Bazı hayvanlar doğada yaşar. Bazıları ise insanın içinde. Karga, ikisinin arasında kalmış ender varlıklardan biridir.

Çünkü hiçbir kuş, gökyüzünden bu kadar çok inip insanın zihnine yuva yapmadı. Hiçbiri aynı anda hem uğursuz bir haberci, hem kutsal bir rehber, hem savaş meydanlarının tanığı, hem bilgeliğin sessiz muhafızı olamadı.

Bir çocuk onu yalnızca siyah bir kuş olarak görür. Bir şair, yaklaşan bir yalnızlığı. Bir mistik, iki âlem arasında gidip gelen bir elçiyi. Ve belki de bu yüzden kargaya hiçbir kültür yalnızca “karga” diyemedi.

İnsan, anlamlandıramadığı her şeyi sembole dönüştürür. Gökyüzünde daireler çizen bir kuşu izlerken aslında kendi korkularını, ölüm fikrini, hafızasını ve bilinmeyene duyduğu açlığı seyretmeye başlar. Karga, zamanla tüylerinden daha ağır anlamlar taşımaya başlar. Her uygarlık ona kendi karanlığından bir parça bırakır. Her inanç, onun kanatlarına başka bir hikâye iliştirir.

İlginç olan şu ki, birbirini hiç tanımamış medeniyetler bile aynı siyah kuşa bakıp sıradan bir canlı görmez. Kimi onu tanrıların habercisi sayar, kimi ruhların refakatçisi, kimi felaketin gölgesi, kimi ise bilgeliğin ta kendisi.

Sanki insanlık, birbirinden habersiz bir anlaşma yapmış gibidir.

Asıl soru şudur:

Neden?

Neden binlerce kilometre uzaklıktaki toplumlar, aynı kuşun gözlerinde görünmeyen bir hakikat sezdi? Neden karga yalnızca biyolojinin konusu olarak kalmadı da mitolojinin, sanatın, dinlerin ve şiirin ortak ilgisine dönüştü?

Sanki her medeniyet onu yeniden yaratmıştır. Çünkü semboller, canlıların kendisinden değil, onlara bakan gözlerden doğar. Bir coğrafyada ölümün kıyısında bekleyen siyah bir gölge olurken, başka bir coğrafyada ilahi bilgiyi taşıyan kutsal bir elçiye dönüşür. Aradaki fark karganın değişmesi değildir. İnsanın, evrene hangi soruyu sorduğudur.

Kuzeye, İskandinav topraklarına gidelim. Soğuk rüzgârların ve uzun gecelerin hüküm sürdüğü o dünyada karga, korkunun değil bilginin sembolüdür. Tanrı Odin’in omuzlarında iki kuzgun oturur: Huginn ve Muninn. Biri düşüncedir. Diğeri hafıza. Her gün dünyanın dört bir yanına uçar, gördüklerini tanrılarına anlatırlar. Bu anlatı ilk bakışta mitolojik bir hikâye gibi görünür. Ama biraz durup düşününce insanı rahatsız eden bir tarafı vardır. Bilgi neden bir kartalın değil de leşle beslenen siyah bir kuşun kanatlarındadır? Çünkü hakikat, daima güzel görünen yerde bulunmaz. Çürümeyi seyretmeye cesaret edemeyen hiçbir göz, gerçeğin tamamını göremez. Hayatın üstü olduğu gibi bir de altı vardır.

Japonya’da ise gökyüzünden inen başka bir karga vardır. Yatagarasu. Üç ayaklı, güneşi temsil eden ilahi bir kuş. Kaybolanlara yol gösterir. İmparatorları doğru yöne ulaştırır. Burada karga karanlığın değil, yönünü kaybetmiş ruhların pusulasıdır. Aynı siyah tüyler... Ama bambaşka bir anlam. Demek ki renkler tek başına sembol değildir. İnsan, rengin içine ne yerleştirirse onu görür.

Kelt halkları savaş meydanlarında dolaşan kargalara baktığında ölümün kokusunu alıyordu. Tanrıça Morrígan çoğu zaman bir karga olarak görünürdü. Savaşın, kaderin ve kaçınılmaz sonun habercisiydi. Bugün bile savaş fotoğraflarında, yıkılmış şehirlerin üzerinde dolaşan siyah kuşlar insanda tarif etmesi güç bir ürperti uyandırır. Belki bunun nedeni kültür değildir. Belki binlerce yıl boyunca aynı manzarayı gören atalarımızın hafızası, hâlâ içimizde yaşamaya devam ediyordur.

Anadolu’da ise kargaya duyulan his hiçbir zaman tek renkten ibaret olmadı. Kimi bölgelerde eve konması uğursuzluk sayıldı. Bazı halk anlatılarında ise yaklaşan misafirin ya da gelecek haberin işareti olarak görüldü. Bir kuşun aynı anda hem korku hem beklenti taşıması tesadüf değildir. Çünkü insan, bilinmeyeni açıklayamadığında onu işaretlere dönüştürür. Ve işaretler, zamanla inançlardan daha kalıcı hâle gelir.

“Şu yukarda dönen gökle Tanrı’yı seversen söyle;

Ey kutsal yaratık” dedim, “uğursuz kuş ya da şeytan!

Azalt biraz kederimi, söyle ruhum cennette mi

Buluşacak o Lenore’la, adı meleklerce konan,

O sevgili, eşsiz kızla, adı meleklerce konan?”

Dedi Kuzgun: “Hiçbir zaman.”

Kalkıp haykırdım: “Getirsin ayrılışı bu sözlerin!

Rüzgârlara dön yeniden, ölüm kıyısına uzan!

Hatıra bırakma sakın, bir tüyün bile kalmasın!

Dağıtma yalnızlığımı! Bırak beni, git kapımdan!

Yüreğimden çek gaganı, çıkar artık, git kapımdan!”

Dedi Kuzgun: “Hiçbir zaman.”

KUZGUN – EDGAR ALLAN POE

Sanat da bu ortak hafızadan kaçamadı. Edgar Allan Poe, Kuzgun şiirinde kapıya konan siyah kuşu yalnızca bir hayvan olarak yazmadı. Onu, geri dönmeyecek şeylerin sesi yaptı. Tek bir kelimeyi tekrar eden o kuş, aslında yasın konuşan biçimiydi.

Vincent van Gogh son tablolarından birinde buğday tarlasının üzerine kargalar çizdi. Resme bakan herkes aynı şeyi hissetmedi. Ama neredeyse herkes, açıklayamadığı bir ağırlığı sezdi. Çünkü bazı semboller önce duyguya ulaşır. Onları anlamadan hissederiz.

Belki de Carl Gustav Jung bu yüzden sembollerin kişisel olmaktan çok daha eski olduğunu söylerdi. İnsan, yalnızca kendi hayatının değil, insanlığın da hafızasını taşır. Bazı imgeler bu yüzden dünyanın neresine gidersek gidelim tanıdık gelir. Karga bunlardan biridir.

Dünyanın her kültüründe farklı anlamlar taşımasının nedeni tam olarak budur. Çünkü bazı semboller, sınırları değil insan olmayı bilir.

Leave a comment

Subscribe now

Herkes doğduğu günü bilir; fakat kimse kendiyle tanıştığı günü hatırlamaz.

Oysa insanın ikinci bir doğumu vardır. Ne bir hastane odasında olur ne de takvimlere geçer. Sessizce gelir. Bir gece, kimsenin duymadığı bir saatte, kendine dönüp ilk defa içinden “Nasılsın?” diye sorduğunda başlar.

O güne kadar herkesle konuşmuşsundur. Ailenle, arkadaşlarınla, sevdiklerinle... Fakat en uzun suskunluğu kendine karşı yaşamışsındır. Sonra hayat, usul usul omzuna çöker. Bazı insanlar gider, bazı hayaller eksilir, bazı geceler sabaha kavuşmak istemez. Ve bütün sesler sustuğunda geriye yalnızca sen kalırsın. İnsan, kendiyle konuşmaya mecbur kaldığı yaşta büyür.

Çocukken canımız acıyınca ağlardık. Sonra büyüdük. Ağlamanın yerini susmak aldı. Daha da büyüdük; susmanın bile yetmediği günler geldi. İşte o günlerde insan, kendi sesine sığınmayı öğreniyor. Belki de bu yüzden bazı insanlar geceleri geç uyur. Uykuları kaçtığı için değil; kendileriyle yarım kalmış bir konuşmaları olduğu için.

Ve fark edersin ki insanın en acımasız mahkemesi, kendi zihnidir. Ne bir hâkim vardır orada ne de bir jüri. Yalnızca hatırlayan bir kalp ve hiçbir şeyi unutmayan bir vicdan...

İnsan, dünyada en çok kendinden saklanır. Başkalarına söylediği sözler zamanla unutulur; fakat kendine söylediği tek bir söz, yıllarca içinde yaşamaya devam eder. Bu yüzden insanın en zor itirafı, başkasına değil, kendinedir.

Gariptir... Yıllarca birilerinin bizi anlamasını bekleriz. Sonra bir gün anlarız ki, en büyük mahrumiyet başkaları tarafından anlaşılmamak değil; insanın kendine bile yabancı kalmasıymış.

Belki olgunluk dedikleri şey de budur. Kalbinin kapısını çalan herkes için değil, içeride sessizce bekleyen kendin için eve dönmeye başlaman. Çünkü insanın gerçek yuvası, sustuğunda kaçamadığı tek yerdir: kendi içi.

Ve dönüp geriye baktığında, en uzun sohbetini hiç kimseyle değil, kendinle ettiğini fark edersin. Kimi zaman yürürken... Kimi zaman otobüs camına yansıyan siluetinde... Kimi zaman gece yarısı mutfağa su içmeye kalktığında... Kimsenin duymadığı bir sesle kendine sorular sorarsın.

“Gerçekten mutlu muydum?”

“Bunu hak ettim mi?”

“Hata bende mi?”

İnsan, bu soruların cevabını hemen bulamaz. Hatta bazılarının cevabı hiç gelmez. Ama yine de sormaya devam eder. Çünkü bazı soruların vazifesi cevap bulmak değil, insanı değiştirmektir.

Sonra anlarsın... Kendinle konuşmaya başladığın yaş, yalnız kaldığın yaş değildir. Kendinden kaçamadığın yaştır. İşte o günden sonra hiçbir kalabalık seni gerçekten avutamaz. Çünkü insan, kendi sesini bir kez duydu mu, dünyanın bütün gürültüsü anlamını yitirir.

Ve insan...

En sonunda kendine şunu söyleyebildiğinde büyür: “Benden başka gidecek kimsem kalmadı.”

O cümle, ilk bakışta yalnızlık gibi görünür. Oysa hakikatte, insanın kendine vardığı en uzun yolculuğun son durağıdır.

Belki de herkesin hayatında gizli bir yaş vardır. Nüfus cüzdanına yazılmayan... Ne doğum günüyle gelen ne de takvimlerin eskittiği... Sadece gecelerin bildiği bir yaş. İnsan, işte o yaşta kendine rastlar.

Subscribe now

Bu yüzden bazen bir ismi hatırlamakta zorlanırken, yıllar önce duyduğumuz bir cümlenin göğsümüzde bıraktığı ağırlığı hâlâ taşıyoruz. Ne tuhaf. Bir insan hayatımızdan çıkıp gidebiliyor. Başka şehirlere taşınabiliyor. Başka hayatlar kurabiliyor. Belki bizi unutuyor bile. Ama bir sonbahar akşamı pencereye vuran yağmurun sesi, onu bir anda odamıza geri getirebiliyor.

Sanki insanlar gitmiyor da, sadece hatıralarının içine taşınıyorlar ve biz onları artık orada ziyaret ediyoruz.

Belki de bu yüzden bazı ayrılıklar bittiği gün canımızı en çok acıtan şeyler değildir. Asıl acı yıllar sonra gelir. Bir sokakta. Bir kokuda. Bir ışıkta. Çünkü insanları kaybettiğimiz gün üzülürüz. Ama hatıraların ölmediğini fark ettiğimiz gün yas tutmaya başlarız. Hatıraların en garip yanı, zamana itaat etmemeleridir. Yıllar geçer. Evler değişir. Şehirler değişir. Telefon numaraları değişir. Hatta bazen yüzümüz bile değişir. Ama hafıza, inatçı bir çocuk gibi bazı şeyleri bırakmayı reddeder.

İnsan bunun nedenini uzun süre anlayamıyor. Çünkü mantıkla bakınca hatırlamamız gereken şeyler başkadır. Önemli günler. Tarihler. Konuşmalar. Ama hafıza bunların hiçbirine sadık değildir. O gider, en anlamsız görünen ayrıntıyı seçer. Bir çay bardağının masaya bırakılışını. Bir kahkahanın odanın hangi köşesinden yükseldiğini. Rüzgârın birinin saçlarını yüzüne nasıl savurduğunu. Ve yıllar sonra önüne koyar. Sanki dün yaşanmış gibi.

İşte bu yüzden insanları unutuyoruz ama anıları unutamıyoruz. Çünkü insanlar sürekli değişiyor. Hatıralar değişemiyor. Onlar yaşandıkları anda donup kalıyorlar. Ne yaşlanıyorlar. Ne hata yapıyorlar. Ne de bizi hayal kırıklığına uğratacak yeni şeyler yapabiliyorlar. Belki de özlediğimiz insanlar değil. Onların içinde yaşadığı zamanlar.

Çünkü insan bazen birini değil, o kişinin yanında olduğu hâlini özlüyor. Birlikte gülmüş olduğu masayı. Daha genç olan kalbini. Henüz kırılmamış taraflarını. Bu yüzden bazı özlemler aslında bir insana değil, geçmişte kalmış bir versiyonumuza duyuluyor.

Ve bunu fark etmek kolay değil. Çünkü hafıza dürüst değildir. Bir müze görevlisi gibi davranır. Bazı anıları camekanların içine koyar. Tozlarını alır. Parlatır. Bazılarını ise bodrum katına kilitler. Sonra yıllar sonra dönüp baktığımızda, her şey olduğundan daha güzelmiş gibi görünür. Oysa gerçek hayatın içinde kusurlar vardı. Sessizlikler vardı. Kırgınlıklar vardı. Ama hatıralar onları sevmez. Hatıralar hikâyenin en güzel yerlerini saklamayı tercih eder. Bu yüzden bazen geçmişe dönmek istemeyiz. Geçmişteki hisse dönmek isteriz. Ve ikisi aynı şey değildir.

Belki de hatıralar insanlardan daha uzun yaşamıyordur. Belki de biz onları gömmeyi hiçbir zaman öğrenemiyoruzdur. Çünkü insan, hayatından çıkan herkese bir mezar kazabiliyor. Bir fotoğrafı silebiliyor. Bir numarayı engelleyebiliyor. Bir evi terk edebiliyor. Bir şehre bir daha dönmeyebiliyor. Ama bir öğleden sonra pencereden içeri düşen ışığa ne yapacağını bilemiyor. Çünkü bazı şeyler toprağa değil, zamana gömülüyor. Ve zaman ölülerini saklamakta pek başarılı değil.

Yıllar sonra bile canımızı yakan şey geçmiş değildir. Geçmişin geri dönemeyeceğini bilmek değildir. Canımızı yakan şey, bir zamanlar dokunabildiğimiz bir güne artık yalnızca hatırlayarak ulaşabiliyor olmamızdır.

Çünkü bazı insanlar gider. Bazı mevsimler biter. Bazı evler yıkılır. Ama insanın içinde, kapısı hiç kapanmayan birkaç oda kalır. Ve hatıralar, ömürleri boyunca orada yaşamaya devam eder.

Subscribe now

Leave a comment

Bana aşkın neye benzediğini sorarsanız, size uzun süre anksiyeteyi tarif ederdim. Çünkü bazı duygular isimlerinden çok, hissettirdikleriyle birbirine benzer. Kalp hızlanır. Zihin aynı cümleye takılır. Göğüs boşluğu sebepsiz bir ağırlıkla dolar ve insan, bunun adını ne koyacağını bilemez.

İkisi de kalpten gelir gibi hissedilir. İkisi de insanı bekletir. İkisi de gece yarısı tavana baktırır. Ama zamanla fark ettim ki biri seni bir insana yaklaştırırken, diğeri seni kendine yabancılaştırır.

Ve bu ayrımı yapmak yıllarımı aldı.

Belki de bazı ilişkiler, sandığımız gibi “yanlış insanı sevmek” değildir. Belki de mesele, duygunun kendisini yanlış okumaktır. Çünkü insan bazen birini sevdiğini düşünürken aslında sadece onu kaybetme ihtimaline tutunur. Ve bu tutunma, sevgi gibi görünür. Ama değildir.

Kalbinin hızlanması onu sevdiğini kanıtlamıyor olabilir. Sadece onu kaybetmekten korktuğunu, zihninde büyüttüğün ihtimallerin seni esir aldığını söylüyordur.

Romantize Edilen Kaygı: Yanlış Okunan Duygular

Kalbim her hızlandığında bunun aşk olduğunu düşündüm. Şimdi geriye baktığımda bazı duyguları romantikleştirdiğimi görüyorum.

Uykusuz geceleri tutku sandık. Sürekli tetikte olmayı bağlılık sandık. Mesaj gelmediğinde içimize çöken karanlığı sevgiye yorduk. Oysa aşk bir yangınsa, anksiyete o yangının dumanıdır. Uzaktan bakınca aynı görünürler. Yaklaştığında biri ısıtır, diğeri nefesini keser.

Birinin yokluğu can yakıyorsa bu aşk olabilir; ama birinin yokluğu seni kendinden ediyorsa, orada korku da vardır.

Bedenin Dili: Aşk Mı, Yoksa Tehdit Mi?

Bilim insanları aşkın ilk dönemlerinde salgılanan kimyasallar ile anksiyetenin vücutta benzer etkiler yarattığını söylüyor.

Kalp hızlanıyor. Uyku bozuluyor. Zihin tek bir düşünce etrafında dönüp duruyor. Belki de bu yüzden bazı insanlar aşkı bulduklarında huzur değil, panik hissediyor. Çünkü beden bazen mutlulukla tehdidi aynı dilde yazıyor. Ve insan bu dili çoğu zaman yanlış okuyor.

Beklemek, Kaybetmek Ve Zihnin Tuzağı

Bir mesajın gelmesini beklerken hissettiğin şey gerçekten özlem miydi, yoksa terk edilme ihtimalinin yarattığı boşluk mu? İnsan bu sorudan kaçıyor. Çünkü bazı cevaplar ilişkileri değil, bütün hikâyeyi değiştirir. Ve fark etmeden sevdiği kişiden çok, onu kaybetme ihtimaliyle yaşamaya başlıyor.

Trajik olan da bu.

Aşk insanı bugüne çağırır. Anksiyete yarına sürükler. Biri “buradayım” der. Diğeri “ya giderse?” diye fısıldar.

O Zaman Gerçek Sevgi Nerede Başlar?

Bazen ilişkiler insanların birbirini tüketmesinden değil, ihtimallerin insanı tüketmesinden dolayı yorulur. Çünkü gerçeklerin bir sınırı vardır. Ama korkular sonsuzdur.

Halbuki bazı insanlar hayatımıza kalbimizi tamamlamak için değil, eksiklerimizi görünür kılmak için gelir. Ve bunu anlamak zaman alır.

Çünkü aşk hakkında yazılmış çoğu şey huzurdan değil, yaralardan beslenir. Bu yüzden acıyı derinlik, takıntıyı tutku, korkuyu bağlılık sanırız.

Oysa gerçek sevgi sürekli alarm halinde yaşatmaz. Seni kendi hayatının merkezinden çıkarıp başka birinin etrafında döndürmez. Gerçek sevgi nefes aldırır.

Büyümenin Sessiz Tarafı

“Beni sana bağlayan şeyin aşk mı yoksa korku mu olduğunu anlamak için önce sensiz kim olduğumu hatırlamam gerekti.” Demiştim birisine.

Sanırım büyümek biraz da bununla ilgili.

Kalbin sesini dinlemek değil; o sese karışan korkuları ayırt edebilmek.

Belki de mesele aşkın ne olduğu değil, bizim neye aşk dediğimizdi. Çünkü insan en çok anlam veremediği duyguyu romantikleştirir.

Bugün geriye dönüp baktığımda şunu görüyorum: bazı insanlar hayatımıza sevilmek için değil, kendimizi nasıl seveceğimizi öğrenmemiz için gelir.

Ve bazıları sadece şunu öğretir: Her hızlanan kalp doğru hikâyeye ait değildir. Aşk sandığın şey bazen sadece içindeki gürültüdür.