşler ve kucak dolusu sevgi sunuyorum!!!!

Merhaba sevgili 16,

Öncelikle sana bolca sevgimi ve bir kucak dolusu sarılma sunuyorum. Bugün 16’ya tam olarak ayak basmış durumdayım. En içten doğum günü dileklerimle seninle olsun. Ne değiştiğini sorgular gibiyim, çünkü zaten bir senedir 16 yaşındayım diye söyleyip duruyorum. Bugün sadece resmi imzası atıldı, o kadar. Görünürde pek bir şeyi yok, diyebiliriz. Doğum günü dilekleri dilenir, mumlar üflenir, yüzde hoş bir tebessüm yerini alır ve pastanın tadı daha bir hoş gelir. Bunlar işin geçici tarafı. Ancak bu yaş bizimle kalır, bizimle yol alır, deneyimler yaşamı, belki zaman zaman üzülür belki mutluluk verir, adımız gibi taşırız onu. Ben düşünüyorum ki, bizler hiç yaş atlamıyoruz, tüm yaşlarımız bizimle kalıyor. Belki mezara belki sonsuza dek. Tüm izleri, anıları, gündeliği ya da özelliği bizimle. Doğumdan bu yana, tüm yaşlarım beni terk etmiş değil, aksine hâlâ içimde bir yerlerde yeni yaşımdaki beni izliyorlar. O eski yaşlarım aralarına yeni yaşlarımı davet ediyor durmadan. Biraz aceleci mi davranıyorlar ne? Kendi görevleri bitiyor ve yeni bir yaş buluyor beni tüm yeniliğiyle. Ben de hoş geldin diyorum 16’ya. Umarım yanında mutluluk, huzur, sağlık ve başarı getirdin. Sadece bunlar da değil, istediğim çok şey var diyorum, sonra. Ruhum ve bedenim çok şeye muhtaç, beraber hepsini sağlar mıyız diye soruyorum tüm içten merakımla. Elbette cevabı tüm sene boyunca beraber veriyoruz. Adım adım, gün geçtikçe sorular cevaplarına ulaşıyor. İşte bu yüzden diyorum, 6 Eylül’de bir farklılık yok. Bugün değil, bu yaşımın her günü çok kıymetli ve yaşamaya değer. Benim doğum günüm sadece bugün değil, bu yaşımın her bir günü. Yeni geldin ama umut dolu geldin 16. Güzel anılarımız olsun seninle tatlısıyla ballısıyla. Bu hayatta her şey toz pembe ilerlemez, varsın acısıyla olsun anılarımız, biz hepsini atlattıktan sonra.

Bazen böyle mektup yazdığım anlarda umut ve mutluluk doluyor yüreğim. Hayır, her yaş değişim demek değil, gelişim demek. Her şeyin üstüne kata kata basamakları çıkıyoruz. 14’üme, 15’ime ekleyerek ilerleyecek 16. Gün gelecek 17’yle beraber 16’ma bir şeyler ekleyeceğiz. Henüz çok küçüğüm, ergenim, belki daha hiçbir şey bilmiyorum. Ama bu yaşlar güzel, verdiği her şeyiyle. Yine de diyorum ya, yaşlar bizi terk etmezler. Bu yüzden 15’i özlediğin an, dönüp içine bak. Parçalarını bulurum elbet.

İyi ki doğduğumu biliyorum. Kendimi seviyorum doyasıya. 15’ imle beraber 16’nın kapısına tatlı hayaller devrediyorum, çünkü şimdi sıra onda. Bolca ve her bir zerresini hissederek yaşayacağım seni 16. Yaşam da güzel verdiği tüm acı ve tatlıyla. Üzülsek de, canımız yansa da yaşıyoruz işte. Her gün daha fazla, dünden daha az yaşıyoruz. Her bir nefes, her bir dokunuş bu hayat için çok kıymetli. Nefes almaktan, hayata dokunmaktan, adım atmaktan ya da yaşamı izlemekten korkma. Evrenin biricik parçasısın sen. Bu evrende güzelce yer ediniyorsun, tüm toyluğunla. Evet, koccaaaamaaaan bir evrende senin de yerin, senin de dokunuşun var. Ufak olsa da, bu tatmin edici olacaktır.

Belki 16, son yaşım, belki de daha yolun başıdır. Kim bilir? Sadece hayatımda yer edinen, sevdiğim herkese ve her şeye çok teşekkür ediyorum. İyi ki doğdun diyen herkese, vakti olmasa da sen de iyi ki doğdun dileklerimi iletmek istiyorum. Sizler de iyi ki doğmuşsunuz! Her günün bir doğuşu bir de batışı vardır. Yaşlarında öyle. 15’im çoktan el sallayıp içimde bir yerlerde battı. Ancak unutmayın, tek bir gün değil tüm bir yıl bizim doğuşumuz.

Geçen bir yılıma elveda ediyor ve tüm günleri için minnettar olduğumu söylemek istiyorum.

16, sen huzuruna, sağlığına, sevgine, pozitif olmanın güzelliğine, kültürüne, başarına ve daha bir çok şeye sahip çık.

Sağlıcakla kal!

Sosyal medyanın dayattığı “I’m just a girl” klişelerinden bıktım. Bu kalıplar kadınları birey olmaktan çıkarıp tek tipleştiriyor. Hepimizi aynı çerçevenin içine sıkıştırıyor. Sonuç? Kadınlar arasında ayrım, kutuplaşma ve özgürlüğün yerini alan sahte bir kimlik. Bu masum görünen kalıplar yine kadınlara zincir oluyor. Biz yine kadınlar olarak bir tür akımın içinde kendimizi buluyor, ve ona göre hareket etmek zorunda kalıyoruz.

Tarih boyunca kadınlar “evinde otur, kocana bak, çocuk büyüt” denilerek bir kalıba hapsedildi. Ne yazık ki, bu kalıplardan henüz sıyrılmış değiliz. Aynı zamanda yeni çıkan kalıplarla başımız dertte. Çıkan “I’m just a girl” saçmalıkları, modern görünümlü şekilde bizi yine kısıtlıyor. Bize deniyor ki: Kadın dediğin süslü olur, kahve içer, dedikodu yapar, pembe sever, alışverişle mutlu olur.” Oysa biz kadınların renklerden, süsten, pembe bir kurdeleden ibaret olmadığını bilmiyor muyduk? Ne oldu da, tüm bunlara kanar vaziyete düştük?

Her yerde aynı klişeler:

“I’m just a girl” kalıbı.

Artık herkes “ben sadece kızım, çok duygusalım, kahve bağımlısıyım, her şeyi kafama takarım” diye dolaşıyor. Sanki kız olmanın tek açıklaması buymuş gibi. Oysa çok düşünmek, kahve içmek ya da pembe sevmek seni “kız” yapmaz. Bu özellikler insan olmanın sıradan parçalarıdır, kadınlığa indirgenemez. Ama sosyal medya bunu “kadınlık kimliği” gibi pazarlıyor. Böylece hem bizi daraltıyor hem de zararlı şeyleri normalleştiriyor. Kahve bağımlılığı bir övünç değil, sağlık sorununa davetiye. Sırf böyle saçma akımlar çıktı diye kahveyi seven sevmeyen onu hayatımızın vazgeçilmez parçası haline getirdi. Ne zamandan beri bir bağımlılığı iyi bir şeymiş gibi gösterip bundan keyif alıyorsunuz? Her şeyi kafana takmak, overtkinker olmak niye size bu kadar muazzam bir şeymiş gibi geliyor? Bu bir “hassasiyet” değil, yıpratıcı bir alışkanlık. Ama bunlar sanki “kadın olmanın şifreleri”ymiş gibi bir algı yaratıyor.

“Kızların mutluluk anı” klişeleri.

Kızlar neyle mutlu olurmuş? Alışverişle, makyajla, peluş hayvanlarla, kahveyle. Sosyal medya bunu tekrar tekrar önümüze sürüyor. Böylece bize “mutluluk” adı altında tüketim alışkanlıkları dayatıyor. Kadınlığımız, sevinçlerimiz, hayallerimiz birkaç mağaza torbasına indirgeniyor. İşte benim tek mutluluğum olarak paylaşılan gönderilerde makyaj malzemesi, bir oda dolusu kıyafet görmekten bıktım. Neden kadın olmak = alışveriş bağımlılığıymış gibi davranıyorsunuz? Tek hayalimiz, bize gerçek mutluluğu bile vermeyecek bir oda dolusu kıyafet mi yani? Bunlar dışında bizim daha önemli değerlerimiz yok mu?

“Overthinker kız” klişesi.

“Ben kızım, tabii ki her şeyi kafama takarım.” Hayır. Bu bir cinsiyet özelliği değil, bireysel bir davranış biçimidir. Kadın olmakla zerre ilgisi yok. Ama sosyal medya bunu “kadınlık paketi”nin içine koyup herkesin üzerine yapıştırıyor. Kendi kişisel sorunlarımızı bile cinsiyet kalıbına dönüştürüyor. Öncelikle şunu bilmelisin, çok düşünmek, kafaya her şeyi takmak senin en iyi özelliğin olmamalı. Bu zararlı ve oldukça yıpratıcı bir davranış biçimidir. Niye böyle şeyler yaygınlaşıp her kızın özelliği budur anlayışını doğuruyor bilmiyorum. Böyle bir davranış biçimi artık yaygınlaştı ve sonuç olarak herkes her şeyi kafaya takıyor. Toplumumuz çürüyor ama biz hala “I’m just a girl” kalıplarının çok masum, narin ve koket olduğunu düşünüyoruz.

“Romantize edilmiş hayat” klişesi.

Mum yakmadan ders çalışılmaz, moral bozuksa romcom açılır, kurdele takılır, pembe dolap hayali kurulur, Rory Gilmore gibi ders çalışılır, takılar bizim en değer verdiğimiz şeydir, kendini bilen kızlar makyajı bozulmasın diye ağlamaz… Kadınlık sanki tamamen dekor, süs ve duygusal gösterişten ibaretmiş gibi yansıtılıyor. Bu yalnızca sahte bir hayat tasarımıdır, gerçeği yansıtmaz. Ama milyonlarca kız bu kalıpların peşinden koşuyor çünkü aksi hâlde “kız kalıplarına uymuyor” gibi hissettiriliyor.

Dedikodu = “kız neşesi” klişesi.

Bu, en zararlılarından biri. Dedikodu yapmak bir eğlence değildir. Aksine insanları yargılamak, arkalarından dahil olmadığımız hayatları hakkında atıp tutmak zararlı bir şeydir. Bizim favori aktivitemiz haline neden geldi bilmiyorum ama artık kendinize gelin. Neşenizi bu kötü şeyden ibaret kılmayın. Çünkü fark etmeden oluşturduğunuz her algı, “kadın olmanın parçası” gibi pazarlanıyor. Böylece hem kadınlar küçümseniyor hem de tüketim döngüsüne yeni bir malzeme ekleniyor: kahve + dedikodu.

Bütün bu kalıplar aynı amaca hizmet ediyor:

Kadınları tek tipleştirmek, bireyselliği silmek ve tüketimi kutsamak. Feminist mücadele yıllarca “kadın bireydir, kalıplara sığmaz” diye haykırdı. Ama bugün, biz kadınların kendi ellerimizle ürettiği yeni kalıplar, bu mücadelenin tam tersini yapıyor. “Kadın dediğin süslü olur, alışveriş yapar, kahve içer, dedikodu yapar” masalını yeniden üretiyoruz. Bu feminizm değil, feminizmin mezar taşına çivi çakmaktır.

Ve işin en acısı: Kapitalizme hizmet ediyoruz. “Kızlık” adı altında dayatılan bütün bu kalıplar, milyonlarca insana yeni ürün satmanın bahanesi. Estetik mumlar, kıyafet yığınları, makyaj malzemeleri, dekorasyon ürünleri… Hepsi aynı mesajı taşıyor: “Kadınsan tüketmek zorundasın.” Oysa kadınlık tüketim değildir. Kadınlık bir mağaza torbasına sığmaz.

Ben bu oyuna dahil değilim. Kahve içmediğim, makyaj yapmadığım, dedikodudan nefret ettiğim için “eksik kadın” değilim. Kadınlık alışveriş torbalarıyla ölçülmez. Kadınlık binlerce farklı kişilikten, tavırdan, renkten oluşur. Ama sosyal medya sadece bir renk sunuyor: pembe ve parıltı. Bu, feminizme ihanettir.

Şunu da söylemek istiyorum. Takıları, pembeyi, kahveyi çok sevmen benim bahsettiğim konuyla alakalı değil. Ben bu tarz şeylerin kadınlığın bir parçası haline gelmesinden bıktım. Kalıplara hayır demek zorundayız. Birey olduğumuzu hatırlamak zorundayız. Kadın olmak tüketim değildir, kadın olmak alışveriş torbasından ibaret değildir. Kadın olmak dedikodu değildir.

Biz bu kalıplara HAYIR demedikçe, başkalarının yarattığı kadın imgelerinin kölesi haline geliriz. Kendi içimizde kutuplaşmak, ayrıştırılmak istemiyorsak tüm bu saçmalıkları hayatımızdan atmalıyız. Kahveni içerken gönderini paylaş ama bunu kadın olmakla aynı kılma. Eğer önlem almazsak zarar görenler yine biz oluruz. Özgürleşmenin tek yolu kalıpları yıkmaktır.

Yazımı okuduğunuz için teşekkürler.

Kapitalizmi eleştiriyorsun ama elindeki telefon iPhone?

Merhaba arkadaşlar, bugün günümüzde çokça tartışılan bir konu üzerine yazmak istiyorum: Kapitalizm karşıtı bir kişi, yani sistemin eşitsizliklerini, tüketim kültürünü, kâr hırsını ve işçi haklarını sömürmesini eleştiren bir birey, neden ve nasıl bu sistemin oluşturduğu lüks ve pahalı mallara yöneliyor? Yaptığı ve savunduğu fikir arasında bir çelişki var mı?

İlk önce kapitalizmin ne demek olduğuyla başlayalım.

Kapitalizm, üretim araçlarının özel mülkiyete dayandığı, kâr ve rekabetin her şeyin önüne geçtiği bir sistemdir. İnsanlar, çoğu zaman kazanç uğruna sömürülen işçilere dayanır ve piyasadaki güç dengeleri, toplumdaki kaynakların kimlere gideceğini belirler. Hızlı tüketim kültürü, bu düzenin ayrılmaz bir parçasıdır. İşçiler düşük ücretlerle ağır şartlarda çalıştırılırken, sermaye sahipleri daha çok kazanır. Bu bağlamda, kapitalizm karşıtı bir bireyin hızlı tüketime mesafeli durması, işçi haklarını savunması, gelir eşitsizliğine dikkat çekmesi ve sınıf farklılıklarını yeniden üreten markalara karşı duyarlı olması gerekir.

Ancak bir noktada şu soru karşımıza çıkıyor: Kapitalizme karşı çıkan birinin elinde iPhone görürsek ya da Gucci çanta taşıdığını fark edersek, bu bir çelişki midir? Yüzeyde bakıldığında, evet. Çünkü tüketim kültürüne karşı çıkıp tüketim kültürünün bir parçası gibi görünmek, düşüncelerle çelişen bir davranış gibi algılanıyor.

Ben bu sorgulamayı çok haklı ve yerinde buluyorum. Ama şunu unutmamak lazım: İçinde yaşadığımız dünya, kapitalizmle örülmüş durumda. Kapitalizmi hayatımızdan tamamen çıkarmak neredeyse imkânsız. Alışveriş yaptığımız marketten, izlediğimiz filmlere; kullandığımız telefondan, giydiğimiz ayakkabıya kadar her şey bu sistemin ürünüdür. Alternatif sistemler — sosyalizm, yeşil ekonomi, dayanışma temelli üretim — elbette mevcut. Ancak bunların hayata geçirilmesi için güçlü bir toplumsal irade, uzun bir süreç ve altyapı gerekir. Bugünün dünyasında, bireysel olarak bu düzenin tamamen dışında kalmak kolay değildir.

Toplum baskısını da görmezden gelemeyiz. Pahalı markaların, gereksiz alışverişin ve aslında ihtiyacımız olmayan ürünlerin sürekli öne çıkarılması hepimizi etkiliyor. Labubu oyuncağın sırf popüler olduğu için alındığını, Dubai çikolatasının tadı sevilmese bile “trend” olduğu için tüketildiğini görüyoruz. İşte bu noktada kapitalizm sadece ürün satmıyor, aynı zamanda “algı” da satıyor. Tüketimi mecburiyetmiş gibi gösteriyor. Ve bu baskının etkisiyle kapitalizmi eleştiren bireylerde bile merak oluşuyor: “Acaba o çanta gerçekten söylendiği kadar kaliteli mi?” ya da “O telefon gerçekten hayatımı kolaylaştırır mı?” Ancak ben kapitalizmi eleştiren bir bireyin bu tarz algılara karşı dirençli olması yanındayım. Sırf herkes alıyor diye merak edip Labubu almak, gerek olmamasına rağmen tüm paranı alacak olan iPhone markası telefonu kullanmak, kendinle çelişmenin bir başlangıcı sayılabilir.

Ama şunu netleştirmek gerek: Kişisel tüketim, politik bir duruş mudur? Hem evet, hem hayır. Kapitalizmi eleştiren bir kişinin markalı ürün kullanması, tek başına onu doğrudan ikiyüzlü yapmaz. Önemli olan niyet ve sınırdır. Eğer sen bir telefonu yalnızca ihtiyacını karşılamak için alıyorsan ve onu uzun yıllar kullanmayı düşünüyorsan, bu bilinçli bir tercihtir. Yılda sadece ihtiyacın doğrultusunda kıyafet alışverişine çıkıyorsan, içinde birkaçının marka olması sanıldığının aksine büyük bir sorun yaratmaz. Kaliteli bir ürünü kullanmak, seni kapitalizmin bir kölesi yapmaz. Ancak sırf “statü” göstermek, başkalarına zenginlik imajı çizmek veya tüketim kültürüne kapılmak için markaların peşinden koşmak işte o zaman bir çelişki olur. Çünkü burada ihtiyaç değil, gösteriş öne çıkmıştır.

Bir örnek verelim: Bir işçi, emeğinin karşılığını almakta zorlanırken bir başkası sırf logosu için binlerce lira ödediği ayakkabıyı sadece iki ay kullanıp çöpe atabiliyor. Bu noktada mesele, kullanılan markadan çok, tüketim alışkanlığının sorgulanmasıdır. Eğer sen “az ama öz” alışveriş yapıyorsan, gerçekten ihtiyacını karşılıyorsan ve bunu gösteriş için değil yaşam kaliten için yapıyorsan, kapitalizmin dayattığı hızlı tüketim zincirinin dışında kalabilirsin.

Yine de, şunu açıkça söylemeliyim: En pahalı markalara ihtiyacımız yok. Elindeki telefon iPhone olmasa da olur. “En iyi telefon şu markadır” ya da “en şık kıyafet sadece şu markadadır” gibi dayatmalardan kurtulmak zorundayız. Sen o markayı kaliteli ürün olduğu için kullanıyorsun ancak Kapitalizmin amacı zaten kaliteli ürün diye insan kandırmaktır. O markaların yükselmek için kaç kişiyi sömürdüğünü, kaç alın terini görmezden geldiğini hatırlamak zorundayız. Bir markanın sana sunduğu şey, özgürlük değil bağımlılıktır. O logolar, zenginlik değil fakirleşmenin simgesidir.

Düşünsene: Sen borçlarını ödemek için aylarca çalışırken, o markaların sahipleri bir gecede milyarlar kazanıyor. Senin için sadece bir “prestij göstergesi” olan o ürünler, aslında emeğini, zamanını ve özgürlüğünü çalıyor. Markasız ya da yerel üretim diye küçümsenen şeyler, belki de seni gerçekten özgür kılıyor.

Sonuç olarak, kapitalizmle yaşamak zorundayız ama ona teslim olmak zorunda değiliz. İhtiyaçlarımızı karşılamak için kullandığımız markalar bizi doğrudan çelişkili yapmaz, ancak tüketim kültürünün cazibesine kapıldığımız anda kendi eleştirilerimizi de boşa düşürmüş oluruz. Önemli olan, ihtiyacın nerede bitip gösterişin nerede başladığını ayırt edebilmektir.

Benim önerim ihtiyaçlarımızı karşılarken bile, alacağımız markalara dikkat etmek yönündedir. Düşük veya orta bütçeliysen sınırları zorlayıp en pahalısından almak, kendini aldatmak olur. Trend olan yiyecekleri merak edip tadına bakabilirsin ama bağımlısı olmamalısın. Giyimi kuşamı seviyorsan, süslenmeyi seviyorsan bunu illa tüm paranı alacak makyaj firmalarından yapmamalısın. Çünkü onlar, işçileri sömürdüğü gibi bizleri de sömürüyor. Güzel gözükmek için mutlaka o ruju kullanmana gerek yok. Gerçekten özgür olmak istiyorsak, ihtiyacımızı bilerek tüketmeli, markaların bize sattığı sahte değerlerden uzak durmalıyız.

• Mesele, hiç marka kullanmamak değil; markaların seni kullanmasına izin vermemektir.

Okuduğunuz için teşekkürlerr!!💘💗🌟

İnsan doğası sabit değildir; onu şekillendiren, hangi özellikleri beslediğimizdir.

İnsan davranışlarını anlamaya çalışırken, biyoloji ve toplumsal yapı arasındaki ilişkiyi göz ardı edemeyiz. Testosteron ve östrojen gibi hormonlar bize bazı eğilimler kazandırır; cesaret, rekabet, empati, bağlılık… Ama bu eğilimlerin nasıl ortaya çıktığı, hangi yönlerini beslediğimiz ve hangi davranışları ödüllendirdiğimiz tamamen içinde bulunduğumuz kültür ve sistemle ilgilidir. Tarih boyunca ataerkil düzenin, hormonlarımızı nasıl yönettiği hakkında bir yazı yazmak istedim sizlere.

Testosteron hormonu üzerine

Testosteron, kadınlarda da bulunmakla birlikte erkeklerde daha yüksek miktarda bulunan bir hormon ve genellikle liderlik, rekabet, risk alma ve saldırganlık eğilimiyle ilişkilendiriliyor. Ama bu hormonun varlığı, erkeklerde şiddeti ve hırsı meşrulaştırmasını sağlamaz.

Tarih boyunca ataerkil sistem, erkeklerde bu özellikleri yüceltti ve “güçlü erkek, lider erkek” mitiyle birleşti. Böylece biyolojik bir zemin, toplumsal bir üstünlük iddiasına dönüştü. Erkekler, güçlerini yanlış yorumladılar ve sosyal statülerde üstün olma hırsına büründüler, şiddetler ve cinayetler günümüzün modern sayılan dünyasında dahi kesilmedi.

Ataerkil sistemin doğuşu, bu biyolojik etkeni toplum algısına çevirdi. Biyolojik farklılıklar bahane olarak kullanıldı ve erkek egemenliği meşrulaştı. Kadınlar, haklarının kısıtlanmasıyla beraber toplumda karşılaştıkları haksızlıklara karşı sessiz kaldılar.

Şimdi gelelim, toplumsal yapıların hormonları nasıl etkilediğine. İlkel çağlarda testosteron ve östrojen hormonu belki de daha az belirgindi. Belki de karşı karşıya kaldıkları yırtıcı ve zorlu yaşamdan ötürü hormonlarının saldırganlığa evrilmesi söz konusuydu. Hayatta kalmaları için hayvan avlamaları gerekiyordu, kendilerini korumaları için güçlü olmaları gerekiyordu. Belki de tüm bu hormonlar sadece hayatta kalmayı kolaylaştırmak içindi. İlkel çağlarda insanlar bilime dair hiçbir şey bilmiyordu ve kendi biyolojik eğilimlerini tanımıyorlardı. Ancak toplum ataerkil sistemle şekillendikçe erkekler, güç ve rekabeti ödüllendiren sosyal bir yapıya adapte oldular. “Liderlik, saldırganlık, hırs” algıları gelişti ve bu davranışlar erkeklerde yaygınlaştı, kalıcı hâle geldi. Bu durumu da kültürel geri beslenme mekanizmasıyla açıklayabiliriz. Yani toplumun oluşturduğu değerler ve beklentiler, erkeklerin biyolojik eğilimlerini öne çıkardı, erkekler de bu davranışları benimseyip tekrar topluma yansıttı. İlk başlarda hayatta kalmak adına evrimleşen hormonlar yerleşik hayata geçince ataerkil yapıyla birlikte onlarda otoriteyi oluşturdu. Empatiden uzaklaştırdı , duygusal olmalarına izin vermeyen topluma ayak uydurdu ve savaşlar, şiddetler arttı.

Sonrasında bilim ve biyoloji gelişince toplumsal yapıyla şekillenen hormonlar, bazı şeyleri ne yazık ki meşrulaştırıldı. Erkekler kendi hatalarını biyolojik gerçeklerle üstünü kapadı. Şiddete göz yuman bir toplum gelişti ve erkekler “doğamız bu” diyerek işin içinden sıyrıldılar. Böylece biyolojik açıklamalar, toplumsal olarak inşa edilmiş ataerkil güç ve şiddet yapısını meşrulaştıran bir araç hâline geldi.

Milyonlarca kadının tarih boyunca çektiği eziyetlere, şiddete ve tecavüze karşı olan savunma sadece biyolojik açıklamalarla sınırlı kalamaz. İnsanları yöneten ideolojiler, hormonları daha da vahşileştirdi. Tüm bu savaşa sebep olan şey erkeklerde baskın olarak yer alan testosteron hormonu değil toplumun bu savaşa izin vermesinden kaynaklıydı.

Bu süreç, hem kültürel geri beslenmeyi hem de sosyal evrimi gösteriyor: Toplum davranışı şekillendiriyor, birey bunu benimsiyor, biyolojik bilgilerle meşrulaştırıyor; ve döngü devam ediyor.

Östrojen hormonu üzerine

Östrojen genellikle kadınlık hormonu olarak bilinir, ama erkeklerde de bulunur ve birçok önemli işlevi vardır. Empati ve duygusallıkla birlikte başkalarının duygularını anlama ve duygusal ipuçlarını algılama kapasitesini artırır. Bağ kurmayı güçlendirerek sosyal dayanışmayı şekillendirir. Daha temkinli ve uzun vadeli düşünmeyi desteleyerek doğru kararlar almayı kolaylaştırır.

Ataerkil kültürde östrojenin desteklediği özellikler genellikle “zayıflık” olarak yorumlandı. Duygusallık kötülendi, kadınlar mantıklı olamamakla suçlandı. Halbuki karar almaya yatkın olan hormon östrojendi. Toplumun oluşturduğu sistem zayıflık olarak adlandırılan davranışlarımızı daha da belirginleştirdi. Kadınlar olarak susturulduğumuzda gözlem yeteneğimiz arttı. Sosyal işbirliğimizi destekledi, kavgacı şiddet eğilimli bireyler olarak değil de paylaşmayı ve uyumu benimsetti. Tüm bunlara bakınca aslında zayıf olanın biz kadınlar olmadığını, tarih boyunca verdiğimiz onca emeğin ve fedakârlığın yüceliğini öğrenmiş oluyoruz.

Fakat toplum bu davranışları geri plana attıkça güçlü olan yönlerimiz hep bize güçsüzmüş gibi aktarıldı. Şu anda bile güçlü görünmenin duygusallıktan uzak bir şey olduğu öne sürülüyor. İletişimi geri plana atan toplum kendi kuyusunu kazdı. İnsanlar birbirini anlamadı ve kavgalara devam etti. Nesiller boyunca…

Sonuç olarak; hormonlar potansiyeldir, toplum yönlendirir.

Testosteron ve östrojen, insan davranışları üzerinde etkili olsa da tek başına kader belirlemez. Biyoloji bize belirli eğilimler sunar; cesaret, rekabet, empati, bağlılık gibi potansiyelleri ortaya çıkarır. Ama bu potansiyelin nasıl şekilleneceğini, hangi yönlerinin öne çıkacağını toplum belirler.

Kadın-erkek farkları da biyolojik değil, sosyal olarak büyütüldü. Örneğin, bir erkek çocuk doğduğunda onun cesur ve lider olmasının beklenmesi, küçük yaşta rekabetçi oyunlara yönlendirilmesi, testosteronun etkilerini pekiştirir. Öte yandan bir kız çocuğu, paylaşmayı ve uyumu öğrenmeye teşvik edildiğinde östrojenin desteklediği empatik davranışlar güçlenir. Bu örnek, hormonların tek başına davranışları belirlemediğini, toplumun hangi potansiyeli öne çıkaracağını seçtiğini gösterir.

Biyoloji bize sadece bir temel verir; toplum ise bu temelin üzerine nasıl bir yapı inşa edileceğini belirler. Bu nedenle, “benim hormonum böyle” diyerek şiddeti veya hırsı meşrulaştırmak, hem biyolojiyi hem de insan doğasını yanlış anlamak olur. Hormonlar potansiyelimizi açığa çıkarır, ama etik, kültür ve değerlerimiz, bu potansiyelin nasıl kullanılacağını tayin eder.

Yani, insan doğası hem biyoloji hem kültürle şekillenir. Hepimizin içinde hem güç hem şefkat potansiyeli vardır; önemli olan, hangi tarafı besleyeceğimizi ve nasıl bir dünyada yaşayacağımızı bilinçli olarak seçmektir. Hormonlar fısıldar, toplum bağırır; ama nihayetinde seçimimiz ve sorumluluğumuz bize aittir.

Okuduğunuz içn teşekkür ederim💘🫂

Toplumun bana dayattığı, bana ait olmayan ideolojilerden sıyrılıyorum. Kendi gücümle, feminizm sayesinde.

Feminizm hakkında kendi düşüncelerimi yazıya dökmek istedim. Hepimiz zaman zaman feminizm hakkında düşüncelere dalıyoruz. Hâlâ neden gerekli haklara sahip olmadığımızı, toplumun olulturduğu normların altında ezildiğimizi anlamıyoruz. Feminizm kendi içinde birçok kola ayrılıyor ve ben kendi düşüncelerimden yola çıkarak iki tanesini size anlatmak istiyorum.

Öncelikle sizlere bir soru sormak istiyorum. Sizler erkeklerin sosyal yaşamda güçlü olmasını biyolojik gerçekle mi açıklıyorsunuz yoksa bunun toplumun oluşturduğu saçma cinsiyet rolüyle bağdaştığını mı düşünüyorsunuz?

Görüyorum ki bazı düşünceler farklılık gösteriyor ve bazıları bu iki kavramda kendi düşüncelerini açıklıyor. Bende bu iki düşünceyi açıklayıp kendi tarafımı anlatmak istiyorum. Bazı insanlar erkeklerin biyolojik olarak kas gücü sayesinde toplumda öncü olduğunu, kadınları ezdiğini söylüyor. Onlara göre eğer onlarda biyolojik baskınlık yatmasaydı ilkel dönemlerde savaşlara erkekler katılmayacaktı, avlanmaya çıkmayacaktı. Sonrasında bu biyolojik güçleri sayesinde toplumda güçlü bireyler haline geldiler ve kadınları ezdiler. Yani bir bakıma erkeklerin oluşturduğu ataerkil sistemin sebebinin biyolojik güç sayesinde gerçekleştiğini söylüyorlar.

Diğer düşünceye gelecek olursak, erkeklerin biyolojik açıdan kas gücünü kabul ediyor. Ancak bunu toplumun sosyal yapısını oluşturmasını savunmuyor. Onlara göre eğer ta ilkel yaşamlarda kadınlara savaşa katılma, avlanma, hayvanlara karşı savunmayı ve buna benzer şeyleri öğretseydiler kadınlar erkekler kadar güçlü olacaktı toplumsal yapıda. Onlar da değer görecekti, onların güçleri hafife alınmayacaktı, ezilmeyecekti. Ataerkil sistem erkeklerin biyolojik olarak güçlü olduğundan değil, kadınları sosyal açıdan ezip yükselmek için basamak gibi kullanmalarından kaynaklanıyor. Ve bende kendimi bu düşünceyi savunurken buluyorum. Kadınların güçsüz olarak adlandırılması, erkeklerin kadınlara güçlerini göstermede hak tanımamasıydı bence. Eğer biz kadınlar eski çağlarda savaşlara katılmada ve avlanmada yer alsaydık topluma güçsüz ve tamamen duygusal insanlar olmadığımızı kanıtlayabilirdik. Erkekler yüceltildi, haklara sahip oldu çünkü onlar ataerkil sistemi oluşturdu. Bunu biyolojik olarak güçlü olduklarından değil, kadınları ezip yükselerek yaptılar. Yani eğer biyolojik olarak kadınlar güçlü olsaydı, belki erkekler yine de ataerkil sistemi oluşturabilirdi. Yani özetle, biyolojik olarak erkeklerin kas gücü kadın ve erkek arası oluşan eşitsizliği oluşturmada tek neden olmamalı. Toplumun yarattığı eşitlikten oluşan bir cinsiyet kalıbı var. Ve eğer bu cinsiyet kalıpları zamanında eşit olarak oluşturulsaydı, erkeklerin kas gücü bu eşitsizliği yıkamayacaktı.

Kadınların hep merhametli olması, affedici olması, duygusal olması toplumun oluşturduğu bir algı. Bir insan olarak merhametli olmalıyız, bir insan olarak duygulardan uzak yaşamamalıyız. Bir kadın olarak değil. Erkeklerin ise duygusuz, ağlamayan, güçlü, yönetimi iyi yapan gibi algılar yine toplumdan doğan bir şey. Yani hiçbir biyolojik gerçek, erkekler daha iyi yönetir demiyor, bunu diyen toplum. Eğer toplum ataerlik bir şekilde kurulmasaydı, eğer erkekler yüceltilmeseydi kadınlar haklarından olmayacaktı. Yıllar boyunca ezilmeyecekti, doğması suç sayılmayacaktı, utanç kaynağı sayılmayacaktı. Bu toplumsal normlar, kadınlar ezildi çünkü erkekler bunu kullanarak yükseldiler, güçlendiler. Ataerkil sistemde erkeklerin rahatça yaşamalarının nedeni biyolojik olarak kadınlardan daha güçlü oldukları için değil, duygulardan yoksun ve mantıklı kararlar alabildiklerinden dolayı değil, kadınları ezdikleri için.

Şimdi diğer bir düşünceye geçiyorum. Kapitalizmin doğması sizce ataerkil sistemle örtüşebilir mi? Yerleşik hayata geçtiğimizde erkekler mal mülkte söz sahibi oldu çünkü yavaş yavaş ataerkil düşünce hayata yerleşmiş bulunuyordu. Eğer daha öncesinde eşit bir toplum oluşsaydı, erkekler yüceltilmeseydi yerleşik hayatta söz sahibi olabilirdik. Kapitalizmin doğrudan kadınlara zararı dokunmazdı. Mal mülk hakkında kadınlar göz ardı edilmezdi. Erkekler oluşan toplumsal normları kullandılar ve kapitalizmin oluşmasından fayda sağladılar. Tabii her erkek fayda sağlayamadı ancak hiçbirinin kadınlar kadar yenilmedi. Kapitalizm ve ataerkil sistemle beraber kadınlar ezildi ve ekonomik bağımsızlığa erişimimiz zorlaştı.

Bu iki düşünce aslında radikal feminizim ve marksist feminizme dayanıyor. Radikal feminizimde ataerkil sistem eleştirilirken Marksist feminizmde ataerkil sistem ve kapitalist sistemin bağlarını görüyoruz.

Bu düşüncelerimi sizlerle paylaşmak istedim çünkü feminizmi düşünerek anlayabileceğimizi düşünüyorum. Kadın olarak her zaman, her tarihte, her coğrafyada zorlandık, dışlandık. Şu an sahip olduğumuz haklar feminizm sayesinde ve bunlara sahip çıkmak, ilerletmek, geleceğimizi korumak ellerimizde. Kadınları özgürleştirmeden, onlara hakları olan iyi yaşamlar sunmadan bu dünyada hiçbir şeyi doğru düzgün koruyamayız. Bizler bu toplumun oluşturduğu saçma cinsiyet rollerini yıkarak, sınıf yapılarıyla hesaplaşarak amacımızı yerine getirebiliriz. Kuralları yazanlar onlardı ama kalemi elimize alabiliriz.

Unutmayın biz, yanlış olanı kabullenmeyecek kadar doğru yoldayız; işte bu yüzden haklıyız.

Boşluk denizinin içinde kollarımı kendim bağlıyorum bazen. Bilinçli olarak kendimi kısıtlıyorum, kendimi kurtarabileceğimi bile bile buna engel oluyorum. Ama asıl soru şu: Ben gerçekten kendimi kurtarabileceğimi biliyor muyum?

Hayat çok sıradan, düşlerimin en kırılma noktasında ilerliyor. İlerliyor, ancak ilerlediğine dair bir kanıt gözlerime çıkamıyor; algılarım kayıyor. Saatler yavaş yavaş kendini gösteriyor, güneş doğup batıyor, ancak ben olduğum yerde öylece kalıyordum aynı vaziyette. Aklımdaki ben ile gerçek ben çatışma durumunda; düşünceler eyleme geçmekte hep kararsız ve içimde dönüp duran bir boşluk. Kendimin bir adım ötesine gidemiyorum, hatta belki de kendime bile varamıyorum günün sonunda. Her şeyi yapayım, her bilgiyi edineyim, hayatım sıradışı anılarla dolsun, ancak ben yine günlük hiçbir işimi aksatmayayım istiyorum. Yine de aynı yerde kalıyorum; hiçbir işe yetişemeyip koca bir sorgulamanın eşiğine düşüyorum.

Düşüncelerimi bir türlü doğru yola sokamıyorum, ortalıkta dağınık halde duruyorlar. Ne zaman toplamaya karar versem altından bir yığın düşünce daha beliriyor, hiçbirine yetişemiyorum. Birbirine zıt olan düşüncelerim benim benliğimi oluşturuyor çünkü hayatın zıtlıkları arasında boğulup kalıyorum. Kesin ve net bilgilerim yoktur; bir düşünceyi savunuyorsam, aklımın bir köşesinde muhalefet olan başka bir düşünce beliriyor. Neye inanıyorum, neyi savunuyorum diye düşünürken bitkin düşüyorum. Belirsizliğin kendisi, benim içimde yaşayan küçük bir filiz. Ne zaman kendimle çatışmada olsam, büyüyüp yeşeriyor, tüm benliğimi sarmaşıklarıyla boğuyor.

Yola başlamadığım halde yorulduğumu hissediyorum. Bacaklarıma yüklenen ağırlık beni yürümekte zorluyor. Yolun nereye vardığını kestiremiyorum. Çok yoruluyorum çünkü belirsizliğim beni yoruyor. Canım ne bir şey yapmak istiyor ne de yaşamak. Buna üzülüyorum çünkü içimde aynı zamanda yaşama sevinci olan kendimi yaşatamıyorum. Ben hiçbir zaman diliminde kendimi yaşatamıyorum. Çatışmalarım farklı isteklerimi öne çıkarıyor ve ben hayatımı şekillendirirken, diğer düşüncelerimin gerçekleşmediğine üzülüyorum. Ben hiçbir zaman tam bir mutluluğu tadacağımı düşünmüyorum. Kendini bilen bir insana dönüşürsem belki. Fakat belirsizliğin içinde savrulan kendime söz geçirmek bir hayli zor oluyor.

Bazen kendimi bulamadığımı düşünüyorum. Belirsizliğin karşılığı ben olamam diye inkâr ediyorum. Fakat gün geliyor, belirli olan şeylerden kaçtığımı fark ediyorum. Bir durumu olduğu gibi kabul edemiyorum. O durumun on farklı penceresini düşünüyorum. Bazen kendimi bomboş bir oda içinde, yüzlerce pencereden hangisine bakacağım diye tartışırken görüyorum. Farklı manzaralar, farklı ışık en nihayetinde. Karar veremiyorum. Hayat elimden süzülüyor belki ama ben daha kendi doğru yolumu bulamıyorum. Sessizce bir işaret mi bekliyorum bu bekleme sürecinde, onu da bilmiyorum. Fakat bir yön gösterene ihtiyacımın olduğunu biliyorum

Bir gün bir yola başlarsam, aklımın diğer yollarda kalacağı beni adım atmakta kararsız kıldıran bir etki. Yaşarken her ihtimali düşünmek, ihtimallerden sıyrılıp hayata atılmamı engelliyor. Gün içinde yüz tane şeyi yapmayı hedeflerken bir tanesini bile gerçekleştiremeyecek bitkinliğe düştüğümde aynadaki hüsran görüntümden nefret ediyorum. Çünkü ben bir günümü aklımdakilerin hepsini yaparak kurtarayım derken başıboş bir hayata sürüklendiğimi hissediyorum.

Belirsizliğimin başladığı nokta benken bittiği nokta benden çok uzakta görünüyor. Can sıkıntım ve can sevincim kadar zıt olan bu belirsizlik aslında bir soluk kadar benimsediğim bir şey belki de. Beni sınırlamasın da varsın benimle olsun derken beni sınırlayanın kendim olduğum düşüncesi de soluğumı kesiyor en nihayetinde.

Beni en çok, nefes almayanların unutulması yoruyor.

Bugün, muhtemelen hiçbir zaman ulaşmayacak bir mektubu yazmak için başlıyorum bu satırlara. Öldükten sonra ne hâlde olurum, hangi dünyalara yelken açarım, başka bir bedende mi dönerim, yoksa sadece toprağın altında sessizce mi yatarım, bilmiyorum. Bildiğim tek şey, unutulmak istemediğim. Sadece bunu söylemek istiyorum sana; öldükten sonraki bana.

Hani vardır ya, insanın içini sıkıştıran, aklını sarıp sarmalayan, düşünürken bile elini kolunu bağlayan korkular… İşte benim korkum da unutulmak. Öyle bir endişe ki bu; derin, koyu ve içimde yankılanan bir boşluk gibi. Ne başlangıcını biliyorum ne de içimde nasıl susturacağımı. Bu yüzden yazıyorum bu mektubu.

Öldükten sonra unutulma düşüncesi neden bu kadar yer ediyor zihnimde, anlatmak istiyorum. Çünkü önümde sadece şu an var; elimde tutabildiğim tek şey bu yaşam. Ne olacağını bilemediğim bir sonraya karşı bırakabileceğim yegâne iz, bu hayatta ne yaptığım. Ve düşündüm: Toprağın altına verildiğimde kaç gün hatırlanmak isterim? Cevap hep aynı yere çıktı, eninde sonunda unutulmaya. Sevdiklerimizi kaybettiğimizde içimiz yanar, ardından zaman geçer, hayat devam eder. O acı içimizde bir yere yerleşir, ama yaşamın akışı ağır basar, hatıralar silikleşir. Unutulmaya yüz tutulur. İşte ben, bu noktada direnmek istiyorum. Ölümüm insanlara acı vermesin, ağlamasınlar bunu istemiyorum. İstediğim şey aksine yaşamım onlara bir ışık olsun. Ölümüm değil, hayatım konuşulsun.

Benden geriye kalanlar; düşüncelerim, yazdıklarım, anılarım... Tüm bunlar toprağın altındaki bedenim gibi gömülmesin istiyorum. Hatırlansınlar. Hatırlandıklarında kalplerde sıcaklık uyandırsınlar. Güneş gibi doğsunlar başkalarının sabahına. Yolun ortasında kalmış bir arabaya atılan taşlar değil, o arabayı harekete geçiren güç olsunlar. Bu yüzden çok düşündüm. Bazen kaygılandım, bazen çöktüm. Belki de yaptıklarım yetersizdi. Ama hep istedim ki bu hayat sadece bana ait kalmasın, başkalarına da dokunsun. İnsanların hafızalarında iz bırakabilsin. Henüz yaşım küçük. Yolunu arayan bir ergenim belki. Ama bir gün ben de birilerine yol olabilirim diye umut ettim. Düşüncelerimi susturmadım, korkularıma da izin verdim. Çünkü içten içe, gönülden bağlıydım bu korkuya. Ve fark ettim ki, asıl cevabı bu korkunun içinde ararken buldum, benim tek amacım, “vardım” diyebilmek. Meğer ben, günün sonunda amacım ne diye düşünürken asıl cevabın içinde yüzmüşüm.

Evet, hâlâ tüm sorularımın cevabını bulabilmiş değilim. Ama şunu biliyorum, hatırlanmak istemek, unutulmaktan daha ağır bir yük. Yine de yükü sırtlanmak istiyorum. Yazdıklarımla mı olur bu, söylediklerimle mi, bilmiyorum. Ama eğer mümkünse, ölümümden sonra birileri şöyle desin istiyorum: “Bakın, bu dünyada o da yaşadı. Ve evet, boşuna yaşamadı; her şeyin bir anlamı vardı.”

Sanırım en büyük isteğim bu. Ve en büyük korkum da bunun tersi.

Zaman zaman kendime şunu da söylüyorum: “Daha dünyayı kurtaracak yaşta değilsin, önce kendi yolunu bul.” Ama sonra başka bir düşüncem konuşuyor:“Ölümün zamanı olmaz. Hayat bir belirsizliktir ve sen o yolda düşe kalka yürümeye devam etmelisin.”

Belki bu yolculukta kendimi de bulurum. Ben buyum. Ve amacımın bu olduğuna inanıyorum. Kimi zaman herkesten uzakta, hayatın kıyısında küçük dokunuşlar yapabilirim belki… Kimi zaman kalabalıkların arasında bir anıya dönüşürüm, bir tebessüm olurum. Evet, yolun başındayım ve kafam karışık. Ama durmaya niyetim yok. Çünkü hayat, sandığımızdan daha kısa ve sandığımızdan daha uzun. İşte tam da bu yüzden yazıyorum bu mektubu.

Öldükten sonraki ben, sen artık başka bir yerde, başka bir hâlde olacaksın. Belki de unutulmaktan korkup kendini unutacak ilk kişi sen olacaksın. Ama bil ki, bu anın içindeki ben, seni unutmamak için bir yol bulacağına inanıyor.

“Kadınların özgürlüğü, zincirlerin kırıldığı ilk kapıdır; ardında yeni bir dünya vardır.”

Merhabalar💗 Bu yazıda anlatacağım konu belki de üzerine çokça konuşulması gereken ama bir o kadar da yanlış anlaşılan bir şey: Feminizm.

Ben bu konuyu araştırmaya başlarken kendime ilk şunu sordum:

"Kadınlar neden tarih boyunca dışlanmış? Neden hep geri planda bırakılmışlar? Bu nereden geliyor olabilir?"

Ve sonra biraz daha derine inmeye başladım. Fark ettim ki, kadınların “suçlu” gösterilmesi, sadece sosyal hayatta değil, mitolojik anlatılarda bile çok erken başlıyor.

İki isimle karşılaştım: Pandora ve Havva.

Bu iki figür, belki de tarihte kadın kimliğinin çarpıtılmasının ilk örneklerinden.

İlginç olan şu: İkisi de insanlık tarihinin “başlangıcı” sayılan yerlerde yer alıyor. Ve ikisi de "suçlu" ilan ediliyor.

Pandora’yı ele alalım mesela. Yunan mitolojisinde Pandora, tanrılar tarafından yaratılan ilk kadın. Ve ona bir kutu veriliyor. Kutunun içindekileri merak edip açtığında, dünyaya tüm kötülüklerin yayıldığı söyleniyor. Yani Pandora, sırf merakı yüzünden -ki bu insani bir özellik- tüm insanlığın acılarından sorumlu tutuluyor.

Havva figürü de benzer. O da yasak olanı deneyimlediği için insanlığın düşüşü ile ilişkilendiriliyor. Yine kadın, yine merak, yine suçlu.

Bu anlatılar neye sebep oluyor biliyor musunuz?

Kadının merak eden, düşünen, sorgulayan bir varlık olmasının tehlikeli olduğu düşüncesini.

Ve zamanla bu düşünce, kadının susturulmasına, bastırılmasına dönüşüyor. Kadının sesi, bedeni, aklı sürekli denetlenmek isteniyor. Hatta tarih boyunca öyle bir noktaya geliniyor ki, bir kadının “namuslu” sayılması için yanındaki erkekle birlikte var olması gerekiyor. Eğer bir kadın yalnızsa, o kadın “namussuz” olarak etiketleniyor. Hatta bu durum öyle bir yere geliyor ki bir ülkede gelenek olarak evli olan kadınlar eşleri öldüklerinde kendilerini öldürmezlerse namussuz olarak adlandırıldığından intihar etmek zorunda kalıyorlar.

İşte böylece kadınlar hep susturulmuş. Kadınlar hep bastırılmış. Kadınlar hep haksızlığa uğramış. Ve sonunda biri çıkıp buna dur demiş. Kadınların da çağının getirdiği tüm haklara sahip olması gerektiğini savunmuş Ve günümüzün Feminizmi doğmuş.

“Feminizm” kelimesi, Latincedeki femina yani kadın kökünden türetiliyor. Sonundaki "-izm" eki ise bir inanç sistemini, bir dünya görüşünü ifade ediyor.

Yani basitçe söylemek gerekirse: Feminizm = Kadını erkekle eşit ve değerli gören bir inanç, bir düşünce biçimi. Bunu duyunca bazı insanlar korkuyor. Çünkü feminizmin ne olduğunu bilmiyorlar. “Erkek düşmanlığı” sanıyorlar, oysa sadece mahrum kaldığımız hakların eşitlenmesi istediğimiz bir mücadele bu.

Bu yazıda aynı zamanda feminizmin tarihsel gelişimini, üç büyük dalgasını da konuşacağız. Ama ondan önce bu düşüncenin neden ortaya çıktığını anlamamız gerekiyordu.

İşte Pandora’yla, Havva’yla, toplumun kadına yüklediği suçlarla başlayan bu mücadele günümüze kadar geldi ve kadınlar için büyük devrimler yarattı.

Feminizmin Dalgaları

Şimdi feminizm dediğimiz şey sadece bir anda ortaya çıkmış bir fikir değil. Yani biri çıkıp "Ben feministim" dememiş ve her şey başlamamış. Tam aksine, bu bir mücadele süreci. Ve bu mücadele de üç büyük dalgaya ayrılıyor. Birinci ve İkinci Dalga Feminizm daha net sınırlarla çevrili iken Üçüncü Dalga Feminizm onlar kadar net olamıyor.

Birinci Dalga Feminizm

Bu ilk dalga 19. yüzyılın sonlarından 1960’lara kadar devam ediyor. Ve bu dönemde feministlerin üç temel hedefi var:

Eğitim hakkı, oy hakkı ve mülkiyet hakkı.

O zamanlar henüz insanın temel haklarına sahip olamadığımız için, susturulduğumuz, dışlandığımız için bu temel haklardan başlamışız mücadelemize. Bu mücadele öyle hızlı, kolay gerçekleşmiyor maalesef. Hangi kadın başkaldırsa acımasızca idam ediliyor, cadı sayılıyordu.

1791 yılında Fransa İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi yayımlamış ama günümüzde insan olarak çevrilse de insan kelimesi yerine erkekleri kapsayan bir kelime olan homme-man kullanılmıştı. Buna sinirlenen Olympe de Gouges aynı yıl kadın hakları savunan bir topluluk olan Cercle Social`e katılmış ve bu bildirgeye cevap niteliğinde Kadın ve Yurttaş Hakları Bildirgesini yazmıştır. Hatta hepimizin aşina olduğu sözü de bu bildirgenin 10. maddesini oluşturmaktadır: “Kadına daracağına çıkma hakkı tanınıyor; öyleyse kürsüye çıkma hakkı da olmalıdır!” Burada daracağı kelimesi ölüme mahkum edilenleri asmak için kullanılan sehpa anlamına geliyor.

Ve sırf kadın haklarını savunduğu için, kadınların da eşit haklara sahip olması gerektiğini bağırdığı için 3 Kasım 1793’te idam edildi.

İkinci Dalga Feminizm

1960’lardan 1990’lara kadar süren ikinci dalgada işler biraz daha derinleşiyor. Artık kadınlar sadece “oy verebilmeliyim” ya da “eğitim almalıyım” demiyor. Bu kez mesele, kadınların toplum içinde yaşadığı görünmez baskılar, şiddet, aile içi roller ve cinsellik gibi konulara geliyor. Yani olay sadece dış dünyayla değil, aynı zamanda kadının gündelik hayatıyla da ilgili olmaya başlıyor.

Bu dalgada çok önemli bir kitap var: İkinci Cins. Yazarı, Simone de Beauvoir. Ve bu kitapta söylediği bir cümle var ki, feminist düşüncenin temel taşlarından biri olmuş "Kadın olarak doğulmaz, kadın olunur."

Peki ne demek bu? Sen bir biyolojik cinsiyetle doğuyorsun. Ama sonra toplum sana bazı davranışlar atıyor. “Sen kadınsın, o zaman şöyle davranacaksın, böyle konuşacaksın, şunları giyeceksin...” Yani senin doğduğundaki kimliğin, toplumun sana dayattığı rollerle şekilleniyor. Ve bir noktadan sonra sen, gerçekten kim olduğunu değil, toplumun senden beklediği kadını yaşamaya başlıyorsun.

İkinci dalgada bu farkındalık çok önemli. Kadınlar artık sadece hukuki haklar değil, aynı zamanda bedensel özgürlük de istiyor. Bu dönemde doğum kontrolünün yasallaşması mesela, kadınlara cinsellik yaşarken hamile kalma zorunluluğu olmadan hareket etme hakkı veriyor. Bu da çok büyük bir devrim. Çünkü artık kadın sadece “annelik” ya da “eş” olmak zorunda değil; kendi bedeni üzerinde kendi kararını verebiliyor.

Üçüncü Dalga Feminizm

Üçüncü dalga 1990’larda başlıyor ama biraz belirsiz bir dönem bu. Çünkü artık sadece “kadın” kimliği değil, farklı cinsiyet kimlikleri, iş hayatındaki eşitsizlikler, finansal bağımsızlık, eşcinseller gibi konular da gündeme geliyor.

Yani mesele, “kadın-erkek” meselesi olmaktan çıkıyor ve daha kapsayıcı bir eşitlik mücadelesine dönüşüyor.

Şimdi feminizm konusunu biraz daha derinleştirmek istiyorum. Çünkü sadece tarihsel süreçten bahsetmek yetmiyor. Günümüzde hâlâ devam eden, çok ince ama çok etkili bazı kalıplar var. Ve bunların çoğu farkında bile olmadan hayatımıza yerleşmiş durumda. Bu yüzden size çok önemli bulduğum iki kitaptan bahsetmek istiyorum.

“Feminist Manifesto” – Chimamanda Ngozi Adichie.

İnanılmaz sade, anlaşılır ama bir o kadar da etkili bir kitap. Kitap aslında çok tatlı bir yerden çıkıyor. Yazarın yakın bir arkadaşı bir kız çocuğu dünyaya getiriyor ve sonra ona şöyle diyor: “Sen bir feministsin. Ben bu konuları çok iyi bilmiyorum ama kızımı feminist bir şekilde yetiştirmek istiyorum. Ne yapmalıyım?” Ve yazar da ona bu kitapla cevap veriyor. 15 maddeyle, çok temel ama çok kıymetli fikirleri sıralıyor. Ben burada bu 15 maddeyi tek tek saymayacağım ama bazı cümleleri var ki, gerçekten üzerine düşünmeye değer.

Mesela yazarın sunduğu üçüncü öneride diyor ki:

“Toplumsal cinsiyet fikrinin saçmalık olduğunu öğret çocuğuna.”

Yani bir şeyi sadece “kız” olduğu için yapması gerektiğini ya da “erkek” olduğu için yapmaması gerektiğini öğretme diyor. Çünkü toplumsal cinsiyet dediğimiz şey, biyolojik cinsiyetten çok farklı. Sen doğduğunda bir cinsiyete sahipsin, evet. Ama toplum sana bir rol biçiyor. Pembe seveceksin, nazik olacaksın, çok konuşmayacaksın, sessiz kalacaksın, uslu olacaksın vs. Neden? Çünkü “kızsın.” İşte bu öğretiler aslında farkında olmadan bizi kısıtlıyor.

Bir başka önerideyse şunu söylüyor:

“Hafif feminizmden kaçın.”

Ve çok güzel bir benzetme yapıyor: “Feminizm hamilelik gibidir. Ya öylesindir, ya da değilsindir.” Yani bu bir moda değil, bir tavır değil. Gerçekten eşitliği savunuyorsan, her durumda savunmalısın. Bazen kadınları destekleyip bazen de onları yermek, “hafif feminizm” oluyor. Ve bu da feminizmin özünden uzaklaşıyor.

Dil kullanımının önemine de vurgu yapıyor.

Mesela diyor ki:

“Evliliği bir başarı gibi gösterme. Sevdiğin biriyle hayat kurmak güzel bir şeydir ama bu bir ‘başarı’ değildir.”

Bu cümle bile, günümüzde kadınların nasıl evlilik baskısı altında kaldığını gösteriyor. Hep şu mesaj veriliyor: “Evlenmezsen eksiksin. Bir aile kurmazsan tamamlanmamışsın.” Hayır. İnsan kendi başına da tam olabilir. Ve bu kimseyi alakadar etmez.

Son olarak size yine çok ama çok sevdiğim bir kitaptan bahsetmek istiyorum.

Kendine Ait Bir Oda – Virginia Woolf.

Bu kitap biraz daha edebiyat üzerinden gidiyor ama aslında anlattığı şey çok evrensel. Yazar şöyle bir yerden yola çıkıyor: "Kadınlar neden tarihte, özellikle de edebiyatta daha az yer alıyor?" Ve bu sorunun cevabını bulmak için bir makale yazıyor. Biz de okur olarak aslında o araştırma sürecini, düşüncelerini okuyoruz.

Yazar şunu fark ediyor: Tarih boyunca binlerce erkek yazar, kadınlar hakkında kitaplar yazmış. Ve bu kitaplarda kadınları öyle farklı tanımlamışlar ki... Kimi "yetersiz" demiş, kimi “yarı kutsal”, kimi “ruhları var mı yok mu” diye tartışmış… Kadınlara ya nefretle yaklaşmışlar ya da ulaşılmaz, gerçek dışı bir yere koymuşlar. Ama hiç kadınlar eşit görülmemiş.

Bir adam mesela şöyle yazmış:

“Kadınlar aşırı varlıklardır. Ya erkeklerden daha iyi ya da daha kötüdürler.”

Ama eşit değildirler… İşte tam burada feminizm devreye giriyor. Çünkü biz artık şunu söylemek istiyoruz: “Kadınlar daha iyi ya da daha kötü değil. Kadınlar da insan ve eşit görülmeli.”

Virginia diyor ki:

“Bu kitapları okurken ben de öfkeleniyorum. Çünkü yazarlar da bize öfkeliler. Ama öfkelerini somut, mantıklı cümlelerle anlatmıyorlar. Sürekli soyut kavramlarla konuşuyorlar.”

Yani kadınların neden “kötü” olduğunu açıklamıyorlar, sadece kötü olduklarını iddia ediyorlar. Ve Woolf burada çok önemli bir noktaya dikkat çekiyor, “Bir erkek, kadınların üstün olmadığını öfkeyle savunuyorsa… belki de kendi üstünlüğünden şüphe duyuyordur.”

Ve sonra ekliyor: “Erkek, kendi gücünü koruyabilmek için kadını ezmek zorunda kalıyor. Çünkü birini ezmeden üstün olamıyor.”

Kulağa fazlasıyla mantıklı geliyor. Hani oturup düşündüğümüzde tarih boyunca ne yapmışız ki biz bu kadar geri plana atıldık, bu kadar nefrete maruz kaldık. İnsanız biz. Farklı bir yaratık değil, korunması ve saklanması gereken bir elmas değil, iğrenç muamelelere maruz kalması gereken bir şeytan değiliz. İnsanız ya biz. İnsan. Bu kadar üstünlük yarışına giriyorlarsa kendilerinden şüpheye düşmelerindendir.

Bir başka bölümdeyse şöyle diyor:

“Kadınlar, yüzyıllar boyunca erkekleri olduğundan iki kat büyük gösteren aynalar oldular.”

Yani erkek kendini güçlü, büyük, akıllı hissedebilsin diye kadının küçük, yetersiz, zayıf görünmesi gerekiyordu. Bu inanılmaz bir farkındalık bence. Çünkü aslında kadınlar değil, bu sistemi sürdüren düşünceler küçüktü. Kadını kullandılar, kadınları ezdikçe iki cinsiyet arasındaki fark arttı sandılar.

Peki kitabın başlığında geçen o “kendine ait bir oda” ne anlama geliyor?

Woolf diyor ki:

“Yüzyıllar boyunca kadınların kendilerine ait bir odası bile yoktu.”

Yani sadece fiziksel bir mekân değil aslında bu; kendine ait bir alan, yargılanmadan düşünebildiğin bir yer, yaratıcılığını özgürce ortaya koyabildiğin bir dünya. Odan yoksa, fikrin de bastırılıyor. Çünkü hep kalabalığın içindesin, hep göz altındasın, hep yargılanıyorsun. Bir kadın oturma odasında, başka insanların arasında, hem toplumun onlara dayattığı gibi “kadınca” davranmaya çalışıyor hem de “yaratıcı” olmaya. Ama bu mümkün değil. Çünkü yaratıcı olmak için önce özgür olmak gerekiyor. Ve özgürlük, kendine ait bir alanla başlıyor.

Bugün size sadece feminizmin tarihinden değil, kadınların sesi olmak için verdikleri mücadelelerden bahsettim. Ve unutmayın, bazen en büyük değişimler, bir odada yalnız başına kurulan cümlelerle başlar. Kim ne derse desin, kendinizi ve fikirlerinizi onların eline bırakmayın.