Bên trong thân tâm họ lại có một xung lực ngược lại, bảo vệ cái tôi mong manh của họ, thuyết phục rằng những gì trong đầu họ là chính xác, rằng họ đã “đúng” mà đôi tay không làm gì cả. Năng lượng này phát triển ngày càng mạnh hơn, khi họ bắt đầu chê bai thất bại của người khác, với khả năng phân tích, kiến thức sách vở, và họ luôn biết người thất bại sai ở đâu. Và ngược lại, khi một người thành công thì họ cũng phân tích được luôn.

Nhưng đưa họ vô làm thì trớt quớt.

Những người kiểu này luôn có một sự tức giận ngầm mỗi khi họ “phân tích”, họ quan trọng việc “đúng” hơn “thành quả”. Con người có khi nhảm nhí thật.

Thật lòng thì đây giống như một nguyên mẫu tâm lý hơn, mỗi người trong chúng ta đều sẽ có những lúc như trên. Chỉ là, có những người thì toàn thời gian. Việc quản lý được nguyên mẫu này xuống một mức hợp lý, có thể giúp ta học tốt hơn và phát triển. Phần thời gian và năng lượng còn lại có thể để dành cho thực hành.

Sự khác biệt giữa kiến thức và kỹ năng.

Chúng ta có thể phân tích kỹ thuật của một cầu thủ. Nhưng để nói mà làm giống họ, thì phải cần luyện tập. Ta cần phải thử, dưới sự hướng dẫn tốt thì nhanh hơn, để có thể làm được kỹ thuật đó.

Khoảng cách giữa kiến thức và kỹ năng, là sự luyện tập dưới sự hướng dẫn đúng đắng.

Ở góc nhìn của sinh vật, kỹ năng quan trọng hơn kiến thức

Hổ mẹ dạy hổ con săn mồi, và hổ con bắt chước. Việc hổ có thể săn mồi, quan trọng hơn việc biết về săn mồi. Và trong việc thực hành săn mồi, con hổ cũng thấy nó giống con hỏ hơn, nếu không thì nó sẽ biến thành “con mèo”.

Việc tự chơi, lúc nào cũng vui hơn nhìn người khác chơi, dù bạn dối lòng mình tới cỡ nào. Tự mình đi bóng, dứt điểm, hay tạo ra những pha cầu hay, lúc nào cũng kích thích dopamine hơn là nhìn người khác chơi.

Trong công việc cũng thế, việc bạn có khả năng tạo ra giá trị, và nhận thưởng, thậm chí sẽ vui hơn rất nhiều việc bạn hưởng lương mà không làm gì. Sự trống rỗng, và tự hủy sẽ diễn ra khi con người được “cho” quá nhiều mà không cần cố gắng.

Việc bạn có thể “làm” gì đó, cho bạn cảm giác bạn đang sống.

Nhưng bạn đồng thời cũng rất sợ 2 chữ “thất bại”. Dù chỉ đau về tâm lý, thì đối với não bạn nó cũng “thấu xương”. Đây là cơ chế tâm lý, giúp bảo vệ bạn khỏi những thất thoát ngoài ý muốn, nhưng đồng thời cũng ngăn bạn khỏi việc gánh lấy rủi ro và trách nhiệm, thứ giúp con người phát triển.

Chúng ta học từ thất bại lại tốt hơn

Mỗi khi làm sai bài thì khi sửa lại ta lại nhớ cách làm nhanh hơn. Đó là bản năng của con người, tránh lập lại lỗi sai, để sinh tồn tốt hơn.

Ở góc nhìn sinh tồn, không làm sai, quan trọng hơn làm đúng. Vì vậy sai là nhớ lắm, nhớ lâu. Sai mất càng nhiều, càng nhớ, càng khó quên.

Việc né tránh thất bại, vì vậy lại càng làm cho ta càng học được ít hơn.

Nó giống như bạn mong mình chạy xe được mà không té lần nào vậy, quá vô lý.

Tuy nhiên, đừng hiểu lầm thất bại là mục tiêu, đừng khùng. Mục tiêu là bạn phải dám thử để thành công, thất bại sẽ đến nếu cần, và bạn sẽ cải thiện được gì đó. Thất bại cần diễn ra một cách tự nhiên hơn là ép buộc.

Nhưng nói thực tế, việc gượng dậy sau thất bại khá tốn năng lượng, và không phải ai trong chúng ta cũng có tiềm năng giữ được tinh thần sau thất bại. Sự vỡ vụn, và chấn thương thể xác hoặc tâm lý vĩnh viễn có thể xảy ra, và không ai trong chúng ta mong muốn điều đó. Vậy nên ta phải quản lý một số thứ để tránh các thất bại kiểu này.

Mindset quản lý rủi ro

Bất cứ thứ gì để có thêm, thì đều phải trả một cái giá. Hãy phân tích thử cái giá đó gì, và chuẩn bị cho nó. Nếu nó quá đắt, thì thôi đừng quan tâm.

Chơi thể thao thì hoàn toàn có thể chấn thương. Nhưng chơi ở một mức mệt nhất định lại tạo ra sự phát triển.

Đầu tư thì đương nhiên là ra thêm tiền. Nhưng đầu tư ngu thì mất nhiều tiền.

Đọc sách thì đương nhiên là có thêm kiến thức. Nhưng đọc sách ngu thì toàn hấp thu mấy cái xài không được, hay “cái hay” thì quên, mà “cái dở” lại nhớ do cái dở dễ hiểu.

Thật ra, ở một góc độ nào đó, ta hoàn toàn có thể quản lý được mấy cái này. Bằng cách tập trung vào hành vi và cái giá liên quan.

Hãy đảm bảo mình làm đúng các thao tác, và thử nhỏ nhất có thể, hơn là tạo ra một kết quả lớn.

Chơi thể thao thì học những động tác cơ bản, rồi áp dụng dần lên. Làm quen từ mới chơi, thắng rồi thì lobby trình cao.

Đầu tư thì phải xác định mình chịu được được lỗ bao nhiêu, rồi đầu tư tương ứng thôi. Ham hố thì sụp hầm, dân ngu cu đen đòi thắng người lão luyện thì đâu ra.

Đọc sách thì vừa đọc vừa ngẫm, sách hay thì ít chứ tào lao thì nhiều lắm. Vừa đọc vừa so sánh với cuộc sống, hay với cuốn sách khác, từ từ là thông minh. Đừng ham số lượng, đọc xong không đọng lại mấy, mất thời gian.

Hãy tập trung vào hành vi của bạn và những gì có thể mất, hơn là một kết quả to lớn, từ giai đoạn ban đầu. Kỹ năng sẽ dần được hình thành qua thời gian.

Thất bại sẽ xảy ra và bạn không hề tệ

Con người có xu hướng đồng nhất kết quả của những việc họ làm với bản thân họ. Khi họ trúng số, họ thấy mình có phước. Khi họ làm sai, họ thấy mình thật tệ. Dù bản chất họ vẫn như thế, nhưng một số thời điểm và sự kiện khác nhau, làm họ cảm thấy khác nhau về bản thân.

Đây là một điều nhảm nhí. Và bài này thì sẽ tập trung vào thất bại nhiều hơn.

Rõ ràng là ai cũng thất bại cả. Và giá trị của một người chỉ tăng, nếu họ có thể cải thiện hoặc sửa chữa sai lầm. Việc tự gắn nhãn bản thân, chỉ cho họ một mỏ neo tâm lý, biến họ thành một thằng hèn, và chẳng có gì được cải thiện cả.

Một con người có khả năng hồi phục và tiếp tục đưa ra những hành vi hợp lý, mới có thể tạo ra sự phát triển.

Việc đồng nhất giá trị của bản thân với thất bại, vô tình, tạo ra sự sợ hãi hành động, và từ xác suất có thể thành công được đưa về bằng không.

Tuy nhiên, mindset này đi sau mindset được viết trước đó, thì mới hiệu quả. Không thì phá mãi không khôn, thì cũng phí cuộc đời.

Hãy tìm một người thầy

Việc có một người hướng dẫn tốt, tiết kiệm cho bạn rất rất nhiều thời gian. Và quan trọng hơn hết, điều này giúp bạn tránh những lỗi sai ngu ngốc, mà thường rất khó nhìn ra nếu bạn cố gắng để tự tiến bộ.

Nhưng có vài bộ môn tìm thầy khó hơn lên trời. Ví dụ như giờ muốn kinh doanh, thì lấy đâu ra ai mà hướng dẫn. Người ta biết thật sự thì người ta cũng đâu có lý do gì mà chỉ?

Vậy nên việc tự mình tìm hiểu và luyện tập cũng rất quan trọng. Vì trong khi bạn đang xây dựng một điều gì đó, việc trao đổi với các đồng môn, hay người đi trước sẽ tạo ra một vài thứ “lóe sáng”. Người thầy của bạn đôi khi không phải là “một người” mà có thể là một dạng “trải nghiệm” nói chung. Việc bạn muốn học và luyện tập, tạo ra những “người thầy” cho bạn.

Ở chỗ này, nếu môn mà bạn tham gia, có thể được dạy một cách rõ ràng, và nhiều người học đã tiến bộ, thì đăng kí mà học. Nhưng nếu kiếm một người thầy giỏi rất khó, hãy cố gắng học hỏi từ mọi nơi có thể, và quản trị rủi ro.

Cảm giác sống sinh ra từ việc dấn thân

Việc dùng đôi tay của bạn làm ra một thứ gì đó, và càng ngày làm nó tốt hơn sẽ cải thiện trải nghiệm sống của bạn rất nhiều.

Từ việc nói chuyện với người thân, hay chăm sóc cây cối, hay làm quen bạn mới, đều có cái gọi là “nghệ thuật” của nó. Và khi bạn càng “quen tay” với những điều quan trọng trong cuộc sống, thì trải nghiệm sống càng được cải thiện.

Nhìn rộng chữ “kỹ năng” ra, bạn sẽ thấy cái tôi muốn nói bao gồm mọi khía cạnh trong cuộc sống hằng ngày của bạn. Đặc biệt, là những thứ bạn đang tránh né, và để nó “sau đầu” mỗi ngày.

Hãy thử đi, tôi nói về rủi ro vậy, chứ nhiều thứ trong cuộc đời này thật ra chả mất gì cả. Sợ cái gì thì nghĩ thử mà xem, thứ bạn có thể mất là gì? Nếu mà không có mất mát gì rõ ràng, thì hãy thử một hai lần, nó sẽ sượng, nhưng nó sẽ hết sượng. Bạn hoàn toàn có thể cảm nhận được điều đó.

Làm tình thì luôn vui hơn nhìn người khác làm tình.

Cuộc này tuyệt vời hơn khi nó được đi bằng chính đôi chân của bạn.

Subscribe now

Nếu bạn chưa follow hết hệ sinh thái của mình, thì hãy follow, bạn sẽ nhận được giá trị cho thời gian của bạn.

Youtube: https://www.youtube.com/@selflearnerNBT

Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100064472334925

Có một số mẫu hình tôi nghe thấy lặp đi lặp lại đến nỗi ấn tượng vì sao nó có thể trùng hợp đến như thế. Và từ việc so sánh với trải nghiệm, và quan sát thực tế, các mẫu hình này có lặp lại đối với những người đạt thành quả cao hơn so với số đông.

Đối với tôi, các nguyên lý tiếp theo được nêu ra, không phải một loại chân lý nào đó mà bạn đem đi cãi cọ hay đánh giá người khác. Thứ bạn cần quan tâm, là tới mức nào bạn có thể áp dụng các điều này trong cuộc sống, và có giải thích phần nào lý do vì sao bạn chưa đạt được thứ mình muốn.

Sự tập trung tuyệt đối

Nếu phải có một điểm chí mạng nhất, đau nhất, đâm sâu nhất đối với tôi, hay đa số người, là khả năng tập trung tinh thần vào một mục tiêu duy nhất trong một thời gian dài.

Đó không phải 2 giờ tập trung học xong cái khóa học random trên youtube.

Đó là 16 tiếng mỗi ngày, 7 ngày một tuần, và 52 tuần mỗi năm, cho một mục tiêu duy nhất.

Bao nhiêu người trong chúng ta muốn nhiều mục tiêu cùng một lúc, vừa có bằng cấp, mối quan hệ, vừa là doanh nhất thành đạt, vừa có 6 múi body khô đét,…

Ví dụ tôi đưa ra là rất cực đoan, và đối với tôi cũng rất khó để một người duy trì trong dài hạn.

Phía trên tôi muốn bạn nắm về “tư duy”, con nếu có một công cụ dùng được tốt thì đó là signal/noise ratio. Khái niệm này do Kevin O’leary học được từ khi còn làm việc với Steve Jobs.

Tầm nhìn của Jobs về "tín hiệu" (signal) rất rõ ràng: xác định 3-5 việc quan trọng nhất phải hoàn thành trong 18 tiếng tới — không phải tầm nhìn cho công ty tuần sau, tháng sau, hay năm sau, mà chỉ là 18 tiếng tiếp theo lúc còn thức. "Tín hiệu" là những việc thiết yếu đó; còn "nhiễu" (noise) là bất cứ thứ gì làm phân tán khỏi chúng.

O'Leary khẳng định Jobs duy trì tỷ lệ 80:20 — 80% tín hiệu, 20% nhiễu — và cho rằng chính sự tập trung này là yếu tố then chốt dẫn tới thành tựu của Jobs

O'Leary còn đẩy khái niệm này xa hơn khi nói về Musk — "Ông ấy không có nhiễu. Ông ấy không xử lý nhiễu. Ông ấy 100% tín hiệu, 60 giây mỗi phút, 60 phút mỗi giờ." Theo O'Leary, những thiên tài lớn trong lịch sử đều gần như 100% tín hiệu.

Tưởng tượng nếu bạn có thể hoàn thành 3 việc quan trọng mỗi ngày trong vòng 1 năm thôi, bạn sẽ “hủy diệt” tới chừng nào. Đó là sức mạnh của sự tập trung. Một người tập trung tốt và trí tuệ bình thường, sẽ thắng người thông minh nhưng liên tục nhảy từ cái này sang cái khác.

Họ thất bại nhiều hơn nhưng cũng thành công nhiều hơn

Tới lần thứ 9, bạn sẽ quen dần với việc thất bại. - Elon Musk.

Một sự thật trớ trêu, là bộ não ghi nhớ tốt hơn khi sai, còn đúng nhiều thì chỉ ngày càng chủ quan.

Và là thật sự chẳng ai thành công ngay lần đầu tiên họ thử bất cứ thứ gì. Nếu có một vài trường hợp cá biệt, họ sau đó hủy diệt toàn bộ thành quả của họ vì một sai lầm nhảm nhí nào đó mà họ ước họ mắc sớm hơn.

Nhưng mục tiêu của chúng ta không phải là hướng tới thất bại. Sai lầm cần phải tới một cách tự nhiên, không phải khi bạn ép nó. Và cũng không ai khùng như vậy.

Vấn đề là một người chỉ đạt được nhiều nhất thông qua dấn thân và thực hành.

Và đặc biệt là những người này hồi phục sau thất bại rất tốt. Họ đứng dậy, dọn lại đống rác mà họ nó bày ra, và làm lại từ đầu. Mỗi thất bại cho họ một bài học, mà sau đó họ vững vàng hơn.

Điểm chính tôi thấy, nó nằm ở mindset và tinh thần. Họ không đồng nhất những thất bại với bản thân họ. Cái duy nhất họ quan tâm, là làm sao để đạt được mục tiêu, để chiến thắng và thử mọi cách để chiến thắng.

Họ đọc nhiều và rất thông minh

Từ khóa “đọc hết sách trong thư viện” về một chủ đề nào đó làm tôi ấn tượng. Nếu hai đề mục trên làm cho bạn tưởng chỉ cần là “một con trâu nước” là kết quả nó tự tới thì không phải.

Warren Buffet đọc tới 90 tuổi về mọi chủ đề, đặc biệt là lịch sử.

Charlie bạn ông cũng thế.

Elon thì đọc mọi thứ về tên lửa.

Jim Simons là giáo sư toán học ở MIT.

…

Một điểm lưu ý để anh em không nghĩ cứ đọc là khôn, những người này biết cách tận dụng tri thức và phản biện rất tốt. Elon nghiên cứu ra cách làm cái tên lửa với giá rẻ nhất, không chỉ với việc đọc về các khía cạnh liên quan, mà còn là từ việc tư duy với “First Principle”. Charlie Munger thì tổng hợp vô số các mental models, để đánh giá tình hình và ra quyết định với ít năng lượng nhất có thể.

Sách vẫn là một dạng tri thức khủng, nhưng cuối cùng vẫn là một dạng truyền tin.

Tiêu đề của tôi là “đọc nhiều” và “thông minh”. Đừng đọc một cái mà quên cái còn lại.

Thành quả họ đạt được lớn hơn rất nhiều so với những mất mát.

Paul Tudor Jones luôn đảm bảo ông mất 1, nhưng phải ăn 5, để dù có fail vài lần liên tiếp vẫn không sao.

Hãy đảm bảo là khi thành công bạn sẽ được rất nhiều, và khi thất bại, bạn mất rất ít hoặc chẳng mất gì cả. Đây là nguyên lý lan truyền nhiều trong đầu tư, nhưng thật ra nó cũng áp dụng cho mọi khía cạnh của cuộc đời.

100 lần xin việc bạn chả mất gì, nhưng 1 lần thành công cho bạn một công việc.

Kevin O’leary thất bại hàng chục deal trên Shark Tank, nhưng Plated và Basepaws giúp ông chiến thắng mãi mãi.

Warren Buffet thú nhận rằng 50% những thương vụ đầu tư của ông là thua và hòa, phần còn lại thắng không quá đáng kể, chỉ có một vài deal hiệu suất hàng chục lần “gánh” toàn bộ cuộc đời đầu tư.

James Dyson thất bại 5126 lần, trước khi có một cái máy hút bụi hoạt động. Và Dyson lớn như thế nào trong ngành điện máy bạn cũng biết rồi.

…

Có vô số các ví dụ có thể nêu ra. Và nếu bạn chơi game theo kiểu này, thời gian sẽ là người bạn của bạn.

Chỉ là với hầu hết chúng ta, thất bại thật đau đớn, chúng ta muốn mình phải đúng trong tất cả mọi lần, trong toàn bộ thời gian. Và sự sợ hãi đó phát triển to lớn đến mứ, chúng ta mất khả năng tin tưởng vào các thử nghiệm nhỏ trên cuộc chơi dài hạn.

Và tôi biết tiêu đề sẽ gây hiểu lầm. Nên tôi sẽ viết lại những gì mình muốn nói ở cuối.

Hãy tập trung và đảm bảo mình thất bại thật nhỏ hơn là thành công lớn, vì đó là lối đi bền vững nhất. Thời gian chỉ là bạn của bạn, nếu bạn không gục ngã giữa đường.

Niềm tin mãnh liệt đến mức cuồng tín vào bản thân

Những người này tin tưởng tuyệt đối vào điều họ làm, và vì vậy họ tạo ra một sức hấp dẫn kì lạ.

Jim Simons luôn cảm thấy ông là một kẻ ngoại đạo dù lúc là giáo sư, hay lúc mở quỹ đầu tư. Ông hứng thú với những thứ khác hơn với các đồng môn của mình. Lúc làm giáo sư toán, ông nhận thấy công việc hiện tại thật vô nghĩa và ít tiền (những đồng môn của ông thấy việc dấn thân cho tiền bạc là điều không tốt). Và lúc làm về đầu tư, ông lại thấy các lý thuyết tài chính chả giúp được mấy cho việc đầu tư, ông không tin những thứ đó. Ông đi xa tới nỗi chỉ thuê những “nhà toán học và lập trình viên”, thay vì bất kì chuyên gia kinh tế tài chính nào. Họ nhận thấy được có một trật tự toán học nằm trong sự hỗn loạn của biến động giá. Và họ đã làm được, Warren Buffet gọi ông là thiên tài, và quỹ của ông lời 60% mỗi năm.

Elon Musk tin vào một thứ một cách mãnh liệt, và thậm chí biết cách truyền đạt nó cho người khác. Điều này lặp đi lặp lại, khi người ta nói chuyện với nhân viên và cộng sự của ông. Và điều này giữ cho cường độ làm việc khủng khiếp của toàn bộ công ty tiếp tục.

Tin vào bản thân là một thứ rất khó. Vì chúng ta là loài sinh vật bày đàn, và phải làm sao khi không ai đồng ý với mình?

Có rất nhiều khi, tôi cảm thấy mình đi tìm sự đồng tình của người khác, và nhờ đó có thể tiếp tục. Ai đó hãy khen ngợi, nói với tôi là tôi đang làm tốt đi. Nhưng không có tiếng nói nào ở đó cả. Thậm chí, tôi còn nhận được những nhận xét tiêu cực, từ “cảm quan” của những người chẳng biết gì cả.

Tôi bỏ cuộc, và khi quay đầu nhìn lại, tôi biết mình đã bỏ lỡ những gì. Có những người đạt được thành quả với input và output tương tự, chỉ là với thời gian dài hơn. Họ đã không bỏ cuộc.

Niềm tin vào bản thân, là một đức tính quý giá.

Cuối cùng, không có “công việc” nào ở đây cả

Đây cũng là phần kết cho bài viết, và cũng là sự khác biệt lớn giữa những người giỏi và phần lớn chúng ta.

Họ thật sự “đắm chìm” vào những điều họ làm. Chẳng có gì gọi là công việc cả, chỉ có sự “hứng thú” và “đam mê”.

Claude Hopskin: ”Ai phân biệt được đâu là làm việc, đâu là chơi? Nếu một việc có ích, người ta gọi đó là làm việc. Nếu nó vô ích, người ta gọi đó là chơi. Nhưng việc này cũng vất vả như việc kia, và cả hai đều có thể là một trò chơi đầy hào hứng. Sự khác biệt duy nhất chỉ nằm ở thái độ của tâm trí”.

Thật sự, với “đam mê”, việc duy trì sẽ dễ hơn, và khó khăn sẽ nhẹ nhàng hơn. Dù thật ra khối lượng công việc vẫn nặng như thế.

Tôi hi vọng bạn sẽ tìm được thứ bạn yêu, hoặc yêu thứ bạn làm.

Yêu đến mức tác phẩm của bạn quan trọng hơn bất cứ những đau đớn thường ngày bạn phải gánh chịu.

Tôi biết ta chẳng thể nào giả bộ thích cái công việc chán chường của mình được, tôi đã thử và thất bại. Nếu trạng thái này duy trì lâu, hãy đổi việc khác. Hãy thử đi thử lại, để “tìm” ra thứ mình thật sự có thể gắn bó.

Tái bút

Đây là bài viết về “thành quả vượt trội” nên có lẽ một vài logic “thông thường” sẽ không được đáp ứng. Con đường không phải là chắc chắn, và ai cũng fail cả. Nếu bạn vừa muốn một cuộc đời mỹ mãn và cân bằng, nhưng thành quả phải đẳng cấp, thì chúc bạn quen với “bất hòa nhận thức”.

Góc nhìn của bài viết này có thể hoàn toàn sai lệch, do tổng hợp các mẫu hình của những người đã thành công, và người thất bại thì rất nhiều nhưng chẳng ai biết đến họ.

Nên bạn thấy khác, thì khả năng bạn cũng không sai đâu.

Cái gì thấy dùng được thì dùng nhé.

Subscribe now

Nếu bạn chưa follow hết hệ sinh thái của mình, thì hãy follow, bạn sẽ nhận được giá trị cho thời gian của bạn.

Youtube: https://www.youtube.com/@selflearnerNBT

Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100064472334925

Làm cái gì cũng phải chắc kèo, cũng phải chuẩn bị, cũng phải chờ đợi, nhưng mấy ai thật sự định nghĩa được “chắc” là như thế nào, hay “đến lúc” là khi nào?

Bạn không thật sự “chờ thời cơ” bạn chỉ “sợ” thôi.

Cái giá phải trả

Mọi thất bại đều rất đau đớn. Nhưng Elon Musk bảo rằng “tới lần thứ 9, bạn sẽ quen dần với nó”. Và chính sự đau đớn đó, là động lực để bạn sửa chữa, cải thiện, chọn những con đường hợp lý hơn. Nhưng vô tình nó cũng có thể biến bạn thành một thằng “hèn”, trốn tránh, nói nhiều đạo lý về việc người khác có thể thất bại như thế nào.

Và có phải sau mỗi lần thất bại, sau mỗi lần khó khăn, con người lại gắn kết hơn, và tìm thấy được ý nghĩa trong cuộc sống? Đương nhiên, chẳng ai cố gắng để thất bại cả, nhưng nó diễn ra như một phần của cuộc sống này. Vấn đề nằm ở chỗ “khả năng chấp nhận bạn có thể thất bại”.

Đó là cái giá phải trả, để hành động được tạo ra.

Tiềm năng và sự trưởng thành

Một đứa bé thật tuyệt vời, vì nó có khả năng để trở thành bất cứ thứ gì tuyệt đẹp trên thế giới này.

Một người trưởng thành chỉ tuyệt vời, khi họ tạo ra được một giá trị thực, thông qua việc chọn một con đường trong vô số những tiềm năng khác.

Nói cách khác, trưởng thành là việc một người đã chọn và chịu trách nhiệm.

“Chọn” và “chịu trách nhiệm”.

Bức bối trong bạn

Khi bạn muốn một thứ, nhưng không sẵn sàng làm những điều cần thiết để đạt được nó, một cảm giác “bức bối” bắt đầu sản sinh. Hay có người gọi là “bất hòa nhận thức”.

Bạn muốn làm kinh doanh nhưng sợ cực.

Bạn muốn đầu tư nhưng sợ lỗ.

Bạn muốn nổi tiếng nhưng cuộc sống thường ngày vẫn như người bình thường.

Bạn muốn danh vọng nhưng không sẵn sàng cống hiến.

Bạn muốn nhà ở ngoại ô nhưng vẫn phải gần bà con.

…

Đừng là trẻ em nữa, hãy trưởng thành.

Hãy “chọn” và “chịu trách nhiệm”.

Loài hoa, loài ong và con người

Hoa nó đâm chồi, rồi nở, rồi tàn, nó có “quan tâm” thứ gì khác không.

Loài ong hút mật, xây tổ, rồi ra đi, nó có “quan tâm” sư tử nghĩ gì về nó không.

Nhưng với con người, khi được ban cho khả năng “suy nghĩ logic”, chúng ta tự nhiên lại không thể chọn mục đích sống đơn thuần theo bản năng như thế. Chúng ta phải cân đo đong đếm sao cho đỡ đau, và được lợi nhiều nhất.

Không những vậy, nó còn phải “chắc chắn”.

Đó là lý do vì sao mà bất hòa nhận thức sinh ra.

Và cũng là lý do vì sao mà ta chọn giải trí, những trò tiêu khiển, để quên sự âm ỉ trong tâm trí này đi.

Sự âm ỉ này tích tụ dần, biến chúng ta thành một trong hai con đường, thờ ơ - chây lười, hoặc tệ hơn, là ngăn cản hành động của người khác.

Nhưng cuộc sống này là “chuyển động”

Bạn có nhớ những lúc chơi thể thao, vì sao cảm giác nó lại tuyệt vời đến vậy. Hay lúc chơi điện tử, vì sao nó lại tập trung đến vậy. Hay những lúc yêu đương, vì sao nó lại nồng nàn tới vậy. Vì những khi đó, ta tập trung vào “hiện tại”, hơn là “kết quả”.

Ta không đánh giá tốt xấu, mà chỉ quan tâm tới “làm gì ngay lúc này”.

Sự sống, bản chất là những “chuyển động” như thế.

Và vì sao, khi bạn không làm gì, khi bạn không chấp nhận hành động, khi bạn sa đà vào vô số thứ để né tránh cái việc duy nhất mà bạn nên làm, nó lại “âm ỉ” và “trống rỗng” như vậy?

Vì bạn đang chết dần. Vì bạn đang né tránh sự sống. Vì hành động là bản chất của sự sống.

Bạn luôn biết mình phải làm gì

Trong đầu bạn chắc chắn luôn có những “viễn tượng” về bạn sẽ trở thành ai, có những gì, làm được những điều gì tuyệt vời.

Có những hình ảnh lập đi lập lại liên tục, phản ánh mong muốn sâu thẳm trong con người bạn.

Đừng né tránh nó, hãy chọn có thể “làm” hoặc là “không”, và thật sự chịu trách nhiệm, vì bạn sẽ nhận được lợi ích dù bạn chọn thứ gì (nhưng bạn sẽ mất đi lợi ích của lựa chọn còn lại).

Nhưng lớn rồi, hãy biết cách chấp nhận.

Subscribe now

Nếu bạn chưa follow hết hệ sinh thái của mình, thì hãy follow, bạn sẽ nhận được giá trị cho thời gian của bạn.

Youtube: https://www.youtube.com/@selflearnerNBT

Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=100064472334925

Thứ hai, mọi thứ dù tồi tệ đến đâu, chính “bàn tay” chúng ta có thể làm nó bớt tệ đi, và thậm chí nhờ kiến thức từ những lần sai, mà ta có thể khuếch đại thành công của những lần đúng.

Chốt lại, thứ quan trọng nhất đối với cuộc đời của bạn, là thứ sẽ giúp cho bạn thành công, có ghệ đẹp, sống hạnh phúc, tinh thần sảng khoái, chính là bản thân bạn.

Mở bài như vậy để bạn có thể hiểu được cái tinh thần xuyên suốt của bài viết này, rằng “bàn tay ta làm nên tất cả”, và cái gốc luôn là yếu tố bản thân.

Những cái khác nó sẽ theo sau, không phải vì nó không quan trọng, chỉ là nó đến sau.

Tôi mượn góc nhìn của người Trung Quốc, về Thiên - Địa - Nhân, để trình bày quan điểm của tôi trong bài viết. Thật sự khung này cực kỳ hữu ích, và là mental models để ta có thể đánh giá, phân tích rất nhiều sự việc, và hiểu sâu những yếu tố bên trong.

Nhân

“Nhân” chính là yếu tố con người. Ở đây, tôi muốn nói tới những yếu tố mà ta “kiểm soát được.

Có thể hiểu nó theo kiểu khắc kỷ, cũng hoàn toàn chính xác.

Đối với góc nhìn thành công, “nhân” có thể được đánh giá qua 3 yếu tốt:

• Năng lực - kỹ năng

• Hành vi mỗi ngày

• Sức khỏe tinh thần - thể chất.

Năng lực - kỹ năng nói chung là khả năng anh em có thể tạo ra một output có giá trị. Nhóm này thì có chia là “cứng” (có thể hiểu là “làm ra việc”) và “mềm” (khả năng giao tiếp, ngoại hình,…). Đây là thứ có thể ngày càng hoàn thiện, hoặc bị mai một đi, phụ thuộc vào yếu tố sau.

Hành vi mỗi ngày của anh em có giúp cho anh em tiến tới mục tiêu hay không. Anh em chọn viết bài, luyện tập, gọi điện khách hàng, hay chơi điện tử, xem nhảm, nỗ lực ảo. Đây là thứ tôi cảm thấy là trọng tâm khi nhìn về “nhân” vì nó nâng cao được hai thứ còn lại.

Sức khỏe tinh thần - thể chất là các thứ rất nền tảng. Ví dụ khi fen gặp thất bại, thì fen có để nó nuốt chững fen, hay fen có thể nghỉ ngơi, hồi phục, và theo đuổi các mục tiêu. Hay nếu không may có cơn biến đổi khi hậu, hay té ngã va chạm, thì cơ thể fen có giữ được function không.

Những thứ này toàn là common sense, không có gì sâu xa, nhưng nó cũng là những gì cơ bản nhất để đánh giá một người (ý là tự đánh giá mình ấy).

“Nhưng tôi không biết phải làm gì cả?”.

Nãy giờ tôi trình bày ý về nhân trước, vì nó là một khung tĩnh, nó sẽ không bao giờ thay đổi. Nhưng cuộc đời thì không tĩnh như thế, nó có vô số thứ mà chúng ta phải xử lý.

Mà cái tôi thấy rõ nhất ở hiện tại là vấn đề của sự “vô mục đích”.

Thành công là gì? Chúng ta nói nhiều về cách để đạt được thành công, nhưng thành công là cái gì?

Với nhiều người, đó là có rất nhiều tiền, và nhiều người khác thì “nghĩ thế”. Có nhiều người muốn có tiền, để có được sự tôn trọng, cái họ thật sự muốn, là “địa vị” trong xã hội. Với nhiều người khác, nó là một dạng triết học tâm linh gì đấy, chỗ này khó giải thích, nhưng mấy ông thuộc nhóm nghệ sĩ, triết gia thì sẽ hiểu.

“Thành công” bản chất là những điều chúng ta “mong muốn”, dù có thể chúng ta không “nói ra” hoặc thậm chí không “nghĩ tới”. Nó nằm sâu trong mã gen, trong tiềm thức, và phát triển khi ta lớn lên.

Có nhiều cách để tư duy về vấn đề này như maslow hay ikigai, nhưng tôi thấy nó miêu tả tốt thôi chứ không ra vấn đề lắm. Nhưng khung maslow nó khá thực tế, nếu fen đang đói, không có thu nhập, thì hãy lấp đầy bụng trước rồi hẳn đọc tiếp.

Tôi gợi ý fen đi sâu hơn vào những “viễn tượng” trong đầu fen (tức là những hình ảnh ấy). Ví dụ như có fen sẽ thấy là mình được body đẹp, nhiều gái theo, có fen sẽ thấy mình đứng trên sâu khấu trình diễn, có fen sẽ thấy mình kí hợp đồng đẳng cấp, có fen thấy mình kiến tạo gia tộc mấy chục đời,….

Có những hình ảnh lập đi lập lại rất nhiều. Đó đích thị là thứ fen muốn ở phiên bản “cụ thể” nhất.

Mọi thứ là trung tính, là vô vị, là “chết” nếu không có mục đích dẫn lối nó. Không có mục đích, bạn không biết mình phải tạo ra cái gì, làm gì mỗi ngày, và tinh thần của bạn ngày càng trống rỗng.

Mục đích của fen có thể thay đổi qua thời gian, nhưng nó không bao giờ được biến mất.

Khung đánh giá về “nhân” đầu tiên đôi đưa ra là một khung đầy khuyết điểm, và nó chỉ hoàn chỉnh nếu có cả 4:

• Mục đích

• Năng lực - kỹ năng

• Hành vi mỗi ngày

• Sức khỏe tinh thần - thể chất.

Địa

Là những thứ ta có thể tác động được, nhưng không thể hoàn toàn chắc chắn kết quả.

Với mỗi nghề, cái “địa” này khác nhau. Nhưng tựu chung lại nó có thể hiểu tổng quát dưới 4 trục:

• Tiền.

• Mối quan hệ.

• Thời gian.

• Sân chơi (môi trường, công ty, nền tảng,…)

Với content creator, địa là nền tảng (tiktok, utube,…), là ý tưởng, là ekip. Với sales, địa là số contacts, là sản phẩm, là trang thiết bị, là team. Với cầu thủ bóng đá, địa là đồng đội, là fan, là hệ thống đào tạo của clb.

Khác với Nhân — thứ nằm trong con người anh em, đi đâu cũng mang theo — Địa là nguồn lực nằm bên ngoài, có thể mất, có thể vay mượn, và quan trọng nhất: có thể đổi lấy nhau được.

Đây là chỗ nhiều người bỏ lỡ. Fen nghĩ 4 trục này tách rời, nhưng thực ra chúng liên tục chuyển hóa qua lại:

• Có Thời gian nhưng thiếu Tiền → dùng thời gian đổi lấy kỹ năng, kỹ năng đổi lấy tiền.

• Có Tiền nhưng thiếu Thời gian → dùng tiền thuê người, mua công cụ, mua lại thời gian.

• Có Mối quan hệ tốt nhưng thiếu Sân chơi → nhờ người giới thiệu, mở đường vào môi trường tốt hơn.

• Có Sân chơi tốt nhưng thiếu Mối quan hệ → dùng chính vị trí đó để networking, xây quan hệ.

Người giỏi “đọc địa hình” là người nhìn ra trong 4 trục, mình đang dư cái nào, thiếu cái nào, và chủ động đánh đổi — chứ không ngồi than “tôi không có gì cả”.

Nếu địa thế của fen quá nghèo nàn — không tiền, không mối quan hệ chất lượng, không sân chơi, không gì cả — thì chỉ còn một trục duy nhất luôn có sẵn với bất kỳ ai: Thời gian. Đó là lý do người xuất phát từ số 0 luôn phải bắt đầu bằng cách đổi thời gian lấy năng lực (thuộc về Nhân), rồi mới có thứ để đổi tiếp sang các trục khác của Địa.

Và ngược lại, nếu fen có sẵn nhiều thứ nhưng chưa biết đánh đổi, chưa biết trục nào nên “xài” trước, thì đó mới là thiếu sót lớn nhất — không phải vì thiếu nguồn lực, mà vì thiếu chiến lược phân bổ nó.

Thiên

Mưu sự tại nhân, thành sự tại thiên.

Qua thời gian, các nhà hiền triết, những người “thực hành”, để hiểu được là có một cái gì đó thật sự nằm ngoài mọi khả năng dự toán của họ.

Và thật sự, thành công hay thất bại của một người, có thể đến từ vô vàn các biến số nằm ngoài khả năng tư duy và năng lực của họ.

Có một năng lượng gì đó chi phối kết quả của những thứ đến với họ, nhưng họ thật sự cũng chẳng thể làm được gì với nó.

Khoa học gọi đó là “ngẫu nhiên”.

Đây là những vấn đề mà tôi cảm thấy chúng ta chỉ có thể “nương theo”, chọn cách “đối mặt”, chứ không thể tác động gì được.

Ai giỏi hơn, thì có thể nhìn ra “thời” và hành động tương ứng. Đi theo dòng nước, thì mọi thứ tự động trôi chảy hơn.

Có những lúc fen cảm thấy fen làm mọi thứ đều đúng, nhưng mà không ra kết quả, có những lúc fen cứ cảm thấy sai sai, nhưng kết quả nó vẫn đến. Có những lúc mọi thứ dễ dàng hơn nhiều, và có những lúc khác nó khó khăn hơn nhiều.

Tư duy về “thiên”, tôi muốn gợi ra cho anh em tinh thần dũng cảm, dám chấp nhận cái ngẫu nhiên, bất định của “kết quả” để làm những điều fen muốn, nhưng đồng thời, cũng là một sự khiêm tốn, chuẩn bị ít nhất là “tinh thần”, khi mọi thứ không như ý.

Cuối cùng thì gốc vẫn là “bạn”.

Chất lượng cuộc sống của fen luôn phụ thuộc vào những gì fen làm và nghĩ mỗi ngày. Fen có thể chưa đạt được bất cứ điều gì, nhưng chỉ cần fen thấy mình “đang trên đường”, tự động fen sẽ thấy cuộc sống này vẫn ổn.

Nếu chỉ có một đầu đề để lại trong bài viết này, tôi thấy mỗi người phải giữ cho mình một mục đích.

Một thứ gì đó cao cả hơn bản thân, và giúp họ thấy mọi chịu đựng trên thế giới này trở nên nhỏ nhặt hơn.

“When a Man’s Why is Strong Enough, He Can Bear Almost Any How”

À để giải đáp cho tiêu đề thì một người thành công, là một người có nhân tốt, có địa lợi, và thiên thuận. Có càng nhiều thì xác suất càng gần 100% hehe.

Subscribe now

*Đây không phải bệnh tâm lý có trong sách khoa học, cả bài viết này không có gì là “y khoa”, chỉ là tôi tự chữa cho mình rồi đem lên thôi.

Nếu bạn không cảm thấy mình là một người suy nghĩ nhiều, thích chiêm nghiệm, hay có vấn đề với việc mình bị “overthink”, bài viết này sẽ vô dụng với bạn, hãy đừng đọc nữa.

Tác hại của “overthink”

Bạn biết thứ gì làm bạn tốn năng lượng nhất không?

Những dopamine rác, stress, hay những tai họa random trong ngày.

Trong công cuộc loại bỏ những nguôn cơn gây “kiệt quệ không đáng”, tôi rút ra một kết luận thế này.

“Stress là thứ gây mệt mỏi ít nhất, đặc biệt nếu nó là cho một ý nghĩa to lớn hơn, bạn sẽ vẫn thấy cuộc sống này rất tuyệt vời.

Dopamine rác, kích thích mạnh, dễ làm ta kiệt quệ, nhưng thực tế nó cần mất vài tiếng liên tục để làm ra điều đó. Nếu bạn biết cách dừng lại, nó rất nhỏ nếu so với bình diện một ngày.

Những suy nghĩ miên man là thứ làm kiệt quệ những overthinkers nhiều và nhanh nhất. Tôi nhận ra điều này thông qua việc tôi có tập thể dục được vào buổi chiều hay không, phù thuộc vào tôi có kiểm soát được suy nghĩ của mình lúc sáng hay không.”

Và một insight lớn mạnh khác thay đổi cuộc đời tôi:

“Tôi cảm thấy cơ thể mình chạy tới những dopamine rác, chỉ đơn giản nó cảm thấy bộ não của tôi nên dừng lại mà thôi. (dù không phải mọi lúc là như vậy)”

Overthink bản chất là mất kiểm soát ham muốn kiểm soát

Những dòng suy nghĩ nối tiếp nhau, khơi dậy những cảm xúc sống động như đang sống trong thế giới thực.

Bạn phản đòn những uất ức của bạn trong tâm trí.

Bạn thế hiện những ý tưởng hay ho của mình trong tâm trí.

Bạn thể hiện tình yêu của mình trong tâm trí.

Tất cả đều trong tâm trí.

Vì bạn cảm thấy điều đó thật “dị” trong đời thật, xác suất thất bại là rất rõ (với não bạn), và bạn không muốn chấp nhận điều đó.

Đồng thời những cảm xúc bên trong bạn trỗi dậy, cũng phần nào làm thỏa mãn toàn bộ cơ thể của bạn, từ đó bạn không cần phải “chiến đấu” nữa.

Bạn muốn kiểm soát, bạn muốn 100% chiến thắng, và cơ thể bạn hiểu được là điều đó không bao giờ xảy ra. Nên nó bảo vệ bạn, bằng cách đưa mọi thứ vào trong đầu của bạn.

Hãy ngừng nghĩ bằng bài tập này

Mỗi khi bạn xuất hiện fantasy, suy nghĩ lan man, hãy điều hướng sự tập trung vào hai thứ:

1. Đôi mắt, tức là những thứ đang nhìn trước mặt bạn.

2. Hơi thở, nếu cảm thấy khó, hãy thở nhanh hơn.

Suy nghĩ sẽ lập tức biến mất, vì trong đầu bạn là những gì trước mặt bạn, và lỗ tai của bạn thì bận nghe tiếng thở của bạn.

Đây là bài tập thiền của tôi, và là thứ tôi thấy hiểu quả nhất, nhắm mắt lại làm tôi nghĩ lung tung, tôi mở mắt ra, và từ đó tập trung vcl.

Đừng sợ suy nghĩ, chỉ là vứt bỏ nó khi không cần thiết

Cái tâm lý sợ việc overthink sẽ phá hỏng tâm thế của bạn.

Bạn càng sợ thì nó sẽ càng diễn ra.

Tất cả những điều tôi chỉ cho bạn, là để bạn chặn nó khi nó gây thiệt hại. Không phải chặn nó mãi mãi.

Hãy làm chủ chứng overthink.

Vì nó có mặt lợi to lớn, giúp bạn đấm vỡ mồm những thằng ngu khác không biết suy nghĩ.

Lợi ích của overthink

Sức sáng tạo và học tập vô hạn, là một món quà cho những người overthink.

Bạn thấy những người nghệ sĩ, nhà văn, nhà thơ tạo ra những tác phẩm kiệt xuất mà không cần tuân theo “thị trường”, hoặc về phía khoa học, cũng tồn tại những cá nhân kiệt xuất nhìn xuyên qua được cái đống hỗ lốn giáo điều vô dụng của thời đại.

Họ đều là một đám overthink.

Chỉ là họ ám ảnh có chủ đích, và với vài thứ định hướng cho con đường của họ.

Nói cách khác, họ kiểm soát được dòng suy nghĩ, biến nó thành nô lệ của họ, để giúp họ tìm ra “sự thật”, và cách tận dụng “sự thật”.

Hãy xem những phỏng vấn của các thiên tài, họ luôn bảo mình bị ám ảnh, đắm chìm, hoặc các dạng như thế, đó chính là do họ có “khiếu” trong việc định hướng chứng overthink của mình mà thôi.

Chúng ta cần phải “mạnh” hơn thông qua rèn luyện cơ thể và chấp nhận nỗi đau.

Hãy luyện tập thể chất. Tôi vẫn chưa giải thích được vì sao, nhưng một cơ thể mạnh mẽ hơn, sẽ dễ định hướng suy nghĩ hơn.

Bên cạnh đó, hãy luyện tập các giác quan của mình. Tập đồ linh động của mắt, độ thính của lỗ tai, hay mũi miệng, và khả năng co bóp của cổ họng. Tập trung sử dụng các giác quan này 2-3 phút một ngày thôi, mỗi buổi sáng, hoặc lên google kiếm bài tập cũng được.

Suy nghĩ gắn liền với các giác quan, bạn càng thông thạo các giác quan, bạn sẽ dễ thông thạo suy nghĩ.

Một khía cạnh khác của sức mạnh, là hãy chấp nhận nỗi đau.

Chưa một thời đại nào mà nỗi đau bị sợ hãi như thời đại này. Nhưng nếu chúng ta không thất bại, chúng ta sẽ không học đâu. Đây là quy luật của con người, những cơn đau làm ta khắc sâu bài học hơn gấp trăm lần đọc từ sách vở.

Tôi nói điều này không phải để bạn đi tìm thất bại, đó là ngu. “No pain no gain” là lời khuyên rác rưởi. Câu đúng phải là “there is pain in the gain”. Thất bại là một phần của thành công, không phải thứ mang tới thành công.

Phần trên tôi nói về mạnh physically, thì phần dưới tôi nói về mạnh mentally, tức là chấp nhận sự bất định, và khả năng thất bại của cuộc sống này.

Kết

Nếu nói phần nào tôi tâm đắc nhất trong bài, thì là phần bài tập giúp ngừng suy nghĩ. Nó giúp rất nhanh, và hiệu quả tức thì. Những phần khác thì đơn giản là sự giác ngộ, và nó mất nhiều thời gian hơn để thật sự có một tác dụng.

Giờ thì “sống” đi hỡi các overthinkers.

Subscribe now

Share

Morgan Housel là tác giả tôi yêu thích nhất trong năm 2025, một phần vì ông như một phần nâng cấp của tôi. Tôi có một vài idea tương tự, nhưng chưa đủ sức mạnh và khả năng diễn giải để hoàn toàn tin vào nó.

Quyển sách này bạn luận cách con người nhìn vào “giá trị”, và thứ thường được xem là thước đo giá trị - tiền (mua trên shopee rẻ hơn, cay vc): https://s.shopee.vn/60Ls5KuUmW

Những thứ tốt chưa chắc là tốt, mà xấu chưa chắc là xấu.

Những thứ xấu xa nhất (theo định nghĩa đạo đức), lại chính là nguồn năng lượng vô tận cho sự sáng tạo, và (có thể là vô tình) những thứ tốt đẹp.

Tham lam có xấu không? Nếu không có một tí tham lam nào, liệu có bất kì ai sẽ lao động không? Thực tế đã chứng minh rồi đấy (tự mà xem lại lịch sử). Nếu không có động lực từ sự tham lam, không có gì sẽ xảy ra cả. Chúng ta sẽ có một đám người làm việc “cho có”, hết giờ “chấm công”, rồi về. Chính cái tham lam, muốn có thêm, muốn có nhiều nhất có thể, đã “kéo” con người “tạo ra” nhiều hơn. “sáng tạo” hơn, và “thông minh” hơn.

Tình dục có xấu không? Nếu không có tình dục, con gái có cố gắng “ăn diện” để mà đẹp lên không? Con trai có cố gắng cho một tương lai giàu có và mạnh mẽ nhất không? Những thứ đó không ít thì nhiều, đến từ động lực muốn kết nối với người bạn đời “tốt” nhất có thể. Nên nếu ai nói, họ làm những điều đó “cho bản thân”, thật ra họ không hề nói dối.

Lười biếng có xấu không? Khi hỏi ước mơ của đa số mọi người, bạn sẽ nhận được một câu trả lời về sự “bình an” sau những khó khăn, về “ngôi nhà và những đứa trẻ”, có người thì muốn chơi điện tử, có người thì đi du lịch,… nói chung là tràn ngập vui vẻ, tích cực, không có sự khó khăn nào. Chúng ta “làm” rất nhiều thứ để tương lai được “lười”.

Phàm ăn có xấu không? Vậy đói chắc chắn là tốt nhỉ? Muốn ăn thật nhiều là xấu, thì thứ ngược lại, không ăn gì luôn, phải là tốt. Thấy không ổn lắm đúng không? Vì sao cái “tốt” nghe lại “không tốt lắm”?.

Đố kỵ có xấu không? Xin thưa, đố kỵ là con quái vật chi phối mạnh nhất. Là động lực mạnh nhất cho mọi hành động của con người. Hãy nhìn vào cảm giác của bạn khi những người trong vòng tròn quan hệ có những thứ mà bạn không có. Đó là thứ dẫn dắt bạn cố gắng nhiều nhất. Nhưng bạn cố gắng lờ nó đi, vì bạn “tốt”, haha.

Phẫn nộ có xấu không? Sức mạnh thuần túy của chúng tăng lên rất nhiều khi tức giận. Nhất là khi chúng ta phải bảo vệ thứ gì đó, “chiến ý” của ta là thứ làm “kẻ thù” phải chậm lại một nhịp. Đó cũng là thứ giúp chúng ta mạnh mẽ, và ra được những “đòn” với sức công phá lớn nhất.

Cái khó nhất, cũng là cái khó nhìn ra mặt tốt nhất, là kiêu ngạo. Kiêu ngạo có xấu không? Không có kiêu ngạo, làm sao mà ra quyết định nhanh nhất, khi cần? Lúc nào cũng phải xem xét, suy nghĩ, kiểm tra, thế giới này đâu phải lúc nào cũng đợi bạn? Và nếu bạn nghĩ sự tiến bộ của xã hội đến từ những “tính toán” chính xác của con người, mời bạn đọc lại lịch sử. Bạn sẽ thấy con người cố gắng “tính toán” để kiềm hãm nó thể nào.

Ẩn giấu từng tội lỗi, là khát khao chinh phục, muốn được “hơn”, mà khi đạt tới cực đại, nó có tính “phá hủy”. Vấn đề là bản thân sự “phá hủy” không làm chúng ta “thỏa mãn”, nó chỉ là sự mất kiểm soát của “con ngựa bất kham” mà thôi.

Một con người mạnh mẽ, là con người có khả năng chấp nhận hình phạt mà tội lỗi mang lại.

Vì sao bạn không muốn gây tội?

Vì bạn sợ bị trừng phạt.

Có thể khoảng 10% là bạn muốn người khác có cuộc sống tốt (tôi trả giá cao rồi đấy).

Nhưng chủ yếu là do bạn sợ đau, chứ một phần trong bạn muốn những thứ kia rất nhiều. Vì nó “sướng”, vì nó “thỏa mãn” được nguồn năng lượng từ bản năng nguyên thủy trong bạn.

Nhưng trước khi được chạm tới những thứ “nhu cầu” kia, bạn phải chịu đau, bạn phải đánh mất một thứ gì đó, bạn phải chấp nhận đánh đổi.

Không tự nhiên mà “có ăn”.

Không tự nhiên mà “có gái”.

Không tự nhiên mà “được kính trọng”.

Khả năng chịu đau, chịu khổ, và làm những điều cần thiết, để rồi “thỏa mãn” bản thân, đạt được những điều mình muốn, là chân diện của thứ được gọi là “kẻ mạnh”.

Động lực để phá hủy, chính là động lực để sáng tạo, là hai mặt của đồng xu.

“Thất đại tội” có thể tệ, vì nó mang tới sự phá hủy. “Bệnh tật”, “béo phì”, “thất bại”,… đều từ những tội này mà ra.

Nhưng điều đó không có nghĩa là ta dập tắt, và lánh xa nó.

Một con người vùng vẫy mạnh mẽ, và khó kiểm soát, chính là con ngựa mạnh, chạy nhanh, và xa nhất.

Và thay vì bạn học cách “cưỡi” nó, bạn chọn “thiến” nó. Ừ thì đúng là nó không “quậy” nữa, nhưng nó cũng thành phế vật luôn.

Bạn quá yếu để cố gắng, để thuần phục, để vượt qua con ngựa đó, thì bạn không bao giờ được tận mắt chứng kiến những “kỳ quan” của cuộc sống. Bạn cứ ở lại với “con ngựa” phế vật của mình, một chỗ, mãi mãi.

Một bài kiểm tra văn, giờ tôi nhìn lại thấy xàm loz.

Phân biệt giữa “tự cao”, và “tự tin”.

Diễn giải dài dòng, lúc ấy tôi được điểm cũng cao. Sau này tôi nhận ra, nếu bạn tự tin, mà kết quả như cc, thì là bạn tự cao. Còn nếu bạn tự cao, mà kết quả tốt, thì là bạn tự tin. Haha.

Nhiều lời làm gì? Lúc đó trả lời kiểu mức độ này nọ. Nhưng tôi nói thật, mọi thứ lại quay về kết quả. Vì mấy ai mà “chắc chắn” hết mọi thứ? Mà khi “chắc chắn” hết mọi thứ, thì “xong mẹ rồi”, chả còn gì chơi nữa.

Sự khiêm tốn, sinh ra khi, bạn tự cao, và bạn ăn loz. Từ đó bạn sợ, bạn rén, nên là bạn khiêm tốn. Đây là bản chất của mọi sự khiêm tốn trên cuộc đời này.

Vấn đề là, không có thiệt hại, bạn sẽ không đạt được gì cả. Sự khiêm tốn làm bạn trông giống mình “thông minh” (có thể là thế thật), nhưng nó ngắn chặn bạn làm bất cứ thứ gì lớn lao trên đời.

Bạn cần sự “tự cao”, để “quyết đoán”, bên cạnh “sự khiêm tốn” để ra quyết định mạnh mẽ hơn.

“Đúng” là gì hỡi bạn tôi ơi.

Nếu bạn hỏi sau những gì tôi viết, tôi muốn khuyên bạn làm gì. Tôi sẽ có hai câu trả lời, một là “tôi không biết”, hai là “tôi không khuyên”.

Chỉ là “suffering” là con đường “tốt cho sức khỏe” để tiến đến “pleasure”. Và “pleasure” là động lực mạnh mẽ nhất để con người “suffering”. À, “tốt cho sức khỏe” là tôi đang dùng nghĩa đen.

“Thất đại tội” (tôi lấy vậy cho nhanh, chứ bất cứ khoái cảm nào tương tự), bản chất là một con ngựa chưa trưởng thành, cần được thuần hóa, dạy dỗ, để có thể chạy xa nhất. Không phải là một thứ để lánh xa và dập tắt.

Nó chính là thứ để bạn thấy những khó khăn bạn trải qua trong hiện tại là xứng đáng. Cái mục tiêu, cái “final pleasure” đó, đẩy bạn đi xa và hoàn thiện nhất có thể.

Sách rất hay, đáng đọc: https://s.shopee.vn/3LKC1bZ8eV

Subscribe now

Share

Tôi chỉ biết là bây giờ tôi muốn viết.

Cơ thể đứng sau mọi mục tiêu của lý trí.

Bạn có nhận thấy những mục tiêu, tham vọng, dục vọng, đều được dẫn dắt đầu tiên bởi thứ là “cảm giác”.

Khi cảm giác mất dần, khả năng hành động của bạn càng giảm đi, hoặc là bạn đi tìm “cảm giác”.

Đó là cách mà người ta tìm đến những cơn nghiện.

Vài cái nghiện thì gây hại, vài cái khác thì ít hại hơn.

Nhưng “feeling” rõ ràng là phạm trú thuộc về cơ thể, về giác quan, về hoocmon, về thần kinh.

Đó là lý do vì sao khi bạn bệnh, việc bạn mong muốn nhất là chữa bệnh thay vì đạt được bất cứ thứ gì.

Đó là lý do vì sao nhiều ông làm ăn thì khôn, nhưng gặp gái thì lại ngu.

Đó cũng là lý do vì sao khi đứng trước những thứ kích thích mạnh như sà cân, pỏn, thuốc lá,… hay thậm chí là cà phê, con người lại khó kìm chế tới như vậy.

“Cảm giác” nó dắt bạn xa lắm.

Vấn đề là bây giờ nhiều người chối bỏ nó, hay nói đúng hơn, là do đạo đức là ta sợ chạm tới những thứ đó. Vì cái tính hủy diệt rất mạnh của bản năng đơn thuần. Cứ nhìn thú vật là biết, đạp lên nhau mà sống, ăn cả con của mình, hay liên tục đẩy nhau xuống vực sâu.

Đạo đức là sản phẩm mạnh nhất của lý trí, và bạn biết không, nó đã có ích.

Nhưng chúng ta không bao giờ có thể chối bỏ một sự thật, là “bản năng” là thứ dẫn dắt hành động của ta dù đạo đức có mạnh đến đâu.

Nhu cầu được ăn uống, sinh hoạt, giao du, đái ỉa, chịch, được thể hiện bản thân, được kính trọng, được hơn thằng khác sẽ không bao giờ biến mất.

Và nhìn lại thử xem, chả phải sâu trọng bạn vẫn luôn tồn tại những mong muốn này à?

Lý trí luôn sẽ tìm một cách hiệu quả để đạt được mục tiêu của cơ thể (hoặc không).

Bạn không thể thỏa mãn nhu cầu trai gái, nếu bạn cứ vồ tới một cách bản năng. Bạn buộc phải “thông minh” hơn, phải biết cách tán tỉnh hơn, và phải có nguồn lực tốt hơn.

Nhưng trong lúc bạn nghĩ cách để tán gái, bạn chìm sâu vào quá trình phân tích, tới mức vẽ ra những cái không có thật. Thường là những viễn cảnh bạn tự hù bạn tới đái ra quần, tới mức bạn không dám nói chuyện để bảo vệ cái nhu cầu “sĩ diện” của bạn.

Và “tán gái” không phải là chủ đề duy nhất mắc vào cái này.

Những thứ không thể diễn tả bằng lời, lại là xương sống của cuộc đời.

“Lý trí” luôn gắn liền với “ngôn ngữ”. Những lúc bạn suy nghĩ thì “chữ“ luôn là thứ luôn chạy trong đầu bạn.

Nhưng có nhiều thứ không thể truyền đạt bằng lời, như cách Ronaldo đá bóng, như cách Chris Williamson làm podcast, như cách võ sĩ đánh nhau, cách người bán hàng thuyết phục người khác,….

Họ có thể chỉ cho bạn step by step, những analyst sẽ phân tích hết mọi ngóc ngách giúp cho bạn. Sau đó, bạn vẫn làm như hạch.

Bạn với họ cách nhau vài chục nghìn lần thực hành, năng khiếu bẩm sinh, và nguồn lực sẵn có.

Bạn nghĩ những thứ này có thể được diễn tả bằng lời à?

Nhưng nó lại là những thứ vận hành cuộc sống này.

Nhưng có một thứ đứng trên tất cả.

Nó vừa lý trí, nhưng cũng rất bản năng.

Nó là thứ khiến cho một người có thể chịu khố, bỏ qua những cái sướng, lao đầu vào khó khăn.

Nó là thứ khiến môn đồ của một giáo phái có thể từ bỏ cuộc sống của mình trong một vụ nổ.

Nó là thứ thật sự dẫn dắt cái tập hợp lý trí và cơ thể nãy giờ.

Một thứ đặc biệt gọi là “thiên tính”, hay tiếng con người gọi là “mục đích”.

Cái cây trở nên cao lớn mà chẳng cần ai dạy dỗ.

Thú ăn cỏ, ăn cỏ, và chạy khi bị hổ dí. Và hổ thì canh me thú ăn cỏ hằng ngày.

Con người thì phức tạp hơn, các tác vụ hằng ngày chúng ta làm không “đơn thuần” như vậy. Hãy “cảm ơn” thứ được gọi là “lý trí”, vì gốc ban đầu cũng đều là từ sinh tồn mà thôi.

Có vài người hợp với vài thứ hơn vài thứ khác. Có người chọn làm cái này, có người chọn làm cái kia. Nhưng khi là hổ hãy đi săn mồi, khi là hươu hãy ăn cỏ, đừng làm ngược lại.

Nếu bạn không nhìn thấy mục đích của mình, sẽ có người ban nó cho bạn.

Nãy giờ đọc, chắc bạn cũng hiểu, vì sao “truyền thông” luôn là con dao sắt nhọn bên cạnh súng ống.

Nó tắc động vào lý trí của bạn một cách thầm lặng, bền bỉ, rồi từ đó chi phối hành động của bạn.

Ban đầu đó chỉ là “con chữ” trên những tờ báo, những giờ nó còn có thêm hình ảnh sống động, âm nhạc lôi cuốn khuấy động giác quan. Cuối cùng thông điệp truyền đi cũng chỉ có thế.

Hãy cống hiến, hãy giúp đỡ, hãy mua đồ của tôi, hãy tham gia giáo phái của tôi,hãy chống đối xã hội, hay theo đuổi ước mơ, hãy là một người có ích….

Tôi không thích dùng từ “cừu”, vì nó sinh ra ý tưởng về những con “sói”. Bởi vì những con “sói” cuối cùng cũng chỉ là “cừu” cho “bản năng” của mình. Nhưng nó cũng tương đối hiệu quả trong trường hợp này.

Chọn đi: “đọc sách hoặc đốt nó”.

Nãy giờ nếu bạn đang nghĩ, nên tuân theo bản năng thay vì lý trí, thì chính lý trí nó đã đánh bại bạn.

Điểm yếu nhất của lý trí, là ráng tạo ra “một” thực thể “đúng”, “hoàn hảo”, để thỏa mãn nó. Thứ không bao giờ tồn tại trong cuộc sống đầy hỗn loạn và méo mó.

Từ đó nó bắt bạn chọn một cực, và đối đầu với cực còn lại, hay có ông gọi đó là “nhị nguyên”.

Còn về tiêu đề, bạn có thể chọn “không đọc”, và “không đốt”, kệ mẹ thằng điên nào hỏi bạn.

Kết nối lại bản năng và lý trí.

Nếu bạn quá lười nghĩ, hãy tập nghĩ nhiều hơn.

Nếu bạn quá lười vận động, hãy vận động nhiều hơn.

Hãy công nhận những gì “trần trụi” thuộc về bạn, nhưng cũng không nhất thiết phải “cởi truồng” ra đường, hãy mặc những “bộ đồ” mà bạn thích.

Đọc quá ít bạn sẽ ngu, đọc quá nhiều bạn sẽ ngáo.

Học đi đôi với hành.

Lao động là vinh quang.

Có những thứ song hành mà khi bạn ráng tách nó ra, trông bạn thiểu năng vl.

Nhìn sâu vào “mục đích”

Tôi biết bạn đang cố rặn một câu gì đó rằng bạn muốn gì.

Ví dụ như: “tôi muốn làm phi công”, “tôi muốn làm ca sĩ”, “tôi muốn nhỏ này làm ghệ tôi”,…

Thật ra, nó có thể đúng.

Nhưng hãy nhớ những lúc bạn muốn được đi đái, cơ thể kéo bạn đi, đầu bạn chẳng hề nghĩ “tao phải đi đái”, bạn cứ chạy vào toilet rồi giải tỏa thôi.

“Cái muốn” hay “mục đích”, thực chất phải mạnh mẽ như thế.

Nó không cần “từ ngữ” để thể hiện bản thân mình.

Kết

Tôi còn vài thứ muốn viết nhưng viết hết nổi rồi. Chúc bạn nhận được một cái gì đó có ích từ bài viết.

Share

Subscribe now

Tôi viết trên blog này thường xuyên hơn: Blog NBT

Triết học nói chung có một màu sắc đặc biệt lôi cuốn, đặc biệt với những người có trí thông minh tương đối. Vấn đề là, triết học là “con” của trải nghiệm, “sinh ra” từ luyện tập và vượt qua thử thách trong cuộc sống.

Việc bạn đọc và nói về nó, và làm như bạn hiểu nó, là “đi tắt đón đầu”, và nó như là một dạng làm biếng. Mà “làm biếng” là bước 1 cho bạn đi vào thế giới của “7 đại tội” và một cuộc đời thống khổ không hồi kết.

Bạn không hiểu triết lý như cách bạn nói

Phật thích ca sinh ra trong nhung lụa, trải nghiệm mọi thứ ăn chơi trên đời, sau đó từ bỏ tất cả, đi tìm cái khổ mạt sát nhất trên đời, rồi lại thấy cũng không hợp lý, sau đó bắt đầu một cuộc sống hài hòa hơn. Những lời giảng của ông xuất phát sau toàn bộ chặng đường đó, và đó là vì sao nó có sức nặng tầm thiên niên kỷ.

Nói thêm cho bạn rõ, ông là dân hoàng tộc, được dạy văn võ kĩ càng, tập luyện đàng hoàng, rồi ăn chơi hưởng lạc, thú vui tinh tế, rồi cưới vợ sinh con, rồi đi tuyệt thực, rồi hóa giải biết bao nhiêu vấn đề trong cuộc sống của người khác, rồi mới ra “phật pháp”.

Bạn thật sự nghĩ bạn đọc xong vài cuốn sách là cùng đẳng cấp à bro?

Cách mà ta dần thấu hiểu triết lý và là cách tôi đang áp dụng

Có thời gian, hãy cứ đọc, vì góc nhìn đó rất hay.

Nhưng hãy giữ đó cho mình, và cố gắng đừng nói về nó.

Hãy bước ra cuộc sống, luyện tập theo triết lý đó, qua tương tác với sự vật, sự việc, con người. Đặc biệt là làm những điều hướng tới mục đích của bạn.

Một thứ chắc chắn sẽ diễn ra, là “suffer”. Bro chắc chắn sẽ cay, sẽ buồn, sẽ mất tiền, mất bạn, mất ghệ, mất người thận, mất nhiều thứ.

Và đó là lúc, bro xem lại những “đạo lý” trong đầu mình, tự động lọc, và thay đổi.

Tập thể dục thể thao

Muốn sống đời trải nghiệm, thì cơ thể phải khỏe mạnh. Nếu bạn trong giai đoạn 12-25 tuổi, thì tập thể dục là điều “bắt buộc”. Đừng để nó quá trễ và bro sẽ rất khó để bắt đầu.

Thể dục thể thao giúp bro đối diện với mọi thứ trong cuộc sống này với tâm thế cởi mở hơn, và tăng khả năng đối diện với rủi ro.

Bên cạnh đó, có một cơ thể đẹp và săn chắc hơn.

Tất Đạt Đa học võ đấy kkk.

Đừng để triết lý trở thành một dạng giải trí đối với bạn

Bản thân nó cũng là một dạng của self-help mà bạn cần dành thời gian cho nó tối thiểu nhất có thể. Nó có thể giúp bạn, chừng nào thời gian bạn gắn với nó vừa đủ để bạn hiểu, và để thời gian còn lại của bạn “sống”.

Phật dành rất ít thời gian để học đạo, ông “sống” và suy ngẫm về “cuộc sống”, tìm cách để giải quyết vấn đề “khổ đau”.

Những triết lý này làm rất tốt việc “khuấy động tâm trí”, nó rất “entertain”, và đó là cách nó lấy đi của ta một cuộc sống có ý nghĩa. Use your time wisely.

Ngắn gọn

Hãy sống, và “đạo lý” sẽ tìm tới bạn.

Sách Phật học tinh hoa của cụ Nguyễn Duy Cần: link

(Bạn có thể đọc 1 lèo cả ngày là hết sách, nhưng lâu lâu hãy dành thời gian đọc lại)

Những câu rất self-help sau đây thật sự sẽ “giúp” bạn.

Bạn tìm sự công nhận thay vì sự thật.

Bạn cần một người nói rằng “bạn đúng” khi bạn định làm điều gì đó. Bạn có một ý tưởng, bạn kể cho hết người này rồi người kia, chỉ để cuối cùng không làm gì cả. Ôi bạn là một thiên tài với nhiều sáng kiến, nhưng mặc nhiên không có một kết quả nào cả.

“Nhận xét” của người khác, dù khen hay chê, làm thui chột động lực của bạn. Và dù động lực đúng là sẽ ít quan trọng về dài hạn, nó cực kỳ quan trọng vào lúc bắt đầu. Dài hạn là gì nếu không có điểm khởi nguyên?

Giữ mọi chuyện “muốn làm” cho bản thân mình.

Chỉ nói về kết quả và những gì bạn đã làm.

Bạn sẽ làm được nhiều thứ hơn rất nhiều.

Mạng xã hội, suy nghĩ và thực tại

Có hai thứ bị lầm lẫn với thực tại nhiều nhất, là những gì diễn ra trong đầu bạn và những gì người ta nói trên mạng xã hội.

Phông bạt trên mạng xã hội thì nhiều rồi, ai cũng biết, nhưng mau quên. Không phải tất cả mọi thứ đều fake, nhưng hầu hết nó ít nhất là được nói quá lên, chỉ đơn giản là để lấy sự chú ý, và nhiều hơn là tiền của bạn.

Những gì trong suy nghĩ của bạn cũng rất dễ bị lầm lẫn. Hãy chú ý về những giả định ngầm của bạn. Rất có thể những thức bạn nghĩ là “mặc định”, thực tế chỉ xảy ra duy nhất một lần trong đời nhưng gây ấn tượng lớn cho bạn. Và số thứ thật sự có thể gọi là “mặc định”, thường đếm trên đầu ngón tay.

Cẩn thận!

Giả định tiêu cực

Chưa làm đã nghĩ là “không được đâu”.

Hãy dành ra một khoảng thời gian trong ngày hoặc trong tuần, làm những thứ bạn nghĩ là “không được đâu” xem như thế nào.

Hầu hết trong số đó, chỉ toàn là sợ quê thôi, chứ không có thiệt hại gì rõ ràng hết. Vì nếu bạn thật sự không làm được một điều gì đó, 99% thời gian bạn sẽ chẳng nghĩ tới bạn có làm việc đó hay không.

Những lần thất bại mà không mất gì cả thật sự rất quý giá. Vì nó là một bài học miễn phí, thường đánh đổi bằng một tí da mặt và thời gian của bạn.

Ai chê đồ quý mà còn miễn phí?

Đọc thật nhiều, làm = 0

Hiểu biết thật sự đến từ đánh đổi.

Bạn không hiểu gì cả, nếu chỉ “đọc” về một chủ đề nào đó.

Nếu bạn chỉ đọc về nấu ăn, mà chưa từng nấu, thì bạn không biết gì về nấu ăn.

Nếu bạn chỉ đọc về kinh doanh, nhưng chưa từng kinh doanh, thì bạn không biết gì về kinh doanh.

Nếu bạn chỉ đọc về thể thao, mà chưa xỏ giày lần nào, thì bạn chả biết gì về thể thao cả.

…

Có một cái gap rất lớn giữa việc thật sự làm một cái gì đó trong thực tế, so với việc chưa từng động chạm bao giờ. Có ông tác giả gọi đó là “skin in the game”.

Có thể thay “đọc” bằng mọi cách tiếp thu gián tiếp mà bạn có thể nghĩ ra, như học khóa học, xem video, hỏi lời khuyên. Học tập là tốt, nếu gắn liền với thực hành.

Bất cứ ai đào sâu về một lĩnh vực đều biết, “thực tế nó khác sách” như thế nào, nhưng nó cũng “giống giống” như thế nào. Thua lỗ, chấn thương, mỏi mệt, là thứ bạn sẽ trải qua, để đổi lấy hiểu biết về một cách làm đúng hơn, và nhiều lần như thế, bạn sẽ thật sự phân biệt được bao nhiêu % trong những gì bạn học là hiệu quả.

Hãy luôn nhớ là việc “học” của bạn không có một ý nghĩa và giá trị nào, cho tới khi bạn bắt tay vào việc.

Ganh tị

Vấn đề lớn nhất của ganh tị, là nó làm bạn mất tập trung khỏi bản thân mình. Và nó không mang lại cho mình bất cứ thứ gì. Bạn không sai khi ganh ghét một ai đó, nó là cảm xúc tự nhiên của con người mà thôi. Nhưng cũng hãy hiểu là điều đó sẽ chẳng giúp được gì mấy cả.

“Nó giàu vậy, dễ thành công thôi” - thì sao?

“Nó xấu vậy, mà kiếm được con ghệ đẹp, xạo thật” - thì sao?

“Nó nó nó…” - thì sao?

Những nhận định nông cạn đó, làm bạn bỏ mất cái hay của những người kia, và cơ hội để hợp tác cùng họ. Cũng chỉ có mình thiệt mà thôi.

Kết

Alex Hormozi:”Hãy làm thật nhiều đến nỗi đó là bất hợp lý nếu bạn không thành công.”

Bao nhiêu kết quả bạn tạo ra, sẽ cho bạn thêm bấy nhiêu cơ hội để phát triển. Đương nhiên hoàn cảnh mỗi người khác nhau, sẽ dẫn tới có vài người có nhiều lợi thế hơn những người còn lại. Chỉ là đối với bạn, mỗi kết quả bạn tạo ra, đều mang lại sự phát triển cho bạn.

Một trong những tác giả self-help thực tế nhất - Jim Collins với “Từ tốt đến vĩ đại” và 2 quyển khác của ông: https://s.shopee.vn/AA8G320214

Share

Một video hay của Dr.K dành cho những người gặp khó khăn trong việc hành động và bắt đầu. Một số triệu chứng lâu ngày như hay tìm tới triết học, tôn giáo, hay những thứ trừu tượng, thay vì bắt tay vào việc.

Cho ai không biết, thì Dr.K tên thật là Alok Kanojia là bác sĩ tâm lý tốt nghiệp Havard, và có giấy phép hành nghề đàng hoàng.

Tôi giúp bạn xem video 1 tiếng đồng hồ trong vòng 10 phút, nên đây là một khoảng đầu tư thời gian xứng đáng.

Các đặc điểm của Puer Aternus (nguyên mẫu Puer Aternus).

Cho ai không biết thì Puer Aternus là một vì thần trẻ con không bao giờ lớn. Đây là ẩn dụ cho việc một người không thể trưởng thành.

Dr.K mượn hình ảnh này để nói về việc một người không thể hài lòng với mọi thứ xung quanh. Những người này chọn sống trong một thế giới fantasy hoàn hảo trong đầu, và khi thế giới thật không thể đáp ứng, họ bật bãi hoặc bỏ cuộc.

Họ luôn muốn một điều "đúng", một công việc "đúng", một người bạn đời "đúng", như là trong fantasy của họ. Họ luôn mong chờ sự "hoàn hảo", nhưng thế giới luôn "có gì đó không hoàn hảo", nên vì vậy họ không thể cam kết, hay thật sự bắt đầu một thứ gì.

Và điều này bắt nguồn từ phức cảm thua kém, hoặc một niềm tin sai lầm về sự ưu việt của họ so với người khác.

Đi sâu vào vấn đề của Puer Aternus.

Một cuộc sống mà ta luôn để ngỏ những lựa chọn của mình. Ta không thể dấn thân, vì "nếu nó sai thì sao?". Ta tin rằng nếu ta không chọn và tiếp tục tìm kiếm, một điều "hoàn hảo" ngoài kia sẽ tìm tới ta.

Puer tin vào tiềm năng của bản thân có thể làm "mọi thứ", như số "lựa chọn" mà cậu có. Vì thế, cậu không chọn một thứ nếu nó không đủ "tuyệt vời". Điều đó đồng nghĩa với việc cậu phải bỏ số lựa chọn còn lại, và những điều đó đại diện cho điều cậu tự hào nhất, "tiềm năng" của mình.

Nhưng thật ra là "there's always a wrong thing". Nó luôn có cái gì đó sai sai, như là mọi vật trên cuộc đời này. Nó luôn có gì đó "chán", "tầm thường", hay thậm chí "tiêu cực", "đau khổ" trên chặng đường mà Puer Aternus chỉ đơn giản là thấy nó "không đáng" với tiềm năng vô hạn của mình.

Những người này có một "giấc mơ lớn", một niềm tin vào sự tuyệt vời và khả năng của bản thân. Ngược lại, họ sống một cách vật vờ và không thật sự làm gì cả.

Carl Jung đề xuất "làm việc" để có thể "chữa" được căn bệnh này. Nhưng Dr.K cho ta một góc nhìn sâu hơn.

Bởi vì lời khuyên của Jung dẫn tới một sự việc khác, là ta dùng "easy work" để chạy trốn "hard work". Ta không hiểu lời khuyên đó ở một mức độ đủ sâu, và từ đó dẫn tới những hành vi vô ích.

Câu trả lời của Dr.K là sự tiến hóa của "Puer Aternus" lên một phiên bản lành mạnh hơn của nó.

Tiến hóa và trưởng thành

Nếu bạn đọc đến đây, chắc bạn cũng thấy sự tương đồng nhất định giữa bạn và Puer Aternus. Và sau đây là những gì ta cần hiểu để tạo ra sự thay đổi.

Sự thấu hiểu toàn diện về những mẫu hình hành vi của Puer Aternus, là cái gốc cho sự biến đổi. Bạn không cần phải làm gì cả, đúng hơn là bạn không thể làm gì cả, vì những nỗ lực của bạn sẽ bị Puer biến nó vào trong “suy nghĩ”, và làm nó đổ sông đổ bể.

Tức là ngay khi bạn nghĩ bạn sẽ làm gì đó, Puer xuất hiện, dùng nó để thỏa mãn tâm trí, và thực tế là không có một hành động nào diễn ra.

Thoát ra khỏi từ ngữ và hiểu những thông điệp sau đây để thay đổi.

Những mẫu hình hành vi của Puer Aternus

1. Biểu hiện mất kiên nhẫn (the gesture of impatience)

Khi tiếp cần một một điều gì đó, Puer có thể rất hứng thú. Hắn tạo vô vàn những viễn cảnh thành công, và mọi thứ “nên vận hành như thế nào. Nhưng sau một vài lần thử, hắn bỏ cuộc và chuyển sang một thứ mới.

Như là thứ ta đã bàn ở trên, Puer ám ảnh với việc phải có một đáp án đúng. Vấn đề không phải việc đáp án đó có đúng hay không, vấn đề là cách Puer bắt buộc rằng có một thứ như thế tồn tại.

Be real, chúng ta luôn sai ở đâu đó, và sửa lại dần dần cho tới khi nó có vẻ giống với những gì ta muốn, hoặc nó bắt đầu hiệu quả.

Puer chỉ đơn giản là không có khả năng đó. Việc ám ảnh với việc “đúng”, làm hắn mất kiên nhẫn khi thực tế “sai”. Và từ đó hắn bắt đầu lại một thứ mới, khi những viễn cảnh trong đầu hắn lại xuất hiện, và tương lai lại có thể “đúng” thêm một lần nữa.

Hắn không có khả năng làm việc “nặng”, ví dụ như sửa chữa thực tại lại sao cho “đúng”. Nếu bạn mắc phải mẫu hình này, bạn sẽ mắc kẹt cùng với một công việc không thể thăng tiến, những mối quan hệ độc hại, và tệ hại nhất là cảm giác “mắc kẹt”.

Vì nó cần mọi thứ phải “chắc chắn đúng”. Mà bạn biết cái gì “không chắc chắn” không. Là từ bỏ công việc chết tiệt hiện tại, để tìm công việc mới. Là chia tay người yêu độc hại, để chữa lành bản thân mình. Là cố gắng cho những thứ bạn muốn, nhưng khó có thể đạt được.

Rồi những câu hỏi xuất hiện “lỡ tôi không kiếm được việc thì sao?”, “lỡ không ai yêu tôi nữa thì sao”, “lỡ tôi thất bại thì sao”,…

“Thì sao? Thì thôi, như hiện tại ít nhất vẫn có cái gì đó đúng.”

Puer không có khả năng hi sinh, không có khả năng bắt đầu một việc nếu hắn không chắc chắn về kết quả. Vậy thì, cứ vậy thôi…

Tôi không khuyên bạn làm gì cả. Nếu bạn cố gắng làm theo, vòng lặp sẽ diễn ra. Bạn có thể chửi tôi rằng tôi chả hiểu gì về cuộc đời và khó khăn của bạn. Được thôi.

Tôi không hề khuyên gì cả. Bạn chỉ cần hiểu thông là được. Và cái này rất khó, nên phải lặp lại rất nhiều lần.

2. Chìm trong mớ ảo tưởng (the sack of illusions)

Ảo tưởng lớn nhất là ý tưởng về một “thế giới tuyệt vời ngoài kia”. Puer luôn nghĩ rằng ngoài kia có một cái gì đó “tốt hơn”. Một công việc “tốt hơn”. Một cô người yêu “đẹp hơn”, “hiểu mình hơn”. Một gia đình “êm ấm” hơn.

Và bạn biết cái gì làm bạn đau khổ nhiều nhất không? Đó chính là “ý tưởng luôn luôn có cái gì đó tốt hơn ngoài kia”.

“Ơ nhưng thật là thế mà?” Puer Aternus luôn biết cách đối đáp haha.

Dr.K đưa ra một ví dụ khá hay mà tôi sẽ chép lại nguyên văn: “Một anh trai nhìn có vẻ thông minh, tốt nghiệp đại học danh tiếng. Nhưng ở tuổi 33, anh không có một kinh nghiệm làm việc nào cả. Bởi vì khi xin việc, anh toàn xin thẳng vào vị trí cao. Anh cảm thấy mình thông minh như thế, tại sao phải làm những việc ở vị trí thấp. Tôi phải ở ngay trên top vì tôi xứng đáng được như thế.”

Ảo tưởng về mọi thứ phải như anh nghĩ, làm cho anh không đạt được gì cả. Và anh cũng không chấp nhận, sự “dấn thân”, “hard work”, “sai lầm”, “khó khăn”, “hi sinh”, để đạt được bất cứ thứ gì trong cuộc sống.

Luôn có một cái gì đó “tốt hơn”, “nhẹ nhàng hơn”, “dễ hơn”, “thông minh hơn”, “nhanh hơn”, trong tâm trí Puer Aternus.

“Ơ nhưng đúng là thế mà?” - Puer Aternus lại đáp.

Một vòng lặp vô tận, và không có cách nào để “giải quyết”. Nó không thể “được giải quyết”, nhưng nó có thể được “vứt bỏ”. Sau khi vứt bỏ, mọi hành động “cần thiết” sẽ được thực hiện. Bạn sẽ không còn thấy “đúng” nữa, nhưng bạn sẽ cảm thấy “được sống”.

3. Tiếp nhận mọi thứ theo hướng trí thức (assimilating everything intellectually)

Mọi thông tin được Puer tiếp nhận, sẽ được lý thuyết hóa, triết học hóa, thành một chân lý để noi theo, một con đường “đúng” để đi. Mặc nhiên, không có một hành động nào xảy ra cả. Và thêm một vòng lặp vô tận.

Bạn lên internet tranh cãi “đúng sai”. Cái gì mới là đúng. Tại sao tôi phải làm như thế? Cho tôi một lý do hiện sinh đi. Nhưng đừng bắt tôi phải hoàn tất CV và đi xin việc. Hãy cho biết tại sao tôi phải làm thế đi, và càng triết học càng tốt.

Và hiện tượng “triết học hóa” này diễn ra với mọi thông tin Puer nạp vào, ngay cả với những thông tin tôi viết nãy giờ. Mọi thứ sinh ra để phục vụ cho thế giới fantasy của Puer Aternus, thay vì thế giới thật. Hành động trong thế giới thực chỉ là không cần phải diễn ra.

4. Thái độ trưởng thành một cách tách rời của Puer (Puer’s mature, detached aditude)

Một thái độ coi cuộc sống là tạm bợ, và nếu mọi thứ quá khó, họ hoàn toàn có thể từ bỏ cuộc sống này. Không hẳn là họ muốn chết, chỉ ở sau đầu họ, luôn có một ý tưởng về một “bình yên cuối cùng”, khi mọi chuyện trở nên khó khăn.

Ý tưởng “luôn có một lối thoát” này, làm cho họ không thể cam kết trong bất kì một việc gì. Từ đó, họ sống một “half-life”. Họ tồn tại, nhưng họ không thật sự “sống”. Họ không thể “dấn thân” được, vì “khó khăn” là thứ đáng sợ nhất.

Họ luôn biết mình có thể “từ bỏ” nếu mọi thứ quá “khó khăn”.

Rồi bây giờ làm gì?

“Không gì cả. Hay nói cách khác, tất cả mọi thứ”. - Dr.K

Bất cứ ý tưởng bạn “nên” làm gì, sẽ được bỏ vào các vòng lặp của Puer, và không có một hành động nào diễn ra cả.

Đây là những vòng lặp, mà nếu ta đi theo nó, sẽ không bao giờ kết thúc. Puer đã tạo ra một logic hoàn hảo, một thế giới fantasy hoàn chỉnh, mà ta chỉ đơn giản là không thể “nghĩ ra” hướng giải quyết.

Bước ra khỏi vòng lặp. Bỏ nó lại đằng sau. Và đây không phải là một thứ “nên” làm. Nhưng bạn sẽ thoát ra khỏi vòng lặp đó.

Một comment rất hay ở dưới video:

Dịch: “ Vậy nếu tôi liên tục chần chừ hành động vì tôi không chắc rằng kết quả nó se trông như thế nào, tôi sẽ chẳng làm được gì cả. Và cách để đạt được bất cứ thứ gì, là hành động bất chấp sự không chắc chắn”.

Cái hay mà tôi thấy, là Puer Aternus trong tôi bắt đầu cho nó vào vòng lặp. Tôi sẽ cảm thấy “ôi đúng quá”, và không làm gì cả, haha.

Nếu bạn hiểu được thông điệp, vượt trên những con chữ tôi viết, bạn sẽ tự động làm những điều cần thiết.

Tôi chỉ làm được tới đây thôi. Con đường còn lại, là cho bạn đi tiếp.

Video gốc (tôi xem phải 8-9 lần để viết bài): link

Quyển sách duy nhất về Naval Ravikant đang giảm giá 10%: link

(quảng cáo, anh em có thể liên hệ tài trợ để xuất hiện ở mục này)

Nhưng nhiều người thấy được giá trị, và có thể bạn cũng vậy. Vài phút sắp tới có thể sẽ không phí đâu

Sự kiên nhẫn.

Thứ thường thấy ở người lớn.

Đúng hơn, là người đã trải qua đủ va chạm để thật sự hiểu được những thứ nhanh chóng thường kém, và không thể ép một thứ tốt ra đời nhanh hơn.

Cho dù có hơn 100 người mẹ thì ta cũng không sinh nổi một đứa bé trong vòng 1 tháng.

Nhưng sau 9 tháng thì vô hạn khả năng.

Sự hấp tấp, bồng bột ở nhiều người trẻ (tôi), nằm ở việc chưa thực sự “hiểu” những điều “thật sự” diễn ra. Hầu hết là “tưởng tượng”, “suy luận” trong đầu mà thôi.

Không có gì dễ lừa bịp như suy nghĩ đâu. Môn marketing nó hiệu quả cũng là do như thế.

Hấp tấp, vội vàng, thì dễ sai lầm, mà sai lầm thì tùy phước duyên mà có thiệt hại như thế nào. Mà nói thế, chứ việc khi nào mình “vội”, khi nào mình “chậm”, cũng chả biết đâu.

Đó là cho tới khi mình “thấy” được những gì diễn ra.

Trải nghiệm giúp mình hiểu, vì mình “thấy” được nó, và khi “hiểu”, ta sẽ dễ kiên nhẫn hơn.

3 đức tính không thể thương lượng.

Mấy ông đề xuất cái này là Warren Buffet, Charlie Munger, Monish Pabrai, Naval, và Alex Hormozi.

Có thể họ cũng copy từ ai đó hoặc từ nhau (không quan trọng).

3 đức tính đó là sự thông minh, sự chính trực, và sự giàu năng lượng.

Nguyên văn là “high intelligence, high integrity, high energy”.

Top tier đòi hỏi cả ba, thiếu một thì như hổ cụt chân, rắn mất đầu. Tức là nhìn cũng ghê nhưng mà không làm gì được.

-

Sự thông minh.

Họ không hẳn đề cập tới khả năng tính toán siêu việt hay khả năng hiểu nhanh những thứ phức tạp. Mặc dù theo một góc nhìn nào đó, nó vẫn đúng.

Ý của họ đề cập tới việc bạn có một chuyên môn sâu sắc trong một việc gì đó.

Những nhà vật lý mất kha khá thời gian để hiểu âm thanh như một người làm nghệ thuật, nhưng người làm nghệ thuật cũng khó lòng mà hiểu âm thanh như một nhà vật lý.

Thật ra ta có thể biết một người là thông minh hay không khá nhanh. Và hầu hết chúng ta đều có trí tuệ ở mức ok, có thể cán đáng hầu hết các chuyên môn nếu ta đủ đam mê.

-

Sự chính trực.

Hi sinh (lợi ích) bản thân cho lý tưởng của bản thân.

Hi sinh (lợi ích) bản thân cho những người bản thân có trách nhiệm.

Tôi không thích phải nhắc tới đúng và sai, vì nó thay đổi qua từng thời kì.

Sự chính trực gắn liền với sự hi sinh và cống hiến cho những gì được coi là lý tưởng.

Một người chính trực ở phiên bản hoàn thiện nhất, coi sự hi sinh và cống hiến như là bản năng của họ.

Mặc dù trong nhiều tình huống, nhiều người sẽ nói họ “ngu”, nhưng để chơi game lâu dài thì sự chính trực là yếu tố tiên quyết.

Tương tác của con người vận hành dựa trên sự tin tưởng. Mà làm sao tin nếu không có sự chính trực?.

-

Sự giàu năng lượng.

“Có rất nhiều người thông minh ngoài kia không nhất nổi ngón tay của mình”-Naval.

Nếu đừng giữa lựa chọn “làm hay không”, người có nhiều năng lượng hơn sẽ có xu hướng chọn “làm” nhiều hơn.

Chúng ta làm được gì thông qua tranh cãi và tranh luận? Đặc biệt là tranh luận chỉ để tranh luận mà thôi?

Hầu hết các giá trị cho con người sinh ra từ hành động.

Và để hành động bền bỉ và liên tục, thì cần năng lượng.

-

Ba yếu tố trên là tiên quyết nếu bạn muốn một ngày làm việc hoặc đồng hành cho mấy ông ở trên (hoặc những người cùng level).

Thiếu một cũng không được.

Nó không hẳn là đúng, nó chỉ là như thế mà thôi.

Nhưng nếu fen để ý, thì những người top tier trong môi trường của chúng ta đều thấp thoáng những đức tính này. Có thể khuyết vài điểm, nhưng họ vẫn đạt một chuẩn nhất định.

Thuốc chữa overthinking và hoang mang.

Nói chung là những vấn đề “trong đầu” thay vì thực tế.

Kiếm đại cái gì có ích mà làm. Ví dụ như task công việc, hay tập thể dục.

Hành động vốn luôn là cách ta chống lại sự bất định trong tâm trí.

Nếu mà không làm gì hết, ta sẽ bắt đầu chơi game, lướt tóp tóp, xem nhảm giải trí.

Trong quá trình làm, tự nhiên overthinking với hoang mang nó thuyên giảm, vài thắc mắc được giải đáp. Ta cảm thấy tốt lên một cách “tự nhiên”.

Tôi biết fen vẫn sẽ không làm gì đâu, nhưng đây cũng chẳng phải một lời khuyên.

“Hiểu” là được rồi.

Những thứ bạn vừa đọc không phải là lời khuyên, đọc cho vui thôi, nhớ kĩ nha.

Ai muốn xem blog thì đây: Người bình thường

1. Cược một cách bất cân xứng.

Hãy cược khi bạn không có gì để mất, và có mọi thứ khi chiến thắng.

Bạn không bao giờ thật sự "bắt đầu lại từ đầu", bạn có kinh nghiệm của những lần thất bại trước.

Thành công qua đêm là khi những kinh nghiệm này kết hợp và bùng nổ, trong một lần bắt đầu nào đó.

2. Đừng theo đuổi đam mê.

Chúng ta không thể chắc chắn mình thích việc nào hơn, nhưng ta biết mình giỏi việc nào hơn.

Và "đam mê" thay đổi khi mình lớn lên.

3. Làm thật giỏi một việc.

Bạn có biết ai giàu mà vừa kinh doanh, mua crypto, bán bất động sản, và làm streamer không?

Nếu bạn muốn gây ấn tượng với người nghèo, hãy kể về số việc bạn đã làm. Nếu bạn muốn gây ấn tượng với người giàu, hãy kể về bạn có thể làm tốt một việc như thế nào.

4. Dừng networking.

Naval: "Ban đầu, bạn ở trong giai đoạn khám phá. để sau đó, bạn bước vào giai đoạn khai thác".

Cuộc sống có những mùa của nó. Lúc trẻ 20-30 ta cần khám phá thật nhiều thứ, để sau đó, ta có thể chọn ra một thứ để all in.

Network của bạn sẽ vô nghĩa nếu bạn không có năng lực.

Muốn có năng lực thì focus and go deep.

5. Tiền thích "tốc độ"

Thời gian để bạn cược sai, rồi sửa, sẽ nhanh hơn bạn tính cách để làm đúng nhất.

Vì đơn giản có những thứ ta sẽ không bao giờ biết.

Và khi bạn đã có đủ thông tin, thì cơ hội đã qua rồi.

Bổ trợ cho điều này là ta cần "cược bất cân xứng" (ý 1).

6. Trả nợ "hiểu biết".

Có nhiều loại nợ, nợ tiền thì ai cũng biết.

Nhưng nợ lớn hơn là nợ về thứ bạn đáng lẽ phải biết nhưng lại không.

Vì cái giá để biết nó là từ hành động và... thất bại.

Sợ thất bại, là không hợp lý, vì ta học chủ yếu từ mất mát.

Nassim Taleb cũng bảo như thế, tôi không chế, hãy chấp nhận rủi ro để học được gì đó. Học mà không có rủi ro là cái học fake mà thôi.

Đó là nợ bạn phải trả, cho "hiểu biết" thật.

7. Hiểu cái giá của "không hành động".

Tình huống khó khăn ở hiện tại, đến từ những không quyết định trong quá khứ.

Mỗi khi bạn làm gì đó, sẽ luôn có một tiếng nói nào đó trong đầu ngăn chặn bạn.

Hãy xem nó là từ ai, nó nói gì.

Thường là người thân, người quen, người bạn tôn trọng.

Và bạn sẽ thấy nó chẳng có ý nghĩa gì cả.

8. Vượt qua bản thân bạn.

Những điều ở phần trước chẳng dễ dàng gì. Mặc kệ thất bại, hay sự đánh giá của người khác. Trên con đường đó, ta có thể đánh mất bạn bè, và những thứ bạn có thể nghĩ tới.

Nhưng cuối cùng là lựa chọn của bạn mà thôi.

Alex Hormozi thì nói thế này : “Người thua cuộc định nghĩa bản thân theo những gì xảy ra với họ. Còn người thắng cuộc định nghĩa bản thân theo những gì họ có thể tạo ra, mặc kệ những gì xảy ra với họ”.

Joe Rogan thì nói thế này:”Mỗi ngày bạn thức dậy như là ngày đầu trong game”.

Tận dụng những tài nguyên bạn có, và làm những điều bạn muốn.

9. Giải quyết vấn đề lớn hơn.

Bạn muốn có triệu đô, bạn buộc phải chịu nỗi đau triệu đô.

Nỗi đau thì có nhiều dạng, lúc thì bị người ta dè bỉu, lúc thì bị kiện, lúc thì bị bully, lúc hoang mang không hiểu mình đang làm gì. Chỉ có cái là nó không bao giờ biến mất.

Việc bạn “không biết” nó là hiển nhiên, là hằng số không bao giờ biến mất.

Vậy nên giải quyết vấn đề có biết “hết” rồi mới làm, là không thực tế. Khi nào mới “hết” hả bro?

Hãy tập làm quen với sự bất định bên ngoài và bên trong của mình.

10. Sự ám ảnh là vé vào cửa

Bạn ám ảnh với cái gì, thì bạn áp đặt cái đó vào mọi ngóc ngách trong cuộc sống của bạn. Và thường bạn không gọi đó là ám ảnh.

Những người ám ảnh với những thứ khác (ví dụ như work-life balance), có thể sẽ chỉ trích nếu bạn “chăm chỉ quá”. Quan trọng là bạn muốn gì thôi.

11. Làm việc chăm chỉ VÀ thông minh.

”Work smart, not hard” thì thua thằng thông minh và chăm chỉ.

Nên hãy “work smart AND hard”.

Nói vậy chứ, nó trông không hào nhoáng tí nào đâu bro.

Những người chăm chỉ nhất trong cộng đồng, thường dễ dẫn tới béo phì, thiếu ngủ, thiêu ăn, và đôi khi chỉ đơn giản là nó chán quá mình làm không nổi.

12. Chấp nhận sự chán chường.

Làm việc chăm chỉ, nó không thể vui được như game, tụ tập, pỏn hay bất cứ thú vui nào. Nó không thể trong quá trình.

Nhưng sau quá trình, thì có.

Vẻ đẹp của sự bền bỉ, nằm ở lúc nó đã trải qua một thời gian đủ dài.

Còn đoạn giữa không có gì “vui” đâu haha.

13. Chấp nhận hi sinh

Muốn có gì, thì trả giá nấy.

Và cái giá đó không chỉ là tiền.

Một lần nữa, hãy chú ý tới mong muốn của mình.

Tôi lập đi lập lại “mong muốn”, thì ý tôi một là biết, hai là không. Nếu bro cố “đi tìm” trong suy nghĩ, bro sẽ có một câu trả lời giả dối và quên sau 1-2 ngày. Hãy “chú ý” vào những gì bạn hứng thú, và làm hằng ngày. Tức là trong lúc đang làm, thì cảm nhận ấy.

Tôn chỉ của Alex, tôi để nguyên tiếng Anh cho dễ đọc: "Figure out what you want, ignore the opinions of others, and do so much volume that it would be unreasonable to not be successful".

Tạm dịch: "Tìm ra điều bạn muốn, mặc kệ quan điểm của người khác, và làm thật nhiều để nó là bất hợp lý nếu bạn không thành công."

Nếu bạn lười xem thì nhớ câu đó là được rồi. Xem là để hiểu vì sao lại có câu đó.

Link video gốc: link

Tìm hiểu thêm về Naval Ravikant thông qua quyến sách này

Nhưng nói đâu xa, mỗi các nhân đều có thể xem như một tổ chức. Việc hiểu được khái niệm “lãnh đạo cấp độ 5”, từ đó có thể giúp cá nhân dẫn dắt bản thân mình trước, rồi mới nói đến những “tổ chức” xung quanh họ.

Để đỡ lan man, tôi sẽ đi thẳng vào khái niệm luôn, mà không giải thích các nội dung trước trong sách. Bạn có thể đọc sách để tìm hiểu về các khái niệm còn lại, nhưng tạm thời cứ đi cùng tôi qua bài viết này đã nhé.

5 cấp độ lãnh đạo theo Jim Collins

Phần này không quan trọng lắm, nhưng tôi vẫn nêu ra để mọi người nắm được ý tưởng chung của ông. Sau đây là liệt kê từ thấp đến cao:

1. Cá nhân có năng lực: đóng góp cho tổ chức thông qua năng lực và tài năng cá nhân

2. Đồng đội tốt: là cấp một nhưng biết team work.

3. Quản lý: có khả năng quản lý nguồn lực để đạt được mục tiêu.

4. Lãnh đạo hiệu quả: một người quản lý có tầm nhìn thu hút người khác, tạo ra sự cam kết và kích thích tổ chức đi lên.

5. Lãnh đạo cấp độ 5: tạo ra sự vĩ đại trường tồn thông qua sự kết hợp nghịch lý giữa sự khiêm tốn cá nhân và sự quyết tâm chuyên nghiệp.

Đây không phải là một nấc thang mà bạn đi từng bước. Bạn có thể đáp ứng cấp 3 trước khi đáp ứng cấp 1 và 2. Chỉ là một người lãnh đạo hoàn thiện nhất, sẽ đáp ứng được cả 5 cấp độ.

Lãnh đạo cấp 5

Để tóm gọn nhất thì cứ nhớ công thức này:

Khiêm tốn x Ý chí quyết liệt = Cấp độ 5

Người lãnh đạo cấp 5 theo Jim Collins tổng hợp từ dữ liệu của mình, thường không phải là một người thể hiện ra ngoài. Thường họ có tính cách một người kín đáo, hay tôi tạm gọi là “hướng nội”. Nhưng khi vào việc, họ là người quyết liệt nhất, và làm cho chừng nào “ra việc” thì mới thôi.

Người khiêm tốn thì thường khó quyết liệt, còn người quyết liệt thì dễ thể hiện quá mức. Đó là lý do vì sao lãnh đạo cấp 5 lại tuyệt vời. Sự khiêm tốn cho họ một “vị trí” khách quan để nhìn sự việc vận hành, và sự “quyết liệt” cho sức mạnh để tác động vào những sự việc đó.

Những ngôi sao và chuyên viên cần mẫn

Chúng ta nhìn thấy những mẫu hình này ở xung quanh rất nhiều. Tôi muốn nói tới sự giao thoa giữa cấp 3 và 4.

Luôn có những người với năng lượng mạnh mẽ, thu hút, khiến cho mọi người muốn đi cùng họ, noi theo họ. Họ là một ngôi sao “gánh đội”, và tập thể có thể bay trên đôi cánh của một mình họ. Ở vai trò lãnh đạo, họ luôn có hướng đi đúng, sáng tạo, đồng đội của họ là “tay chân” để hoàn thành tầm nhìn của họ là được rồi.

Một tập thể như vậy, có thể tốt rất nhanh, nhưng rồi ai cũng là người. Sự thiếu vắng “ngôi sao” đó làm tối đi bầu trời của tập thể. Thậm chí là khi họ mất phong độ, mất nhiệt huyết, hoặc mắc sai lầm, cả tập thể không có cách nào ngoài lao đao và chấp nhận thiệt hại. Những ngôi sao sáng lóa rồi vụt tắt.

Ngược lại, một chuyên viên cần mẫn, luôn ra quyết định rất hiệu quả, “sách giáo khoa”. Anh sẽ là người chăm chỉ nhất, tạo ra nhiều thành quả mà ít ai sánh được. Nhưng mà anh nói, không ai nghe. Anh đứng một mình thì được, chứ đi cùng một đội, anh không sao phối hợp được.

Ở vai trò lãnh đạo, chuyên viên này có thể là một quản lý tốt, sắp xếp tài nguyên nhân lực hiệu quả để đạt được mục tiêu. Nhưng ta làm việc với con người, và sự “khô khan” và “cứng nhắc” của anh làm cho những thành viên bên dưới thiếu đi sức sống. Họ làm với anh vì chức danh, thay vì cảm nhận lời anh nói như từ một lãnh đạo thật sự.

Cả ngôi sao và chuyên viên cần mẫn, đều khiến tổ chức đi chệch hướng khỏi mục tiêu của nó. Một người thì hướng “ánh sáng” vào mình, một người thì không có năng truyền đạt nó.

Là nhà lãnh đạo cấp độ 5 của chính mình.

Thân - tâm - trí, không khác gì những chuyên viên dưới sự lãnh đạo của bạn.

Tay chân bạn có hoạt động cho mục đích của ‘tổ chức” hay không.

Trí óc bạn có suy nghĩ cho mục đích của “tổ chức” hay không.

Tâm bạn có sự kết nối với mục đích của “tổ chức” hay không.

Khiêm tốn và quyết liệt là tôn chỉ. Hành vi thực tế là từ thân-tâm-trí. Nhưng cuối cùng quay lại là bạn có thật sự muốn hay không.

Kết

Đừng coi đây là lời khuyên. Hãy hiểu thôi.

Trí hiểu, mà thân tâm chưa hiểu thì cũng khó mà hành động.

Nên càng nghĩ mình “phải” làm gì, càng khó để làm việc đó.

Hãy cứ hiểu thôi.

Nếu bạn có hứng thú với các ý tưởng của Jim Collins, đặc biệt là quyển “từ tốt đến vĩ đại” thì có thể mua sách qua link dưới đây:

Sách “Từ tốt đến vĩ đại” và những sách khác của Jim Collins (bạn có thể chọn lựa)

Cho ai chưa biết thì Naval là một nhà đầu tư thiên thần và người làm kinh doanh mát tay. Một số cái tên đã được Naval kinh qua bao gồm Uber, Twitter, Yammer, Notion,…. Về giá trị tài sản của Naval thì vẫn còn là ẩn số, vì ông là một nhà đầu tư tư nhân và không có nghĩa vụ phải báo cáo tài sản của mình.

Điều đó cũng không hẳn là quan trọng đâu nếu bạn đọc tiếp.

Tôi sẽ chỉ nêu ra những ý tưởng quan trọng nhất để bạn cảm thấy dễ kết nối giữa những thông tin trong podcast hơn. Tôi không muốn bạn phải đọc 4 tiếng để có thể nghe một cái podcast 4 tiếng. Thật sự bỏ sót một ý tưởng nào cũng khá đáng tiếc, nhưng thực tế là mỗi người vào từng thời điểm đều có những lựa chọn riêng của mình, và áp lực bản thân phải nhớ toàn bộ ý tưởng là không hiệu quả.

Và đây là những ý tưởng đáng nhớ trong hiện tại với tôi.

#1: Hướng tới sự thịnh vượng thay vì tiền bạc hay địa vị

Sự thịnh vượng: là khả năng tạo ra của cải ngay cả trong lúc ngủ.

Tôi hiểu là như thế này: tìm cách để người khác, máy tính, nhà máy, đồ vật, hay bất cứ thứ gì làm việc cho bạn. Bạn hưởng phần lớn thành quả, nhưng không cần bỏ nhiều công sức. Và nhờ đó bạn có thể thời gian làm những việc khác.

Bạn xứng đáng nhận thành quả vì bạn nhận trách nhiệm và rủi ro nếu mọi chuyện vỡ lỡ, nhưng nhờ vậy mà bạn không cần bỏ thời gian và công sức.

Tại sao lại hướng tới sự thịnh vượng: vì thịnh vượng gắn liền với tự do. Mà ở đây thấy rõ nhất là tự do khỏi tiền.

Tiền: là công cụ để chuyển giao mọi thứ.

Bản chất tiền chỉ là một tờ giấy, nhưng nhờ niềm tin chung của xã hội, nó trở nên có giá trị. Chúng ta dùng tiền để trao đổi giá trị.

Tiền không mua được mọi thứ, nhưng nó mua được rất nhiều thứ nếu bạn có “đủ tiền”.

Vấn đề của tiền, là nó giảm dần giá trị qua thời gian, vì con người ngày càng tạo ra được nhiều của cải hơn, và tiền thì ngày càng được in nhiều hơn.

Vì vậy, nếu ta chỉ chạy theo tiền, thì ta không thể nào chạy kịp với tốc độ của xã hội.

Bạn biết cái gì giúp được trong tình huống này không? Chính là sự thịnh vượng.

Địa vị: vị trí của bạn trong nấc thang xã hội

Đây là trò chơi con người đã chơi từ thuở sơ khai và đóng một vai trò thiết yếu cho sự tồn tại của xã hội. Vấn đề của trò chơi địa vị, là nó một “zero-sum game”, tức là người này được, thì người kia phải mất. Một người lên lên chức, đồng nghĩa với một người xuống chức.

Chắc chắn luôn có phe phản diện và chính diện, thành công và thất bại đối với trò chơi địa vị. Nó không thể khác đi được.

Và thực tế cho thấy, nếu cuối cùng con người chỉ chơi trò chơi địa vị với nhau, thì con người sẽ chẳng thể tạo ra của cải. Nền văn minh sẽ dừng lại mãi mãi ở thời phong kiến.

Mà cái gì tạo ra nhiều của cải? Sự thịnh vượng.

→ Quá trình tạo ra sự thịnh vượng là một trò chơi có tổng dương. Việc một người tạo ra của cải nhiều hơn, không dẫn tới sự mất mát của một người khác. Chưa kể, họ hoàn toàn có thể hợp tác để tạo ngày càng nhiều của cải. Đó là vì sao Naval khuyến khích mọi người hãy đầu tư vào trò chơi thịnh vượng.

*Note: Naval ở Mỹ với môi trường kinh doanh và tư tưởng chung có phần khác so với Việt Nam. Sự dung hòa giữa trò chơi tạo ra của cải và địa vị xã hội có giúp ta tránh được rất nhiều phiền phức thay vì nếu chỉ có tài sản.

#2: Hiểu may mắn

May mắn bao gồm 4 loại, có thể coi là 4 level tùy theo khả năng chủ động của một người có thể tạo ra may mắn.

Loại thứ nhất, là may mắn từ trên trời rơi xuống. Kiểu như Trump bay ngang qua Việt Nam và vô tình làm rớt bọc tiền vô ban công nhà bạn.

Loại thứ hai, là may mắn từ những điều bạn đã làm, nhưng bạn không thể chủ động tạo ra nó. Loại này thường đến từ việc bạn đã liên tục cố gắng và cống hiến, và bỗng một ngày những điều bạn làm cộng hưởng và tạo ra thành quả lớn. Vấn đề là bạn không biết “cách” để tạo ra nó nếu làm lại, và cũng không biết chính xác thời điểm may mắn tìm đến bạn là khi nào.

Loại thứ ba, là khi bạn biết khi nào may mắn tới. Khi bạn có đủ kinh nghiệm và chuyên môn trong một lĩnh vực, bạn sẽ nhìn ra được khi nào “thời tới”, và có mặt tại đó sớm hơn người khác. May mắn kiểu này thì đã là ở đẳng cấp cao rồi, nhưng ta vẫn phải chờ đợi mọi chuyện xảy ra, và chỉ nhận diện được khi nó đã xảy ra.

Loại thứ tư, máy hút may mắn. Tức là bạn đã tạo cho bản thân một thương hiệu, một siêu kỹ năng, mà người khác luôn biết phải tìm tới bạn, và trả giá cao để bạn làm điều đó. Tưởng tượng như một doanh nghiệp muốn làm một chiến dịch quảng cáo nâng tầm thương hiệu mà vẫn đảm bảo độ lan tỏa thì họ sẽ hợp tác với ai? Rõ ràng là không nhiều cái tên trong trường hợp này, và những người này đã tự tạo cho mình một khả năng tạo ra may mắn. Họ không cần chờ thời, thời buộc phải tìm tới họ.

*Note: bàn về may mắn là thế, nhưng tôi thấy hầu hết chúng ta sẽ bắt đầu ở dạng thứ hai. Dạng thứ ba và thứ tư là thứ mà chắc chắn ta không thể có được ngay ngày mai, và ở một góc nhìn nào đó, có người cố gắng cả đời vẫn không đạt được. “Việc nhỏ người thắng trời, việc lớn trời thắng người”, trước mắt cống hiến thật nhiều vẫn là thứ duy nhất ta có thể chủ động được.

#3: Tiêu xài ít hơn những gì bạn kiếm được.

Tuy là nói hãy hướng tới của cải, nhưng trước khi có của cải, thì ta phải có tiền. Mà làm bao nhiêu, xài bấy nhiêu, thì không thể gọi là “có tiền” được cho dù là mình làm nhiều tới cỡ nào.

Chúng ta sẽ khó mà giàu được nếu chỉ bán thời gian của mình. Và thực tế, đa số chúng ta kiếm tiền từ việc “làm công ăn lương”. Nhưng thời gian sẽ qua, ta sẽ già yếu, và thằng chủ sẽ có nhiều lựa chọn trẻ khỏe thông minh, sẵn sàng nhận việc với giá thấp hơn. Ta chắc chắn sẽ “cút” mà thôi.

Mà để quá trình bị đào thải diễn ra nhẹ nhàng, hay thậm chí là ta cho mình quyền để bỏ đi, thì ta cần tài sản, mà làm sao có tài sản, đó là tiền, mà để “có tiền”, ta cần sống ít hơn những gì ta kiếm được.

#4 Kiến thức đặc biệt (specific knowledge)

Kiến thức đặc biệt là kiến thức (gần như) của riêng mỗi bạn. Naval miêu tả kiến thức đặc biệt với những tính chất sau:

• Không thể được dạy, nhưng có thể được học: nếu nó có thể được huấn luyện như ở trường phổ thông hay đại học, thì kiến thức đó không “đặc biệt” và dễ bị thay thế.

• Nó rất đặc biệt như chỉ riêng bạn có nó: tưởng tượng như Messi rê bóng hay Ronaldo sút phạt, dù đều là cầu thủ cả. Nó gắng liền với DNA và niềm yêu thích của riêng chính bạn với lĩnh vực mà bạn chọn.

• Nó mới: bạn sáng tạo thêm từ những mẫu hình cũ, hoặc tạo ra những thứ khác lạ hoàn toàn. Nó có thể mang tính kĩ thuật hoặc sáng tạo, tùy vào DNA của bạn.

• Bạn đang chơi, nhưng người khác lại thấy rằng bạn đang làm việc.

• Bạn sẽ không chọn nó một cách có ý thức, mà dường như tâm-trí-thể của bạn có một sự phù hợp đặc biệt cho kiến thức, kỹ năng đó. Hãy quan sát hành vi của bản thân và hỏi những người xung quanh về những điều họ cảm thấy. Nó có thể khác hoàn toàn suy nghĩ của bạn đấy.

• Có những kỹ năng đặc biệt trường tồn qua thời gian: mặc dù là khi nhắc kiến thức đặc biệt người ta sẽ dễ nghĩ đến cái gì đấy cực kỳ mới lạ. Nhưng có một vài kỹ năng đặc biệt (rõ là không phải ai cũng làm được) đã tồn tại xuyên thời đại, ví dụ dễ thấy nhất kỹ năng thuyết phục.

#5: Những loại đòn bẩy của thời đại mới

Đòn bẩy, ám chỉ cách một người có thể tạo ra giá trị gấp nhiều lần “sức” của bản thân mình.

Đòn bẩy nguyên sơ nhất là lao động. Loại này đã được khai thác từ thuở sơ khai, khi chế độ nô lệ còn vững mạnh. Bây giờ thì ta phải chuyển qua mô hình “doanh nghiệp”.

Đòn bẩy thư hai là vốn, loại này cũng thuộc dạng cổ điển. Ta có thể dùng vốn để mua cổ phiếu, nhà máy, vàng,…. Khá đơn giản để hiểu.

Vấn đề của hai loại này, là để “làm” được nhiều hơn thì ta càng phải có nhiều hơn về “đòn bẩy”. Nhưng muốn có nhiều hơn, thì càng phải tốn chi phí nhiều hơn. Và chúng ta cũng phần nào cần sự “đồng ý” của người khác để triển khai hai loại đòn bẩy này.

Mạng xã hội và code là hai loại đòn bẩy của thời đại mới. Ta không cần sự cho phép, và chi phí để nhân rộng giá trị có thể nói là rất thấp.

#6: Ý tưởng chủ đạo: sản phẩm hóa bản thân.

Bản thân bạn: có sự độc nhất, kỹ năng đặc biệt, uy tín, và các phẩm chất của bạn.

Sản phẩm hóa: cần đòn bẩy và kỹ năng đặc biệt.

Hãy làm một việc với “kỹ năng đặc biệt” và dùng đòn bẩy để nhân rộng nó.

Kết

Còn rất nhiều ý tưởng hay. Lúc tôi viết bài này mới thấy các ý tưởng của Naval có sự liên kết khá chặt chẽ. Thật khó để bóc một khái niệm ra mà không phải giải thích những khái niệm liên quan.

Nhưng bài viết trên nhìn chung đã đi vào cái sườn để mọi người có thể thể phát triển lên tiếp. Nếu mọi người thấy vài chỗ chưa liên kết lắm, có thể mở podcast và nghe để nối lại các điểm ấy, sẽ hỗ trợ mọi người hiểu vấn để rất nhanh.

Cuối cùng, đây không phải là lời răng mà bạn phải làm theo. Tôi không khuyên bạn làm theo Naval, và tôi thấy Naval cũng không khuyên bạn phải làm theo ông. Đây chỉ là cách ông miêu tả sự hiểu của mình về cách trở nên giàu có (và nó rất hay), vậy thôi.

Subscribe now

Tự do là gì?

Hỏi (H): Cho tôi hỏi tự do là gì?

Kapil Gupta (KG): Tự do khỏi cái “tôi”.

H: Cái “tôi” là gì?

KG: Sự ràng buộc.

H: Ràng buộc như thế nào?

KG: Khi nào còn cái “tôi”, thì sẽ tồn tại sự “gắn kết” với cái “tôi”. Và khi nào còn sự “gắn kết” với cái “tôi”, thì sẽ có sự gắn kết với tất cả con người và những thứ liên quan tới cái “tôi”.

Ở đâu có sự “gắn kết” với con người và vạn vật, ở đó mãi tồn tại sự thống khổ.

H: Nhưng thật khó để làm gì với điều này.

KG: Có khó bằng việc sống với đau đớn, mệt mỏi, sợ hãi và sự thảm hại?

H: Làm ơn cho tôi biết “sự thật tối cao” là gì. Liệu sự tự do mà ngài nói có thể thật sự đạt được?

KG: Nó hoàn toàn có thể. “Sự thật tối cao” là nếu một người không chạm đến được sự tự do này, hắn đã bỏ phí hoàn toàn cuộc đời hắn.

Tại sao tôi lại tức giận khi bị xúc phạm?

H: Tại sao tôi lại tức giận khi bị xúc phạm?

KG: Bởi vì anh cảm thấy phần nào sự thật trong lời xúc phạm đó.

H: Hả?

KG: Nó là như thế.

H: Nếu một người nói tôi ngu, nó có nghĩa là tôi ngu à?

KG: Nó cũng không có nghĩa là bạn không ngu.

H: Nhưng tôi không thấy là tôi ngu.

KG: Nếu thế bạn sẽ không thấy giận.

H: Sự tức giận dấy lên trong tôi vì tôi đã bị chửi ngu một cách vô lý.

KG: Tôi có thể thấy được.

H: Anh không đồng ý à?

KG: Tôi hiểu là anh đang muốn tôi đồng ý với anh.

H: Tôi muốn biết anh có đồng ý không?

KG: Tôi đã trả lời rồi, chỉ là câu trả lời đó không theo ý của anh.

H: Nhưng tôi không thấy mình là người ngốc nghếch.

KG: Tôi hiểu.

H: Anh thấy như vậy à?

KG: Tôi không cần anh hỗ trợ tôi thấy “sự thật”.

H: Anh có thấy là tôi tự nhận bản thân là ngu ngốc không?

KG: Tôi không cảm thấy tôi phải trả lời câu hỏi này.

H: Vậy làm sao để anh có thể trả lời câu hỏi của tôi?

KG: Tôi đã trả lời rồi.

(vị khách hàng sau đó bỏ đi, tức giận. 2 tuần sau, người đó quay trở lại)

H: Anh có muốn nghe vì sao tôi quay lại không?

KG: Nếu anh muốn nói.

H: Tôi nhận ra vài thứ. Tôi đã tức giận về việc anh không đồng ý với tôi khi tôi nói là tôi không thấy tôi bị ngu. Sự thật việc này làm tôi tức, đã minh chứng cho điều anh muốn nói ngay từ đầu. Đúng không?

KG: Đúng.

H: Tôi xin lỗi vì sự ngu muội của mình. Tôi đã sẵn sàng để nghe câu trả lời của anh.

KG: Tôi đã trả lời rồi.

H: Tức là tôi giận vì tôi cảm thấy việc người ta chửi tôi là đúng. Anh có thể giải thích thêm được không?

KG: Nếu một người gọi anh là con chim, anh có giận không?

H: Không.

KG: Sao lại không?

H: Bị gọi là chim không hẳn là sự xúc phạm.

KG: Tốt. Nếu một người gọi anh là một con chim ngu, vì không biết đập cánh, anh có giận không?

H: Không hẳn.

KG: Vì sao?

H: Vì nó không đúng gì cả.

KG: Khi bị chửi ngu, anh giận vì trong anh phần nào cảm thấy, có một khả năng nào đó, sự thật là như thế. Và một phần khách trong anh cảm thấy khó chịu với việc đó. Sự xung đột tạo nên sự tức giận.

H: Tôi hiểu rồi. Nếu tôi không hề cảm thấy một tí nào rằng tôi ngu ngốc, sự tức giận sẽ không thể diễn ra.

KG: Đúng.

Ý nghĩa của cuộc sống này là gì?

H: Cuộc sống này có ý nghĩa gì?

KG: Ý nghĩa của con thác là gì?

H: Tôi không biết.

KG: Ý nghĩa của cái cây đung đưa trong gió là gì?

H: Tôi.. không biết.

KG: Vậy ý nghĩa của con sóng lớn ngoài khơi?

H: Tôi không biết.

KG: Tôi cũng thế.

H: Vậy ý anh là anh không biết ý nghĩa của cuộc sống là gì đúng không?

KG: Đó không phải là điều tôi muốn nói.

H: Hãy nói rõ hơn ý của anh cho tôi hiểu thêm?

KG: Tôi đang nói là cuộc sống này không có ý nghĩa gì cả.

H: Vậy sao tôi sống làm gì?

KG: Việc ăn là để làm gì?

H: Để tôi không đói.

KG: Bạn đói, nên là bạn ăn. Bạn có thấy việc ngày có ý nghĩa gì không?

H: Không lẽ mọi thứ đều vô nghĩa?

KG: Sông có chảy ra biển không?

H: Có.

KG: Bạn có tin là sông chảy như thế với mục đích ra biển không?

H: Tôi không hiểu.

KG: Bạn có tin rằng việc nó chảy ra biển là do “ý muốn” của nó hay không?

Bạn có nghĩ rằng toàn bộ lý do cho dòng chảy của nó, là vì mục đích “để” tiến ra biển hay không?

H: Hmm, không.

KG: Vậy tại sao bạn nghĩ cuộc sống lại có một ý nghĩa hay “để” làm gì?

H: Vậy người ta nên làm cái gì đây?

KG: Tôi không nói ai nên làm gì cả.

H: Vậy tôi ngồi trên một tảng đá cả đời, hay tôi thành công vang dội. Cả hai đều như nhau?

KG: Từ quan điểm của “ý nghĩa”, đúng.

H: Vậy sao người ta lại phải thành công?

KG: Tôi không thấy bất kì ai phải hoặc không phải làm gì cả/

H: Vậy có sai không nếu một người cố gắng để thành công?

KG: Không có gì là “sai”.

H: Vậy tại sao họ lại chọn làm điều đó?

KG: Vì người đó tận hưởng nó. Vì anh ta thành thạo điều đó. Vì anh ta cảm thấy mình được sống theo đuổi điều đó tới đẳng cấp cao nhất.

H: Điều đó không có ý nghĩa gì sao?

KG: Không.

H: Tại sao?

KG: Chúng ta đều ở đây trong một khoảng thời gian ngắn. Rồi ra đi. Nếu một thứ chắc chắn sẽ kết thúc, vì sao lại có ý nghĩa trong đó?

H: Góc nhìn của anh về cuộc sống, anh cho tôi biết được không?

KG: Tôi nhận thấy cuộc sống là một thứ để dâng hiến.

H: Anh giải thích thêm giúp tôi.

KG: Nếu một người dâng hiến cuộc sống của mình cho một thứ gì đó, một người sẽ bỏ đi bản thân mình. Vì bỏ đi bản thân mình, nên họ cảm thấy cực kỳ hạnh phúc.

H: Nhưng không có mục đích và ý nghĩa nào trong đó? Có đúng không?

KG: Bất cứ thứ gì có thời hạn đều vô nghĩa.

Còn nhiều mẫu khá hay, mà tôi không ngờ nó dài thế.

À mà, không có một lời khuyên nào trong cuộc hội thoại này. Bạn có thể để ý, nhưng mà vì thế, lại khuyên rất nhiều.

Nếu mà bạn thấy thật xàm xí, hay thậm chí là tức giận sau khi đọc, thì đó là sự thật bạn cảm thấy như thế.

Tôi cũng không bảo bạn là “nên” làm gì cả.

Tạm biệt.

Page Facebook NBT: https://www.facebook.com/profile.php?id=100064472334925

Hiểu mô hình tư duy

Mô hình tư duy là cách nhìn đơn giản hóa về cách một sự vật vận hành. Mental model nhìn vào cái gốc của sự vật và bỏ qua những chi tiết râu ria, giúp ta có thể nắm được tổng quát và hành động dựa trên nó.

Chúng ta không thể vừa là nhà vật lý, nhà kinh doanh, nhà nhân chủng học, nhà xã hội học, và vừa làm cô giáo. Tuy nhiên, những tư duy của vật lý, mua bán, tài chính, tâm lý con người, tâm lý đám đông, cách nuôi dạy con cái, vẫn len lỏi vào cuộc sống hằng ngày của ta. Đó là lý do ta cần nắm ý chính của những bộ môn quan trọng này, để đầu tiên là “sống”, và sau này nếu có nhã hứng, ta có thể tìm hiểu sâu hơn về chúng.

Nói như vậy, nhưng sự đơn giản hóa của các mô hình tư duy không tự nhiên mà có, mà là kết tinh của rất nhiều kiến thức và kinh nghiệm. Nói cách khác, bạn càng có nhiều kiến thức và kinh nghiệm về một vấn đề, thì bạn sẽ nắm càng chắc mô hình tư duy. Tuy nhiên, cái ta quan tâm khi tiếp cận mô hình tư duy, là tính hữu dụng của nó trong đời sống thường ngày, và những điều chúng ta làm, những thứ khác tạm thời gác lại sau.

Một số mô hình tư duy mà bạn có thể dùng được ngay

Trên mạng có một số bài cho bạn hơn 100 mô hình tư duy. Thực tế bạn cần vài cái thôi. Mình đã dành thời gian lọc ra vài thứ thật sự có ích, mà bạn phải dùng được ngay lập tức. Nhiều mô hình truyền phổ biến, nhưng thực tế gặp rất nhiều rào cản (như first principle thinking, probabilistic thinking, hay những mô hình liên quan tới kinh tế), mình sẽ không đề cập tới. Mental Model trước nhất phải hữu dụng!

Bản đồ không phải là địa hình thực tế (The map is not the territory)

Tấm bản đồ, du chi tiết, màu sắc, và “đúng” đến mức nào, thì nó cũng không phải là địa hình thật. Nó không thể miêu tả được mùi của bụi than, sự gập ghềnh của núi đá, sự rình rập của loài thú hoang,… và đặc biệt là cảm giác khi đối mặt với những điều đó.

Tương tự, những suy nghĩ trong đầu chúng ta, hay các mental model được trình bày sau đây, là bản đồ, không phải là thực tế. Chúng ta nhìn bản đồ, để có thể chuẩn bị và ra quyết định tổng quát, nhưng khi gặp địa hình thực tế, ta phải có những điều chỉnh cho phù hợp.

Mô hình tư duy này giúp ta giữ cho mình sự khiêm tốn, và dành trí tuệ của mình để tìm hiểu thế giới “như nó là”.

Vòng tròn năng lực (circle of competence)

Cuộc sống này thường ta không chết vì cái mình biết là hiểm, mà chết vì cái hiểm, mà mình nghĩ nó là lành.

Cô giáo về già, mất hết lương hưu vì chứng khoán. Mất trăm triệu, hay thậm chí chục tỷ trong vụ trái phiếu SCB. Hay bạn có thể nghĩ ra vài ví dụ tương tự, tôi thấy không khó. Những người này không phải không có năng lực, rõ là rất nhiều trong số họ có năng lực rất tốt ở nhiều ngành nghề, chỉ là họ lại đầu tư cho thứ mà họ không hiểu.

Vòng tròn năng lực, giúp ta có ý thức về những gì là chuyên môn của ta, những gì ta biết, so với những gì ta không biết. Độ lớn của vòng tròn này không quan trọng bằng việc ta biết đâu là biên giới của nó.

Con người có tính háo thắng. Khi ta có một chuyên môn, ta dễ dàng nhìn mọi lĩnh vực khác như chuyên môn của ta, và ta cũng dễ dàng “master” những lĩnh vực khác như vậy. “Với một người chỉ biết cầm cây búa, mọi vấn đề đều là cây đinh” ("I suppose it is tempting, if the only tool you have is a hammer, to treat everything as if it were a nail." - Abraham Maslow)

Hãy cẩn trọng với những gì ta “hơi biết”. Những thứ “ta biết là mình không biết”, sẽ khó mà hại ta được. Còn những gì ta “hơi biết”, nó lẫn vào cùng với những điều “ta không biết là mình không biết”, sẽ là những cái bẫy đau đớn nhất.

“Rồi sao?” (Second-order thinking)

Thế giới thực là động chứ không phải tĩnh. Khi cặp đôi yêu nhau rồi cưới nhau trong phim sẽ “sống hạnh phúc mãi mãi về sau”, còn cặp đôi ngoài đời giận hơn các thứ, cơm áo gạo tiền không thuận, con cái không nghe lời, thậm chí li dị bỏ nhau là bình thường.

Tư duy này giúp ta không dừng lại ở một kết luận, mà suy nghĩ đến những hậu quả tiếp theo của nó. Vì đây là “cuộc sống”, sự việc này lại dẫn tới sự việc kia, nhưng cả hai hai sự việc lại có thể có nguyên do từ một sự việc khác.

Liên tục hỏi “rồi sao” giúp kích thích trí tuệ, nó khiến ta suy nghĩ vấn đề thấu đáo và sâu sắc hơn.

Ví dụ như bạn muốn cướp tiệm vàng, rồi sao? Thì phải có vũ khí, rồi sao? Thì đi mua hoặc tự chế, rồi sao? Mua thì không biết mua từ ai, chế thì cũng không biết, rồi sao? Thì phải kiếm cách nào đó cướp bằng tay không, rồi sao?… Nói chung là cuối cùng sẽ đi tới kết luận là không cướp làm gì haha.

Mô hình này kiến thức càng sâu rộng, thì dùng càng tốt!

Viễn cảnh ngược (inversion)

Muốn thành công, trước nhất hãy hạn chế thất bại.

“Invert, always invert” - Charlie Munger.

Mô hình tư duy này đặc biệt hữu ích khi suy nghĩ của mình bế tắc.

Ví dụ như thay vì nghĩ làm thế nào để khỏe, hãy nghĩ làm như thế nào để yếu và mình nghĩ ra vài thứ:

• Ăn chơi nhậu nhẹt mỗi ngày

• Ăn đồ không dinh dưỡng như fast food, trà sữa, và bỏ qua thức ăn tốt.

• Ngủ 2-3 tiếng mỗi ngày thôi.

• Bỏ tập thể dục.

• Ngồi máy tính 15 tiếng mỗi ngày.

Nhiều người bảo là hãy làm ngược lại. Cá nhân mình thấy, thì chỉ cần tránh là được. Áp dụng lúc brainstorm về một vấn đề cực kỳ hữu ích. Đặc biệt nếu đó là vấn đề “thực tế”.

Mạng lưới kết nối (latticework thinking)

Đây là model mình khá tâm đắc khi đọc về cách tư duy của Warren Buffet hay Charlie Munger. Mọi thông tin rời rạc đều vô dụng, nhưng nếu nó được kết nối với nhau thành một khối, nó sẽ rất có ích.

Ví dụ như dạo này gameshow anh trai-chị gái nổi quá, thì thật ra là mình chỉ biết vậy thôi. Nhưng nếu mình có một doanh nghiệp bán đồ lưu niệm, và mình có thể order hàng hóa với thiết kế với nhà máy của mình, thì mình có bán được gì dựa vào sự kiện này không. Hay nếu mình là content creator, khả năng mình kết hợp sự kiện này sẽ có tương tác hay không?

Một mẫu thông tin, sẽ có ích, nếu được thêm ngữ cảnh, hay nói cách khác, là kết nối với nhiều thông tin khác.

Tương tự với các mental model, sự kết hợp của nhiều mô hình sẽ giúp tư duy của ta chắc chắn hơn rất nhiều. Ví dụ như đụng một sự việc ta có thể hỏi “rồi sao?”, nhưng rồi ta lại hỏi “mình có chắc về vấn đề này không”, rồi ta lại hỏi “rồi sao?”. Đấy, mình vừa kết hợp hai model đấy.

Hãy tự tổng hợp mô hình tư duy trong lĩnh vực của bạn

Thực tế, ta sử dụng mô hình tư duy hằng ngày mà không biết.

Nhưng checklist, tiêu chuẩn, chính là một dạng của mô hình tư duy. Nhưng trong nhiều trường hợp, do không có thời gian, hoặc không đủ năng lực, để liệt kê nó ra chính xác, ta sử dụng nó trong vô thức.

Ta mới nhìn một người mà ta cảm giác ngay người đó là người tốt hay người xấu, là do mô hình tư duy của ta đó. Mô hình tư duy này gắn thẳng vào gen và kinh nghiệm sống một cách thầm lặng.

Nhưng mà không phải lúc nào lúc nào bản năng như thế cũng tốt, đặc biệt là những lĩnh vực có hậu quả lớn. Việc tổng hợp thành checklist, hay principles, sẽ rất có ích cho công việc hằng ngày, và hạn chế được sai sót.

Lời Kết

Hãy thực hành. Không thực hành thì kiến thức cao siêu cũng không có ích được. Mà khi thực hành nhiều, mình mới biết được đâu là kiến thức cao siêu thực sự, đâu là chém gió. Bắt đầu với một model mà bạn thích, sau đó kết hợp nhiều model khác sau đó.

Mình có vài mental model khác, nhưng vì do nó đặc thù và khó mà áp dụng cho mọi lĩnh vực nên mình không để vào đây. Hữu duyên mình sẽ viết thêm. Cảm ơn bạn đã dành thời gian đọc bài viết của mình.

Self-learner như cái tên của nó, là nơi mình học và đúc kết những kiến thức từ sách, podcast, mà mình nạp vô hằng ngày. Nếu bạn ít đọc sách, nhưng vẫn muốn cập nhật, hoặc đọc rất nhiều, nhưng không nhớ được bao nhiêu, trang này sẽ giúp ích được cho bạn. Vì những kiến thức được trình bày, đều phải gắn với cái dụng trong thực tế, và đó cũng là tiêu chuẩn viết bài của mình.

Bạn cũng có thể liên hệ mình qua:

Facebook (Người bình thường): https://www.facebook.com/profile.php?id=100064472334925

Youtube (đang phát triển): https://www.youtube.com/@selflearnerNBT

Subscribe now