Trẻ con đi học, người lớn đi làm.

Tôi luôn nghĩ những thay đổi của bản thân đa phần xuất phát từ những ngoại cảnh mà chúng ta không tránh được. Đôi khi nó là động lực. Đôi khi là áp lực. Hoặc cũng chỉ đơn giản là những việc phải làm.

Cuộc sống vốn dĩ vận hành như vậy.

Bọn nhóc nhà tôi bắt đầu đi học lại. Trường mới ở xa hơn. Chúng tôi phân công nhau đưa trẻ tới trường. Việc này cho tôi thêm một chút thời gian trong ngày do phải dậy sớm. Và nó cũng dẫn tới quyết định tôi (có thể) sẽ quay lại với Substack.

Sáng nay trên đường đi làm tôi thấy một người ngồi thiền bên bờ sông. Đối diện là xe của công ty vệ sinh môi trường đang tưới cây. Anh ta ngồi đấy, nhắm mắt.

Vài giây lướt qua đủ để tôi cảm nhận rõ ràng rằng việc anh ta đang làm hoàn toàn xuất phát từ ý chí và sự muốn của bản thân từ bên trong. Không mưu cầu gì khác, chẳng hạn như người khác nhìn vào và nghĩ gì. Vỉa hè ướt do xe tưới đường. Còn anh ta ngồi đó, nhắm mắt, rất thư thái.

Mấy giây lướt qua đủ cho một cảm nhận thú vị trong cái bối cảnh kẹt xe thời tiết nóng nực.

Trong Self-Determination Theory hay còn gọi là Thuyết tự quyết, phân biệt khá rạch ròi giữa động lực nội sinh và động lực ngoại sinh. Nội sinh là làm vì bản thân việc đó đã đủ nghĩa. Ngoại sinh là làm vì phần thưởng, vì đánh giá, vì ánh mắt bên ngoài. Điều thú vị trong các nghiên cứu của họ là động lực ngoại sinh, khi được đẩy lên đủ mạnh, có xu hướng bào mòn động lực nội sinh. Đưa tiền cho một đứa trẻ đang vẽ vì thích vẽ, một thời gian sau nó sẽ ngừng vẽ khi không còn tiền.

Vậy nên tôi rất ghét làm việc với tiền, mặc dù tiền thì ai cũng thích. Khách hàng gọi để đàm phán về con số, câu trả lời của tôi luôn là đàm phán với người khác, người biết nhiều về con số hơn tôi.

Quay trở lại chuyện “làm một việc gì đó”. Thật sự chúng ta đang làm mọi thứ chỉ vì chúng ta muốn làm cho bản thân mình, hay vì muốn mọi người nhìn vào?

Tôi nghĩ về điều này nhiều hơn khi thực hành thiết kế. Một phương án thiết kế ra đời chịu vô số ngoại cảnh. Ngân sách, tiến độ, ý muốn của chủ đầu tư, từ năng lực của đội thi công tới thời tiết của ngày đổ bê tông. Thậm chí cũng có thể liên quan tới việc cúng gà luộc hay cúng lợn sữa quay. Ai mà biết được.

Không có gì trong danh sách đó nằm trọn trong tay người thiết kế. Thứ duy nhất nằm trong tay là chất lượng của việc mình làm hôm nay, trên bản vẽ còn đang dở, hoặc cũng có thể là một vài quyết định mang tính rất thời điểm.

Chúng ta không kiểm soát được 100% mọi thứ diễn ra xung quanh cuộc sống.

Tôi nghĩ cách lành mạnh nhất là cứ bắt đầu mọi thứ với một niềm tin kiểu như người nông dân vậy. Người trồng cây không quyết định được nắng mưa. Việc của họ là gieo, tưới, và đợi. Cái cây có chu kỳ phát triển riêng của nó, đôi khi không theo kế hoạch của người trồng. Nhưng nếu không có ai gieo thì cũng chẳng có gì để đợi.

Những khoảng thời gian chông chênh nhất, tôi tin, rồi sẽ cho chúng ta năng lượng và động lực tự thân. Không phải theo kiểu an ủi. Theo kiểu rất vật lý. Khi mọi chỗ dựa bên ngoài lỏng ra, thứ duy nhất còn lại để bám vào là cái mình tự dựng lên bên trong. Và người ta chỉ thật sự dựng nó lên khi buộc phải dựng. Cuộc sống cũng cần một chút gia vị để tạo ra áp lực và sự thú vị đan xen.

Gần đây tôi nhận được câu hỏi của một vài người trẻ hơn, hỏi rằng tôi có lời khuyên gì dành cho các nhà thiết kế trẻ không.

Tôi bảo không.

Bởi chính tôi cũng không muốn đón nhận quá nhiều lời khuyên. Nó thi thoảng tốt. Thi thoảng cũng chỉ phản ánh một góc nhìn, của một người, ở một thời điểm, trong một hoàn cảnh mà cả tôi và bạn đều không có. Lời khuyên hay nhất tôi từng nghe có lẽ là bản tóm tắt của một trải nghiệm không phải của tôi.

Cái đáng học ở người khác thường là cách họ làm, không phải điều họ nói nên làm.

Tôi nghĩ tôi hiểu mình cần gì, và bạn cũng vậy.

Peace, your friend Daniel

Hello friend,

Với tôi, viết là một thói quen chia sẻ suy nghĩ. Hệ quả của nó, đôi khi, chỉ đơn giản là lọc ra những người cùng tần số và những người không. Gặp người đồng điệu thì vui. Phần còn lại là những va chạm mình không hề mong muốn.

Sau vài lần “vô tình viral”, tôi mới hiểu giá trị thật của việc mang suy nghĩ lên mạng xã hội. Và hiểu luôn cái giá của nó.

Giới nghiên cứu truyền thông có một khái niệm tôi rất thích: Context collapse.

Danah Boyd và Alice Marwick dùng nó để mô tả hiện tượng mạng xã hội nén tất cả khán giả của bạn vào cùng một không gian. Ngoài đời, bạn nói chuyện với đồng nghiệp một kiểu, với bạn nhậu một kiểu, với gia đình một kiểu khác. Mỗi bối cảnh có một ranh giới riêng. Trên Facebook là một câu chuyện hoàn toàn khác. Một status viết cho 4800 người bạn thân =)) bỗng được đọc bởi trăm nghìn người lạ. ( hôm qua có 1 đứa unfriend rồi, vị chi là còn 4799 bạn thân trên fb)

Vấn đề nằm ở chỗ: Người lạ không có context. Họ đọc một mẩu suy nghĩ bị bứng ra khỏi bối cảnh, rồi phán xét cái mẩu đó như thể nó là toàn bộ con người bạn.

Thuật toán còn làm mọi thứ trở nên tệ hơn. Nền tảng sống bằng tương tác, và không gì tạo tương tác tốt bằng sự phẫn nộ. Một nghiên cứu trên PNAS năm 2017 của nhóm William Brady chỉ ra: Mỗi từ mang cảm xúc đạo đức trong một bài đăng làm tăng khoảng 20% khả năng nó được chia sẻ. Thuật toán chọn nơi dễ cháy nhất để phân phối suy nghĩ của bạn. Với FB thì tất cả là tại ML Mark xoăn.

Thực hành thiết kế đủ lâu, tôi tin vào một nguyên tắc cũ: Không gian định hình hành vi. Churchill từng nói, chúng ta tạo ra các tòa nhà, rồi sau đó các tòa nhà tạo ra chúng ta. Bước vào nhà thờ, người ta tự động hạ giọng. Vào sân vận động, người ta được phép gào thét. Không gian sinh ra để định hình hành vi của người dùng.

Facebook cũng là một không gian. Thử nhìn nó bằng con mắt của người làm không gian xem sao.

Cái nhà có ngưỡng cửa. Trong kiến trúc, Threshold là khoảng chuyển tiếp buộc người ta ý thức rằng mình đang bước vào lãnh thổ của người khác. Người ta gõ cửa, chào chủ nhà, bỏ dép. Hành vi thay đổi từ cái ngưỡng đó.

Facebook xóa đi cái ranh giới đấy. Khi một bài viết viral ở chế độ công khai, cái nhà của bạn không còn là cái nhà nữa. Nó cũng chẳng được như cái siêu thị, nơi người ta còn xếp hàng và nói chuyện lịch sự. Thậm chí không được như cái chợ, nơi ồn ào nhưng vẫn có trao đổi qua lại.

Nó giống bãi rác. Ai đi ngang cũng có thể ném vào một thứ gì đó rồi bỏ đi, thậm chí họ còn chả bận tâm bạn là ai và nội dung phản hồi là gì, đa phần là rác.

Tôi không giả vờ thanh cao. Con số reaction nhảy lên từng phút cũng tạo ra dopamine thật, trong một khoảnh khắc nào đó. Nhưng khoảnh khắc đó ngắn. Cái ở lại lâu hơn là những comment từ người mình không quen, không cùng hệ quy chiếu, và chẳng có ý định hiểu mình. Ơn trên nhà vua vẫn đẻ ra nút block cho các con dân FB.

Tôi từng lo sợ bị đánh giá trên mạng xã hội. Rồi nhận ra cảm giác sau cùng còn đọng lại chỉ gói gọn trong một chữ: phiền.

Không, nó là thật sự phiền.

Bạn bè còn không đánh giá, tại sao phải bận tâm với người không quen biết. Nghe thì đơn giản, nhưng phải qua vài lần viral tôi mới thấm. Viết là việc cá nhân. Đón nhận hay không là việc thiên hạ. Hai việc này vốn tách bạch, chỉ có thuật toán ngu cứ cố trộn chúng vào nhau.

Substack với tôi giống một cái nhà có ngưỡng cửa đúng nghĩa. Muốn đọc, bạn phải subscribe. Hành động subscribe giống tiếng gõ cửa: tôi biết bạn là ai, bạn biết mình đang bước vào đâu. Không có thuật toán nào ném bài viết của tôi vào feed của một người lạ đang sẵn cơn bực dọc.

Quan trọng hơn, người dùng Substack đa phần đọc chậm. Hoặc ít nhất, dành thời gian cho việc đọc một cách chỉn chu hơn. Newsletter nằm trong inbox, đợi bạn mở ra khi bạn muốn, chứ không chen ngang giữa hai cái video lắc đít hoặc đánh nhau.

Đừng như tôi, mất vài lần viral mới nhận ra điều này.

Nếu bạn đang đọc những dòng này trong email có nghĩa rằng bạn luôn được welcome. unsubscribe nếu không thích. Mọi thứ đơn giản, chẳng ai phải căng thẳng.

Peace. Your friend Daniel.

Xin chào. Lâu lắm rồi mới lại viết mail cho mọi người. Gần đây ae ổn cả chứ?
Tôi vẫn vậy, vẫn bỏ bê cái Substack sau mỗi đợt dopamine rush. Viết như điên một thời gian ngắn rồi drop vì vài ba lý do biện minh rất đỗi bình thường :)) Drop quen đến độ tôi chả buồn mở Substack ra kiểm tra xem nó đã grow như thế nào…. như những lần trước. Trái đất vẫn quay và chúng ta vẫn phải move on. Phần nữa vì cứ nhìn mấy đoạn chữ dài dài mọi người sẽ nghĩ là AI nên viết cũng đ ai đọc.

Một người em từng bảo tôi: “Em bắt đầu thay đổi mọi thứ xung quanh mình bằng việc định nghĩa lại việc chán và việc không chán. Anh thử xem.”

Mấy tháng bỏ bê vừa rồi, câu nói cứ loanh quanh trong đầu :)))) Đúng chỗ khó chịu nhất. Vì ngồi soi lại thì tôi bỏ viết chỉ vì CHÁN. Chấm hết. Chẳng có lý do nào to tát hơn, mấy cái deadline hay bận bịu chỉ là phông bạt che cho cái sự chán đứng sau.

Nên hôm nay mạn phép lan man về cái chán một chút.

Trong giới neuroscience, có ông Kent Berridge. Nghiên cứu của ông này chỉ ra rằng dopamine gắn với wanting nhiều hơn là liking. Tức là nó khiến chúng ta thèm, thèm hơn cả mức chúng ta thực sự thích. Nó thúc đẩy từ bên trong, thúc chúng ta lặp lại những pattern mà não đã định vị là cần lặp lại mỗi ngày. Có tốt và có xấu, cơ chế thúc giục đâu đó đều như nhau. Vuốt điện thoại trong vô thức. Một điếu thuốc sau khi thuyết trình hai tiếng đồng hồ. Thêm một lon sugar drink. Nó cũng chẳng có tác hại ngay, thậm chí được xem như là một phần thưởng cho bản thân. Hạnh phúc chứ?

Học hành, nghiên cứu, viết hay vẽ thì khác. Nó cần thời gian nhiều hơn để nhìn thấy kết quả. Bộ não không chờ được lâu thế. Nên nó dán cho mấy việc này một cái nhãn, để chúng ta né từ xa.

Nhãn đó tên là CHÁN.

Cái cơ thể tiệm cận 40 này vẫn cho phép tôi chơi game, chỉ một game thôi =)) một game duy nhất, nhưng không thấy mệt bằng việc đọc một trang sách. Đơn giản là game trả thưởng mỗi 30 giây, còn trang sách bắt tôi chờ cả năm zời mới thấy nó xứng đáng.

Những thứ mọi người vẫn gọi là kỷ luật, thật ra là những tiếng nói nhỏ kêu chán liên tục phát ra trong đầu. Tiếng nói đó khiến chúng ta trì hoãn và cũng khiến chúng ta thèm điên lên vì một thứ dễ hơn đang nằm ngay bên cạnh.

Có lẽ nào nên đọc ngược lại???
là NÀHƆ chả có nghĩa đ gì =)) nhưng buồn cười.

Não chỉ kêu chán với những việc trả thưởng chậm. Mà việc trả thưởng chậm lại toàn việc đáng làm. Vậy hóa ra tiếng kêu chán là một bộ lọc miễn phí, sức mạnh tương đương một danh sách việc quan trọng, chỉ có điều nó dán nhãn.

Biết đâu việc định nghĩa lại việc chán là việc nên được làm trước. Khi não bộ phát ra tín hiệu chán, đồng nghĩa với việc đó phải được làm ngay????

Khỏi đợi động lực. Động lực vui thì tới, bận thì thôi, và thường biến mất đúng lúc mình cần nhất. Còn tín hiệu chán thì đúng giờ hơn cả nhân viên ưu tú. Tóm lại là tin được.
Biết đâu bắt đầu thử những thứ như:
Đi vệ sinh mà không cầm điện thoại =)) ( Em Lâm dấu tên dạy tôi, nhưng t không làm được.)
Ngày ngày tới phòng tập một giờ cố định, chán ngắt mệt mỏi vì nó là việc cần làm. Chính vì chán nên nó được xếp đầu ngày, trước khi tiếng nói nhỏ kịp bày ra lý do.
Đọc sách, dù với trí não của một người thiếu tập trung, thì lướt tiktok sướng hơn. Một trang cũng được. Chán từ trang thứ hai thì càng tốt, chán nghĩa là đang đúng việc.

Và viết cái mail này trước khi mở bất kỳ tab nào khác. Kệ nó đi hả.

FACT, chúng ta đánh răng thì không cần phải nghĩ. Nó là một chuỗi nhu cầu từ bên trong và hành động đi kèm trí nhớ cơ bắp. Nó tự nhiên, trừ những hôm chạy deadline điên cuồng ở văn phòng và chấp nhận nhai chewing gum để đi họp =)) Nhưng ngẫm lại thì đánh răng đâu có tự nhiên từ đầu. Hồi bé nó cũng chán, cũng bị mẹ đứng canh ở cửa nhà tắm. Tất cả các thói quen tử tế đều chán.

Việc nhỏ chúng ta tặc lưỡi được. Việc lớn thì sao? Nghĩ kỹ thì việc lớn cũng chỉ là việc nhỏ được lặp lại đủ lâu, qua đủ nhiều lần não kêu chán mà mình vẫn làm.

Nếu không thì chúng ta của 10 năm sau sẽ nói gì với bản thân mình hôm nay?

“Này, boy, bố rất thất vọng vì những gì mày đã làm ngày hôm nay đấy.”

Phần nào đó trong tôi muốn ông già 50 kia bớt việc để cằn nhằn.

Lan man vậy và tôi cũng không có ý định edit lại cho chỉn chu. Cuộc sống là một chuỗi những vận động liên hoàn, chúng ta va đập vào những ý tưởng mới mỗi ngày, và sau cùng sự bình yên của bản thể này vẫn là project vĩ đại nhất của mỗi chúng ta. Nghịch lý muôn thuở rằng muốn bình yên thì phải chấp nhận sóng gió. Phải chấp nhận cả những cái chán.

Việc chán làm trước.

Tạm thời vậy đã. Chúc mọi người sức khỏe.

Peace. Your friend, Daniel

Hello Friend,

Trước hết, phải gửi một lời xin lỗi chân thành tới những anh em đang theo dõi Daniel’s Substack. Tuần vừa rồi tôi đã drop chuỗi bài viết do lịch trình di chuyển quá dày đặc.

Khoe một chút thì tôi vừa từ Kunming (Côn Minh) về, sau khi tham dự diễn đàn thiết kế Châu Á | Asian Design Forum theo lời mời của Prof. Keat Ong.

Tin vui là Dplus đã chính thức lọt vào Top 100 Asia Design Firms 2026, còn cá nhân tôi thì được ghi nhận với tư cách là International Consultant.

What a fantastic experience!

Điều thú vị nhất là khi được trao đổi sâu hơn với các nhà thiết kế tài năng tới từ khắp nơi trong khu vực, họ cũng kể về những lần bị lừa bởi các “con man”. Chắc chắn sẽ có một email tôi kể chi tiết về những góc khuất tương tự này cho anh em nghe :))))

Oki, back to work.

Ban đầu, tôi dự tính sẽ viết đủ 20 bài trong chuỗi Practice Story này. Nhưng thú thật là chuỗi đã phải dừng lại ở con số 19, phần vì lịch trình quá căng, phần vì tôi... không đủ kiên trì nữa :)))))

Nói vui vậy thôi, lý do lớn nhất khiến tôi dừng lại là để dồn toàn lực cho dự án “Workspace OS”, một cuốn Playbook dành trọn cho việc setup văn phòng, bao gồm cả “Phần cứng” lẫn “Phần mềm”.

Tôi viết cuốn sách này với tham vọng: việc thiết kế và setup một không gian làm việc cơ bản phải được hệ thống hóa đến mức ai cũng có thể nắm bắt được, kể cả các chủ đầu tư. Mục đích cuối cùng là để Chủ đầu tư và Nhà thiết kế tìm ra tiếng nói chung một cách dễ dàng nhất. Bởi thành công của dự án chính là thành công của tất cả các bên.

Dưới đây, là Lời mở đầu của cuốn sách để mọi người hình dung rõ hơn:

LỜI MỞ ĐẦU

Xin chào.

Ban đầu, cuốn sách này được phát triển dựa trên ý tưởng về một tài liệu hướng dẫn thiết kế không gian làm việc cơ bản, với tựa đề dự kiến là “Office Design 101”. Nó vốn dĩ là một phần thuộc tài liệu đào tạo nội bộ của chúng tôi, đúc kết trong quá trình thực hành tư vấn, thiết kế văn phòng cho khách hàng.

Tôi từng xem nó như một tài liệu tham khảo chuyên môn dành riêng cho các Kiến trúc sư và Nhà thiết kế nội thất trong tổ chức. Nhưng rồi tôi nhận ra: Nếu chỉ nói về những thứ vật lý như tường, trần, sàn hay đồ nội thất… mọi người hoàn toàn có thể mở các bộ tiêu chuẩn kỹ thuật ra để đọc, chứ không cần đến cuốn sách này.

Điều đó khiến tôi loay hoay. Tôi bắt đầu tự hỏi: Liệu có một cách tiếp cận nào khác, sâu sắc hơn, bao quát hơn và phù hợp hơn với thực tế khốc liệt của thị trường?

Trong suốt những năm tháng làm nghề tư vấn thiết kế cho các doanh nghiệp và tập đoàn, tôi đã học được rất nhiều về tư duy quản trị từ chính những khách hàng của mình. Việc quan sát cách các bộ máy lớn vận hành đã làm thay đổi hoàn toàn góc nhìn của tôi về khái niệm “văn phòng”. Nó buộc tôi phải đặt ra những câu hỏi lớn hơn cho hai nhóm độc giả mà tôi luôn nghĩ tới:

Với người làm thiết kế (Kiến trúc sư/ Designer):

• Nếu không hiểu về mô hình vận hành của doanh nghiệp, liệu chúng ta có thể đưa ra một tư vấn tốt?

• Nếu không gian chỉ dừng lại ở mức “đẹp”, liệu nó có tạo ra giá trị thặng dư thực sự cho khách hàng?

• Và đâu sẽ là lợi thế cạnh tranh (USP) của bạn khi tham gia đấu thầu các dự án lớn?

Với người làm chủ (Nhà quản trị/ CEO/ Founder):

• Khi đứng trước một chiến lược đầu tư hàng tỷ đồng cho không gian làm việc, liệu các nhà lãnh đạo đã có một cái nhìn đủ tổng quan?

• Họ đã biết cách ra một “đề bài” (Brief) chuẩn xác cho người thiết kế chưa?

• Và quan trọng nhất: Liệu sau khi gấp lại cuốn sách này, họ có thể tự mình định hình được một bộ khung không gian làm việc lý tưởng cho chính đội ngũ của mình?

Đó là những tham vọng rất lớn. Và chính những câu hỏi xoay vòng đó đã khiến tôi quyết định đập bỏ cái tên ban đầu để lựa chọn một định hướng khác.

Trong hình dung của tôi, không gian làm việc giống hệt như một cỗ máy tính. Để cỗ máy đó vận hành, nó cần cả Phần cứng và Phần mềm. Nếu xem “Phần cứng” (Hard Installation) là cấu trúc không gian, hệ thống kỹ thuật và nội thất, thì “Phần mềm” (Soft Installation) chính là các quy tắc, văn hóa và công cụ tương tác, giao tiếp giúp văn phòng đó vận hành trơn tru, tối ưu hóa mọi hiệu năng của con người.

Và sau cùng là gắn kết con người với không gian và tổ chức.

Chỉ khi hai yếu tố này được cài đặt đồng bộ, một không gian làm việc thực sự mới được sinh ra. Bởi sau cùng, tôi luôn tin rằng: Văn phòng không chỉ là nơi chứa đựng những chiếc bàn, chiếc ghế hay các món đồ trang trí thú vị. Đó là nơi con người gắn kết, tương tác và chia sẻ cùng nhau 1/3 thời lượng của mỗi ngày sống.

và cả chia sẻ với nhau một cục wifi nữa :))))))

Bạn đang “sắp” cầm trên tay cuốn:

WORKSPACE OS | The Installation Playbook

Cảm ơn bạn vì đã ở đây.

Peace.

Your friend Daniel

Hello Friend,

Đã bao giờ mọi người bước vào một cửa hàng fast food, ngồi ăn cái burger xong tính nán lại ểnh ương thêm một lúc nhưng rồi phát hiện ra rằng nó …. rất là ê mông không?

Nếu có thì chúc mừng, anh em đã rơi vào một kịch bản đã được viết sẵn.

Ghế nhựa, hoặc đôn tròn cố định xuống sàn. Có thể là booth với tựa lưng phẳng đét cao quá đầu người, nó là một dạng “bất tiện có chủ đích”.

Một nguyên lý rất cơ bản trong tâm lý học hành vi:

Con người có xu hướng lặp lại những gì mang lại cảm giác dễ chịu và né tránh những gì gây khó chịu.

Đây vốn dĩ được xem là công cụ cực kỳ sắc bén. Một chiếc ghế bọc đệm không đủ thoải mái sẽ chỉ tạo ra một dạng khó chịu rất nhẹ, vừa đủ để cơ thể bắt đầu cho rằng việc đi bộ sẽ dễ chịu hơn.

Sau 20 đến 30 phút, bộ não bắt đầu chuyển trạng thái và cơ thể phản ứng lại với suy nghĩ muốn rời đi. Đó là lúc thiết kế hoàn thành nhiệm vụ của nó.

Không gian đang tự điều chỉnh hành vi, tối ưu hóa vòng quay bàn và tăng doanh thu trên mỗi mét vuông chỉ bằng một quyết định tưởng chừng rất nhỏ là thiết kế cái ghế. Thiết kế lúc này phục vụ trực tiếp cho tư bản :))

Chuyển sang góc độ của những quán cafe bán sự trải nghiệm và thời gian. Mọi người đến đây không chỉ để nạp caffeine mà còn tìm kiếm một dạng không gian cộng đồng thu nhỏ.

Họ muốn có một trạng thái ngồi lâu hơn một chút, ở lại thêm một chút và nói chuyện nhiều hơn một chút. Bài toán thiết kế ở đây là làm sao để họ thích tới quán và ở lại. Việc làm cho ghế êm hơn, ánh sáng vàng hơn hay nhạc chill hơn thực ra vẫn chưa đủ để giải quyết vấn đề.

Sự gắn kết trong một quán cafe đôi khi không nhất thiết phải đến từ những hoạt động tập thể cụ thể, mà nó được vun đắp bởi chính những cá tính xuất hiện trong không gian đó. Gọi nhanh là có theme có màu. Quán cafe là nơi những người xa lạ chia sẻ chung một bầu không khí và cả wifi, và chính cái cảm giác thuộc về đó sẽ tự động tạo gắn kết giữa con người và không gian.

Thiết kế cần tạo ra sự định vị văn hóa và gắn kết con người với không gian thông qua việc xây dựng đa dạng các kịch bản trong không gian. Mà đa phần là phục vụ nhu cầu chụp ảnh :))

Cung cấp thêm lựa chọn cho người dùng, trao cho họ quyền kiểm soát không gian chính là cách tự nhiên nhất để giữ họ lại.

Nhìn rộng ra một chút, tổ chức hay công ty của anh em cũng vận hành theo logic tìm kiếm sự gắn kết, nhưng đòi hỏi những yếu tố sâu hơn một quán cafe.

Rất nhiều khách hàng tìm đến tôi với mong muốn thiết kế một văn phòng không gian mở để tạo ra sự gắn kết.

Tâm lý học môi trường lại bảo:

Không gian không tự nhiên tạo ra hành vi, nó chỉ làm tăng hoặc giảm xác suất để một hành vi xảy ra.

Nếu trong cả một tập thể không ai uống cafe, và bạn đặt máy pha cafe thì cũng chỉ tăng xác suất việc uống cafe có thể diễn ra, đôi khi nó không thay đổi được hành vi cá nhân của mỗi người nếu họ không có thói quen.

Nếu nhân sự đến công ty chỉ cắm mặt vào màn hình, giao tiếp qua chat nội bộ và tránh va chạm trực tiếp thì một cái pantry to hay một cái bàn bida đặt giữa văn phòng cũng chỉ làm tròn vai trò của một món đồ nội thất.

Motif này đôi khi được nhìn thấy rõ nhất ở những văn phòng làm việc với số lượng lớn cộng tác viên hoặc nhân viên không cố định. Họ sẽ khó gắn kết với không gian hơn so với những người làm việc cố định. Điển hình có thể kể tới những công ty BĐS hoặc bảo hiểm.

Khi không có hành vi thì sẽ không có sự lặp lại, kéo theo việc không hình thành ritual và cuối cùng là không thể tạo ra văn hóa doanh nghiệp.

Tổ chức muốn có sự gắn kết cần xây dựng những kịch bản hành vi rõ ràng như cùng nhau review dự án, cùng nhau giải quyết vấn đề, cùng tranh luận, cùng fail và cùng ăn mừng chiến thắng.

Những thứ này tạo ra trải nghiệm chung, từ đó hình thành ký ức chung và cuối cùng sinh ra cảm giác “chúng ta”.

Suy cho cùng, thiết kế không gian làm việc không phải là vẽ ra những thứ đẹp đẽ để ngắm.

Nhiệm vụ cốt lõi là tạo ra những điều kiện vật lý đủ chính xác để các hành vi đó có cơ hội xảy ra một cách tự nhiên hơn, thường xuyên hơn và ít ma sát hơn.

Thiết kế có thể tạo ra một cái ghế khiến người ta rời đi nhanh hơn, hoặc một cái bàn khiến người ta ngồi lại lâu hơn, nhưng thứ quyết định việc họ có quay lại và cảm thấy thuộc về nơi đó hay không lại nằm ở những gì họ đã cùng trải qua với nhau.

Sáng chơi bắn bi, chiều chơi thả diều :))))

Sorry vì sáng nay tôi lên bài muộn. Hôm qua buồn ngủ quá nên đã chẳng viết vào buổi tối.

Peace

Your friend Daniel

Hello Friend

Trong suốt quãng thời gian thực hành viết và vẽ, tôi nhận ra bản thân mình rất dễ bị ảnh hưởng bởi những thứ xung quanh trong cùng một giai đoạn.

Có những giai đoạn bản vẽ toàn những đường cắt xẻ geometric, gần đây thì việc tạo hình đến nhiều từ những đường organic curve. Có những lúc tôi thích xoắn vặn không gian, đôi khi lại chỉ thích một không gian với hình khối mạch lạc, kỷ hà….

Tôi tò mò về việc này: Liệu mình có đang áp đặt những thứ mình thích vào trong đồ án một cách khiên cưỡng không? Và nếu như vậy, liệu có đúng với tinh thần sáng tạo tôi đang theo đuổi?

Thật ra, sau nhiều lần loay hoay với chính những bản nháp, tôi nhận ra một sự thật rằng:

Chúng ta luôn bị ảnh hưởng bởi những yếu tố xung quanh, và chẳng có ý tưởng nào là nguyên bản cả.

Thiết kế không chỉ đơn thuần là việc đi giải quyết những vấn đề thuần là công năng. Bản thân mỗi chúng ta chính là một “bộ lọc”. Những vật liệu, đường nét hay công nghệ mà chúng ta đang bị ám ảnh ở một giai đoạn nhất định… chính là nguồn năng lượng pure nhất để nạp vào đồ án.

Nếu gạt bỏ đi cái bộ lọc cá nhân đó, thiết kế suy cho cùng chỉ còn lại một tập hợp các giải pháp kỹ thuật khô khan.

Và nếu bạn chắc chắn 100% về những gì xuất hiện trong đồ án, thì có lẽ bạn giống một người thợ xây hơn là kiến trúc sư.

Áp đặt và Ngôn ngữ thiết kế

Hai khái niệm này hoàn toàn khác nhau. Áp đặt nghĩa là bạn nhét một thứ bạn thích vào không gian bất chấp sự vô duyên của bối cảnh. Còn ngôn ngữ thiết kế là khi sự ám ảnh cá nhân đó được đặt đúng chỗ, giải quyết đúng bài toán không gian và có tính hệ thống. Nhờ bộ lọc cá nhân đó (thứ được hình thành nên từ quá trình sống, thực hành và va chạm xã hội), các thiết kế trở nên có cá tính hơn, có chất thơ và từ chối hoàn toàn sự nhẵn nhụi của các sản phẩm thương mại đại trà.

Cuối tuần tôi có một câu chuyện trao đổi với người em thân thiết.

ok, mọi người nếu tìm hiểu về mình có thể hiểu rõ phong cách thiết kế. Vậy làm thế nào để khách hàng cũng có cảm giác định vị tương tự khi làm việc với mình?

Tôi trả lời:

Thật ra khách hàng họ không đủ thời gian để quan tâm, và cũng không đủ sâu sắc chuyên môn để hỏi những triết lý thiết kế. Rất hiếm những người có đủ kiên nhẫn để trao đổi kỹ vấn đề này. Nếu em tìm được họ thì chúc mừng, còn nếu không tìm được thì hãy tranh thủ 30p của cuộc họp đầu tiên nói về những điều ám ảnh đó. Nếu nó thật sự phù hợp thì không cần giải thích. Ngược lại không hợp thì cũng không cần cưỡng cầu, vô ích.

Câu trả lời rất nước đôi như cách tôi vẫn làm. Nước đôi là cảm giác giảm thiểu sai số mạnh nhất :))

Quay trở lại câu chuyện, đừng sợ việc bản thân đang bị lậm một vật liệu, một đường nét, hay một công nghệ nào đó. Ngày hôm nay bạn cuồng sự chân thành về bản chất của những khối betong, ngày mai bạn thích sự chính xác của parametric, cứ để nó chảy tự nhiên qua cái bộ lọc của bạn vào bản vẽ.

Đôi khi phải chấp nhận rằng chúng ta đang bị ảnh hưởng và bắt chước một phong cách nào đó, để tới cuối hành trình chúng ta tìm ra những điểm tối ưu hoàn toàn mang tính cá nhân.

Lặp lại đủ nhiều, nó sẽ hình thành nên triết lý, quan điểm và cả phong cách thiết kế của riêng mỗi người.

Peace.

Your friend Daniel

Hello Friend

Trong số chúng ta, ít nhiều đã từng tự hỏi bản thân mình rằng:

Liệu mình có phải là một người sáng tạo không?

Hoặc những việc chúng ta đang làm có được xem là sáng tạo?

Và tiếp theo đó là “làm thế nào để nuôi dưỡng và phát triển cái thứ đó”.

Tất cả chúng ta đều tồn tại sự sáng tạo ẩn trong mỗi con người. Một trong những điểm thú vị đó là chúng ta hoàn toàn có thể luyện tập được sự sáng tạo, không khác gì chạy bộ, đánh bài hay chơi điện tử.

Hẳn mọi người vẫn nhớ nhân vật “chơi đồ” Lucy của chúng ta do Scarlett Johansson thủ vai. Người đã khai mở được bộ não của mình và khiến nó hoạt động hết công suất. Cô được xem như một thế lực tự nhiên cao siêu, và sau cùng là biến thành 1 cái usb :))

Một điểm thú vị của dự án phim Lucy đó là Luc Besson đã ngồi nói chuyện cùng các nhà tâm lý học lâm sàng, 12 người từng đoạt giải Nobel khác nhau, để rồi collect các giả thuyết khoa học đó, trộn chúng lại và tạo ra bộ phim. Lucy là một bộ phim gây ấn tượng với giả thuyết khai mở 100% công suất của bộ não. Và tất nhiên, ở thời điểm hiện tại của chúng ta, chúng ta chỉ dùng khoảng 10% công suất của bộ não và không quá 16% hiệu suất ở những thiên tài.

Lucy có sáng tạo không? Tôi không biết =)) nhưng khai mở được 100% công suất của bộ não và biến thành usb như chúng ta thấy đó.

Và nếu không có CPH4 nhét trong bụng thì cũng không thể làm được điều này, vậy nên bỏ qua việc khai mở 100% công suất não bộ đi.

Quay trở lại việc sáng tạo. Nếu không phải là 100% não bộ dành cho việc sáng tạo thì ít nhất chúng ta có thể cải thiện để nó nhích hơn 10% theo thống kê trung bình chứ?

Theo tiến sĩ tâm lý học Teresa Amabile, người được biết đến với những nghiên cứu và bài viết học thuật về sự sáng tạo, bà cho rằng tính sáng tạo trong mỗi con người được đo bằng các thành phần chính như sau:

• Khả năng suy nghĩ, tư duy sáng tạo của não bộ

• Sự thông thạo kiến thức trong lĩnh vực chuyên môn

• Động lực thúc đẩy bên trong mỗi cá nhân

Khả năng của não bộ

Thuộc về di truyền, môi trường sống, văn hóa, giáo dục và thói quen sinh hoạt... rất nhiều thứ khác nữa. Khả năng tư duy này quyết định mức linh hoạt của con người khi tiếp cận vấn đề. Hay nói một cách đơn giản hơn, những người sáng tạo sẽ có năng lực tưởng tượng cũng như ứng biến với tình huống cao.

Yếu tố này được luyện tập thông qua các trải nghiệm về lý trí, đồng hành cùng nó sẽ là quy tắc của con người. Hay nói như ai đó từng nói: “Sáng tạo là nói không với 100 điều hiển nhiên”.

Hãy tập thói quen làm một cái gì đó khác với những gì chúng ta vẫn thấy. Theo tôi, đó là sự luyện tập ý chí.

Sự thông thạo kiến thức chuyên môn

Những nhà thiết kế, kiến trúc sư... họ có nhiều cơ hội để sáng tạo hình khối, họa tiết, không gian, ánh sáng, chất cảm... các thứ các thứ, hơn so với những người còn lại. Có thể xem việc trau dồi kiến thức trong lĩnh vực chuyên môn như một chìa khóa để mở ra nhiều cơ hội sáng tạo trong lĩnh vực này. Hay nói một cách khác, khi ta hiểu càng rõ bản chất của vấn đề, chúng ta càng có nhiều cơ hội để sắp xếp những bản chất đó theo một trật tự mới, phù hợp (hoặc không).

Dồn năng lượng cho những thứ mình quan tâm thuộc phạm vi chuyên môn của mình, theo tôi, đó cũng là một trong những cách luyện tập tính sáng tạo.

Động lực thúc đẩy bên trong mỗi cá nhân

Điều này thì rõ rồi, nếu không cần, thì chúng ta sẽ không làm, bởi con người có xu hướng lười biếng. Chúng ta sẽ không làm nếu không thật sự tìm thấy được động lực cuối cùng, hay còn gọi là mục đích.

Đôi khi tính lười được thể hiện qua một vài câu chuyện cũng có liên quan đến sáng tạo như Bill Gates từng nói: “Tôi luôn chọn những người lười biếng làm những việc khó khăn. Bởi vì họ luôn biết cách tìm ra những con đường dễ dàng nhất để thực hiện nó.”

Những người lười bên cạnh Bill Gates họ có nền tảng tốt và họ có động lực rõ ràng. Cũng có thể ông ý chỉ nói thế để cho nguy hiểm khi phỏng vấn, nhưng không thể phủ định ngay từ câu nói đó, một góc nhìn hoàn toàn khác với số đông về người lười của Bill Gates.

Nói thế không đồng nghĩa với việc tôn sùng chủ nghĩa lười, chúng ta hoàn toàn hiểu lười thì dễ ăn bười :))

Gần đây tôi còn biết được một điều, thật ra động lực đôi khi không đến từ hình tượng bạn mong muốn trở thành. Nó đến nhiều hơn từ nỗi sợ rơi vào một cảnh nào đó không mong muốn. :)) Anh em ngẫm thêm nhé.

ít ra thì

“Chỉ cần có ý niệm muốn thay đổi, ít nhất đã hơn những người chưa sẵn sàng để thay đổi rồi.”

Lý thuyết là thế, vậy câu hỏi đặt ra là: “Làm thế nào?”

Thánh đường của chúng tôi là Interior Design, và xin phép chia sẻ một vài tips loanh quanh trong phạm vi này, bởi thế giới ngoài kia rộng lớn lắm. Tôi không thể nói về âm nhạc hay lập trình, các bạn biết rồi đó. Chúng ta ai cũng có khả năng sáng tạo, nhưng nếu không quan tâm đến nó, không có những hành động nuôi dưỡng, thì một lúc nào đó chúng ta sẽ ỷ lại vào những gì chúng ta đã làm được và đó là những thắng lợi tinh thần theo kiểu của AQ (Lỗ Tấn) đã nói.

Liên tục so sánh, phân tích, giả định

Hãy bắt não bộ của bạn làm việc này một cách tự nhiên, hứng thú và thành thói quen khi tiếp xúc với bất cứ thứ gì gây hấp dẫn đối với bạn. Hành động này cải thiện nhiều khả năng tư duy, và nếu được hãy viết chúng ra, bạn sẽ cải thiện được cả khả năng nói của bạn.

Tôi nhớ những buổi phỏng vấn ứng viên, tôi thường có ấn tượng với những ứng viên nói nhanh, phản hồi thông tin hoặc xoay chuyển vấn đề một cách nhanh chóng. Một tip tham lam khi phỏng vấn đó là hãy hỏi dồn dập để xem khả năng ứng biến của ứng viên thế nào =))

Sau một giai đoạn phỏng vấn nhiều hơn, tôi lại thích cả những ứng viên nói chậm rãi, từ tốn nhưng đủ để không làm người khác sốt ruột và logic. Quan trọng nhất vẫn là logic.

Một vài câu hỏi tự đặt ra cho bản thân khi nhìn thấy những điều thú vị mà tôi vẫn hay tự hỏi mình:

• Sao họ lại xử lý thế này nhỉ?

• Nếu thay cái này bằng 1 cái gì đó khác thì liệu có ảnh hưởng gì không?

• Nếu bỏ hẳn đi thì sao?

• Nếu là mình, mình sẽ xử lý thế nào?

Hãy note lại, ghi nhớ lại. Não bộ chúng ta sẽ lưu trữ lâu hơn đối với những thông tin được phân tích. Hãy biến nó thành một bộ thư viện và lôi chúng ra để sử dụng với nguyên tắc cá nhân của bạn.

Luôn tích cực =))

Có một thời gian tôi block hết những người, thậm chí không liên quan đến tôi, nếu tôi cảm thấy họ toxic. Rất nhiều người giống tôi khi hỏi ra. Hành động này hóa ra lại là tiêu cực bởi tôi sợ đối mặt với những thứ tiêu cực. Năng lượng tích cực là một môi trường tốt nuôi dưỡng cho sự sáng tạo.

Cãi nhau, bày tỏ quan điểm, cái tôi cá nhân với một ai đó trên mạng, không giúp ích nhiều cho việc sáng tạo, cũng không nuôi dưỡng tinh thần sáng tạo. Thi thoảng thích thì chửi nhau cho vui thì cũng đượt, nhưng nhắc lại là nó chả có tác dụng gì nói chung.

=))))))

Thay đổi

Nếu không tiếp xúc với những thứ mới, không tiếp xúc với những điều hay ho mới, chúng ta sẽ rất khó thoát ra khỏi cái society mà chúng ta tự đóng mình vào. Hãy mạnh dạn phá vỡ những nguyên tắc cũ, những lối mòn trong việc tư duy cổ hủ, vì những thứ này sẽ không giúp ích vào việc tạo ra những giá trị mới. Giá trị mới có sáng tạo hay không thì phải thử, chúng ta mới biết được.

Để rèn luyện được sự sáng tạo, không chỉ mình hoạt động đầu óc và năng lực bản thân, đôi khi bạn phải liều một chút, chấp nhận rủi ro để có thể test thử giới hạn của bản thân mình.

Để từ đó có những cách đối xử mới, đa dạng hơn, biến ảo hơn với những thứ to lớn hơn, nguy hiểm hơn sắp tới trong tương lai.

Bạn có thể vẽ 1 cái phòng ngủ, giống như trăm nghìn vạn triệu cái phòng ngủ khác theo motif: cái giường ở giữa, 2 cái tab 2 bên, và 1 bên là cửa sổ, 1 bên là tủ. Hoặc bạn lựa chọn sáng tạo ra những giải pháp mới. Đôi khi giải pháp này không phù hợp với số đông, nhưng nên nhớ bạn đang phục vụ chủ nhà của bạn, khách hàng của bạn. Hãy nấu một món gì đó mới, nhưng phù hợp và mang lại sự thích thú đối với khách hàng của bạn. Theo tôi, thế là đủ.

Ném mình vào một cộng đồng sáng tạo

Việc ngày nào cũng nghĩ xem mình sẽ làm gì mới, đôi lúc sẽ khiến chúng ta bị mệt vì một lý do gì đó. Và nếu bạn được bao vây bởi một cộng đồng sáng tạo, nhìn thấy những thứ họ làm, họ nói, họ thể hiện từng ngày từng ngày, phần nào đó sẽ giúp có thêm động lực để đi tiếp.

Tôi rất hâm mộ một vài người bạn trên fb của mình, năng lực sáng tạo và sự nghiêm túc trong công việc của họ thật đáng ngưỡng mộ. Nó giúp tôi có thêm tự tin để hiểu ra rằng chúng ta chỉ cần một con đường và một mục tiêu, cứ đi, rồi sẽ có lúc chúng ta đến.

Đi nhanh cũng được, chậm cũng được, là do mình lựa chọn. Miễn sao đừng thay đổi mục tiêu liên tục hay từ bỏ. Cái này thì nên kiên định bởi việc sáng tạo, hay phát triển bản thân nói chung là cả một quá trình.

Hãy cứ bắt tay vào làm từ những điều nhỏ nhất, để rồi đến một lúc nào đó, bạn quay lại nhìn lại bản thân mình trong cả một quá trình vừa qua. Chúng ta tự ghi nhận bản thân vì đã không bỏ cuộc.

Sẽ có rất nhiều cách khác, góc nhìn khác xung quanh chuyện sáng tạo này. Điều đó cũng không hề gì, bản chất sự sáng tạo đã nằm sẵn trong mỗi chúng ta, bằng cách này hay cách khác chúng ta sẽ tìm ra cách để master nó thôi.

Peace

Your friend Daniel

Hello Friend

Có lẽ hôm nay tôi sẽ thay đổi một chút về đại từ nhân xưng. Tôi vẫn băn khoăn về việc nên xưng hô là mình hay là tôi trên Substack. Và tôi nhận ra một điều rằng, nếu xưng là mình nghe có vẻ gần gũi thân thiện hơn. Ngược lại khi xưng là tôi, tôi có cảm giác đúng với tính cách và lứa tuổi hơn thì phải =))))

Nói chung là vẫn loạn hết cả lên, mặc dù tôi cũng không rõ nên như thế nào. Nhưng sau một thời gian tỏ ra thân thiện, tôi nghĩ tôi sẽ xưng hô như cũ :)))))

Thật ra, mỗi khi bắt đầu một chủ đề mới cho một ngày, việc viết liên tục khiến tôi phải nghĩ nhiều hơn, và vì đang thực hiện chuỗi Practice story nên kỳ vọng của bản thân vào những “nội dung mang cảm giác có thông tin”, thi thoảng cũng khiến tôi bị mệt.

Tràn lan những thông tin kiểu như vậy trên mạng, nhất là trong giai đoạn AI bùng nổ như hiện tại. Ai cũng có thể viết và ai cũng có thể “sáng tạo” một cái gì đó. Thậm chí người ta trả tiền cho các bản AI pro chỉ để tra cứu thông tin nhanh với một phản hồi cảm giác thân thiện hơn trước đây.

Hôm nay bàn một chút về Negative Space. Sẽ thuận tiện nếu chúng ta tìm kiếm một thông tin với từ khóa này. Tạm gọi là manh mối. Thậm chí phản hồi từ AI còn tốt và có nhiều thông tin hơn một email tổng hợp nhanh.

Vậy nên hôm nay khả năng là sẽ không có thông tin gì quá nhiều :))))

Chỉ là một email mang tinh thần của Negative Space. Đôi khi chỗ nào cũng lộn xộn, cũng ngồn ngộn mọi thứ lên thì chúng ta cần những khoảng trống mang tính tương phản.

Vẫn là một khái niệm xuất hiện trong rất nhiều lĩnh vực. Nếu không có những khoảng trống, những khoảng nghỉ như vậy thì sẽ rất mệt. Cho cả tâm trí, thị giác, cảm xúc và cả vận hành quản trị năng lượng. Khái niệm này cũng tương tự, trải dài từ quy hoạch, kiến trúc, cảnh quan, nội thất và cả graphic phim ảnh, vân vân mây mây.

Khi bạn đang ngập đầu trong deadline, một đống email cần check và cả tin nhắn, đi kèm là ti tỷ thứ phải tính toán suy tưởng, thì cái email này khả năng sẽ giống một Negative space cho cả bạn và tôi.

See ya, hy vọng ngày mai chúng ta sẽ Positive hơn, mặc dù email này được viết trước đó 1 ngày. :))

Peace

Your friend Daniel

Cảm xúc là một yếu tố rất thú vị để chơi đùa trong mỗi thiết kế. Người thiết kế đóng vai trò hoạch định không gian, tạo ra những kịch bản để kêu gọi tương tác, hành vi của người sử dụng. Đôi khi cũng là chơi đùa với cảm xúc.

Hãy thử hình dung về một bản nhạc mà bạn nghe đi nghe lại nonstop, nó có thể là một bản nhạc rất cũ hoặc rất mới, gì cũng được miễn sao là chúng ta enjoy playing nó liên tục trong nhiều giờ đồng hồ. Rồi bùm, tắt nó đi. Dù cho là trong trạng thái chủ động hay vô thức, thì khoảng lặng của bài hát để lại sau khi dừng nhạc.

Mình cho rằng khoảnh khắc này cũng thú vị không kém.

Hoặc hardcore hơn là bạn bị nghẹt mũi. Cả 2 mũi không thở được, bạn mất ngủ cả đêm loay hoay trái phải, xịt đủ loại thuốc nhưng vẫn tịt. Rồi bạn xoay người nằm nghiêng, tự nhiên một bên lại thông ( hoặc cả 2 bên) Bạn chìm vào giấc ngủ trong sự dễ chịu.

Gần hơn với hoạch định không gian là việc bạn chui xuống dưới một đường dốc dài, đi xuyên vào lòng đất. Một đường hầm dài tăm tối chỉ có ánh sáng hắt từ những vệt cắt từ skylight trên mái của đường hầm. Le lói, dẫn lối. Rồi bùm. Bạn bước qua một bức bình phong, phía sau nó mở ra một không gian rộng thoáng với trần cao. Nơi có thể phóng tầm mắt ra phía xa của mặt hồ.

Chúc mừng bạn, bạn đang trải nghiệm cảm giác “nén và mở”. Mình vẫn gọi là một thủ pháp chơi đùa với cảm xúc rất dễ gây nghiện.

Nén và mở là một thủ pháp rất gần với việc triển khai các wow factor cho một không gian.

Một trong những master của thủ pháp này chính là huyền thoại Frank Lloyd Wright. Ông hiểu một sự thật phũ phàng về não bộ con người:

Cảm giác về không gian là một thứ mang tính tương đối

Dễ hình dung hơn thì một ví dụ kinh điển của thủ pháp này chính là Biệt thự Fallingwater.

Mở sách giáo khoa ra là nhìn thấy một công trình mà người dùng bị kts dắt như dắt gì :))) Lối vào chật hẹp với trần nhà thấp khoảng 1.9 m. Vật liệu đá tự nhiên tạo cảm giác sần sùi, tối màu, nặng nề như chui vào hang đá. Thủ pháp nén cả về tâm lý lẫn vật lý để rồi ngay khoảnh khắc bước qua lối đi chật hẹp. Không gian mở ra hoàn toàn với ánh sáng và thiên nhiên cùng tầm nhìn.

Khi trải nghiệm không gian hẹp, khoảng tối. Cơ thể chúng ta sẽ vô thức sinh ra một chút căng thẳng. Ngay tại khoảnh khắc bước ra khỏi đó để tiếp cận với một không gian rộng mở, hay còn gọi là khoảng sáng, sự căng thẳng được giải phóng đột ngột. Sự chênh lệch đó tạo ra một cú hích dopamine trong não, tạo ra cảm xúc.

Rất nhiều lần mình đã nghe câu: “Em ơi, trần khu vực này anh thấy hơi thấp, gạn hết mức thạch cao giúp anh, anh muốn không gian nó phải thông thoáng từ ngoài vào trong”

Chả sao cả :))))))

Nhưng nếu tất tật đều cao, rộng, sáng đều thì đấy chỉ là vấn đề của bài toán bố trí layout. Hoặc chỉ tạo ra một không gian vậy vậy.

Tương phản cũng thú vị, có lẽ mình sẽ bàn về tương phản trong một bài viết sắp tới. ^^

Tương phản dễ tạo điều kiện để sản sinh ra những wow factor. Cuộc sống cũng vậy, nếu không có những giai đoạn phát điên vì công việc thì cũng khó có những khoảnh khắc thăng hoa, trân trọng mọi thứ.

Peace

Your friend Daniel

Hello Friend

Một điều thú vị mình nhận ra trong quá trình thực hành đó là

Đây là một yếu tố khá thú vị trong thiết kế và xuất hiện trong nhiều scale công trình khác nhau. Từ quy hoạch, kiến trúc, cảnh quan cho đến cả nội thất, thậm chí cả graphic design.

Về bản chất, vùng đệm là một khu vực chuyển tiếp nằm giữa hai không gian có chức năng hoặc môi trường khác nhau. Nó được sinh ra với mục đích giảm thiểu sự xung đột, tạo ra khoảng nghỉ và mang lại sự cân bằng.

Có nhiều cách gọi tên một vùng đệm khác nhau và việc gọi tên này tùy thuộc vào bối cảnh, chức năng, nhiệm vụ cũng như tính chất concept muốn truyền tải của từng khoảng không gian.

Có thể gọi là Gray space trong trường hợp không gian chuyển tiếp góp phần xóa nhòa đi ranh giới giữa trắng và đen, giữa trong và ngoài hoặc giữa những vùng tưởng chừng như đối lập về mặt chức năng. Nó làm mờ đi ranh giới giữa những bức tường cứng, gợi mở những giao tiếp giữa con người và thiên nhiên hoặc giữa con người và con người.

Cũng có người gọi nó là không gian chuyển tiếp (Transitional space), không gian liên kết (connection space) hoặc vùng giao thoa (Intersection zone).

Tựu chung là tùy theo concept để mô tả, đặt tên sao cho hợp cảnh.

Quay lại lý do tại sao mọi người lại thích nó đến vậy. Đây vốn dĩ được xem là một không gian tương đối linh hoạt cho phép nhiều kịch bản, hoạt cảnh diễn ra.

Thiết kế không gian vốn dĩ được xem như phương thức mà người thiết kế can thiệp vào không gian nhằm tạo ra các bối cảnh sinh hoạt thú vị.

Nó có thể là một hàng hiên, nơi trẻ con ngồi đợi mẹ đi làm về. Nó có thể là một khoảng sân trong ngăn tách bếp và phòng khách. Nó cũng hoàn toàn có thể là tiền sảnh của một căn hộ, nơi cởi bỏ áo khoác và giày dép. Hoặc chỉ đơn thuần là một không gian không hoàn toàn là bên trong cũng chẳng phải bên ngoài.

Để hiểu rõ hơn về giá trị thực tiễn của Buffer Zone, chúng ta có thể phân tích qua hai lăng kính, đó là vi khí hậu và tổ chức không gian. Dưới đây là một vài thuật ngữ, thủ pháp và case study tổng hợp, cho thấy cách các kiến trúc sư đã hiện thực hóa vùng đệm trong thực hành thiết kế:

Thermal Buffer

Một trong những tác dụng đáng kể nhất của không gian chuyển tiếp với góc nhìn vi khí hậu đó chính là tối ưu hóa năng lượng.

Hàng hiên trong nhà Việt truyền thống đã làm rất tốt việc này khi trở thành một khoảng đệm, giảm bức xạ nhiệt từ hơi nóng của nền sân vào nhà. Khoảng đệm là phần chuyển giao giữa sân và nền đất nện.

Ngày nay, đối với lĩnh vực thông gió và điều hòa không khí, vùng đệm là yếu tố then chốt ảnh hưởng tới cả hiệu năng và sự thoải mái trong nhà.

Trong kiến trúc cao tầng hiện đại, thuật ngữ Double-skin facade chính là một dạng buffer zone điển hình.

Khoảng không khí kẹp giữa hai lớp vỏ đóng vai trò như một lớp đệm nhiệt, vừa cách âm, cách nhiệt và cho phép thông gió tự nhiên dọc theo mặt đứng tòa nhà.

Nhắc đến giải pháp vi khí hậu ở những điều kiện khắc nghiệt, không thể bỏ qua những công trình của KTS Francis Kéré. Ông đã khéo léo xử lý các khoảng đệm, khai thác từ chất liệu địa phương và tối ưu hóa năng lượng của không gian sử dụng bên trong nhằm ứng phó với điều kiện thời tiết khắc nghiệt tại Châu Phi. Hai trong số các dự án trường học của ông mà mình rất thích.

Psychological Buffer

Bên cạnh góc nhìn về nhiệt độ, Buffer zone thật sự còn là một thủ pháp thao túng tâm lý và định hướng hành vi người dùng cực kỳ mạnh mẽ =))

Một trong những ví dụ dễ thấy nhất đó chính là hành lang Engawa trong kiến trúc Nhật Bản. Đây là dải hành lang bằng gỗ chạy dọc quanh ngôi nhà truyền thống. Khi ngồi trên Engawa, vẫn nằm dưới sự che chở của mái nhà, nhưng chân có thể chạm tới thảm cỏ sân vườn. Nó thật sự đã xóa nhòa hoàn toàn ranh giới giữa thiên nhiên và nơi cư trú.

Một căn nhà 33 m² được thiết kế bởi Kts Takeshi Hosaka dành cho một cặp đôi tại Yokohama, Nhật Bản. Đây là một concept mình rất thích. Nó đơn giản, thú vị nhưng đầy chất thơ và sự thấu cảm. Nó làm mình nổi da gà tới độ đọc project description cảm giác như đang đọc thơ vậy.

“Tôi vẽ một đường cong lớn nhất trên đó với chiều rộng và chiều sâu của tòa nhà, tôi phân bổ không gian mái nhà và không gian bầu trời theo đường cong này, và tôi cũng thiết kế cầu thang dẫn từ tầng một lên tầng hai theo đường cong đó. Không gian chính của tòa nhà được tạo ra bởi những yếu tố này, chính là không gian "không ở trong, cũng không ở ngoài".

Ánh nắng mặt trời thể hiện rất rõ sự thay đổi từ sáng sớm đến tối muộn trong không gian này. Không gian không có thiết bị chiếu sáng này biến thành nơi ánh sáng của vài ngọn nến và bóng tối của màn đêm cùng tồn tại. Vào một ngày mưa, một bức màn mưa hiện ra dọc theo đường cong của mái nhà. Khi trời mưa, âm thanh không phải lúc nào cũng giống nhau.

Tựu chung lại, dù ở ngôn ngữ thiết kế nào, việc tạo ra và làm chủ các vùng đệm chính là cách người thiết kế kiểm soát nhịp thở của công trình, mang lại sự cân bằng giữa con người, kiến trúc, các kịch bản sinh hoạt và bối cảnh xung quanh.

Tạm thời như vậy đã ^^

Peace

Your friend Daniel

Hello friend

Ngày hôm nay mình chỉ có khoảng 1 tiếng đầu ngày để viết email cho anh em. Mỗi ngày lượt subs thêm khoảng 1 2 người cũng giúp mình có thêm động lực. Cảm ơn 192 người vẫn ở đây để nghe mình liên thiên mỗi sáng.

Substack mình bắt đầu từ 3 năm trước nhưng thời gian gần đây mình mới thật sự cam kết với việc viết. Sáng nay mình đã đấu tranh tâm lý rất nhiều về việc, có thể sẽ gửi mail vào buổi chiều, nhưng mình luôn nghĩ cam kết nếu tặc lưỡi một lần thì sẽ có những lần tặc lưỡi tiếp theo.

Email hôm nay có thể là một email ngắn hơn thường lệ và chúng ta sẽ bàn về một hiện tượng mình theo dõi trong thời gian vừa qua. Một vài dự án thiết kế quán cafe đến với tụi mình và kèm theo đó là câu hỏi:

Tại sao mọi người vào quán cafe lại thích chui vào một góc nếu không phải là ngoài trời.

Thật ra câu trả lời không liên quan nhiều tới hướng nội hay hướng ngoại.

Trước đây mình vẫn nghĩ chỉ mình mình thích chui vào góc để cảm giác an toàn ngắm nhìn mọi người xung quanh. Có một sự thật là ai cũng vậy, bản thân mình đưa ra lựa chọn đó cũng hoàn toàn không có gì đặc biệt.

Trong thiết kế kiến trúc và tâm lý học môi trường, mình có biết tới một khái niệm nghe rất hàn lâm để giải thích cho thói quen hoặc sở thích này. Đó là “ Thuyết tầm nhìn và nơi trú ẩn” ( Prospect and Refuge theory)

Thuyết Tầm nhìn và nơi trú ấn, do Jay Appleton đề xuất năm 1975, cho rằng con người ưu tiên các không gian mang lại cảm giác an toàn, đồng thời có khả năng bao quát tầm nhìn để có thể phát hiện nhanh chóng tài nguyên cũng như các mối nguy.

Đây là nguyên tắc cốt lõi trong kiến trúc cảnh quan, giúp tối ưu hóa sự thoải mái về tâm lý và thẩm mỹ.

Điều này ngầm giải thích một thắc mắc khác nữa của mình bao lâu nay:

Tại sao đứng xem chốt ở Circle K lại thích hơn dừng xe lại mà đứng xem ngoài đường =)))) Tất nhiên, lâu lắm rồi mình không có trải nghiệm xem chốt, nhưng nó dễ hiểu.

Bạn vừa quan sát được, vừa có nước để uống và có một chỗ yên tâm rằng bạn đang trong vùng an toàn.

Giải thích thêm một chút. Nôm na là ngày xưa tổ tiên của chúng ta đa phần sống trong các hang động. Đây là một trong những đặc điểm sinh tồn. Hang động được xem là nơi trú ẩn. Lưng tựa vào vách đá, có mái che trên đầu. Chúng ta không còn lo về thú dữ hay kẻ thù có thể tấn công từ phía sau.

Điều này cũng phần nào giải thích cho những vị trí đặt bàn ghế làm việc trong một không gian rộng. Bạn không thể check Facebook một cách thoải mái nếu lưng của ghế làm việc quay ra hành lang. =))

Nhưng trốn kỹ quá thì dễ hẹo do thiếu thức ăn. Vì vậy, cái hang bắt buộc phải có miệng hướng ra ngoài, tầm nhìn không bị che khuất. Phải bao quát được cục diện xung quanh. Nôm na là thấy thỏ chạy qua thì đặt bẫy, còn thấy sói đang lượn thì lại tụt vào.

Sau rất nhiều năm tiến hóa, bản năng cơ bản của con người đã được ăn vào DNA. Nên dù anh em có mặc vest đi xe hơi thì bộ não vẫn bảo chúng ta nên đưa ra lựa chọn liên quan tới tầm nhìn và nơi trú ẩn.

Thật ra, khi mang những luận điểm này vào thiết kế sẽ rất có lợi….. để thuyết phục. Bởi lúc đó tất cả những yếu tố xuất hiện đảm bảo được tầm nhìn và nơi trú ẩn đều dễ được công nhận.

Kiến trúc hay nội thất, sau cùng không phải là tạo ra một cái hộp beton đẹp mắt hay như nhà thiết kế nào đó nói rằng phải có gu bằng một đống đồ nội thất đắt tiền. Những không gian chạm vào cảm xúc nhất, đôi khi lại đơn giản là những không gian đáp ứng được cái bản năng sinh tồn nguyên thủy.

Tạm thời như vậy cho sáng nay đã nha. Mình phải đi họp. Sorry nếu bài này hơi khó đọc vì chưa được chỉnh lại format.

Peace

Your Friend Daniel

Hello Friend.

Hôm nay mình sẽ nói một chút về interaction point trong thiết kế nội thất văn phòng. Cụm từ này dịch word by word ra tiếng Việt thì là “điểm tương tác” hay “không gian tương tác”. Đây là một khái niệm có thể mọi người đều biết, nhưng cách gọi và hình dung về nó đôi khi lại khác nhau.

Hiểu đơn giản, điểm tương tác là những không gian xuất hiện để kêu gọi các tương tác. Vậy nó có tác dụng gì?

Một trong những mục tiêu của việc vận hành doanh nghiệp là làm thế nào để anh em làm việc cùng nhau thoải mái nhất nhằm nâng cao hiệu suất.

Làm sao để nhân sự có thể tăng tính kết nối? Người vận hành không thể chỉ yêu cầu anh em rằng: “Hãy đoàn kết đi, hãy yêu thương nhau đi” =)))))

Sự gắn kết được hình thành từ những trải nghiệm chia sẻ. Qua thời gian, một trong những yếu tố hỗ trợ hình thành sự gắn kết của cộng đồng, chính là những kịch bản tương tác diễn ra tại không gian.

Săn bắn hái lượm cùng nhau, def mid cùng nhau, họp hành hoặc cả đánh poker. Đều là những activities tạo ra sự gắn kết.

Điểm tương tác xuất hiện nhằm giải quyết bài toán trên. Tại không gian này, mọi người có thể họp nhóm, ngồi nghỉ, thay đổi tư thế làm việc, hoặc trải nghiệm một giá trị mới.

Người thiết kế tạo ra những kịch bản trong không gian

Hình dung về nó và kỳ vọng việc người dùng sẽ sử dụng theo đúng như những kịch bản đã định. Đặt máy pha cafe ở cuối văn phòng thì anh em uống cafe sẽ gặp nhau ở đó.

Lần gần nhất khảo sát một văn phòng của khách =)))) có 1 cái hốc bé bé, dưới gầm cầu thang. Khách hàng hỏi “có thể làm gì với cái này, em có ý tưởng gì không? Hay chị làm chỗ nghỉ trưa cho nhân viên?”

Mình bảo: “ Chị phải cẩn thận, đứa nào ngủ trong đấy khéo mai nó nhận được thư từ Hogwarts”

Điểm tương tác có thể chỉ đơn giản là một cái bàn họp nhanh mang hình dáng thú vị. Hoặc nó là chỗ đặt máy cây nước, nơi mọi người ra lấy nước, nhìn thấy nhau và nói 1 2 câu chuyện.

Hay như ở công ty cũ của mình, nó là cái pantry, nơi sáng sáng chấm vân tay xong mình chui vào ngồi ăn xôi cùng mấy chị em hành chính. Nó đơn giản chỉ là cái bếp khô cùng mấy cái ghế nhựa.

Một vài văn phòng đầu tư hơn, họ setup cho nhân viên một chỗ ngủ trưa, nơi cứ trưa đến là tụ tập thực hành việc ngủ.

Hoặc một khu relax có cây xanh để anh em mang laptop ra đổi gió, thỉnh thoảng trưng dụng làm khu họp nhanh.

Nên đặt điểm tương tác ở đâu?

Như mọi người vẫn biết, hành lang, vốn được xem như xương sống của văn phòng. Vai trò của nó không khác gì cái cầu thang trong nhà ống. Hay dở đều ở đây.

Việc thiết kế layout ban đầu của một không gian làm việc cũng bổ từ trục, từ trục đặt traffic way là thành hành lang. Cách đơn giản nhất là hãy để điểm tương tác tiệm cận với hành lang, nơi mọi người có thể rẽ vào và sử dụng thuận tiện nhất. Hãy hiểu nôm na, nó sẽ phải là khu vực dễ tiếp cận nhất.

Nếu sinh ra một điểm tương tác và không có tương tác thì đó là thất bại của người thiết kế.

Khi đặt interaction point tại các circulation node, khả năng xuất hiện tương tác sẽ cao hơn rất nhiều mà không cần kêu gọi. Chỉ cần hai người dừng lại cùng lúc là cuộc trò chuyện đã bắt đầu. Trong Workplace Design, có một nguyên tắc khá phổ biến:

Tương tác thường xảy ra ở nơi dòng di chuyển chậm lại hoặc giao nhau.

Để làm được điều này, chúng ta cần các Visual attractor (điểm neo thị giác). Khi bước vào không gian, mắt sẽ tìm thấy nó trước, sau đó cơ thể bắt đầu di chuyển về phía đó. Đó là lý do nhiều văn phòng đặt pantry ở trung tâm, một lounge với sofa lớn, hay một bảng Kudos nổi bật... Đó chính là interaction point, khi nó làm tốt nhiệm vụ thu hút thị giác, và tạo điều kiện cho các kịch bản tương tác xảy ra.

Khi pantry nằm giữa hai phòng ban, hay máy pha cafe đặt tại giao điểm của hai hành lang, những va chạm nhỏ sẽ xuất hiện. Đôi khi, nhiều ý tưởng xuất sắc trong công ty không sinh ra trong phòng họp lạnh lẽo, mà bật ra từ chính những cuộc nói chuyện ngắn tại các giao điểm như vậy. Con người sẽ tự tìm thấy nhau trong không gian, thông qua những kịch bản thường ngày.

Một câu hỏi thường gặp đối với các interaction point đó là:

Nên đóng hay nên mở?

Vẫn là tùy ý đồ thiết kế. Nhưng nếu mở được thì nên kết hợp tiêu âm, hoặc tốt nhất là không gian semi-private thì sẽ không gây ảnh hưởng xung quanh. Vừa là để có thêm elements xử lý vấn đề âm học.

Tóm lại, thiếu các điểm tương tác thì văn phòng vẫn vận hành được, nhưng chưa chắc đã “hay”. Một team chơi thân với nhau cùng giải quyết 1 việc bao giờ cũng dễ dàng, thuận lợi hơn một team không có sự gắn kết.

Interaction là tương tác hai chiều

Bên cạnh việc tương tác giữa người với người, chúng ta còn tương tác với không gian bằng các giác quan: Ngửi, Nhìn, Nghe, Chạm, Nếm. Nếu xem không gian làm việc như một thực thể có cảm xúc để đối xử thì

• Ngửi: Mùi hương là thứ xộc vào mũi đầu tiên. Mùi của shop thời trang sẽ khác store đồ hiệu, fastfood khác quán phở. Đôi khi mùi hương phản ánh sai một chút. Nó giống như việc nhìn thấy một người rất ok về outfit, nhưng lại gần thì bị viêm cánh chẳng hạn. Sai lắm.

• Nhìn: Thị giác là yếu tố “đập vào mặt” ngay sau khi mở cửa. Một không gian hấp dẫn không chỉ show hết những gì nó có, mà còn là cách nhà thiết kế dẫn dắt, cài cắm các ý niệm. Cảm giác chật hẹp, rộng rãi, welcome hay nghiêm túc đều nằm ở đây.

• Nghe: Âm thanh như một dạng gia vị nêm nếm cho không gian thú vị hơn. Mình từng trải nghiệm họp ở một văn phòng tích hợp loa âm trần vào đèn downlight. Thú vị ở chỗ, cuộc họp nhiều thông tin căng thẳng, nhưng thi thoảng văng vẳng nghe Đan Trường hát Kiếp Ve Sầu, rất dễ chịu và hoàn toàn không ảnh hưởng đến hình ảnh sếp mình lúc to tiếng.

• Chạm: Là cuộc chơi của chất cảm vật liệu, những cảm nhận về detail, về tính an toàn khi sử dụng. Nói chung cũng nhiều thứ. Để nói về chất cảm có lẽ cũng sẽ khá dài, có lẽ mình sẽ nói ở một bài viết gần nhất trong series này.

• Nếm: Có lẽ mình chưa thử nếm cái văn phòng nào cả =)))

Bản thân từ “tương tác” khiến chúng ta hiểu rằng mọi thứ phải đến từ hai phía: Không gian và Con người. Những interacting elements này được tạo ra như một phương thức giao tiếp giữa không gian và con người, mang theo tinh thần, ý niệm của doanh nghiệp truyền tải trực tiếp đến nhân sự.

Tương tác trong không gian làm việc còn được xem là một trong những yếu tố chính đối với bộ môn thiết kế đồ họa môi trường (Thứ mình vẫn gọi là EGD). Một phân nhánh thiết kế được sinh ra nhằm kết nối con người với không gian tốt hơn.

Mình tư vấn cho một vài văn phòng đặt Kudos gần khu vực chấm công, hình ảnh đặt trong portfolio và khi đi bán hàng thì văn phòng nào cũng: “Chị muốn có cái này”. Nó xuất hiện nhiều tới mức bây giờ cứ thiết kế không gian làm việc là phải có khu vực Kudos. Mặc dù duy trì hay không thì thú thật tùy vào văn hóa và cơ địa doanh nghiệp. Nhưng dễ bán hàng hơn với những khách hàng quan tâm tới văn hóa doanh nghiệp. Bởi gần như các doanh nghiệp đều quan tâm tới recognition.

Khi doanh nghiệp tập trung vào giá trị con người, mọi thứ xung quanh sẽ tự điều chuyển để phục vụ yếu tố chính đó. Và theo quan điểm cá nhân mình, chính những interactive elements này tạo nên sự thú vị và những trải nghiệm hoàn toàn mới.

Khi tư vấn không gian làm việc, bạn không chỉ đơn thuần tư vấn dưới góc nhìn của một kiến trúc sư hay một nhà thiết kế nội thất. Lợi điểm lớn có thể được khai thác nếu chúng ta thể hiện rõ sự quan tâm tới việc vận hành của một tổ chức. Mình sẽ nói thêm về tư duy dịch chuyển từ “người thiết kế” sang một “chiến lược gia”, một điều mình đã học được trong suốt thời gian tư vấn cho các không gian làm việc của khách hàng.

Rất khó giải thích tất tần tật vấn đề này cho khách hàng nếu họ hỏi đơn giá thiết kế của em là bao tiền 1m2 =))))))))) Tốt nhất nên có cơ hội họp. Việc họp cũng thể hiện họ thật sự quan tâm tới nhân sự của doanh nghiệp.

Mấy năm trước mình có viết về chủ đề này, nó vẫn còn đây trong nguyên lý thiết kế nội thất văn phòng của tụi mình. Thú vị ở chỗ góc nhìn cũng đôi chút thay đổi theo thời gian và bề dày kinh nghiệm. Nếu hình dung hành trình thiết kế văn phòng giống như một cuốn sách thì nội dung này giống như một bản tái bản và hiệu đính của chương cũ vậy. Interaction trong không gian làm việc với tụi mình, quan trọng tới mức hoàn toàn có thể tách thành một chương trong cuốn WORKPLACE OS mà mình đang hoàn thiện.

Tạm thời như vậy đã ^^

Peace.

Your friend Daniel

Hello Friend

Hôm nay đổi gió một chút, tụi mình không bàn về nét vẽ tay hay cảm xúc nữa, mà nói về câu chuyện định vị trong nghề.

Theo ngu ý của mình, thiết kế nội thất có những điểm tương đồng đến kỳ lạ với ngành thời trang. Vốn dĩ, cả hai đều là những lĩnh vực đa diện, nơi sự khô khan thể hiện qua logic của công năng phải hòa quyện với cái bay bổng của nghệ thuật để tạo nên phong cách.

Cá nhân mình trong quá trình thực hành, luôn hình dung có thể chia công việc thành hai phân nhánh rõ ràng: Thiết kế ứng dụng và Thiết kế sáng tạo.

Quan điểm này không chỉ giúp định hình lại tư duy làm việc cá nhân, mà nó còn là bộ lọc sinh tồn để làm business. Thực tế nó phản ánh chính xác những gì thị trường đang diễn ra, và cả những drama cãi vã xung quanh chúng ta mỗi ngày.

1. Thiết kế ứng dụng hay có thể ví như đồ Ready to wear

Thiết kế ứng dụng là phân nhánh phục vụ đại đa số thị trường. Bài toán cốt lõi ở đây là giải quyết những vấn đề thực tiễn của cuộc sống: tính hiệu quả, công năng và chi phí được đặt lên hàng đầu.

Trong bối cảnh các dự án chung cư mọc lên như nấm, phân nhánh này đóng vai trò then chốt để tối ưu hóa không gian sống. Anh em làm nghề chắc đều biết, chi phí trung bình dành cho hoàn thiện nội thất chung cư thường loanh quanh 10-15% tổng giá trị căn hộ. Một căn hộ 3 tỷ thì chi phí đầu tư cho nội thất cơ bản chỉ dao động xung quanh xấp xỉ 450tr là kịch khung.

Khách hàng ở phân khúc này ngân sách có hạn, họ ưu tiên sự tiện nghi, thông minh, bền vững hơn là yếu tố “độc bản”. Tuy nhiên đôi khi cảm giác “thuê thiết kế” của các chủ nhà làm suy nghĩ về nhu cầu bị sai lệch.

Nó y hệt như việc chúng ta lựa chọn trang phục “Ready-to-wear” (thời trang may sẵn) ở các store như Zara hay Uniqlo vậy. Những sản phẩm này được thiết kế để phù hợp với số đông, tiết kiệm thời gian, tối ưu chi phí nhưng mặc lên vẫn đảm bảo sự chỉn chu và thẩm mỹ cơ bản. Ở đây, chúng ta giải quyết vấn đề bằng logic và sự tối ưu, chứ không phải bằng sự bay bổng hay những ý tưởng thú vị.

Lan man một chút về việc mix and match thú vị đối với những đồ ready to wear. Thị trường vẫn không thiếu những khách hàng có gu, đôi khi đưa cho họ 1 căn phòng trống với nội thất cơ bản. Tự họ trong quá trình ở, không gian sẽ trở nên có gu hơn, bằng cách này hay cách khác. Giống như gần đây việc một fashionista phối đồ Uniqlo khiến nó trông chẳng khác gì Saint laurent. Lại là vấn đề cơ địa.

2. Haute Couture của ngành thiết kế nội thất

Ngược lại, nếu thiết kế ứng dụng là nền tảng giải quyết vấn đề con số và nhu cầu trực tiếp, thì thiết kế sáng tạo là một cuộc chơi hoàn toàn khác.

Phân nhánh này không bị giới hạn bởi các quy chuẩn thông thường, mà tập trung vào sự phá cách và biểu đạt cá tính của đôi bên, chủ đầu tư và nhà thiết kế.

Đây là sân chơi của những ý tưởng có phần dở hơi, nơi không gian khoác lên mình một “lớp áo” mang tính trình diễn. Nó giống như Haute Couture vậy. số lượng ít, chi phí phát sinh nếu không muốn nói là đắt đỏ, và mang đậm dấu ấn cá nhân.

Khách hàng không chỉ mua một giải pháp không gian, họ mua một art work để khẳng định gu thẩm mỹ, quan điểm và năng lực tài chính của mình.

3. Mix and match ???

Cái dở nhất của thị trường hiện tại, khi ranh giới định vị chưa rõ ràng đó là tạo ra những màn “ghép cặp sai” tai hại giữa Chủ đầu tư và Nhà thiết kế. Đây chính là nguồn cơn cho 90% sự mệt mỏi trong nghề.

Lấy một ví dụ thực tế cho dễ hình dung:

Một cặp vợ chồng trẻ gom góp mua căn chung cư, ngân sách làm nội thất kịch kim là 300 triệu. Nhưng khổ nỗi, họ lại bị nghiện lướt Pinterest. Họ mê mẩn những không gian vòm cong phức tạp, vật liệu mang tính trình diễn, inox bóng gương độc bản. Và rồi, họ chốt vội một studio thiết kế mang đậm chất nghệ sĩ.

Hậu quả? Anh em designer bay bổng với concept. Chủ nhà xem 3D sướng rơn, khen nức nở. Đến lúc bóc dự toán ra tiền tỷ thì ngã ngửa. Bắt đầu màn ép giá, cắt xén vật liệu, thay thế đồ xịn bằng đồ gia công rẻ tiền.

Sau cùng, designer thì ấm ức vì đứa con tinh thần biến thành…..thôi chả nói nữa, còn chủ nhà thì cay cú vì “thiết kế một đằng thi công một nẻo”.

Ai cũng sẽ đúng trong câu chuyện của mình. Thật ra drama luôn giúp cho chúng ta có những góc nhìn đa diện tổng thể. Chỉ có người trong cuộc là mệt mỏi.

Hoặc ngược lại, một vị sếp rủng rỉnh tiền, muốn làm một văn phòng hạng A mang tính biểu tượng, nhưng lại đi thuê nhầm một đơn vị chuyên thi công theo tiêu chí nhanh nhiều rẻ. Layout đôi khi chốt duyệt nhưng rồi về cơ bản vẫn chỉ là tủ để đóng đồ. Đôi khi một vài cái tủ còn chả để được tập kẹp file càng cua ưa thích của mấy mẹ kế toán. Logic công năng có nhưng tổng thể nhạt nhẽo. Ở góc độ vận hành doanh nghiệp mình nhìn nhận đây là một chiến lược đầu tư không gian không hiệu quả.

Hôm qua mình tư vấn cho một khách hàng trực tiếp và nhận ra… câu chuyện tư vấn dừng lại ở con số báo giá cho một mét vuông thiết kế. Đối với các Studio nước ngoài, không bao giờ con số là câu chuyện mở màn cho mọi cuộc đàm phán.

Việc tách bạch rạch ròi hai phân nhánh này là cực kỳ cần thiết để chuyên nghiệp hóa ngành nghề. Với khách hàng, tiền nào thì chơi sân nấy. Còn với anh em làm thiết kế, việc định vị bản thân đang bán Ready to wear hay bán Haute Couture sẽ giúp chúng ta báo giá chuẩn hơn, lọc khách hàng tốt hơn, và tránh được những kỳ vọng sai lệch ngay từ vòng gửi xe.

Khi cả hai nhánh này phát triển song song và rõ ràng, thị trường sẽ lành mạnh hơn rất nhiều. Và quan trọng nhất là, người làm nghề sẽ bớt đi được những đêm thức trắng để sửa bản vẽ chỉ vì ngay từ đầu đã mismatch đối tượng.

Peace

Your friend Daniel

Đây là một bản sketch mình vẽ bằng tay trái năm 2024. Sau khi vẽ xong mình cũng đã ghi lại cảm xúc lúc bấy giờ. Mình đã loay hoay tìm hình minh họa cho bài viết hôm nay, và rồi va phải cái này :))))

Một lý do nữa đó là mình chưa kịp sketch thêm cho nội dung mới.

Việc thử vẽ bằng tay trái giúp mình nhận ra mình thật sự may mắn khi vẫn còn tay phải. Mình đã một vài lần thử viết với tay không thuận nhưng thú thật đây là lần đầu tiên sketch. Cảm xúc lúc bấy giờ sau khi dừng vẽ đó chính là việc mình thấy dễ chịu hơn với những suy nghĩ cá nhân. Mình có lý do để đổ tại cho sự không hoàn hảo của bản sketch.

Việc ép bản thân làm một thứ khác với thói quen như vẽ bằng tay trái buộc mình nghĩ theo cách khác. Mình biết chắc chắn kết quả sẽ xấu, nên cái tôi phán xét bên trong tự động tắt điện. Không còn áp lực hoàn hảo, chỉ còn lại sự tự do trải nghiệm.

Tay trái mà, như thế là tốt lắm rồi =)) Chính những suy nghĩ này làm cho tính cầu toàn và kỳ vọng về kết quả sau cùng của mình được xoa dịu phần nào. Thật ra người lớn hay bị áp đặt bởi suy nghĩ hoàn hảo. Nó giống việc đi phỏng vấn vậy.

- Nhược điểm của em là gì?

+ Nhược điểm duy nhất của em là tính cầu toàn ạ.

Vỗ tay, câu trả lời quá là thông minh, nhưng dễ bắt chước và cũng không có gì mới mẻ lắm. Mọi người đều nói thế. Thật ra đôi khi tính cầu toàn giết chết sáng tạo và những thử nghiệm mới.

Giai đoạn trước mình vẽ rất chỉn chu, cẩn thận. Vì mình nghĩ đằng nào mình cũng sẽ khoe thành quả, nó nên là một cái gì đó cẩn thận một chút để mọi người đỡ cười chê.

Mọi người cũng không quá quan tâm đâu :)))

Chúng ta luôn quá để tâm tới kết quả sau cùng. Trong khi thật sự quên mất rằng trải nghiệm của việc nguệch ngoạc vẽ một cái gì đó mới là điều thú vị.

Nhiều lúc trong quá trình làm Concept, mình thấy anh em trong team bị kẹt. Những bản vẽ 3D hay 2D với độ chính xác cao nhiều khi không mang lại cảm xúc như những bản sketch tay. Nhất là khi nó được vẽ bằng những nét run của tay không thuận. Đây có lẽ chính là thứ “tình cảm của nét vẽ tay” mà các Thầy ở trường hay nói tới.

Những lúc như vậy, mình hay in bản vẽ ra giấy và vạch lại một vài yếu tố chính bằng bút dạ nét to. Việc dùng bút nét to khiến mình không thể vẽ chi tiết. Mình bắt buộc phải tư duy về hình khối lớn và cảm giác không gian. Hoặc đôi khi, mình bảo anh em thử lật ngược cái mặt bằng lại, để xem không gian theo một hướng hoàn toàn vô lý khác. Những góc nhìn mới sẽ tạo ra cảm xúc mới.

Thiết kế là công việc giải quyết vấn đề bằng logic và thẩm mỹ. Nhưng nếu cứ đi mãi một con đường an toàn, sẽ chỉ tạo ra những thứ dễ đoán.

Đôi khi cần nhìn mọi thứ theo một cách khác với những thói quen thông thường, để có thể gạt bỏ đi áp lực của sự hoàn hảo, tái khởi động lại bộ não và tìm thấy niềm vui thuần khiết trong việc thực hành sáng tạo.

Peace

Your friend Daniel

Hello Friend

Mình đã quyết định viết trước 1 ngày trong chuỗi series này, chỉ để buổi sáng gửi đúng 9h00. Nó cho mình cảm giác có thêm chút thời gian và không bị rush vì những gì đã cam kết

Chào mừng quay lại với Practice Story. Hôm nay không bàn chuyện PR hay Business nữa, xin phép liên thiên một chút về “Trục” trong design

Phản hồi từ sếp hoặc khách hàng khi nhìn vào đó thường sẽ là:

“Anh thấy nó cứ sao sao ý” hoặc “ thử thêm chỗ này 1 chút, chỗ kia một chút xem thế nào” Sau vài ba lần như vậy chắc chắn concept sẽ trở thành một thứ tả pí lù.

Việc nhét thêm đồ vào một không gian vốn đã lỏng lẻo chỉ tạo ra một đống rác đẹp mắt. Cách mình vẫn làm đó là tắt hết mọi layer đi để kiểm tra xương sống của công trình, hay còn gọi là trục.

Bàn thêm một chút về trục thì trục vốn là một thứ, đôi khi không nhìn rõ trong không gian, nhưng lại định hình toàn bộ trải nghiệm thị giác và cách người thiết kế dẫn dắt toàn bộ người dùng đối với thiết kế của mình.

1. Trục Cổ Điển

Khi nói về trục, điều đầu tiên anh em hay nghĩ đến thường là sự đối xứng. Từ đền đài Hy Lạp cổ đại cho đến các quảng trường Phục Hưng, trục đối xứng là hiện thân của trật tự vũ trụ, sự hoàn hảo và uy nghiêm. Ngay cả khi phân tích bức tranh The Last Supper của Leonardo da Vinci, sử dụng bố cục đăng đối nghiêm ngặt với trục chính tâm đặt tại Chúa Giêsu, tạo ra sự cân bằng hoàn hảo.

Các đường phối cảnh tuyến tính hội tụ về phía khuôn mặt Chúa, biến Ngài thành tâm điểm tâm linh và thị giác, nhóm 12 môn đệ thành 4 nhóm 3 người tạo ra sự cân bằng đối xứng tuyệt vời.

Kéo về thực tế thực hành hiện tại, đa phần những không gian mang tính trang trọng như một sảnh khách sạn 5 sao, một nhà hát lớn, hay một lối dẫn vào bảo tàng, đều làm rất tốt một việc: visible hóa trục của công trình.

Một trục thẳng tắp chẻ đôi không gian tạo ra điểm tụ thị giác mạnh mẽ, xoa dịu não bộ con người bằng sự dễ đoán, triệt tiêu sự phân tâm.

Nói trắng ra, trục đối xứng tạo ra cảm giác toàn vẹn và nhìn nó rất “đắt tiền”.

Dù là người mở đường cho Chủ nghĩa Hiện đại, phá vỡ vô số quy tắc cũ, cụ Le Corbusier là người tôn trọng các “đường điều hướng”:

“Trục là công cụ điều chỉnh của kiến trúc. Việc thiết lập trật tự chính là sự khởi đầu của công việc thiết kế... Một trục là một ý đồ.” — Le Corbusier

2. Sự Vặn Xoắn

Nhưng thực hành vẽ vời mà cứ đối xứng thẳng tắp mãi thì chán. Khi bước vào không gian của creative, trục không trực tiếp hiện hữu một cách dễ thấy, đôi khi nó bị xoắn đi một chút

Thay vì ép người trải nghiệm đi theo một con đường duy nhất, các nhà thiết kế bẻ cong, ẩn giấu hoặc thậm chí đánh gãy trục để khiêu khích cảm xúc. Sự vặn xoắn này tạo ra những điểm wow, những bất ngờ thị giác, điều hướng người dùng theo một kịch bản định sẵn và tạo ra tò mò khám phá không gian theo cách cá nhân hơn.

Chẳng hạn như bảo tàng Do Thái ở Berlin, Những nét cắt được Daniel Libeskind đặt vào mặt bằng để ép người xem nếm trải cảm giác bất an, ám ảnh về lịch sử. Nó được ví như những vết chém mà người Do Thái phải gánh chịu.

Trong quá trình thực hành thiết kế, Dplus cũng đã thử nghiệm một vài concept với việc bẻ trục như minh họa dưới đây.

Hay với Zaha Hadid, bà bẻ gãy hoàn toàn hệ trục Đề các (Descartes) truyền thống để tạo ra những không gian parametric.

“Có 360 độ, tại sao lại cứ phải bám lấy một?”

Đôi khi anh em thực hành sẽ nghĩ rằng những thay đổi vặn xoắn sẽ tạo ra sự phá cách đối với concept. Nhưng nếu không nắm rõ nguyên tắc điều hướng, không có phương pháp hoặc cảm nhận tốt về trục trong không gian có lẽ vặn xoắn sẽ được hiểu là “phá phách”

Mình sửa bài cho sinh viên nội thất, thường rất hay gặp các vấn đề này.

3. Liên hệ đa ngành

Đừng nghĩ chỉ người làm khối tích hay không gian mới cần trục. Nó chi phối mọi điểm chạm của lĩnh vực thiết kế sáng tạo.

Trong Graphic Design: Anh em gọi nó là Grid System. Bậc thầy Massimo Vignelli ví lưới như “bộ xương” của thiết kế. Một ấn phẩm editorial đỉnh cao, hay một chiếc portfolio xịn đét, bao giờ cũng cần một hệ trục lưới vững trước khi muốn xoay mọi thứ đi một chút.

Trong Thiết kế Logo: Nhìn logo của Chanel hay Volkswagen đi, trục dọc đối xứng bổ thẳng ở giữa mang lại cảm giác trường tồn, di sản và cân bằng tĩnh.

Đổi qua dấu “Swoosh” của Nike, nó nằm trên một trục xiên bất đối xứng, phá vỡ tính cân bằng để tạo ra cảm giác về chuyển động.

Fact: Đây là 1 câu chuyện thú vị, Người vẽ biểu tượng Swoosh của Nike năm 1971 chỉ là 1 cô gái thực tập sinh. Hoàn toàn không phải là designer trong 1 tập đoàn lớn. Nó được trả 35 đồng tương đương với 2$ cho 1 giờ thực tập. Logo được vẽ ra trong 17.5h làm việc.

Dù là dựng một tòa nhà chọc trời, dàn một cái layout, hay phác một cái logo, tư duy về trục vẫn luôn nằm ở đó. Mượn lời huyền thoại Paul Rand để chốt lại vấn đề này:

“Thiết kế không chỉ là việc lắp ráp, phân bổ các yếu tố. Nó là sự hình thành nên hình khối... là quá trình tạo ra tỷ lệ và trật tự.”

Peace.

Your friend Daniel

Hello Friend,

Ngày nay, một vấn đề khá phổ biến ở rất nhiều kiến trúc sư, nhà thiết kế hoặc những người làm sáng tạo nói chung đó là đôi khi mọi người quên mất việc nói về những thứ mình đang làm.

Nghe thì có vẻ phô trương và hoàn toàn không phù hợp với đức tính khiêm tốn cần cù vốn có của người Việt chúng ta. Nhưng định nghĩa về “hữu xạ tự nhiên hương” trong một xã hội vốn vận động một cách hỗn loạn như hiện tại là rất mờ nhạt.

Đôi khi anh em làm thiết kế giữ cho mình một quan điểm khiêm tốn, thật thà, nhưng lại thiếu dũng cảm để phản biện, cãi nhau với khách hàng. Hoặc gần hơn với chủ đề này đó là PR về bản thân mình. Diễn nôm ra là nói về những gì mình làm.

Một giai đoạn mình cho rằng tài sản của một văn phòng thiết kế đẹp xịn nhất có lẽ là số lượng mô hình trưng bày tại văn phòng đó, hoặc số lượng giải thưởng, bằng khen đạt được.

Thật ra tất cả đều có thể xem như một dạng công cụ để PR cho công việc. Mục tiêu sau cùng là khẳng định chuyên môn và label hóa công việc của mình. Mình gọi nó là Business target.

Còn nếu bạn có vợ hoặc chồng giàu, hoặc đứa con có hiếu mang tên “BDS dòng tiền”, hàng tháng nộp tiền đều đặn, làm nghề đúng cảnh hưởng thụ thì không bàn.

Cảnh đẹp nhất rồi.

Lan man một chút để nói rằng, thật sự việc flex về những mile stone đạt được trong quá trình thực hành không đồng nghĩa với khoe khoang. Nó là business tool. Somehow nếu chúng ta biết tận dụng công cụ này có lẽ sẽ tốt hơn cho việc phát triển chuyên môn và kiếm tiền.

Khi project nhận được một sự công nhận nào đó, có thể nó sẽ biến thành label gán vào business, giúp người khác dễ định vị. Từ đó dễ nảy sinh những cơ hội hỗ trợ cho các kế hoạch khác của bạn.

Dẫu biết rằng việc đồng thuận với label hóa từ xã hội bản chất là ve vuốt cái tôi cá nhân, con người thật của mọi người cũng không thật sự cần ve vuốt, tuy nhiên, business thì cần label hóa.

Lựa chọn như thế nào thì vẫn là tùy cơ địa anh em. Người hướng nội và hướng ngoại tự họ cũng sẽ có cách riêng để show their work một cách khéo léo.

Với cá nhân mình việc PR về công việc của Dplus hay cá nhân. Thậm chí kể cả việc viết substack này, thô thiển mà nói đều có mục đích rõ ràng.

Sắp tới mình có bán sách thì rất mong anh em ủng hộ =))

Bởi nếu không có mục đích thì chỉ là đang tiêu hao năng lượng vô ích. Cơ chế bảo vệ năng lượng của bộ não nguyên thủy không cho phép điều đó được duy trì. Nếu mục đích của một việc không rõ ràng thì chúng ta sẽ không đủ năng lượng cho sự bám đuổi.

Đang chạy deadline bỏ mẹ ra lại còn bắt đi PR bản thân.

Nếu bạn đang suy nghĩ như vậy thì bạn hoàn toàn giống mình thời gian trước. Mình cho rằng việc nói liên tục về những thứ mình làm dễ khiến mình trở nên kệch cỡm, và vô duyên trong mắt mọi người.

EZPZ Hãy làm mọi thứ duyên dáng hơn.

Trong cuốn Show Your Work, Austin Kleon có những góc nhìn rất hay giúp chúng ta nói về công việc một cách tinh tế, vừa đảm bảo Business target vừa giữ được sự khiêm nhường nhất định. Anh em có thể ứng dụng qua vài cách đơn giản sau:

Chia sẻ quá trình, đừng chờ một kết quả hoàn hảo

Khách hàng không chỉ mua một bản vẽ đẹp, họ mua cách bạn tư duy và giải quyết vấn đề. Một bản phác thảo nháp, một khoảnh khắc bạn đi chọn vật liệu, hay hình ảnh công trường đang thi công cũng đủ kể một câu chuyện hấp dẫn về sự tận tâm của bạn với nghề. Đừng chỉ up ảnh, hãy kể về nó. Mọi người đều thích nghe chuyện.

Biến việc “khoe” thành chia sẻ kiến thức

Đừng nói “tôi làm giỏi thế nào”, hãy nói “tôi đã làm điều đó ra sao”. Khi bạn chia sẻ lại kinh nghiệm xử lý một không gian khó hay cách lựa chọn ánh sáng phù hợp, bạn tự động trở thành một chuyên gia đáng tin cậy trong mắt người đọc.

Khoe về những lần bạn ăn đòn hoặc học được một điều gì đó

Việc PR không nhất thiết phải luôn xoay quanh những câu chuyện thành công. Nó có thể là cả máu và nước mắt. Khách hàng tiềm năng họ cũng có thể thuê bạn vì bạn đã có kinh nghiệm ăn đòn =))

Hãy để người khác nói về những thứ bạn làm một cách chủ động

Hãy để những phản hồi tốt từ khách hàng, hoặc sự công nhận từ đối tác làm công việc PR thay bạn. Đây là cách an toàn và tinh tế nhất để khẳng định năng lực. Nếu một ngày tụi mình làm xong một công trình và chờ khách hàng viết thư cảm ơn, có lẽ cũng xa. Nhưng nếu chủ động xin họ viết cho vài dòng cảm xúc đọng lại sau dự án thì nó lại dễ hơn cho cả 2 bên.

Một câu nói khiến mình cũng suy nghĩ phải kể tới:

“Nếu không muốn khoe chứng tỏ việc đó cũng không đáng khoe cho lắm”

Thật ra câu này là mình nói =))))

Nếu bạn tin rằng mình đang làm mọi thứ tốt, tự nhiên bạn muốn khoe liền.

Trước đây mình cũng nghe một vài lời nói qua nói lại về việc: Cái đ gì cũng khoe, cũng post lên mạng. Nếu bạn từng có suy nghĩ vậy về những gì mình đang làm thì xin lỗi, mình chỉ đang hustle làm việc thôi. Mình cũng không quá để tâm đâu. Và ok, mình tha thứ cho suy nghĩ đấy của bạn. Xin lỗi lần nữa vì đã quá đẳng cấp.

Chốt lại một điều rằng:

Hãy đừng ngại PR cho công việc bạn cảm thấy tự hào bởi thật ra cảm giác flex cũng thích đi.

Peace

Your friend Daniel

Hello Friend

Mình vẫn đang dở dang với bản thảo của cuốn Office Design 101. Nó là một trong những mục tiêu năm nay của mình. Mình tìm được một trích dẫn khá hợp cảnh để giải thích cho sự ra đời của cuốn sách này từ Toni Morrison, một tiểu thuyết gia, biên tập viên và học giả người Mỹ gốc Phi.

“If there's a book that you want to read, but it hasn't been written yet, then you must write it.”

Tự huyễn hoặc mình rằng thử kiên định với mục tiêu xem rồi nó sẽ đi tới đâu. Mặc dù gần đây bắt đầu có một vài dự án thiết kế mới xuất hiện. Có lẽ sau rằm tháng giêng thì effect của bánh chưng và Tết bắt đầu thật sự hết hiệu lực.

Việc tập trung vào viết lách thật sự ngốn của mình khá nhiều thời gian, thường sẽ không kịp để gửi vào lúc 9h sáng như đã hứa. Hy vọng nó không ảnh hưởng tới trải nghiệm đọc của mọi người.

Mình vẫn nghĩ ra cảnh, mọi người nhâm nhi cafe sáng, lướt điện thoại thay vì xem idol lắc đít thì sẽ đọc substack của mình. Đâu đó chúng ta sẽ có kết nối với nhau. Điều thú vị nhất của người viết có lẽ là có được sự đồng cảm từ người đọc. Nếu mọi người không đọc thì có thể một ngày mình sẽ lắc đít =))))))

Quay lại chuyện dở dang bản thảo và những dự án mới ập đến. Sự chật vật này làm mình nhận ra một thứ mà bất kỳ ai làm nghề sáng tạo cũng gặp phải:

Nỗi sợ sự bắt đầu.

Không biết mọi người thế nào, nhưng phần mình thích nhất trong toàn bộ dự án luôn là làm Layout và phát triển Concept. Mình tin kiến trúc sư hay nhà thiết kế sáng tạo nào cũng nghiện giai đoạn này. Nhưng thích không có nghĩa là không sợ.

Hôm vừa rồi vô tình đọc được một câu chuyện về Cụ Frank Gehry, người chưa bao giờ che giấu sự lo âu và hoang mang mỗi khi đứng trước một dự án mới.

Trong bộ phim tài liệu Sketches of Frank Gehry (2005) do đạo diễn Sydney Pollack thực hiện, Gehry đã thú nhận thế này:

“Đó là một khoảnh khắc vô cùng đáng sợ. Tôi luôn mang nỗi sợ rằng mình sẽ không biết phải làm gì tiếp theo. Thế rồi khi bắt tay vào làm, tôi luôn kinh ngạc thốt lên: ‘Ồ, mọi chuyện cũng không đến nỗi tệ’.”

Trải nghiệm này khả năng nhiều người cũng sẽ có, mình vẫn hay tự an ủi bản thân mỗi khi vẽ tới giữa chừng, nhìn lại tổng thể thì thấy mọi thứ dường như đang tệ đi rất nhiều.

Một trong những câu thần chú lúc bấy giờ có lẽ là “ trust the process” cứ tiếp tục tin vào kết quả cuối cùng đi. Mặc dù kết quả hiện tại là một đống lộn xộn.

Tới starchitect như cụ còn hoang mang và có những nỗi sợ riêng. Chúng ta hoàn toàn là con người và được quyền sống với những cảm xúc đó. Chẳng có gì xấu hổ khi thú nhận rằng mình đang sợ. Khác nhau ở chỗ chúng ta có tiếp tục làm nó hay không.

Khách hàng và mọi người xung quanh vẫn hay hỏi:

“Có ý tưởng nào cho dự án này chưa?”

Thật ra quá trình phát triển concept không phải là khoảnh khắc eureka. Nó là hành trình người thiết kế phải đi xuyên qua đường hầm của tự vấn và sự hoài nghi.

Cũng chính Gehry từng nói.

"If I knew what a building was going to look like before I did it, I wouldn’t do it." (Nếu tôi biết trước một công trình sẽ trông như thế nào ngay từ đầu, tôi sẽ không làm nó).

Cảm giác hồi hộp, trống rỗng ban đầu không phản ánh sự yếu kém về năng lực, mà là dấu hiệu cho thấy chúng ta đang thực sự sáng tạo, chứ không phải đang sao chép lại một công thức cũ của chính mình.

Gehry thường bắt đầu bằng những nét vẽ nguệch ngoạc, rối rắm. Ông cho phép bản thân được lộn xộn, được mắc kẹt trước khi mọi thứ dần thành hình.

Việc chúng ta xoay sở với những nét vẽ ban đầu cũng là điều dễ hiểu.

"Là một kiến trúc sư, bạn không thể kiêu ngạo đến mức khẳng định mình chắc chắn 100% về những gì mình đang làm." (As an architect, you cannot be so arrogant as to claim that you are 100% sure of what you are doing). | Renzo Piano. |

Hai con người, hai trường phái thiết kế hoàn toàn đối lập, một người theo chủ nghĩa giải tỏa kết cấu, người còn lại đề cao tính chính xác của chủ nghĩa High tech. Nhưng lại gặp nhau ở chung một điểm: Trân trọng sự vô định trong sáng tạo.

Thú vị vãi :))

Nếu bạn đang loay hoay, hoang mang, suy tư về những dự án đang làm, thì nó hoàn toàn là bình thường. Nó là một trải nghiệm must have trong quá trình phát triển concept. Hãy cứ tin rằng rồi bạn sẽ làm đc một cái gì đấy thú vị.

Đôi khi vẫn phải tự nhìn vào gương và thôi miên, nó sẽ giúp chúng ta có thêm động lực đi tiếp.

Gudluck

Your friend Daniel

Hello Friend

Substack cho mình cảm giác mình kết nối với những người quan tâm về design sâu hơn. Mình nhận được email trực tiếp của một vài anh em quan tâm tới design, và cả những email tâm sự về quản trị năng lượng của bản thân. Mặc dù mình luôn nghĩ mình cũng có những vấn đề riêng, và bản thân không phải là một người quá kỷ luật.

Hmmm… mình đã chọn chia sẻ về một vài sai lầm mình mắc phải trong quá trình vận hành một công ty thiết kế cho Practice số 5 này. Chẳng ai muốn nói về những sai lầm nhưng mình tin nếu biết sớm thì đã không ăn đòn. Vấn đề hôm nay là quản trị doanh nghiệp thiết kế và những ( cụ thể là 3) sai lầm mình đã mắc.

Mình khởi nghiệp năm 26 tuổi. May mắn cũng đã kinh qua một vài mô hình doanh nghiệp khác nhau trước khi có quyết định sẽ làm một cái gì đó cho bản thân. Việc này hỗ trợ mình hiểu hơn về cách một doanh nghiệp vận hành. Môi trường trước khi khởi nghiệp của mình là một tập đoàn xây dựng của Nhật Bản mà mình vẫn tự hào để khoe, phần vì công ty to vãi chưởng =)))) , phần nữa vì mình đã học được rất rất nhiều thứ từ đây, là Obayashi Corporation.

Mình vẫn tự hào về sếp mình và một vài anh em đồng nghiệp đã cùng nhau gắn bó qua các dự án, cùng cách triển khai các phúc lợi mềm từ tổ chức. Để rồi một vài cái mình bê nguyên và áp dụng vào Dplus ở thời điểm hiện tại.

Làm việc với người Nhật cũng dạy mình thói quen cúi người chào. Có thể bạn không để ý nhưng nếu bạn là người Việt và cúi người chào người khác thì đây là một lợi thế về tính chỉn chu của bạn. ít nhất nó vẫn hoạt động tốt với mình.

Để kể hết về những sai lầm khi khởi nghiệp thì có lẽ mỗi giai đoạn mình sẽ nhìn nhận một việc là sai lầm, tức tính đúng đắn đối với việc vận hành doanh nghiệp mang tính thời điểm. Có lúc bạn chọn thế này và cho là đúng, nhưng một thời gian sau bạn lại thấy bạn ngu. Mình là như vậy. Vậy nên mình sẽ chỉ tóm gọn theo giai đoạn.

Khởi nghiệp: Thuế VAT không phải là tiền của mình =)))

Bài học đầu tiên mình ăn đòn khi vận hành doanh nghiệp là một vấn đề rất nhỏ, nhưng lúc đó không biết nên vẫn ăn đòn như thường. Dự án đầu tiên mình triển khai dưới danh nghĩa một công ty thiết kế DnB với tổng giá trị hợp đồng khoảng hơn 1 tỷ năm 2014. Thuế VAT lúc đó là 10%. Anh em lúc bấy giờ toàn người nhiệt huyết và chả biết gì ngoài ăn nhậu và design. Xong xuôi công trình, khách hàng tất toán đầy đủ, công trình xem như đóng gói xong.

Mình quên luôn vụ VAT, và thế là mua sắm máy móc, ăn uống nhậu nhẹt bét nhè =)))))) Tới kỳ nộp thuế, mới ớ người ra phải nộp lại 10% đó cho nhà nước.

Vì bản chất VAT hay thuế giá trị gia tăng là một dạng thuế gián thu. Khách hàng phải bỏ ra 10% đó và công ty thiết kế thu hộ tới kỳ nộp thuế thì nộp lại. Thôi thì cũng là tiền ăn nhậu nên cũng không tiếc cho lắm vì không bổ dọc thì bổ ngang, lóc cóc đi xoay sở tiền để nộp thuế đầy đủ =)).

Thực hành: Ăn bánh vẽ của khách hàng =))

Khởi nghiệp mà, ai chả đói. Nhất là khi “giám đốc 4 triệu” phải chịu trách nhiệm cho mấy thằng em ở công ty, chúng nó cũng chỉ biết vẽ và ăn nhậu. Vậy nên tất tật những thứ về vận hành doanh nghiệp, quan hệ bên ngoài, hay đánh giá những cơ hội lúc đó đa phần là tự mình. Cũng chẳng có hệ quy chiếu gì, hoàn toàn là cảm tính. 2016 mình bớ phải quả khách mà tới ngày nay anh vẫn thi thoảng gọi hỏi mình có hợp tác tiếp với anh không. Tất nhiên câu trả lời thì mọi người biết rồi đấy. =))

Tất cả mọi thứ ban đầu đều rất chỉn chu, anh cho lái xe qua đón mình lên phố ăn sáng cafe bàn về kế hoạch xây dựng một văn phòng to đẹp như thế nào. Rồi một vài dự án nhà máy tiếp theo, vì anh thấy mình có năng lực và phù hợp với dự án. Mặc dù anh chỉ tìm hiểu thông tin mình qua facebook =))))))

Nghe như tiểu thuyết ngôn tình vậy. Sau một thời gian làm việc qua lại, vẽ vời không biết bao nhiêu phương án mà mấy thằng em gọi là “ nhà tình nghĩa” bên cạnh công việc chính, mình tự hỏi bản thân:” Mình đang làm gì vậy??? vẽ free trong quá trình service khách hàng để họ có thiện cảm hơn à”

Chẳng bắt bẻ được gì vì là do mình lựa chọn. Mình nhận ra ông anh cho mình ăn bánh, chỉ để mình chăm chút tốt hơn cho dự án đang làm. Một điều hết sức giản đơn, nhưng cứ nghĩ tới mấy thằng em nheo nhóc đôi khi lại phải nhắm mắt tin.

Sau tất cả mình rút ra một bài học rằng:

không khen ai nice hay tử tế, cho tới khi họ thực hiện nghĩa vụ, tạm ứng, thanh toán đầy đủ. Bất kể ai. Cứ xong hết việc mới biết đc đâu là người tốt =)))) . Mình vẫn giữ mối quan hệ, chỉ là anh bảo làm tiếp cho anh cái này cái kia thì mình cười và bảo thôi. Thôi,Ae bạn bè facebook thôi anh.

Phát triển nóng và chuyên môn hóa

Giai đoạn đỉnh điểm. Dplus của mình lên tới 60 người. Mình cũng không hiểu thế nào có thể lên được con số đó. Tính mình không thích rơi vào cảnh bị động nên thường chuẩn bị trước các kịch bản đối phó. Lúc bấy giờ mình rơi vào bẫy phát triển nóng. Nhân sự phình to theo nhu cầu và đầu việc của khách hàng đẩy về. Liên tục các dự án mới năm 2018- 2019. Cho mình cảm giác yên tâm =)) Vậy là tuyển dụng điên cuồng.

Mình nghĩ rằng phải tách các team dự án khác nhau. Phải build được các quản lý cấp trung thay mình xử lý vấn đề. Rồi thậm chí các quản lý đó phải có người support trực tiếp để hỗ trợ khi công việc của họ quá tải. Còn mình thì đi mở GOO coworking và xưởng gỗ Timber =))))))

Phát triển nóng luôn đi kèm với tuyển dụng sai người. Có thể họ rất tốt, rất giỏi chuyên môn. Nhưng không hợp với văn hóa tổ chức. Và sau giai đoạn phát triển nóng thì là vấn đề xử lý sự vụ.

Mình vẫn khuyên một vài anh em rằng:

Game doanh nghiệp thật ra là game sinh tồn infinity. Cơ hội trước mắt có thể là 2 3 năm, nhưng nếu dài hơn thì phải xây dựng được tầm nhìn cụ thể tối thiểu là 5 năm. Gap giữa cơ hội và giai đoạn phát triển tiếp theo đó có thể là vấn đề lớn doanh nghiệp cần đối diện. Nhất là doanh nghiệp bán chất xám như thiết kế. Và mình là minh chứng cho hậu quả.

Team Dplus bây giờ tinh gọn hơn, và có thể tiếp tục tinh gọn nữa trong thời gian tới. Đồng thời mọi người làm việc phẳng đét, tức là ai cũng có thể làm được việc của người khác và sẵn sàng support lẫn nhau. Không còn những câu nói“ Không phải chuyên môn của em” như giai đoạn

3 sai lầm mình nghĩ phổ biến đối với hầu hết anh em. Cảnh là khác chút chút. tất nhiên xoay quanh việc vận hành một doanh nghiệp thiết kế còn rất nhiều vấn đề chẳng thể chia sẻ hết trong một email được.

Welp. Mình luôn nhìn nhận những lần ăn đòn dưới dạng…: Em trai chịu đau w á dữ… :)))) mình hay hỏi mấy thằng em: Biết tại sao ăn đòn không? câu trả lời: không.

Thì là vì ngu.

Không có những lần ăn đòn thì cũng không có exp để lên cấp, lên cấp thì mới cầm được đồ trấn phái. Vậy đó. hy vọng là chia sẻ thêm một vài góc nhìn trong series Practice của bản thân sẽ hữu ích cho mọi người.

Peace

Your friend, Daniel

Hello Friend

Những ngày gần đây mình viết và vẽ nhiều hơn. Có lẽ phần nào đó liên quan tới việc tuyên bố đầu năm. Một dạng áp lực tự tạo cho bản thân. Ban đầu mình loay hoay với các chủ đề nhưng cứ bắt đầu viết thì ý tưởng dần dần hiện ra.

Nó giống cảm giác về việc: “khi nghĩ mình sẽ vẽ một chút để luyện tay cho ngày hôm nay nhưng rồi khi mở sổ ra, nhìn vào trang giấy trắng lại chẳng biết vẽ gì, chẳng biết nên bắt đầu từ đâu”

Một tips nhỏ đó là đừng kỳ vọng rằng mọi thứ sẽ phải perfect. Hãy cứ bắt đầu từ những thứ mình thích. Một mặt bằng thú vị, chép lại nó. Một góc cafe thú vị, hãy chép lại nó theo ngôn ngữ sketch của bạn, một chi tiết design nào đó thu hút được bạn, cứ chép lại nó đi. Sau cùng là “trust the process”. Bạn không cần mọi thứ phải hoàn hảo. Hãy tin rằng việc đọc và viết mỗi ngày sẽ bổ, không bổ dọc thì bổ ngang.

Trong quá trình mình nhận ra có những chi tiết chép lại và những ý tưởng phái sinh sẽ xuất hiện khi bắt tay vào làm. Đôi khi chúng ta bị thu hút bởi những bức ảnh đẹp nhưng trong thời đại dopamine này, mọi thứ diễn ra quá nhanh. Viết hay vẽ sẽ cho bản thân mình thời gian để xem kỹ lại từng thứ một. Và việc này mình đang cố gắng biến nó thành thói quen hàng ngày.

Đôi lúc mình cảm thấy không đủ thời gian cho tất cả mọi thứ mình muốn làm, nhất là trước khi bắt đầu một thói quen mới. Nhưng khi cam kết, tự bản thân sẽ xoay sở để thực hiện được nó, bằng cách này hay cách khác.

Tất nhiên nó là góc nhìn hoàn toàn cá nhân của mình.

Hôm nay mình sẽ bàn về 30 Not todo list. Vì như đã giải thích ở post trước. Nó giống như một bộ lọc để bảo toàn năng lượng của bản thân vậy. Cũng nhờ có việc viết lách, giúp mình sống chậm hơn chút :))) voilà.

30 Not todo List

1- Không ký hợp đồng khi có bất kỳ lấn cấn nào mách bảo từ bên trong.

2- Không làm việc giá rẻ.

3- Không hỗ trợ tiến độ trước khi vấn đề pháp lý và chi phí được cam kết nghiêm túc.

4- Không làm việc với cấp dưới của người đưa ra quyết định.

5- Không bắt tay vào vẽ, nếu chưa thật sự hiểu mô hình của khách hàng.

6- Không nhận dự án chỉ vì cần doanh thu ngắn hạn.

7- Không hứa gì khi pitching.

8- Không im lặng khi thấy rủi ro tiềm ẩn.

9- Không giảm chi phí để giữ quan hệ.

10- Không để khách hàng quyết định thay mình về vấn đề chuyên môn.

11- Không phản ứng bằng cảm xúc trong các cuộc họp căng thẳng.

12- Không bắt đầu thi công khi scope chưa rõ ràng.

13- Không sợ người khác buồn, phật ý khi góp ý thẳng thắn về vấn đề chuyên môn.

14- Không tuyển nhân sự chỉ vì họ offer lương thấp.

15- Không so sánh công ty mình với công ty người khác cùng ngành, cùng lĩnh vực.

16- Không tiêu hao năng lượng cho việc tranh luận vô nghĩa.

17- Không làm việc để chứng minh điều gì đó với người khác

18- Không giữ người vì tình cảm, nếu như họ không còn phù hợp với tổ chức.

19- Không đánh đổi tiêu chuẩn thiết kế để đổi lấy tiến độ, chi phí.

20- Không reply ngay lập tức tin nhắn tiêu cực.

21- Không cố làm hài lòng mọi người.

22- Không đánh đổi sự bình yên trong tâm trí để lấy sự công nhận.

23- Không cầm điện thoại khi đi tắm, đi vệ sinh. =)))) cái này thật sự rất là khó.

24- Không bảo vệ một giải pháp chỉ vì nó là ý kiến của bản thân.

25- Không nhận phỏng vấn nếu thông điệp không phù hợp và chưa rõ ràng.

26- Không ngại nói Không.

27- Không duy trì mối quan hệ đối tác nếu cảm thấy không minh bạch.

28- Không nhận dự án đi ngược triết lý

29- Không coi khách hàng khó tính là kẻ thù. =)))))) Nhưng khách hàng thanh toán sai hẹn thì chắc chắn không có lần sau.

30- Không né tránh phản biện chuyên môn.

Mình tính phân loại các nhóm Không này ra để cảm giác nó có hệ thống hơn. Nhưng tạm thời vậy đã. Nice day anh chị em. ^^

Peace

Your friend, Daniel

Hello friend

Mình bắt đầu nghiêm túc hơn với việc viết. Có lẽ vì sau tết ít xuất hiện các vấn đề nổi cộm cần xử lý tại văn phòng cũng như công việc. Mình có nhiều thời gian hơn để suy nghĩ và đóng gói các vấn đề về thực hành của bản thân.

Series Practice Story xuất hiện trong suy nghĩ đồng thời cùng những kế hoạch dịch chuyển trong công việc. Quãng thời gian 15 năm thực hành trong ngành thiết kế kiến trúc, nội thất của bản thân không dài cũng chẳng ngắn.

2026 cho mình thêm nhiều yếu tố thúc đẩy để thực hành và viết. Mình luôn xem việc thực hành và viết giống như một dạng tài sản.

Định nghĩa về tài sản của một văn phòng thiết kế thường thay đổi theo từng giai đoạn phát triển của văn phòng đó. Với mình những ngày đầu tiên là số lượng dự án hoàn thành, tiếp sau đó là số lượng dự án được đăng tải trên officesnapshots, rồi archdaily hoặc một vài nền tảng chuyên môn khác. Một thời gian tiếp, mình cho rằng tài sản thật sự là nhân sự, là những con người đang đồng hành cùng mình để contribute cho thương hiệu, cho tập thể công ty.

Rồi có những giải đoạn thực dụng hơn xuất hiện. Tài sản chỉ đơn giản là số dư trong tài khoản, là giá trị của những hợp đồng tăng lên, thời gian và tiến độ giải ngân… Giai đoạn này là giai đoạn bố của thực dụng khi mình thấy đầu óc mình chỉ xoay quanh tiền và tiền. Khi mà mình sẵn sàng hét vào mặt anh em, đồng nghiệp và thậm chí khách hàng vì những thứ ảnh hưởng tới tiến độ thanh toán.

Hệ quả là chất lượng thiết kế đi xuống :)) mình phải xử lý nhiều sự vụ hơn và vẫn chỉ liên quan tới tiền. Mình không còn cực đoan duy mỹ như những ngày đầu khởi nghiệp. Gặp chủ đầu tư với một khuôn mặt “chó nhật” cười cười nói nói vuốt đuôi chỉ để thanh toán cho đúng hạn hoặc giao thêm dự án mới. Thôi bỏ qua đi, nhưng mình cũng chẳng tiếc bởi vì giai đoạn đó mình cần tiền nhiều hơn bây giờ.

Nói vậy không có nghĩa là bây giờ mình giàu hay nhiều tiền hơn :)))) Thực tế rằng team càng bé thì khả năng kiếm tiền của bạn càng lớn nếu bạn là một người có năng lực. Nhưng với mình thì vẫn là hên xui.

Rồi tới giai đoạn 2025 khi nhận ra bản thân đang khác đi nhiều so với con người thật sự của mình. Sau một thời gian tự quan sát bản thân mình nhận ra rằng, với mình tài sản chỉ được công nhận khi bạn đóng gói được nó. Thường thì mô hình, hình ảnh dự án đăng tải trên tạp chí, thậm chí giải thưởng, rồi cũng chỉ là những shot dopamine củng cố thêm niềm tin cho bạn một cách ngắn hạn.

Với mình thì tư duy chính là tài sản dài hạn. Tư duy thực hành là một chuỗi hành vi, quyết định được lặp lại qua nhiều trải nghiệm thực hành khác nhau.

Thẳng thắn để nói rằng, nếu một ngày công ty phá sản. Thì thứ còn lại duy nhất với chúng ta là tư duy và ý chí. Sẽ chẳng có gì quan trọng, và mình luôn nghĩ, mình đã có thể build doanh nghiệp từ 1 người tới đỉnh điểm là 60 người. Mình cũng không ngại để bắt đầu lại lần nữa. Nếu mình đóng gói được tất cả mọi thứ bao gồm cả tư duy và quy trình thì hành trình đó có lẽ cũng không tốn quá nhiều thời gian như lần đầu tiên.

Và biết đâu nó cũng sẽ có giá trị ít nhiều với audience của mình.

Trong cuốn The Reflective Practitioner, Donald Schön phân tích khái niệm reflection in action, tức là khả năng suy tư ngay trong quá trình hành động, thay vì chỉ đánh giá sau khi mọi thứ kết thúc. Mình thấy khái niệm này gần với bản chất của cụm từ Practice Story, bởi việc viết lại quá trình thực hành không chỉ là tổng kết mà còn như một cách huấn luyện tư duy phản xạ cho các dự án tiếp theo. Khi một tình huống tương tự xuất hiện, bộ não đã có dữ liệu để so sánh và điều chỉnh, thay vì phản ứng thuần túy bằng cảm tính. Với bản thân, đôi khi mình vẫn để cảm tính dẫn dắt đấy :)))) Nhưng kệ đi, hên xui.

Ở cấp độ tổ chức, practice story với mình đóng vai trò như một nền tảng đào tạo. Một nhân sự mới có thể học cách dựng mô hình, triển khai bản vẽ, tính toán khối lượng, nhưng nếu không hiểu vì sao một quyết định được đưa ra trong bối cảnh cụ thể thì họ chỉ đang sao chép thao tác mà chưa tiếp cận được logic. Mình tin rằng Design DNA của một studio không nằm trong slogan treo trên tường, mà nằm trong cách studio giải thích các lựa chọn của mình một cách nhất quán qua thời gian.

Cụ Renzo Piano từng nói: Nếu bạn không có những nguyên tắc cá nhân thì bạn đang gặp vấn đề, tốt nhất là build nó dần dần đi.

“If you have complete freedom, then you have a problem. It is much better when you have some obligations, discipline, rules.”

Lan man quá.

Túm váy lại, mình sẽ viết nhiều hơn về Practice Story... Ở những bài viết tới, mình sẽ bắt đầu bóc tách cái gọi là 'tài sản' này. Có thể là câu chuyện “giải phẫu” một quyết định thiết kế,

hay cụ thể hơn là hành trình mình nhào nặn ra cuốn Office Design 101 một nỗ lực phổ cập thiết kế cơ bản, vì mình tin rằng:

Chỉ khi chúng ta sòng phẳng chia sẻ những gì cơ bản nhất, thị trường mới hiểu được giá trị thực sự của những thiết kế chuyên sâu.

Hẹn gặp lại anh em ở bài sau.

Peace

Your friend, Daniel