Cảm ơn bạn đã đọc đến đây, nếu được hãy để lại bình luận cho mình biết cảm nhận của bạn nhé!

Share

Subscribe now

Mình vốn luôn không phải là người giỏi nhớ đường. Mình mất nhiều thời gian để ghi nhớ đường đến trường, đến lớp học thêm, đến chỗ làm. Mình phải đi 3-4 lần để nhớ đến khúc nào thì rẽ, khúc nào thì đi thẳng. Mình không dám đi đường tắt, vì biết rằng chỉ cần đổi 1 xíu thôi, mình sẽ không nhớ đường ra.

Vậy nên, như một cách tự nhiên, mình luôn sợ đi lạc. Nỗi sợ này đến từ việc sợ bị đánh giá, sợ tốn thời gian, sợ…chẳng để làm gì. Mình đã qua cái tuổi (hay mình nghĩ vậy) có thể chọn “chẳng để làm gì” cũng được, cái tuổi có thể thử mà không nhìn nhiều về kết quả.

Để an toàn, mình cứ đi con đường mà người khác đã đi là tốt nhất. Một con đường đủ để ba mẹ an tâm, và mình cũng ontrack, để không nói những câu như “cũng không biết nữa” khi tụ tập với bạn bè hay gia đình. Không biết là một cái tội, như lạc đường khi đã lang thang đủ lâu mà đích đến vẫn là một chốn mơ hồ.

Trong khóa tu, các sư thầy và sư cô chia sẻ về chánh niệm - quay về giây phút hiện tại thông qua hơi thở, và nhìn nhận mọi thứ như-nó-là. Không gán quá khứ, không lo lắng cho tương lai. Chỉ ở đây - giây phút hiện tạii này.

Từ hơi thở, ta quay lại kết nối với bản thân - từ những bước mình đi, lời mình nói, cơm mình ăn, giấc ngủ đến - mình đều hiện diện và chú tâm. Khi kết nối đủ sâu với bản thân, thì mình hiểu điều gì tạo nên cảm xúc này, và khi đủ bình tâm, câu trả lời sẽ đến.

Mình vẫn nhớ trong buổi pháp đàm, sư cô của mình đã nói rằng “Nếu mình muốn cuộc đời bình thường thì cũng không sao, nhưng nếu mình muốn một cuộc đời hạnh phúc và an vui thì cũng được thôi.”

Mình thậm chí còn không dám muốn những điều ấy. Mình thậm chí còn không dám muốn hạnh phúc. Vì mình đã được dạy rằng hạnh phúc không phải chỉ là của mình, hạnh phúc còn ở trong trách nhiệm mình có, những thứ mình cần đền đáp. Mình được dạy rằng mình phải biết cho đi, rằng cuộc sống là khổ đau và tình yêu là gánh nặng. Mình được dạy để sợ hãi con người vì không biết được họ thật sự nghĩ gì. Mình được dạy để không dám hạnh phúc.

Vậy nên, câu hỏi về cuộc sống mà mình muốn - cuộc sống khiến mình hạnh phúc cứ đi theo mình sau khi rời chùa.

Trên chuyến tàu từ Khánh Hòa về Hà Nội (rất dài) mình đã đọc lại hết Suối nguồn, và cảm động, vì thông điệp này đến với mình vào lúc mình cần.

“Điều khó làm nhất trên quả đất này chính là làm những gì chúng ta muốn. Và nó đòi hỏi lòng dũng cảm lớn lao nhất. Ý anh là đối với những gì chúng ta thực sự muốn….Những điều này - chúng thậm chí không phải là ham muốn - chúng chỉ là những thứ người ta làm để chạy trốn ham muốn của mình - bởi vì việc thực sự muốn một cái gì đó là trách nhiệm quá lớn.”

Một cuốn sách cổ vũ cho sự ích kỷ, rằng nghĩa vụ lớn nhất của một người, là làm điều mình muốn, trước nhất là cho chính bản thân mình. Và để hạnh phúc thì bạn phải ích kỷ.

“Một cái tôi tự thỏa mãn. Tất cả những thứ khác đều không quan trọng.”

“..anh phải hạnh phúc, rằng đó là quyền tự nhiên của anh, rằng nghĩa vụ đầu tiên của anh là nghĩa vụ với chính bản thân anh”

Khóa tu mở cho mình một con đường rộng lớn hơn, để cố gắng cho cuộc đời mà mình nghĩ là mình muốn, một cuộc đời mà ở đấy mình dám hạnh phúc.

Lúc mua sổ là khi mình đã quyết định nghỉ việc fulltime để đi học vẽ truyện. Hồi mới bắt đầu cũng lo nhiều, nhưng dù có lo mãi cũng không giải quyết được, mà trong lòng mình cứ có câu hỏi, rằng mình muốn làm gì với đời đây. Câu hỏi ấy cứ lặp đi lặp lại vào cuối mỗi ngày, nên mình biết phải đi tìm câu trả lời.

Lúc học cũng có nhiều ái ngại, kiểu học xong thấy vẽ cũng chưa đến đâu (vì rõ mà người ta học nghiêm túc mấy năm trời). Rồi lại nhận ra mình không thích vẽ đến vậy, mà thích câu chuyện hơn. Nhưng vẫn phải học cách vẽ (phương tiện) để kể câu chuyện đa dạng mà mình muốn (mục tiêu). Rồi quanh đi quẩn lại quay về nỗi lo cũ, là mình cũng cũng cần ổn định về tài chính và công việc (phương tiện) để nuôi “thứ mình thích” và nuôi bản thân (mục tiêu).

Vậy là mình cứ loay hoay giữa phương tiện và mục tiêu, nhầm lẫn cả hai, nên có lúc thở dài thườn thượt, thấy đời buồn và mình bất lực.

Nên nếu khoảng nghỉ này giúp mình điều gì, thì đó là phân biệt rõ ràng hơn giữa hai khái niệm trên (tạm thời là vậy). Khó lắm, vì nó tốn thời gian, cần sai và sửa sai, và sai thì chẳng dễ chịu gì. Chỉ là nó cần thiết.

Vì cuộc đời về cơ bản là nhận ra mình sai, và được phép sửa sai

Lúc làm ở Sông An, mọi người hay kể câu chuyện về con sâu chui ra khỏi kén để trở thành bướm. Có một người đứng quan sát thấy ôi sao con này khổ thế, nên cứ lấy dao rạch ra một chút để bướm dễ chui ra. Nhưng chính việc này lại khiến con bướm bị tàn tật.

Sau này mình search trên Google thì được giải thích như thế này: Bướm trưởng thành tự chui ra qua một lỗ nhỏ. Sự tự nỗ lực này giúp bơm máu vào cánh, làm cánh cứng cáp và sẵn sàng bay. Nên khi người kia ngỡ là giúp bướm, nhưng thật ra lại ngăn đi hành trình phát triển của nó.

Con người (hay với mình) cũng vậy. Có nhiều điều phải trải qua rồi mới hiểu, đủ hiểu để biết à thì mình cũng đã sai, nhưng nếu không có nó thì mình chẳng biết “không sai” với mình là gì. Cái “không sai” đấy không khiến mình bớt buồn, bớt bất lực, bớt hoang mang hơn, nhưng ít ra được thấy mình là mình.

Được là chính mình là mong muốn của mình hồi nhỏ, lớn lên, nó trở thành nỗi sợ của việc không được chấp nhận. Nên mình chọn cách chui vào cái kén của bản thân, đi những cung đường an toàn. Mình không trở thành bướm, nhưng mình đã nỗ lực ít nhiều để cố gắng trườn ra khỏi cái kén kia.

Quá trình đấy giúp mình nhận ra chấp nhận bản thân không phải là tự nhủ rằng mình ổn, mình đủ, mình đã “chữa lành”,... vì không có chuyện đó được. Mà là chấp nhận bản thân có biết bao thiếu sót, rằng dù muốn hay không mình cũng sẽ mắc sai lầm, chấp nhận việc mình vừa đi vừa tự hỏi, đi một bước lại ngập ngừng quay đầu nhìn lại phía sau, chấp nhận nỗi sợ hãi và lo lắng cho cả sự lo lắng của bản thân - vì mình là mình, không chối bỏ được.

Mọi hành trình đều đến đích, vì mọi bước đi đều là đến nơi cần đến

Trần gian chỉ là cõi tạm, như một người ở trọ rồi cũng phải đi. Sinh - Lão - Bệnh - Tử, đời người không thể tránh khỏi. Chỉ có cặm cụi đi tiếp, hy vọng có những khoảnh khắc ngẩng lên nhìn trời, thấy mình rộng lớn hơn là một kiếp sống luân hồi.

Thời gian gần đây, một người thân của mình qua đời. Mình cảm nhận đích đến là một cung đường nhỏ, càng đi càng hẹp dần, đến khi nhận ra, hiện tại chỉ còn là phản chiếu của quá khứ. Mọi đích đến cuối cùng đều quy về sự hữu hạn của đời sống cá nhân.

Nhưng bằng cách mở rộng cuộc đời, một người có thể sống mãi trong những ký ức - dù nhỏ bé và phân mảnh - của một cộng đồng họ hàng, gia đình và lối xóm. Những ký ức này không còn là những thành tựu hay bằng khen, không được nối lại với nhau, khó lòng giải nghĩa, chỉ là những vụn vặt của việc được yêu thương và cho đi. Mỗi lần gặp gỡ là một mảnh vụn ký ức, nhỏ bé nhưng khó quên.

Có xinh đẹp không? Có. Cuộc đời, con người, mỗi sự sống, nỗi khổ đau, niềm hy vọng và thất vọng, đều xinh đẹp.

Hôm rồi đọc truyện ngắn “Nữ sinh” của Dazai Osamu, có một đoạn mà mình rất thích, trích lại cho mọi người cùng đọc: “Chúng tôi mỗi ngày đều khi thì u uất, khi thì nổi giận, rồi trong số đó sẽ có người lạc lối, rơi vào sự sa ngã không thể vãn hồi lại được và sống một cuộc đời chẳng ra gì cả…Nếu lỡ làm như vậy, người đời lại chép miệng tiếc rẻ mà nói “giá mà nó sống thêm một chút nữa thì sẽ hiểu đời thôi”, “giá nó người lớn hơn chút nữa thì tự nó sẽ hiểu mà thôi” nhưng đối với chính bản thân người đó mà nói thì họ đã quá đau khổ rồi, đã chịu đựng đến mức như thế, đã hết sức lắng tai nghe ngóng thế gian này nhưng quả thật chẳng có gì khác hơn những lời giáo huấn lặp đi lặp lại chung chung vô vị để xoa dịu dỗ dành, nhưng đó là sự bỏ mặc chúng tôi một cách đáng xấu hổ…”

Nỗi đau đớn của việc được sống, sự lo lắng và dằn vặt của bản thân, mình đã từng trải qua và vẫn sẽ trải qua trong những giai đoạn nhất định trong đời. Mình cũng biết cố lên một chút, đi qua ngọn núi này sẽ ổn hơn. Rồi sẽ có những ngày đẹp trời, khi nhìn cành lá khẽ đung đưa, khi đạp xe qua những cung đường, khi được ôm bạn vào lòng một chút, mình sẽ lại muốn được sống.

Nhưng niềm vui nhỏ bé của việc được sống, mình không mong phải chờ đợi một đích đến nào để nhận ra.

Mọi bước chân đều đang đi đến đích. Hành trình vẫn còn dài. Ừ thì chỉ là vài nét phác thảo, nhưng dù chỉ là vài nét phác thảo, cũng không sao.

P/s: Nhân tiện thì mình vẫn đang tập vẽ trên page Phương đang đi nhé :)

Mình chưa bao giờ thích đi xe khách. Mình không thích thứ mùi của điều hòa bị kẹt lại trong một không gian đủ cho 40 người cùng hít thở, cũng không thích thứ đèn màu nhấp nhóa trên xe, chỗ nằm chỉ đủ để duỗi chân, và cảm giác lo lắng khi biết tài xế sẽ tăng tốc khi dòng xe thưa dần.

Nhưng thứ mình không thích nhất là cảm giác đến Hà Nội lúc 4 giờ sáng. Xe ôm truyền thống xếp hàng để chèo kéo khách, bến xe - vốn cũng chỉ là một ngôi nhà xập xệ với những chiếc ghế nhựa đỏ - nhung nhúc những người đứng đợi. Đường Hoàng Quốc Việt lạnh lẽo trong ánh đen đường trắng xóa, những căn nhà cao tầng nằm lặng im. Con đường quốc lộ kéo dài qua Cầu Giấy, nhỏ hẹp dần khi vào Đống Đa, và đưa mình dừng lại trong một con hẻm ở Đường Láng.

Cảm giác giống với những gì mình nghĩ về Hà Nội - chênh vênh, lo lắng, sợ hãi, choáng ngợp, thấy mình không thuộc về.

Mối quan hệ giữa mình và Hà Nội khác đi, khi mình bắt đầu di chuyển bằng tàu hỏa. Trước khi đến nơi, tàu hỏa sẽ phát ra thông báo sắp đến ga Hà Nội, giới thiệu những điểm tham quan với một đoạn nhạc ngắn. Hà Nội mùi hoa sữa, Hà Nội thủ đô, và Hà Nội nhung nhớ.

Qua cửa kính tàu, mình sẽ thấy công viên Thống Nhất, hoa giấy, những khu tập thể màu vàng. Mình đi xuống thang cuốn, ngồi đợi ở các sảnh ghế chờ tàu, đi qua những cung đường hai hàng cây xanh, rẽ vào Trần Hưng Đạo, đi về Quán Sứ, qua Trần Phú,.. Mình thấy Hà Nội đẹp hơn, và dù rằng mình vẫn không thuộc về Hà nội, mình thấy bản thân được chấp nhận ít nhiều. Mình không phải là khách du lịch đến tham quan ngắn ngày, nhưng cũng không phải một người cố gắng chỉ để tồn tại ở Hà Nội.

Hành trình được đo đếm bằng gì?

Những cuộc gặp gỡ của mình thường bắt đầu bằng câu hỏi “Dạo này thế nào?”. Dạo này có thể là vài tuần, vài tháng hay vài năm, khoảng thời gian được cô đọng lại thành một mẩu chuyện ngắn gọn trong 15 phút. Đi qua một vài tình tiết chính, lược bỏ những băn khoăn nhỏ, tổng lại thành 1 kết luận hành động, với hy vọng rằng mọi chuyện sẽ ổn hơn.

Chẳng ai còn đủ kiên nhẫn để lắng nghe mình chia sẻ 24/7 và chính mình cũng không còn mở lòng như vậy. Vì chia sẻ không chỉ là kể lại những gì đã qua, mà còn là kể lại những yếu tố về xã hội và công việc đã tạo nên mình ngày hôm nay. Một hành động với mình là A, với bạn là B, và mình đâu muốn lúc kể lại phải thốt lên rằng “mày không hiểu đâu”.

Hành trình, vì vậy, được tóm gọn thành những lát cắt đơn giản và dễ hiểu. Dần dần, điều mình nói với bên ngoài, trở thành cách mình định nghĩa bản thân. Được, mất, tốt, xấu, nếu không được quy ra thành những kết quả cụ thể, thì nghĩa là không đo lường được. Trải nghiệm của mình, nếu không được chụp lại, không được quy thành con số, thì việc mình vui hay buồn, cũng có ý nghĩa gì?

Nhưng khi nhìn lại những cột mốc của cuộc đời, vào đại học, tốt nghiệp đại học, tìm một công việc ổn định,... mình không nhớ được nội dung bài đã học, không nhớ bản thân đã đạt được bao nhiêu % KPI, không nhớ lương tháng đấy bao nhiêu, không nhớ buổi họp hôm đấy đã nói gì,v.v

Mình quên đi kết quả, chỉ để nhớ những chi tiết nhỏ.

Nhớ thầy giáo dạy môn Văn hóa có nuôi một chú mèo rất xinh mà lớp mình được xem khi thầy dạy online lúc Covid.

Nhớ lần tổ chức sinh nhật cho N, tụi mình vào Mixue mua mấy ly trà sữa, một bánh kem nhỏ, và hát vu vơ khi đi quanh hồ Quan hệ.

Nhớ những ngày ăn takoyaki cùng N ở vườn Bách thảo, cùng T ở công viên Phidel.

Nhớ lúc đi xe về trong mưa, vừa đi vừa khóc sau khi bị từ chối ở một công việc mà mình (nghĩ là) thích.

Nhớ cảm giác xa cách khi ở cạnh người bạn đã từng thân, để rồi biết rằng mình chẳng bao giờ có thể thân như cũ.

Nhớ những ngày đi làm về lúc trời đã chuyển tối, dừng đèn đỏ và thấy thằng bé đi trước được mẹ chở cứ ngửa cổ lên nhìn trời, mình cũng nhìn theo. Nhớ bầu trời lúc đấy thật rộng dù lòng mình cứ ngổn ngang.

Nhớ bàn tay mẹ nắm chặt trên taxi lúc đưa mình lên nhập học ở Hà nội.

Số task đã hoàn thành, số like trên Facebook, số deal đã chốt,v.v đều dần quên đi. Nhưng những khoảnh khắc ở lại, nhắc nhở mình thời gian không thể quay trở lại, nói với mình về những xúc cảm của một thời đã từng, một thời đã qua.

Subscribe now

Đích đến cho năm mới, hay hành trình cho một năm

Năm mới, mình định viết với bạn về việc có một đích đến thật ra cũng chỉ là một sự mơ hồ nếu đích đến đấy không đến từ việc bạn hiểu bản thân mình muốn gì, bạn định nghĩa mình là ai. Nhưng rồi lại tự nhủ, việc hiểu mình cũng là một hành trình dài, và đích đến có thể là một chỉ dẫn để ít ra bạn không bị kẹt lại một chỗ, tiến không được, lùi không xong.

Nên năm mới, mình mong bạn có thể thấy bản thân rộng lớn hơn một đích đến được vạch ra. Mình mong bạn trân trọng hành trình mà bạn thử, suy nghĩ, làm khác đi, hỏi người này, hỏi người kia, cho phép bản thân đi ra khỏi nơi chốn an toàn, cho phép bạn được mở lòng chia sẻ, cho phép bạn “được tổn thương”.

Vì đâu ai biết được ở cuối đích đến ấy, mọi thứ có rõ ràng hơn được không? Nên thay vì chờ đợi đến điểm đến, mình chúc bạn, không gì hơn sự can đảm để thật sự sống mỗi ngày.

Share

Mình nhận ra mình muốn kể chuyện. Muốn kể những câu chuyện làm người xem (hay chính là mình đây) phải khóc, phải cười, cảm động, hy vọng, thất vọng.

Tại sao ư?

Có lẽ vì mình sợ. Thế giới của mình năm 24 tuổi hay 18 tuổi, nói là khác nhau, thật ra vẫn đi cùng một logic. Mình sẽ cố gắng để đạt điểm cao, như mình cố gắng để hoàn thành tốt công việc. Trường học trả công cho mình bằng một suất đại học, bằng sự an tâm của gia đình, còn công việc trả tiền và cho mình sự an tâm với xã hội. Mình không phải là một người bị bỏ lại, mình vẫn đang phát triển, mình vẫn đang có mục tiêu.

Nhưng những vấn đề sâu thẳm vẫn luôn ở đấy, nỗi cô đơn ở thành thị, cảm giác không bao giờ đủ, nỗi lo lắng về tiền và danh vị, khao khát an toàn, ao ước được nghỉ ngơi - đồng thời đi cùng nỗi sợ hãi của việc tụt lùi, mong muốn được thuộc về và được thấu hiểu.

Những thứ đấy không dễ đạt được, không phải vì nó khó mà vì nó mâu thuẫn với nhau. Một người không thể có tất cả.

Vậy ưu tiên của mình là gì? Câu hỏi này trở đi trở lại, trong những cuộc nói chuyện không hồi kết, lấp ló đằng sau câu hỏi “mình muốn gì?” Vì muốn có nhiều cái muốn lắm, nhưng thứ mình ưu tiên là gì?

Từ cấp 3 đến đại học, 2 năm đi làm, mình nhận ra thứ mình ưu tiên, đằng sau tấm áo của việc có một công ăn việc làm ổn định, là nỗi lo bị phụ thuộc vào người khác. Đi xa hơn nữa, mình không muốn làm mẹ mình lo. Chỉ vậy thôi, thế giới mình tưởng đã lớn biết bao, thật ra chỉ xoay quanh mẹ.

Năm nay, có lẽ mình đã mệt khi làm theo điều mình thấy đúng, những vẫn buồn.

Mình muốn được vui.

Không phải trong cuộc đời không có niềm vui (vậy thì làm sao mà sống). Niềm vui của việc được ngắm nhìn bầu trời, lang thang trên phố, ôm người mình yêu, ăn một bữa ăn ngon, v.v Đều là niềm vui cả.

Nhưng niềm vui của việc thấy mình đặc biệt (hơn một chút), thấy bên trong mình có kho báu, thấy mình có một…ước mơ. Thấy mình có một điều muốn làm, mà hẳn chỉ có mình mới làm được. Niềm vui của việc thấy mình độc nhất, và đáng để sống tiếp.

Mình muốn được hiểu.

Viết, về cơ bản, cũng là mong muốn được thấu hiểu. Nhưng viết (với mình) cũng đi vào lối mòn của quá riêng tư hay quá khái quát, đi vào mâu thuẫn giữa việc có nhiều điều muốn nói nhưng lại chẳng nói đúng điều mình muốn. Vì viết (với mình) vẫn là thực hành của một cá nhân. Là một cuộc đối thoại không có hồi kết.

Nếu lớn lên giúp mình nhận ra điều gì, thì đó là mình chỉ có thể lớn lên trong những va chạm với những người xung quanh. Những vỡ ào hay khẽ khàng bộc phát, chỉ có thể xuất hiện khi mình cho phép người khác bước vào cuộc đời, nắm lấy tay mình và chia sẻ với mình thế giới quan của họ.

Vậy nên, câu chuyện - có lẽ là cách để mình đặt ra những tình huống, mở ra những khung cảnh, những cuộc đối thoại - có lẽ là cách để mình mô phỏng lại thế giới quan và những điều mình đã đi qua.

Hoặc mình chỉ muốn biết mình có thể làm gì.

Có thể mình đã mệt với việc đi trong một vòng lặp, cứ chạy mãi chạy mãi mà đích đến lại không như mình muốn.

Có thể mình muốn làm một vòng lặp mới. Chỉ để có thể mình rồi cũng sẽ vỡ ra với những bài học cũ.

Thì có hề gì? Nếu mình dám để trái tim rộng mở, để kể một câu chuyện, với mong muốn được vui, được hiểu, được nói với thế giới - mình là ai.

—

Một câu chuyện khác mình vẽ trong thời gian qua: https://lstf.org.vn/vecanhthienthan/tac-pham/mau-mau-sac-sac/#

Mình cũng đã đổi tên từ Mai An thành Phương đang đi (Phương là tên thật của mình, đang đi vì mình vẫn đang trên một hành trình dài).

Mình không phải là người có trí nhớ tốt, nhưng mình có thể gần như chắc chắn rằng năm nay là năm sống động nhất của mình. 1 năm sau khi tốt nghiệp, nghỉ 1 công việc, bắt đầu công việc mới, ở trong 1 mối quan hệ - tất cả đều thật khó tin.

Từ trước khi kết thúc năm, mình đã luôn cảm thấy 2024 giống như một năm bản lề, để chuẩn bị cho một khởi đầu. Nhưng khởi đầu đó là gì?

Nỗi đau

Nỗi đau luôn đến, dưới nhiều hình hài và sắc thái. Nhưng có 1 hình ảnh mãnh liệt nhắc mình về nỗi đau, là những đêm ngồi ở sân đình Ngọc Hà, nhìn lên ngọn đèn vàng, tự hỏi “bao giờ thì mình mới hết đau đây?”,

Mình đã tưởng rằng đó là khi nghỉ công việc cũ, là khi mình quen với việc mới, là lúc mình biết chăm lo cho bản thân hơn. Nhưng nỗi đau vẫn luôn đến. Lúc nhìn lại lên ánh sáng vàng kia, mình hoang mang tự nhủ rằng, có lẽ ông trời vốn đã cho mình câu trả lời. Lời cầu cứu mà mình cần không phải từ bất cứ ai, mà chỉ từ mình mà thôi.

Có những chuyện nên làm, nhưng không muốn làm. Có những điều muốn làm, nhưng không dám làm. Mình đã sợ hãi cuộc đời, rất rất sợ hãi. Nhưng mình cần đi sâu vào nỗi sợ ấy.

Vì nỗi đau sẽ không chấm dứt, và mình cần tìm câu trả lời.

Tình yêu

Để yêu thương, hóa ra không chỉ là việc bản thân mình có xứng đáng hay không, mà mình có dám can đảm để thành thật hay không.

Khoác lên tấm áo “hiểu chuyện”, ngăn cách bản thân bằng những từ ngữ “vẫn ổn”, trong khi sâu thẳm thấy lòng mình vỡ ra thành từng mảnh nhỏ. Không dám nói, không dám đòi hỏi, tự nhủ là mình nghĩ quá lên thôi. Nhưng thiếu đi đối thoại, vốn không thể có tình yêu.

Để dám yêu thương, phải dám thành thật. Vì tình yêu đáng mà, đáng để bị tổn thương.

Công việc

Không muốn đặt nặng về công việc nữa. Thật sự không muốn. Không muốn xem công việc là cả thế giới. Muốn qua công việc để mở rộng cách mình nhìn về thế giới, nhưng không muốn để công việc chiếm hết mọi cảm xúc và thời gian của mình.

Muốn có những mối quan tâm, dự án riêng, có niềm vui trong góc tủ, và những ngày thấy đời toàn vẹn hơn là một cái màn hình máy tính.

Đi và học

Năm qua đi nhiều hơn, năm sau mong được đi nhiều nhiều hơn nữa. Đi để thấy vấn đề của mình ai cũng gặp phải, đi để thấy mình lướt qua trong từng khung cảnh, đi để thấy thế giới rộng lớn.

Muốn trân trọng cuộc sống, nên biết rằng mình phải đi. Nhưng đi như thế nào, đi bao lâu, đi bao xa, lúc đi về mình có tốt hơn không (định nghĩa tốt của mình là gì), hay đi về mình còn vỡ vụn hơn nữa.

Không biết. Nhưng nghĩ nhiều rồi, phải làm thôi.

1. Nghĩ về điều mình muốn 

Điều mình muốn làm là gì? Nếu không nghĩ ra được, thì ai là người mình ngưỡng mộ? Vì sao mình ngưỡng mộ họ? Có khía cạnh nào mình muốn trở nên giống họ? Làm điều đấy như thế nào? 

Sau khi có được ít nhất những điều mà mình muốn thử đạt được thì bạn có thể ib chính những người ấy, stalk các trang Facebook, Blog của họ để biết mình có thể học được gì. 

Điều quan trọng ở đây, theo mình, là cho phép bản thân thử. Như một người anh từng khuyên mình thì giống như một nghiên cứu khoa học vậy, nếu thử mà sai thì có nghĩa là mình đã thành công vì biết được cách đấy không work. 

Một lời khuyên nữa mà mình khá thích, vì mình cũng là người có nhiều nỗi sợ trước khi làm bất cứ điều gì mới, đó là điều gì bạn càng sợ thì có nghĩa là nó càng quan trọng với bạn. Và đừng nên bỏ qua những điều quan trọng với mình. 

2. Làm điều mình muốn qua các mục tiêu cụ thể 

Sau khi biết được đâu là những điều bạn nghĩ là muốn thử, hãy lên các mục tiêu cho bản thân để đạt được điều ấy. 

Có một nguyên tắc SMART khi đặt mục tiêu là Specific, Measurable, Achievable, Relevant, và Time-Based > Cụ thể, đo lường được, khả thi, thực tế và có cột mốc thời gian. 

Cá nhân mình thường không giỏi đặt các mục tiêu nếu nó cần keep track rất chi tiết (theo tuần, theo ngày) vì khả năng cao là mình sẽ không làm theo được. 

Nên mục tiêu của mình, nếu kéo dài lâu, thì thường là những thứ dễ đo lường, không tốn công quá. Ví dụ như tiết kiệm được 1 khoản tiền, đi du lịch 5 địa điểm, học được 3 khóa học…, trong năm 2024. 

Với những thứ khó đo lường hơn, như những giả định mà mình muốn kiểm chứng, thì mình thường đặt mục tiêu theo tháng hoặc tuần.

Ví dụ năm nay mình thử xem có thật mình “muốn sống với nghề viết” hay không, thì mình tham gia khóa học liên quan để khởi động việc viết lại. Hay một điều nữa là “mình muốn làm các hoạt động xã hội” thì mình tham gia các cộng đồng tình nguyện, hỏi những anh chị làm trong NGO để biết cơ hội của mình đến đâu. 

Những hoạt động này mình sẽ đặt mục tiêu trong tháng hoặc tuần này phải làm được. Vì các mục tiêu trong ngắn hạn dễ đo lường hơn, đủ ngắn để mình reflect lại bản thân nhanh chóng hơn, và không quá dài để khiến mình thấy bị ngợp hay nản. 

Một điều lưu ý (mà mình học được từ thầy Hiếu TV) là chỉ nên đặt những mục tiêu có thể kiểm soát được. Ví dụ như thay vì có được 100 follower cho kênh Tiktok thì nên đặt mục tiêu mỗi ngày làm được 1 video. Vì mục tiêu này dễ keep track hơn, mình cũng sẽ có động lực liên tục để reflect bản thân (xem lại video mình làm ngày trước cần cải thiện ở đâu). 

3. Theo dõi cảm xúc của mình để hiểu mình hơn 

Một điều mình tự nhận là cảm xúc của bản thân lên xuống khá thất thường, và những lúc lỡ buồn thì mình hay có xu hướng làm bản thân buồn hơn nữa :))) 1 ngày mà tiêu cực quá là coi như xong, không làm được gì. 

Một lời khuyên mình nhận được cho tình trạng này là hãy kiểm tra cảm xúc của mình theo từng hoạt động trong ngày - màu xanh là tốt, vàng là trung bình, đỏ là tệ,... kiểu kiểu vậy. 

Điều này khiến mình nhận ra được đâu là những việc khiến mình thấy tệ, việc nào khiến mình thấy thích. Từ đó, mình có thể điều chỉnh bằng cách như: 

• Đảm bảo mọi ngày đều có những task làm mình thấy thích 

• Cố gắng khiến những yếu tố khác (như môi trường làm việc, đồng nghiệp) giúp mình thấy tốt hơn

• Hiểu được vì sao những task còn lại khiến mình thấy tệ

Ví dụ như mình thấy rất bí bách khi làm việc trong văn phòng cả ngày, thì mình sẽ cố gắng dành ra đâu đấy 5 phút mỗi buổi để đi xuống dưới sảnh công ty và nhìn trời (tưởng không helpful lắm nhưng thật sự mình thấy khá ổn hơn nhiều). 

Hoặc khi mình nhận ra vấn đề của bản thân là không hình dung được công việc đóng góp đến bức tranh chung như thế nào, thì mình sẽ nhờ những anh chị có kinh nghiệm hơn góp ý trước cho plan của mình,…

Những điều này được đặt trong bối cảnh khi mình đi làm. Nhưng mình nghĩ nó cũng có ích khi bạn đi học hay tham gia bất cứ hoạt động nào. 

—-

Tóm lại thì đây là những điều mình làm khi không biết phải làm gì:

1. Tìm hiểu những giả định “muốn” của bản thân

2. Test những giả định ấy bằng các mục tiêu cụ thể

3. Theo dõi cảm xúc của mình qua hành động hàng ngày 

Cảm ơn bạn đã đọc đến đây. Hy vọng nó giúp ích bạn phần nào. 

—-

#WOTN5

Bài viết thuộc thử thách viết 30 ngày của khóa học Writing On The Net

Subscribe now

Kết bài, Mark sẽ CTA bạn đăng ký làm member (dẫn 1 đường link khác) và kêu gọi mọi người để lại reply nếu có bất cứ câu hỏi gì. Dù vậy Mark cũng khuyến cáo rằng “không phải lúc nào cũng phản hồi” dù “chắc chắn sẽ đọc hết”. 

Vấn đề của newsletter này là gì? Là một subcriber, mình sẽ:

1. Đọc lướt hầu hết những câu dẫn nhập 

2. Nếu đó không phải topic mình quan tâm thì sẽ skip 

3. Gần như chắc chắn không reply (hầu hết đầu là những chủ đề khá thú vị, nhưng để đào sâu thì mình sẽ cần đọc thêm blog khá dài để chắc chắn mình hiểu vấn đề trước khi hỏi). Chưa kể, chắc gì đã được reply lại :))))

Sau đó, đến tháng 12 năm 2022, Mark bắt đầu giới thiệu một weekly newsletter mới với tên gọi The Breakthrough. Theo đó, thay vì trung bình mỗi tháng gửi 1 lần thì Mark sẽ gửi với tần suất cao gấp 4 lần. Nhưng MÌNH THẤY NÓ CUỐN HƠN RẤT NHIỀU. 

Dưới đây mình sẽ phân tích lý do theo hai khía cạnh, về format trình bày và nội dung. 

1. Format trình bày

Dưới đây là một mẫu email cũ của Mark, bạn có thể thấy rằng các nội dung không được phân rõ chính phụ, không biết đâu là nội dung cần tập trung. Nếu lướt qua, bạn sẽ chỉ để ý đến những câu được hyperlink. Nhưng những câu này sẽ dẫn đến 1 khóa học hay bài viết khác dài hơn (mà bạn biết chúng ta đang sống trong thời đại nào rồi - dài thì bỏ :))). 

Phần CTA trở thành member, tham gia khóa học cũng không được làm nổi bật để khiến mình muốn click vào.

Còn đây là format của newsletter mới. Mark đã thêm tên newsletter, slogan và các số liệu ngay mở bài để hook người đọc. 

Cách triển khai cũng hoàn toàn thay đổi. Nội dung được chia thành các session cụ thể, phần heading được viết in hoa và bôi đậm.

Các CTA được lồng ghép tinh tế hơn, chúng ta có: 

• Nút share lên mạng xã hội được đặt ở giữa email

• Thêm các phần mục về reflect, recommendation, remember để người đọc tự thực hành 

• CTA reply đặt ở gần cuối, được bôi đậm

• Thêm title là #1 New York Times Bestselling Author cùng các đường link dẫn đến website, sách và channel của Mark 

Rõ ràng là những CTA đã được đặt dày đặc, khéo léo và có độ tín hơn nhiều.  

2. Về nội dung 

Trong phần này, mình sẽ phân tích theo 6 động lực tạo hiệu ứng lan truyền cho nội dung là: 

• Social currency: Chia sẻ những thứ khiến người khác đánh giá tốt về mình

• Emotion: Nội dung mang tính khơi gợi cao

• Practical value: Nội dung hữu ích, giá trị (tips tủng) 

• Social proof: Nội dung được kiểm chứng bởi người khác (review từ khách hàng, KOLs) 

• Trigger: Nội dung kích thích (sales, count down) liên quan đến những vấn đề được nhiều người quan tâm (trend, thời tiết)

• Story: Câu chuyện vốn đã có bố cục, cao trào, kịch tính nên độ thu hút cũng cao hơn so với những thông tin cơ bản.

Newsletter mới của Mark đã áp dụng 6 hiệu ứng này, thể hiện qua: 

Trigger

Slogan của The Breakthrough là “Five minutes each week that could change your life” - “Năm phút mỗi tuần có thể thay đổi cuộc đời bạn.” Đây là một câu hook đủ mạnh để khiến người đọc vừa không tin lắm, vừa kích thích họ tìm hiểu xem liệu 5 phút có thật đổi đời hay không. 

Social Proof & Story 

Với newlstter mới, Mark khuyến khích mọi người reply chia sẻ những breakthough họ có được khi áp dụng theo lời khuyên trong email. Qua đó, anh sẽ thống kê xem trong email trước đã có bao nhiêu người ghi nhận thay đổi - bằng chứng cho sự hữu ích của newsletter.

Để chứng mình 150 người ấy là có thật, Mark đã trích dẫn những câu chuyện thành công trong mục LAST WEEK'S BREAKTHROUGHS được đặt ở cuối mail. Điều thú vị là những câu chuyện này đến từ rất nhiều người, rất nhiều background khác nhau, và breakthough ở đây có khi không chỉ là hành động, mà cả việc chấp nhận những suy nghĩ mà lúc trước người ấy chối bỏ.

Emotion 

Những chủ đề mà Mark lựa chọn sẽ đều tập trung vào những khía cạnh về phát triển bản thân - trở thành một phiên bản mà ở đó bạn tự hào hơn. Chỉ riêng điều này đã đủ khơi gợi khá nhiều cảm xúc (suy cho cùng nếu đời bạn ổn thì bạn đi subcribe 1 newsletter về đổi đời trong 5 phút làm gì :))) 

Những topic newsletter mình nhận được gần đây nhất

Practical value 

Giống với một phễu marketing truyền thống sẽ đi qua ba bước là awareness > consideration > conversion, Mark cũng đã làm rất tốt điều này qua 3 mục chính trong newsletter là:

• ONE THING FOR YOU TO THINK ABOUT: Nhận thức về vấn đề (biết đâu bạn có vấn đề mà bạn không biết) 

• TWO THINGS FOR YOU TO ASK YOURSELF: Hiểu vấn đề bạn gặp phải (là vì bạn hay vì hoàn cảnh hay vì bất cứ lý do gì) 

• ONE THING FOR YOU TO TRY THIS WEEK: Hành động để giải quyết vấn đề ấy

Tóm lại, 

Từ những gì Mark làm, mình nghĩ bạn có thể ứng dụng một vài tips sau cho nội dung của mình, dù là trên nền tảng nào đi nữa. 

1. Hãy viết ngắn hơn, hoặc chia thành các mục để cảm giác nội dung cần đọc ngắn hơn. Khi mình viết bài này thì newsletter từ Mark đã rút gọn về dung lượng hơn rất nhiều so với cùng phiên bản này vào năm 2022. 

2. Hãy có sự dẫn dắt, đi từ nhận biết > hiểu > hành động 

3. Hãy có bằng chứng để khiến người đọc tin tưởng vào bạn. Đó có thể là trải nghiệm cá nhân, trải nghiệm của những người xung quanh hay nghiên cứu từ các chuyên gia.

4. Hãy làm nổi bật những nội dung quan trọng. 

5. Hãy cho người đọc biết rằng bạn value mọi phản hồi. Như mình nói ở trên, lời nhắn của Mark trong newsletter cũ về việc có thể không reply lại câu hỏi rất là tụt mood. Nhưng ở format mới, dù có thể không lựa chọn câu chuyện của bạn, Mark cũng đã noted bạn trong số những người đạt breakthrough vào tuần trước.

Cuối cùng, nếu bạn thấy bài viết này hữu ích thì bạn có thể follow mình thêm trên Facebook. Mình đang tham gia thử thách viết 30 ngày của Writing on The Net và các bài viết ngắn hơn (như chia sẻ cảm nhận, review phim, sách) sẽ được mình đăng trên Facebook. 

Cảm ơn bạn đã đọc đến đây nhé.  

#WOTN5

Tác giả chỉ ra rằng người hướng nội vẫn có thể tự giám sát bản thân - tức họ có thể bắt chước, hòa mình theo những người hướng ngoại. Nhưng tất cả những điều đấy phải được làm dựa trên một mục tiêu tương ứng với giá trị và mong muốn của người ấy. 

Chẳng hạn, một giáo sư có thể vô cùng nhiệt tình và hài hước trong lớp học, dù bình thường ông chỉ muốn ở một mình và đọc sách hết cả ngày. Đó là vì ông tin vào giá trị của kiến thức có thể khai phóng, mở ra những chân trời mới cho sinh viên. 

Nhưng ngược lại, một nữ luật sư mãi không thể thăng tiến, vì cô không thể tỏ ra tự tin - với một lĩnh vực mà thật ra cô theo đuổi chỉ vì “đó là điều tôi đã làm, đã theo học và quá sợ hãi để từ bỏ”. 

Tác giả nói rằng, trong hai trường hợp này, câu hỏi không chỉ là việc giám sát bản thân thấp hay cao nữa, mà là người ấy có đang *chối bỏ chính mình* hay không. Người giáo sư ở trên vẫn rất muốn được sống như một người hướng nội, nhưng giá trị mà ông hướng đến đòi hỏi ở ông những phẩm chất của người hướng ngoại. 

Như dân ta có câu “nếu muốn thì tìm cách, nếu không muốn thì tìm lý do”, câu hỏi về người hướng nội hay hướng ngoại, tự ti hay tự tin, ít nói hay nói nhiều, suy cho cùng chỉ quay lại câu hỏi “thế bạn muốn gì? sự muốn đấy đến đâu?”

Đồng thời, nếu hiểu theo cách này, mình cũng ngộ ra một điều là không tồn tại một “mình” bất biến. 

Là một đứa luôn trăn trở với câu hỏi “mình muốn làm chính mình, nhưng chính mình thế nào thì chịu!?”; chia sẻ này gợi mở cho mình một góc nhìn rộng hơn về cái câu “là mình” ấy. Trong bài viết này, mình muốn phân tích “mình” theo 2 góc độ về:

1. Hiện tại & Tương lai

2. Quá khứ

I. Những tác nhân ảnh hưởng đến mình ở hiện tại & tương lai 

Mình nghĩ câu “ai cũng có số” thật sự không sai, vì backgound của mỗi người (quốc tịch, nền tảng xã hội, xuất thân,..) thật sự ảnh hưởng rất nhiều đến cách người ấy sống và phát triển.

Anh Donald Nguyễn, trong buổi talk về chiến lược cuộc đời, đã khái quát các tác nhân này thành 4 dòng chảy là thế giới, dân tộc, gia đình và cá nhân. Dựa theo cách hiểu của mình từ những chia sẻ của anh, mình có đúc kết lại như dưới đây. 

1. Dòng chảy thế giới

Khái niệm này chỉ những thăng trầm như chiến tranh, khủng hoảng năng lượng, khủng hoảng về khí hậu,... trên thế giới gây tác động đến các quốc gia/vùng lãnh thổ. Nếu những tác nhân này gây ra các tổn thất về mặt vật lý (gây bất ổn kinh tế, dịch bệnh, đói nghèo,...) thì ngày nay, với sự phát triển của mạng xã hội, dòng chảy này còn ảnh hưởng đến tư duy, thói quen sống của cả một thế hệ “toàn cầu”. 

Dễ liên hệ hơn thì mình nghĩ những quan điểm về “đi tìm tôi”, khủng hoảng danh tính, nữ quyền, xu hướng lazy girl, hustle,... đều được chia sẻ chung bởi một “cộng đồng thế giới”, chứ không còn chỉ là những quan niệm của phương Tây hay phương Đông. Điều này cũng ảnh hưởng đến việc thế hệ ngày nay đã tư tưởng rất khác so với thế hệ trước. 

2. Dòng chảy dân tộc 

Chỉ tính trong thế kỷ 20 thì Việt Nam đã trải qua rất nhiều thăng trầm, với rất nhiều khó khăn về kinh tế, ngoại giao và chính trị. Những chính sách cải cách trong những năm đổi mới của Việt Nam cũng tồn tại nhiều bất cập, khiến việc một người thành công trong những thời điểm nhất định, phụ thuộc vào “số” (lý lịch gia đình, tiểu sử cách mạng) nhiều hơn là năng lực của người đấy. 

Đồng thời, việc Việt Nam vẫn còn là một nền kinh tế đang phát triển cũng khiến những quyền về giáo dục hay y tế vẫn chưa thật sự được chú trọng và cải tiến để phục vụ cho mọi người dân. 

3. Dòng chảy gia đình

Dòng chảy này, nhìn rộng hơn, còn là các mối quan hệ, bạn bè, đồng nghiệp, người yêu,... Tất cả đều ảnh hưởng đến thói quen, giá trị sống, những điều bạn tin/không tin, hay cả cách bạn nhìn nhận cuộc đời,... 

Vậy nên ông bà ta dạy câu “chọn bạn mà chơi” là rất chuẩn :)))) vì gia đình thì không đổi được, nhưng bạn bè là người mình có thể chia sẻ nỗi lòng, cũng là động lực rất lớn để mình hiểu & làm bạn với chính bản thân (nhìn vào bạn cũng như đang soi gương vào mình vậy). 

4. Dòng chảy cá nhân

Dòng chảy này bao gồm những thông tin trích chéo như năm sinh, tính cách, nghề nghiệp,.... Điều này lúc đầu tưởng không quá ảnh hưởng đến con đường của mỗi người nhưng thật sự liên quan lắm, như là xui xẻo sinh vào năm cải cách thi cử, thay đổi cách học, hay như gần đây là 2 năm covid,... thì coi như “năm tháng thanh xuân” cũng bớt vui nhiều. 

Nhìn rộng hơn, câu chuyện theo đuổi nghề nghiệp như thế nào cũng ảnh hưởng đến cách bạn nhìn nhận bản thân. Như những năm trước, content creator đâu thể gọi là nghề - nhưng giờ đây làm creator/influencer đã trở thành ước mơ của bao người trẻ. Lựa chọn theo đuổi công việc này, của một người ở hiện tại, và một người từ 10 năm trước, chắc chắn sẽ có tâm thế hoàn toàn khác nhau. 

Hiểu được các dòng chảy tạo nên mình, để biết rằng “cái mình” ở đây là tổng hòa của rất nhiều yếu tố tác động - mà đôi khi mình không được quyền chọn. Hiểu vậy để khoan dung với bản thân hơn, cũng cho mình “take time” để figure out ra đâu là những tác nhân mình có thể thay đổi, đâu là cái mình cần thích ứng. 

Subscribe now

II. Mình của tương lai “to lớn” hơn mình ở hiện tại 

Hôm trước mình có đọc được post của The Woke Salaryman có chia sẻ thú vị về những bài học cuộc đời từ việc chơi Pokemon. Có những con Pokemon như Magikarp luôn duy trì hình dáng “ngớ ngẩn” từ level 1-19, nhưng khi đến level 20 thì sẽ thật sự “cá chép hóa rồng”, sức mạnh vô biên. 

Hình Magikarp lúc còn ngốc ngếch và cute :)))

Điều này cũng tương đồng với hành trình lớn lên của mỗi người, khi bạn phải đặt bản thân vào những tình huống không thoải mái - 18 tuổi rời nhà đi học đại học, 22 tuổi đi làm, hay đi du học, gap year,.. Càng đi, bạn sẽ càng thấy rằng mình ở hiện tại đã làm được rất nhiều điều mà mình ngày trước không tưởng được. 

Người khác có thể bảo là “bước khỏi vùng an toàn”, còn mình thì nghĩ là “bạn chỉ chưa biết mình có thể làm được gì mà thôi”. 

Đối với mình, đó là việc kiếm sống bằng nghề viết (mình hồi cấp 3 luôn nghĩ mình viết chán phèo), là thành thật với bố mẹ (lúc trước mình còn không thể call mẹ mà không kết thúc bằng 1) mình khóc, 2) mình tức giận với mẹ), là tự nấu ăn cho bản thân (mình lớn lên với niềm tin rằng mình chẳng hề giỏi trong những thứ phải đụng đến tay chân),...

Như một chia sẻ mình từng đọc được (mà xin lỗi đã quên mất nguồn), đó là vấn đề không trở nên bé hơn (việc bạn ăn 5 điểm toán chẳng hạn) mà chỉ là bạn lớn hơn, hiểu bản thân & cách thế giới vận hành hơn để không thấy vấn đề đấy làm khó mình nữa (aka còn nhiều đau khổ khác hơn là bị điểm toán thấp :))) 

Một ví dụ khác nữa mà cá nhân mình rất thích về việc để thời gian & hành động giúp mình tìm ra câu trả lời, là khi mình tham gia một khóa học về giới vào năm 2021. Vào buổi cuối khóa thì mọi người có bàn luận cùng nhau rằng vậy rốt cuộc bình đẳng thật sự là gì, và mình có thể thúc đẩy bình đẳng ra sao. 

Cuối cùng, không có một câu trả lời xác đáng nào được đưa ra. Nhưng chị trainer có chia sẻ với mọi người như thế này:

Với cá nhân mình, câu nói này đã trở thành kim chỉ nam cho rất nhiều lúc mình thấy hoang mang và bất lực. Vì nhờ đó mình nhận ra việc liên tục hành động, suy ngẫm, phản tư và chờ đợi thời gian qua đi là những gì cần thiết để “ma thuật” thật sự diễn ra. 

Để rồi, một ngày nhìn lại, bạn sẽ thấy mình lớn hơn rất nhiều. 

Tóm lại

Trong phần này mình đã chia sẻ về “mình” từ tham chiếu ở hiện tại và tương lai, để hiểu rằng:

1. Có những tác nhân ảnh ảnh hưởng đến cách mình nhìn nhận & hành động. Mình có hai lựa chọn: Một là thay đổi tác nhân (các mối quan hệ, lựa chọn cá nhân) và hai là học cách thích ứng những tác nhân đấy (xu hướng thế giới, tình hình Việt Nam). 

2. Mình sẽ trở thành một phiên bản tương lai “to lớn” hơn (hiểu các vấn đề đang đối mặt, hiểu bản thân hơn) bằng cách hành động, phản tư và chờ đợi.  

Cảm ơn bạn đã đọc đến đây. Trong phần hai thì mình sẽ viết về việc nhìn “mình” qua lăng kính quá khứ nhé. 

#WOTN5

Bài viết thuộc thử thách viết 30 ngày của khóa học Writing On The Net

Share

Mình tốt nghiệp vào cuối tháng 6, đến giờ chỉ mới gần 4 tháng, vậy mà mình có cảm giác thời gian đã trôi qua từ rất lâu rồi. Mình muốn bắt đầu viết lại, khao khát đấy không hẳn cháy bỏng, nhưng nó ngấm ngầm thôi thúc trong mình, rằng nếu không viết, mình không có gì cả. 

Gom lại dũng khí của những ngày còn bé, mình quyết định phải ghi lại, những điều vụn vặt mình nhận ra: 

1. Về nỗi đau

Có những từ khóa được lặp đi lặp lại trong những ghi chú nhỏ nhặt từ năm 2020 của mình, đó là nỗi đau. Nỗi đau của một tương lai vô định, và khao khát được hiểu ý nghĩa cuộc đời. 

Nỗi đau bắt nguồn từ những mâu thuẫn, và mâu thuẫn bắt nguồn từ việc không đủ hiểu bản thân (liệu bao giờ mới đủ). Dù vậy, việc dấn thân vào những nỗi đau khác nhau (hay giống nhau mà mình nghĩ là khác) khiến mình hiểu rõ hơn về việc đâu là nỗi đau mình sẵn sàng mang theo trong đời (vì có ai sống mà không có nỗi đau) và đâu là nỗi đau mà nó chỉ đơn giản khiến mình đau đớn hơn mà thôi. 

Nhờ đó, mình dần hình dung rõ hơn về tương lai mình muốn trở thành. Hẳn còn cách với ước mơ đấy 1 khoảng đủ dài, nhưng mình đang chịu đau, để biết liệu đó có thật là nỗi đau hay không, hay những ý niệm mình tự tạo ra để cố gắng né tránh những vấn đề mà đến sau cùng mình vẫn phải đối mặt. 

Nhưng cơ bản là, dù có thế nào, mình vẫn sẽ đau, và vì đau đớn, nên mình mới đang sống. Nghĩ vậy, mình bình ổn hơn để nỗi đau chiếm lấy, và xem sau cùng, mình có thể làm gì.  

2. Về tình yêu 

Luôn là một đứa không hiểu cuộc đời, lẫn quá lo lắng để mở lòng, và suy nghĩ quá nhiều về tính thân mật, lẫn cảm giác được thuộc về. Mất rất nhiều thời gian để mình tin tưởng một người, và cố gắng cởi trỏi những xiềng xích quanh việc làm người. 

Đại khái là, gần đây mình đã chấp nhận việc bản thân có thể dễ dàng bị tổn thương, và đánh đổi nỗi sợ bị thương tổn ấy, cho một khao khát lớn hơn, là mong muốn yêu thương và được yêu thương. Nói ra thành lời, mình mới chấp nhận được một sự thật, mà mình đã cố né tránh, rằng mình cô đơn. 

Có những ngày trở về nhà và cảm thấy có rất nhiều thứ muốn được nói ra, nhưng khoảnh khắc giọng nói vang lên, lại hóa thành hàng nghìn mảnh vỡ rơi vụn, nhắm mắt, mình thấy cả đại dương, nhưng chỉ có một mình mình. 

Sau khi hiểu được rằng không nhất thiết phải một mình làm tất cả điều này, mình cuối cùng đã có dũng cảm để kêu cứu, cũng có thể ngồi xoay vần với những câu hỏi, và lắng nghe những lời khuyên, chỉ để thấy và hiểu. Không ai phải một mình cả. Không cần phải sợ hãi, đúng hơn không nên, không thể trì hoãn, việc yêu thương. 

Nếu đã là lời chân thật, tại sao lại phải ngần ngại nói ra. Yêu thương một người, dù dưới hình thức nào đi nữa, cùng là điều xinh đẹp, rất rất xinh đẹp. 

3. Về những điều bình thường

“Yêu những điều bình thường. Hình như lớn rồi, không còn cảm giác rung động mãnh liệt trước những thứ hào nhoáng to lớn do con người tạo ra, đi giữa những thứ ấy, chỉ thấy bản thân thật nhỏ bé và bất định. Nhưng lại có thể vì những điều nhỏ nhặt, như hình ảnh người bà gửi bình luận cho video cháu mình, hình ảnh người bố ôm con ngủ trên ghế đá, lại làm mình rung động. chẳng hiểu sao, lớn rồi, nên thấy hóa ra những điều ai ai cũng có ấy mới là điều mình mong cầu. gặp một người hiểu mình, có người để yêu thương, ăn lúc đói, ngủ lúc mệt, có thời gian lẫn không gian để tự chiêm nghiệm, lẫn cảm giác có thể nói được thành lời, rằng mệt rồi, có thể cho mình về nhà được không. Rất rất nhớ nhà.”

Một đoạn ghi chú trong tháng 10 của mình, rất biết ơn, khoảnh khắc viết những dòng này, có lẽ mình đã lớn hơn một chút rồi. Thật là tốt. 

4. Về gia đình

Mình từng trăn trở rất nhiều về tình yêu gia đình, sự gắn kết. Rời nhà năm 18 tuổi, từ đó nhà là một khái niệm vừa xa vời vừa gây mong nhớ, trái tim mình không đủ rộng lớn để chất chứa quá nhiều điều, cũng không đủ giản dị lẫn thành thật để cất lên tiếng nói nhớ nhung. Vậy nên e ngại rồi sợ hãi, rồi hy vọng, rồi mong cầu, tất cả những điều ấy, mình gần như đã có thể chấp nhận hơn trong thời gian gần đây. 

Có thể duy trì cuộc hội thoại dài với mẹ, có thể khoan dung hơn với ba, có thể nói với anh trai về một ngày dạo gần đây ra sao,.. có thể chỉ là những bước tiến nhỏ nhoi, nhưng đã là bước tiến rồi. (tự xoa đầu một cái). 

5. Về sự nghiệp và tiền tài 

Có những thứ nếu quay ngược trở lại, mình sẽ chọn khác đi, sẽ không vì một lời nói, sự im lặng của một ai đấy, một công việc, một định danh, một danh tính mơ hồ,... không cần tất cả những điều đấy để nói lên mình là ai, mình giỏi điều gì, mình xứng đáng với điều gì. 

Vậy nên bây giờ cũng vậy. Phải luôn tự nhắc nhở bản thân rằng những thứ hào nhoáng bên ngoài, tựu chung lại, không phải - không thể là mình. Cảm giác đang ở đây rất mãnh liệt, thứ giá trị mình mang trong lòng cũng vậy, mình có thể hoang mang nhưng mình vẫn là mình. Công việc là công việc, cuộc đời là cuộc đời, vấn đề của mình không nhỏ đi, mình chỉ lớn hơn, để hiểu nó chỉ là một mắt xích, và đời mình rộng hơn thế. 

Phải tự nhắc nhở như vậy nhiều lần, như Khâu Diệu Tân bảo rằng “thì ra thứ mọc ra từ trái tim tôi mới có ích cho tôi. So với những thứ khác, những quan hệ, danh phận, tiền bạc, sở hữu và thói quen mà tôi gom góp được trong hai mươi năm sống trên đời, trên bình diện quan trọng nhất đều nằm trong bàn tay hung ác của lòng khao khát được chết, cộng hết lại cũng chỉ là không.”

Cảm ơn Khâu Diệu Tân, vẫn luôn nghĩ rằng chị nói lên rõ nhất những điều em mong mỏi trong suối năm tuổi 20. Giờ 22 rồi, nhưng đọc những dòng văn của chị vẫn làm em thấy thật ấm áp. 

—

22 tuổi rồi, nên sẽ cố gắng sống và cố gắng tự do. 

Subscribe now

Hồi cuối năm ngoái - tức năm 2020, em đã tham gia một hội chuyên viết cho nhau nghe. Chị cũng nhớ mà, hội đấy làm mình thấy rất bình an. Rồi em đọc được một status từ một chị trong hội rằng chúng mình đã viết về kỳ vọng vào năm 2021. Khi đọc, em đã bất ngờ lắm, em không ngờ rằng em đã kỳ vọng về năm 2021 như một năm mà em sẽ thấy không hối tiếc, chỉ vậy thôi. Buồn cười là, chẳng có năm nào khiến em nghĩ rằng mình muốn quay lại để sửa chữa điều này điều kia cả. Dù sao cũng qua cả rồi, trí nhớ của em cũng không tốt, chẳng muốn lặp lại lần nữa. Nên điều kỳ vọng như vậy, chẳng phải cũng quá hiển nhiên rồi hay sao? 

Nhưng mặt khác, việc đấy cũng làm em thấy thanh thản hơn nhiều. Nếu như lúc trước khi nói về năm 2021, em nghĩ mình sẽ dùng những tính từ như dở dang, bất an, mông lung thì ít ra giờ đây em thấy những điều ấy không tệ nữa. Có lẽ em sẽ dùng một từ hay hơn, không phải trì hoãn, có thể xem là cẩn trọng đi. 

Khoảng thời gian vừa rồi, em rất mong được hạnh phúc. Em hiểu mong ước đó thật kỳ quái nhưng em không thể ngăn bản thân mình tự hỏi em phải làm gì đây? Có những việc không ổn đang diễn ra, em đã bắt đầu lờ mờ nhận ra nó từ sau tết. Em biết có gì đó không đúng trong những công việc mà mình làm và thay vì tự vấn bản thân, em cố gắng đi tìm một câu trả lời từ bên ngoài. 

Em nhận thêm việc vào giữa năm, không ổn. Em đi xem tarot với hy vọng có một sự lựa chọn chắc chắn cho tương lai, đến giờ có vẻ những dự đoán không đúng lắm. Em tham gia những chương trình “chữa lành”, có khác đi một chút, có nhận ra thêm điều này điều kia một chút, nhưng cơ bản vẫn vậy. Chỉ là một lúc nào đấy, cùng một vấn đề, chị lại không thấy nó đau như trước nữa. Và vì thế, chị tự hỏi bản thân rằng, nó cũng đâu tệ lắm nhỉ, mình có thể tiếp tục được mà. Vậy là em cứ đi tiếp, buồn, hết buồn, làm tiếp rồi vòng lặp đấy cứ tiếp tục. 

Đúng vậy, để nói về năm qua, em nghĩ mình sẽ phải dùng từ vòng lặp, em như con chuột hamster cố gắng tìm lối thoát bằng cách chạy trên một vòng tròn không có lối ra vậy. Nhưng mà con chuột như em cuối cùng cũng đã thông minh ra một chút rồi. 

Những thứ không xảy ra trong năm qua như em kỳ vọng, nhìn lại em thấy cũng không tệ. Không, có lẽ là em hiểu rằng nếu như mọi việc xảy ra, có khi em lại cảm thấy tồi tệ hơn. Trong lòng mình, em tin sự bận rộn, năng suất là con đường mà em cần theo đuổi, cho dù nó chẳng có ý nghĩa gì. Vì bản thân em sợ mình sẽ tuột ra khỏi đường đua, sẽ thất bại. Nhưng cùng một lúc, vì những dự định đều không như em mong muốn, năm nay lại trở thành một năm “chậm vừa phải”. Em có nhiều thời gian để ngồi lại, để lắng nghe, để nhìn ngắm cuộc đời. 

Chị biết không, khi nghĩ về hạnh phúc, em nghĩ đến hai khoảnh khắc trong năm 2020. Một lần là khi em đi trên con đường Hai Bà Trưng sau mỗi buổi học về giới. Lúc đấy là vào mùa thu, đó là con đường gần hồ, cũng là lần đầu em nhìn thấy thu Hà Nội. Mỗi cuối tuần đó trở thành niềm hạnh phúc bé nhỏ cho em. Em thấy mình rộng lớn hơn, khao khát học hỏi hơn và đồng thời thấy mình thật bình an. 

Khoảnh khắc thứ hai là khi em đi xem một buổi chiếu phim và lần đầu nói chuyện với một người lạ. Lúc đó em kể với chị ấy về công việc mình đang làm, về chuyện em thấy vui khi được lắng nghe những câu chuyện của người khác. Có lẽ đến khoảnh khắc ấy em mới nhận thức được rõ ràng về cách em nhìn nhận công việc lúc bấy giờ. 

Tất nhiên, 2021 cũng có những khoảnh khắc gần như vậy, một khoảnh khắc em đủ lặng im và đủ thành thật với bản thân. Nhưng hai khoảnh khắc trên lại thường nêu bật lên rõ nhất cảm giác của em về hạnh phúc. Em luôn thấy khó khăn để định nghĩa về hạnh phúc cho dù đó là thứ em khao khát. Không hẳn là vui, vì khi vui em lại thường hụt hẫng, cũng không hẳn là một cảm giác được lấp đầy - fulfill, em chẳng hiểu cảm giác đó là như thế nào. Nhưng gần đây, em nghĩ hạnh phúc là cảm giác bình an. Em có thể mô tả nó, tựa như một mặt nước trong veo vào một ngày chiều tà. Có lẽ bình an là thứ em tìm kiếm, và hy vọng cũng sẽ là thứ dẫn đường em trong năm 2022 tới. 

Em vẫn có nhiều nỗi sợ, tất nhiên và cảm thấy bản thân thật nhiều thiếu sót. Nhưng chẳng sao cả, bởi đó cũng không phải là điều quá quan trọng. Hôm trước em có đọc được một câu trong sách rằng “Những thứ có thể thay đổi thì ngay từ đầu đã không tồn tại”. Câu này nghe thật triết lý, dù em nghĩ nó không đúng với mọi trường hợp nhưng lại có vẻ hợp với bản thân em lúc bấy giờ. Mỗi năm dường như thành tựu lớn nhất của em là hiểu hơn bản thân một chút. Và khi em càng hiểu thêm, em nhận ra em chẳng thay đổi gì cả. Có thể góc nhìn của em khác trước nhưng về bản chất thì vẫn vậy. Em nghĩ đó cũng là một thành tựu. 

Năm 2022 tới, chị sẽ trở thành người như thế nào đây. Em mong chị sẽ thành thật với bản thân, sẽ đọc sách nhiều hơn, sẽ viết nhiều hơn và nếu được, cố gắng học cách mở lòng và kết bạn nhiều hơn. Nhưng nếu chị không như vậy thì cũng chẳng sao cả, không quan trọng. Sau cùng chỉ cần chị nhớ rằng điều chị muốn là bình an, chị biết chị có quyền lựa chọn mà.

31/12/2022:

Chào P. 2021, chị là em từ năm 2022 đây. Sắp hết năm rồi, chị ngồi đọc lại lá thư em gửi, thấy thật đáng yêu. Một năm qua là một năm, như em đã chúc chị đấy, một năm chị rất cố gắng, cố gắng thành thật với bản thân.

Đầu tiên, thay đổi quan trọng nhất là chị đã nghỉ việc rồi. Chúng mình đều là những đứa dở hơi nghĩ quá nhiều và hành động quá ít, lo lắng quá mức về cả sự bi quan lẫn lạc quan của bản thân. Chị thú thật đã tự hỏi mình rất nhiều câu hỏi, cũng cho mình cơ hội được thử thêm 1 lần, chỉ để nhận ra là ừ không được nữa rồi. 

Lúc thật sự chấm dứt hết, chị không nhớ lắm cảm xúc lúc đấy của mình thế nào. Nhưng nghĩ lại quả là một hành trình dài. Đây là công việc đầu tiên khiến chị có thêm niềm tin vào khả năng của bản thân, cũng giúp chị định hình con đường mình muốn đi. Chị sẽ luôn thấy biết ơn. Và vì đã có một hình ảnh như vậy để đối chiếu, chị cũng thấy rằng mình cần cân nhắc kỹ càng hơn về nơi sẽ lựa chọn gắn bó. Đừng vội, đừng lo, chị đã phải tự nhắc mình như thế rất nhiều lần. 

Vì thất nghiệp khó khăn lắm lắm, nhưng không hẳn về vấn đề tài chính mà là về sự nghi ngờ của em với khả năng của bản thân, lẫn con đường mình có thể đi. Dù vậy, nhìn theo hướng tích cực, chị đã học được nhiều. Chị thấy mình còn thiếu những gì thì sẽ cố gắng bù đắp lại. Đọc nhiều JD công việc quá thì càng thấy thứ mình muốn làm nom ra sao. Chắc sau này sẽ lại sai, lại rối tung hết cả. Nhưng không sao. 

Khoảng thời gian bấp bênh này, may mắn chị có vài công việc nhỏ để vẫn duy trì tài chính tàm tạm. Những trải nghiệm ấy giúp chị nhìn rộng ra hơn về viễn cảnh việc làm của mình. Khi còn đi làm, chị thấy mình bị giới hạn trong những khuôn hình của bản thân, gắn quá nhiều ý nghĩa cho công việc. Giờ chị thấy ổn hơn rồi, công việc cũng chỉ là một phần thôi, thay vào đó chị có rất nhiều thời gian cho việc…học.

Đúng, chị biết mà, bọn mình đều chẳng phải là những người ham học trên lớp là bao. Nhưng chị thấy kỳ diệu khi kì cuối đại học là lúc chị chăm chỉ nhất. Chị cũng vào được nhóm với những người chị chưa làm việc nhiều trước đây. Không hẳn là vui, mà chị thấy thú vị nhiều hơn, như có những mảng màu mới mở ra trước mắt chị vậy. 

À đúng, nói theo cách này, thì đúng là chị đã phần nào mở lòng hơn và kết nối được với người khác hơn một chút rồi. Chỉ một chút thôi. Và chị có thời gian viết và đọc sách và xem phim và nghe nhạc. Nửa sau năm 2022 là khi chị dành rất nhiều thời gian cho đời sống tinh thần. 

Cảm thấy một khi đã bước chân vào lãnh địa ấy, sẽ cứ không ngừng bị cuốn vào, lao đến, trở thành một người mong muốn nhìn thấy cái đẹp, chạm vào cái đẹp vậy. Nhưng mà chị vẫn hay lo lắng lắm. Công việc chưa ổn thì chị vẫn sẽ lo, rồi lúc ổn lại lo mình dành quá nhiều thời gian cho công việc chăng. 

Thôi thì mình vốn là kiểu người như vậy mà. Cảm ơn em vì một năm qua. Thật, không phải một năm gì quá thú vị hay đặc biệt, nhưng chắc chị đã làm được những thứ em mong muốn rồi. Chị phải luôn tự hỏi bản thân “này nói thật đi, rốt cuộc mày muốn gì?” “Không biết nữa, nhưng được đọc, được đi, được viết, được lắng nghe thật vui”.

Đấy cứ thế, rồi lại tiếp tục đi vậy. Chà năm sau, năm sau thì chị sẽ có một lá thứ riêng để gửi tặng bản thân. Còn để nói với em, người tìm kiếm sự bình an trong năm 2022 thì có lẽ chị đã phần nào tìm được điều ấy. Chị đã đi nhiều hơn so với năm ngoài, nhìn thấy nhiều thứ hơn. Và chị nhận ra, mỗi lần chị thấy biết ơn thì lúc đấy chị sẽ thấy bình an, và gần đến được hạnh phúc, có lẽ vậy. 

Không rõ lắm. Nhưng bình an không cần là điều gì quá to tát, như vào một ngày lạnh ơi là lạnh, được uống một cốc cafe nóng, đọc được một đoạn văn hay, thấy bầu trời vừa lớn vừa cao vừa rộng mở, thấy đời vừa nhỏ bé, ngốc nghếch vừa thông thái, thấy mình tưởng chỉ có ít lựa chọn nhưng lại có nhiều con đường để đi. Vậy đấy. Chỉ là mấy việc cỏn con như cuối ngày đắp chăn đi ngủ, cũng làm chị thấy thật bình an.

“Hạnh phúc” 

Cuối năm ngoái, mình đăng ký một session coaching và cần gửi bản kế hoạch cho 5 năm nữa, một kế hoạch mà bản thân sẽ thấy hạnh phúc khi thực hiện: Mình bảo chị mình muốn đi. Đi đấy đi đó, gặp người mới, học điều mới, lắng nghe những câu chuyện mới. 

Chị mới hỏi lại mình, vậy tại sao cho đến tận hôm nay, là buổi gần cuối cùng rồi, em mới nói với chị. 

Mình lúc đó mới nhận ra có những nỗi sợ trong vô thức mà chính mình cũng không hay biết. Để rồi khi nhìn lại, những thứ mình tự nhận muốn đạt được, thật ra vẫn mang dáng dấp của “những kỳ vọng” từ bên ngoài. 

Mình hay nghĩ mình đủ hiểu bản thân, những càng ngồi ngẫm lại, mình càng thấy không phải. Giống như mỗi sự kiện xảy ra đều dạy mình một khía cạnh mới về chính con người mình. Nên mình không trả lời được câu hỏi “muốn hay không” cũng như không thể biết được sau cùng “hạnh phúc thật sự với mình là gì?”

Nhưng thứ mình có thể làm, là suy nghĩ, thành thật và quan sát. Quan sát cảm xúc đến rồi đi, quan sát cách mình phản ứng, quan sát những điều khiến mình bận tâm, quan sát khi sự bình an lấp đầy trong mình. 

Có thể hạnh phúc vốn không phải là một câu trả lời, mà là cả một quá trình mình học cách chấp nhận và sống chung với những sự hỗn loạn và phi lý của việc làm người.   

“Bỏ đi” 

Tuần trước, mình nghỉ một công việc khi chỉ mới làm được 1 tuần. Một công việc khiến đời sống sinh hoạt, tất cả mọi thứ của mình bị đảo lộn. Một công việc đi ngược lại những giá trị mình muốn hướng đến. 

Nên mình nghỉ. Ngày nào cũng khóc thì thật mệt. Hóa ra mình vẫn có thể lựa chọn. 

Trên mạng xã hội, nhiều bài viết khuyên người trẻ cố gắng, sinh viên mới ra trường cần học cách chấp nhận. Nhưng không ai bảo chấp nhận đến đâu mới là đủ. Hay khi ranh giới đã không được vạch sẵn ngay từ đầu thì khái niệm bóc lột có thể được đánh tráo với sự cố gắng, tận tâm, trách nhiệm hay một tính từ “to tát” khác. 

Lúc lập blog này là khi mình đang thất nghiệp. Mình tự nhủ với bản thân “có nhiều điều hơn thế”. Không phải chỉ công việc, sự nghiệp hay chuyện hôn nhân, gia đình, cuộc đời rộng lớn hơn, với nhiều khả thể hơn. Và mình có quyền lựa chọn. 

Thi thoảng mình quên mất điều này. Rằng dù thế nào, đây vẫn là cuộc đời mình. Vui sướng, buồn bã, thành công hay thất bại, cũng là cuộc đời mình. Mình có thể không thay đổi được hoàn cảnh hiện tại, nhưng mình vẫn có thể hành động trong khả năng, có thể lựa chọn từ bỏ. Không phải lúc nào nỗ lực làm việc cũng là câu trả lời. 

“Phải sống” 

“Việc tôi đã làm là cái duy nhất, nó đánh dấu cho một đoạn đời tôi. Đoạn đời đó, với cái không khí, cái linh hồn riêng biệt của nó, nếu đã qua đi là không bao giờ còn tìm lại được.” 

“Phải sống! Tôi phải sống!” 

Mai Thảo viết “Sống chỉ một lần” trong không khí miền Nam trước 1975, để thấy được cuộc sống nội tâm của người miền Nam lúc ấy đã rất gần với thứ mà người trẻ ngày nay gọi là “khủng hoảng hiện sinh”. 

Nhân vật chính dành hết tất cả cho tình yêu. Nhưng sau cơn ốm thập tử nhất sinh, chị nhận ra tin vào tình yêu là một chuyện nhưng “đời tôi, tôi phải sống là một chuyện khác.”

Cái cách chị nói câu ấy, vừa khấp thiết, vừa lo lắng lại vừa lấp lánh hy vọng. Chị bỏ đi cuộc đời cũ, bỏ đi người mình yêu, vì chị biết sống - ngay bây giờ, ngay khoảnh khắc này, sống cho chị, cho tự do của chị, mới là điều quan trọng nhất. 

Có ai đó từng bảo rằng những suy ngẫm vào khoảnh khắc lâm chung sẽ quyết định cả cuộc đời của một người. Tốt hay không, trọn vẹn hay không, đáng sống hay không,.. đều vào lúc ấy cả. 

Nên biết đâu, nếu mỗi ngày đều tự nhắc nhở mình rằng cuộc sống hữu hạn, rằng đang sống cũng là đang chết, thì bản thân có thể “sống” trọn vẹn hơn.

“Mọi chuyện xảy ra. Không phải lúc nào cũng có lý do”

Tuần trước mình xem phim “Ordinary people”. Không kỳ vọng nhiều nhưng phim đã giúp mình làm điều mà dạo đó mình không thể làm được - khóc. Nghe có vẻ kỳ cục, nhưng một thời gian dài, cảm xúc trong mình cứ ngưng trệ lại, rõ là đang thật bí bách và khó chịu, nhưng không thể khóc thành tiếng. Nhăn nhó trong nhà vệ sinh một lúc rồi lại đi ra. Cảm giác mệt mỏi cứ thầm dần từng ngày. 

Rồi mình xem phim. Nhân vật chính cho rằng mọi chuyện xảy ra đều là lỗi của cậu, cậu có lỗi vì … đã sống. Người bố trách mình đã không thể gắn kết được gia đình, khiến con trai có ý định tự tử. Rồi đoạn kết phim, người bố nói rằng “Some things happen in this world, people don't always have the answers for them.” và “it isn’t your fault”. 

Chỉ cần như thế thôi. Mình nghĩ hẳn đó là thứ mình mong được nghe suốt một thời gian dài. Việc mình không tìm được công việc phù hợp, việc mình không thân với anh trai, không yêu quý họ hàng hay không thể là một người như mình mong muốn, mọi chuyện, không phải lỗi của bất cứ ai cả. Mọi thứ cứ thể xảy ra. Và mình học cách đi tiếp. Chỉ thế thôi.  

“Cố gắng”

Hồi trước mình luôn thích những người cố gắng (bây giờ vẫn thích :)) Nhưng hơn cả cố gắng vì công việc, sự nghiệp, mình nghĩ cố gắng để hiểu bản thân, để thư giãn, để không làm gì mà không tự trách chính mình,.. cũng là những cố gắng đáng ghi nhận.

Mình nghĩ gần hơn với cố gắng là tận tâm. Mọi người chỉ thường nói đến tận tâm trong công việc, nhưng tận tâm để sống cũng là một chuyện khác nữa. Những điều mình biết tốt cho mình thì mình cố gắng để làm, không tốt thì mình dừng lại không làm nữa. Sống có thể phức tạp hơn, nhưng ít ra nếu cố gắng thì sẽ không hối hận. 

Mình muốn sống một cuộc đời không hối hận. 

P/S: Một vài thứ mình nghe, đọc trong thời gian qua:

Sách:

• “Gia đình” của Khải Hưng

• “Chuyện kể năm 2000” của Bùi Ngọc Tấn 

• “Sống chỉ một lần” của Mai Thảo 

(Cả ba cuốn này mình biết qua cuộc bình chọn tác phẩm văn học thế kỷ 20 của Bên phía nhà Z, đều rất hay. Các bạn có thể lên facebook của trang để tìm thêm sách đọc, mình cũng đang đọc tiếp.)

• “Bird by bird: Some instruction on writing and life” của Anne Lamott

• “Thư ngỏ gửi tuổi đôi mươi” của Maurois

Nhạc (đợt này chỉ nghe nhạc Việt): 

• “Giả vờ”, “Viết nhạc cưa em”, “Cố xa nhau” của Thắng và Ngọt 

• “Đây nè” của Cam 

• “Ngày thảnh thơi” của Thành đồng, Khuê

• “Em và tôi” của Pink Frog

• “Coastal night out” của Land of peaces

Cảm ơn bạn đã đọc đến đây, chúc bạn cuối tuần vui vẻ và một tuần mới nhiều năng lượng. 

Chúng ta dạy như cách chúng ta là

Từ tận sâu trái tim mình, tôi là một người giáo viên, và có những khoảnh khắc trong lớp học tôi khó lòng kiềm chế được niềm vui sướng. Khi học trò và tôi khám phá những vùng đất chưa được khai phá, khi con đường hiện lên sau bụi rậm, khi kinh nghiệm của chúng tôi được soi tỏ bởi khai minh - thì dạy học là công việc tuyệt nhất mà tôi biết.

Nhưng vào những khoảnh khắc khác, khi lớp học trở nên vô hồn, khó nhọc hay hỗn độn - và tôi quá bất lực để làm bất cứ điều gì - thì lời khẳng định của tôi về việc là một người giáo viên, dễ dàng nhận thấy, chỉ là một sự giả tạo. Và kẻ thù thì ở khắp nơi: những học sinh đến từ ngoài hành tinh, những chủ đề mà tôi ngỡ mình đã biết, và cả trong bản chất tính cách đã khiến tôi tiếp tục kiếm sống bằng cách dạy học. Tôi đúng là một kẻ ngốc khi tưởng rằng mình đã làm chủ được nghệ thuật huyền bí này - điều khó đoán định hơn cả lá trà (bã trà được dùng để dự đoán tương lai) và không thể nào làm tốt, dù chỉ ở mức trung bình, bởi người trần mắt thịt. 

Sự bối rối của việc dạy học đến từ 3 lý do quan trọng. Hai điều đầu tiên ai cũng biết, nhưng điều thứ 3, cũng là điều nền tảng nhất, thường bị phớt lờ. Đầu tiên, chủ đề chúng ta dạy vừa rộng vừa phức tạp như cuộc đời vậy. Do đó, kiến thức của chúng ta sẽ luôn luôn thiếu sót. Không quan trọng ta đã dành bao nhiêu tâm sức vào việc đọc, nghiên cứu, việc dạy học luôn yêu cầu những kiến thức vượt khỏi tầm hiểu biết của ta. Thứ hai, những học sinh mà chúng ta dạy còn rộng lớn và phức tạp hơn cuộc đời. Để thấy được các em thật rõ ràng toàn diện, và phản hồi lại các em một cách thông minh ngay tại thời điểm ấy, yêu cầu sự hợp nhất giữa Freud và Solomon - điều chỉ một số ít chúng ta có thể đạt được. 

Nếu học sinh và chủ đề dạy là nguyên do chính của tất cả những sự phức tạp trong nghề giáo, tiêu chuẩn trong cách ứng biến sẽ giúp ta bắt kịp lĩnh vực của mình tốt nhất có thể, và học được những kỷ thuật để dẫn trước tâm lý học trò. Nhưng có lý do khác cho những sự phức tạp đấy: đó là chúng ta dạy như cách chúng ta là. 

Dạy học, cũng như những hoạt động khác của con người, đến từ bên trong của mỗi cá nhân. Khi tôi dạy, tôi trình chiếu tâm hồn mình lên học trò, bài giảng và cách mà tất cả tương tác với nhau. Những vướng mắc mà tôi đã trải qua trong lớp học thường không hơn không kém so với những rối rắm trong nội tâm của bản thân. Nhìn từ góc độ này, dạy học như một tấm gương soi chiếu tâm hồn. Nếu tôi sẵn sàng nhìn vào tấm gương ấy, và không chạy khỏi những gì tôi nhìn thấy, tôi sẽ có cơ hội để biết mình - và biết về bản thân cũng quan trọng với việc dạy học như khi biết về học trò và môn dạy của mình vậy. 

Sự thật là, biết được về học sinh và môn học của mình phụ thuộc phần lớn vào sự biết mình. Khi tôi không biết về mình, tôi không thể biết học trò của tôi là ai. Tôi sẽ nhìn họ qua một tấm kính tối đen - và khi tôi không thể nhìn họ rõ ràng làm sao tôi có thể dạy học cho tốt được. Khi tôi không biết về bản thân, tôi không thể biết về môn dạy của mình - không ở tầng mức sâu nhất mà nó truyền tải, là sự giải nghĩa cá nhân. Tôi sẽ chỉ biết nó một cách trừu tượng, từ xa, một tổng hợp những khái niệm xa rời khỏi thế giới thật cũng như tôi tách rời khỏi sự thật về bản thân vậy. 

Chúng ta cần mở ra một ranh giới mới trong cách khám phá về thực hành dạy tốt là như thế nào? Đó là vùng đất nội tâm của người giáo viên. Để vẽ nên vùng đất ấy, có 3 con đường quan trọng - trí tuệ, cảm xúc, tâm linh - và không con đường nào có thể bị bỏ qua. Xem việc dạy học chỉ xoay quanh trí tuệ và nó trở thành một khái niệm trừu tượng vô hồn; xoay quanh cảm xúc và nó trở nên ái kỷ; đưa về yếu tố tâm linh và nó đánh mất mỏ neo với thế giới. Trí tuệ, cảm xúc và tâm linh phụ thuộc lẫn nhau để tạo nên một tổng thể toàn vẹn. Chúng đã được đan xen, một cách tốt nhất có thể, trong mỗi con người và giáo dục, và giờ đây ta cần lồng chúng vào những đối thoại trong nghề giáo.  

Về trí tuệ, ý tôi là cách chúng ta nghĩ về việc dạy và học - loại hình, nội dung của những ý tưởng về cách con người học hỏi, về tính bản năng của học trò và môn học. Về cảm xúc, tôi nói đến cảm nhận của chúng ta và học trò trong quá trình dạy và học - những xúc cảm có thể hoặc mở rộng hoặc phá hủy sự trao đổi giữa cả hai. Về tâm linh, tôi nói về đa dạng những cách thức để chúng ta đáp trả mong ngóng kết nối với sự rộng lớn của cuộc đời - một mong muốn tạo nên tình yêu và công việc, đặc biệt công việc được gọi là dạy học. 

Dạy học vượt lên những phương pháp

Sau 3 thập kỷ học cách dạy từ con số 0, mọi lớp họp của tôi đều quy về điều này: học trò và tôi, mặt đối mặt, tham gia vào một hình thức trao đổi cổ xưa với tên gọi giáo dục. Những kỹ thuật, phương pháp mà tôi đã thành thạo không hề biến mất, nhưng chúng cũng không bao giờ đủ. Mặt đối mặt với học trò, nguồn lực duy nhất nghe theo mệnh lệnh của tôi là: danh tính của tôi, cảm giác về cái “tôi” đang dạy học - nếu không có nó, tôi sẽ không thể cảm giác về cái “tôi” của những học trò mà tôi đang dạy.  

Đây là một bí mật, được cất giấu trong tiếng thở dài: Giảng dạy tốt không chỉ thuần về phương pháp; giảng dạy tốt đến từ danh tính và sự chính trực của người giáo viên. Trong mọi lớp học tôi từng dạy, khả năng kết nối với người học, và kết nối họ với bài giảng, ít phụ thuộc vào phương pháp tôi sử dụng, mà vào mức độ tôi biết và hiểu về chính mình - và sẵn sàng khiến sự hiểu đấy trở nên sẵn có và dễ bị tổn thương trong thực hành giảng dạy. 

Bằng chứng cho khẳng định này phần nào đến từ những năm tháng tôi hỏi học sinh về định nghĩa người giáo viên tốt của các em. Lắng nghe câu chuyện từ học trò, thật khó để nói mọi người giáo viên tốt đều sử dụng cùng một phương pháp: một vài người giảng liên tục, một vài người nói rất ít, một vài người bám sát học liệu và một vài người để trí tưởng tượng bay bổng.

Nhưng trong mọi câu chuyện tôi được nghe, những người giáo viên tốt luôn có chung một đặc điểm: một cảm giác mạnh mẽ về danh tính cá nhân trong công việc. “Thầy A thật sự hiện diện ở đây khi thầy ấy dạy học”, “Cô B rất hào hứng với môn học này” hay “Bạn có thể thấy đó là cuộc đời của giáo sư C.”

Một học sinh đã nói tôi rằng em không thể miêu tả về những người giáo viên tốt vì họ luôn rất khác nhau. Nhưng em ấy có thể kể về những người giáo viên tệ vì họ luôn như nhau: “Các từ ngữ tràn ra từ phía họ như những mẫu thoại trong các khung truyện hoạt hình.” Với hình ảnh đáng nhớ này, em ấy đã nói lên tất cả. Những giáo viên tệ tạo khoảng cách giữa họ với môn học họ đang giảng dạy - và, trong quá trình đó, với cả học sinh của mình.  

Những giáo viên tốt sẽ tham gia vào môn học và học trò với chất liệu từ cuộc sống, từ tâm thế của một cá thể thống nhất và toàn vẹn; họ biểu lộ cuộc đời của mình, và gợi lên trong học trò, một “khả năng của sự kết nối.” Họ có thể dệt nên một mạng lưới phức tạp giữa bản thân, môn học và học sinh, để các em có thể tự dệt lên thế giới của riêng mình. Có nhiều phương pháp để kết nối: từ bài giảng, đối thoại Scoratic, thí nghiệm, kết hợp giải quyết vấn đề đến sáng tạo không giới hạn. Dù vậy, sự kết nối của những giáo viên tốt không được tạo ra từ phương pháp hay kỹ thuật mà từ trái tim - với ý nghĩa nguyên thủy nhất - nơi mà trí tuệ, cảm xúc và tâm linh hội tụ trong một con người.

Dạy học và con người thật sự

Lời khẳng định rằng giảng dạy tốt đến từ danh tính và chính trực của người giáo viên có thể nghe như một chân lý về đạo đức của việc: giảng dạy tốt chỉ có thể đến từ những người tốt. Nhưng bằng cách gọi tên “danh tính” và “chính trực”, tôi không chỉ nói đến những đặc tính tốt đẹp, những việc tốt mà chúng ta đã làm, hay cách ta che giấu những sự bối rối và phức tạp. Danh tính và chính trực có ý nghĩa lớn với những mặt trái và giới hạn của ta, với những vết thương và nỗi sợ, cũng như với sức mạnh và những triển vọng ta có. 

Bằng danh tính, ý của tôi là một mối quan hệ phát triển của những động lực tạo nên cuộc đời tôi, đặc tính của bố mẹ tôi, văn hóa nơi tôi được sinh ra, những người tôi đã tiếp xúc, những việc tốt và xấu mà tôi đã làm, trải nghiệm yêu và đau khổ - và còn nhiều, nhiều hơn nữa. Ở giữa những sự hỗn độn ấy, danh tính là một giao điểm không ngừng di chuyển giữa nội lực và ngoại lực tạo nên tôi, hội tụ trong một bí ẩn không thể điều khiển được của việc làm người. 

Bằng chính trực, tôi nói đến bất cứ sự trọn vẹn nào mà tôi có thể tìm được trong mối quan hệ kể trên khi những đường thẳng của nó tạo nên và tái tạo những dấu ấn cuộc đời tôi. Chính trực đòi hỏi tôi nhận thức được điều quan trọng với bản thân, điều gì phù hợp và điều gì không - và những điều đấy liên quan đến những lực đẩy hội tụ trong tôi: tôi chào đón hay sợ hãi chúng, chấp nhận hay từ chối chúng, đi cùng chúng hay chống lại chúng? Bằng cách lựa chọn chính trực, tôi trở nên toàn vẹn hơn, nhưng sự toàn vẹn không đồng nghĩa với hoàn hảo. Nó chỉ có nghĩa là tôi trở nên chân thật hơn bằng cách chấp nhận mình-một-cách-trọn-vẹn.  

Danh tính và chính trực không phải đá hoa cương để đẽo nên những nhân vật anh hùng. Chúng là những khía cạnh mỏng manh của của sự phức tạp, sự đòi hỏi khắt khe và cả một quá trình trọn đời của việc khám phá bản thân. Danh tính nằm trong điểm giao của những động lực đa dạng đã tạo nên cuộc đời tôi, và chính trực nằm trong cách những động lực đó đưa tôi đến sự toàn vẹn và sự sống. 

Khi người giáo viên đánh mất trái tim

Những người giáo viên tốt dệt nên chất liệu giữa họ với học trò và môn học, trái tim là khung cửi mà ở đó những kết nối được thắt chặt. Dạy học là việc giằng xé trái tim, mở cửa trái tim, thậm chí làm tan vỡ nó - và bạn càng yêu việc dạy học, bạn càng dễ tan nát cõi lòng. 

Chúng ta trở thành giáo viên vì động lực từ trái tim, được tiếp lên bởi đam mê về một vài chủ đề và mong muốn giúp người khác học hỏi. Nhưng với số năm dạy học càng tăng lên, nhiều người trong ta càng dễ đánh mất trái tim mình. Làm sao để ta lấy lại điều ấy, để ta có thể làm điều mà những người giáo viên tốt luôn làm - dạy học bằng cả trái tim? Động lực để dạy học là động lực giữ cho trái tim của mình rộng mở trong những khoảnh khắc mà ta phải chịu đựng những xúc cảm vượt quá khả năng của trái tim, khi người giáo viên, học trò và môn học dệt thành những chất liệu mà việc học hỏi và chung sống cần có.   

Không có kỹ thuật gì để ta có thể lấy lại trái tim hay giữ trái tim ta rộng mở. Sự thật là trái tim không tìm kiếm cách để “sửa” mà mong muốn được thấu hiểu. Khi chúng ta đánh mất trái tim, chúng ta cần hiểu về tình cảnh của mình - điều sẽ giúp ta tự do khỏi những điều kiện ngoại cảnh và đưa ta tới những cách thức mới để “hiện diện” trong lớp học - đơn giản bằng cách nói lên sự thật về việc chúng ta là ai, là người như thế nào. Sự thật, chứ không phải kỹ thuật, là điều chữa lành và đem đến năng lượng cho trái tim. 

Chúng ta đánh mất trái tim, một phần, vì việc dạy học là một thực hành hàng ngày đối mặt với những khả năng bị tổn thương. Tôi không cần phải nói ra những bí mật của mình để thấy như thể đang khỏa thân trước cả lớp. Tôi chỉ cần phân tích cú pháp hay viết lời giải trên bảng trong khi học sinh của tôi ngủ gật hoặc chuyền tin nhắn riêng cho nhau. Không quan trọng môn học của tôi có chuyên môn hay mơ hồ đến đâu, những điều tôi dạy là những điều tôi quan tâm về - và những gì tôi quan tâm định hình nên cá nhân con người tôi. 

Khác với những nghề nghiệp khác, dạy học luôn được diễn ra trong giao điểm nguy hiểm giữa cuộc sống riêng tư và công khai. Một nhà trị liệu tốt phải làm việc với cá nhân: Một nhà trị liệu nếu tiết lộ dù chỉ tên khách hàng của mình cũng đã làm trái với đạo đức nghề nghiệp. Một người luật sư tốt phải làm việc ở không gian công cộng nhưng không được bị dao động bởi ý kiến cá nhân: Một luật sư cho phép cảm xúc của anh hay cô ấy về tội lỗi của khách hàng làm yếu đi lời bào chữa cho thân chủ sẽ đi ngược lại những nguyên tắc nghề nghiệp của mình. 

Nhưng một người giáo viên tốt phải đứng ở giao điểm giữa không gian cá nhân và công cộng, nơi việc “tạo nên một mạng lưới kết nối” giống như đang lách mình qua một giao lộ tấp nập xe cộ. Khi ta kết nối chính mình với môn học và học trò, chúng ta khiến mình, cũng như môn học của mình, trở nên dễ tổn thương với những sự thờ ơ, đánh giá và chế nhạo. 

Để giảm khả năng bị tổn thương, ta tách mình khỏi học trò, môn học và cả bản thân. Cơ chế bảo vệ này đến từ những thực hành được khuyến khích bởi một nền giáo dục đã đánh mất lòng tin vào sự thật cá nhân. Dù các học viện khẳng định rằng họ coi trọng mọi hình thái của tri thức, sự thật là họ chỉ xem trọng những tri thức “khách quan” đưa chúng ta đến thế giới “thật” bằng cách tách ta khỏi chính bản thân mình. 

Trong nền văn hóa này, sự thật khách quan được coi trọng còn những cảm giác chủ quan bị nghi ngờ và bôi nhọ. Trong nền văn hóa này, cái “tôi” không phải để khám phá mà là một mối nguy hiểm cần bị dập tắt, không phải là một tiềm năng để khai phá mà là một trở ngại cần phải vượt qua. Trong nền văn hóa này, việc tách rời khỏi bản thân được coi là một đức tính tốt, đáng được khen thưởng.

Các trường đại học thường phàn nàn rằng sinh viên không còn quan tâm đến việc có những góc nhìn mới hay hiểu cặn kẽ vấn đề, vốn là mục đích thật sự của giáo dục, mà chỉ quan tâm đến kết quả ngắn hạn trong thế giới “thực”: “Chuyên ngành này sẽ giúp em có việc làm chứ?”, “Bài tập này sẽ hữu ích như thế nào trong thực tế?”

Nhưng đó không phải là những câu hỏi sâu thẳm trong trái tim học trò. Đó chỉ đơn thuần là những câu hỏi mà các em được dạy để hỏi, không chỉ từ những bậc cha mẹ trả tiền để con mình có việc làm tốt, mà bởi cả một nền giáo dục đã mất niềm tin vào những giá trị nội tại. Các em học sinh, vì vậy, hoài nghi về những thay đổi trong nội tâm mà giáo dục đem lại: chúng ta dạy các em rằng cái tôi không tồn tại. 

Nền tảng của bất kỳ nền văn hóa nào nằm ở cách nó trả lời câu hỏi, "Sự thật và quyền lực được chi phối bởi điều gì?” Với một số nền văn hóa, câu trả lời là các vị thần; với một số người, đó là tự nhiên; hay với một số khác, đó là truyền thống. Trong nền văn hóa của chúng ta, câu trả lời rất rõ ràng: Sự thật và quyền lực nằm ở bên ngoài của các vật thể, sự kiện, trong các môn khoa học nghiên cứu về thế giới vật chất, trong khi đó thế giới nội tâm của “trái tim” được xem như một mộng ảo lãng mạn - một sự giải thoát khỏi thực tế khắc nghiệt và chắc chắn không phải là đòn bẩy của “thế giới thực”. 

Chúng ta bị ám ảnh bởi việc thao túng những giá trị bên ngoài bởi vì ta tin rằng chúng sẽ cho ta quyền lực để đối mặt và đạt được tự do khỏi những ràng buộc từ cuộc sống. Bị mê hoặc bởi những phương thức này, ta gạt bỏ thế giới bên trong của mình. Ta biến mọi câu hỏi mình gặp thành một vấn đề có thể được giải quyết bởi các kỹ thuật và phương pháp. 

Đó là lý do tại sao ta đào tạo bác sĩ để chữa lành cơ thể chứ không tôn vinh những cảm xúc tinh thần; tu sĩ để làm CEO chứ không phải người hướng dẫn tâm linh; giáo viên nắm vững những kỹ thuật, phương pháp chứ không kết nối với trái tim học trò. Đó là lý do vì sao học sinh của chúng ta trở nên hoài nghi về hiệu quả của nền giáo dục với cuộc sống nội tâm của các em: khi văn hóa hàn lâm gạt bỏ đi những sự thật từ bên trong mỗi cá nhân và chỉ quan tâm đến thế giới khách quan bên ngoài, học sinh cũng như giáo viên đều đánh mất trái tim. 

Lắng nghe từ nội tâm người giáo viên

Để dạy học với trái tim, ta cần khẳng định lại mối gắn kết với người giáo viên bên trong mình. Đó là người giáo viên ta biết từ nhỏ nhưng đã mất kết nối khi ta lớn lên, một người giáo viên luôn mời gọi ta tôn vinh con người thật của mình, không phải những kỳ vọng hay khuôn mẫu, mà là con người ta thật sự là khi không còn những tác động từ bên ngoài. 

Nói về người giáo viên bên trong, ý tôi không phải là “lương tâm”, “bản ngã” hay tòa án trái tim. Trên thực tế, lương tâm, theo nghĩa thông thường, có thể đưa ta đến những rắc rối lớn. Vì khi ta chỉ nghe theo những gì mình “phải” làm, ta có thể bị săn đuổi bởi những kỳ vọng từ bên ngoài - điều sẽ bóp méo danh tính và sự chính trực của ta. Có nhiều điều ta “phải” làm theo những khuôn phép đạo đức trừu tượng. Nhưng đó có phải là thiên hướng của tôi không? Tôi có đủ tài năng và lòng tin để đi theo con đường đó? Liệu việc “phải” làm này có phải là điểm giao giữa con người nội tâm trong tôi và thế giới bên ngoài, hay đó chỉ là những hình ảnh tưởng tượng của người khác về cuộc sống mà tôi nên có?     

Khi tôi chỉ làm theo những điều nên làm, tôi có thể thấy mình đang làm công việc đáng khen ngợi về mặt đạo đức nhưng lại không phải dành cho mình. Một thiên hướng không dành cho tôi, dù có mang giá trị tự thân như thế nào đi nữa thì cũng chỉ đem đến bạo lực cho bản thân - theo đúng nghĩa chính xác của từ ấy - phá đi danh tính và sự chính trực của tôi nhân danh một quy tắc trừu tượng nào đó. Khi tôi gây bạo lực cho chính mình, tôi cũng gây ra bạo lực cho những người xung quanh. Đã có bao nhiêu giáo viên đem nỗi đau của mình lên người học trò  - nỗi đau khi phải làm một công việc chưa bao giờ là, hoặc không còn là, công việc thật sự với họ?

Người giáo viên bên trong không phải là tiếng nói của lương tâm mà là tiếng nói của danh tính và sự chính trực. Tiếng nói ấy không bảo bạn “phải” làm gì, mà là điều gì có thật với bạn. Tiếng nói ấy sẽ bảo rằng “điều này hợp bạn và điều này không”, “đây là bạn và đây không phải là bạn”, “điều này sẽ mang lại cho bạn sự sống và điều điều này sẽ giết chết tâm hồn bạn - hoặc khiến bạn chỉ mong mình chết đi.” Người giáo viên bên trong đứng trước cánh cổng của lòng vị kỷ, ngăn những điều xúc phạm sự chính trực của mình và chào đón bất cứ điều gì khẳng định sự chính trực ấy. Tiếng nói của người giáo viên từ bên trong sẽ nhắc nhở ta về những tiềm năng và giới hạn của bản thân khi đối đầu với những ngoại lực của cuộc đời.

"Chỉ có ta làm điều tội lỗi, chỉ có ta làm cho ta ô nhiễm. Chỉ có ta tránh điều tội lỗi, chỉ có ta gội rửa cho ta. Trong sạch hay ô nhiễm là tự nơi ta. Không ai có thể làm cho người khác trở nên trong sạch". 

Lời dạy này đã nói lên triết lý của Đạo Phật, cũng nói lên sự khác biệt giữa Phật giáo và những loại hình tôn giáo khác, đó là: Mọi sự đều bắt nguồn từ chính bản thân mình. 

Trong Phật Giáo không có Thần Linh vạn năng, bắt buộc tín đồ phải sợ hãi cúi đầu vâng lệnh. Đức Phật không khi nào và không thể nào ban bố những ân huệ cho người cầu nguyện. Người Phật tử phải nhận lãnh trách nhiệm, cố gắng trau dồi đức hạnh, kiên trì tu tập để tự thanh lọc và giải thoát. Nói cách khác, người Phật tử không lệ thuộc người khác mà phải nương nhờ nơi mình, tự mình cố gắng. 

Đáng tiếc rằng trong xã hội hiện tại, những quan niệm của Phật giáo đã phần nào bị bóp méo. Nhiều Phật tử tin rằng có đường tắt để đạt được phúc lộc, để thành “Phật”, và một trong số đó là thông qua việc cúng dường. 

Nhưng ý nghĩa thật sự của cúng dường là gì? Liệu có phải để “một bước thành tiên”? Liệu vật phẩm cúng dường có thể dùng để cân đo đong đếm lòng “ngoan đạo” của Phật tử?

Nguồn gốc của Cúng dường

Cúng dường đọc theo âm Hán Việt là cung dưỡng hay cúng dưỡng. Cúng dường nghĩa là cung cấp, dưỡng nuôi, dâng cúng,… Đây là hình thức công đức các lễ vật như thức ăn, hoa, hương, nhang, đèn, kinh sách, giáo thuyết,... dâng lên các chư Phật, chư Bồ Tát, tăng sư,..

Về nguồn gốc của Cúng dường, theo lịch sử Phật giáo, khoảng 2.600 năm về trước, sau khi Đức Phật thành đạo thì Ngài đã thành lập Tăng đoàn gồm những đệ tử xuất gia theo Ngài - những người đã từ bỏ tất cả để học Phật pháp. Họ sống bằng cách đi khất thực, tức ăn xin từ nhà này đến nhà khác, và sở hữu của họ không có gì ngoài ba chiếc Y và một cái bình Bát. 

Mỗi sáng hằng ngày, Đức Phật cùng Tăng đoàn đầu trần, chân không, ôm bình bát đến những nơi có dân chúng. Các Ngài đến từng nhà để xin thức ăn với tâm bình đẳng, không phân biệt giàu nghèo, ngon dở để nhân dân, Phật tử cúng dường. 

Những tu sĩ khất thực như vậy được gọi là Khất sĩ. Chữ “Khất” là ăn xin - còn “sĩ” là nhằm nói tới những con người có phẩm hạnh cao quý như: chiến sĩ, văn sĩ, bác sĩ… nên “Khất sĩ ” là người ăn xin cái cao quý, tức ăn xin… lòng từ bi của chúng sinh, đánh thức tình thương vốn có ở mỗi con người. Bởi lẽ theo Đạo Phật, việc khất thực này không chỉ mang lại lợi ích cho người khất sĩ mà còn đem lại lợi ích cho người cúng dường:

• Đối với người khất sĩ: Tâm trí được rảnh rang, ít phiền nào; không bận rộn thân và tâm; tu được tâm khiêm hạ; rèn luyện đức nhẫn nại và tâm chịu đựng; đoạn trừ được lòng tham; thấy cảnh khổ để hun đúc chí tu hành cho người xuất gia; tạo cơ duyên để giáo hóa chúng sinh.

• Đối với người cúng dường: Được kết duyên với Tam Bảo - tức Phật, Pháp, Tăng thông qua việc cho đi; gieo phước, đoạn trừ lòng tham; biết đủ để được hạnh phúc an vui; khởi lên ý tưởng giải thoát, dứt trừ phiền não.

Về nhân quả, việc cúng dường giúp con người vượt qua sự ích kỷ, mở rộng tấm lòng. Từ đó, được nhiều người yêu quý, tích phúc đức cho đời sau. Còn trong khuôn khổ Phật giáo truyền thống về nghiệp và luân hồi, Cúng dường sẽ dẫn đến: 

• Đời sống tốt hơn ở kiếp sau

• Giải thoát khỏi đau khổ hiện tại

Các loại hình Cúng dường

Có 2 cách để Cúng dường:

Đầu tiên là Tài cúng dường: Gồm cúng tiền bạc, vật thực, quần áo, thuốc men.... 

Thứ hai là Pháp cúng dường. Theo Kinh Hoa Nghiêm, Pháp cúng dường là cúng bằng cách sống và làm theo lời Phật dạy. Pháp cúng dường có nhiều cách như: 

• In kinh, dịch sách Phật để ấn tống, truyền bá Pháp Bảo.

• Nghe lời Phật dạy, tin hiểu, thọ trì, giải nói, thuyết pháp độ sinh.

• Truyền dạy các pháp môn tu hành như niệm Phật, tu thiền, trì chú, tụng kinh, để mọi người tu hành.

• Tu hành, giữ gìn Chánh Pháp, trưởng dưỡng Pháp Thân, tiếp nối ngôi Tam Bảo.

Cúng dường tại Chùa Ba Vàng: Hiểu sao cho đúng?

Sự việc cúng dường tại chùa Ba Vàng với hàng ngàn người dân xếp hàng hai bên đường, quỳ rạp khi chư tăng đi qua để dâng những vật phẩm như hoa, tiền, bánh kẹo... đã gây ra nhiều bình luận trái chiều từ cộng đồng mạng. UBND TP Uông Bí khẳng định cúng dường không sai, nhưng hình ảnh sư nhận tiền từ người dân là phản cảm, đề nghị nhà chùa gỡ các video cảnh cúng dường trên mạng xã hội. 

Tranh cãi trên cũng đặt ra những câu hỏi về Cúng dường như: 

1. Cúng dường có phải chỉ cúng tiền? Cúng cho ai và như thế nào?

Đầu tiên, chúng ta cần hiểu những ‘vật phẩm’ cúng dường bao gồm hai loại là phi vật chất và vật chất. 

Phi vật chất là những lời dạy hay Giáo Pháp bằng hình thức lời giảng, văn bản như kinh kệ, luận giảng, sách… những hướng dẫn hành Thiền. Đức Phật đã nói rằng: “Món quà Giáo Pháp là cao quý hơn tất cả những món quà khác” vì giáo pháp là những chân lý của Đức Phật triển dạy cho chúng ta.

Trong Vi Diệu Pháp chuyên thảo luận sâu về những hiện tượng tâm linh và vật lý, mọi sự vật trên đời có thể phân theo sáu giác quan. Như vậy, giúp đỡ người khác khỏi bệnh mắt mờ thì gọi là bố thí về nhãn. Giúp đỡ người khác hết bệnh về tai nghe không rõ gọi là bố thí về nhĩ. Giúp người khác sống lâu, tăng tuổi thọ thì gọi là bố thí về thọ mạng. Trong những cách bố thí như trên thì bố thí đáng khen ngợi nhất là hiến máu và hiến những bộ phận nội tạng có thể như: thận, gan, tim, và mắt để cứu giúp người khác.

Trong Tăng Chi Bộ Kinh, Đức Phật cũng dạy rằng nếu chúng ta tuân giữ 5 Giới Hạnh đạo đức: không sát sinh, không trộm cắp, không nói dối, không tà dâm, không say rượu, thì coi như chúng ta đã mang tặng cho mọi người xung quanh 5 món quà quý giá rồi. 

Còn những vật phẩm vật chất là những vật phẩm như thức ăn, thức uống, y vải, chỗ ở, phương tiện vận chuyển, hoa, dầu thoa, giường, đèn thắp sáng,.. - Những đồ dùng cần thiết cho các sư tăng. 

Giới luật, tức những quy củ, khuôn khổ, phép tắc do đức Phật kiến lập, đã nghiêm cấm nhà sư không được nhận bạc và vàng từ thí chủ. Vì vậy nếu cúng dường bằng tiền thì thường phải gửi qua một người đại diện của nhà sư để người đó mua và cung cấp những vật dụng cần thiết cho sư tăng. 

Những việc cần sử dụng số tiền như mua thêm thực phẩm, may thêm y vải, thuốc men, xây thêm tu viện, mua thêm kinh sách Phật giáo, hoặc dùng cho mục đích đi giảng dạy, truyền bá Phật giáo như tiền lộ phí dọc đường…đều được thực hiện qua người đại diện này. 

Vì vậy, chúng ta cần hiểu hai điều là: 

• Vật phẩm cúng dường có thể là phi vật chất nên việc bạn giúp đỡ người khác, đối xử tử tế với những người xung quanh cũng đã được xem là một hình thức cúng dường.

• Cúng tiền không sai. Nhưng việc cúng tiền là để các sư tăng mua các vật phẩm cần thiết, từ đó góp phần lan tỏa kiến thức Phật giáo đến nhiều người hơn. Đó mới là mục tiêu cần hướng đến. 

Leave a comment

2. Cúng dường là để cầu xin phúc lộc? Cúng càng nhiều phúc càng lớn? 

Trong “Lục độ ba la mật”, tức sáu việc làm đạo đức để có được hạnh phúc rộng lớn mà Phật giáo đề cập đến trong phép tu, thì việc làm đầu tiên, phép tu đầu tiên đáng làm hơn cả là bố thí. Đạo Phật quan niệm: Hạnh phúc đến từ sự hiến dâng. 

Nhưng sự hiến dâng này chỉ thật sự có ý nghĩa khi nó xuất phát một cách vô vị lợi. Theo đó, ý nghĩa thật sự của Cúng dường là để từ bỏ những ham muốn sân si của chúng ta với của cải để đặt sự giải phóng về tinh thần lên trên những thú vui vật chất. Điều này có nghĩa là bạn có thể cho đi rất nhiều tiền của, lễ vật nhưng nếu tất cả chỉ với dụng ý để cầu nguyện cho phúc lợi của gia đình, bản thân thì việc Cúng dường không có ý nghĩa gì cả. Cúng dường thật sự phải được làm với tấm lòng mong muốn “cho đi” mà không cần nhận lại. 

Thế nên người Phật tử chân chính sẽ không bàn đến việc cúng ít hay cúng nhiều, cúng dường hay không cúng dường.

Kết luận: 

Cuối cùng, chúng ta cần hiểu rằng cúng dường suy cho cùng là một thực hành để người Phật tử từ bỏ lòng tham, học cách cho đi, giúp đỡ những người xung quanh mình. Cốt lõi của Phật giáo cũng không phân định ra kẻ cầu xin và người làm chủ, giữa người và thần tiên mà là đánh thức tiềm năng “thành Phật” vốn có trong mỗi con người. 

Chính Đức Phật cũng khẳng định rằng: “Ta là Phật đã thành, chúng sinh là Phật sẽ thành”. Điều này có nghĩa là trong mỗi người đều có Phật tính, ai cũng có thể trở thành Phật nhưng tiềm năng ấy đang bị che lấp bởi “vô minh”. Thực hành của Phật giáo, vì vậy, là để chúng ta hiểu được những ham muốn dục vọng của bản thân, để giác ngộ và đạt đến trạng thái Niết bàn. 

Thế nên đến với Phật là đến với cái tâm thật sự chân thành, trong sáng chứ không thể đến bằng lễ lạt, càng không thể bằng tiền bạc. Như vua Trần Thái Tông đã nói rằng: "Núi vốn không có Phật. Phật ở nơi tâm. Tâm lặng lẽ sáng suốt ấy là chân Phật". 

Subscribe now

Nguồn tham khảo:

Khất thực - Một phép tu truyền thống của đạo Phật

Học sinh, sinh viên cúng dường Tam Bảo như thế nào là tốt nhất?

Phật tại tâm? Vậy tâm tại đâu?

“Phật tại tâm” dưới góc nhìn của Trần Thái Tông

Ý nghĩa cúng Dường cho Tăng Đoàn ? Những loại vật phẩm Bố Thí, Cúng Dường theo Đạo Phật

TP Uông Bí lên tiếng việc cúng dường gây phản cảm tại chùa Ba Vàng

CÚNG DƯỜNG LÀ GÌ? Ý NGHĨA VÀ CÔNG ĐỨC CỦA VIỆC CÚNG DƯỜNG

Wiki: Offering_(Buddhism)

Phật Giáo có phải là một Tôn Giáo không?

Share

21 tuổi: Ừm rồi 1 năm sau em sẽ không còn quan tâm đến điều đấy nhiều nữa đâu. Em sẽ dần học được cách chấp nhận chính mình. 

16 tuổi: Em cũng nghĩ mọi thứ sẽ dần ổn lên, nhưng chỉ suy nghĩ đó thôi là không đủ. Em biết lo lắng nhiều chẳng để làm gì, nhưng không thể ngừng lo lắng. Nếu được đôi khi em chỉ muốn biến mất, để không phải chịu những cảm xúc này nữa. 

21 tuổi: Chị chỉ biết nói là cảm xúc đấy sẽ không biến mất đâu, kể cả…khi chị 30 tuổi, chị nghĩ vậy. Nhưng thời gian cho em một thứ, mà nếu em chịu khó và chăm chỉ, thì em sẽ có được. Và thứ đấy sẽ giúp em kiểm soát được cảm xúc của mình, giúp em hiểu mình là ai, mình cố gắng vì điều gì, và giúp em tiếp tục sống. 

16 tuổi: Đó là gì? Chị mau nói đi. 

21 tuổi: Đó là thứ mà em sẽ sớm nhận ra, đâu đấy 1 năm nữa. Lúc đầu, em sẽ không gọi tên được nó. Em chỉ cảm thấy nó cho em một thứ quyền lực mà trước giờ em không biết đến. Rồi dần dần, nó ngược lại làm em suy nghĩ nhiều hơn. Chểnh mảng một chút và em có thể bị nó cuốn vào, bị nó điều khiển. Nhưng may mắn là em sẽ vượt qua được, để nó dẫn đường. Nhưng nhớ nhé, trái tim mới là la bàn đáng tin tưởng nhất. 

Em có đoán được nó là gì không? Là tri thức. Đừng nhìn chị bằng ánh mắt ấy. Tri thức không phải là số điểm em đạt được, hay bằng cấp, giải thưởng em có. Tri thức, là việc em nhìn thế giới và chính mình khác đi. Em biết không, một năm nữa, em sẽ đọc được một câu nói của Socrates, đó là “Tôi chỉ biết một điều, là tôi không biết gì cả.” Và câu nói đấy cho em một sự tự do để đi tìm kiếm chính mình. 

Sau đấy, em sẽ đọc nhiều sách hơn, gặp nhiều người hơn, tâm trí em cởi mở để đón nhận mọi thứ hơn. Nhưng tất nhiên, sự bối rối hay băn khoăn sẽ không biến mất. Chỉ là, nếu lúc nào đấy, cảm xúc ấy ập đến, thì chị đã viết sẵn một bài viết cho em. Để nhắc nhớ em, và cũng nhắc nhở chị, về như thế nào là làm người, như thế nào là một con người tự do (và hạnh phúc). 

Làm người là gì? 

Theo Paolo – một triết gia thời cổ đại thì: “Con người là một sinh vật luôn đi tìm ý nghĩa” (của cuộc sống, của mọi thứ…).  Aristotle, một triết gia vĩ đại khác, cũng từng nói: “Con người là một con vật có mục đích sống. Cuộc đời của anh ta chỉ có ý nghĩa khi luôn hướng tới và nỗ lực cho mục đích sống của mình”.

Nếu nhìn lại lịch sử của loài người, chúng ta cũng có thể thấy rằng sự ra đời của tôn giáo cũng là một cố gắng để đi tìm một triết lý sống viện dẫn cho cuộc đời. Phật giáo, Kinh thánh đều dạy các tín đồ của mình những chân giá trị đạo đức để nếu ta tuân theo, ta có thể lên thiên đường, có thể đầu sinh kiếp sau, hưởng may mắn, an lạc. Chúng ta cũng có chủ nghĩa triết học hiện sinh đi tìm ý nghĩa cho cuộc sống của mỗi cá nhân. 

Còn trong cuốn sách “Đúng việc”, bác Giản Tư Trung cho rằng trong cuộc sống hiện đại, câu chuyện làm người cần được hiểu đầy đủ là “Thế nào là con người tự do/ tự trị?”

Theo đó, con người “tự trị”/ “tự do" là con người sở hữu hai thứ: (1) Tự trọng và (2) Tôn trọng.

(1) Như thế nào là tự trọng? Người tự trọng/ tự trị thường không muốn làm điều xấu, ngay cả khi không ai biết việc họ làm. Họ sẵn lòng làm điều tốt ngay cả khi không có ai biết đến. Họ sẵn lòng làm điều đúng mà không hề để ý đến chuyện có ai ghi nhận việc mình làm hay không.

Một con người “tự trọng” sẽ được dẫn dắt bởi “con người ở bên trong” (tức lương tri, lương tâm, đạo đức, phẩm giá, phẩm hạnh, giá trị, nhân cách, lẽ sống, lẽ phải…). Khi đã có một hệ giá trị vững chắc, hiểu được đâu là điều ta muốn tuân theo, chúng ta sẽ có khả năng “tự trị”/ “nội trị” bởi lương tri và phẩm giá bên trong con người mình, hơn là “bị trị”/ "ngoại trị" bởi tiền tài, địa vị, danh vọng hay bởi cái gì khác bên ngoài con người mình. Như vậy, ta sẽ là con người tự do, tự do với những chi phối từ bên ngoài trong những hành vi của mình.

(2) Như thế nào là "tôn trọng"? Tôn trọng ở đây là tôn trọng sự tư do của người khác. Vì nếu không tôn trọng sự tự do của người khác thì rất khó yêu cầu người khác tôn trọng sự tự do của cá nhân mình.  

Đồng thời, cũng không ai có quyền hạn chế tự do của người khác với lý do là nó sẽ giúp cho người đó trở nên hạnh phúc hơn. 

Để làm “người”, cần có những năng lực nào?

Để làm “người”, cuốn sách chỉ ra rằng cần có hai loại năng lực: Năng lực “khai phóng” và “khai tâm”. 

“Khai phóng” ở đây là khai minh và giải phóng bản thân. Triết gia Immanuel Kant từng định nghĩa một cách ngắn gọn về hai chữ "khai minh" như sau: "Khai minh là việc con người đi ra khỏi sự không trưởng thành do chính mình tự chuốc lấy" (cách dịch của học giả, dịch giả Bùi Văn Nam Sơn). Con người cần thoát khỏi tình trạng "không trưởng thành" bằng cách tư duy, nhận thức lại về những quan niệm của chính mình, về những vấn đề quan trọng trong đời. 

Theo đó, mỗi người cần nhận thức được "mình là ai", "đâu là mình", hiểu biết của mình ra sao, mình giỏi cái gì và giỏi cỡ nào, mình đóng góp được gì... Đó là một phần trọng yếu trong năng lực "khai phóng". 

Còn khai tâm, định nghĩa khai tâm đơn giản là một người có trái tim “có hồn”, biết rung cảm trước cái hay, cái đẹp. Một người biết thổn thức trước những nỗi đau, phẫn nớ trước cái xấu. 

Trái ngược với khai tâm không chỉ là vô hồn, vô cảm mà còn có thể là vô hại. Khi ta không làm hại ai, ta cũng không giúp được ai. Hơn thế, chúng ta có thể vô tình tiếp tay cho cái ác tràn lan mà không hề hay biết. 

Subscribe now

Làm thế nào để có được “năng lực làm người”? 

Vậy, làm thế nào để có được "năng lực làm người”? Bác Giản Tư Trung đã chỉ ra mô hình bắt đầu từ “TÔI”, đó là: "Ta là sản phẩm của chính mình." Mô hình này gồm 5 yếu tố chính:

• Khai phóng bản thân 

• Tìm ra chính mình

• Làm ra chính mình

• Sống với chính mình

• Giữ được chính mình

1. Khai phóng bản thân

Phần này đã được nhắc đến ở trên về việc "khai minh và giải phóng bản thân để trở thành một con người tự do" 

2. Tìm ra chính mình 

Theo đó, khi đã khai phóng được bản thân, con người sẽ tìm được mình trong hai khía cạnh là: Con người văn hóa và con người chuyên môn.

Ở khía cạnh con người văn hóa, đó là việc tìm ra được lương tri, phẩm giá, lẽ sống và giá trị sống mình muốn theo đuổi, làm nên chính mình. Về điều này, thấy Trung đã đưa ra một so sánh thú vị rằng đây sẽ là những “chân ga” giúp mình vượt qua đèo cao và “chân thắng” để không rơi xuống vực sâu. 

Còn ở khía cạnh con người chuyên môn (hay con người công việc, nghề nghiệp, sự nghiệp) thì đó là việc tìm ra được, hiểu được mình thích gì, giỏi gì, giỏi đến mức độ nào để đặt mình vào công việc phù hợp nhất. Theo đó, khi làm công việc phù hợp với “cái chất” của mình thì đấy cũng là sống đúng với con người của mình. 

Vậy nên, vấn đề nhiều bạn trẻ hoang mang không biết mình muốn gì là vì ngay từ đầu, chúng ta đi tìm con người chuyên muôn trước khi hiểu về con người văn hóa. Ta phải biết trước hết là lẽ sống, giá trị sống, mục đích sống của mình là gì thì mới chọn công việc, sự nghiệp phù hợp với cuộc đời đó.  

Bạn có thể hỏi: “Làm thế nào để hiểu mình, biết mình muốn gì?” Câu trả lời chính là dấn thân và hành động. Nếu bạn không biết bạn muốn đi đâu thì đâu mà chẳng được? Như bác Giản Tư Trung đã chia sẻ rằng: “ Nếu muốn tìm ra "what you love" (đam mê của mình) thì trước hết cần phải "love you do" (dấn thân cho những gì mà mình làm).”

Nếu chưa có "túi văn hóa" và "túi chuyên môn", chỉ cần cố gắng thực học và khổ học (sự học khai phóng) thì rồi bạn cũng sẽ sớm có. 

Nếu chưa tìm ra “chính mình” thì cứ sống dấn thân, làm quên mình thì sớm muộn cũng tìm ra. 

“Và khi đã có năng lực và đã tìm ra mình, ở Việt Nam hiện có khoảng 600.000 doanh nghiệp, còn thế giới có hơn 200 quốc gia, chẳng lẽ không có nơi nào khác tử tế để làm, chẳng lẽ không có chỗ đàng hoàng nào khác để dung thân mà cứ phải chui vào những môi trường mà mình không muốn sao!?” 

Share

3. Làm ra chính mình

“Bạn là những gì bạn làm, không phải những gì bạn nói mình sẽ làm” - “You are what you do, not what you say you'll do.” - Carl Jung

Câu quote của này Carl Jung mình nghĩ đã nói lên rất rõ ý nghĩa chính của việc làm ra chính mình. Hiểu mình thôi là chưa đủ. Tại sao bạn biết có những điều tốt cho bản thân, hướng đến mục tiêu mình mong muốn nhưng vẫn luôn trì hoãn? Bác Giản Tư Trung cho rằng bởi vì trong mỗi người có cả phần “mình” và phần “ta” bản năng. 

Đứng trước những lựa chọn khó khăn của cuộc sống, “mình” đôi khi sẽ nghe theo “ta” để lựa chọn con đường dễ dàng hơn. Để ngăn điều này xảy ra, chúng ta có thể bắt đầu từ việc xây dựng thói quen ứng với mong muốn của chính mình, cho đến khi thói quen ấy trở thành giá trị, bản tính của bản thân. 

Như vậy, hành trình làm ra chính mình cũng là hành trình hướng đến con người tự do/ tự trị/ nội trị khi ta không còn bị trị bởi những tác nhân bên ngoài. 

4. Sống với chính mình 

Khi đã tìm được và làm ra chính mình, ta chỉ cần sống đúng với bản thân ta. Mahatma Gandhi, nhà hiền triết vĩ đại, từng nói: "Hạnh phúc, là khi những gì bạn nghĩ, bạn nói và bạn làm nhất quán và hòa quyện với nhau". 

Định nghĩa hạnh phúc của mỗi người có thể sẽ khác nhau. Nhưng để biết được định nghĩa hạnh phúc của mình là gì, bạn cũng cần phải hiểu được những mong muốn của bản thân - tức là tìm được mình. 

5. Giữ được chính mình

Một điều mà nhiều bạn trẻ (bao gồm cả mình) thường ngậm ngùi nhận ra khi lớn lên là “cơm áo không đùa với khách thơ”. Khi không có đủ khả năng để nuôi mình, đảm bảo cuộc sống cho những người mình thân yêu thì ước mơ hay lý tưởng cũng trở nên quá đỗi xa vời. Như Nam Cao đã viết rằng “Một người đau chân có lúc nào quên được cái chân đau của mình để nghĩ đến một cái gì khác đâu?”

Cũng như vậy, khi đã có “túi văn hóa” tức là đã biết được những giá trị, mục đích sống mình hướng đến nhưng “túi chuyên môn” không vững thì rất khó để làm được con người tự do. Vì hạn chế về chuyên môn cũng là hạn chế về khả năng lựa chọn, hạn chế về cuộc sống mà ta có thể sống. 

Như vậy, hành trình là chính mình không hề dễ dàng. Tìm ra mình đã khó mà để làm được mình, sống với mình và giữ được mình càng khó hơn. Nhưng có hạnh phúc nào dễ dàng? Lời cuối, mình chỉ mong rằng bạn và mình, đều sẽ cố gắng, để được sống, được làm theo điều mình tin, để trở thành một con tự do.

Leave a comment

Tại sao cần biết về BL?

• Hành trình phát triển của BL sẽ cho bạn thấy những thay đổi trong cách xã hội nhìn nhận về nữ quyền, LGBTQ. Cụ thể hơn, BL thay đổi cách một người nhìn nhận về xu hướng tính dục, tình dục,.. ra sao.

• Nhìn nhận sự trổi dậy của BL như một loại hình văn hóa đại chúng cho bạn một gợi ý về việc văn hóa có khả năng tác động đến “danh tính” của mỗi cá nhân và cộng đồng như thế nào.

3 bước ngoặt của BL

1. “Vì phụ nữ, cho phụ nữ”

BL lần đầu tiên được xuất hiện tại Nhật Bản vào giữa những năm 1960s thông qua làn sóng tác giả truyện tranh mới là nữ giới. Trước đó, các nhân vật nữ trong manga thường hiện lên một cách yếu đuối, phụ thuộc vào người nam bởi những định kiến xã hội lúc bấy giờ. Với nhân vật chính là nam giới, các tác giả nữ có thể tiếp cận độc lập và chủ động hơn trong việc xây dựng tính cách nhân vật cũng như các tuyến nội dung thiên về tình dục. 

Các bộ truyện BL được xây dựng theo sở thích của nữ giới (Ảnh: Manga “Kaze to Ki no Uta” - một trong những bộ BL đầu tiên tại Nhật Bản)

Vậy BL đã thay đổi cách phụ nữ nhìn nhận bản thân ra sao? Có 3 khía cạnh cơ bản là: 

1. Kiến tạo lại vai trò giới: BL là không gian giải thoát nữ giới khỏi những định kiến và sự bất bình đẳng về quyền lực của người nữ trong xã hội. Với BL, vì mối quan hệ giữa hai người là cùng giới tính nam (tức được cân bằng về quyền lực) nên người nữ có thể tự kiến tạo lại vai trò giới của bản thân bằng cách đặt mình vào vị trí của nam giới. 

2. Xóa bỏ nhãn quan nam giới (male gaze): Nhãn quan nam giới là cách đàn ông nhìn phụ nữ theo xu hướng tình dục hóa. Phụ nữ không còn là một chủ thể mà thay vào đó là một vật thể thụ động, được dùng để trang trí hay thỏa mãn nhu cầu của nam giới. Với BL, vì người nữ không tồn tại nên nhãn quan nam giới cũng được xóa bỏ. 

3. Cho phép các ảo tưởng về tình dục: Với các nước Châu Á nói chung, có một kỳ vọng từ xã hội rằng nữ giới phải trong sáng, không có những suy nghĩ “dâm dục”. Ngược lại, BL cho phép nữ giới có các ảo tưởng về tình dục một cách an toàn, không hệ lụy, trong một cộng đồng đóng được chiếm đa số bởi nữ. Đồng thời, vì quan hệ tình dục được diễn ra giữa nam giới, tức các suy nghĩ về tình dục cũng hướng đến người nam, nữ giới có thể xem mình đứng vô can bên ngoài những ham muốn ấy và không ảnh hưởng đến những kỳ vọng xã hội về người nữ.  

Subscribe now

2. “Văn hóa độc hại, biến thể của ngôn tình”

Khi mới bắt đầu nổi tiếng, các sản phẩm BL thường bị truyền thông với nhiều từ ngữ tiêu cực, gây ảnh hưởng xấu đến người đọc. Thậm chí cụm từ chỉ cộng đồng fan BL - Hủ nữ có nguồn gốc từ tiếng Nhật là “fujoshi” nghĩa là “vô phương cứu chữa, hết cách, bó tay”, nhằm ám chỉ rằng những cô gái thích BL là không có tương lai, không nghĩ đến tình yêu cá nhân mà chỉ quan tâm đến tình yêu giữa nam giới.

Tại Việt Nam, sự phổ biến của Đam Mỹ cũng bị nhiều tờ báo mô tả như một biến thể của ngôn tình, hơn nữa, là một biến thể thô tục, phản cảm, bệnh hoạn. Thậm chí, Việt Nam và Trung Quốc còn đưa ra lệnh cấm xuất bản sách đam mỹ, cấm các tình tiết quan hệ tình dục đồng tính.

Trước những tranh cãi này, các nhà sáng tạo nội dung BL đã có những thay đổi về cách tiếp cận, như việc xây dựng nhân vật trung tính hơn, không áp đặt vai trò giới, như chồng vợ, công thụ như trước. Nhiều bộ truyện tranh cũng đã bao quát vấn đề người đồng tính nam gặp phải như truyện “Arashi No Ato” về những mặc cảm tâm lý của một người đồng tính hay như bộ phim “Gayok Bangkok” khai thác góc nhìn về căn bệnh HIV trong cộng đồng LGBTQ. Tại Việt Nam, những tác phẩm BL trên màn ảnh rộng cũng đề cập đến nhiều vấn đề thực tế hơn. Chẳng hạn “Thưa mẹ con đi” khắc họa việc “come out” với các thành viên trong gia đình. 

Fujimoto Yukari - Giảng viên tại đại học Meiji, nhà nghiên cứu về văn hóa và giới - chia sẻ rằng những ấn phẩm BL đã phá vỡ đi các chuẩn mực, khuôn mẫu xã hội bằng cách miêu tả tinh tế tính đa dạng của các mối quan hệ tình cảm. Qua đó, BL cũng xóa nhòa khoảng cách giữa hư cấu và hiện thực, mở ra một chương mới trong cách công chúng tiếp nhận, nhìn nhận về cộng đồng LGBTQ. 

3. “Nam giới đồng tính trong đời thật không liên quan đến BL.”

Khi BL mới bắt đầu phổ biến, đã có nhiều tranh cãi nổ ra từ phía những người trong cuộc - tức những người đồng tính nam – về việc BL đang miêu tả sai thực tế, từ đó áp đặt những tiêu chuẩn của nữ giới dị tính về người đồng tính. Theo đấy, BL đã tạo ra những khuôn mẫu như nếu bạn là gay, bạn nhất định phải đẹp trai, thành đạt,.. Nhà nghiên cứu Ishida cũng chia sẻ nhiều người đọc BL tại Nhật Bản thường cho rằng “Nam giới đồng tính trong đời thật không liên quan gì đến Yaoi cả.”

BL cũng thường được nhìn nhận dưới góc độ giải trí thuần túy hơn là mang ý nghĩa về các quyền lợi hay sự bình đẳng cho cộng đồng LGBTQ. Tính giải trí của BL có thể thấy qua việc kịch bản phim, tiểu thuyết BL thường lãng mạn hóa các khía cạnh đời thường và tạo ra các nhân vật hoàn hảo đến mức không thực. Điều này đã tạo ấn tượng chung rằng các nội dung LGBTQ chỉ là một phương tiện giải trí và không cần phải được nhìn nhận một cách nghiêm túc. Về lâu dài, việc này có thể tạo ra những hiểu nhầm và nhìn nhận sai lệch về cộng đồng LGBTQ, đặc biệt khi các sản phẩm BL càng ngày càng trở nên dễ tiếp cận với nhiều độ tuổi người xem hơn. 

Các nội dung BL thường xoay quanh cuộc sống đại học với hình mẫu “con nhà người ta” (Ảnh: Các series phim BL trên LINE TV)

Sau này, đi cùng với sự thay đổi trong cách thể hiện, truyền tải của các nhà sáng tạo nội dung, cộng đồng LGBTQ đã dần thấy được chấp nhận và có tiếng nói. 

Nam Trần (21 tuổi) chia sẻ rằng: “Ở các nước Châu Á, thường có rất ít phim mang tính đại diện cho cộng đồng LGBTQ. Vì vậy khi lớn lên, được tiếp xúc với Internet và làn sóng phim BL, mình hiểu được về xu hướng tính dục cũng như mong muốn của bản thân trong một mối quan hệ. Ngoài ra, ở Việt Nam, khi nhắc đến mối quan hệ nam-nam thì mọi người vẫn thường có sự phân vai như một người nắm quyền chủ động, một người bị động, người top, người bottom,.. nhưng các bộ phim BL đã không còn sự phân vai và nhờ vậy, mình cảm thấy không cần phải cố để chạy theo khuôn mẫu nào nữa.” 

Nhiều fan BL tại các quốc gia khác cũng chia sẻ câu chuyện tương tự. Ashley (26 tuổi) cho biết BL đã mở ra một khía cạnh về bản thân mà cậu từng cố che giấu vì sợ người khác sẽ không hiểu được. Alyx, chủ kênh Youtube chuyên react các series phim BL, chia sẻ rằng bộ phim 2Moons2 đã giúp anh thấy được đại diện và là một phần của cộng đồng LGBTQ.

Qua ba sự thay đổi trên, có thể thấy được phần nào những chuyển biến mà Boys’ Love - với vai trò là một loại hình văn hóa đại chúng - đã làm được: Từ nâng cao vai trò, tiếng nói của nữ giới, cởi mở trong vấn đề tình dục cho đến chấp nhận sự đa dạng về xu hướng tính dục.

Có thể nói, BL còn gợi mở một cách nhìn “rộng” hơn về danh tính của mỗi người, khi những quy chuẩn càng ngày càng được “nới lỏng”. Trong tương lai, sự phổ biến của BL hứa hẹn sẽ đem đến một tiếng nói đa chiều hơn, tạo ra những khả thể và đại diện mới để bạn soi chiếu và tìm hiểu về chính bản thân mình. 

Subscribe now

1. Những bài học về cuộc đời mà chúng ta thường học được quá muộn?

 Từ Sharyn Wolf: 

Tôi đã 67 tuổi. Đây là những điều tuyệt nhất mà tôi học được: 

• Bạn dành 20 năm đầu tiên để lo lắng về việc người khác nghĩ gì về mình. Bạn dành 20 năm tiếp theo thề rằng bạn không quan tâm người khác nghĩ gì nữa. Bạn dành 20 năm sau đó để nhận ra họ không hề nghĩ về bạn. Một cuộc giải phóng! 

• Mỗi ngày bạn còn được thức dậy thì đó vẫn là một ngày tốt đẹp. Vài người đã không qua khỏi tối qua. Tôi từng bị đâm bởi một xe taxi chạy quá tốc độ khi đang trên đường đến trạm dừng xe bus. Tôi trải qua một tháng phục hồi chức năng với hai chân bị gãy, chấn thương sọ não, đa chấn thương ở lưng và các ca gãy xương khác. Đêm trước khi tôi bị đâm, một cặp vợ chồng trẻ khác cũng bị tai nạn. Cả hai đều qua đời. Hãy biết ơn. 

• Một người phụ nữ mà tôi biết dành phần lớn thời gian để nghĩ về việc cô ấy ghét chân của mình đến mức nào. Cô ấy có thể cho bạn một báo cáo chi tiết về những điểm “không đúng” với nó. Cô ấy quên những nơi mà đôi chân đưa cô đến, những quãng đường mà đôi chân đưa cô đi. Cô ấy không nghĩ đến việc khi bản thân thức dậy vào nửa đêm, chính đôi chân ấy đã đưa cô đến nhà vệ sinh. Hãy dành nhiều thời gian hơn để trân trọng những gì bạn có - một trái tim đang đập, cốc cà phê bạn cầm trên tay, đôi mắt để nhìn thấy chiếc cốc ấy. Phước lành ở quanh chúng ta.

• Có hai loại người trên thế giới - những người nghĩ ngoài kia luôn có đủ cho mình và những người không nghĩ như vậy. Đây là một ví dụ: Nếu Margo đang dựa vào xe để hôn bạn trai, và tôi nghĩ cảm giác đó hẳn phải tuyệt nhường nào, thì tôi có cố gắng để cướp bạn trai của Margo hay tôi sẽ đi ra ngoài và tìm bạn trai cho riêng mình? Tôi sẽ đi ra ngoài và cho mình một người bạn trai. Tôi không cần phải cướp của Margo. Vì tôi biết ngoài kia luôn có đủ cho mình. 

• Bà - một người phụ nữ bản địa Mỹ - người luôn hạnh phúc - được hỏi làm cách nào để có thể trở nên như vậy. Bà nói rằng trong mình tồn tại hai con sói - một con giận dữ, độc ác và một con tràn đầy tình yêu thương. Cả hai đều đói nhưng con sói thứ hai là con duy nhất bà cho ăn.

2. Làm sao để khiến cuộc sống trở nên dễ dàng hơn? 

Từ Daniel Bourke:

• Đừng cố làm mọi thứ dễ dàng. Xem sự “không thoải mái” là la bàn cho bản thân. 

• Làm điều khó. Tôi chạy 50km vào tháng 4. Bây giờ việc đi bộ đến điểm dừng xe bus dễ hơn rất nhiều. 

• Đừng cố kiểm soát mọi chuyện. Cơ thể bạn hoạt động dù bạn chẳng có lấy một suy nghĩ về nó. Thay vì nghĩ quá lên, hãy xem mọi thứ như nhịp tim của bạn và để chúng xảy ra. 

• Bỏ những thứ tiêu cực xàm xí đi. Thức ăn độc hại, những con người độc hại, tin tức độc hại. Vứt hết đi. 

• Nói chuyện với bản thân. Tôi viết 750 từ mỗi ngày, kể cả khi không hề muốn. Hầu hết trong đó là đối thoại với chính mình. Giờ đây tôi là người bạn thân nhất của mình. 

• Ít lựa chọn. Đã bao giờ bạn đến tiệm kem và không biết nên chọn loại nào? Đó từng là tôi. Bây giờ lựa chọn của tôi là: Miễn được ăn ngấu nghiến. Tôi cũng bỏ đi toàn bộ tủ đồ và mua 3 áo thun trơn. Không ai nói gì cả. 

• Ngủ nhiều hơn. Không báo thức. Đi ngủ sớm. Nhiều giấc ngủ ngắn. Đó là một siêu năng lực. Tôi trở nên tỉnh táo x40 lần khi có một giấc ngủ ngon. 

• Yêu bản thân. Một siêu năng lực khác. Chúng ta quá nghiêm khắc với chính mình. Bây giờ tôi tự nhắc mình phải yêu bản thân mỗi ngày. Có một ngày tồi tệ? Nhìn vào gương, vào mắt bạn. Nói bạn yêu khuôn mặt xinh đẹp đó đến mức nào. 

• Sáng tạo. Sáng tạo là việc để các ý tưởng được tự do. Hãy sáng tạo và bạn sẽ nhìn thế giới một cách khác đi. Mọi thứ đều là nguồn cảm hứng. 

• Chẳng ai quan tâm đến bạn cả. Đi ra ngoài. Bạn có thấy người phụ nữ đang mua đồ kia không? Cô ấy sống một cuộc sống đẹp đẽ và phức tạp y như bạn. Bạn nghĩ cô ấy quan tâm việc bạn làm gì ngày mai? Đi làm việc của bạn đi. Không ai quan tâm đến bạn nhiều như bạn cả. Bạn tốt nhất hãy làm chuyện của mình cho tốt. Làm chính mình bất ngờ đi, vì lợi ích của chính bạn. 

3. Một cuộc sống không có công việc như thế nào? 

Từ Akash:

• Đó là đám cưới của họ hàng bạn. Bạn không muốn nhưng vẫn phải đến. Bạn thấy ba mình trong một chiếc áo sơ mi xấu xí. Bạn đưa cho ba chiếc áo mà bạn được cô ruột tặng. Ông ấy từ chối nhưng rồi quyết định thay vào khi được bạn thuyết phục đến lần thứ ba. Bạn tìm chỗ để ông thay áo. Bạn giữ chiếc sơ mi xấu xí kia trong tay, quay lưng lại, lau đi nước mắt trên mặt. Bạn quay về phía ba, nói rằng “Ba nhìn tuyệt lắm”.  

• Mẹ bạn bị bệnh tiểu đường. Bà ấy phải kiểm soát chế độ ăn hàng ngày. Bà ấy thích cơm. Bạn biết gần đây có bán gạo không đường. Bạn hỏi giá. Bạn quay đi bảo rằng mình quên ví. 

• Em trai bạn muốn trở thành nhạc sĩ. Bạn thấy ánh sáng trong mắt em ấy. Bạn quyết định tặng em một chiếc guitar vào sinh nhật. Bạn tìm được một chiếc đàn guitar cũ. Cả hai khóc vì vui mừng!

• Em họ bạn (6 tuổi) rất cứng đầu. Em muốn được đưa đến nhà thờ gần đấy. Bạn đưa em đến đó. Em dừng lại tại một cửa hàng đồ chơi. Em muốn bạn mua đồ chơi cho mình. Bạn nói dối rằng mình sẽ mua cho em món đồ to hơn sau khi xem nhà thờ. Em ấy đã quên mất. Bạn thở phào nhẹ nhõm.

• Bạn ngưỡng mộ một người trong khu xóm. Anh ấy dạy học cho bạn vào năm lớp 10. Bạn rất tôn trọng anh. Anh đã định hướng sự nghiệp cho bạn - điều bạn không bao giờ trả ơn đủ. Anh ấy sắp kết hôn. Bạn đến nhà anh. Bạn bảo rằng bạn không thể tham dự được. Bạn nói dối anh ấy. Anh miễn cưỡng chấp nhận. Bạn mỉm cười và chúc mừng anh.  

• Bạn thích một người từ khi còn nhỏ. Bạn đã yêu cô ấy cả 1 thập kỷ. Bạn nói cô ấy cảm xúc của mình. Cô ấy không cho bạn câu trả lời rõ ràng. Cô ấy chọn người khác vì bạn không có công việc ổn định. Bạn khóc và khóc và khóc nhiều hơn nữa. Cuối cùng bạn chấp nhận điều ấy. 

• Bạn có thói quen uống trà vào buổi tối. Một ngày bạn không còn đồng nào trong ví. Bạn quyết định đi bộ một chuyến. Bạn đi qua quầy bán trà một cách chậm chạp. Trong đầu bạn không ngừng nghĩ về trà. Người bán nhận ra bạn. Anh ấy đưa bạn trà. Bạn bảo rằng mình không có tiền. Anh ấy mỉm cười và vẫn đưa cho bạn. Đó là món trà tuyệt nhất bạn từng có. 

Tôi có thể tiếp tục kể. Nhưng tôi nghĩ bạn đã hiểu điều tôi muốn nói. 

Từ Meghana Joshi:

Tôi sẽ kể bạn câu chuyện về hai người thất nghiệp. Đó là tôi và chồng!

Đúng vậy, cả hai chúng tôi hiện đều thất nghiệp. Chúng tôi vừa học xong thạc sĩ tại Đức và cưới ngay sau đó. Vào những ngày cuối cùng của khóa luận tốt nghiệp, chúng tôi hoàn toàn không có thời gian cho chuyện tìm việc. Một kế hoạch tệ - bạn có thể nói vậy! Và cuối cùng chúng tôi trở thành hai người Ấn Độ thất nghiệp tại Đức. Những ngày đầu thật sự rất tuyệt vì chúng tôi có thời gian cho mọi thứ và là một cặp đôi mới cưới. Bạn còn muốn gì hơn nữa!! 

Nhưng sau một vài tuần, chúng tôi bắt đầu thấy áp lực khi không có nguồn thu nhập. Như nhiều cặp đôi khác, chúng tôi không thể lên kế hoạch cho những buổi hẹn đắt đỏ tại nhà hàng hay thậm chí chỉ một buổi chiếu phim. Kể cả khi muốn mua hoa cho nhau, chúng tôi cũng phải suy nghĩ thật kỹ. Dù vẫn được bố mẹ hỗ trợ tài chính, mọi chi tiêu đều được tính toán từ đồng rupee sang euro trong tâm trí chúng tôi.

Để thoát khỏi stress, chồng tôi quyết định làm một công việc trả theo giờ tại Decathlon. Anh ấy phải di chuyển 3 tiếng mỗi ngày và làm việc trong 8 tiếng. Chúng tôi đã thở phào một phần rằng ít ra mình có thể tự trả tiền thuê nhà và hàng hóa cần thiết. Nhưng sau một vài tuần, anh ấy nhận ra guồng quay công việc như vậy khiến anh không còn thời gian chuẩn bị cho hồ sơ xin việc nữa. Anh ấy nghỉ việc. Chúng tôi cũng quyết định không nghĩ về chuyện tiền bạc vào thời điểm hiện tại.  

Tất cả điều này đều diễn ra trong 3 tháng và một ngày, chúng tôi nhận ra mình không thể để cuộc sống trở nên tẻ nhạt chỉ vì thiếu tiền và thất nghiệp. Thay đổi đầu tiên là thức dậy sớm. Trong ngày đầu tiên, chúng tôi nhận thấy những cải thiện trong tâm trạng, năng lượng và sự tập trung của bản thân. Mặc cho thời tiết xấu, chúng tôi đã đạp xe và hoàn toàn yêu thích việc ấy. Ngày tiếp theo cũng tương tự. Chúng tôi đạp xe trong 3 ngày và thấy cuộc sống thú vị hơn nhiều. 

Vào một vài ngày cuối tuần, chúng tôi làm những chuyến leo núi ngắn ngay phía sau nhà và chơi game cùng các bạn người Đức. Tôi luôn muốn học bơi và chồng tôi là một tay bơi lội cừ. Chúng tôi đều có thời gian rảnh và đang sống ở một thành phố nơi có những hồ bơi công cộng tuyệt vời với mã giảm giá cho sinh viên. Chúng tôi chỉ cách bể bơi 10 phút đi lại và chồng tôi là một người hướng dẫn hoàn hảo. Không thể nào tôi bỏ lỡ cơ hội này để học bơi được. 

Điều tuyệt nhất trong giai đoạn này là chúng tôi xây khu vườn của riêng mình. Chúng tôi đều ý thức rõ về sức khỏe và chế độ ăn uống của bản thân. Vì vậy, việc trồng rau là điều đầu tiên chúng tôi quyết định làm vào thời gian rảnh. Chúng tôi trồng cà chua, húng quế, đậu Hà Lan, rau mùi, xà lách, bạc hà và cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng là methi (cỏ cà ri). Chúng tôi yêu methi nhưng đáng buồn là không thể nào tìm được methi tại Đức. Khi bạn không có methi, bạn trồng methi!

Đó là cuộc sống của chúng tôi khi thất nghiệp. Không hoàn hảo nhưng chúng tôi yêu điều ấy. Mẹ tôi luôn bảo rằng một ngày nào đấy, hành trình tìm việc này sẽ chấm dứt và con sẽ có công việc phù hợp. Lúc đó con sẽ hiểu tầm quan trọng của khoảng thời gian rảnh rỗi này. Con sẽ không phải hối tiếc vì đã tiêu tốn khoảng thời gian tươi đẹp này chỉ cho chuyện tìm việc. 

Bạn sẽ thèm muốn thời gian rảnh sau này, vì vậy hãy cứ sống hết mình với nó đi!

P/s: Câu hỏi cuối mình đưa ra hai góc nhìn, vì mình tin một vài người có quyền lựa chọn, một vài người không. Và nếu có quyền được chọn, thì mình mong bạn đừng thấy áp lực “phải” làm gì đấy. Vì “không làm gì” cũng là một đặc quyền mà không phải ai, hay chính bạn vào thời điểm khác có thể có được.

Subscribe now