Một nghiên cứu về chánh niệm lớn nhất trong lịch sử với sự tham gia của hơn 28.000 trẻ em, 650 giáo viên, 100 trường học và 20 triệu điểm dữ liệu từ nhóm nghiên cứu do Giáo sư Willem Kuyken từ Đại học Oxford dẫn đầu gần đây đã hoàn thành cho thấy: Chánh niệm thậm chí còn gây hại!

Trong khi nhiều tổ chức giáo dục ca ngợi thực hành thiền định/ chánh niệm cho trẻ thì nghiên cứu MYRIAD (MY Resilience In ADolescence) phát hiện ra rằng chương trình chánh niệm tại trường học không có tác động gì đến sức khỏe tâm thần của học sinh, một số học sinh cảm thấy tệ hơn sau khi học chánh niệm.

Tại sao chánh niệm trong trường học lại không mang lại tích cực trong khi truyền thông lại tung hô về lợi ích của nó?

Phần lớn những gì chúng ta biết về lợi ích của việc rèn luyện chánh niệm đến từ việc nghiên cứu các chương trình dựa trên chánh niệm có cấu trúc, kéo dài nhiều tuần... và chủ yếu dành cho người lớn. Tuy nhiên khi đưa vào trường học với trẻ, nhiều hoạt động thường là tự phát, thiếu cấu trúc chương trình chặt chẽ. Còn chưa kể nhiều nơi chỉ là học theo, chứ không hề quan tâm rằng hoạt động này có phù hợp ở độ tuổi trẻ em của mình hay không.

Tại sao một số học sinh trở nên tệ hơn sau khi thực hiện can thiệp chánh niệm trong thử nghiệm MYRIAD? Trước tiên, điều quan trọng cần lưu ý là những học sinh trở nên tệ hơn thường có những vấn đề sức khỏe tâm thần tiềm ẩn hiện có. Có lẽ bởi nhiều hoạt động chánh niệm liên quan đến việc người đó hướng sự chú ý của họ đến các cảm giác của cơ thể, hơi thở hoặc suy nghĩ. Đối với những người có vấn đề về sức khỏe tâm thần hiện có hoặc có tiền sử chấn thương, sự chú ý liên tục như thế này thực sự có thể đưa những suy nghĩ, cảm xúc và cảm giác không mong muốn vào nhận thức một cách rõ ràng hơn.

Tóm lại, thiền định/ chánh niệm khó có thể gây ra chấn thương, nhưng có thể khiến một số người thiền định trải nghiệm lại những ký ức đau thương. Và những ký ức đau thương này còn khó quản lý hơn ở thanh thiếu niên hay trẻ em, những người chưa phát triển đẩy đủ kỹ năng điều chỉnh cảm xúc.

Nghiên cứu MYRIAD đã phơi bày nhiều lỗi lầm trong thực hành chánh niệm, đặc biệt ở các trường học, và chúng ta có thể biết ơn vì điều đó. Để cải thiện sự tham gia và khả năng tiếp nhận, cần có sự tham vấn và đồng thiết kế nhiều hơn trong quá trình phát triển các chương trình chánh niệm tại trường học. Điều này có nghĩa là cần có sự tham gia của giáo viên và học sinh khi xây dựng chương trình, để chúng ta đảm bảo rằng sản phẩm cuối cùng có thể được giảng dạy hiệu quả và thu hút học sinh. Bên cạnh đó, giáo viên cần được đào tạo kỹ năng hỗ cho trẻ có các trải nghiệm tiêu cực với hoạt động này.

Bạn có thể đọc bài viết gốc phân tích về các kết quả trên TẠI ĐÂY

Subscribe now

P.S. Nếu bạn thấy bản tin này có giá trị, hãy chia sẻ cho đồng nghiệp hoặc bạn bè của mình nhé. Cùng nhau, chúng ta có thể lan tỏa giá trị của giáo dục cảm xúc đến nhiều trẻ em và gia đình hơn.

Hôm qua, khi poster tuyển sinh xuất hiện hai chữ "Cảm Xúc Thích Cực", nhiều ánh mắt ngỡ ngàng, nhiều người lầm tưởng đó là lỗi đánh máy. Nhưng không, đó không phải lỗi đánh máy. Mình hoàn toàn có ý thức khi viết như vậy.

Chúng ta đã quá quen với khái niệm "cảm xúc tích cực" - những cảm xúc mang lại niềm vui, hạnh phúc, hứng khởi. Nhưng cuộc sống không chỉ có những điều tích cực.

Nếu bạn nghĩ về nó sâu hơn một chút...

Tích cực nghĩa là gì? Là luôn vui vẻ, hạnh phúc? Là không được buồn, không được giận, không được sợ hãi?

Mình đã từng gặp rất nhiều phụ huynh và giáo viên tìm đến các khóa học về cảm xúc với mong muốn:

• "Làm sao để con tôi luôn vui vẻ?"

• "Làm sao để học sinh không cáu giận, không khóc lóc?"

• "Tôi muốn biết cách kiểm soát cảm xúc tiêu cực của mình"

Đó chính là điều mà xã hội hiện đại đang thúc đẩy: chúng ta bị ám ảnh với việc "phải hạnh phúc", "phải tích cực", "phải loại bỏ cảm xúc tiêu cực". Chúng ta được dạy rằng buồn bã, giận dữ, sợ hãi là những thứ cần phải kiểm soát và vượt qua thật nhanh.

Mình cũng đã từng như thế

Mình cũng đã từng cố gắng tích cực mọi lúc mọi nơi.
Mình cũng đã từng giấu nỗi buồn đằng sau nụ cười.
Mình cũng đã từng nghĩ rằng phải mạnh mẽ nghĩa là không được phép yếu đuối.

…

Và như một dòng sông bị chặn đứng, cảm xúc không được chảy trôi tự nhiên sẽ tìm cách bùng nổ theo những cách khác – có khi là cơn đau đầu dai dẳn, có khi là sự mệt mỏi không lý do, hoặc thậm chí nhiều người còn cảm thấy tệ hơn, là trạng thái tê liệt cảm xúc, không còn cảm nhận được niềm vui hay nỗi buồn.

Cảm Xúc Thích Cực: Khi Ta Học Cách Yêu Thích Tất Cả Cảm Xúc

Cảm Xúc Thích Cực là khi học cách YÊU THÍCH tất cả các trải nghiệm của cảm xúc - dù đó là niềm vui, nỗi buồn, cơn giận hay sự sợ hãi.

Một học viên của mình từng chia sẻ: "Em luôn cố gắng không buồn, không giận, cố làm sao để mình vui vẻ, ngay cả khi những điều khó chịu xảy ra. Nhưng càng cố, em càng thấy tồi tệ hơn. Giờ em học được cách ôm lấy cảm xúc của mình, em thấy nhẹ nhõm và tự do hơn rất nhiều"

Vấn đề không nằm ở bản thân cảm xúc, mà ở cách chúng ta đối xử với chúng.

Khi chúng ta THÍCH - đón nhận tất cả các sắc thái cảm xúc, chúng ta sẽ khám phá ra sức mạnh to lớn: khả năng sống trọn vẹn, đối diện với thực tại, và vượt qua những giới hạn của bản thân.

Đây không phải là việc tìm kiếm cảm xúc tích cực và tránh né cảm xúc tiêu cực, mà là chấp nhận toàn bộ bản chất con người của mình - với đầy đủ màu sắc, sống động và đa dạng như một bản giao hưởng hoàn chỉnh.

Đây chính là lý do mình đã tạo ra Module CẢM XÚC THÍCH CỰC trong phiên bản mới của chương trình SEL Teacher.

Chương trình này không chỉ dạy giáo viên cách hướng dẫn trẻ em về cảm xúc, mà còn giúp chính họ trải nghiệm và thực hành triết lý "Cảm Xúc Thích Cực" trong cuộc sống.

Trong chương trình này không chỉ là hướng dẫn cha mẹ/ giáo viên biết cách dạy trẻ:

• Nhận ra và gọi tên được cảm xúc của mình.

• Chấp nhận cảm xúc mà không phán xét

• Điều tiết, quản lý cảm xúc, làm chủ hành vi.

• Đồng cảm với cảm xúc của người khác

MÀ CÒN LÀ DẠY TRẺ:

Nhận ra ranh giới cảm xúc và đảm bảo an toàn cho cảm xúc của bản thân trước áp lực, thao túng từ người khác.

• Xây dựng kho báu cảm xúc để có thể phục hồi sau những căng thẳng

• Kỹ năng time-in với cảm xúc và thế giới bên trong của chính mình

• Xác định vấn đề lớn hay không lớn để lựa chọn cách phản hồi không ngoan và có trách nhiệm

• Nhận biết các bẫy tư duy tiêu cực, để điều chỉnh tư duy, làm chủ cuộc đời

Mình tin rằng việc học cách "thích cực" với cảm xúc không chỉ là một kỹ năng, mà là một hành trình của sự phát triển và trưởng thành.

Đó là lý do bạn không thể bỏ qua Module CẢM XÚC THÍCH CỰC - phiên bản mới của SEL Teacher kỳ này. Không chỉ để dạy trẻ mà còn vì chính mình.

Module CẢM XÚC THÍCH CỰC nằm trong chương trình đào tạo SEL Teacher dành cho giáo viên và cha mẹ. Các bạn có thể đăng ký lẻ module này hoặc đăng ký cả combo theo nhu cầu học tập của bản thân nhé.

Tìm hiểu chương trình

Một bé gái không thể nói ra cảm xúc của mình, chỉ biết khóc mỗi khi buồn bã hay sợ hãi.

Những đứa trẻ đánh bạn vì không biết cách chia sẻ đồ chơi.

…

Đây không phải là những "đứa trẻ hư". Đây là những đứa trẻ chưa được trang bị ngôn ngữ và công cụ để hiểu và điều chỉnh cảm xúc của mình.

Sự thật đơn giản mà sâu sắc:

Trẻ không thể học hiệu quả nếu không biết cách điều chỉnh cảm xúc và cư xử phù hợp trong lớp học.

Tuy SEL (Social-Emotional Learning - Học tập Cảm xúc Xã hội) có vẻ không nằm trong "chương trình giảng dạy chính thức", nhưng đây lại là nền tảng quan trọng nhất để trẻ có thể tiếp thu mọi kiến thức khác.

Trong bản tin này, mình muốn chia sẻ 4 kỹ năng SEL quan trọng nhất mà mọi trẻ mẫu giáo cần được dạy rõ ràng, có chủ đích - những kỹ năng sẽ tạo nên nền tảng thành công không chỉ trong lớp học mà còn trong suốt cuộc đời các em.

1. Nhận diện và điều chỉnh cảm xúc: Kỹ năng gốc rễ

Hãy thử tưởng tượng: Bạn đang ở một đất nước xa lạ, không biết ngôn ngữ địa phương. Bạn đói, nhưng không thể nói từ "đói". Bạn mệt, nhưng không biết từ "mệt". Bạn sẽ làm gì? Có lẽ bạn sẽ trở nên cáu kỉnh, la hét, hoặc chỉ đơn giản là khóc. Đó chính xác là những gì trẻ nhỏ trải qua khi không có vốn từ vựng về cảm xúc.

Nguyên nhân gốc rễ của hầu hết hành vi tiêu cực ở trẻ là cảm xúc chưa được nhận diện và xử lý đúng cách.

Trẻ buồn sẽ khóc. Trẻ tức giận sẽ đánh bạn. Trẻ sợ hãi có thể trở nên hung hăng hoặc trốn tránh trách nhiệm

Đây là lý do tại sao việc dạy trẻ một "bảng chữ cái cảm xúc" quan trọng không kém gì việc dạy tập tô tập viết. Trẻ mầm non cần được dạy để:

• Gọi tên các cảm xúc của mình, dù chỉ là những cảm xúc cơ bản

• Nhận diện dấu hiệu cơ thể: Giúp trẻ kết nối cảm xúc với cảm giác cơ thể ("Khi con giận, tim con đập nhanh và mặt con nóng lên")

• Nói ra cảm xúc của mình: Trẻ bày tỏ cảm xúc thay vì hành vi hung hăng hay la hét

Mình đã thấy sự thay đổi đáng kinh ngạc ở trẻ khi các em chỉ cần học được cách nói: "Con thất vọng vì bạn không cho con chơi cùng" thay vì lao vào cướp đồ chơi của bạn. Từ vựng cảm xúc chính là chiếc chìa khóa đầu tiên mở ra cánh cửa phát triển SEL.

2. Hiểu về hành vi và hậu quả: Sức mạnh của sự lựa chọn

Khi dạy trẻ về hành vi, tất cả đều xoay quanh sự lựa chọn.

Nhiều người lớn mắc sai lầm khi cho rằng trẻ "phải biết" cách cư xử phù hợp. Nhưng thực tế, trẻ không tự nhiên biết được điều gì là "phù hợp".

Mình đã từng làm việc với một giáo viên luôn phàn nàn rằng: "Thằng bé biết là không nên làm vậy mà vẫn cứ làm!" Nhưng khi mình hỏi: "Cô đã hướng dẫn học sinh hành vi thay thế là gì?", cô ấy chợt nhận ra mình chưa từng làm điều đó.

Để dạy trẻ hiệu quả về hành vi, chúng ta cần:

• Làm mẫu hành vi tích cực: Trẻ học nhiều hơn từ việc quan sát chúng ta hơn là nghe chúng ta nói

• Cụ thể hóa mong đợi: Nói với trẻ cụ thể hành vi mong muốn thay vì những yêu cầu chung chung. Ví dụ "Đi nhẹ nhàng trong hành lang" hiệu quả hơn "Hãy ngoan ngoãn"

• Kết nối hành vi với hậu quả: Giúp trẻ hiểu mọi lựa chọn đều có kết quả tự nhiên

Khi trẻ hiểu rằng mình có quyền lựa chọn, các em bắt đầu nhận trách nhiệm về hành vi của mình. Đây là nền tảng cho việc đưa ra quyết định có trách nhiệm - một kỹ năng sẽ theo trẻ suốt đời.

3. Chiến lược đối phó: Công cụ điều hòa cảm xúc

Nhận diện cảm xúc là bước đầu tiên. Nhưng sau đó thì sao?

Trẻ cần được trang bị các chiến lược đối phó cụ thể - những công cụ thực tế để kiểm soát cảm xúc mạnh mẽ trước khi chúng dẫn đến hành vi tiêu cực.

Mình đã từng chứng kiến sự thay đổi đáng kinh ngạc khi một bé trai hay nổi nóng học được cách "đếm đến 10 và hít thở sâu". Từ một đứa trẻ thường xuyên có những cơn giận dữ, em đã trở thành người có thể tự điều chỉnh và quay lại hoạt động học tập chỉ sau vài phút.

Một số chiến lược hiệu quả mình thường áp dụng:

• Hít thở bụng: Dạy trẻ hít vào bằng mũi (đếm 1-2-3) và thở ra bằng miệng (đếm 1-2-3-4)

• Góc bình tĩnh: Tạo một không gian an toàn trong lớp học với thẻ cảm xúc, đồ chơi giảm căng thẳng, và hướng dẫn thực hành bình tĩnh

• Ngôn ngữ tự nói: Dạy trẻ những câu khẳng định như "Mình có thể bình tĩnh lại", "Mình sẽ thử lại"

• Chuyển hướng chú ý: Giúp trẻ học cách tạm dừng và tham gia vào hoạt động khác để điều chỉnh cảm xúc

Những chiến lược này không chỉ giúp trẻ trong lớp học mà còn là những công cụ cả đời - từ việc xử lý căng thẳng khi thi cử đến đối mặt với thất bại trong công việc sau này.

4. Kỹ năng xây dựng tình bạn: Nền tảng cho các mối quan hệ cả đời

Đối với nhiều trẻ mẫu giáo, đây là lần đầu tiên các em xây dựng tình bạn bên ngoài gia đình. Và giống như mọi kỹ năng khác, tình bạn cần được dạy một cách có chủ đích.

Dạy trẻ về tình bạn bao gồm:

• Kỹ năng bắt đầu tương tác: "Mình có thể chơi cùng bạn không?", "Bạn muốn xây lâu đài cùng mình không?"

• Chia sẻ và luân phiên: Không chỉ nói "hãy chia sẻ" mà dạy cụ thể cách thực hiện

• Giải quyết xung đột: Dạy trẻ các bước đơn giản để giải quyết bất đồng

• Đồng cảm: Giúp trẻ nhận ra cảm xúc của người khác và đáp ứng phù hợp

Những kỹ năng xã hội này không chỉ giúp trẻ kết bạn ở trường mẫu giáo. Chúng là nền tảng cho các mối quan hệ lành mạnh trong suốt cuộc đời.

Tích hợp SEL vào lớp học: Không phải thêm việc, mà là làm khác đi và giảm gánh nặng

Mình đã nghe nhiều giáo viên nói: "Tôi không có thời gian để dạy SEL khi còn phải lo về chương trình học". Đây là một quan niệm sai lầm. SEL không phải là "một môn học thêm" - nó là nền tảng cho mọi việc học khác.

Khi trẻ được trang bị các kỹ năng SEL:

• Thời gian xử lý hành vi giảm đi

• Khả năng tập trung vào bài học tăng lên

• Không khí lớp học tích cực hơn

• Kết quả học tập được cải thiện

Có những cách đơn giản để tích hợp SEL vào lớp học hàng ngày như:

• Circle time buổi sáng: Bắt đầu ngày với việc các hoạt động time-in hạnh phúc

• Trước giờ ngủ trưa: Nuôi dưỡng tâm hồn và vun bồi đạo đức, với các câu truyện trong time-in hạnh phúc

• Trò chơi đóng vai: Tạo cơ hội để thực hành các kỹ năng xã hội

• Khoảnh khắc giảng dạy: Sử dụng các tình huống thực tế trong lớp để dạy kỹ năng

• …

Càng nghiên cứu về sự phát triển của trẻ, mình nhận ra rằng những năm đầu đời là thời điểm quan trọng nhất để xây dựng nền tảng SEL.

Não bộ trẻ em trong giai đoạn này đang phát triển với tốc độ chóng mặt, và những mạch thần kinh liên quan đến điều chỉnh cảm xúc đang được hình thành. Đây là cơ hội vàng để tác động đến sự phát triển này theo hướng tích cực.

Mình đã chứng kiến trẻ em được trang bị các kỹ năng SEL từ mẫu giáo phát triển thành những học sinh tự tin, có khả năng giải quyết vấn đề và kiên trì trước thử thách.

Và ngược lại, mình cũng đã thấy những hậu quả khi bỏ qua việc phát triển SEL sớm - những khó khăn trong học tập, mối quan hệ và sức khỏe tinh thần khi trẻ vào cấp 1 mà đáng lẽ có thể phòng ngừa được.

Vì vậy, dù bạn là giáo viên hay phụ huynh có con học mẫu giáo, hãy nhớ rằng: Khi bạn dạy trẻ cách nhận diện và quản lý cảm xúc, hiểu về hành vi và hậu quả, sử dụng chiến lược đối phó, và xây dựng tình bạn lành mạnh - bạn không chỉ đang giúp trẻ vượt qua ngày học hôm nay. Bạn đang trao cho trẻ những công cụ để thành công trong suốt cuộc đời.

Mình tin rằng mỗi giáo viên đều có tiềm năng tạo ra những thay đổi tích cực như vậy. Nhưng mình cũng hiểu rằng việc tích hợp SEL vào lớp học không phải lúc nào cũng dễ dàng. Chúng ta cần được hướng dẫn, cần công cụ thực tế, và đặc biệt là cần một cộng đồng đồng hành.

Đó chính là lý do mình đã phát triển khóa học SEL Teacher - một hành trình chuyển đổi không chỉ cho học sinh của bạn mà còn cho chính bạn. Sau khóa học này bạn có thể

• Nắm bắt các nền tảng kiến thức cơ bản về giáo dục cảm xúc

• Phát triển trí tuệ cảm xúc cho bản thân

• Trải nghiệm các bài học và hoạt động giáo dục cảm xúc xã hội phù hợp với từng độ tuổi của trẻ.

• Sở hữu kho ý tưởng hoạt động giáo dục cảm xúc

• Xây dựng những bài giảng giáo dục cảm xúc dành riêng cho mình

• Đưa giáo dục cảm xúc vào lớp học/ trường học/ trung tâm giáo dục của bạn

  Khám phá SEL Teacher ngay hôm nay

Mình thường ví tự nhận thức như móng nhà. Bạn có thể xây một ngôi nhà đẹp đến đâu, nhưng nếu không có móng vững chắc, tất cả sẽ sụp đổ khi có bão. Tương tự, không có tự nhận thức, các kỹ năng cảm xúc xã hội khác sẽ thiếu nền tảng vững chắc.

I. Những yếu tố chính của Tự nhận thức

1. Nhận diện cảm xúc

Đây là khả năng gọi tên chính xác cảm xúc khi chúng xuất hiện. Học sinh thường bị giới hạn trong từ vựng cảm xúc cơ bản như "vui, buồn, giận, sợ". Nhưng thực tế, chúng ta có hàng trăm, nghìn trạng thái cảm xúc khác nhau.

Mình từng làm việc với một bé trai lớp 4 luôn nói mình "tức giận" mỗi khi gặp khó khăn. Qua thời gian, với sự hỗ trợ, em đã học được rằng đôi khi em không phải tức giận mà là thất vọng, bối rối, xấu hổ, hoặc thậm chí là quá tải. Việc mở rộng từ vựng cảm xúc này đã giúp em có công cụ tốt hơn để đối phó với cảm xúc của mình.

2. Hiểu về điểm mạnh và thách thức

Đây là khả năng nhận biết năng lực và giới hạn của bản thân. Học sinh cần hiểu mình giỏi về những mặt nào và những lĩnh vực nào cần cải thiện.

Một học sinh hiểu rõ rằng mình giỏi toán nhưng gặp khó khăn với đọc hiểu có thể chủ động tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần thiết và tự tin khi đối mặt với thử thách.

3. Tư duy phát triển

Đây là niềm tin vào khả năng phát triển thông qua nỗ lực. Khi học sinh tin rằng khả năng và trí thông minh của mình có thể phát triển qua thời gian, các em sẽ có động lực để vượt qua thách thức và học hỏi từ thất bại.

4. Tự tin

Đây là niềm tin vào giá trị và năng lực của bản thân. Học sinh tự tin không bị thúc đẩy bởi sự chấp thuận của người khác mà bởi giá trị nội tại của bản thân.

Tự tin thực sự không phải là nghĩ rằng mình không bao giờ thất bại, mà là biết rằng mình có thể đối phó với thất bại khi nó xảy ra.

5. Tự hiệu quả

Đây là niềm tin rằng mình có thể thành công trong những tình huống cụ thể. Học sinh có cảm giác tự hiệu quả cao sẽ đặt ra mục tiêu thách thức và kiên trì trước những khó khăn.

Mình từng làm việc với một học sinh luôn tránh các bài thuyết trình vì sợ nói trước đám đông. Thay vì đặt mục tiêu "trở thành người thuyết trình giỏi", chúng tôi bắt đầu với một mục tiêu nhỏ hơn: "Chia sẻ một ý tưởng trong nhóm nhỏ". Khi em thành công với mục tiêu nhỏ này, cảm giác tự hiệu quả của em tăng lên, và dần dần em bắt đầu cảm thấy thoải mái hơn khi nói trước nhiều người hơn.

II. Tại sao tự nhận thức quan trọng trong lớp học?

1. Tự nhận thức là nền tảng cho việc học tập

Học sinh nhận thức được điểm mạnh, thách thức và phong cách học tập của mình sẽ học hiệu quả hơn. Khi học sinh biết mình học tốt nhất như thế nào, các em có thể điều chỉnh cách tiếp cận học tập để tối ưu hóa kết quả.

2. Tự nhận thức giúp quản lý cảm xúc

Học sinh không thể quản lý những cảm xúc mà các em không nhận ra chúng. Khi học sinh có thể nhận diện và gọi tên cảm xúc của mình, các em có cơ hội tốt hơn để quản lý chúng trước khi chúng trở nên quá mức.

3. Tự nhận thức xây dựng khả năng phục hồi

Học sinh hiểu rõ điểm mạnh của mình có nhiều khả năng phục hồi sau thất bại hơn. Thay vì nghĩ "Mình thất bại vì mình kém cỏi", học sinh có tự nhận thức cao sẽ nghĩ "Mình gặp khó khăn với bài tập này, nhưng mình có điểm mạnh khác và mình có thể cải thiện."

4. Tự nhận thức cải thiện mối quan hệ

Học sinh hiểu cảm xúc và phản ứng của mình sẽ giao tiếp hiệu quả hơn với người khác. Tự nhận thức là bước đầu tiên hướng tới đồng cảm và thấu hiểu người khác.

III. 5 Hoạt động Phát triển Tự nhận thức trong Lớp học

1. Bánh xe cảm xúc

Đối tượng: Mọi lứa tuổi

Tài liệu: Bánh xe cảm xúc

Mô tả: Bắt đầu ngày học bằng việc để học sinh xác định cảm xúc của mình trên bánh xe cảm xúc. Học sinh có thể sử dụng kẹp tên, ghim, hoặc đơn giản là chỉ vào cảm xúc của mình. Khuyến khích học sinh giải thích ngắn gọn về cảm xúc đó.

Biến thể: Với học sinh lớn hơn, bạn có thể sử dụng bánh xe cảm xúc phức tạp hơn với nhiều sắc thái cảm xúc. Hoặc kiểm tra cảm xúc vào đầu và cuối ngày để thấy sự thay đổi.

2. Nhật ký cảm xúc

Đối tượng: Lớp 1 trở lên

Tài liệu: Sổ tay hoặc nhật ký

Mô tả: Dành thời gian mỗi ngày (hoặc vài lần một tuần) để học sinh viết về cảm xúc của mình. Bạn có thể cung cấp các câu hỏi gợi ý như:

• "Hôm nay tôi cảm thấy _____ vì _____."

• "Điều làm tôi hạnh phúc nhất hôm nay là _____."

• "Tôi gặp khó khăn với _____ và tôi cảm thấy _____."

Biến thể: Với học sinh nhỏ hơn, sử dụng nhật ký vẽ thay vì viết. Với học sinh lớn hơn, khuyến khích phân tích sâu hơn về nguyên nhân và hậu quả của cảm xúc.

3. Bản đồ điểm mạnh

Đối tượng: Lớp 3 trở lên

Tài liệu: Giấy lớn, bút màu

Mô tả: Học sinh tạo "Bản đồ điểm mạnh" trực quan của bản thân. Bản đồ này bao gồm:

• Điểm mạnh học thuật (môn học yêu thích, kỹ năng học tập)

• Điểm mạnh cá nhân (kiên nhẫn, sáng tạo, khả năng lãnh đạo)

• Tài năng và sở thích

• Mục tiêu và ước mơ

Học sinh có thể sử dụng từ ngữ, hình ảnh, biểu tượng để tạo bản đồ của mình.

Biến thể: Bạn có thể mở rộng hoạt động này thành một dự án kéo dài bằng cách cho học sinh thêm vào bản đồ của mình khi họ phát hiện ra điểm mạnh mới.

4. Chiêm nghiệm "Tôi đã học được gì"

Đối tượng: Mọi lứa tuổi

Mô tả: Kết thúc mỗi đơn vị học tập hoặc dự án bằng phiên phản ánh có cấu trúc. Học sinh hoàn thành các câu sau:

• "Tôi đã học được..."

• "Tôi đã làm tốt..."

• "Tôi gặp khó khăn với..."

• "Lần sau tôi sẽ..."

Biến thể: Học sinh có thể chia sẻ chiêm nghiệm của mình với một người bạn trước khi chia sẻ với cả lớp.

5. Thử thách "Tôi nhận ra"

Đối tượng: Học sinh tiểu học và lớn hơn

Mô tả: Thử thách học sinh hoàn thành câu "Tôi nhận ra..." 5 lần mỗi ngày, tập trung vào nhận thức về bản thân:

• "Tôi nhận ra mình cảm thấy lo lắng khi..."

• "Tôi nhận ra mình học tốt nhất khi..."

• "Tôi nhận ra mình cần giúp đỡ với..."

• "Tôi nhận ra mình thích..."

• "Tôi nhận ra mình có tài năng về..."

Biến thể: Biến này thành một thử thách lớp học, với học sinh chia sẻ những nhận thức của mình vào cuối tuần.

IV. Xây dựng văn hóa tự nhận thức trong lớp học

Phát triển tự nhận thức không chỉ là về các hoạt động riêng lẻ, mà còn về việc xây dựng một văn hóa lớp học nơi tự nhận thức được coi trọng. Dưới đây là một số cách để làm điều này:

1. Người lớn làm mẫu tự nhận thức

Học sinh học thông qua quan sát. Khi bạn mô hình hóa tự nhận thức, học sinh sẽ học cách áp dụng nó. Ví dụ:

"Cô cảm thấy hơi thất vọng khi bài giảng không diễn ra như kế hoạch, nhưng cô nhận ra rằng đây là cơ hội để cô học hỏi và cải thiện."

2. Sử dụng ngôn ngữ tư duy phát triển

Đưa ngôn ngữ tư duy phát triển vào lớp học. Thay vì "Em không giỏi toán", khuyến khích trẻ "Em đang gặp khó khăn với toán, nhưng em có thể cải thiện qua thực hành."

3. Tạo không gian an toàn

Học sinh sẽ chỉ chia sẻ cảm xúc thật khi cảm thấy an toàn. Hãy thiết lập quy tắc lớp học rõ ràng về tôn trọng, không phán xét, và bảo mật.

4. Khen ngợi quá trình

Thay vì chỉ khen ngợi kết quả cuối cùng, hãy khen ngợi nỗ lực, chiến lược, và sự kiên trì: "Cô đánh giá cao cách em không bỏ cuộc khi gặp phải bài toán khó. Em đã thử nhiều cách khác nhau và cuối cùng đã tìm ra giải pháp."

Thực hành nhỏ, tác động lớn

Phát triển tự nhận thức không phải là bài học chỉ học một lần, mà là một quá trình liên tục. Bạn không cần phải triển khai tất cả các hoạt động này cùng một lúc. Bắt đầu với một hoạt động đơn giản, như bánh xe cảm xúc, và xây dựng từ đó.

Mình đã thấy tác động đáng kinh ngạc khi học sinh học cách hiểu cảm xúc, điểm mạnh, và thách thức của mình. Học sinh tự nhận thức tốt về bản thân không chỉ học tập hiệu quả hơn mà còn hạnh phúc và hài lòng hơn.

Bằng cách nuôi dưỡng tự nhận thức, chúng ta đang trang bị cho học sinh một trong những kỹ năng quý giá nhất: khả năng hiểu bản thân.

Bạn có muốn tham gia vào cộng đồng dành riêng cho giáo viên quan tâm đến giáo dục cảm xúc tại Việt Nam và nhận được nhiều hướng dẫn hơn nữa? Mời bạn vào SECLab nhé.

Tham gia cộng đồng SECLab

"Em thực sự yêu thích giáo dục cảm xúc và muốn chia sẻ kiến thức của mình trong cộng đồng. Mỗi khi thấy ánh mắt trẻ sáng lên khi hiểu được cảm xúc của mình, em cảm thấy hạnh phúc vô cùng. Nhưng em cũng đang vật lộn với tài chính. Tiền thuê nhà tăng, chi phí sinh hoạt tăng, nhưng lương giáo viên thì không. Em vẫn trăn trở làm sao để vừa có thể cho đi thật nhiều và không bị lo lắng về tài chính gia đình”

Đó là tâm sự của một giáo viên nhắn cho mình như vậy vào một đêm khuya. Có một sự thật là: Cho đi không nhất thiết phải miễn phí. Và thu phí không có nghĩa là bạn ích kỷ. Bạn vẫn có nhiều cách cho đi thật nhiều giá trị của mình ngay cả khi bạn thu phí.

Bạn có từng

• Những đêm thức trắng lo lắng về tài chính gia đình

• Những khoản chi bất ngờ mà lương giáo viên khó theo kịp

• Cảm giác phải từ chối mong muốn chính đáng của con cái

• Mâu thuẫn giữa đam mê của bản thân và nhu cầu thực tế

Nghe quen không? Nhưng có một thực tế không thể chối cãi: Không bao giờ là quá muộn để thay đổi câu chuyện tài chính của bạn.

SELPreneur: Khi giáo viên SEL trở thành doanh nhân giáo dục

SELPreneur là gì? Đó là sự kết hợp giữa Social Emotional Learning (SEL) và Entrepreneur (doanh nhân). SELpreneur cũng không đơn thuần chỉ là từ ghép, đó là câu chuyện của những nhà giáo dục:

Không chỉ dạy SEL mà còn biết nó thành những sản phẩm giáo dục đột phá của riêng mình

Không chỉ là người thầy, mà còn là những người kiến tạo sự thay đổi cho thế hệ tương lai

Không chỉ mang lại hạnh phúc cho người học, mà còn xây dựng sự nghiệp tự do - thịnh vượng - hạnh phúc cho chính mình

Việc lựa chọn con đường trở thành SELpreneur đã hoàn toàn thay đổi cuộc sống và con người của mình khi mình:

• Dám nhìn nhận đam mê thực sự của mình

• Nhận ra rằng kiến thức chuyên môn của mình có giá trị

• Hiểu rằng mỗi giáo viên có thể tạo ra tác động lớn hơn nhiều lần khi mở rộng tầm ảnh hưởng

• Biết kết nối kiến thức chuyên môn với nhu cầu thực tế của thị trường

• Hành động mỗi ngày dù chỉ một bước nhỏ

• Xây dựng cộng đồng những người cùng chí hướng

• Luôn giữ tâm học hỏi và sẵn sàng thay đổi

3 bước để bạn bắt đầu con đường sự nghiệp SELpreneur

1. Xác định chuyên môn SEL độc đáo của bạn

Hãy tự hỏi: Điều gì khiến bạn trở nên khác biệt trong lĩnh vực SEL? Có thể đó là phương pháp huấn luyện cảm xúc cho trẻ mầm non, chương trình xây dựng khả năng phục hồi cảm xúc cho học sinh tiểu học, hay kỹ thuật quản lý lớp học thông qua thực hành chánh niệm…

"Khi bạn tìm ra được điểm giao thoa giữa đam mê, chuyên môn và nhu cầu thị trường - đó chính là sweet spot để khởi nghiệp SEL."

2. Xây dựng bộ công cụ SEL có giá trị thực tiễn

Đừng chỉ nói về lý thuyết. Hãy tạo ra những công cụ thực tế mà giáo viên và phụ huynh có thể áp dụng ngay:

• Worksheet check-in cảm xúc

• Bộ thẻ hoạt động xây dựng cộng đồng lớp học

• Workshop ướng dẫn thực hành kỹ năng đồng cảm

• Video hướng dẫn giải quyết xung đột

• …

Công cụ có thể đơn giản nhưng phải giải quyết được vấn đề thực tế. Như sản phẩm bộ cảm xúc này của mình đã nhận được phản hồi vô cùng tích cực từ giáo viên và phụ huynh vì tính ứng dụng cao.

3. Đầu tư vào bản thân và chuyên môn

Điều này nghe có vẻ hiển nhiên, nhưng nhiều giáo viên quên mất: Để xây dựng thương hiệu cá nhân trong lĩnh vực SEL, bạn cần liên tục học hỏi và nâng cao chuyên môn.

Hãy đầu tư vào:

• Các khóa học đào tạo sel từ những giảng viên giàu kinh nghiệm giảng dạy sel thực tế

• Nghiên cứu các chương trình giáo dục cảm xúc

• Kỹ năng đóng gói sản phẩm và thiết kế trải nghiệm học tập

• Kỹ năng sản xuất nội dung chất lượng

• …

Làm SELpreneur có thực sự đáng không?

Câu trả lời chân thành của mình là: Có, nhưng không phải vì tiền.

Nghiên cứu cho thấy trẻ em tham gia các chương trình SEL có kết quả học tập cao hơn 11 điểm phần trăm. Ảnh hưởng này còn kéo dài nhiều năm, với thành tích học tập cao hơn trung bình 13 điểm phần trăm so với những học sinh không tham gia.

Khi bạn nhân rộng tác động này với tư cách một SELpreneur, bạn không chỉ đang xây dựng sự nghiệp cho mình, mà còn đang thay đổi tương lai của nhiều thế hệ trẻ em. Mỗi ngày có hàng ngàn trẻ em đang cần những kỹ năng cảm xúc xã hội mà bạn có thể dạy. Và với tư cách một SELpreneur, bạn có thể tiếp cận nhiều em hơn bao giờ hết.

Mình rất muốn lắng nghe câu chuyện của bạn. Bạn đang ở đâu trên hành trình SELpreneur? Bạn có những thách thức nào? Hãy chia sẻ trong phần bình luận hoặc gửi email cho mình nhé.

Ước mơ của mình càng ngày càng lớn hơn: Một ngày mọi trẻ em Việt Nam đều được hưởng lợi từ các chương trình giáo dục cảm xúc. Và có lẽ, ước mơ của bạn cũng tương tự?

Cảm ơn bạn vì đã ở đây, và vì chúng ta có mối duyên để biết tới nhau. Bạn có thể đăng ký email để nhận các bản tin tiếp theo nhé.

Subscribe now

P.S. Nếu bạn thấy bản tin này có giá trị, hãy chia sẻ cho đồng nghiệp hoặc bạn bè của mình nhé. Cùng nhau, chúng ta có thể lan tỏa giá trị của giáo dục cảm xúc đến nhiều trẻ em và gia đình hơn.

Nếu bạn nào đã học các chương trình đào tạo SEL Teacher của mình trước đây, hoặc chí ít đã học SEL 101, hẳn sẽ nắm được 3 miền lĩnh vực quan trọng của SEL gồm: cảm xúc, xã hội và nhận thức (chức năng điều hành). Bây giờ chúng ta đi qua tổng quan 1 chút các miền này.

1. Miền cảm xúc (emotion)

Miền này liên quan đến các năng lực làm việc với cảm xúc của bản thân, và với người khác như:

• Kỹ năng về cảm xúc: nhận diện, gọi tên, hiểu nguyên nhân bên dưới những cảm xúc

• Kỹ năng điều tiết cảm xúc: điều tiết cảm xúc, quản lý căng thẳng, đương đầu với sự thất vọng, bộc lộ cảm xúc phù hợp, phục hồi cảm xúc

• Nhận diện quan điểm, suy nghĩ của mình và người khác

• Thấu cảm

• ...

2. Miền xã hội (social)

Miền này bao gồm các nhóm kỹ năng tương tác xã hội và làm việc hiệu quả với người khác, bao gồm:

• Nhận biết các tín hiệu và các mối quan hệ xã hội

• Diễn giải hành vi của người khác

• Tương tác tích cực: Lắng nghe, phản hồi tích cực

• Thể hiện quan điểm, mong muốn của cá nhân, giao tiếp quyết đoán, thoát khỏi các áp lực đồng trang lứa

• Xử lý xung đột

• Tôn trọng người khác

• Các kỹ năng xây dựng mối quan hệ lành mạnh, tích cực

• Hợp tác, làm việc nhóm

• ...

3. Miền nhận thức hay còn gọi là chức năng điều hành (Cognitive)

Các chức năng điều hành như:

• Trí nhớ làm việc

• Khả năng tập trung, chú ý

• Khả năng trì hoãn ham muốn, kiểm soát sự ức chế

• Khả năng lập mục tiêu, kế hoạch

• Kỹ năng tổ chức

• Kiên trì, giải quyết vấn đề

• Niềm tin, thái độ về bản thân

• Cách tiếp cận và khả năng học tập, tư duy phát triển...

• Tư duy hệ thống

• ...

Bạn không thể bắt đầu sự nghiệp selpreneur với tất cả mọi thứ. Bạn sẽ cần đi từ nhóm đối tượng mà bạn chọn hôm qua kết hợp với những gì bạn đang có.

Bây giờ hãy tìm hiểu nhóm đối tượng của bạn đang gặp các vấn đề gì? Ví dụ:

• Học sinh tiền tiểu học sẽ cần rèn luyện sự tập trung chú ý, nói ra cảm xúc, kỹ năng kết bạn trong môi trường mới....

• Học sinh tiểu học sẽ cần các kỹ năng quản lý cảm xúc, xây dựng mối quan hệ tích cực, giao tiếp quyết đoán, tư duy phát triển...

• Học sinh tuổi teen sẽ cần các kỹ năng về định vị bản thân, giải quyết vấn đề, tư duy hệ thống,...

• ...

Từ nhóm đối tượng, sẽ hình thành nên ngách của riêng bạn.

Dưới đây là 6 ngách phổ biến bạn có thể tham khảo

1. Ngách Quản Lý, Điều Chỉnh và Phục Hồi Cảm Xúc

Trong thời đại số với những kích thích liên tục, cả trẻ em đang phải đối mặt với nhiều thách thức cảm xúc phức tạp hơn bao giờ hết. Khả năng nhận diện, quản lý và phục hồi cảm xúc trở thành nền tảng cho sự phát triển lành mạnh.

Hiền bắt đầu sự nghiệp Selpreneur chính là từ ngách này với khóa học quản lý cảm xúc cho trẻ EQ1 từ năm 2021.

2. Ngách Huấn Luyện Cảm Xúc Cho Cha Mẹ

Nhiều phụ huynh nhận ra rằng cách họ đáp ứng với cảm xúc của con có tác động sâu sắc đến sự phát triển của trẻ. Họ đang tìm kiếm phương pháp và công cụ để trở thành người huấn luyện cảm xúc cho con. Đã có rất nhiều sách, workshop, khóa học ngắn về kỹ năng này. Tuy nhiên khi tiếp xúc với họ, mình nhận ra nhóm này cần sự đồng hành sâu sắc, cụ thể, cầm tay chỉ việc giúp họ áp dụng huấn luyện cảm xúc thành công.

3. Ngách Tư Duy Phát Triển, tư duy học tập

Áp lực thành tích và nỗi sợ thất bại đang khiến nhiều trẻ rơi vào tư duy cố định. Việc chuyển đổi sang tư duy phát triển trở thành nhu cầu cấp thiết. Bên cạnh tư duy phát triển, bạn có thể phát triển hệ sinh thái các sản phẩm liên quan đến thiết lập mục tiêu, lập kế hoạch, kỹ năng học tập...

Mình cũng đã có 1 sản phẩm khá thành công trong ngách này, luôn nhận về phản hồi tích cực dù khóa học đó chỉ có 4 buổi học, nhưng mình đã cung cấp cả sách hướng dẫn thực hành liên tục trong 4 tuần này giúp cha mẹ đồng hành cùng con tốt hơn để đánh thức tư duy phát triển bên trong con.

4. Ngách Bản Sắc - Lòng Tự Trọng

Trong thời đại của mạng xã hội và áp lực đồng trang lứa, việc xây dựng bản sắc cá nhân và lòng tự trọng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Ngách này rất cần thiết cho nhóm trẻ từ 10 tuổi trở lên, đặc biệt là lứa tuổi teen.

5. Ngách Xây Dựng Mối Quan Hệ & giá trị sống

Sau đại dịch, kỹ năng xây dựng và duy trì các mối quan hệ lành mạnh trở thành ưu tiên trong giáo dục. Các kỹ năng trong ngách này như khả năng kết bạn, lắng nghe và giao tiếp thấu cảm, khả năng xử lý xung đột, bao dung, tôn trọng sự khác biệt, giao tiếp quyết đoán.

Khóa học EQ2 của mình chính là một sản phẩm nằm trong ngách này.

Bên cạnh các kỹ năng xây dựng mối quan hệ thì giá trị sống cũng là những chương trình quan trọng, vừa tích hợp trong kỹ năng xây dựng mối quan hệ, vừa nuôi dưỡng hạnh phúc của một người. Những sản phẩm thuộc ngách này như các dự án giáo dục điểm mạnh: kiên nhẫn, nhân ái, biết ơn, tử tế...

6. Ngách rèn luyện sự chú ý tập trung

Việc trẻ em đang khó tập trung, bị thu hút bởi các yếu tố gây xao nhãng ngày càng nhiều, đang là vấn đề căng thẳng của nhiều cha mẹ và cả giáo viên. Các sản phẩm thuộc ngách này cũng có rất nhiều tiềm năng và là 1 thị trường xanh mà chưa có nhiều người khai thác.

Nếu bạn muốn được tìm hiểu sâu hơn, vững vàng kiến thức nền tảng về SEL, hệ thống hơn để chuẩn bị cho hành trình trở thành giáo viên SEL của bạn ở phía trước; hay chỉ đơn giản là để giúp bạn ứng dụng SEL vào lớp học của mình tốt hơn, thì nhất định cần đăng ký ngay SEL 101. Phiên bản SEL 101 hiện tại đã được nâng cấp so với phiên bản năm 2024.

Lời Khuyên Cho Selpreneur Khi chọn ngách:

1. Đánh giá thế mạnh và kinh nghiệm cá nhân

2. Nghiên cứu nhu cầu thị trường địa phương

3. Xem xét khả năng mở rộng và phát triển dài hạn

4. Tìm điểm khác biệt trong cách tiếp cận

Mỗi ngách đều có tiềm năng riêng, nhưng thành công đến từ việc tạo ra giá trị thực sự và tác động sâu sắc đến cuộc sống của những người bạn phục vụ. Hãy chọn ngách mà ở đó, bạn không chỉ thấy cơ hội kinh doanh, mà còn thấy được ý nghĩa và sứ mệnh của mình.

Ở trên là các ngách liên quan đến nhóm năng lực SEL cụ thể, nếu bạn đang có 1 chuyên môn khác mà muốn kết hợp với ngách năng lực SEL này có được không? Câu trả lời là được, chúng ta sẽ gặp lại nội dung này vào hướng dẫn tiếp theo nhé.

Nếu bạn muốn nhận được thêm các hướng và tài nguyên giá trị để có thể trở thành giáo viên giáo dục cảm xúc thì cộng đồng “Giáo dục cảm xúc SEC Learning - SEC Lab” chính là nơi dành cho bạn. Hãy tham gia ngay nhé.

Tham gia SEC Lab

Gần đây mình cũng nhận được câu hỏi từ đồng nghiệp: "Làm thế nào để giúp một đứa trẻ vượt qua nỗi đau mất mát?" Câu trả lời không bao giờ đơn giản, bởi mỗi tâm hồn nhỏ bé đều có cách riêng để đối diện với những tổn thương của mình.

Nỗi đau buồn không phải là một hành trình thẳng tắp. Nó giống như những con sóng trên đại dương - khi thì dữ dội, khi lại êm đềm. Với trẻ em, những con sóng ấy còn phức tạp hơn nhiều. Qua nhiều năm đồng hành cùng học sinh, mình nhận ra rằng nỗi đau của các em thường ẩn sau những biểu hiện mà người lớn khó nhận ra.

Có những em đột nhiên sa sút trong học tập, dù trước đó luôn là học sinh xuất sắc. Có em lại trở nên cô độc, từ chối mọi tương tác với bạn bè. Và cũng có những em bộc phát những cơn giận dữ không rõ nguyên do. Đằng sau mỗi biểu hiện ấy là một trái tim đang vật lộn để hiểu và chấp nhận mất mát.

Trong hành trình phát triển của trẻ, sự hiểu biết về cái chết và mất mát cũng dần thay đổi. Ở độ tuổi tiểu học, các em bắt đầu nhận thức được tính chất vĩnh viễn của việc chia ly, nhưng vẫn thường nghĩ rằng đó là điều chỉ xảy ra với người khác. Các em có thể hình dung cái chết như một bóng ma hay quái vật - một cách để não bộ còn non nớt của các em cố gắng lý giải điều không thể hiểu nổi.

Khi bước vào tuổi thiếu niên, các em đã có thể hiểu rõ hơn về tính vô thường của cái chết. Sự hiểu biết sâu sắc hơn này có thể mang đến những câu hỏi về ý nghĩa của cuộc sống, về sự công bằng của số phận. Đây là lúc các em cần một không gian an toàn để chia sẻ những suy tư của mình.

Nghệ thuật trò chuyện với trẻ về mất mát.

Khi đồng hành cùng một đứa trẻ đang trải qua mất mát, điều quan trọng nhất nằm ở cách chúng ta trò chuyện với các em. Mình đã học được bốn nguyên tắc vàng, được đúc kết từ nhiều năm kinh nghiệm làm việc với trẻ em:

Trước hết là sự Trung thực. Trẻ em cần sự thật, dù đôi khi nó không dễ dàng. Thay vì nói "Ông đã đi xa" hay "Bà đang ngủ một giấc thật dài", hãy nhẹ nhàng nói "Ông đã mất rồi" hoặc "Bà không còn ở bên chúng ta nữa". Sự thật trần trụi có thể đau đớn, nhưng nó giúp trẻ hiểu và chấp nhận thực tế tốt hơn.

Tiếp đến là sự Đồng cảm. Khi một em học sinh nói với bạn rằng em nhớ người thân, đừng vội vàng an ủi kiểu "Mọi chuyện rồi sẽ ổn". Thay vào đó, hãy thừa nhận cảm xúc của em: "Cô/thầy hiểu là con đang rất nhớ ngoại. Điều đó thật không dễ dàng phải không?"

Nguyên tắc thứ ba là sự Phù hợp với giá trị gia đình. Mỗi gia đình có những niềm tin và cách riêng để đối diện với mất mát. Có gia đình tin vào cuộc sống sau cái chết, có gia đình lại không. Hãy tôn trọng và đồng hành cùng những giá trị đó của học sinh.

Cuối cùng là nhịp điệu trong đối thoại. Hãy để trẻ tự do trong hành trình đau buồn của mình. Có lúc em muốn nói về người đã mất, có lúc em chỉ muốn chơi và cười đùa. Tất cả đều là những phản ứng tự nhiên và lành mạnh.

Những hoạt động chữa lành tâm hồn sau mất mát

Trong quá trình đồng hành cùng các em, mình thường sử dụng những hoạt động sáng tạo để giúp các em bày tỏ và xử lý cảm xúc của mình. Ba hoạt động sau đây đã chứng minh được hiệu quả đặc biệt:

1. Nấu súp cảm xúc

Đây là một hoạt động đặc biệt ý nghĩa. Hãy tưởng tượng mỗi cảm xúc như một nguyên liệu nấu súp. "Hôm nay trong nồi súp của con có gì?" - mình thường bắt đầu cuộc trò chuyện như vậy.

Có thể cà rốt sẽ đại diện cho những kỷ niệm vui vẻ, khoai tây là nỗi nhớ nhung, hành tây là những giọt nước mắt... Qua việc "nấu súp", trẻ học được rằng một ngày của các em có thể chứa đựng nhiều cảm xúc khác nhau, và điều đó hoàn toàn bình thường.

2. Những sợi dây kết nối.

Mất mát không có nghĩa là mất kết nối. Điều này phản ánh chính xác những gì lý thuyết Continuing Bands đã chỉ ra - rằng đau buồn không phải là quá trình cắt đứt mối liên hệ, mà là tìm ra những cách mới để duy trì kết nối với người thân yêu, dù cho hình thức có khác đi.

Mình thường giúp các em tạo ra một cuốn nhật ký đặc biệt, nơi các em có thể vẽ bản đồ những địa điểm đặc biệt mà em đã từng đến cùng người thân, viết về những món ăn mà người ấy thích nấu nhất, hay ghi lại những câu nói, lời dạy mà em muốn giữ mãi trong tim. Đôi khi, chỉ cần ngồi ở một góc vườn mà người thân yêu thường ngồi, hay nấu một món ăn theo công thức của họ, cũng đủ để em cảm thấy gần gũi với người đã khuất.

3. Lá Thư gửi thiên đường

Đôi khi, điều khó khăn nhất là những lời chưa kịp nói. Việc viết thư có thể là một cách chữa lành mạnh mẽ. Mình thường bắt đầu bằng những câu hỏi đơn giản nhưng chạm đến cảm xúc:

"Con sẽ nói gì với bà nếu bà đang ở đây với con lúc này?"

"Hãy kể cho bố nghe về ngày hôm nay của con đi, như thể bố đang ngồi cạnh con vậy."

Những câu hỏi gợi ý này giúp mở ra cánh cửa của ký ức và cảm xúc, cho phép trẻ bày tỏ những điều sâu kín nhất trong lòng. Các em có thể viết về một ngày bình thường ở trường, điều em làm được và muốn chia sẻ, hay đơn giản là cảm xúc thật của em, dù là vui, buồn hay giận dữ.

Lời Kết

Điều quan trọng cần nhớ là không có công thức chung nào cho việc hỗ trợ trẻ vượt qua nỗi đau buồn. Mỗi đứa trẻ là một cá thể độc nhất, với cách riêng để đối mặt với mất mát. Vai trò của chúng ta không phải là "sửa chữa" nỗi đau buồn - bởi đó là điều không thể - mà là tạo ra một không gian an toàn để trẻ có thể trải nghiệm và xử lý những cảm xúc của mình theo cách riêng.

Trong hành trình đồng hành này, đôi khi điều quan trọng nhất chỉ đơn giản là hiện diện. Là một đôi tai lắng nghe không phán xét. Là cái vỗ vai đầy thấu hiểu. Là một bờ vai để dựa vào khi cần. Và là một lời nhắc nhở rằng dù đang trải qua những ngày tăm tối nhất, các em không bao giờ đơn độc.

Chào bạn, mình là Lê Hiền EQ - giáo viên, nhà đào tạo giáo dục cảm xúc. Nếu bạn quan tâm đến lĩnh vực này, hãy tham gia vào cộng đồng SEC Lab - cộng đồng dành cho các nhà giáo dục cảm xúc, selpreneur ngay nhé.

Nếu bạn thấy bài viết này có ý nghĩa, hãy chia sẻ với những người có thể cần đến nó. Đăng ký bản tin của mình để nhận thêm những chia sẻ về giáo dục cảm xúc và kỹ năng xã hội (SEL) cho trẻ nhé.

Subscribe now

Nhưng hôm nay, khi chứng kiến sự bùng nổ của thị trường SEL và những thành công từ các trường học đã áp dụng, mình nhận ra: SEL không chỉ là một xu hướng nhất thời, mà là một cuộc cách mạng thực sự trong giáo dục.

Thị trường SEL là gì?

Thị trường giáo dục cảm xúc xã hội bao gồm tất cả các sản phẩm, dịch vụ và giải pháp nhằm phát triển các nhóm năng lực cốt lõi: tự nhận thức, tự quản lý, nhận thức xã hội, kỹ năng quan hệ và khả năng ra quyết định có trách nhiệm (theo khung năng lực CASEL). Đây không đơn thuần là một phân khúc giáo dục thông thường, mà là một hệ sinh thái toàn diện hướng đến việc nuôi dưỡng trí tuệ cảm xúc song song với trí tuệ nhận thức.

Một thị trường đang phát triển mạnh mẽ

Thị trường SEL đang chứng kiến sự phát triển đa dạng cả về hình thức và nội dung. Trong không gian số, chúng ta thấy sự xuất hiện của các nền tảng học tập trực tuyến, ứng dụng di động theo dõi phát triển cảm xúc, và các công cụ đánh giá thông minh. Song song với đó, các chương trình trực tiếp như lớp học EQ, trại hè kỹ năng sống vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc tạo môi trường thực hành và tương tác.

Đặc biệt, dịch vụ chuyên môn trong lĩnh vực SEL đang ngày càng được coi trọng. Từ đào tạo giáo viên, tư vấn triển khai trong trường học, đến coaching và mentoring - tất cả đều đang tạo ra một hệ sinh thái đa dạng và phong phú cho những ai muốn phát triển chuyên môn trong lĩnh vực này.

Với sự phát triển của thị trường SEL, nhiều vai trò mới đang mở ra cho những người làm trong ngành giáo dục. Một giáo viên SEL không chỉ đơn thuần giảng dạy, mà còn có thể trở thành người huấn luyện, hướng dẫn phụ huynh/ đồng nghiệp trong việc áp dụng SEL vào gia đình hay lớp học. Nhiều giáo viên đã tìm thấy niềm đam mê trong việc phát triển nội dung và tài liệu giảng dạy SEL, trong khi những người khác lại phát triển theo hướng tư vấn cho các trường học về việc xây dựng và triển khai chương trình SEL.

Những xu hướng định hình tương lai

Công nghệ đang đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc đổi mới cách thức triển khai SEL. Chúng ta đang chứng kiến sự tích hợp của AI và machine learning trong việc đánh giá và theo dõi phát triển cảm xúc của học sinh. Xu hướng cá nhân hóa cũng đang nổi lên mạnh mẽ, với những giải pháp được điều chỉnh phù hợp với từng học sinh và bối cảnh cụ thể.

Đáng chú ý là SEL không còn được xem như một môn học riêng biệt. Thay vào đó, nó đang được khéo léo lồng ghép vào các môn học truyền thống, tạo nên một cách tiếp cận tổng thể hơn trong giáo dục. Điều này đòi hỏi đội ngũ giáo viên phải được đào tạo bài bản và chuyên nghiệp về SEL.

Hướng đi phía trước

Là một người làm trong ngành giáo dục, mình tin rằng SEL đang mở ra một chương mới đầy hứa hẹn. Không chỉ là cơ hội nghề nghiệp, đây còn là cơ hội để chúng ta góp phần định hình lại cách giáo dục thế hệ tương lai.

Trong tương lai, kiến thức và kỹ năng về SEL sẽ trở thành một phần không thể thiếu trong hành trang của mỗi nhà giáo. Câu hỏi không phải là "có nên áp dụng SEL không?" mà là "khi nào" và "bằng cách nào". Nếu bạn đang cân nhắc về việc phát triển chuyên môn trong lĩnh vực này, đây chính là thời điểm thích hợp để bắt đầu. Hãy tham gia cộng đồng SEC Learning - nơi bạn sẽ được tiếp cận với các tài liệu chuyên môn, tham gia các khóa đào tạo chuyên sâu, và kết nối với cộng đồng giáo viên SEL đang ngày càng lớn mạnh.

Tham gia cộng đồng

Trong suốt hành trình nghiên cứu cũng như đồng hành cùng các trường học và giáo viên, mình đã chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ của SEL. Từ những ngày đầu được xem như một "giải pháp bổ trợ" cho đến khi trở thành "nền tảng cốt lõi" của giáo dục toàn diện. Sự thay đổi này không chỉ đến từ nhận thức của các nhà giáo dục, mà còn bắt nguồn từ những yêu cầu thực tế của một xã hội ngày càng đề cao năng lực cảm xúc và kỹ năng xã hội.

Khi chúng ta nhìn lại năm qua và hướng tới năm 2025, hãy xem 4 xu hướng mới của học tập cảm xúc xã hội.

1. SEL không chỉ dừng lại ở kỹ năng cảm xúc

CASEL đã mở rộng định nghĩa về SEL với một tầm nhìn toàn diện và sâu sắc hơn. Thay vì chỉ tập trung vào việc phát triển các kỹ năng cảm xúc đơn thuần, SEL giờ đây hướng tới việc trao quyền và khẳng định bản sắc của mỗi học sinh.

Sự chuyển đổi này có ý nghĩa sâu sắc trong việc hình thành nhân cách. Thay vì chỉ tập trung vào việc giúp học sinh kiểm soát cảm xúc hay xây dựng các mối quan hệ, SEL giờ đây trang bị cho các em công cụ để nhận diện và giải quyết những nguyên nhân gốc rễ của các bất công trong xã hội. Các em được khuyến khích phát triển tinh thần trách nhiệm với cộng đồng, hướng dẫn giải quyết vấn đề bằng cách tập trung vào hạnh phúc chung của cá nhân, cộng đồng và xã hội. Khung SEL được cập nhật bao gồm các khái niệm chính như bản sắc, cộng đồng, thuộc về, hợp tác, well-being…

Một ví dụ điển hình là cách các trường học đang tích hợp các dự án cộng đồng vào chương trình SEL. Học sinh không chỉ học về đồng cảm thông qua những bài học nhỏ mà còn được trải nghiệm thực tế thông qua các hoạt động phục vụ cộng đồng, từ đó phát triển sự hiểu biết sâu sắc về các vấn đề xã hội và vai trò của bản thân trong việc tạo nên sự thay đổi.

Đó là lý do khung năng lực của chương trình giáo dục cảm xúc SEC Learning được xây dựng không chỉ tập trung vào cảm xúc mà mở rộng với 6 thành phần trọng tâm là: tự điều chỉnh, thấu cảm, bản sắc, kỹ năng xã hội, tư duy học tập và tư duy hệ thống.

2. SEL cho người lớn

Một trong những xu hướng quan trọng nhất mà mình nhận thấy là sự chuyển hướng tập trung vào phát triển năng lực cảm xúc xã hội cho đội ngũ giáo viên và phụ huynh. Điều này xuất phát từ một nhận thức sâu sắc: chúng ta không thể kỳ vọng giáo viên/ người chăm sóc trẻ có thể giáo dục cảm xúc hiệu quả cho trẻ trong khi họ đang vật lộn với áp lực và stress của chính mình.

Năm 2025 sẽ chứng kiến sự ra đời của các chương trình đào tạo chuyên sâu về chú tâm/ chánh niệm và phát triển cảm xúc dành riêng cho giáo viên. Các trường học sẽ hướng tới xây dựng hệ thống hỗ trợ toàn diện, từ tư vấn tâm lý đến các hoạt động phát triển chuyên môn liên tục về SEL.

Tại SEC Learning, chương trình time-in đã được xây dựng nhằm nuôi dưỡng môi trường lớp học/ gia đình ấm êm dựa trên các thực hành chú tâm. Kết quả ban đầu cho thấy các hoạt động time-in không chỉ mang tới lợi ích cho trẻ mà con hỗ trợ giáo viên tốt hơn về cảm xúc và giúp họ ứng phó hiệu quả hơn với các thách thức trong lớp học.

4. Thiết kế không gian học tập hỗ trợ học tập cảm xúc và kỹ năng xã hội

Một trong những phát hiện thú vị từ các nghiên cứu gần đây cho thấy môi trường vật lý có tác động sâu sắc đến sự phát triển cảm xúc của học sinh. Đến năm 2025, không gian học tập sẽ được thiết kế với sự thấu hiểu sâu sắc về mối quan hệ này.

Các lớp học sẽ tích hợp ánh sáng tự nhiên, màu sắc và các yếu tố từ thiên nhiên để tạo không khí thư thái, tập trung. Không gian linh hoạt cho phép học sinh tự do di chuyển và lựa chọn khu vực phù hợp với trạng thái cảm xúc của mình.

Điều đặc biệt là việc tích hợp các "khu vực cảm xúc" trong lớp học. Đây không đơn thuần là góc thư giãn mà là những không gian được thiết kế có chủ đích để hỗ trợ việc điều chỉnh cảm xúc và phát triển kỹ năng xã hội.

5. Tích hợp toàn diện SEL

Xu hướng cuối cùng này đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong cách chúng ta tiếp cận SEL. Thay vì là một môn học riêng biệt, SEL sẽ được lồng ghép một cách tự nhiên và có chủ đích vào mọi môn học.

Trong giờ Văn học, việc phân tích nhân vật trở thành cơ hội để phát triển sự đồng cảm và hiểu biết về đa dạng văn hóa. Các bài toán được thiết kế không chỉ để rèn luyện tư duy logic mà còn phát triển khả năng kiên trì và tư duy phát triển. Bạn có thể ghé thăm câu lạc bộ Văn học EQ của cô Thu Thủy - một điều phối viên SEC Learning, nơi giáo dục cảm xúc được tích hợp với văn học mang đến giá trị vượt trội cho cả học sinh và giáo viên.

Nhìn về phía trước, mình tin rằng những xu hướng này sẽ góp phần tạo nên một cuộc cách mạng thầm lặng trong giáo dục. SEL không còn là một "phần bổ sung" mà trở thành DNA của một nền giáo dục toàn diện, nơi sự phát triển cảm xúc và học thuật được xem trọng như nhau.

Là những nhà giáo dục, chúng ta đang đứng trước một cơ hội lớn. Mỗi bước đi nhỏ trong việc tích hợp SEL hôm nay sẽ tạo nên những thay đổi lớn trong tương lai của thế hệ trẻ.

Nếu bạn quan tâm đến việc áp dụng những xu hướng này trong lớp học của mình, hãy tham gia cộng đồng SEC Lab. Nơi dành cho những giáo viên quan tâm đến chuyên môn giáo dục cảm xúc xã hội (SEL) để phát triển bản thân và sự nghiệp.

Tham gia cộng đồng

Hãy cùng lắng nghe Podcast ngắn ở bên trên (khoảng 4 phút) từ chia sẻ của cô Minh Ngọc về những lợi lạc khi triển khai Time-in trong lớp học.

Và nếu bạn muốn mang những lợi lạc này về lớp học của mình, hãy tham khảo ngay chương trình Time-in hạnh phúc vào tháng 12 này nhé.

Time-in hạnh phúc

Không biết trong cộng đồng của mình, có thầy cô nào cũng gặp tình trạng tương tự không?

• Không bao giờ nổi nóng hay tức giận với học sinh, nhưng mỗi khi về nhà là bao nhiêu cảm xúc tiêu cực dường như muốn bùng nổ, trút bỏ ra hết. Mặc dù cố gắng kìm nén nhưng vẫn luôn trong trạng thái mang cảm xúc tiêu cực về nhà.

• Đôi khi là ngược lại. Có những ngày cảm thấy tâm trạng thật khó khăn với những mệt mỏi của công việc gia đình, chăm sóc con cái... Chưa kịp bình tâm lại thì phải bước vào lớp học, đôi khi chỉ một thái độ không phải phép của học sinh cũng dễ khiến mình không quản lý được cảm xúc và thái độ phản hồi với trẻ.

• Đôi khi là chính những đứa trẻ của mình đang gặp vấn đề về cảm xúc, mình nhìn thấy xót, thấy thương mà không biết làm sao để giúp chúng.

• ....

Và còn rất nhiều những tình huống khiến chúng ta rơi vào trạng thái "khó ở" như vậy.

Trong những lúc như vậy, việc chúng ta cố gắng kiểm soát cảm xúc, lời nói, hành vi của mình là chưa đủ. Thứ chúng ta cần lúc này là phục hồi cảm xúc - những cách thức để giúp chúng ta mạnh mẽ hơn, vững vàng hơn khi khó khăn và bất ổn kéo đến.

Nhưng không phải ai cũng có khả năng giống nhau. Một số người có thể thích nghi với những tình huống căng thẳng tốt hơn những người khác hoặc có thể phục hồi sau những trải nghiệm khó khăn trong khi những người khác thì không. 

Giáo viên ngày nay đang ngày càng cảm thấy áp lực hơn, căng thẳng hơn và kiệt sức hơn. Riêng trong năm 2022, cả nước có hơn 16.000 giáo viên bỏ việc. Nhiều giải pháp đã đưa ra như tăng lương, giảm bệnh thành tích… Tuy nhiên, cho đến khi những thay đổi ở tầm vĩ mô có thể xảy ra, việc giáo viên xây dựng khả năng phục hồi cho chính mình có thể giảm bớt một số gánh nặng cảm xúc mà giáo viên đang gặp phải.

Vậy khả năng phục hồi là gì? Vì sao chúng ta cần nó? Đâu là những chiến lược xây dựng khả năng phục hồi, cho cả giáo viên và và học sinh? Câu trả lời sẽ có trong workshop miễn phí dành cho cộng đồng "Phục hồi cảm xúc, sống sâu hạnh phúc" vào 19h30 tối thứ 7 tuần này 02/11. Hãy đăng ký ngay bây giờ để nhận link tham gia chương trình giá trị này dành cho bạn nhé.

Tham gia Workshop

Có kỹ năng xã hội phát triển tốt cũng dẫn đến sức khỏe tinh thần và khả năng nhận thức được cải thiện. Trong bài viết này, chúng ta sẽ xem xét tầm quan trọng của việc phát triển một loạt các kỹ năng cảm xúc xã hội từ khi còn học mầm non, để trang bị cho trẻ em những kỹ năng mà chúng sẽ cần trong cuộc sống sau này.

Kỹ năng cảm xúc xã hội giúp trẻ chơi và học hòa đồng cùng bạn bè

Trẻ em học bằng cách quan sát người khác, lắng nghe, khám phá và tất nhiên, bằng cả cách đặt nhiều câu hỏi. Trong môi trường chăm sóc trẻ em và mẫu giáo, trẻ có nhiều cơ hội để phát triển các kỹ năng xã hội thông qua các trải nghiệm tự phát và học tập có cấu trúc. Đối với nhiều trẻ, việc tham gia một nhà trẻ hoặc mẫu giáo dài ngày sẽ là trải nghiệm liên tục đầu tiên của chúng khi tương tác với trẻ em bên ngoài gia đình của mình.

Có thể tương tác và chơi với trẻ cùng độ tuổi lẫn trẻ lớn hơn và trẻ nhỏ hơn là điều quan trọng đối với sự phát triển xã hội của trẻ. Thông qua việc chơi với trẻ cùng độ tuổi và trẻ lớn hơn, trẻ phát triển các kỹ năng quan trọng trong việc giải quyết vấn đề, giải quyết xung đột, chia sẻ, lòng tốt và sự đồng cảm. Với trẻ nhỏ hơn, trẻ có cơ hội phát triển các kỹ năng lãnh đạo, tinh thần trách nhiệm, và đảm nhận vai trò cố vấn.

Thật tuyệt vời khi thấy trẻ em phát triển và hình thành tình bạn mới, đặc biệt là khi trẻ giới thiệu những đứa trẻ mới đến với những đứa trẻ khác.

Chuẩn bị chuyển tiếp đến trường

Chuyển tiếp đến trường là một thời điểm quan trọng đối với trẻ em và các kỹ năng xã hội sẽ giúp quá trình chuyển đổi diễn ra suôn sẻ. Các kỹ năng xã hội được phát triển trong thời gian ở nhà trẻ và mẫu giáo giúp trẻ xây dựng sự tự tin, trở nên tự lập và độc lập hơn, đồng thời tăng cường lòng tự trọng tổng thể của trẻ.

Ngoài các kỹ năng xã hội thì các kỹ năng học tập như theo dõi, làm theo người hướng dẫn, khả năng lắng nghe, sự chú ý, tập trung… là tiền đề quan trọng cho việc bắt học tập thuận lợi và thành công của trẻ. Trong chương trình giáo dục cảm xúc SEC Learning Việt Nam, các kỹ năng này luôn được chú trọng trong giai đoạn lớp mẫu giáo lớn và tiền tiểu học của trẻ.

Là một thành viên tích cực của cộng đồng

Hiểu được cách hòa nhập vào cộng đồng rộng lớn hơn là một phần quan trọng trong quá trình phát triển xã hội của trẻ em. Hoạt động tích cực trong cộng đồng, giao lưu với người lớn tuổi và hiểu được những gì đang diễn ra ở khu vực địa phương đều góp phần xây dựng các kỹ năng xã hội.

Cách trẻ em phát triển về mặt xã hội và học cách xây dựng mối quan hệ với người khác sẽ tác động đến nhiều khía cạnh trong cuộc sống của trẻ. Điều quan trọng là trẻ cần phát triển một loạt các kỹ năng xã hội giúp trẻ chuẩn bị cho cuộc sống, từ việc kết bạn và hình thành các mối quan hệ tích cực, đến việc xây dựng sự tự tin, học cách đồng cảm và giải quyết xung đột, kỹ năng xã hội là một trong những kỹ năng quan trọng nhất mà trẻ nhỏ cần phát triển. Tất cả những kỹ năng này đều được chú trọng trong chương trình giáo dục cảm xúc SEC Learning mầm non. Nếu bạn quan tâm đến chương trình này, bạn có thể tham gia cộng đồng của chúng tôi nhé. Hẹn gặp lại bạn.

Tham gia cộng đồng SEC Learning

1 Góc bình tĩnh để trẻ sử dụng và báo hiệu khi nào mình cần nghỉ ngơi.

Góc bình tĩnh có thể đơn giản như một góc với ghế lười và một số gối, một chiếc lều nhỏ hoặc tán cây làm từ tấm trải giường, hoặc thậm chí là một chiếc bàn có vách ngăn để có chút riêng tư. Không gian yên tĩnh là một cách tuyệt vời để hạn chế thính giác, thị giác và các yếu tố đầu vào khác để trẻ có thể bình tĩnh lại. Đừng quên hướng dẫn trẻ rõ ràng khi nào chúng có thể ở đây - ví dụ 1 tấm vé sử dụng góc bình tĩnh để trẻ ra hiệu cho giáo viên biết mình đang căng thẳng và cần sử dụng nơi này.

2 Xoa dịu xúc giác

Có nhiều cách tuyệt vời để làm dịu cảm xúc của trẻ thông qua xúc giác. Một công cụ đơn giản có tên là thùng xúc giác - nơi bạn có thể đổ vào đó các loại vật liệu khác nhau như hạt đậu khô, quả thông, cát, bông mềm… (lưu ý an toàn cho lứa tuổi của trẻ) và trẻ có thể thò tay qua cửa hộp để khám phá các cảm giác ở bên trong.

Chiến lược xoa dịu xúc giác cũng có thể thông qua những cái ôm, chăn mềm hoặc thú nhồi bông giúp làm dịu cảm xúc choáng ngợp hoặc lo lắng của trẻ ở trường.

3 Hoạt động với miệng

Hệ thống cảm giác miệng có thể là một con đường tuyệt vời khác để làm dịu và tự điều chỉnh cảm xúc cho trẻ. Đối với nhiều trẻ em, nhai có thể giúp trẻ làm dịu cảm xúc căng thẳng. Hãy thử một số món ăn như bánh mì, hoa quả khô…

Một số hoạt động bằng miệng khác như mút và thổi (chong chóng) cũng giúp trẻ xoa dịu cảm xúc.

4 Làm dịu thính giác

Một trong những cách nhanh nhất để giúp trẻ em bị kích thích quá mức và choáng ngợp là làm mọi thứ trở nên yên lặng. Sử dụng giọng nói nhẹ nhàng để nói chuyện với trẻ em và thu hút sự chú ý của chúng thay vì nói to hơn để át tiếng ồn là một khởi đầu tuyệt vời.

Các chiến lược thính giác khác bao gồm phát tiếng ồn trắng trong khi học sinh đang thực hiện các dự án học tập (ví dụ như tiếng mưa, tiếng sóng biển) để giúp chặn những âm thanh điển hình của trường học như tiếng ghế cọ xát trên sàn và tiếng trẻ em ra vào phòng vệ sinh, điều này giúp trẻ tập trung hơn vào hoạt động của bản thân. Âm nhạc nhẹ nhàng, êm dịu là một lựa chọn tuyệt vời cho các giờ ăn, giờ ngủ…

5 Làm dịu thị giác.

Một số trẻ em bị choáng ngợp và kích thích quá mức bởi các thông tin đi tới thị giác, ví dụ: chuyển động, ánh sáng, màu sắc và các yếu tố gây xao nhãng khác.

Điều quan trọng nữa là cố gắng hạn chế các yếu tố gây xao nhãng thị giác khác trong môi trường học tập đối với những trẻ em dễ bị choáng ngợp. Điều này có nghĩa là tạo ra một không gian lớp học gọn gàng hạn chế đồ trang trí và những thứ quá nhiều màu sắc kích thích trên tường.

Các hoạt động thị giác giúp làm làm dịu cảm xúc như nhìn vào các lọ bình tĩnh đựng đầy chất lỏng và các vật thể khác (nước, dầu, kim tuyến…)

6 Vận động bàn tay

Rất nhiều trẻ em được hưởng lợi từ vận động. Điều này cung cấp sự kích thích cho xúc giác mà còn cả các cơ và khớp. Các học động như: bóp/ép bột nặn hoặc bóng giảm căng thẳng, kéo chống lại các dây kháng lực, đẩy/di chuyển ghế hoặc bàn, giữ một đồ vật trên tay…
Ngoài ra những hoạt động vận động tinh như xâu hạt, xếp hạt, cũng là những hoạt động tuyệt vời.

7 Chuyển động làm dịu

Những chuyển động lặp đi lặp lại và nhịp nhàng như lắc lư hoặc đu đưa nhẹ nhàng rất có tác dụng làm dịu khi trẻ bị kích thích quá mức, choáng ngợp hoặc phải đối phó với cơn giận dữ. Thêm một hoặc hai chiếc ghế bập bênh xung quanh phòng và có một quả bóng tập thể dục tiện dụng là những cách đơn giản để cung cấp chuyển động làm dịu khi trẻ cần.

8 Kết hợp các chiến lược

Khi nói đến việc tìm ra các giải pháp làm dịu cho trẻ em, tốt nhất là dành thời gian để thử nghiệm và điều chỉnh. Và đôi khi, các giải pháp tốt nhất bao gồm việc kết hợp hai hoặc nhiều chiến lược và sử dụng chúng cùng nhau.  Ví dụ như:
- Đào/chơi trong thùng xúc giác trong khi nghe tiếng ồn trắng hoặc nhạc nhẹ trên tai nghe
- Ngồi hoặc nằm với một chiếc chăn có trọng lượng trong khi nhìn vào các chai cảm giác
- Lắc lư hoặc lắc lư theo nhịp điệu với kỹ thuật thở làm dịu.

- Tô màu chú tâm cho các thị giác và vận động tinh

…

Còn bạn, bạn sẽ thử những chiến lược nào để làm dịu cảm xúc cho lớp học của mình?

SEL không chỉ là ưu tiên hàng đầu cho chính sách giáo dục tại các trường mà còn là một cơ hội nghề nghiệp mới nổi dành cho giáo viên. Các vị trí dành cho nhà chuyên môn, giáo viên SEL như:

1. Giáo viên SEL

Giáo viên SEL là người làm việc trực tiếp với học sinh, quản lý lớp học cũng như giảng dạy các năng lực SEL, và có thể hỗ trợ những học sinh có nhu cầu về xã hội, cảm xúc, hành vi và sức khỏe tâm thần.

Chức năng cốt lõi của giáo viên SEL là dạy các bài học học SEL bằng cách sử dụng các chiến lược giảng dạy tích cực, cung cấp và phát triển các năng lực SEL cho học sinh theo lộ trình của chương trình học tập. Giáo viên SEL giúp học sinh học tập, thực hành và thể hiện các kỹ năng cảm xúc xã hội vào cuộc sống hàng ngày.. Khi cần thiết, giáo viên SEL cũng làm việc với các giáo viên giáo dục đặc biệt, tham vấn tâm lý học đường, lãnh đạo trường học, phụ huynh… để thảo luận về một số học sinh có nhu cầu học tập cá nhân hóa và can thiệp tâm lý hoặc hành vi.

2. SEL Leader (Điều phối viên SEL của trường học)

SEL Leader có vai trò trong việc triển khai SEL vào toàn trường. Họ có vai trò cung cấp sự cố vấn chuyên môn cho các lãnh đạo, đào tạo SEL cho giáo viên trong trường, xây dựng hệ thống chương trình giáo án bài giảng SEL của trường học. SEL Leader cũng đảm bảo các năng lực SEL được tích hợp trong các lớp học và các hoạt động, hệ thống của toàn trường.

3. Nhà can thiệp SEL trong trường học

Tương tự như tham vấn tâm lý học được, nhà can thiệp SEL giúp hỗ trợ nhóm nhỏ hoặc 1:1 với học sinh, giúp trẻ cải thiện về sức khỏe cảm xúc, tâm thần và hành vi.

4. Nhà chuyên môn SEL ngoài trường học.

Các chương trình ngoài trường học, nhà thực hành SEL có thể đóng vai trò là giáo viên SEL, nhà can thiệp SEL hoặc phát triển chương trình SEL cho các trung tâm/ cơ sở giáo dục.

Mức lương của nhà chuyên môn SEL ra sao?

Tại Hoa Kỳ, tính đáng tháng 6/2024, mức lương trung bình của nhà chuyên môn SEL (theo ZipRecruiter) là 5000$/ tháng.

Ở Việt Nam, chưa có thống kê cụ thể cho giáo viên bộ môn này. Tuy nhiên tùy từng vào vị trí và năng lực mà nhà chuyên môn nhận được mức lương phù hợp.

Hiện tại, một số đơn vị/ trường học tuyển dụng vị trí SEL Leader với mức lương 1500$ - 2000$/ tháng, ở vị trí giáo viên có thể mức lương thấp hơn vị trí Leader.

Với các giáo viên, nhà chuyên môn SEL ngoài trường học, thu nhập của họ là không giới hạn tùy thuộc vào chuyên môn và sự phát triển nghề nghiệp của bản thân.

1. Xây dựng cộng đồng trong cuộc họp buổi sáng

Giờ vòng tròn buổi sáng là một cách tuyệt vời để bắt đầu ngày mới một cách tích cực. Chúng ta có thể giúp học sinh chia sẻ suy nghĩ của mình, lắng nghe người khác và thiết lập nhịp điệu trong ngày.

Giáo viên có thể bắt đầu với các hoạt động như “Cảm xúc của bạn hôm nay là gì?” hoặc “Chia sẻ điều gì đó tốt đẹp mà bạn nhận được từ bạn bè”, và học sinh có thể chia sẻ cảm xúc cũng như điều gì đó tích cực trong lớp học của mình. Điều này giúp xây dựng ý thức cộng đồng và giúp học sinh bắt đầu ngày mới với tư duy tích cực. Ngoài ra, việc kết hợp các chủ đề học tập cảm xúc xã hội (SEL) vào giờ vòng tròn buổi sáng có thể giúp học sinh phát triển các kỹ năng đồng cảm, tự nhận thức và xây dựng mối quan hệ.

2. Hoạt động hợp tác và làm việc nhóm

Một hoạt động có thể chỉ mất vài phút như trò chơi “điện thoại bị hỏng” hoặc một dự án mất nhiều thời gian hơn với từng bước thực hiện như hoạt động STEM là những cách tuyệt vời để xây dựng tinh thần đồng đội và hợp tác. Giao cho học sinh một nhiệm vụ mà các em phải tìm ra, lập kế hoạch và hoàn thành cùng nhau sẽ xây dựng các kỹ năng giải quyết vấn đề và cảm giác thành tựu khi làm được.

Ví dụ hoạt động thử thách nhóm “Xây tòa tháp cao nhất bằng 30 chiếc cốc”, điều này không chỉ phát triển các kỹ năng vận động, tư duy cá nhân mà còn cả khả năng làm việc nhóm, giao tiếp, bày tỏ quan điểm và giải pháp.

Làm việc nhóm không chỉ là một hoạt động học tập, đây còn là cơ hội để học sinh học hỏi lẫn nhau, quan sát, lắng nghe, tiếp nhận quan điểm và phát triển các kỹ năng làm việc, giao tiếp hòa hợp với người khác. Các hoạt động giúp trẻ vận động và làm việc cùng nhau sẽ giúp xây dựng sự hợp tác, tinh thần đồng đội và cộng đồng.

Những hoạt động tiếp sức như (chạy tiếp sức, chuyền bóng tiếp sức…) trong đó trẻ em phải hoàn thành một chuỗi hoạt động trong khi làm việc theo nhóm với các bạn cùng trang lứa là một cách tuyệt vời để xây dựng tinh thần đồng đội. Trẻ cũng được học cách cổ vũ, khuyến khích người khác và thể hiện tinh thần thể thao. Những hoạt động này có thể tổ chức trong lớp học, sân chơi học dã ngoại ngoài trời đều phù hợp.

3. Trò chơi giúp trẻ làm quen bạn mới

Trò chơi là nơi chúng ta tìm hiểu thêm về nhau, rất tốt cho việc xây dựng cộng đồng và phát triển cảm giác thân thuộc. Chúng ta cảm thấy gần gũi hơn và phát triển sự chấp nhận khi hiểu nhau hơn. Chơi những trò chơi làm quen này vào đầu năm học là điều cần thiết để giúp học sinh làm quen với các bạn cùng lớp và phát triển tình bạn mới. Chúng cũng rất vui khi chơi để học những điều mới trong suốt cả năm, đặc biệt là trong các cuộc họp trên lớp.

Trò chơi “Điều đặc biệt về tôi” : Trẻ chia sẻ với cả lớp về một điều gì đó mình cảm thấy đặc biệt về bản thân. Hết vòng tròn chia sẻ, giáo viên sẽ cho trẻ nói về điều đặc biệt của một bạn nào đó trong lớp học. Với các lớp lớn, học sinh có thể tự viết một điều đặc biệt về bản thân trong mẩu giấy nhỏ. Sau đó cô giáo chia sẻ những tờ giấy này, cả lớp lắng nghe và đoán xem đó là bạn nào. Hoạt động này không chỉ giúp trẻ nhận thức tốt về bản thân, sẵn sàng chia sẻ cởi mở và trẻ cũng học cách nhận thức về người khác cũng như ghi nhận sự khác biệt, xây dựng một cộng đồng đa dạng và thấu hiểu nhau.

Trò chơi “Chân dung tự họa”: Học sinh có thể vẽ chân dung của chính mình hoặc vẽ chân dung của bạn ghép cặp với mình. Sau khi hoàn thành, giáo viên thu thập các bức tranh và cho trẻ đoán bức tranh này vẽ về bạn nào.

4. Trò chơi giao tiếp để xây dựng cộng đồng

Trò chơi giao tiếp là một cách tuyệt vời để xây dựng kỹ năng nghe và tư duy. Ví dụ trò chơi “điện thoại” dưới đây:

Giáo viên nói thầm với bạn đầu tiên một điều gì đó. Sau đó học sinh tiếp tục chuyền tin nhắn cho bạn bên cạnh đảm bảo nói thì thầm người khác không nghe được. Tiếp tục chia sẻ tin nhắn đến người cuối cùng và người cuối cùng nói to lên xem có giống tin nhắn đầu tiên mà giáo viên đưa ra hay không. Việc sử dụng điện thoại đồ chơi sẽ khiến trò chơi trở nên thú vị hơn. Hoạt động cũng rất hữu ích cho các cuộc thảo luận về việc tập trung và lắng nghe kỹ càng.

Xây dựng cộng đồng là học phần đầu tiên trong chương trình giáo dục cảm xúc SEC Learning, giúp trẻ nhận thức về cộng đồng, tăng cường khả năng kết nối, cảm giác thuộc về và tính trách nhiệm của bản thân trong cộng đồng. Để tìm hiểu thêm về SEC Learning và giáo dục cảm xúc xã hội, bạn có thể tham gia cộng đồng SEC Learning dành cho các giáo viên giáo dục cảm xúc nhé.

Tham gia SEC Learning

Và đừng quên nhấn theo dõi để nhận những bản tin hữu ích về giáo dục cảm xúc được gửi trực tiếp vào email của bạn nhé.

Subscribe now

Bên cạnh môi trường gia đình, lần đầu tiên đứa trẻ khám phá ra cảm giác thân thuộc và sự kết nối ở một nơi mới – lớp học. Đó là cảm giác về cộng đồng lớp học mà chúng ta cần tạo ra cho trẻ.

Đối với trẻ em, khi bước vào lớp học mới, gặp cô giáo mới, bạn bè mới có thể là điều thú vị nhưng cũng có phần đáng sợ. Trẻ đang tham gia một cộng đồng mới xa gia đình, vì vậy điều quan trọng là trẻ cần cảm thấy được chào đón. Xây dựng một cộng đồng lớp học giúp trẻ em gắn bó và dễ tiếp thu việc học hơn vì các em cảm thấy an toàn và được tôn trọng . Khi trẻ lo lắng về việc bị bắt nạt hoặc lo sợ cho sự an toàn của mình, việc học tập của các em sẽ bị ảnh hưởng.

Một lớp học an toàn và thân thiện cũng giúp trẻ phát triển các kỹ năng cảm xúc xã hội, phát triển sự tự tin và các mối quan hệ tích cực, khả năng ra quyết định, ý thức về bản sắc và sự đồng cảm. Cộng đồng lớp học cũng khuyến khích sự hợp tác, làm việc nhóm và khả năng phát huy các kỹ năng của nhau.

Xây dựng cộng đồng lớp học giúp giáo viên quản lý lớp học hiệu quả hơn. Việc thiết lập các quy ước trong lớp học và tuân theo thói quen hàng ngày giúp giảm thiểu các vấn đề về hành vi vì trẻ biết chúng nên hành xử như thế nào và mong đợi điều gì trong suốt cả ngày. Ngoài ra, giao trách nhiệm cho trẻ sẽ làm giảm sự phụ thuộc của trẻ vào giáo viên

Cộng đồng lớp học còn tạo dựng được niềm tin giữa giáo viên và gia đình. Cha mẹ cảm thấy tin tưởng rằng con họ đang ở trong môi trường được yêu thương và chấp nhận. Điều này đảm bảo với phụ huynh rằng trẻ sẽ phát triển mạnh mẽ trong mọi lĩnh vực.

Trong chương trình SEC Learning, xây dựng cộng đồng lớp học là một nỗ lực kéo dài cả năm thông qua các bài học về kỹ năng kết bạn, chơi hòa hợp, làm việc nhóm… Tuy nhiên xây dựng cộng đồng cũng là mục tiêu đầu tiên của việc giảng dạy giáo dục cảm xúc đầu năm học, khi trẻ có sự chuyển tiếp lên lớp mới. Các bài học trong chủ đề này giúp trẻ nhận biết những cộng đồng nhỏ - gia đình, xóm phố, lớp học – nơi mình đang sinh sống và học tập; trẻ hiểu được rằng mọi người trong cùng cộng đồng yêu thương, giúp đỡ lẫn nhau và con hoàn toàn có thể tìm kiếm sự giúp đỡ ở đây khi cần thiết.

Trong chủ đề đầu tiên này của SEC Learning, trẻ cũng học cách tôn trọng chính mình, tôn trọng người khác và tôn trọng cộng đồng là như thế nào. Phát triển nhận về không gian cá nhân, quyền của mình và người khác trong không gian cá nhân đó cũng như học cách hòa hợp với không gian cá nhân của người khác. Các nhận thức và kỹ năng này là nền tảng để xây dựng cộng đồng lớp học hòa hợp trong suốt cả năm học.

Với các giáo viên chưa có cơ hội tiếp cận với chương trình giáo dục cảm xúc SEC Learning, có một số cách hữu ích giúp bạn xây dựng cộng đồng lớp học hiệu quả:

1. Làm thân với trẻ: Trò chuyện với trẻ về sở thích, điều chúng thích và không thích. Đây chính là cách dễ nhất để kết thân và làm bạn, đặc biệt với trẻ em. Trẻ sẽ cảm thấy chúng ta là bạn bè, chứ không chỉ là một người lớn đang giám sát chúng.

2. Trao trách nhiệm cho trẻ trong lớp học: Giao cho trẻ những công việc khác nhau mỗi tuần để chúng hiểu cách thực hiện từng công việc. Bạn cũng có thể để hai đứa trẻ làm cùng một công việc để chúng học cách làm việc cùng nhau để hoàn thành một nhiệm vụ. Tạo biểu đồ công việc để mọi người có thể biết ai đang làm từng công việc trong tuần. Khi trẻ biết bạn tin tưởng chúng có thể trở thành người lãnh đạo, chúng sẽ cảm thấy tự hào và cố gắng duy trì sự tin tưởng đó.

3. Cùng nhau xây dựng quy ước lớp học: Một lớp học có những quy ước và ranh giới rõ ràng mang đến cảm giác an toàn và biết trước. Trẻ biết chắc chắn mình nên làm gì và không nên làm gì. Điều này cũng giúp làm giảm các hành vi gây rối, nghĩa là thời gian giảng dạy của bạn được tối đa hóa. Những tuần đầu có thể có chút khó khăn để xây dựng các quy ước này thành thói quen. Một số trẻ thậm chí có thể thử phá vỡ ranh giới, nhưng hãy tiếp tục thực hành và giải thích những kỳ vọng của bạn vì cuối cùng trẻ sẽ phát triển mạnh mẽ về mặt học tập khi chúng biết những gì đang diễn ra trong lớp học.

4. Khuyến khích sự hỗ trợ lẫn nhau: Khuyến khích trẻ hỗ trợ lẫn nhau là cách tốt để xây dựng lớp học hòa hợp. Một cách để khuyến khích sự hỗ trợ ngang hàng là sử dụng chiến lược HỎI BA NGƯỜI. Ví dụ, một đứa trẻ đang gặp khó khăn khi mở một cái lọ đến nhờ bạn giúp đỡ. Bạn bảo trẻ hỏi ba đứa trẻ khác trước; nếu các bạn khác không thể giúp đỡ, trẻ có thể quay lại với giáo viên. Chiến lược này khuyến khích sự độc lập, tự tin và giao tiếp giữa trẻ em.

Xây dựng một cộng đồng lớp học hòa hợp hiệu quả cần có những kế hoạch, cách thức rõ ràng và nhất quán thực hiện. Sử dụng các chiến lược phù hợp với độ tuổi của trẻ, xây dựng các bài học/ hướng dẫn rõ ràng. Bài viết sau mình sẽ chia sẻ thêm một số hoạt động giúp các giáo viên xây dựng cộng đồng lớp học hiệu quả nhé.

Bạn cũng có thể tham gia cộng đồng dành cho giáo viên quan tâm đến giáo dục cảm xúc ở đây nhé

Cộng đồng SEL Việt Nam

Một cấu trúc nhất quán cũng làm cho cuộc sống của giáo viên dễ dàng hơn. Khi có một cấu trúc nhất quán, chúng ta không cần phải sáng tạo lại guồng quay cho mỗi bài học. Bạn biết nó bắt đầu như thế nào, kết thúc như thế nào và những hoạt động nào cần được triển khai ở giữa bài học. Điều đó giúp bạn tiết kiệm rất nhiều thời gian quý giá cho việc lập kế hoạch bài học. Điều tôi cũng thấy hữu ích là một cấu trúc nhất quán sẽ giúp tôi không bao giờ bị lạc trong các bài học của mình. Không còn những tờ ghi chú với tiến trình được viết trên đó, không còn phải loanh quanh với giáo án, không còn lạc đường và quên bài. Và khi bạn không bị lạc thì học sinh cũng vậy! 

Cấu trúc bài học của bạn cũng phù hợp với nghiên cứu thực tiễn về các chương trình SEL mang lại hiệu quả cao. Yếu tố đầu tiên để xây dựng chương trình SEL hiệu quả là có cấu trúc nhất quán và có hệ thống. Một số hoạt động xuất hiện trong cấu trúc này bao gồm: giới thiệu về khái niệm, kỹ năng thông qua trình diễn/ làm mẫu, thảo luận, thực hành kỹ năng, đánh giá cũng như phản ánh từ giáo viên giúp trẻ hoàn thiện các năng lực của mình.

Thông thường, một bài dạy SEL của mình cho tiểu học gồm 5 phần: Khởi động, Trình diễn/ giới thiệu kỹ năng, Dạy/Làm mẫu, thực hành và đúc kết/ phản hồi.

1. Khởi động: Bao gồm check-in cảm xúc, văn hóa chào của lớp học, trò chơi… Phần này không chỉ tạo không khí phấn khởi, còn là phần ôn tập bài cũ, liên kết với bài học mới, gửi tới trẻ một thông điệp nào đó.

2. Trình diễn/ Giới thiệu kỹ năng:

   Trong phần này tôi thường nghĩ tới những ý tưởng như 1 câu truyện, thước phim ngắn, bức ảnh thú vị, trích dẫn, áp phích, những câu hỏi động não… Nhiệm vụ của phần này như chiếc móc câu kích hoạt bộ não của bọn trẻ và giúp chúng sẵn sàng học hỏi bằng cách khai thác những kiến ​​thức hoặc kinh nghiệm trước đó và/hoặc khơi gợi trí tò mò của chúng.

3. Dạy/ làm mẫu

   Phần tiếp theo hầu hết các bài học sẽ chuyển sang làm mẫu/ thực hành. Phần này của bài học sẽ dạy rõ ràng kỹ năng mà bài học hướng tới. Có nghĩa là chúng ta hướng dẫn trẻ một cách có chủ đích, cụ thể, từng bước để sử dụng, thực hành kỹ năng này. Ví dụ thay vì dạy trẻ cần đồng cảm với người khác một cách chung chung, ở phần này cần làm rõ với trẻ đồng cảm là như thế nào, và đâu không phải là đồng cảm, đồng thời đưa các ví dụ về nó. Phần này cũng có thể sử dụng những tài nguyên như video, mô hình hóa, trang tính, áp phích… Cách tiếp cận sẽ phụ thuộc vào chủ đề bạn đang đề cập và nhóm tuổi bạn đang giảng dạy.

4. Thực hành

   Hãy dành nhiều thời gian nhất cho phần này vì nó quan trọng nhất. Đây là phần “thực hành để tiến bộ” của bài học, trong đó học sinh tiếp thu những gì chúng ta vừa học và học cách áp dụng nó. Ví dụ: nếu bạn dạy về kỹ năng lắng nghe và phản hồi, bạn có thể đưa vào một hoạt động để học sinh thực hành cách thay phiên nhau trò chuyện hoặc tích cực lắng nghe đối phương hoặc thậm chí chú ý đến ngôn ngữ cơ thể của họ trong khi trò chuyện. 

   Trong khi học sinh đang thực hành, bạn có cơ hội lắng nghe và quan sát để có thể hướng dẫn, đưa ra phản hồi giúp trẻ củng cố kỹ năng này tốt hơn.

   Có rất nhiều lựa chọn để thực sự rèn luyện các kỹ năng xã hội và cảm xúc! Dưới đây là một số tý tưởng

   • Thẻ nhiệm vụ: Thẻ này có thể chứa các câu hỏi thảo luận hoặc chứa các nhiệm vụ. Trẻ có thể ghép cặp hoặc theo nhóm để thực hiện nhiệm vụ trên thẻ

   • Sắp xếp: Điều này rất hữu ích để minh họa các câu trả lời “có” hoặc “không” hoặc lựa chọn cách phản ứng tương ứng với tình huống đưa ra.

   • Đóng vai: Một số cách thực hành tốt nhất mà học sinh có thể thực hiện là trong bối cảnh đóng vai, vì nó phù hợp nhất với các tình huống thực tế trong đời sống.

   • Tạo những trạm dừng liên quan đến kỹ năng được học. Lời nhắc được đặt ở những nơi khác nhau xung quanh phòng và học sinh đi đến từng nhóm nhỏ. Trẻ có thể “đọc và thảo luận” hoặc sử dụng những công cụ ở trạm đó để thực hành kỹ năng của bài học.

   • … Rất nhiều ý tưởng khác, bạn hãy sưu tầm và sáng tạo thêm nhé.

5. Đúc kết/ phản hồi

   Có một nghi thức kết thúc bài học sẽ rất hữu ích. Đây là cơ hội tuyệt vời để các em suy ngẫm về những gì các bạn đã cùng nhau học được! Bằng cách dành thời gian để suy ngẫm, bạn sẽ tăng khả năng học sinh tiếp thu bài học và sử dụng nó bên ngoài tình huống của bài học. Điều này không đòi hỏi nhiều thời gian nhưng tạo ra một khoảng thời gian tạm dừng để học sinh của bạn thực sự tiếp thu những gì bạn đã thảo luận và cũng có thể cung cấp cho bạn thước đo về những gì chúng đã học được/rút ra từ bài học. 

   Đầu tiên, hãy nghĩ đến 1-3 câu hỏi kết thúc. Hãy tự hỏi bản thân “Tôi muốn họ học được điều gì từ bài học này?” Các câu hỏi của bạn phải nhắc nhở học sinh suy nghĩ xem bài học có thể áp dụng cho họ bây giờ hoặc cách họ có thể áp dụng bài học đó trong tương lai như thế nào.

   Tiếp theo, học sinh thay phiên đưa ra ý kiến theo vòng tròn hoặc theo bất kỳ cách thức nào. Đôi khi, bạn có thể làm cho phần này dài hơn bằng cách yêu cầu học sinh hoàn thành một bài tập để nhắc các em xử lý và suy ngẫm về bài học.

Xây dựng cấu trúc vào bài học của bạn mang lại sự ổn định, gắn kết và rõ ràng. Với cấu trúc nhất quán bao gồm nội dung hấp dẫn, mô hình hóa hoặc giảng dạy, thực hành và suy ngẫm, bạn có thể tiết kiệm thời gian và tập trung vào việc tạo ra các bài học hiệu quả và có sức ảnh hưởng lớn.

Nếu việc suy ngẫm sau khi học được điều gì đó mới là có giá trị thì bạn có thể muốn dành một chút thời gian và tự mình suy ngẫm về bài đăng này:

• Hiện tại bạn có những thói quen gì? 

• Bạn bắt đầu và kết thúc bài học như thế nào? 

• Bạn thực sự thích phần nào trong bài học của mình?

• Những phần nào trong lớp học mà bạn thấy khó khăn hoặc không hữu ích?

• Bạn có thể bắt đầu từ đâu để xây dựng cấu trúc cho bài học của mình?

Bài học của bạn có theo cấu trúc nào không? Bạn có thể chia sẻ về nó qua email nhé.

Và đừng quên, bạn có cơ hội phát triển chuyên môn và sự nghiệm của mình với lĩnh vực giáo dục cảm xúc. Nếu bạn quan tâm làm sao để trở thành giáo viên SEL và làm sao để đưa SEL vào lớp học của bạn, hãy nhấn vào nút bên dưới ngay bây giờ nhé.

SEL Teacher

Kỹ năng lắng nghe cũng là kỹ năng tôi và tụi trẻ thảo luận rất kỹ trong lớp học trí tuệ cảm xúc cho trẻ EQ1. Chúng tôi cùng thảo luận với nhau kỹ năng lắng nghe là gì và cùng nhau thực hành trong suốt các bài học.

Tại sao chúng ta cần kỹ năng nghe?

Chúng ta tiếp nhận thông tin từ thính giác, nhưng lắng nghe mới giúp chúng ta thực hiểu thông tin và xử lý được thông tin đó. Ví dụ: Trong lớp học, một học sinh hỏi bạn điều gì đó, bạn dành sự quan tâm lắng nghe, hiểu cảm xúc và câu chuyện của trẻ, hỗ trợ trẻ giải quyết vấn đề. Đó là lắng nghe. Nhưng khi chúng đang ngồi trong quán cà phê, xung quanh có rất nhiều người đang nói với nhau về câu chuyện của họ, còn bạn chỉ tập trung vào màn hình máy tính của mình, khi đó chúng ta không cần lắng nghe họ mặc dù có thể chúng ta vẫn nghe thấy âm thanh từ họ.

Kỹ năng lắng nghe là những gì chúng ta cần để có những cuộc trò chuyện có chủ đích với người khác, để nhận biết những thông tin quan trọng, hiểu cảm xúc của đối phương và cuối cùng là xây dựng các mối quan hệ bền chặt. Ngay cả khi trưởng thành, đây là kỹ năng chúng ta tiếp tục phát triển trong sự nghiệp của mình, đặc biệt nếu chúng ta làm việc trong môi trường làm việc đội nhóm.

Với học sinh, điều quan trọng là trẻ cần phát triển kỹ năng này và nhận biết lắng nghe là như thế nào trong thực tế.

Làm thế nào để phát triển kỹ năng nghe cho trẻ?

Khi chúng ta yêu cầu trẻ lắng nghe, một bài báo từ Teach Early Years chia sẻ: “Thực ra, chúng ta đang yêu cầu trẻ tham gia vào một quá trình phức tạp mà tại bất kỳ thời điểm nào cũng có thể bị gián đoạn bởi các yếu tố như giai đoạn phát triển, khả năng nhận thức, trạng thái của trẻ về tâm trí hoặc sức khỏe.” Nói cách khác, như với bất kỳ kỹ năng cảm xúc xã hội nào, việc phát triển kỹ năng nghe sẽ không phải là tuyến tính (một đường thẳng theo thời gian) nhưng với tư cách là nhà giáo dục và phụ huynh, chúng ta có thể kết hợp các hoạt động kỹ năng nghe thường xuyên để giúp trẻ phát triển.

Ngoài ra, chúng ta có thể làm gương cho trẻ về việc tích cực lắng nghe sẽ như thế nào. Điều này có thể được thể hiện bằng các tín hiệu bằng lời nói và phi ngôn ngữ:

Tín hiệu phi ngôn ngữ: Điều quan trọng là ngôn ngữ cơ thể của bạn phải cởi mở. Nếu bạn khoanh tay trong khi trò chuyện hoặc nhìn đi chỗ khác, điều này có thể cho thấy bạn không quan tâm. Duy trì giao tiếp bằng mắt, gật đầu và mỉm cười đều là những cách tích cực để cho người khác thấy rằng bạn đang tham gia vào cuộc trò chuyện. Hãy nhớ rằng các tín hiệu phi ngôn ngữ có thể khác nhau tùy theo quốc gia và nền văn hóa.

Tín hiệu bằng lời nói: Chúng ta không muốn ngắt lời người mình đang nghe và khi đến lượt nói, chúng ta có thể đặt những câu hỏi tiếp theo hoặc đưa ra lời khẳng định rằng chúng ta đã hiểu những gì được nói.

Một số hoạt động phát triển kỹ năng nghe

1. Simon nói

Trò chơi này giúp trẻ phát triển kỹ năng nghe vì chúng cần chú ý đến những hướng dẫn được đưa ra. Đây cũng có thể là một trò chơi phá vỡ chuyển động tuyệt vời!

• Chỉ định một người là “Simon.” Người này sẽ là người lãnh đạo và đưa ra chỉ dẫn cho những người khác. Những người còn lại sẽ là những người làm theo hướng dẫn của Simon.

• Simon, người lãnh đạo, bắt đầu bằng cách nói "Simon nói" sau đó là một hướng dẫn đơn giản. Ví dụ: "Simon nói, hãy chạm vào mũi của bạn."

• Những người khác chỉ phải thực hiện hành động một cách nhanh chóng và chính xác nếu "Simon nói" làm theo hướng dẫn. Nếu Simon đưa ra hướng dẫn mà không nói "Simon nói" và ai đó làm theo hướng dẫn, người đó sẽ bị loại khỏi trò chơi ở vòng đó.

• Tiếp tục đưa ra hướng dẫn, xen kẽ giữa những hướng dẫn bắt đầu bằng "Simon nói" và những hướng dẫn không bắt đầu bằng cụm từ này.

• Người cuối cùng còn lại là người chiến thắng trong vòng.

2. Kể chuyện bỏng ngô

Khuyến khích trẻ khơi dậy trí tưởng tượng khi cùng nhau tạo nên một câu chuyện! 

• Mọi người ngồi hoặc đứng cùng nhau thành vòng tròn.

• Một người bắt đầu câu chuyện và bắt đầu bằng câu: “Ngày xửa ngày xưa…” Sau đó kể một vài câu theo diễn biến của câu chuyện, đến khi muốn dừng lại, người đó nói “Bỏng ngô”, điều đó có nghĩa là người tiếp theo sẽ kể tiếp câu chuyện mà bạn mình đang kể dở.

• Người tiếp theo tiếp tục kể câu chuyện nối tiếp với tình tiết mà người thứ nhất đang kể dở và “bỏng ngô” để chuyển câu chuyện cho người tiếp theo.

• Lần lượt như vậy cho đến hết câu chuyện.

3. Đoán âm thanh

• Hãy chọn tạo nên những âm thanh bất kỳ (ví dụ tiếng nước chảy, tiếng đồng hồ, tiếng gõ cửa, tiếng một con vật nào đó kêu…)

• Mọi người còn lại sẽ lắng nghe và đoán xem đó là âm thanh nào.

Bật mí đây là một trò chơi rất vui trong lớp học EQ1.

4. Bắt đầu cuộc trò chuyện

Một yếu tố quan trọng của việc phát triển kỹ năng nghe là tham gia vào cuộc trò chuyện. Trong lớp học, điều này có thể mang tính trang trọng: giáo viên giảng bài và cho học sinh cơ hội đặt câu hỏi. Hoặc thân mật: học sinh trò chuyện về loại trò chơi mà các em muốn chơi trong thời gian rảnh. 

Bạn có thể sử dụng những câu mở đầu cuộc trò chuyện như những câu bên dưới để hướng dẫn cuộc trò chuyện. Đối với mỗi câu trả lời cho một câu hỏi, hãy nhờ ai đó trả lời bằng một câu hỏi tiếp theo. Ví dụ: nếu bạn hỏi “Con vật yêu thích của bạn là gì?” và câu trả lời là “Con vật yêu thích của tôi là một con chó”, câu hỏi tiếp theo của bạn có thể là “Bạn thích điều gì nhất ở chó?” Điều này cho trẻ thấy rằng bạn đã nghe thấy phản hồi của họ và muốn tìm hiểu thêm!

• Nếu bạn có thể nuôi bất kỳ con vật nào làm thú cưng, có thật hay tưởng tượng, thì đó sẽ là con gì?

• Nếu bạn có thể có một siêu năng lực trong một ngày, đó sẽ là gì?

• Điều bạn thích làm nhất vào ngày mưa là gì?

• Nếu bạn có thể đi du lịch bất cứ nơi nào trên thế giới, bạn sẽ đi đâu?

5. Thực hành chú tâm

Thực hành này thường được gọi là hoạt động chánh niệm, đòi hỏi người nghe phải chú ý và tham gia. Nó đòi hỏi người nghe phải ở trong thời điểm hiện tại, giống như bạn đang trò chuyện với ai đó.

Các bài thực hành này mang đến cho trẻ cơ hội rèn luyện kỹ năng lắng nghe, suy ngẫm và tìm thấy mối liên hệ sâu sắc hơn với nội tâm của mình.

Kỹ năng lắng nghe của chúng ta là công cụ giúp xây dựng các mối quan hệ tích cực. Những kỹ năng này giúp trẻ có nhận thức xã hội mạnh mẽ và cuối cùng là đưa ra những quyết định có trách nhiệm hơn. Đây cũng là kỹ năng quan trọng trong các chương trình giáo dục cảm xúc xã hội (SEL) cho trẻ.

(Nguồn hoạt động tham khảo từ betterkids)

….

Thông tin thêm với bạn, chương trình đào tạo giáo dục cảm xúc xã hội (SEL) cho giáo viên sẽ khai giảng vào đầu tháng 6 này. Đây cũng là khóa học cuối cùng được mở trong năm nay và cũng là cơ hội cuối cùng bạn có thể tham gia với mức học phí ưu đãi lớn như hiện tại. Chúng tôi đã có kế hoạch tăng học phí cho khóa học sau. Đừng bỏ lỡ cơ hội thực hành SEL để có cuộc sống an lạc hơn, mang giáo dục cảm xúc vào lớp học của bạn hoặc trở thành giáo viên SEL để mở rộng cơ hội phát triển cho tương lai của bạn nhé.

Tìm hiểu SEL Teacher

Khi các lớp học SEL được tổ chức ngoài giờ học, nhiều nghiên cứu cho thấy đã đạt được những kết quả tuyệt vời. Trong một nghiên cứu của Harvard Graduate School of Education, các nhà nghiên cứu đã nhận thấy lớp học SEL ngoài trường học “có xu hướng ít trang trọng và ít cấu trúc hơn, mang lại nhiều cơ hội hơn để phát triển các mối quan hệ thân thiết, tin cậy nhằm nâng cao lợi ích của SEL”. Nghiên cứu cũng lưu ý rằng kết quả SEL được cải thiện khi trẻ em có cơ hội thực hành các kỹ năng SEL trong mọi môi trường như lớp học, sau giờ học và thậm chí ở nhà.

Nếu bạn đang muốn tích hợp SEL hoặc tổ chức một lớp học SEL ngoài trường học và vẫn băn khoăn về tính hiệu quả cũng như cơ hội phát triển, bạn có thể xem xét 3 lý do dưới đây.

1. Nghiên cứu cho chúng ta biết rằng SEL và ngoài giờ là sự kết hợp hoàn hảo.

Nhóm các nghiên cứu về SEL ở ngoài giờ cho thấy những học sinh tham gia các chương trình ngoài giờ có kết hợp SEL có sự cải thiện đáng kể về điểm số, điểm kiểm tra, sự gắn bó với trường học và hành vi tích cực. Trẻ cũng ít có khả năng tham gia bắt nạt, hành vi hung hăng và sử dụng các chất gây nghiện.

2.Chương trình ngoài giờ học cho phép trẻ học các kỹ năng SEL một cách vui vẻ và hấp dẫn.

Lớp học truyền thống là nơi tuyệt vời để trẻ phát triển các kiến thức học thuật, ngược lại, tính sáng tạo và linh hoạt của môi trường học tập ngoài giờ cho phép trẻ tích cực tham gia vào các hoạt động, trò chơi và cuộc trò chuyện được thiết kế có chủ đích để phát triển kỹ năng SEL. Cho dù đó là một lớp học tập trung vào các kỹ năng SEL hay một lớp học tích hợp SEL vào văn học, hội họa, thể thao, âm nhạc… đều được thiết kế để giúp trẻ thể hiện cảm xúc, học các kỹ năng xây dựng tình bạn… và có nhiều niềm vui.

3. Giảng dạy tập trung vào SEL giúp các giáo viên ngoài trường học trở thành những nhà cố vấn mạnh mẽ.

Trong suốt 4 năm làm việc ở vị trí giáo viên SEL, các công việc của tôi không dừng lại ở vai trò giáo viên trong lớp học, mà còn có các dịch vụ tư vấn cho phụ huynh, hỗ trợ 1:1 cho học sinh. Chính nhờ quá trình tập trung vào SEL đã giúp tôi phát triển các kỹ năng cố vấn, hỗ trợ khách hàng của mình, để từ đó hình thành nên hệ sinh thái sản phẩm dịch vụ mạnh mẽ xoay quanh các nhu cầu về SEL.

Nếu bạn vẫn còn băn khoăn về con đường phát triển của một giáo viên SEL, bạn có thể để gửi lại tin nhắn vào email lehienedu@gmail.com để nhận tư vấn từ Hiền nhé. Hoặc bạn có thể tham gia cộng đồng SEL Việt Nam để cùng nhau chia sẻ và thảo luận.

Tham gia cộng đồng SEL Việt Nam

Cậu cảm thấy khó khăn trong việc hòa nhập với lớp học, ngay cả khi có nhiều bạn bè xung quanh nhưng cậu luôn cảm thấy mình khác biệt. Dù bên ngoài của cậu ổn, nhưng thế giới nội tâm của cậu là một vòng luẩn quẩn của sự cô đơn và căng thẳng.

Những biểu hiện của cậu bé chính là cảm giác cô lập với xã hội và nhu cầu về sự kết nối chưa được đáp ứng.

Những ảnh hưởng của thời đại như dịch bệnh, mạng xã hội, thiết bị công nghệ… sự cô đơn ở giới trẻ của xu hướng tăng cao và ngày càng xuất hiện ở lứa tuổi nhỏ hơn.

Cô đơn về cơ bản là khi nhu cầu kết nối không được đáp ứng, có thể gây khó chịu, căng thẳng trong cơ thể và cản trở cuộc sống hàng ngày của chúng ta. Nó xuất hiện phổ biến ở cả trẻ em và người lớn.

Không phải cứ ít bạn bè mới cảm thấy cô đơn. Trong nhiều trường hợp, tuy có nhiều bạn bè nhưng trẻ em và thanh thiếu niên vẫn trải qua sự cô đơn.

Như tác giả Kate Kelly đã chia sẻ, những người trẻ học hỏi và suy nghĩ khác biệt có nhiều khả năng trải qua sự cô đơn hơn. Kelly cũng viết rằng cảm giác cô đơn không giống như việc ở một mình hay muốn ở một mình. Những người trẻ này có thể gặp khó khăn như khả năng tự chủ, kỹ năng xã hội, khả năng trò chuyện hoặc lòng tự trọng.

Sự cô đơn có thể tạo ra những khuôn mẫu có tác động tiêu cực đến cả sức khỏe và học tập. Trong nghiên cứu, Dabney Ingram và Rebecca London cho rằng sự cô lập với xã hội có thể gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe thể chất và tinh thần bao gồm trầm cảm, lo lắng, huyết áp cao, tăng nguy cơ lạm dụng chất gây nghiện và béo phì ở tuổi thanh thiếu niên và thanh niên. Các nghiên cứu được trích dẫn trong báo cáo của họ cũng cho thấy rằng sự cô lập xã hội trong trường học có thể dẫn đến sự tham gia trong lớp học thấp hơn, tỷ lệ đi học giảm và hiệu suất cũng như thành tích học tập kém hơn.

LÀM SAO ĐỂ GIÚP TRẺ

Để ngăn chặn sự cô đơn, chúng ta phải tìm cách tăng cường cảm giác gắn kết và thân thuộc của học sinh. Dabney và London gợi ý rằng việc ngăn chặn sự cô lập xã hội là một bước quan trọng mà các trường học có thể thực hiện để đáp ứng nhu cầu của tất cả học sinh. Một phương pháp can thiệp không chỉ tập trung vào những học sinh cô đơn mà cần thay đổi các tập quán xã hội. Những biện pháp can thiệp này có thể bao gồm việc thay đổi các yếu tố môi trường hoặc dạy học sinh về tầm quan trọng của việc giúp đỡ những người cảm thấy bị cô lập. Dưới đây là một số khuyến nghị dành cho cả phụ huynh và giáo viên:

Ý tưởng dành cho phụ huynh

• Giúp con bạn trau dồi bản sắc và tìm kiếm sự thân thiết giữa các bạn cùng lớp và bạn bè bằng cách khuyến khích những sở thích có thể giúp trẻ kết nối với người khác.

• Nói chuyện với con bạn về văn hóa và truyền thống của chúng bao gồm quốc tịch, chủng tộc/dân tộc, tôn giáo; tạo không gian an toàn để các em thảo luận về văn hóa giữa bạn bè.

• Giúp các bạn trẻ xác định bản sắc của mình một cách sâu sắc hơn. Ví dụ: dạy những người trẻ nhận thấy rằng sở thích học tập như sinh học biển hoặc nghệ thuật là cơ hội để kết nối với những cá nhân có cùng chí hướng.

• Hãy cân nhắc việc thành lập một nhóm để học tập và giao lưu bên ngoài lớp học.

• Mang lại cơ hội kết nối thông qua các hoạt động chia sẻ. Đặt ranh giới an toàn cho việc sử dụng trò chơi điện tử và mạng xã hội phù hợp với lứa tuổi.

• Thảo luận về nhu cầu thuộc về và kết nối của bản thân, đồng thời thực hành lòng trắc ẩn đối với bản thân và người khác.

• Phát triển các thói quen chú tâm nhằm giải quyết căng thẳng trong cơ thể.

• Hãy cởi mở để con bạn có được những người cố vấn và tình bạn phù hợp với sự phát triển của mọi giới tính, nhóm tuổi và bản sắc văn hóa.

• Khuyến khích trẻ tiếp cận với những người bạn mà chúng đã lâu không liên lạc.

Ý tưởng dành cho nhà giáo dục

• Nếu có thể, hãy tạo cơ hội cho học sinh tiếp tục tham gia vào các nhóm đồng sở thích, nhóm học sinh hoặc câu lạc bộ nhằm khuyến khích học sinh chia sẻ kinh nghiệm của mình với nhau.

• Thảo luận về tầm quan trọng của việc hòa nhập xã hội và giúp đỡ người khác.

• Tạo các chương trình cố vấn cho học sinh, cho phép những người trẻ tuổi kết nối với những người khác bên ngoài khối lớp hoặc lớp học của họ.

Nguồn: Tyler Clementi. Lê Hiền lược dịch và biên tập.