Bana göre hepimizin içinde bir Martin Eden var. Bu çok klişe bir cümle olabilir çünkü eminim ki hepimizin içinde aynı anda Martin'ler, Raskolnikov'lar, Ruth'lar, Emma'lar ve Clarissa'lar vardır. Bu nedenle bahsedeceğim şey çok da farklı değil. Ama iyi yanı şu ki; farklı veya yabancı bir şeyden söz etmiyorum. İçimizden bir şeyden bahsediyorum.

İşte şimdi, benim içimdeki Martin Eden'in ne yaptığını anlatacağım. Daha doğrusu, onu biraz şikayet edeceğim.

Hepimizin bildiği hikaye şöyle: Martin kendi Ruth'unu görüyor ve ona tutuluyor, onun gözlerinden kendisine bakıp kendindeki eksiklikleri not ediyor ve bu eksikleri kapatmak, Ruth için kusursuz olmak amacıyla bir yarışa giriyor. Ruth’a, onun toplumdaki yerine ve entelektüel birikimine ulaşmak için de diyebiliriz. Kendisiyle girdiği bu yarışta çalıştıkça çalışıyor ama nereye gelirse gelsin, Ruth'un boy aynasında kendini göremiyor. Ruth da onu görmüyor. Hikaye bir denizde, dalgaların arasında son buluyor.

Bana gelirsek, benim kişisel bir "Ruth'um" yok ama uğruna kendimi kesip biçtiğim herhangi bir şeyden Ruth olarak bahsedeceğim. Çünkü bu Ruth'lar her zaman bir insan olmaz, bazen bir düşünce veya hayal olur.

Onun için neler yaptığımı, peşinden koştukça nasıl da uzaklaştığını anlatacağım.

Kendimize baktığımız aynanın dışında, bir ayna daha var. İnsanların gözlerinin içinde bu ayna. Onların bize nasıl baktıklarını, bizde ne gördüklerini gösteriyor. Ve bu ayna, bize eksikliklerimizi açıkça gösteriyor. Önce küçük bir sivilceyle başlıyor, sonra beğenilmeyen bir saç rengiyle. Bir düşüncenle, bir cümlenle. Sonra bu ayna, kendini gördüğün diğer aynaya yansıyor. İki aynanın karşı karşıya gelmesinden yüzlerce yeni yansıma doğar, o kadar çoklardır ki gerçeğin bu olduğuna ikna olursun.

İşte benim Ruth'um da buydu; başkalarının doğrularını kendi gözlerimde büyütme sanatım. Kendime başkalarının gözünden bakma huyum. Hep düşündüm, böyle dersem ne düşünürler diye, şöyle giyinirsem ne derler diye. Bu düşüncelerin sonu olmadı. Çünkü hep en iyisi olmalıydım, tıpkı Martin'in içindeki o büyük yazar olma arzusu gibi; mükemmel olma arzusu doğdu içimde. İnsanların ağzını açıp tek kelime edemeyeceği kadar doğru olmalıydım ben. Martin ise Ruth ve ailesinin onu kabulleneceği kadar doğru olmalıydı.

Belki de benim içimdeki Martin Eden'in en büyük yanılgısı buydu. Kendini bulmak için sürekli başka aynalara baktı. Martin'in Ruth'u vardı. Benim de vardı. Belki senin de vardır. Uğruna değiştiğin, kendini eksik bulduğun, her uzaklaştığında biraz daha peşinden koştuğun bir şey. Onu belki yakalarsın, belki kaçar gider. Baktığım aynaları değiştirmeye çalışsam da, henüz yolun başındayım.

Martin ile sahilde oturuyor, dalgaları seyrediyoruz,en azından burada hiç ayna yok.

Ona anlatmaya başladım; dün sabah kahvemi içemeden soğuduğunu ve kırılan vazomun yerde bıraktığı cam parçalarını. Elime aldığım anda yere düşen vişneli dondurmayı, ayarını tutturamayıp çok tuzlu pişirdiğim için heba olan öğle yemeğimi. Sevmek için elimi uzattığım sokak kedilerinin nasıl da kaçıştığını. Bir otobüsün beni almadan çekip gittiğiyle devam ettirdim anlatmayı; giymek için ayırdığım kıyafetin dikişlerinin attığıyla bitirdim.

Derin bir nefes aldım sonra. O da nefes aldı. Elinde bir kahvesi, bir de vanilyalı dondurması vardı; en sevmediğim. Oysa ben sabahki kahveyi ve vişneli dondurmayı arıyordum. Tekrar sordu.

Geçmişimi düşündüm, unuttuğum ne kaldı diye elimi uzattım karanlık çekmecenin içine ve yokladım. Düşünce acıyan dizlerim, elime batan taşlar ve gözümden akan yaşlar geldi aklıma. Biraz daha uzattım ellerimi geçmişe. Bana bağıran bir annem vardı, suskun da bir babam. Çok sevdiğim bir kardeşim vardı, akvaryumda balıklarımız yüzerdi. Fazla yem verip öldürdüğüm. Bir kediyi çok istemiştim, bir oyuncağı da. Sevilmeyi çok istemiştim, anlaşılmayı da.

Başka? Diye sordu karşımdaki. Sinir oldum ona. Ellerimi çekmeceden çıkardım, ona uzattım, tenine geçirdim tırnaklarımı. Kan doldu içlerine. Geleceğim miydi o? Düşündüm, girip giremeyeceğim o okulu, o işi; sevip sevemeyeceğim o kişiyi, kaçıracağım o fırsatla evimden kaçacak o kediyi. Dökülecek bütün kahvelerle kırılacak bütün vazolar doldu tırnaklarıma. Kan yere döküldü, eridi, vişneli dondurmaya benzedi.

Ona baktım, o da bana. Sustu ve bir şey söylemedi.

Hani küçükken hayat sokakta oynadığın oyunlardan ibarettir. Attığın misket yanlış yola sapar,saklambaç oynar sobelenirsin,ebe seni yakalar bir yerlerde ve top gelip sana çarpar. Oyunlar kaybedilmek veya kazanılmak için değil,sadece oynanmak içindir. Büyüdüğünde değişir sanırsın, artık kocaman oldun ne oyunu der durursun da bilmezsin,hayat oyunlardan ibarettir. Farklı olarak,bu sefer kazanmak veya kaybetmek için oynarsın. Pahasına. Hayatın. Koşarken düştün diye dizine üflerken seni kovalayan da oturur yanı başına,birlikte üfler seninle. Büyüdüğünde seni düşmüş gören bir tekme daha atar yerdeki bedenine. Çünkü büyüdün. Çünkü pahasına koşuyorsun. Hayatının. Artık çocuk yanın öyle uzak ki ne düşmeye hakkın var ne durup bir nefes soluklanmaya. Artık ne oyunların var yüzünü güldüren ne dostların seninle yarana üfleyen. Artık yalnızsın ve hayatın,birilerinin ellerinde tanımadığın. Onların elinden almak için çabaladığının sana ait olduğunu zaten,ne zaman farkına varırsın?

Sevmek ile doğduğumuzu sanardım küçükken. Sevmenin bir ekstra olduğunu, üstelik "sevmemek" kavramının da mümkün olduğunu bilmezdim. Tahminim,küçük çocuklarken sevmemenin mümkün olduğunu çoğumuzun bilmediği yönünde. Örneğin,anne babamızı herkes severdi. En sevdiğimiz çizgi filmi de öyle. Bizim için kahraman olanlar, başkaları için de öyleydi.

Öyle değil elbette. Bu bir tür algı yanılsaması ve geçici. Geçtiğinde, sevgi gördüğünde kamaşan süt dişlerimiz dökülmüştür çoktan. Ve büyümüş,sevginin tam tersiyle tanışmışızdır.

Konuya derinlemesine dalmadan önce,bunun psikolojideki yerinden kısaca bahsetmek istiyorum. John Bowlby'in "Bağlanma kuramı"na göre,insan sosyal bir varlıktır ve gelecekte kuracağı ilişkileri ailesi, özellikle annesi belirler. Anne-çocuk bağı önemlidir ve bu bağlanma iki taraflıdır. Peki insanın kendisiyle olan ilişkisi de iki taraflı mıdır? Kendi içinizde iki kişiye bölünüp kendinizi eleştirdiğinizi düşündünüz mü hiç? Bana göre, içimizde bizi durmadan yargılayan bir mahkeme salonu var. Zihnimizin ta kendisi bu salon. Tuhaf olan, salondaki herkes biziz aslında. Yargıç,suçlu, avukatlar,izleyiciler...

Kendimize bir mahkeme kuruyor ve yargılıyor,kendi kalemimizi kırıyoruz. Kendimizi bu mahkemeden asla masum çıkarmıyoruz. Çünkü başlıkta dediğim gibi,bu bir fille küsmekten bile daha zor... Hayatımızda hep zor şeyler oluyor ve bir suçlu bulmak üzere programlanmışız,iki yol var; karşındakini suçla&kendini suçla. Ama ya suçlu yoksa? Ya suçlu sen değilsen?

Bir de ayna kısmı var bu işin. Aynaya bak ve kendinden nefret et, değişmek iste, diğer herkese bak ve bütün o güzellikler arasında nasıl da yalnız,soluk göründüğünü düşün. Kırıcı, değil mi? Kendimizi kırmaktan asla çekinmiyor oluşumuzun sebebi de, aynanın arkasında sanmamız kendimizi. Dışarıdan bir gözle o aynanın yüzeyine baksak ve kendimizi gerçek anlamda görebilsek belki daha anlayışlı davranırdık.

Mahkeme sahnesini yeniden düşünelim, suçlu sensin ama yargıç sen değilsin bu sefer. Herhangi biri, boşver. Kararı veriyor, kalemi kırıyor. Suçsuz olduğunu söylüyor ve sen o salondan hafiflemiş şekilde çıkıp gidiyorsun. Tatmin eder miydi? Ya da ayna konuşmaya başlıyor ve "sensin bu dünyada en güzel" diyor sana. Ikna eder miydi? Küçük,ufak tefek haline bak,ona kızabilir miydin? Kalbi kırıldığında öldüğü söylenir fillerin,onlara küsebilir miydin? Gözlerin karanlığa alıştı belki ama ışık tutmazsan bir kere, alışır mı aydınlığa?