<script data-pm-proxy="intercept"></script><?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0" xmlns:itunes="http://www.itunes.com/dtds/podcast-1.0.dtd" xmlns:googleplay="http://www.google.com/schemas/play-podcasts/1.0"><channel><title><![CDATA[Ci vuole un villaggio]]></title><description><![CDATA[La newsletter che prende spunto da ciò di cui parlano i genitori la mattina fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo]]></description><link>https://silviadebernardin.substack.com</link><image><url>https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,w_256,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png</url><title>Ci vuole un villaggio</title><link>https://silviadebernardin.substack.com</link></image><generator>Substack</generator><lastBuildDate>Fri, 04 Sep 2026 00:16:08 GMT</lastBuildDate><atom:link href="/__u/silviadebernardin.substack.com/feed" rel="self" type="application/rss+xml"/><copyright><![CDATA[Silvia De Bernardin]]></copyright><language><![CDATA[it]]></language><webMaster><![CDATA[silviadebernardin@substack.com]]></webMaster><itunes:owner><itunes:email><![CDATA[silviadebernardin@substack.com]]></itunes:email><itunes:name><![CDATA[Silvia De Bernardin]]></itunes:name></itunes:owner><itunes:author><![CDATA[Silvia De Bernardin]]></itunes:author><googleplay:owner><![CDATA[silviadebernardin@substack.com]]></googleplay:owner><googleplay:email><![CDATA[silviadebernardin@substack.com]]></googleplay:email><googleplay:author><![CDATA[Silvia De Bernardin]]></googleplay:author><itunes:block><![CDATA[Yes]]></itunes:block><item><title><![CDATA[#52 Ci vuole un villaggio | Alla ricerca del senso]]></title><description><![CDATA[Ci facciamo molte domande - che &#232; sempre un bene di per s&#233; - ma rischiamo di perderci nel mare di risposte possibili, anche rispetto alla genitorialit&#224;. Che fare, allora?]]></description><link>https://silviadebernardin.substack.com/p/52-ci-vuole-un-villaggio-alla-ricerca</link><guid isPermaLink="false">https://silviadebernardin.substack.com/p/52-ci-vuole-un-villaggio-alla-ricerca</guid><dc:creator><![CDATA[Silvia De Bernardin]]></dc:creator><pubDate>Mon, 03 Aug 2026 05:34:11 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!YugC!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd237e370-701e-432e-94ab-edaa593b6cbd_3000x4000.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<h2><strong>Ciao!</strong></h2><p><em><span>Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta </span><strong>il cantiere del nuovo villaggio</strong><span>, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Parliamo di </span><strong>genitorialit&#224;</strong><span>, ma anche di </span><strong>comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni</strong><span>. Puoi iscriverti qui:</span></em></p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe now&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/subscribe"><span>Subscribe now</span></a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hcUP!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcdb5ce23-18f6-4491-b3d9-f3a2f0de4068_3508x471.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hcUP!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcdb5ce23-18f6-4491-b3d9-f3a2f0de4068_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hcUP!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcdb5ce23-18f6-4491-b3d9-f3a2f0de4068_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hcUP!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcdb5ce23-18f6-4491-b3d9-f3a2f0de4068_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hcUP!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcdb5ce23-18f6-4491-b3d9-f3a2f0de4068_3508x471.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hcUP!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcdb5ce23-18f6-4491-b3d9-f3a2f0de4068_3508x471.png" width="1456" height="195" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/cdb5ce23-18f6-4491-b3d9-f3a2f0de4068_3508x471.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:195,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:983754,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/209116494?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcdb5ce23-18f6-4491-b3d9-f3a2f0de4068_3508x471.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hcUP!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcdb5ce23-18f6-4491-b3d9-f3a2f0de4068_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hcUP!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcdb5ce23-18f6-4491-b3d9-f3a2f0de4068_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hcUP!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcdb5ce23-18f6-4491-b3d9-f3a2f0de4068_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hcUP!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcdb5ce23-18f6-4491-b3d9-f3a2f0de4068_3508x471.png 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Inizio a scrivere queste righe che &#232; il pomeriggio del 30 luglio. La lista delle cose da chiudere e consegnare prima delle vacanze &#232; stata (quasi) tutta spuntata. Rimarrebbe da scrivere l&#8217;ultimo numero della newsletter prima della pausa, questo. Ci sono diverse questioni di cui vorrei parlare, molte delle quali sollecitate da letture e confronti nati proprio su questa piattaforma negli ultimi giorni, e trasformatisi in <strong>appunti, messaggi, interviste, vocali troppo lunghi alle amiche</strong>. Non so bene da dove cominciare. Allora, guardo fuori, mi alzo, mangio un gelato, do un&#8217;occhiata alle notizie. E mi imbatto in un articolo. C&#8217;&#232; una parola che attira la mia attenzione. E, allora, partiamo da qui.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!YugC!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd237e370-701e-432e-94ab-edaa593b6cbd_3000x4000.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!YugC!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd237e370-701e-432e-94ab-edaa593b6cbd_3000x4000.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!YugC!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd237e370-701e-432e-94ab-edaa593b6cbd_3000x4000.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!YugC!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd237e370-701e-432e-94ab-edaa593b6cbd_3000x4000.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!YugC!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd237e370-701e-432e-94ab-edaa593b6cbd_3000x4000.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!YugC!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd237e370-701e-432e-94ab-edaa593b6cbd_3000x4000.jpeg" width="315" height="419.92788461538464" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/d237e370-701e-432e-94ab-edaa593b6cbd_3000x4000.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1941,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:315,&quot;bytes&quot;:2307139,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/209116494?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd237e370-701e-432e-94ab-edaa593b6cbd_3000x4000.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!YugC!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd237e370-701e-432e-94ab-edaa593b6cbd_3000x4000.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!YugC!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd237e370-701e-432e-94ab-edaa593b6cbd_3000x4000.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!YugC!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd237e370-701e-432e-94ab-edaa593b6cbd_3000x4000.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!YugC!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd237e370-701e-432e-94ab-edaa593b6cbd_3000x4000.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Foto di <a href="https://unsplash.com/it/@christynatd?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Christy Dalmat</a> su <a href="https://unsplash.com/it/foto/collana-di-perline-multicolore-su-tavolo-di-legno-marrone-y_z3rURYpR0?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a></figcaption></figure></div><div><hr></div><h4>Confusione e <em>sensemaking</em></h4><p>L&#8217;articolo si intitola &#8220;<a href="https://www.vita.it/idee/e-tempo-di-sensemaking-il-turismo-si-faccia-contaminare-dalleconomia-sociale/">&#200; tempo di </a><em><a href="https://www.vita.it/idee/e-tempo-di-sensemaking-il-turismo-si-faccia-contaminare-dalleconomia-sociale/">sensemaking</a></em><a href="https://www.vita.it/idee/e-tempo-di-sensemaking-il-turismo-si-faccia-contaminare-dalleconomia-sociale/">. Il turismo si faccia contaminare dall&#8217;economia sociale&#8221;</a> ed &#232; scritto dal sociologo Flaviano Zandonai. <span>&#200;</span> tratto dal numero di luglio-agosto del mensile <a href="https://www.vita.it/magazine/nellitalia-dei-paesi-persona/">&#8220;Vita&#8221;</a> dedicato ai <strong>&#8220;paesi-persona&#8221;</strong>, ovvero &#8220;luoghi che hanno messo a<strong>l centro la comunit&#224;</strong> e che nelle relazioni hanno il loro bene pi&#249; prezioso&#8221;. Mete anche turistiche, ma in modo diverso da quello che siamo solitamente portati a considerare, nei quali <strong>al centro dell&#8217;esperienza ci sono davvero l&#8217;incontro e lo scambio</strong>. &#200; un numero che mi interessa particolarmente perch&#233;, magari non lo sai, ma uno degli altri temi di cui mi occupo molto per lavoro &#232; proprio il turismo. La parola che mi colpisce in quell&#8217;articolo &#232; <em>sensemaking. </em>Zandonai parla dei cammini, tipologia di viaggio, sempre pi&#249; in voga, alla quale sono stati dedicati una legge e fondi specifici, ma che necessita di una strategia dedicata per non finire schiacciata dalle dinamiche industriali del turismo di massa. Scrive Zandonai:</p><blockquote><p><span>&#8220;Al centro si pone infatti quell&#8217;approccio esperienziale che favorisce </span><strong><span>il riconoscimento di s&#233; nel rapporto con gli altri e con il contesto</span></strong><span>. Un attraversamento tra dimensione interiore ed esteriore che alimenta</span><mark data-color="#93c47d" style="background-color: rgb(147, 196, 125); color: rgb(0, 0, 0);"><span> la principale competenza distintiva dell&#8217;umano: </span></mark><strong><mark data-color="#93c47d" style="background-color: rgb(147, 196, 125); color: rgb(0, 0, 0);"><span>la capacit&#224; di attribuire significati</span></mark></strong><span>. &#200; il cosiddetto </span><em>sensemaking</em><span>, di cui si avverte un bisogno crescente nell&#8217;era degli algoritmi e, soprattutto, dell&#8217;intelligenza artificiale&#8221;.</span></p></blockquote><p>Mi si accende una lampadina, e non ha a che fare solamente con il turismo. Il <em>sensemaking, s</em>copro facendo una breve ricerca, &#232;<strong> il modo in cui gli esseri umani provano a dare significato a quanto accade</strong>, soprattutto l&#236; dove il contesto risulta ambiguo e confuso. Un approccio teorizzato qualche decennio fa dall&#8217;esperto di organizzazione Karl E. Weick nell&#8217;ambito dei suoi studi sul funzionamento delle organizzazioni lavorative.</p><p>L&#8217;impressione, in questa estate caldissima e sfiancante, &#232; che siamo<strong> tutti alle prese con un grande lavoro di ricerca e costruzione di senso</strong>, rispetto ai lavori per i quali tutte le mattine ci alziamo, ai tempi delle nostre giornate, agli stili di vita che adottiamo (vedi proprio il caso del turismo e dei viaggi). </p><blockquote><p>Che senso ha passare ore e ore davanti a un computer a <strong>fare cose di cui non percepisco il valore?</strong> Perch&#233; la casa in cui vivo <strong>costa quarant'anni del mio lavoro</strong>? Per stare in salute, so che devo mangiare bene, dormire abbastanza e fare attivit&#224; fisica, e allora perch&#233; <strong>non riesco a fare nessuna delle tre cose?</strong> Perch&#233; per provare a staccare mi sto intruppando nella spiaggia pi&#249; incasinata d&#8217;Italia a 45&#176;C sotto il sole, spendendo un patrimonio?</p></blockquote><p>Poi c&#8217;&#232; la genitorialit&#224;, lo scegliere di diventare genitori o meno, e il modo in cui la genitorialit&#224; viene vissuta. </p><blockquote><p>Perch&#233; ho fatto un figlio se poi <strong>riesco a stare con lui solo mezz&#8217;ora la sera?</strong> Ha senso <strong>mettere al mondo altri esseri umani in un pianeta che sta andando letteralmente a fuoco</strong>, climaticamente e geopoliticamente parlando? Perch&#233; <strong>per fare la mamma devo rinunciare al mio lavoro</strong>, quello per cui ho studiato tanto, mi sono preparata, che mi riesce bene e che mi piace pure? </p></blockquote><p>Ci facciamo molte domande - che &#232; sempre un bene di per s&#233; - ma<strong><mark data-color="#93c47d" style="background-color: rgb(147, 196, 125); color: rgb(0, 0, 0);"> </mark></strong><mark data-color="#93c47d" style="background-color: rgb(147, 196, 125); color: rgb(0, 0, 0);">rischiamo di perderci nel mare delle risposte possibili</mark><strong>.</strong></p><p>La definizione di <em>sensemaking </em>fa riferimento al contesto nel quale avviene la costruzione di senso: <strong>un contesto spesso confuso</strong>. In ogni ambito delle nostre vite, dalle cose rilevanti, come relazioni, figli, lavoro, denaro, a quelle pi&#249; quotidiane, come cosa cucinare per cena, che libro leggere o dove andare in vacanza, <strong>siamo sommersi di informazioni, stimoli e modelli</strong>. <mark data-color="#93c47d" style="background-color: rgb(147, 196, 125); color: rgb(0, 0, 0);">&#8220;La sovrabbondanza si traduce in una carenza di senso</mark><strong><mark data-color="#93c47d" style="background-color: rgb(147, 196, 125); color: rgb(0, 0, 0);">&#8221;</mark></strong>, spiega l&#8217;esperto di architettura dell&#8217;informazione, Luca Rosati, <a href="https://www.lucarosati.it/blog/sense-making">a proposito del </a><em><a href="https://www.lucarosati.it/blog/sense-making">sensemaking</a></em><a href="https://www.lucarosati.it/blog/sense-making"> applicato ai processi comunicativi</a>. Credo che la stessa cosa possa dirsi anche rispetto agli altri ambiti delle nostre vite.</p><p>Che fare, dunque? Forse il punto non &#232; trovare risposte definitive, ma<strong> capire dove e come cercarle</strong>. <span>&#200; la riflessione </span>che ho condiviso in queste settimane con le persone con le quali mi &#232; capitato di parlare soprattutto di lavoro e ricerca di equilibrio tra vita personale, professionale e sopravvivenza economica. Illuminante &#232; stata una chiacchierata che ho fatto <a href="https://percorsiformativi06.it/">con Silvia Iaccarino di Percorsi Formativi 06</a> - che diventer&#224; presto un&#8217;intervista per questa newsletter - nella quale alla fine ci siamo trovate a concordare su un assunto di base: non esistono risposte semplici, <mark data-color="#93c47d" style="background-color: rgb(147, 196, 125); color: rgb(0, 0, 0);">le questioni che viviamo, anche quelle genitoriali ed educative, sono complesse e meritano risposte altrettanto complesse, sistemiche e comunitarie</mark>. Altrimenti, il rischio &#232; di scaricare ogni responsabilit&#224; sulle spalle dei singoli - genitori, famiglie, educatori o insegnanti che siano - senza tenere conto delle<strong> condizioni di contesto che determinano e vincolano</strong> le scelte e le azioni di ciascuno di noi.</p><p>Anche <strong>la ricerca di senso, dunque, pu&#242; alimentarsi unicamente in un&#8217;ottica collettiva e di comunit&#224;</strong>. Lo stesso Weick, parlando di <em>sensemaking</em> in azienda, ne descriveva la componente sociale: <mark data-color="#93c47d" style="background-color: rgb(147, 196, 125); color: rgb(0, 0, 0);">il senso si costruisce attraverso il dialogo, le storie, il confronto con gli altri</mark>. <span>&#200;</span> quello che dice anche Zandonai a proposito del turismo, che pu&#242; trovare un passo davvero nuovo in esperienze che facilitino &#8220;il riconoscimento di s&#233; nel rapporto con gli altri e con il contesto&#8221;. Lo spiegano benissimo i filosofi Andrea Colamedici e Maura Gancitano, che alla ricerca di senso nel lavoro hanno dedicato qualche anno fa il libro &#8220;<a href="https://www.harpercollins.it/9788830592155/ma-chi-me-lo-fa-fare-come-il-lavoro-ci-ha-illuso-la-fine-dellincantesimo/">Ma chi me lo fa fare?&#8221;</a> e ripreso il tema recentemente nella newsletter intitolata <a href="https://www.tlonletter.it/p/perche-non-ti-va-piu-di-lavorare?selection=3f93f6c5-7b80-4086-91e3-a7327a68eec7&amp;hide_intro_popup=true#:~:text=Dall%E2%80%99altra%2C%20e%20questa%20%C3%A8%20la%20parte%20pi%C3%B9%20difficile%2C%20reinventare%20le%20condizioni%20materiali%2C%20educative%2C%20istituzionali%2C%20perch%C3%A9%20la%20facolt%C3%A0%20di%20produrre%20senso%20possa%20essere%20di%20nuovo%20esercitata">&#8220;Perch&#233; non ti va pi&#249; di lavorare?&#8221;</a>, in cui scrivono:</p><blockquote><p><span>&#8220;Dall&#8217;altra, e questa &#232; la parte pi&#249; difficile, </span>reinventare le condizioni materiali, educative, istituzionali, perch&#233; la facolt&#224; di produrre senso possa essere di nuovo esercitata<span>. Non si tratta di insegnare alle persone a &#8216;trovare il proprio scopo&#8217;, che &#232; </span><strong><span>l&#8217;ennesima stronzata individualizzante</span></strong><span>. Si tratta di</span><strong><span> </span></strong><mark data-color="#93c47d" style="background-color: rgb(147, 196, 125); color: rgb(0, 0, 0);">costruire luoghi, tempi e relazioni in cui il senso possa nascere, essere riconosciuto e scambiato</mark><span>. Le scuole, le universit&#224;, gli ospedali, i quartieri, le piazze, gli spazi del tempo libero: tutti questi luoghi sono stati, negli ultimi decenni, riconvertiti alla logica della prestazione&#8221;.</span></p></blockquote><p>Senza sapere nulla di tutta questa cornice teorica, che scopro solamente ora, rifletto sul fatto che, in effetti, anche per me due sono le cose che funzionano quando il senso scivola via: </p><ul><li><p><strong>parlare con le persone</strong>: farlo mi ha aiutato recentemente a rimettere a fuoco questioni, frustrazioni e interrogativi, rileggendoli attraverso punti di vista diversi dal mio, e mi ha fatto sentire meno sola nelle cose della vita;</p></li><li><p><strong>leggere</strong>: il principio &#232; grosso modo il medesimo e si basa sul rispecchiamento nelle storie altrui. Parlo dei libri, ma anche dei giornali. Tra le cose che ho ricominciato a fare con costanza ultimamente <strong>c&#8217;&#232; leggere quotidiani e periodici di carta</strong>: rispetto al flusso del digitale, mi danno <strong>un appiglio fisico </strong>che mi consente di orientarmi meglio.</p></li></ul><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QlW1!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24c55eac-e77b-4ca2-b588-cf2cdd965ad8_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QlW1!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24c55eac-e77b-4ca2-b588-cf2cdd965ad8_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QlW1!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24c55eac-e77b-4ca2-b588-cf2cdd965ad8_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QlW1!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24c55eac-e77b-4ca2-b588-cf2cdd965ad8_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QlW1!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24c55eac-e77b-4ca2-b588-cf2cdd965ad8_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QlW1!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24c55eac-e77b-4ca2-b588-cf2cdd965ad8_3508x439.png" width="1456" height="182" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/24c55eac-e77b-4ca2-b588-cf2cdd965ad8_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:182,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/209116494?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24c55eac-e77b-4ca2-b588-cf2cdd965ad8_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QlW1!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24c55eac-e77b-4ca2-b588-cf2cdd965ad8_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QlW1!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24c55eac-e77b-4ca2-b588-cf2cdd965ad8_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QlW1!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24c55eac-e77b-4ca2-b588-cf2cdd965ad8_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QlW1!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F24c55eac-e77b-4ca2-b588-cf2cdd965ad8_3508x439.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h4>Domande e (qualche) risposta</h4><p>Prima di salutarti, ti suggerisco due delle letture di cui ti parlavo all&#8217;inizio che, a proposito di ricerca di senso, mi hanno posto <strong>domande difficili</strong> e fornito qualche risposta:</p><ul><li><p>il numero della newsletter di <span class="mention-wrap" data-attrs="{&quot;name&quot;:&quot;Nina Gigante | Salute Olistica&quot;,&quot;id&quot;:4954289,&quot;type&quot;:&quot;user&quot;,&quot;url&quot;:null,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/dfa7025f-29df-4eac-a1f5-3a766ef162ad_892x892.jpeg&quot;,&quot;uuid&quot;:&quot;a0d40779-73e9-44ee-8811-2964ae706717&quot;}" data-component-name="MentionToDOM"></span> intitolato <a href="/__u/ninagiga.substack.com/p/114-parliamo-di-soldi">&#8220;Parliamo di soldi&#8221;</a>, nel quale la domanda &#232;: <strong>cosa succede al corpo quando i conti non tornano?</strong> Forse ho capito da dove arriva quella sensazione di <em>scarcity</em> <em>brain</em> che mi pare di avvertire da qualche settimana;</p></li><li><p>la terza puntata sulla residenza artistica ad Amburgo di <span class="mention-wrap" data-attrs="{&quot;name&quot;:&quot;Marta Balzi&quot;,&quot;id&quot;:346753151,&quot;type&quot;:&quot;user&quot;,&quot;url&quot;:null,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!XT4d!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F22799fca-a63d-44fd-918e-a174c3cfdcca_750x750.jpeg&quot;,&quot;uuid&quot;:&quot;b41d28a9-5180-4964-8209-2f98cf1c8928&quot;}" data-component-name="MentionToDOM"></span>, che<a href="/__u/martabalzi.substack.com/p/40-possiamo-davvero-lavorare-mentre"> in questo numero di Madri Mostri Miti </a>si e ci domanda: <strong>possiamo davvero lavorare con i figli? </strong>La mia risposta &#232; no (come quella che d&#224; Marta). Ma questa &#232; un&#8217;altra storia e ne parliamo con calma un&#8217;altra volta.</p></li></ul><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!e9SR!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6a771e86-bc4c-4812-a565-46d423bbcbf3_3508x507.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!e9SR!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6a771e86-bc4c-4812-a565-46d423bbcbf3_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!e9SR!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6a771e86-bc4c-4812-a565-46d423bbcbf3_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!e9SR!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6a771e86-bc4c-4812-a565-46d423bbcbf3_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!e9SR!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6a771e86-bc4c-4812-a565-46d423bbcbf3_3508x507.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!e9SR!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6a771e86-bc4c-4812-a565-46d423bbcbf3_3508x507.png" width="1456" height="210" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/6a771e86-bc4c-4812-a565-46d423bbcbf3_3508x507.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:210,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:263944,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/209116494?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6a771e86-bc4c-4812-a565-46d423bbcbf3_3508x507.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!e9SR!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6a771e86-bc4c-4812-a565-46d423bbcbf3_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!e9SR!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6a771e86-bc4c-4812-a565-46d423bbcbf3_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!e9SR!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6a771e86-bc4c-4812-a565-46d423bbcbf3_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!e9SR!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6a771e86-bc4c-4812-a565-46d423bbcbf3_3508x507.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Ora &#232; davvero il momento dei saluti. Che dire? Ti auguro che dovunque tu vada o non vada, possa ritagliarti <strong>qualche momento per stare bene</strong>. E, magari, ritrovare senso in una chiacchierata, in un bel panorama, in una cosa gustosa da mangiare, in un buon libro (e, si spera, in un po&#8217; di fresco) &#128154;</p><p>Noi ci ritroviamo qui <strong>tra qualche settimana</strong>, puntuali come il suono della prima campanella di settembre &#127890;</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EO6Y!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2ad32a5c-2b63-4bbe-8799-01157728508d_3090x1216.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EO6Y!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2ad32a5c-2b63-4bbe-8799-01157728508d_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EO6Y!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2ad32a5c-2b63-4bbe-8799-01157728508d_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EO6Y!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2ad32a5c-2b63-4bbe-8799-01157728508d_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EO6Y!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2ad32a5c-2b63-4bbe-8799-01157728508d_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EO6Y!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2ad32a5c-2b63-4bbe-8799-01157728508d_3090x1216.png" width="339" height="133.4114010989011" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/2ad32a5c-2b63-4bbe-8799-01157728508d_3090x1216.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:573,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:339,&quot;bytes&quot;:1681810,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/209116494?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2ad32a5c-2b63-4bbe-8799-01157728508d_3090x1216.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EO6Y!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2ad32a5c-2b63-4bbe-8799-01157728508d_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EO6Y!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2ad32a5c-2b63-4bbe-8799-01157728508d_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EO6Y!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2ad32a5c-2b63-4bbe-8799-01157728508d_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!EO6Y!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2ad32a5c-2b63-4bbe-8799-01157728508d_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p><em><span>&#8220;Ci vuole un villaggio&#8221; &#232; la newsletter che </span><strong>prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori la mattina fuori da scuola</strong><span> per provare ad allargare lo sguardo. Perch&#233; ho scelto questo titolo e il senso di questa newsletter, lo trovi spiegato meglio</span><a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/1-ci-vuole-un-villaggio-cominciamo?utm_source=substack&amp;publication_id=2035602&amp;post_id=138023076&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;utm_campaign=email-share&amp;isFreemail=true&amp;r=127lj9"> qui, nel primo numero</a><span>.</span></em></p><p><em><span>Io sono </span><strong>Silvia De Bernardin</strong><span>, giornalista freelance e mamma. Da anni scrivo di </span><strong>genitorialit&#224;</strong><span>, ma anche di</span><strong> lavoro, salute, alimentazione, sostenibilit&#224;, turismo, libri</strong><span>. Mi trovi anche su </span><a href="https://www.instagram.com/silvia_gole/">Instagram</a><span> e </span><a href="https://www.linkedin.com/in/silvia-de-bernardin/">Linkedin</a><span>.</span></em></p><p><em><span>Le immagini che danno forma visiva al villaggio di questa newsletter sono frutto della mano e della creativit&#224; magica di </span><a href="/__u/open.substack.com/users/4117869-alice-fadda?utm_source=mentions">Alice Fadda</a><span>.</span></em></p><p><span>Leggi </span><strong>altre storie dall&#8217;archivio</strong><span> del villaggio:</span></p><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;16f34b43-7426-401a-b8b1-44acfbc82de5&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Come va? Io inizio a scrivere questo numero della newsletter con qualche giorno d&#8217;anticipo rispetto a quando tu lo leggerai. Sono su un treno, di ritorno da Napoli. Sono stata l&#236; per lavoro e poi mi sono fermata un paio di giorni per un fine settimana in solitaria. Viaggiare da soli non &#232; sempre facile, espone di pi&#249; agli imprevisti e alla malinco&#8230;&quot;,&quot;cta&quot;:null,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#9 Ci vuole un villaggio I Siamo (genitori) pi&#249; fragili o pi&#249; consapevoli?&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2024-03-11T07:03:18.786Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!5oGE!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2595d065-f931-49fa-ad28-5b7c3313c10a_4030x2674.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/siamo-genitori-piu-fragili-o-piu&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:142267235,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:7,&quot;comment_count&quot;:0,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;c4b91c7c-ee20-4899-b183-d65fd3e6dd58&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Questo numero si apre con una faccia che trovo decisamente simpatica e che da qualche giorno fa da sfondo anche al mio cellulare.&quot;,&quot;cta&quot;:null,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#11 Ci vuole un villaggio... anche nei paesi&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2024-04-08T06:03:12.309Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!8tI7!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F47162da2-462e-428c-85fa-a950724831e5_3024x4032.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/11-ci-vuole-un-villaggio-anche-nei&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:143303569,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:16,&quot;comment_count&quot;:2,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[#51 Ci vuole un villaggio | Luglio, col bene che ti volevo]]></title><description><![CDATA[Strumenti, consigli di lettura e riflessioni sparse nelle settimane del gran caldo, mai cos&#236; caldo]]></description><link>https://silviadebernardin.substack.com/p/51-ci-vuole-un-villaggio-luglio-col</link><guid isPermaLink="false">https://silviadebernardin.substack.com/p/51-ci-vuole-un-villaggio-luglio-col</guid><dc:creator><![CDATA[Silvia De Bernardin]]></dc:creator><pubDate>Mon, 20 Jul 2026 05:33:10 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!c0HY!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdfc72a88-b7f2-47f2-a7b5-2998312a5c8b_3024x4032.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<h2>Ciao!</h2><p><em><span>Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta </span><strong>il cantiere del nuovo villaggio</strong><span>, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Parliamo di </span><strong>genitorialit&#224;</strong><span>, ma anche di </span><strong>comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni</strong><span>. Puoi iscriverti qui:</span></em></p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe now&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/subscribe"><span>Subscribe now</span></a></p><p></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QGtf!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcc433dc7-9a87-48e0-8d4d-7fa4ead93656_3508x471.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QGtf!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcc433dc7-9a87-48e0-8d4d-7fa4ead93656_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QGtf!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcc433dc7-9a87-48e0-8d4d-7fa4ead93656_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QGtf!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcc433dc7-9a87-48e0-8d4d-7fa4ead93656_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QGtf!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcc433dc7-9a87-48e0-8d4d-7fa4ead93656_3508x471.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QGtf!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcc433dc7-9a87-48e0-8d4d-7fa4ead93656_3508x471.png" width="1456" height="195" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/cc433dc7-9a87-48e0-8d4d-7fa4ead93656_3508x471.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:195,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:983754,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/206455643?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcc433dc7-9a87-48e0-8d4d-7fa4ead93656_3508x471.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QGtf!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcc433dc7-9a87-48e0-8d4d-7fa4ead93656_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QGtf!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcc433dc7-9a87-48e0-8d4d-7fa4ead93656_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QGtf!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcc433dc7-9a87-48e0-8d4d-7fa4ead93656_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QGtf!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcc433dc7-9a87-48e0-8d4d-7fa4ead93656_3508x471.png 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Fa caldo anche l&#236;, vero? Qui sono settimane faticose. Non &#232; solamente questione dello <strong>stress fisico e psicologico </strong>che il caldo estremo comporta e dei danni che fa. C&#8217;&#232; anche un aspetto emotivo, che credo non sia secondario: <mark data-color="#93c47d" style="background-color: rgb(147, 196, 125); color: rgb(0, 0, 0);">la crisi climatica ci sta rubando l&#8217;estate</mark>. Mi &#232; capitato di parlarne con diverse persone nelle ultime settimane: le cene sul balcone nelle lunghissime giornate di giugno, il cinema all&#8217;aperto, la passeggiata dopo cena per andare a prendere un gelato. Io, personalmente, non ce la faccio - e mi ritengo una privilegiata per essere riuscita a crearmi da un paio di anni <strong>un rifugio climatico</strong> a mille metri di quota che mi d&#224; la possibilit&#224; di scappare non appena la citt&#224; si fa rovente. Ne avevamo gi&#224; parlato in <a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/ci-vuole-un-villaggio-i-un-numero">un numero della newsletter</a> di luglio del 2024, a proposito di un articolo di Fabio Deotto intitolato <a href="https://lucysullacultura.com/perche-lestate-non-ci-piace-piu/">&#8220;Perch&#233; l&#8217;estate non ci piace pi&#249;&#8221;</a>. Sono passati due anni, poco &#232; cambiato, anzi <strong>la situazione &#232; addirittura peggiorata</strong>, visto quello che ci dicono <a href="https://www.ansa.it/sito/notizie/economia/2026/07/09/nel-2026-il-giugno-piu-caldo-per-leuropa-occidentale_7c26d590-0720-496a-afeb-8dba39bb8966.html">le statistiche su questa estate climaticamente terribile</a>.  Un dato su tutti? Quello del <a href="https://www.unicef.it/media/quasi-la-meta-dei-bambini-del-mondo-11-miliardi-e-esposta-ad-almeno-tre-pericoli-climatico-concomitanti-nuovo-rapporto-sui-rischi-climatici-per-infanzia-2026/">&#8220;Rapporto sui rischi climatici per l&#8217;infanzia 2026&#8221; </a>dell&#8217;Unicef, pubblicato a giugno, che dice che l&#8217;Italia &#232; un Paese nel quale i bambini sono particolarmente esposti ai rischi climatici, con <strong>la quasi totalit&#224; (il 92,89%) esposto ad almeno un pericolo, siccit&#224; e ondate di calore in testa</strong>.</p><p>Personalmente non mi capacito di come sul tema della crisi climatica non scendiamo tutti in piazza chiedendo di fare quello che la scienza ci dice da anni di fare: <strong>adattamento e mitigazione</strong>. Mi affido su questo alle parole del giornalista <span class="mention-wrap" data-attrs="{&quot;name&quot;:&quot;Nicolas Lozito&quot;,&quot;id&quot;:18522339,&quot;type&quot;:&quot;user&quot;,&quot;url&quot;:null,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fbucketeer-e05bbc84-baa3-437e-9518-adb32be77984.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb146a242-2ec4-48c7-954d-32b68becb803_683x683.jpeg&quot;,&quot;uuid&quot;:&quot;3da1884a-b6d1-4217-bc16-7ce8b20463fe&quot;}" data-component-name="MentionToDOM"></span> tratte dalla sua newsletter <a href="/__u/nicolaslozito.substack.com/">&#8220;Il colore verde&#8221;</a>, che ti consiglio di seguire per capire meglio quello che &#232; gi&#224; sotto i nostri occhi da tempo:</p><blockquote><p>&#8220;So che &#232; faticosissimo affrontare nella propria testa il cambiamento climatico. &#200; un problema enorme e all&#8217;apparenza irrisolvibile. Ma <strong>non possiamo cedere in nessun modo alla disinformazione o alla semplificazione</strong>. Scegliere la strada pi&#249; semplice fa comodo a chi ci ha messo in questa situazione: classe politica e grandi aziende che hanno ignorato per decenni il problema [&#8230;]. Dopo due-tre anni in cui il cambiamento climatico &#232; finito nelle retrovie dei problemi quotidiani, ora sta tornando prepotentemente in scena: in questa fase saranno <strong>pi&#249; decisive che mai le scelte che faremo e faranno i nostri rappresentanti</strong>&#8221;.</p></blockquote><p>S&#236;, ci aspetta <strong>una grande fatica</strong> - insieme a quella di sopravvivere a temperature folli: <mark data-color="#93c47d" style="background-color: rgb(147, 196, 125); color: rgb(0, 0, 0);">informarci, non semplificare, scegliere bene</mark>, chiedere conto a chi sceglie e decide a nome nostro.</p><p>Tutto questo preambolo per dire che sono fusa e ormai da qualche giorno in modalit&#224;: pilota automatico. Per&#242;, non volevo saltare (ancora) l&#8217;appuntamento con la newsletter e quindi questo sar&#224; un numero estivo, un po&#8217; diverso: <strong>una raccolta di strumenti, consigli di lettura e riflessioni sparse </strong>che mi hanno accompagnata nelle ultime settimane.</p><p>Partiamo!</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!c0HY!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdfc72a88-b7f2-47f2-a7b5-2998312a5c8b_3024x4032.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!c0HY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdfc72a88-b7f2-47f2-a7b5-2998312a5c8b_3024x4032.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!c0HY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdfc72a88-b7f2-47f2-a7b5-2998312a5c8b_3024x4032.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!c0HY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdfc72a88-b7f2-47f2-a7b5-2998312a5c8b_3024x4032.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!c0HY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdfc72a88-b7f2-47f2-a7b5-2998312a5c8b_3024x4032.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!c0HY!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdfc72a88-b7f2-47f2-a7b5-2998312a5c8b_3024x4032.jpeg" width="364" height="485.25" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/dfc72a88-b7f2-47f2-a7b5-2998312a5c8b_3024x4032.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1941,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:364,&quot;bytes&quot;:4031638,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/206455643?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdfc72a88-b7f2-47f2-a7b5-2998312a5c8b_3024x4032.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!c0HY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdfc72a88-b7f2-47f2-a7b5-2998312a5c8b_3024x4032.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!c0HY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdfc72a88-b7f2-47f2-a7b5-2998312a5c8b_3024x4032.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!c0HY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdfc72a88-b7f2-47f2-a7b5-2998312a5c8b_3024x4032.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!c0HY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdfc72a88-b7f2-47f2-a7b5-2998312a5c8b_3024x4032.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">In cerca di un po&#8217; di refrigerio in quota</figcaption></figure></div><div><hr></div><h3>Uno strumento utile</h3><p>L&#8217;ho letto qui e l&#224; in diversi articoli e post di medici ed esperti, anche qui su Substack: con questo caldo, non ha senso alzare l&#8217;asticella del rendimento e degli obiettivi. In questi giorni <strong>riuscire a tenere il passo che abbiamo nel resto dell&#8217;anno &#232; quasi impossibile</strong> perch&#233; &#232; il corpo a non seguirci: meglio accettarlo e fare quello che &#232; possibile fare. Se poi alla fatica climatica aggiungiamo anche la difficolt&#224; di gestire i bambini a casa da scuola, le cose si complicano ulteriormente. Ecco perch&#233; ho trovato davvero molto utile la <a href="https://drive.google.com/file/d/1PLWkrP6PbGcnf2uUxQyKf9zsgmXO9ph-/view?usp=sharing">&#8220;Guida per sopravvivere all&#8217;estate&#8221;</a> che ha preparato e <strong>diffuso gratuitamente</strong> <strong>Taryn Di Ventura</strong>, formatrice e consulente di orientamento professionale per genitori con il suo <a href="https://www.unlavoropermamma.it/">Un lavoro per mamma</a>. Un vademecum di <strong>consigli e soluzioni per &#8220;la gestione creativa, organizzativa ed emotiva dell&#8217;estate con i figli da 0 a 14 anni&#8221;</strong>, diviso per fasce di et&#224; e redatto con il supporto di professioniste dell&#8217;educazione. Si tratta di uno <strong>strumento molto concreto </strong>perch&#233;, come dice Taryn, i problemi li abbiamo ben presenti: meglio puntare alle soluzioni.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ycfb!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F217767a9-bd16-4862-a526-f440efa34495_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ycfb!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F217767a9-bd16-4862-a526-f440efa34495_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ycfb!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F217767a9-bd16-4862-a526-f440efa34495_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ycfb!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F217767a9-bd16-4862-a526-f440efa34495_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ycfb!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F217767a9-bd16-4862-a526-f440efa34495_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ycfb!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F217767a9-bd16-4862-a526-f440efa34495_3508x439.png" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/217767a9-bd16-4862-a526-f440efa34495_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:null,&quot;width&quot;:null,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/206455643?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F217767a9-bd16-4862-a526-f440efa34495_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ycfb!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F217767a9-bd16-4862-a526-f440efa34495_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ycfb!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F217767a9-bd16-4862-a526-f440efa34495_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ycfb!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F217767a9-bd16-4862-a526-f440efa34495_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ycfb!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F217767a9-bd16-4862-a526-f440efa34495_3508x439.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h3>Ferie, ma per chi?</h3><p>Le stiamo anelando tutti in questi giorni, ma c&#8217;&#232; una categoria di persone che in estate in ferie non va e, anzi, lavora molto di pi&#249;: i lavoratori del turismo. Nei giorni scorsi la Filcams Cgil ha anticipato<a href="https://www.filcams.cgil.it/article/homepage/lavoro_povero_nel_terziario_un_occupato_su_due_sotto_la_soglia_di_poverta"> i dati di una ricerca</a> che uscir&#224; a breve dai quali emerge che <strong>il 70% dei lavoratori del settore percepisce una retribuzione annua pari o inferiore a 13.950 euro</strong>, considerata<strong> la soglia di povert&#224; salariale</strong>. Per il mondo del turismo &#232; e sar&#224; un&#8217;estate strana perch&#233; la crisi internazionale ha in qualche modo fatto saltare gli equilibri: meno partenze verso l&#8217;estero, pi&#249; indecisione delle persone, scelte di vacanza pi&#249; caute che privilegiano le destinazioni italiane, e di conseguenza <strong>prezzi mediamente pi&#249; alti.</strong> Dalla pandemia in poi i costi dei servizi turistici hanno continuato a crescere fortemente anno su anno tanto che mediamente gli italiani fanno vacanze pi&#249; corte ed economiche ed &#232; consistente la quota di chi non parte proprio. </p><p><a href="https://www.openpolis.it/in-italia-una-famiglia-su-tre-non-puo-permettersi-la-vacanza/"><span>Openpolis</span></a><span> ha stimato che nel 2025 circa il </span><strong>33,2% delle famiglie con un figlio minore non ha potuto permettersi di fare una settimana di vacanze lontano da casa</strong><span>. Un&#8217;incidenza simile a quella delle famiglie con due figli a carico (31,5%), che </span><strong><span>aumenta notevolmente, fino al 53,3%, quando i figli invece sono tre o pi&#249;</span></strong><span>. Sono dati che non parlano soltanto della possibilit&#224; o meno di permettersi momenti di svago e riposo, ma che vanno inquadrati in </span><mark data-color="#93c47d" style="background-color: rgb(147, 196, 125); color: rgb(0, 0, 0);"><span>un discorso pi&#249; ampio di povert&#224; e diseguaglianza educativa</span></mark><span> dal momento che, come sottolinea la rilevazione di Openpolis, le vacanze per i bambini sono anche occasioni </span><strong>di apprendimento informale, socializzazione e crescita emotiva</strong><span>.</span></p><p>Tornando ai dati dei sindacati, mentre i costi dei servizi turistici continuano a cresce, <strong>certamente non crescono le retribuzioni</strong> di chi lavora nel settore. Un andamento che accomuna molti comparti. Nella <strong>policrisi in cui siamo immersi</strong> - tra guerre globali e cambiamento climatico  - <mark data-color="rgb(147, 196, 125)" style="background-color: rgb(147, 196, 125); color: rgb(0, 0, 0);">c&#8217;&#232; un tema fondamentale di cui non si parla mai abbastanza nel dibattito pubblico: </mark><strong><mark data-color="rgb(147, 196, 125)" style="background-color: rgb(147, 196, 125); color: rgb(0, 0, 0);">il lavoro e i salari</mark></strong><mark data-color="rgb(147, 196, 125)" style="background-color: rgb(147, 196, 125); color: rgb(0, 0, 0);">.</mark> In realt&#224;, ce lo abbiamo ben presente tutti ogni volta che facciamo la spesa - e anche adesso che ci prepariamo a partire per le vacanze (per chi pu&#242; andarci). Vediamo se la campagna elettorale nazionale alla quale siamo gi&#224; ben avviati servir&#224; a smuovere qualcosa. </p><p>Intanto, sul tema ho inserito nell&#8217;elenco delle prossime letture <em><a href="https://www.francoangeli.it/Libro/Soldi?Id=30544">Soldi</a></em>, il nuovo libro della collana di Franco Angeli dedicata <strong>alle parole del lavoro</strong> firmato da <strong>Annalisa Monfreda</strong>. Al di l&#224; del contesto socio-economico e politico che determina le questioni del lavoro e dei salari, credo ci sia anche un altro aspetto da mettere in conto, <strong>pi&#249; personale per ciascuno di noi,</strong> che ha a che fare <strong>con il valore che attribuiamo ai soldi, allo stipendio che percepiamo e al lavoro che lo produce. </strong>In questo libro, Monfreda si interroga su una serie di questioni: da quando gli esseri umani hanno iniziato a lavorare per soldi? <mark data-color="rgb(147, 196, 125)" style="background-color: rgb(147, 196, 125); color: rgb(0, 0, 0);">Che cosa stiamo davvero cercando nei soldi che guadagniamo? </mark>Che cosa misura uno stipendio? <strong>Chi decide quanto &#8220;vale&#8221; un&#8217;ora della nostra vita?</strong> Perch&#233; alcuni lavori vengono pagati pochissimo anche quando tengono in piedi la societ&#224;? Mi paiono tutti spunti di riflessione molto interessanti che, dal piano individuale, possono portare ad allargare lo sguardo su quello collettivo.</p><p>Sul tema delle <strong>vacanze, dei significati che attribuiamo a esse </strong>e di quanto siamo disposti a spendere (e a indebitarci) pur di andarci, ti consiglio invece il bel numero della newsletter di <span class="mention-wrap" data-attrs="{&quot;name&quot;:&quot;Alessandro Sahebi&quot;,&quot;id&quot;:20138287,&quot;type&quot;:&quot;user&quot;,&quot;url&quot;:null,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://bucketeer-e05bbc84-baa3-437e-9518-adb32be77984.s3.amazonaws.com/public/images/0754b373-52b7-4803-92f7-5d995db04428_960x960.jpeg&quot;,&quot;uuid&quot;:&quot;e1bfd286-ef0a-4488-b702-4463bfdc0a5d&quot;}" data-component-name="MentionToDOM"></span> intitolato <a href="/__u/substack.com/home/post/p-207300560">&#8220;Ti puoi permettere una vacanza?&#8221;</a>.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KQ_X!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4dcfe0e-4d2c-44bd-905f-8989ea0892ac_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KQ_X!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4dcfe0e-4d2c-44bd-905f-8989ea0892ac_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KQ_X!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4dcfe0e-4d2c-44bd-905f-8989ea0892ac_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KQ_X!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4dcfe0e-4d2c-44bd-905f-8989ea0892ac_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KQ_X!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4dcfe0e-4d2c-44bd-905f-8989ea0892ac_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KQ_X!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4dcfe0e-4d2c-44bd-905f-8989ea0892ac_3508x439.png" width="1456" height="182" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/d4dcfe0e-4d2c-44bd-905f-8989ea0892ac_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:182,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:&quot;&quot;,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/206455643?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4dcfe0e-4d2c-44bd-905f-8989ea0892ac_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" title="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KQ_X!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4dcfe0e-4d2c-44bd-905f-8989ea0892ac_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KQ_X!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4dcfe0e-4d2c-44bd-905f-8989ea0892ac_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KQ_X!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4dcfe0e-4d2c-44bd-905f-8989ea0892ac_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KQ_X!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd4dcfe0e-4d2c-44bd-905f-8989ea0892ac_3508x439.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h3>Regole per i social</h3><p>Restando sul tema delle<strong> responsabilit&#224; collettive</strong>, ce n&#8217;&#232; uno di cui in questi giorni si &#232; molto discusso: l&#8217;intenzione annunciata dall&#8217;Unione Europea di voler <strong>mettere mano da settembre alla questione social e minori</strong> con una serie di regolamentazioni a seguito delle indicazioni contenute in un <a href="https://commission.europa.eu/topics/digital-economy-and-society/protecting-children-online/special-panel_en">rapporto</a> stilato da esperti internazionali. Alcune cose che ho letto a riguardo mi lasciano un po&#8217; perplessa. Non sono assolutamente contraria all&#8217;idea della regolamentazione, che anzi credo sia necessaria. Ci sono aspetti interessanti del report UE - oltre a <strong>finalmente una presa di posizione sul tema</strong> - ad esempio <strong>la distinzione di approccio per fasce d&#8217;et&#224; </strong>e il <strong>riconoscimento della responsabilit&#224; delle piattaforme</strong>. Tuttavia, il <strong>divieto di accesso ai social prima dei 13 anni </strong>ai quali starebbe pensando l&#8217;Unione esiste gi&#224;: come si pensa di farlo rispettare, se gi&#224; adesso viene eluso? Attraverso un sistema di riconoscimento e autenticazione digitale dell&#8217;identit&#224;? Qualcosa mi dice che, lato privacy, non sar&#224; cos&#236; semplice. Come non sar&#224; facile ottenere che <strong>le piattaforme limitino sistemi come l&#8217;autoplay e lo scroll infinito nell&#8217;uso da parte degli adolescenti</strong> perch&#233; esattamente quelli sono i meccanismi attraverso i quali ci tengono incollati ad esse - e monetizzano il nostro tempo e i nostri interessi. Per un approfondimento dettagliato, ti rimando a questa <a href="https://www.agendadigitale.eu/sicurezza/privacy/minori-sui-social-la-ue-prepara-la-stretta-cosa-cambia/">analisi puntuale del documento europeo</a>. In generale mi pare che <mark data-color="rgb(147, 196, 125)" style="background-color: rgb(147, 196, 125); color: rgb(0, 0, 0);">si continui a parlare troppo di divieti e troppo poco di educazione digitale, per piccoli, grandi e, aggiungerei, anche per i senior.</mark> Le regole vanno bene e servono, ma &#232; <strong>sulla cultura che bisogna lavorare, soprattutto quella delle relazioni</strong>. Mi ritrovo su questo nell&#8217;analisi che fa un esperto come <strong>Ivano Zoppi, Segretario Generale di Fondazione Carolina</strong>, realt&#224; impegnata da anni nel contrasto al cyberbullismo e nella promozione del benessere digitale per i pi&#249; giovani:</p><blockquote><p>&#8220;Le soglie d&#8217;et&#224; sono una misura di cautela, non una soluzione definitiva. Il cambiamento culturale, come sottolinea il documento, richiede una generazione. Senza <strong>educazione digitale nelle scuole, vere alleanze tra famiglie e comunit&#224;, e investimenti in opportunit&#224; offline</strong> realmente attraenti, ogni limite rimarr&#224; solo un confine da oltrepassare&#8221;.</p></blockquote><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!L70j!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb70f49cb-77a5-4679-9c55-a0079cb70765_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!L70j!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb70f49cb-77a5-4679-9c55-a0079cb70765_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!L70j!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb70f49cb-77a5-4679-9c55-a0079cb70765_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!L70j!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb70f49cb-77a5-4679-9c55-a0079cb70765_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!L70j!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb70f49cb-77a5-4679-9c55-a0079cb70765_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!L70j!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb70f49cb-77a5-4679-9c55-a0079cb70765_3508x439.png" width="1456" height="182" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/b70f49cb-77a5-4679-9c55-a0079cb70765_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:182,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/206455643?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb70f49cb-77a5-4679-9c55-a0079cb70765_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!L70j!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb70f49cb-77a5-4679-9c55-a0079cb70765_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!L70j!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb70f49cb-77a5-4679-9c55-a0079cb70765_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!L70j!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb70f49cb-77a5-4679-9c55-a0079cb70765_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!L70j!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb70f49cb-77a5-4679-9c55-a0079cb70765_3508x439.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h3>Un po&#8217; di scienza e una bella storia</h3><p>Nei giorni scorsi &#232; uscito su l&#8217;AltraMontagna un mio pezzo che parla della <strong>salute dei bambini ad alta quota</strong>. Ho intervistato <strong>il dottor Ermanno Baldo,</strong> pediatra referente del <strong>Gruppo di Studio di Pediatria della Montagna della SIP</strong>, la Societ&#224; Italiana di Pediatria. Mi ha spiegato perch&#233; l&#8217;aria di montagna fa tanto bene ai bambini, soprattutto se associata allo sport e in presenza di patologie come l&#8217;asma. E poi &#232; venuta fuori <strong>la storia dell&#8217;ospedale di Misurina</strong>: un centro di eccellenza europeo nella cura delle patologie respiratorie pediatriche con una storia antica e una vista pazzesca sulle Tre Cime di Lavaredo, che per&#242; ha chiuso nel 2022. Dal Dopoguerra, per decenni ha funzionato come <strong>un vero e proprio villaggio dove i bambini in cura vivevano per mesi</strong>, frequentando le scuole locali. &#8220;Poi - mi ha detto Baldo - &#232; cambiato tutto. Oggi chi mai affiderebbe i propri bambini a una struttura cos&#236;, anche se per motivi di salute?&#8221;. La storia completa puoi leggerla <a href="https://www.ildolomiti.it/altra-montagna/attualita/2026/alla-quota-di-misurina-il-respiro-dei-bambini-migliorava-e-diminuiva-il-ricorso-ai-farmaci-ma-la-montagna-e-un-farmaco-che-va-dosato-adeguatamente">qui</a>.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sTwR!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffe4b7580-1c19-422a-ba6e-2a804b28d322_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sTwR!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffe4b7580-1c19-422a-ba6e-2a804b28d322_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sTwR!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffe4b7580-1c19-422a-ba6e-2a804b28d322_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sTwR!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffe4b7580-1c19-422a-ba6e-2a804b28d322_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sTwR!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffe4b7580-1c19-422a-ba6e-2a804b28d322_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sTwR!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffe4b7580-1c19-422a-ba6e-2a804b28d322_3508x439.png" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/fe4b7580-1c19-422a-ba6e-2a804b28d322_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:null,&quot;width&quot;:null,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/206455643?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffe4b7580-1c19-422a-ba6e-2a804b28d322_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sTwR!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffe4b7580-1c19-422a-ba6e-2a804b28d322_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sTwR!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffe4b7580-1c19-422a-ba6e-2a804b28d322_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sTwR!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffe4b7580-1c19-422a-ba6e-2a804b28d322_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!sTwR!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffe4b7580-1c19-422a-ba6e-2a804b28d322_3508x439.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h3>Famiglia, fa rima con grande meraviglia?</h3><p>Ho da poco finito di rileggere <a href="https://www.einaudi.it/catalogo-libri/narrativa-italiana/narrativa-italiana-contemporanea/grande-meraviglia-viola-ardone-9788806257620/">&#8220;Grande Meraviglia&#8221;</a>, di <strong>Viola Ardone</strong>. Sar&#224; il primo libro che leggeremo per<mark data-color="#93c47d" style="background-color: rgb(147, 196, 125); color: rgb(0, 0, 0);"> il gruppo di lettura dedicato al tema della cura </mark>che condurr&#242; alla Biblioteca Tilane di Paderno Dugnano a partire da settembre. &#200; <strong>un romanzo doloroso e lacerante</strong>, per certi versi, che non fa sconti e, soprattutto, pone molte domande: </p><blockquote><p>cosa significa voler bene a un figlio? E a un genitore? Dove passa<strong> il confine tra amore e libert&#224;</strong>? Che cosa significa essere un <strong>&#8220;buon genitore&#8221;</strong>? Prendersi cura pu&#242; diventare anche un esercizio di potere? <strong>Ci si svincola mai dai legami familiari?</strong></p></blockquote><p>Se ti va, ne parliamo insieme <strong>il 12 settembre alle 16, a Tilane</strong>. E, in ogni caso, &#232; un romanzo che ti consiglio di leggere - consigliandoti di prenderti ogni tanto una piccola pausa emotiva.</p><div><hr></div><p><em>Se stai pensando a un&#8217;iniziativa o a <strong>un progetto per fare comunit&#224; e rete</strong>, parlare di genitorialit&#224; o promozione della lettura: <strong>scrivimi!</strong> Ne discutiamo insieme (con calma, quando fa pi&#249; fresco!).</em></p><div class="directMessage button" data-attrs="{&quot;userId&quot;:175612068,&quot;userName&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;canDm&quot;:null,&quot;dmUpgradeOptions&quot;:null,&quot;isEditorNode&quot;:true}" data-component-name="DirectMessageToDOM"></div><div><hr></div><p>La stanchezza di luglio, lo ammetto, mi ha un po&#8217; prosciugato, ma ritrovarsi qui &#232; sempre bello &#129505; Grazie a te per aver letto anche questo numero &#129505; Ci leggiamo presto, spero di nuovo prima della tanto attesa pausa di agosto.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!aZQ5!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc9763cd3-c2f7-491f-b400-6ae22a33caa2_3090x1216.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!aZQ5!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc9763cd3-c2f7-491f-b400-6ae22a33caa2_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!aZQ5!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc9763cd3-c2f7-491f-b400-6ae22a33caa2_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!aZQ5!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc9763cd3-c2f7-491f-b400-6ae22a33caa2_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!aZQ5!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc9763cd3-c2f7-491f-b400-6ae22a33caa2_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!aZQ5!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc9763cd3-c2f7-491f-b400-6ae22a33caa2_3090x1216.png" width="348" height="136.9532967032967" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/c9763cd3-c2f7-491f-b400-6ae22a33caa2_3090x1216.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:573,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:348,&quot;bytes&quot;:1681810,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/206455643?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc9763cd3-c2f7-491f-b400-6ae22a33caa2_3090x1216.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!aZQ5!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc9763cd3-c2f7-491f-b400-6ae22a33caa2_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!aZQ5!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc9763cd3-c2f7-491f-b400-6ae22a33caa2_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!aZQ5!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc9763cd3-c2f7-491f-b400-6ae22a33caa2_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!aZQ5!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc9763cd3-c2f7-491f-b400-6ae22a33caa2_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p><em><span>&#8220;Ci vuole un villaggio&#8221; &#232; la newsletter che </span><strong>prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori la mattina fuori da scuola</strong><span> per provare ad allargare lo sguardo. Perch&#233; ho scelto questo titolo e il senso di questa newsletter, lo trovi spiegato meglio</span><a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/1-ci-vuole-un-villaggio-cominciamo?utm_source=substack&amp;publication_id=2035602&amp;post_id=138023076&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;utm_campaign=email-share&amp;isFreemail=true&amp;r=127lj9"> qui, nel primo numero</a><span>.</span></em></p><p><em><span>Io sono </span><strong>Silvia De Bernardin</strong><span>, giornalista freelance e mamma. Da anni scrivo di </span><strong>genitorialit&#224;</strong><span>, ma anche di</span><strong> lavoro, salute, alimentazione, sostenibilit&#224;, turismo, libri</strong><span>. Mi trovi anche su </span><a href="https://www.instagram.com/silvia_gole/">Instagram</a><span> e </span><a href="https://www.linkedin.com/in/silvia-de-bernardin/">Linkedin</a><span>.</span></em></p><p><em><span>Le immagini che danno forma visiva al villaggio di questa newsletter sono frutto della mano e della creativit&#224; magica di </span><a href="/__u/open.substack.com/users/4117869-alice-fadda?utm_source=mentions">Alice Fadda</a><span>.</span></em></p><p><span>Leggi </span><strong>altre storie dall&#8217;archivio</strong><span> del villaggio:</span></p><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;0e302bd1-8f8f-4406-b564-14abab1d8008&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta il cantiere del nuovo villaggio, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di genitorialit&#224;, ma anche di comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, welfare, territorio, cultura, narrazioni. Se vuoi riceverla direttamente nella tu&#8230;&quot;,&quot;cta&quot;:null,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#31 Ci vuole un villaggio I Ripensare le vacanze &quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2025-05-05T05:33:23.321Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!WPxL!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe50ea3dc-ca8f-4225-9578-5199fc7792b0_3013x2411.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/31-ci-vuole-un-villaggio-i-ripensare&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:162681410,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:22,&quot;comment_count&quot;:4,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;b7deed27-af48-4837-b4ff-90d7fa6ed30f&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta il cantiere del nuovo villaggio, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di genitorialit&#224;, ma anche di comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni&quot;,&quot;cta&quot;:null,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#39 Ci vuole un villaggio I Ripensare le vacanze/2&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2025-11-17T06:53:41.802Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!bn2d!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feede411b-868a-4be9-9ca1-1c7af40456ac_1215x687.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/39-ci-vuole-un-villaggio-i-ripensare&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:178261670,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:9,&quot;comment_count&quot;:0,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[ #50 Ci vuole un villaggio | Il tempo dei bambini]]></title><description><![CDATA[Mentre suona l'ultima campanella dell'anno, una riflessione sulle agende troppo piene (o troppo vuote) di bambine e bambini]]></description><link>https://silviadebernardin.substack.com/p/50-ci-vuole-un-villaggio-il-tempo</link><guid isPermaLink="false">https://silviadebernardin.substack.com/p/50-ci-vuole-un-villaggio-il-tempo</guid><dc:creator><![CDATA[Silvia De Bernardin]]></dc:creator><pubDate>Mon, 08 Jun 2026 05:33:27 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!trXn!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcb192c11-f716-410d-bdd1-6345e3aad95b_6230x4222.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<h2>Ciao!</h2><p><em>Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta <strong>il cantiere del nuovo villaggio</strong>, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Parliamo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di <strong>comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni</strong>. Puoi iscriverti qui:</em></p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe now&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/subscribe"><span>Subscribe now</span></a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VeRY!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fef03ee37-be0b-49ca-9f5a-c8855bcfa7f7_3508x471.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VeRY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fef03ee37-be0b-49ca-9f5a-c8855bcfa7f7_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VeRY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fef03ee37-be0b-49ca-9f5a-c8855bcfa7f7_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VeRY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fef03ee37-be0b-49ca-9f5a-c8855bcfa7f7_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VeRY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fef03ee37-be0b-49ca-9f5a-c8855bcfa7f7_3508x471.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VeRY!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fef03ee37-be0b-49ca-9f5a-c8855bcfa7f7_3508x471.png" width="1456" height="195" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/ef03ee37-be0b-49ca-9f5a-c8855bcfa7f7_3508x471.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:195,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:983754,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/200857514?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fef03ee37-be0b-49ca-9f5a-c8855bcfa7f7_3508x471.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VeRY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fef03ee37-be0b-49ca-9f5a-c8855bcfa7f7_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VeRY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fef03ee37-be0b-49ca-9f5a-c8855bcfa7f7_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VeRY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fef03ee37-be0b-49ca-9f5a-c8855bcfa7f7_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!VeRY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fef03ee37-be0b-49ca-9f5a-c8855bcfa7f7_3508x471.png 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Oggi finisce la scuola e, anche se da domani <a href="/__u/open.substack.com/pub/silviadebernardin/p/14-ci-vuole-un-villaggio-i-e-finita?r=2wjz50&amp;utm_campaign=post&amp;utm_medium=web">inizia il lunghissimo tetris estivo</a>, tiriamo tutti un sospiro di sollievo, ammettiamolo. Le ultime settimane sono state faticose tra <strong>saggi, feste, pizzate, gare e verifiche di fine anno</strong>, con la stanchezza che inizia a farsi sentire e quei 37 gradi che a fine maggio non si erano mai visti, ma ai quali dovremo abituarci, purtroppo. Con in aggiunta, per chi ha figli che stanno concludendo un ciclo scolastico, <strong>quella strana nostalgia</strong> per qualcosa che gi&#224; ti manca prima ancora che sia del tutto volato via. Qui da me non &#232; un anno di passaggio, ma alcune delle bambine e dei bambini che ho visto crescere con mia figlia oggi terminano le elementari e io sono giorni che mi domando quando &#232; successo che siano diventati dei preadolescenti se solamente ieri giocavano in cortile con le bolle di sapone.</p><p>Ma tornando alle corse di tutti i giorni, gli impegni di queste settimane - che per chi ha pi&#249; di un figlio diventano <strong>davvero difficili da gestire </strong>- mi hanno fatto fare qualche riflessione sul tempo dei bambini e delle bambine e sulle <strong>prestazioni alle quali sono spesso chiamati</strong>. &#200; diventato argomento di lunghi vocali con le amiche e chiacchiere durante le famigerate feste di cui sopra. Provo a riassumere qui: partiamo!</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!trXn!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcb192c11-f716-410d-bdd1-6345e3aad95b_6230x4222.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!trXn!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcb192c11-f716-410d-bdd1-6345e3aad95b_6230x4222.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!trXn!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcb192c11-f716-410d-bdd1-6345e3aad95b_6230x4222.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!trXn!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcb192c11-f716-410d-bdd1-6345e3aad95b_6230x4222.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!trXn!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcb192c11-f716-410d-bdd1-6345e3aad95b_6230x4222.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!trXn!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcb192c11-f716-410d-bdd1-6345e3aad95b_6230x4222.jpeg" width="567" height="384.3605769230769" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/cb192c11-f716-410d-bdd1-6345e3aad95b_6230x4222.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:987,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:567,&quot;bytes&quot;:7909132,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/200857514?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcb192c11-f716-410d-bdd1-6345e3aad95b_6230x4222.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!trXn!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcb192c11-f716-410d-bdd1-6345e3aad95b_6230x4222.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!trXn!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcb192c11-f716-410d-bdd1-6345e3aad95b_6230x4222.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!trXn!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcb192c11-f716-410d-bdd1-6345e3aad95b_6230x4222.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!trXn!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcb192c11-f716-410d-bdd1-6345e3aad95b_6230x4222.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">(Foto di <a href="https://unsplash.com/it/@seitamaaphotography?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Sandra Seitamaa</a> su <a href="https://unsplash.com/it/foto/ragazza-in-maglione-bianco-e-rosso-che-si-appoggia-alla-staccionata-di-legno-marrone-durante-il-giorno-1jq3KzwusA4?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a>)</figcaption></figure></div><div><hr></div><h2><em>Il tempo dei bambini </em></h2><p>Come per noi, <strong>il tempo sembra non bastare mai</strong> neanche per i nostri bambini. Durante l&#8217;anno me ne ricordo ogni volta che con altri genitori proviamo a organizzare un pomeriggio di merenda e giochi al parco o a casa di una o dell&#8217;altro e trovare l&#8217;incastro giusto &#232; quasi impossibile. Paradossalmente, <strong>il problema non sono tanto le nostre agende quanto quelle dei bambini </strong>che, tra corsi di danza, calcio, basket, musica e inglese non coincidono mai. <strong>Una sovrastimolazione fisica e cognitiva molto strutturata</strong> che &#8211; ci dicono neuroscienziati, psicologi e pedagogisti &#8211; rischia di produrre pi&#249; danni che benefici. Riempiamo i pomeriggi dei nostri bambini con il miraggio di dare loro pi&#249; strumenti possibili per affrontare il domani, e <strong>ci dimentichiamo del qui e ora</strong>. Che, nel caso dei pi&#249; piccoli, &#232; collegato alle modalit&#224; proprie dello sviluppo fisico, cognitivo ed emotivo dell&#8217;essere umano, <strong>nutrito pi&#249; dal gioco spontaneo e all&#8217;aria aperta che da corsi e lezioni di vario genere</strong>. Come ci spiegava qualche mese fa nel <a href="/__u/open.substack.com/pub/silviadebernardin/p/38-ci-vuole-un-villaggio-i-deficit?r=2wjz50&amp;utm_campaign=post&amp;utm_medium=web">numero della newsletter dedicato al deficit di natura</a> la pedagogista Simona Vigoni, i bambini e le bambine per crescere hanno bisogno di mettersi alla prova affrontando la giusta dose di rischio, di cadere, di imparare ad autoregolarsi, sia fisicamente che nel rapporto con i pari, anche litigando, dispiacendosi e facendo poi pace con amici e compagni. Situazioni che difficilmente possono gestire in autonomia sotto lo sguardo sempre vigile degli adulti, che siano genitori, insegnanti o allenatori.</p><h4><em>Quelle agende troppo piene (o troppo vuote)</em></h4><p>Poi, per&#242;, c&#8217;&#232; anche l&#8217;altro lato della medaglia. Accanto ai bambini dalle agende troppo piene ci sono quelli che l&#8217;agenda non ce l&#8217;hanno nemmeno. Secondo gli ultimi dati Istat relativi al 2023, la quota di bambini e ragazzi tra i 3 e i 19 anni che in Italia <strong>non pratica alcuna attivit&#224; sportiva</strong> fuori da scuola &#232; molto pi&#249; ampia di quello che si pu&#242; pensare, pari al 39,2%, mentre sale al <strong>70,5% quella dei minori che non sono mai stati in una biblioteca</strong>. Dati che fanno il paio con gli <strong>1,4 milioni di minorenni che vivono in condizioni di povert&#224; assoluta</strong> e che, per questo motivo, vedono ulteriormente precluse opportunit&#224; culturali e formative extrascolastiche. </p><blockquote><p>Dunque, dove maggiormente servirebbero sport e cultura per il loro <strong>alto valore educativo e di socializzazione</strong> - anche come strumenti di tutela verso l&#8217;esposizione alla criminalit&#224; organizzata e all&#8217;alienazione digitale - essi diventano <strong>un privilegio che aumenta le disuguaglianze</strong> anzich&#233; appianarle.</p></blockquote><h4><em>Una questione anche di spazi</em></h4><p>Una questione di tempi che ha a che fare anche con <strong>gli spazi, perch&#233; a mancare sono anche loro</strong>:<strong> gli spazi della socialit&#224; libera</strong>, nei quali non si debba per forza pagare o comprare qualcosa per poterne usufruire, e che siano pensati <strong>per essere vissuti in sicurezza e in libert&#224;</strong>, anche dai bambini. Su questo punto, consiglio il bel libro della Professoressa di Urbanistica al Politecnico di Milano <strong>Elena Granata</strong>, uscito da poco, <em><a href="https://www.einaudi.it/catalogo-libri/problemi-contemporanei/la-citta-e-di-tutti-elena-granata-9788806268404/">La citt&#224; &#232; di tutti. Ci&#242; che ha valore non ha prezzo</a></em>, che dedica un intero capitolo all&#8217;importanza degli spazi nei primi 5mila giorni di vita, dalla nascita all&#8217;adolescenza, e racconta esperienze virtuose in corso sia in Italia che all&#8217;estero. </p><blockquote><p>C&#8217;&#232; un punto del discorso di Granata che mi trova molto d&#8217;accordo. Nel parlare del<strong> supporto alla genitorialit&#224; che passa anche dalla progettazione degli spazi nei quali viviamo</strong>, l&#8217;urbanista sottolinea l&#8217;urgenza delle grandi riforme del welfare e dei servizi di cui il nostro Paese ha estremo bisogno. Eppure, dice Granata, un ruolo importante possono giocarlo <strong>anche iniziative piccole, informali, spontanee, nate dal basso, </strong>che nel supplire alle inadempienze dello Stato supportano e, al contempo, permettono d<strong>i sperimentare soluzioni favorendo il cambiamento culturale, </strong>presupposto delle evoluzioni normative e di sistema. </p></blockquote><p>E visto che il caso non esiste, mentre leggevo il libro di Granata mi sono imbattuta in rete in due iniziative che vanno in questa direzione:</p><ul><li><p>il bellissimo progetto <em><a href="https://www.instagram.com/streetsforkids_italia/">Streets for kids</a></em>, la campagna europea dal basso che anche in Italia sta <strong>mobilitando genitori, famiglie e cittadini per chiedere citt&#224; a misura di bambine e bambini</strong>, a partire da un&#8217;idea molto semplice:<strong> la chiusura delle strade davanti alle scuole una volta ogni tanto</strong> perch&#233; i pi&#249; piccoli siano liberi di viverle con giochi e attivit&#224; libere per qualche ora, senza traffico e automobili;</p></li><li><p>la petizione di Save The Children <a href="https://www.savethechildren.it/petizione-spazi-socio-educativi">&#8220;Diamo un alloggio al tempo che conta&#8221;</a>, per chiedere una legge che istituisca <strong>nei territori pi&#249; vulnerabili spazi socio-educativi accessibili, sicuri e accoglienti per gli adolescenti</strong>. &#8220;Il tempo dell'adolescenza - si legge nella petizione - &#232; un tempo che conta: merita riconoscimento politico e sociale, e<strong> luoghi adeguati in cui trasformarsi in opportunit&#224;, relazione, crescita</strong>&#8221;.</p></li></ul><h4><em>Troppa pressione?</em></h4><p>C&#8217;&#232; poi un altro aspetto della questione relativa alle attivit&#224; dei bambini fuori da scuola: la prestazione. Nei giorni scorsi ho visto un <a href="https://www.instagram.com/reel/DYwwr8UsMCO/?utm_source=ig_web_copy_link&amp;igsh=MzRlODBiNWFlZA==">video</a> della pediatra Carla Tomasini che spiegava come, <strong>almeno fino a 12 anni, sarebbe meglio evitare le specializzazioni sportive</strong>. Posto che bambine e bambini non dovrebbero fare sport con l&#8217;obiettivo di diventare dei campioni, fino alla preadolescenza pi&#249; sport diversi si provano, meglio &#232; perch&#233; ci&#242; permette di <strong>allenare abilit&#224;, competenze fisiche e schemi motori diversi</strong>. Una preparazione a tutto campo che potrebbe poi tornare utile, anche dal punto di vista del risultato sportivo, qualora da grandi si decidesse di specializzarsi e magari competere a livello agonistico. Eppure, mi pare che la tendenza in atto sia verso l&#8217;<strong>iperspecializzazione sin da piccolissimi</strong>, con <strong>allenamenti intensivi di molte ore e competizioni,</strong> non sempre facili da sostenere sia fisicamente che emotivamente. Sia ben chiaro, non sto dicendo che lo sport non serva, tutt&#8217;altro. </p><blockquote><p>Mi chiedo, tuttavia, <strong>cosa succede se poi il risultato non arriva</strong>? Come si gestisce la frustrazione? Dove passa la linea di confine che separa <strong>un&#8217;esperienza sana e utile per mettersi alla prova</strong>, affrontare le prime difficolt&#224;, il dispiacere di una caduta o di una partita persa o la gioia di un risultato ottenuto con l&#8217;impegno, <strong>dall&#8217;eccesso di carico emotivo e aspettative</strong> troppo pesante per un bambino? E <strong>come ci regoliamo noi genitori </strong>davanti alla successo o all&#8217;insuccesso sportivo dei bambini?</p></blockquote><p>La risposta giusta, ovviamente, non la so. Forse, come sempre, si tratta solamente di <strong>un esercizio di buon senso </strong>che sta a noi adulti imparare a svolgere salvaguardando ci&#242; che per ciascuno conta - nel mio caso, per esempio, il fatto che <strong>lo sport sia soprattutto divertimento, stare insieme e imparare che impegno e passione, alla fine, premiano</strong>. Che anche quando non si sale sul gradino pi&#249; alto del podio, la ricompensa poi arriva, magari a distanza di tempo e per vie inaspettate.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KaFw!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9334b713-a15a-455d-9f2d-74dab658a5b3_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KaFw!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9334b713-a15a-455d-9f2d-74dab658a5b3_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KaFw!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9334b713-a15a-455d-9f2d-74dab658a5b3_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KaFw!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9334b713-a15a-455d-9f2d-74dab658a5b3_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KaFw!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9334b713-a15a-455d-9f2d-74dab658a5b3_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KaFw!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9334b713-a15a-455d-9f2d-74dab658a5b3_3508x439.png" width="1456" height="182" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/9334b713-a15a-455d-9f2d-74dab658a5b3_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:182,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/200857514?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9334b713-a15a-455d-9f2d-74dab658a5b3_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KaFw!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9334b713-a15a-455d-9f2d-74dab658a5b3_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KaFw!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9334b713-a15a-455d-9f2d-74dab658a5b3_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KaFw!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9334b713-a15a-455d-9f2d-74dab658a5b3_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!KaFw!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9334b713-a15a-455d-9f2d-74dab658a5b3_3508x439.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h2>Quattro appuntamenti con i libri</h2><p>Prima di salutarci, una bella notizia e quattro appuntamenti con i libri da segnare per l&#8217;autunno, se abiti a Milano e dintorni. Se frequenti questo villaggio da un po&#8217;, sai che <a href="/__u/open.substack.com/pub/silviadebernardin/p/48-ci-vuole-un-libro?r=2wjz50&amp;utm_campaign=post&amp;utm_medium=web">il tema della promozione della lettura mi sta molto a cuore</a> e che negli ultimi mesi, a livello locale, ho provato a metterci del mio per favorire occasioni di lettura e incontro intorno ai libri. Ecco, nei prossimi mesi si aggiunger&#224; un altro pezzetto, al quale tengo particolarmente: da settembre a dicembre <strong>condurr&#242; un Gruppo di Lettura </strong>alla<strong> </strong><a href="https://www.tilane.it/">Biblioteca Tilane di Paderno Dugnano</a><strong>.</strong> Sar&#224; un GdL un po&#8217; speciale perch&#233; tematico. A fare da filo conduttore delle letture sar&#224; <strong>il tema della &#8220;cura&#8221;, intesa nelle pi&#249; svariate accezioni:</strong> </p><blockquote><p>la cura verso gli altri e verso di s&#233;, quella agita e quella ricevuta, la cura che ha a che fare con la malattia e la salute, ma anche con l&#8217;ambiente, la natura, le altre specie viventi e le generazioni. E poi,<strong> la cura che esercitano su di noi i libri e le storie, </strong>che ci portano in mondi lontani o vicinissimi, moltiplicano le domande sulle nostre esistenze aiutandoci talvolta a trovare qualche risposta, che rendono visibili sentimenti e punti di vista <strong>allenando la nostra empatia </strong>e la disponibilit&#224; verso l&#8217;altro. I <strong>libri che leniscono le nostre solitudini</strong>, soprattutto quando di libri ci troviamo a parlare insieme, proprio come avviene in un Gruppo di Lettura.</p></blockquote><p>Scegliere i quattro titoli da proporre non &#232; stato facile perch&#233; il concetto di cura si presta a mille interpretazioni e pu&#242; essere rintracciato in infinite storie. Alla fine, anche grazie al prezioso e competente supporto delle bibliotecarie di Tilane, ci siamo orientate cos&#236;. Ecco il calendario completo degli appuntamenti <strong>(si terranno tutti il sabato pomeriggio, alle 16</strong>), cos&#236; puoi segnarti le date e iniziare a leggere se vorrai esserci:</p><blockquote><ul><li><p>12 settembre: <em><a href="https://www.einaudi.it/approfondimenti/viola-ardone-grande-meraviglia/">Grande meraviglia</a></em>, di Viola Ardone</p></li><li><p>17 ottobre: <em><a href="https://www.lafeltrinelli.it/apeirogon-libro-colum-mccann/e/9788807896576?utm_source=google&amp;utm_medium=cpc&amp;utm_campaign=PMax_Shopping_Kelkoo_Libri_Varia&amp;gad_source=1&amp;gad_campaignid=17182894279&amp;gbraid=0AAAAAC8kHMScLfgfCI4tWjr-OC31dmQSf&amp;gclid=Cj0KCQjwio_RBhDMARIsAJPveNMRsXG8jK6gtS-gpG-tnl3Fr3rqG7dfOhrKED1KnR9wF5zq1a4n2e4aAlv7EALw_wcB">Apeirogon</a></em>, di Colum McCann</p></li><li><p>14 novembre: <em><a href="https://www.ponteallegrazie.it/libro/al-giardino-ancora-non-lho-detto-pia-pera-9788833313313.html">Al giardino ancora non l&#8217;ho detto</a></em>, di Pia Pera</p></li><li><p>19 dicembre: <em><a href="https://www.feltrinellieditore.it/opera/la-volta-giusta/">La volta giusta,</a></em> di Lorenza Gentile.</p></li></ul></blockquote><p>Ci vediamo in biblioteca?</p><div><hr></div><p><em>Se stai pensando a un&#8217;iniziativa o a un progetto per fare comunit&#224; e rete, parlare di genitorialit&#224; o promozione della lettura: scrivimi! Ne discutiamo insieme!</em></p><div class="directMessage button" data-attrs="{&quot;userId&quot;:175612068,&quot;userName&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;canDm&quot;:null,&quot;dmUpgradeOptions&quot;:null,&quot;isEditorNode&quot;:true}" data-component-name="DirectMessageToDOM"></div><div><hr></div><p>&#200; inutile che te lo dica: scrivo queste righe che &#232; sabato mattina presto e ho davanti un week-end intenso fatto di saggi-feste-pizzate. Scappo e ti lascio all&#8217;ultima campanella dell&#8217;anno: come ogni anno,<strong> mi commuover&#242; sentendo il conto alla rovescia dei bambini </strong>prima di quel driiiin. La nostalgia &#232; davvero canaglia &#128154;</p><p>Ci sentiamo tra due settimane &#128154;</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!CaJS!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0ec24e75-1976-4e9f-afdc-7bca53eb623e_3090x1216.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!CaJS!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0ec24e75-1976-4e9f-afdc-7bca53eb623e_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!CaJS!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0ec24e75-1976-4e9f-afdc-7bca53eb623e_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!CaJS!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0ec24e75-1976-4e9f-afdc-7bca53eb623e_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!CaJS!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0ec24e75-1976-4e9f-afdc-7bca53eb623e_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!CaJS!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0ec24e75-1976-4e9f-afdc-7bca53eb623e_3090x1216.png" width="402" height="158.20467032967034" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/0ec24e75-1976-4e9f-afdc-7bca53eb623e_3090x1216.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:573,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:402,&quot;bytes&quot;:1681810,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/200857514?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0ec24e75-1976-4e9f-afdc-7bca53eb623e_3090x1216.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!CaJS!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0ec24e75-1976-4e9f-afdc-7bca53eb623e_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!CaJS!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0ec24e75-1976-4e9f-afdc-7bca53eb623e_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!CaJS!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0ec24e75-1976-4e9f-afdc-7bca53eb623e_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!CaJS!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0ec24e75-1976-4e9f-afdc-7bca53eb623e_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p><em>&#8220;Ci vuole un villaggio&#8221; &#232; la newsletter che <strong>prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori la mattina fuori da scuola</strong> per provare ad allargare lo sguardo. Perch&#233; ho scelto questo titolo e il senso di questa newsletter, lo trovi spiegato meglio<a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/1-ci-vuole-un-villaggio-cominciamo?utm_source=substack&amp;publication_id=2035602&amp;post_id=138023076&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;utm_campaign=email-share&amp;isFreemail=true&amp;r=127lj9"> qui, nel primo numero</a>.</em></p><p><em>Io sono <strong>Silvia De Bernardin</strong>, giornalista freelance e mamma. Da anni scrivo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di<strong> lavoro, salute, alimentazione, sostenibilit&#224;, turismo, libri</strong>. Mi trovi anche su <a href="https://www.instagram.com/silvia_gole/">Instagram</a> e <a href="https://www.linkedin.com/in/silvia-de-bernardin/">Linkedin</a>.</em></p><p><em>Le immagini che danno forma visiva al villaggio di questa newsletter sono frutto della mano e della creativit&#224; magica di <a href="/__u/open.substack.com/users/4117869-alice-fadda?utm_source=mentions">Alice Fadda</a>.</em></p><p>Leggi <strong>altre storie dall&#8217;archivio</strong> del villaggio:</p><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;fbdc54f3-39a7-42cf-85f1-076b78677d99&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Rieccoci qui. Come stai? Questa newsletter ha saltato un paio di giri ed &#232; passato un mesetto dall&#8217;ultimo numero. Ma &#232; stato per due buoni motivi, anche un po&#8217; personali, che ci tengo a raccontarti entrambi. Prima, per&#242;, spazio all&#8217;argomento principale, che questo slittamento di uscite non poteva far coincidere con una giornata migliore. E che par&#8230;&quot;,&quot;cta&quot;:null,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#14 Ci vuole un villaggio I &#200; finita la scuola, e ora?&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2024-06-10T06:03:55.999Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!SQj5!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc1219414-957e-4fbf-804f-360cc0e53be4_2048x1536.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/14-ci-vuole-un-villaggio-i-e-finita&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:145293860,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:11,&quot;comment_count&quot;:1,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;18df20ce-cca8-4c07-8c4e-ca6ffb223609&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta il cantiere del nuovo villaggio, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di genitorialit&#224;, ma anche di comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, welfare, territorio, cultura, narrazioni. Se vuoi riceverla direttamente nella tu&#8230;&quot;,&quot;cta&quot;:null,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#31 Ci vuole un villaggio I Ripensare le vacanze &quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2025-05-05T05:33:23.322Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!WPxL!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe50ea3dc-ca8f-4225-9578-5199fc7792b0_3013x2411.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/31-ci-vuole-un-villaggio-i-ripensare&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:162681410,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:22,&quot;comment_count&quot;:4,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[#49 Ci vuole un villaggio | La strada è maestra]]></title><description><![CDATA[Un anno di scuola in cammino attraverso l&#8217;Italia, zaino in spalla: il progetto "Strade Maestre" raccontato da chi lo ha vissuto]]></description><link>https://silviadebernardin.substack.com/p/49-ci-vuole-un-villaggio-la-strada</link><guid isPermaLink="false">https://silviadebernardin.substack.com/p/49-ci-vuole-un-villaggio-la-strada</guid><dc:creator><![CDATA[Silvia De Bernardin]]></dc:creator><pubDate>Mon, 25 May 2026 05:33:54 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!d2gg!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F996f0546-81d9-41a3-8190-3058bda9c1b8_1600x900.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<h2><strong>Ciao!</strong></h2><p><em>Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta <strong>il cantiere del nuovo villaggio</strong>, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di <strong>comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni</strong>. Puoi iscriverti qui:</em></p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe now&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/subscribe"><span>Subscribe now</span></a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vb2f!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F55a55bf1-ed4a-4a97-a720-4df4bc577e29_3508x471.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vb2f!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F55a55bf1-ed4a-4a97-a720-4df4bc577e29_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vb2f!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F55a55bf1-ed4a-4a97-a720-4df4bc577e29_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vb2f!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F55a55bf1-ed4a-4a97-a720-4df4bc577e29_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vb2f!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F55a55bf1-ed4a-4a97-a720-4df4bc577e29_3508x471.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vb2f!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F55a55bf1-ed4a-4a97-a720-4df4bc577e29_3508x471.png" width="1456" height="195" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/55a55bf1-ed4a-4a97-a720-4df4bc577e29_3508x471.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:195,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:983754,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/198424839?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F55a55bf1-ed4a-4a97-a720-4df4bc577e29_3508x471.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vb2f!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F55a55bf1-ed4a-4a97-a720-4df4bc577e29_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vb2f!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F55a55bf1-ed4a-4a97-a720-4df4bc577e29_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vb2f!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F55a55bf1-ed4a-4a97-a720-4df4bc577e29_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vb2f!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F55a55bf1-ed4a-4a97-a720-4df4bc577e29_3508x471.png 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>E cos&#236;, siamo vicinissimi all&#8217;estate. Manca ancora un mesetto, lo so, ma quando <strong>sta per suonare l&#8217;ultima campanella</strong> ormai ci siamo, no? Io lo chiamo &#8220;effetto Festivalbar&#8221;: da ragazzina, quando in tv partiva la pubblicit&#224; del Festivalbar voleva dire che era fatta: un altro anno era volato via.</p><p>E allora in questo numero parliamo di un progetto che mette insieme la scuola che sta finendo con l&#8217;idea di viaggio, <strong>la comunit&#224; con l&#8217;incontro</strong>. Partiamo!</p><div><hr></div><h2>La strada &#232; maestra</h2><p><strong>&#8220;Non c&#8217;&#232; strada pi&#249; maestra di quella che si percorre insieme&#8221;</strong>, scrive Marco Saverio Loperfido nelle prime righe del suo libro, che si intitola <em><a href="https://www.terre.it/prodotto/strade-maestre/?srsltid=AfmBOopp-R0Q3KyVELxdqd9mxw0fWy7Uf0vzRWDb6YhHt-TsB8_glfQ0">Strade maestre</a></em> ed &#232; dedicato al racconto del primo anno del progetto che porta lo stesso nome. Un&#8217;iniziativa all&#8217;apparenza un po&#8217; folle e forse azzardata, ma molto interessante dal punto di vista educativo, e non solo: <strong>un intero anno di scuola in cammino attraverso l&#8217;Italia, zaino in spalla</strong>. In questi giorni sta per chiudersi il secondo anno scolastico di <em><a href="https://www.strademaestre.org/">Strade Maestre</a></em> e sono gi&#224; aperte le iscrizioni per il prossimo, che partir&#224; a settembre e che, come &#232; stato finora, &#232; pensato per <strong>studenti e studentesse degli ultimi anni della scuola superiore</strong>.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!d2gg!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F996f0546-81d9-41a3-8190-3058bda9c1b8_1600x900.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!d2gg!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F996f0546-81d9-41a3-8190-3058bda9c1b8_1600x900.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!d2gg!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F996f0546-81d9-41a3-8190-3058bda9c1b8_1600x900.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!d2gg!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F996f0546-81d9-41a3-8190-3058bda9c1b8_1600x900.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!d2gg!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F996f0546-81d9-41a3-8190-3058bda9c1b8_1600x900.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!d2gg!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F996f0546-81d9-41a3-8190-3058bda9c1b8_1600x900.jpeg" width="1456" height="819" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/996f0546-81d9-41a3-8190-3058bda9c1b8_1600x900.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:819,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:478645,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/198424839?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F996f0546-81d9-41a3-8190-3058bda9c1b8_1600x900.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!d2gg!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F996f0546-81d9-41a3-8190-3058bda9c1b8_1600x900.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!d2gg!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F996f0546-81d9-41a3-8190-3058bda9c1b8_1600x900.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!d2gg!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F996f0546-81d9-41a3-8190-3058bda9c1b8_1600x900.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!d2gg!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F996f0546-81d9-41a3-8190-3058bda9c1b8_1600x900.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><h4><em>Nove mesi in cammino</em></h4><p>Marco Saverio Loperfido &#232; uno degli ideatori del progetto, insieme a Marcello Paolocci, alla<strong> cooperativa CamminaMenti e a numerose altre realt&#224;</strong>, dal CAI all&#8217;Aigae, l&#8217;Associazione Italiana Guide Ambientali Escursionistiche, che lo rendono possibile. Ho avuto il piacere di intervistare Marco qualche giorno fa in occasione del <strong>Festival del Social Walking</strong> organizzato a Milano dal tour operator Viaggi&amp;Miraggi. Con noi sul palco c&#8217;erano anche Lisa De Heer, una delle studentesse che ha partecipato al primo anno di <em>Strade Maestre</em>, e Filippo Di Donato, di CAI Scuola. </p><p>Marco e Lisa hanno raccontato che cosa significa <strong>stare nove mesi in cammino, percorrere 1.300 km attraverso 12 Regioni italiane</strong>, <strong>sempre insieme, 8 tra ragazze e ragazzi, insieme alle guide-insegnanti </strong>che li hanno accompagnati nella duplice veste di guide escursionistiche e docenti di materia. Cosa vuol dire spostarsi continuamente, dormire non troppo comodamente dopo aver macinato km a piedi, affrontare litigi e incomprensioni,<strong> imparare a fidarsi e affidarsi,</strong> <strong>ritrovare fiducia nella scuola e negli altri</strong>, <strong>studiare Sciascia ad Agrigento e leggere </strong><em><strong>La ginestra</strong></em><strong> davanti al Vesuvio</strong>. Sentirsi infine <strong>cresciuti e diversi</strong>, pronti ad affrontare l&#8217;esame di maturit&#224;, e tutto quello che verr&#224; poi.</p><div class="image-gallery-embed" data-attrs="{&quot;gallery&quot;:{&quot;images&quot;:[{&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/a39cafc9-9d3c-41c9-b741-43ec0ff5d3e5_1600x1196.jpeg&quot;},{&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/ec48216a-3ea4-481f-965c-c6dd4408eecd_1600x900.jpeg&quot;},{&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/d737180a-8497-4747-b7d9-3c6cacbf0c6c_1600x900.jpeg&quot;},{&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/7fcf5d02-28a9-4e96-aa3d-d6ad6d242f80_1196x1600.jpeg&quot;},{&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/c05faf1c-8a1a-4f87-80ac-7f12d9cc4458_1200x1600.jpeg&quot;},{&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/0e7cb3f2-e158-4ba6-8bb8-34b6bccd500a_1600x578.jpeg&quot;}],&quot;caption&quot;:&quot;Studentesse e studenti del primo anno di Strade Maestre, insieme alle guide-insegnanti, tra cammino e studio&quot;,&quot;alt&quot;:&quot;&quot;,&quot;staticGalleryImage&quot;:{&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/259e7cd7-9217-4ce0-ab68-f77f9ef2c025_1456x964.png&quot;}},&quot;isEditorNode&quot;:true}"></div><h4><em>La scuola che si fa viaggio</em></h4><p>A caratterizzare <em>Strade Maestre</em> &#232; la<strong> solida base pedagogica </strong>su cui si regge. Basta ascoltare per pochi minuti Marco Saverio Loperfido, che di formazione &#232; un filosofo con un dottorato di ricerca in Pedagogia e Servizi Sociali, per capire che non c&#8217;&#232; nulla di na&#239;f in un progetto che si inserisce nell&#8217;ambito consolidato, anche a livello internazionale, delle esperienze di <strong>outdoor education e apprendimento esperienziale e basato sulla relazione</strong> tra pari e tra adulti e ragazzi. Con, per&#242;, un elemento di novit&#224;, anzi due. Il primo &#232; la durata: <em>Strade Maestre</em> &#232; il primo progetto che fa <strong>scuola fuori dalle mura per un tempo cos&#236; lungo</strong>, pari all&#8217;intero anno scolastico. Il secondo &#232; <strong>l&#8217;unione tra la pratica del cammino e la scuola, che si fa viaggio dentro e attraverso il territorio e le comunit&#224;</strong>.</p><blockquote><p>&#8220;Il percorso educativo di <em>Strade Maestre</em> - spiega Loperfido nel suo libro - ha trasformato<strong> il cammino in un sistema didattico totale</strong>, che ha unito scienza, umanesimo e impegno civile. Ogni tappa &#232; diventata un modulo formativo vivente - scrive ancora - in un continuo intreccio tra <strong>orientamento professionale, educazione alla cittadinanza e crescita umana</strong>&#8221;.</p></blockquote><p>A fare da collante &#232; la pratica del cammino, che nel corso dell&#8217;anno scolastico diventa un &#8220;dispositivo pedagogico che modifica la postura, smonta le gerarchie, favorisce l&#8217;ascolto&#8221;. &#200; l&#8217;idea di un&#8217;educazione in cui <strong>il sapere non &#232; calato dall&#8217;alto, ma si costruisce insieme</strong>, come auspicava il pedagogista Paulo Freire, e si fa <strong>visione del mondo</strong>. Una conoscenza che, proprio perch&#233; tocca e si intreccia con la vita, si imprime nel profondo, anche grazie al tempo lento imposto dal viaggio a piedi, che <strong>d&#224; spazio al pensiero, favorisce le connessioni, esalta la dimensione immaginativa</strong>, ricorda ancora Loperfido.</p><p>E poi c&#8217;&#232; lo stare insieme, del gruppo che cammina e<strong> incontra le comunit&#224; locali</strong>, come ha sottolineato Filippo Di Donato del CAI ricordando quanto l&#8217;Italia possa offrire in termini di variet&#224; e di ricchezza paesaggistica, umana e culturale da questo punto di vista. Non a caso &#8220;insieme&#8221; &#232; una delle parole che torna pi&#249; spesso nel racconto di chi ha vissuto <em>Strade Maestre</em>. Camminare insieme, dunque, come <strong>&#8220;pratica di riconnessione tra individui e strumento di riattivazione della dimensione comunitaria&#8221;</strong>, in un&#8217;epoca nella quale essa si smarrisce continuamente, nella fretta e nella ricerca di risultati individuali. La comunit&#224; &#232; anche quella che rende possibile <em>Strade Maestre</em>: l&#8217;iscrizione prevede una retta per le famiglie modulata sull&#8217;Isee, che per&#242; non copre tutti i costi. La parte restante la mettono partner pubblici e privati, realt&#224; del terzo settore, donazioni: sono gli<strong> &#8220;zaini-studio&#8221; </strong>che, sulla falsa riga delle borse di studio, permettono a ragazzi e accompagnatori di camminare, studiare, fermarsi a dormire, mangiare, visitare i territori. </p><h4><em>Le guide-insegnanti</em></h4><p>Tutto meraviglioso, dunque? A mio parere s&#236;, ma chi ha percorso quei 1.300 km li racconta con grande onest&#224;, senza nascondere le difficolt&#224;, che pure non mancano, la <strong>fatica fisica e quella relazionale</strong>, che per nove mesi si incrocia su piani diversi, nel rapporto tra i ragazzi, tra i ragazzi e gli adulti e tra gli adulti stessi. Insieme agli studenti, infatti, i protagonisti di <em>Strade Maestre</em> sono le <strong>guide-insegnanti: </strong>un po&#8217; professori, un po&#8217; guide escursionistiche, un po&#8217; zii e, all&#8217;occorrenza, infermieri, pacieri, risolutori dei problemi pi&#249; diversi, a loro spetta <strong>maneggiare una materia umana delicatissima</strong>, qual &#232; la vita degli adolescenti, e avere <strong>grande capacit&#224; di affidamento</strong>. &#8220;Serve avere fiducia in<strong> un processo che &#232; in atto sottotraccia</strong>, lentamente, che dar&#224; risultati anche a distanza di molto tempo. Accantonare l&#8217;idea che si possa controllare tutto e mettere in conto anche l&#8217;ipotesi del fallimento&#8221;, ha detto Loperfido.</p><h4><em>Altri modi di fare scuola</em></h4><p>Intanto, per&#242;, Lisa ha passato l&#8217;esame di maturit&#224; e, soprattutto, <strong>ha fatto pace con la scuola </strong>dalla quale, ha raccontato, nei tredici anni precedenti non aveva fatto altro che cercare di scappare. Come lei, anche le altre ragazze e ragazzi hanno superato l&#8217;anno - la frequenza a <em>Strade Maestre</em> avviene in<strong> regime parentale</strong> e richiede quindi un esame per l&#8217;ammissione all&#8217;anno successivo. In generale, l&#8217;iniziativa sta riscuotendo una grande attenzione, che i promotori si spiegano con l&#8217;urgenza avvertita da molti ragazzi, genitori e insegnanti di &#8220;<strong>altri modi di fare scuola</strong>, capaci di mettere<strong> al centro il senso, la relazione, il corpo, la lentezza, la meraviglia</strong>&#8221;, come scrive Marco Saverio Loperfido nel suo libro. </p><p><em>Strade Maestre</em> non intende, per&#242;, rappresentare una sfida alla scuola cosiddetta &#8220;tradizionale&#8221;, si presenta piuttosto come<strong> una possibilit&#224;</strong>, una porta spalancata su &#8220;altri modi di fare scuola&#8221;, appunto, dalla quale magari lasciarsi ispirare anche solo per qualche passo. Un invito, scrive ancora Loperfido, &#8220;a vivere la strada non come pericolo da evitare, ma come<strong> maestra che insegna tramite lo stupore e la meraviglia</strong>&#8221;.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fHLY!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F100ac79c-8711-4854-b0df-9175c020f023_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fHLY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F100ac79c-8711-4854-b0df-9175c020f023_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fHLY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F100ac79c-8711-4854-b0df-9175c020f023_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fHLY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F100ac79c-8711-4854-b0df-9175c020f023_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fHLY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F100ac79c-8711-4854-b0df-9175c020f023_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fHLY!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F100ac79c-8711-4854-b0df-9175c020f023_3508x439.png" width="1456" height="182" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/100ac79c-8711-4854-b0df-9175c020f023_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:182,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/198424839?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F100ac79c-8711-4854-b0df-9175c020f023_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fHLY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F100ac79c-8711-4854-b0df-9175c020f023_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fHLY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F100ac79c-8711-4854-b0df-9175c020f023_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fHLY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F100ac79c-8711-4854-b0df-9175c020f023_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fHLY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F100ac79c-8711-4854-b0df-9175c020f023_3508x439.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h2>Un libro, anzi due</h2><p>Per chiudere questo numero ti consiglio due libri che ho letto recentemente e che mi sono venuti in mente scrivendo di <em>Strade Maestre</em>:</p><ul><li><p>il primo non &#232; esattamente un libro, ma uno di quei libri-rivista che vanno di moda ora e che a noi fissati di editoria piacciono tanto. Si intitola <em><a href="https://www.touringclubstore.com/it/prodotto/lo-stato-della-provincia-15442">Lo stato della provincia</a></em> ed &#232; il numero 7 della serie Map del Touring Club. &#200; un viaggio nella provincia italiana - come quella che, in gran parte, hanno attraversato i ragazzi di <em>Strade Maestre</em> - e racconta come all&#8217;orizzonte italiano si stiano delineando <strong>un rapporto diverso tra centro e periferia</strong>, nuovi modi di abitare e di intendere i concetti di sviluppo e benessere;</p></li><li><p>l&#8217;altro &#232;<a href="https://edizioni.cai.it/libri/i-battiti-della-montagna/"> </a><em><a href="https://edizioni.cai.it/libri/i-battiti-della-montagna/">I battiti della montagna</a></em>, nel quale il giornalista <strong>Alessandro Carlini</strong> racconta di come ha ricominciato a camminare in quota dopo un doppio trapianto di cuore e rene. In qualche modo, <strong>anche per lui la strada &#232; diventata maestra</strong>: lungo i sentieri delle Alpi e degli Appennini sui quali si sono combattute la Prima guerra mondiale e la Resistenza Carlini <strong>ha ritrovato il proprio passo</strong>, rileggendo la sua esperienza di vita attraverso quella di altri uomini e donne che hanno camminato negli stessi luoghi prima di lui. </p></li></ul><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bbtN!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3a0dd483-0599-45b2-ae27-c0c8bb4f4423_3508x507.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bbtN!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3a0dd483-0599-45b2-ae27-c0c8bb4f4423_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bbtN!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3a0dd483-0599-45b2-ae27-c0c8bb4f4423_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bbtN!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3a0dd483-0599-45b2-ae27-c0c8bb4f4423_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bbtN!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3a0dd483-0599-45b2-ae27-c0c8bb4f4423_3508x507.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bbtN!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3a0dd483-0599-45b2-ae27-c0c8bb4f4423_3508x507.png" width="530" height="76.4423076923077" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/3a0dd483-0599-45b2-ae27-c0c8bb4f4423_3508x507.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:210,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:530,&quot;bytes&quot;:263944,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/198424839?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3a0dd483-0599-45b2-ae27-c0c8bb4f4423_3508x507.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bbtN!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3a0dd483-0599-45b2-ae27-c0c8bb4f4423_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bbtN!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3a0dd483-0599-45b2-ae27-c0c8bb4f4423_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bbtN!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3a0dd483-0599-45b2-ae27-c0c8bb4f4423_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bbtN!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3a0dd483-0599-45b2-ae27-c0c8bb4f4423_3508x507.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Se leggi questa newsletter da un po&#8217;, forse hai capito che le storie come quella di <em>Strade Maestre </em>mi piacciono perch&#233; raccontano di chi prova a fare le cose in modo diverso, rimettendo <strong>al centro la comunit&#224; </strong>e inseguendo <strong>nuove modalit&#224; di abitare il tempo e lo spazio</strong>. E sai anche che, se ne conosci altre, io le ascolto volentieri: per parlarne qui e rimetterle in circolo. Scrivimi!</p><div class="directMessage button" data-attrs="{&quot;userId&quot;:175612068,&quot;userName&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;canDm&quot;:null,&quot;dmUpgradeOptions&quot;:null,&quot;isEditorNode&quot;:true}" data-component-name="DirectMessageToDOM"></div><p>Intanto,<strong> grazie</strong> come sempre per aver letto fino a qui&#8230; a presto! &#129505;</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!a09p!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F21bce9cb-d510-4603-ac96-3d267f2c7c26_3090x1216.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!a09p!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F21bce9cb-d510-4603-ac96-3d267f2c7c26_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!a09p!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F21bce9cb-d510-4603-ac96-3d267f2c7c26_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!a09p!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F21bce9cb-d510-4603-ac96-3d267f2c7c26_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!a09p!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F21bce9cb-d510-4603-ac96-3d267f2c7c26_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!a09p!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F21bce9cb-d510-4603-ac96-3d267f2c7c26_3090x1216.png" width="324" height="127.50824175824175" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/21bce9cb-d510-4603-ac96-3d267f2c7c26_3090x1216.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:573,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:324,&quot;bytes&quot;:1681810,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/198424839?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F21bce9cb-d510-4603-ac96-3d267f2c7c26_3090x1216.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!a09p!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F21bce9cb-d510-4603-ac96-3d267f2c7c26_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!a09p!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F21bce9cb-d510-4603-ac96-3d267f2c7c26_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!a09p!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F21bce9cb-d510-4603-ac96-3d267f2c7c26_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!a09p!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F21bce9cb-d510-4603-ac96-3d267f2c7c26_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p><em>&#8220;Ci vuole un villaggio&#8221; &#232; la newsletter che <strong>prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori la mattina fuori da scuola</strong> per provare ad allargare lo sguardo. Perch&#233; ho scelto questo titolo e il senso di questa newsletter, lo trovi spiegato meglio<a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/1-ci-vuole-un-villaggio-cominciamo?utm_source=substack&amp;publication_id=2035602&amp;post_id=138023076&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;utm_campaign=email-share&amp;isFreemail=true&amp;r=127lj9"> qui, nel primo numero</a>.</em></p><p><em>Io sono <strong>Silvia De Bernardin</strong>, giornalista freelance e mamma. Da anni scrivo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di<strong> lavoro, salute, alimentazione, sostenibilit&#224;, turismo, libri</strong>. Mi trovi anche su <a href="https://www.instagram.com/silvia_gole/">Instagram</a> e <a href="https://www.linkedin.com/in/silvia-de-bernardin/">Linkedin</a>.</em></p><p><em>Le immagini che danno forma visiva al villaggio di questa newsletter sono frutto della mano e della creativit&#224; magica di <a href="/__u/open.substack.com/users/4117869-alice-fadda?utm_source=mentions">Alice Fadda</a>.</em></p><p>Leggi <strong>altre storie dall&#8217;archivio</strong> del villaggio:</p><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;9bd70620-cb64-48e8-8d72-937fd9fcba59&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta il cantiere del nuovo villaggio, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di genitorialit&#224;, ma anche di comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni&quot;,&quot;cta&quot;:null,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#38 Ci vuole un villaggio I Deficit di natura&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2025-11-03T06:33:20.206Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!rDZa!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2bbb128a-3435-4cb3-812c-766321cd635b_1600x1200.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/38-ci-vuole-un-villaggio-i-deficit&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:177712545,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:9,&quot;comment_count&quot;:2,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;51895c41-46ef-43f6-a3af-0207e2d3dade&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta il cantiere del nuovo villaggio, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di genitorialit&#224;, ma anche di comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni&quot;,&quot;cta&quot;:null,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#45 Ci vuole un villaggio I A scuola di fiducia &quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2026-03-02T06:33:18.117Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!QJOA!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa9aa6c71-71e3-46cb-9e74-b34e71e59959_1600x1067.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/45-ci-vuole-un-villaggio-i-a-scuola&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:189365107,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:14,&quot;comment_count&quot;:7,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[#48 Ci vuole un villaggio | ... e anche un libro]]></title><description><![CDATA[Aprile &#232; il mese dedicato alla lettura, ai libri e alle molte occasioni che offrono per incontrarsi e fare villaggio: scopriamone alcune]]></description><link>https://silviadebernardin.substack.com/p/48-ci-vuole-un-libro</link><guid isPermaLink="false">https://silviadebernardin.substack.com/p/48-ci-vuole-un-libro</guid><dc:creator><![CDATA[Silvia De Bernardin]]></dc:creator><pubDate>Mon, 27 Apr 2026 05:33:50 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!BJTX!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1636c3c9-04ab-489e-98f9-cc506a3dbf6e_4032x3024.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<h2><strong>Ciao!</strong></h2><p><em>Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta <strong>il cantiere del nuovo villaggio</strong>, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di <strong>comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni</strong>. Puoi iscriverti qui:</em></p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe now&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/subscribe"><span>Subscribe now</span></a></p><p></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JbjI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F79cefe48-813a-4cfc-81dc-5ba09ef33934_3508x471.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JbjI!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F79cefe48-813a-4cfc-81dc-5ba09ef33934_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JbjI!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F79cefe48-813a-4cfc-81dc-5ba09ef33934_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JbjI!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F79cefe48-813a-4cfc-81dc-5ba09ef33934_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JbjI!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F79cefe48-813a-4cfc-81dc-5ba09ef33934_3508x471.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JbjI!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F79cefe48-813a-4cfc-81dc-5ba09ef33934_3508x471.png" width="1456" height="195" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/79cefe48-813a-4cfc-81dc-5ba09ef33934_3508x471.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:195,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:983754,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/194909878?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F79cefe48-813a-4cfc-81dc-5ba09ef33934_3508x471.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JbjI!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F79cefe48-813a-4cfc-81dc-5ba09ef33934_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JbjI!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F79cefe48-813a-4cfc-81dc-5ba09ef33934_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JbjI!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F79cefe48-813a-4cfc-81dc-5ba09ef33934_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!JbjI!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F79cefe48-813a-4cfc-81dc-5ba09ef33934_3508x471.png 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Aprile &#232; il mese dei libri e della lettura. Probabilmente gi&#224; lo sai, ma qualche giorno fa, il <strong>23 aprile, si &#232; celebrata la Giornata Mondiale del Libro e del Diritto d&#8217;Autore</strong>, che &#232; stata istituita dall&#8217;UNESCO nel 1995. La curiosit&#224; riguarda il giorno: &#232; stato scelto il 23 aprile perch&#233; in quella data, <strong>nel 1616, morivano contemporaneamente Miguel de Cervantes, William Shakespeare e Garcilaso de la Vega</strong>, tre autori cardine della letteratura europea moderna. Una strana coincidenza, vero?</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BJTX!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1636c3c9-04ab-489e-98f9-cc506a3dbf6e_4032x3024.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BJTX!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1636c3c9-04ab-489e-98f9-cc506a3dbf6e_4032x3024.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BJTX!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1636c3c9-04ab-489e-98f9-cc506a3dbf6e_4032x3024.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BJTX!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1636c3c9-04ab-489e-98f9-cc506a3dbf6e_4032x3024.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BJTX!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1636c3c9-04ab-489e-98f9-cc506a3dbf6e_4032x3024.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BJTX!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1636c3c9-04ab-489e-98f9-cc506a3dbf6e_4032x3024.jpeg" width="449" height="336.75" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/1636c3c9-04ab-489e-98f9-cc506a3dbf6e_4032x3024.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1092,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:449,&quot;bytes&quot;:6833060,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/194909878?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1636c3c9-04ab-489e-98f9-cc506a3dbf6e_4032x3024.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BJTX!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1636c3c9-04ab-489e-98f9-cc506a3dbf6e_4032x3024.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BJTX!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1636c3c9-04ab-489e-98f9-cc506a3dbf6e_4032x3024.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BJTX!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1636c3c9-04ab-489e-98f9-cc506a3dbf6e_4032x3024.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BJTX!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1636c3c9-04ab-489e-98f9-cc506a3dbf6e_4032x3024.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Una delle tante piccole biblioteche per il bookcrossing che &#232; facile incontrare nei paesi e sui sentieri delle Prealpi bergamasche </figcaption></figure></div><h3>Il mio mese dei libri</h3><p>Anche per me aprile &#232; stato il mese dei libri. La rassegna di incontri con gli autori e con le autrici che curo per la piccola e tenace libreria indipendente che ho la fortuna di avere sotto casa ha riempito molti dei ritagli di tempo lasciati liberi dal lavoro, e anche qualcosa di pi&#249;. Ho passato un intero sabato in cima alle Dolomiti con la partigiana, montanara e scrittrice <a href="https://youtu.be/QMjpdJHwyM4?is=2ocVKMMujoE3ytWY">Giovanna Zangrandi</a> e il suo <em>Il campo rosso</em>: era molto tempo che non mi capitava di fare <strong>una lettura immersiva e prolungata, per svariate ore di seguito</strong>. Ne sono uscita con una sensazione di <strong>compiutezza e leggerezza insieme</strong>, come se quella giornata avesse trovato un senso profondo capace di placare le mille sollecitazioni a cui siamo continuamente sottoposti. </p><p>Della lettura si dice sempre che non abbiamo mai tempo per farla. La verit&#224; &#232; che, come per molte altre cose, per ciascuno &#232; una questione di priorit&#224; nella to-do-list quotidiana. Eppure, non &#232; solo questo. C&#8217;&#232; anche, dicono le neuroscienze, che <strong>ci stiamo disabituando alla lettura profonda</strong>. Anche i cosiddetti lettori forti faticano a leggere senza distrazioni, in maniera continuativa, perch&#233; il nostro cervello, sempre pi&#249; tarato sugli input continui delle notifiche e abituato a surfare sui contenuti pi&#249; che a tuffarcisi dentro, <strong>si distrae con facilit&#224;</strong>. Non &#232; una questione da poco perch&#233; <strong>alla lettura profonda sono collegati processi cognitivi pi&#249; lenti</strong>, dalla capacit&#224; di riflessione e immaginazione allo sviluppo dell&#8217;empatia e del pensiero critico, che rischiano cos&#236; di deteriorarsi.</p><p>Ti chiederai: <strong>cosa c&#8217;entra questo col villaggio? </strong>Ci ho riflettuto molto in questi giorni nei quali ho parlato di libri con chi i libri li scrive, li pubblica, li vende e, soprattutto con chi li legge. E due mi sembrano le direzioni che si possono seguire. </p><h4><em>Leggere per decostruire</em></h4><p>La prima &#232; quella che ha a che fare con l&#8217;atto della lettura in s&#233;. Abbiamo bisogno di leggere i libri <strong>per tornare ad andare in profondit&#224;</strong>, tra le pagine e in quello che ci sta dentro. Il libro pretende lo spazio, fisico e temporale, che serve<strong> per fare un ragionamento complesso e sfaccettato</strong> o <strong>per raccontare una storia che non si esaurisca</strong> in una manciata di secondi. Se la semplificazione dei concetti e delle questioni &#232; una delle malattie che rendono difficile orientarsi nell&#8217;oggi, la cura non pu&#242; che essere <strong>riappropriarsi della complessit&#224; che le parole portano con loro</strong>, anche se ci&#242; richiede tempo e fatica. </p><p>Di come agisca <strong>la lettura sulla nostra capacit&#224; di avvicinarci agli altri, di capire meglio noi stessi, di fare i conti con le mille sfaccettature del reale</strong> abbiamo gi&#224; parlato a inizio anno <a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/42-ci-vuole-un-villaggio-i-riflessioni">in questo numero della newsletter</a>. Tuttavia, c&#8217;&#232; un altro aspetto collaterale e complementare: i libri ci aiutano a <strong>decostruire e ricostruire nuove narrazioni su chi siamo</strong> - anche su chi siamo come genitori, come cittadini, come lavoratori. In un momento storico nel quale tutto sembra scivolare via, aggrapparsi alle parole ci aiuta<strong> a ritrovare un senso,</strong> a dirsi e ad ascoltare cose che possono<strong> indicare una strada, ma anche una via di fuga, una nuova prospettiva, un ribaltamento delle parti</strong>. I libri mettono in prospettiva le nostre vicende personali e collettive, ci mostrano che<strong> certe dinamiche umane esistono da sempre</strong> e come altri uomini e donne le hanno affrontate prima di noi. Ci raccontano <strong>chi siamo stati e chi potremo essere</strong>. Se poi guardiamo alla saggistica, qualunque sia il tema, il libro non costringe l&#8217;approfondimento nello spazio angusto del reel, ma <strong>allarga i confini della nostra comprensione delle cose</strong>.</p><p>Se consideriamo il tema della genitorialit&#224;, quello attuale &#232; un momento molto fecondo da questo punto di vista: ci sono tante voci che si stanno affiancando le une alle altre e che, proprio grazie al respiro pi&#249; ampio offerto dalla dimensione del libro, si interrogano e provano a <strong>comporre narrazioni nuove e finalmente plurali </strong>su cosa sia essere genitore oggi, scegliere di diventarlo o meno, su come vivere questa esperienza.</p><h4><em>I luoghi dei libri</em></h4><p>Poi, ci sono i luoghi dei libri. Nel <a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/47-ci-vuole-un-villaggio-uova-di">numero scorso della newsletter</a> parlavamo del &#8220;terzo spazio&#8221;, ovvero quello della socialit&#224; non legata al consumo. Ecco, quelli che vivono intorno a libri ne sono <strong>un esempio perfetto: biblioteche, librerie, gruppi di lettura</strong>. Questi ultimi, soprattutto, stanno vivendo una nuova primavera. Lo scorso anno li ha mappati la ricerca <a href="https://www.tabedizioni.it/shop/product/s-t-o-r-i-e-2074">S</a><strong><a href="https://www.tabedizioni.it/shop/product/s-t-o-r-i-e-2074">.</a></strong><a href="https://www.tabedizioni.it/shop/product/s-t-o-r-i-e-2074">T.O.R.I.E. &#8211; Storie Trasformative, Opportunit&#224;, Relazioni, Inclusione ed Emozioni</a>, curata dalla professoressa di Biblioteconomia Chiara Faggiolani, che all&#8217;Universit&#224; La Sapienza di Roma dirige il Laboratorio BibLab, e promossa da ADEI, l&#8217;Associazione degli editori indipendenti, con il sostegno del Centro per il libro e la lettura del Ministero della Cultura. La ricerca ha mappato <strong>1.253 gruppi di lettura</strong>, che coinvolgono circa <strong>300mila lettori</strong>: un campione che corrisponderebbe ad appena il 10% del totale stimato in Italia. Di ciascuno fanno parte mediamente 24 persone, con <strong>un&#8217;et&#224; media compresa principalmente tra i 45 e i 64 anni e over 65</strong>. A coordinarli cos&#236; come a farne parte sono soprattutto donne. Perch&#233; piacciono? Perch&#233; sono percepiti come luoghi di <strong>inclusione e accoglienza</strong>, ma anche spazi di <strong>dialogo intergenerazionale</strong>, <strong>benessere personale, partecipazione civica e anche come antidoto alla solitudine</strong>. E poi c&#8217;&#232; un aspetto fondamentale: &#8220;In un gruppo di lettura - sottolinea la curatrice della ricerca Chiara Faggiolani - si leggono libri scelti da altri, si parte quindi da un atto di fiducia molto importante, da<strong> un desiderio di ascolto e di confronto che non ha nulla a che vedere con le logiche competitive e performative</strong> che si insidiano in tutte le aree della nostra vita&#8221;.</p><div id="youtube2-bNE-ALjFKlQ" class="youtube-wrap" data-attrs="{&quot;videoId&quot;:&quot;bNE-ALjFKlQ&quot;,&quot;startTime&quot;:null,&quot;endTime&quot;:null}" data-component-name="Youtube2ToDOM"><div class="youtube-inner"><iframe src="https://www.youtube-nocookie.com/embed/bNE-ALjFKlQ?rel=0&amp;autoplay=0&amp;showinfo=0&amp;enablejsapi=0" frameborder="0" loading="lazy" gesture="media" allow="autoplay; fullscreen" allowautoplay="true" allowfullscreen="true" width="728" height="409"></iframe></div></div><p>&#200; la sensazione che mi hanno rimandato le persone che ho incontrato in queste settimane durante le presentazioni in libreria: &#8220;Che belle queste serate! Fatele pi&#249; spesso&#8221;. Le persone hanno <strong>voglia di storie e spunti di riflessione</strong>, se offri loro le occasioni sono pronte a coglierle. Anche se, come rileva anche la ricerca S<strong>.</strong>T.O.R.I.E., c&#8217;&#232; un fattore generazionale: l&#8217;et&#224; di chi partecipa a questi incontri &#232; mediamente alta. Se vogliamo escludere dal discorso i pi&#249; giovani, che di libri parlano in altri luoghi e contesti, da YouTube e TikTok ai gruppi di lettura dedicati agli Under X, mi chiedo: <strong>i trentenni e i quarantenni come me dove sono?</strong> Ne vedo sempre pochi e la risposta che mi sono data &#232; che la nostra fascia di et&#224; coincide con un momento della vita complicato e spesso affannoso: <strong>tanto lavoro, molti impegni, i figli piccoli ai quali stare dietro</strong>. Il tempo dei libri, anche quando c&#8217;&#232; l&#8217;interesse, &#232; rimandato a dopo, a quando ci sar&#224; &#8220;pi&#249; tempo&#8221;. Ed &#232; un peccato. </p><p>Un altro bell&#8217;esempio di socialit&#224; libresca sono <strong>le biblioteche di condominio</strong>: a Milano sono 37 e sono state inserite nel Sistema Bibliotecario cittadino. A gestirle e a prendersene cura sono i condomini che, con la scusa dei libri, si incontrano, fanno quattro chiacchiere, passano del tempo insieme. &#8220;Nelle biblioteche di condominio e di prossimit&#224; - si legge sul sito del <a href="https://milano.biblioteche.it/progetti/biblioteche-di-condominio/">Sistema Bibliotecario di Milano</a> che le ha mappate - il libro diventa <strong>occasione di relazione e conoscenza. </strong>Questo le rende dei luoghi preziosi, capaci di <strong>entrare in profondit&#224; nel tessuto sociale dei quartieri</strong>&#8221;.</p><p>Questa &#8220;capacit&#224; di entrare in profondit&#224;&#8221; credo sia collegata alla<strong> dimensione micro del contesto</strong>. Lo noto negli incontri raccolti in libreria: rispetto ai grandi festival o alle presentazioni dei big nelle librerie mega store del centro -  che pure sono momenti belli e interessanti - nel piccolo il libro diventa <strong>occasione di incontro ancora pi&#249; utile</strong> perch&#233; con pi&#249; facilit&#224; si rompe la quarta parete tra autore e lettore e tra gli stessi lettori, <strong>il dialogo si fa informale e la relazione pi&#249; profonda</strong>. Ci&#242; vale in modo particolare nei piccoli centri, dove pu&#242; essere pi&#249; difficile trovare proposte culturali. Tuttavia, &#232; proprio qui che le iniziative mostrano <strong>un potenziale di coinvolgimento molto alto</strong>, soprattutto quando nascono dal basso.</p><p>Lo dimostrano le <strong>resistenti biblioteche dei paesi di montagna</strong> quando, tra mille difficolt&#224;, riescono a <strong>garantire il servizio di prestito</strong> e organizzano eventi, presentazioni, laboratori. Qualche tempo fa, sul magazine l&#8217;AltraMontagna, avevo raccontato la storia della <strong>biblioteca di Oltre il Colle, in Val Serina </strong>(puoi leggerla <a href="https://www.ildolomiti.it/altra-montagna/storie/2025/il-futuro-del-paese-passa-da-una-biblioteca-di-montagna-senza-il-lavoro-volontario-pero-non-sarebbe-possibile-la-cultura-e-un-modo-per-provare-a-far-restare-le-persone-farle-arrivare-o-tornare">qui</a>). Frequentando la zona, ho notato che il tema della lettura &#232; molto sentito nelle Prealpi bergamasche dove &#232; facilissimo imbattersi in molte casette dei libri per il bookcrossing, sia nei paesi che sui sentieri.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FQ4U!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8fd59f5d-2306-4f2f-b30a-a7a6d040510a_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FQ4U!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8fd59f5d-2306-4f2f-b30a-a7a6d040510a_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FQ4U!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8fd59f5d-2306-4f2f-b30a-a7a6d040510a_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FQ4U!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8fd59f5d-2306-4f2f-b30a-a7a6d040510a_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FQ4U!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8fd59f5d-2306-4f2f-b30a-a7a6d040510a_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FQ4U!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8fd59f5d-2306-4f2f-b30a-a7a6d040510a_3508x439.png" width="1456" height="182" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/8fd59f5d-2306-4f2f-b30a-a7a6d040510a_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:182,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/194909878?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8fd59f5d-2306-4f2f-b30a-a7a6d040510a_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FQ4U!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8fd59f5d-2306-4f2f-b30a-a7a6d040510a_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FQ4U!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8fd59f5d-2306-4f2f-b30a-a7a6d040510a_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FQ4U!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8fd59f5d-2306-4f2f-b30a-a7a6d040510a_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FQ4U!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8fd59f5d-2306-4f2f-b30a-a7a6d040510a_3508x439.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h3>Libri sulla lettura</h3><p>A questo punto, non posso non darti due consigli di lettura sulla lettura:</p><ul><li><p>il primo &#232; <em><a href="https://www.laterza.it/scheda-libro/?isbn=9788858157596">Libri insieme. Viaggio nelle nuove comunit&#224; della conoscenza</a></em>, scritto dalla curatrice della ricerca S<strong>.</strong>T.O.R.I.E., Chiara Faggiolani: una mappatura dei luoghi dei libri &#8220;altri&#8221;, biblioteche normali e di condominio, gruppi di lettura analogici e digitali, librerie tradizionali e associative, silent reading party e ritiri letterari, che stanno vivendo una nuova vitalit&#224; grazie alla <strong>lettura condivisa</strong> e che in essa vedono <strong>un agente di sviluppo per la comunit&#224; </strong>e uno strumento di rigenerazione urbana, di innovazione sociale, di contrasto alla solitudine e di promozione della salute;</p></li><li><p>l&#8217;altro &#232; <em><a href="https://www.vitaepensiero.it/scheda-libro/maryanne-wolf/lettore-vieni-a-casa-9788834330647-346073.html">Lettore, vieni a casa. Il cervello che legge in un mondo digitale</a></em>, <strong>di Maryanne Wolf</strong>, che racconta come il digitale stia modificando il modo in cui il nostro cervello legge e quali sono<strong> le implicazioni del venir meno della lettura profonda</strong> in termini di sviluppo del pensiero critico, dell&#8217;immaginazione creativa, dell&#8217;introspezione e dell&#8217;empatia, con ricadute<strong> a cascata sulla vita democratica collettiva</strong>. </p></li></ul><h3>Appuntamenti per la lettura</h3><p>Chiudiamo con gli appuntamenti dedicati alla lettura de <em><a href="https://www.ilmaggiodeilibri.cepell.it/">Il maggio dei libri</a></em>, la campagna nazionale che invita a portare i libri e la lettura <strong>in contesti diversi da quelli tradizionali,</strong> per intercettare coloro che solitamente non leggono ma che possono essere incuriositi se stimolati nel modo giusto. Tutti possono contribuire organizzando iniziative che si svolgano<strong> fra il 23 aprile e il 31 maggio</strong>: sul sito della manifestazione &#232; possibile registrare la propria e trovare quelle in programma in tutta Italia. Con la libreria Parole Dolci, a Paderno Dugnano, parteciperemo con<strong> il silent book party in programma marted&#236; 5 maggio, alle 21. </strong>Se sei in zona, ti aspetto!</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!z6lO!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc344310-fb5e-40bd-bb35-fb69f58f8362_3508x507.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!z6lO!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc344310-fb5e-40bd-bb35-fb69f58f8362_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!z6lO!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc344310-fb5e-40bd-bb35-fb69f58f8362_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!z6lO!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc344310-fb5e-40bd-bb35-fb69f58f8362_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!z6lO!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc344310-fb5e-40bd-bb35-fb69f58f8362_3508x507.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!z6lO!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc344310-fb5e-40bd-bb35-fb69f58f8362_3508x507.png" width="514" height="74.13461538461539" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/fc344310-fb5e-40bd-bb35-fb69f58f8362_3508x507.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:210,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:514,&quot;bytes&quot;:263944,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/194909878?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc344310-fb5e-40bd-bb35-fb69f58f8362_3508x507.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!z6lO!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc344310-fb5e-40bd-bb35-fb69f58f8362_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!z6lO!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc344310-fb5e-40bd-bb35-fb69f58f8362_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!z6lO!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc344310-fb5e-40bd-bb35-fb69f58f8362_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!z6lO!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffc344310-fb5e-40bd-bb35-fb69f58f8362_3508x507.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>E tu, cosa stai leggendo di bello in questo periodo? Ti saluto con un invito: <strong>scrivimi, nei commenti o via mail</strong>, come vivi la lettura, che libro stai leggendo o vorresti leggere, se partecipi a gruppi di lettura o a iniziative particolari: facciamo girare le idee! &#128218;</p><div class="directMessage button" data-attrs="{&quot;userId&quot;:175612068,&quot;userName&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;canDm&quot;:null,&quot;dmUpgradeOptions&quot;:null,&quot;isEditorNode&quot;:true}" data-component-name="DirectMessageToDOM"></div><p>Ci sentiamo tra un paio di settimane! &#129505;</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5QsL!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F88851b42-d96e-4ce3-a021-8ac24b1c072c_3090x1216.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5QsL!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F88851b42-d96e-4ce3-a021-8ac24b1c072c_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5QsL!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F88851b42-d96e-4ce3-a021-8ac24b1c072c_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5QsL!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F88851b42-d96e-4ce3-a021-8ac24b1c072c_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5QsL!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F88851b42-d96e-4ce3-a021-8ac24b1c072c_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5QsL!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F88851b42-d96e-4ce3-a021-8ac24b1c072c_3090x1216.png" width="238" height="93.66346153846153" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/88851b42-d96e-4ce3-a021-8ac24b1c072c_3090x1216.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:573,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:238,&quot;bytes&quot;:1681810,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/194909878?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F88851b42-d96e-4ce3-a021-8ac24b1c072c_3090x1216.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5QsL!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F88851b42-d96e-4ce3-a021-8ac24b1c072c_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5QsL!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F88851b42-d96e-4ce3-a021-8ac24b1c072c_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5QsL!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F88851b42-d96e-4ce3-a021-8ac24b1c072c_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!5QsL!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F88851b42-d96e-4ce3-a021-8ac24b1c072c_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p><em>&#8220;Ci vuole un villaggio&#8221; &#232; la newsletter che <strong>prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori la mattina fuori da scuola</strong> per provare ad allargare lo sguardo. Perch&#233; ho scelto questo titolo e il senso di questa newsletter, lo trovi spiegato meglio<a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/1-ci-vuole-un-villaggio-cominciamo?utm_source=substack&amp;publication_id=2035602&amp;post_id=138023076&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;utm_campaign=email-share&amp;isFreemail=true&amp;r=127lj9"> qui, nel primo numero</a>.</em></p><p><em>Io sono <strong>Silvia De Bernardin</strong>, giornalista freelance e mamma. Da anni scrivo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di<strong> lavoro, salute, alimentazione, sostenibilit&#224;, turismo, libri</strong>. Mi trovi anche su <a href="https://www.instagram.com/silvia_gole/">Instagram</a> e <a href="https://www.linkedin.com/in/silvia-de-bernardin/">Linkedin</a>.</em></p><p><em>Le immagini che danno forma visiva al villaggio di questa newsletter sono frutto della mano e della creativit&#224; magica di <a href="/__u/open.substack.com/users/4117869-alice-fadda?utm_source=mentions">Alice Fadda</a>.</em></p><p>Leggi <strong>altre storie dall&#8217;archivio</strong> del villaggio:</p><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;2f9c5684-eb84-46e1-8612-61e0da47b82e&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Eccoci di nuovo qui. &#200; arrivata la primavera, il prossimo fine settimana cambier&#224; l&#8217;ora e sar&#224; Pasqua. Sembra ieri che scrivevamo la letterina di Natale... come &#232; potuto succedere? La cosa bella di questi giorni &#232; che alle sei di sera guardi fuori dalla finestra o cammini per strada e c&#8217;&#232;&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#10 Ci vuole un villaggio I Andiamo in biblioteca&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2024-03-25T07:03:58.012Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!8AoO!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3eccd45e-0601-46ad-a89c-02d2e6437650_4032x3024.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/10-ci-vuole-un-villaggio-i-andiamo&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:142783532,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:17,&quot;comment_count&quot;:0,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;22670ba8-6fac-4720-ab99-136f60344aa7&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta il cantiere del nuovo villaggio, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di genitorialit&#224;, ma anche di comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#46 Ci vuole un villaggio | Un po' di silenzio, per favore&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2026-03-23T06:33:36.951Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!uoVd!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5de79120-cb5e-40f8-99f4-3950277d3ced_3024x2466.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/46-ci-vuole-un-villaggio-i-un-po&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:191264630,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:10,&quot;comment_count&quot;:6,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[#47 Ci vuole un villaggio | Uova di Pasqua Edition]]></title><description><![CDATA[Elezioni, giovani, scuola, social e un podcast per capire l'Italia. Insomma, di tutto un po']]></description><link>https://silviadebernardin.substack.com/p/47-ci-vuole-un-villaggio-uova-di</link><guid isPermaLink="false">https://silviadebernardin.substack.com/p/47-ci-vuole-un-villaggio-uova-di</guid><dc:creator><![CDATA[Silvia De Bernardin]]></dc:creator><pubDate>Mon, 06 Apr 2026 05:33:35 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!LBii!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3de7be05-48cf-4a92-bfea-08edb89bd20e_1920x1280.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<h2><strong>Ciao!</strong></h2><p><em>Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta <strong>il cantiere del nuovo villaggio</strong>, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di <strong>comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni</strong>. Puoi iscriverti qui:</em></p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe now&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/subscribe"><span>Subscribe now</span></a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!G23C!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4c25ac58-790a-49b9-8454-bcf9ec232c53_3508x471.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!G23C!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4c25ac58-790a-49b9-8454-bcf9ec232c53_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!G23C!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4c25ac58-790a-49b9-8454-bcf9ec232c53_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!G23C!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4c25ac58-790a-49b9-8454-bcf9ec232c53_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!G23C!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4c25ac58-790a-49b9-8454-bcf9ec232c53_3508x471.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!G23C!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4c25ac58-790a-49b9-8454-bcf9ec232c53_3508x471.png" width="1456" height="195" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/4c25ac58-790a-49b9-8454-bcf9ec232c53_3508x471.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:195,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:983754,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/192743286?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4c25ac58-790a-49b9-8454-bcf9ec232c53_3508x471.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!G23C!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4c25ac58-790a-49b9-8454-bcf9ec232c53_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!G23C!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4c25ac58-790a-49b9-8454-bcf9ec232c53_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!G23C!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4c25ac58-790a-49b9-8454-bcf9ec232c53_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!G23C!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4c25ac58-790a-49b9-8454-bcf9ec232c53_3508x471.png 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div></div></div></a></figure></div><p><strong>Buona Pasquetta! </strong>Non so bene come sia stato possibile, ma siamo gi&#224; ad aprile. Fuori splende <strong>una primavera ventosa e luminosissima</strong> e la grande mobilitazione per il referendum sulla giustizia di due settimane fa &#232; stata <strong>una boccata d&#8217;ossigeno</strong>. Senza entrare nel merito della questione tecnica e politica, vedere finalmente alzarsi, dopo anni, il dato sull&#8217;<strong>affluenza - specie quella giovanile, che ha superato di 8 punti la media nazionale</strong> - mi ha fatto pensare che non tutto &#232; perduto in questo benedetto Paese, che tanto mi fa arrabbiare. Un&#8217;editorialista di un giornale nazionale titolava il giorno dopo pi&#249; o meno cos&#236;: &#8220;L&#8217;avanzata della Gen Z che non abbiamo visto arrivare&#8221;. Eppure, bastava essere in piazza per Gaza lo scorso autunno per vederla, <strong>quell&#8217;avanzata che non vuole farsi etichettare con definizioni di un&#8217;altra epoca</strong>, ma che su questioni come <strong>la guerra, l&#8217;ambiente, le discriminazioni, la violenza di gener</strong>e - e <strong>la Costituzione, </strong>evidentemente - ha le idee ben chiare. </p><p>Mi sono ricordata di quanto scrivevo, pi&#249; o meno un anno fa, commentando i <a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/33-ci-vuole-un-villaggio-i-non-solo">dati dell'Osservatorio Giovani dell&#8217;Istituto Toniolo</a> a proposito del &#8220;<strong>profondo senso di esclusione percepito dagli e dalle adolescenti</strong> nella societ&#224; italiana. I giovani e le giovani si sentono spesso irrilevanti - rilevava l&#8217;Osservatorio - non solo per la politica, ma anche per le figure adulte e le istituzioni in generale&#8221;. Hanno la percezione di essere invisibili, che le loro idee non abbiano alcun peso nel dibattito e nelle decisioni pubbliche. Una conseguenza anche del calo demografico: rispetto agli anni Sessanta e Settanta, i giovani oggi sono numericamente pochi e questo li rende <strong>irrilevanti agli occhi della politica politicante dei partiti</strong>, attenta agli zero virgola dei sondaggi di gradimento. Eppure, stavolta si sono presi<strong> il loro spazio e una bella rivincita</strong>. E noi con loro &#9996;&#127995;</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!LBii!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3de7be05-48cf-4a92-bfea-08edb89bd20e_1920x1280.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!LBii!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3de7be05-48cf-4a92-bfea-08edb89bd20e_1920x1280.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!LBii!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3de7be05-48cf-4a92-bfea-08edb89bd20e_1920x1280.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!LBii!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3de7be05-48cf-4a92-bfea-08edb89bd20e_1920x1280.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!LBii!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3de7be05-48cf-4a92-bfea-08edb89bd20e_1920x1280.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!LBii!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3de7be05-48cf-4a92-bfea-08edb89bd20e_1920x1280.jpeg" width="608" height="405.4725274725275" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/3de7be05-48cf-4a92-bfea-08edb89bd20e_1920x1280.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:971,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:608,&quot;bytes&quot;:236189,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/192743286?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3de7be05-48cf-4a92-bfea-08edb89bd20e_1920x1280.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!LBii!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3de7be05-48cf-4a92-bfea-08edb89bd20e_1920x1280.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!LBii!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3de7be05-48cf-4a92-bfea-08edb89bd20e_1920x1280.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!LBii!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3de7be05-48cf-4a92-bfea-08edb89bd20e_1920x1280.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!LBii!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3de7be05-48cf-4a92-bfea-08edb89bd20e_1920x1280.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">(Foto di <a href="https://unsplash.com/it/@moinundmeer?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Julian Berengar S&#246;lter</a> su <a href="https://unsplash.com/it/foto/red-yellow-and-blue-round-ornament-M1JazJT_R8o?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a>)</figcaption></figure></div><div><hr></div><h3>La newsletter-uovo di Pasqua</h3><p>Anche lo scorso anno la newsletter usciva a Pasquetta. Una tradizione, ormai, che ho deciso di onorare riproponendo il &#8220;numero-uovo di Pasqua&#8221;, con qualche suggerimento di cose <strong>da leggere e ascoltare</strong>. Partiamo!</p><h4>Perch&#233; l&#8217;Italia &#232; l&#8217;Italia?</h4><p>A proposito di quanto scrivevo in apertura: capita anche a te di chiederti <strong>perch&#233; in questo Paese le cose vadano in un certo modo piuttosto che in un altro? </strong>Qualche risposta intende darla lo spettacolo teatrale-podcast <em><a href="https://open.spotify.com/show/387GZLWHg2nlBYu7YPCVXd?si=d5074eb2222349c7">Allegramente pessimista</a></em>, scritto da Francesco Piccolo per Il Post. Quattro serate-puntate, da qui all&#8217;autunno, in cui Piccolo prover&#224; a spiegare perch&#233; noi italiani siamo &#8220;cos&#236; italiani&#8221; attraverso quattro romanzi e film. &#200; uscito il primo episodio, dedicato al romanzo di Carlo Levi <em><a href="https://www.einaudi.it/catalogo-libri/narrativa-italiana/narrativa-italiana-del-novecento/lorologio-carlo-levi-9788806228132/">L&#8217;orologio</a></em>, ambientato in un momento cruciale della storia italiana quando, finita la guerra, tutto poteva cambiare, ma molto non &#232; cambiato. Ti consiglio di ascoltarlo: ti sorprender&#224; <strong>il potere profetico delle parole di Carlo Levi</strong>, che ci ricordano che i grandi scrittori sono quelli che sanno <strong>cogliere l&#8217;essenza profonda delle cose umane</strong>, e della Storia in questo caso. </p><h4>Pi&#249; educatori a scuola </h4><p>In questi giorni la scuola &#232; scenario di notizie di cronaca terribili - rispetto alle quali molti miei colleghi della stampa nazionale hanno dato il peggio di loro, in barba a qualunque etica deontologica. Sui fatti di Trescore Balneario, dove uno studente tredicenne ha accoltellato la sua insegnante di francese, mi sono parse di buon senso<a href="https://www.instagram.com/reel/DWWLBh3DFc5/?utm_source=ig_web_copy_link&amp;igsh=MzRlODBiNWFlZA=="> le parole del prof. delle medie e scrittore Enrico Galiano </a>sulla <strong>solitudine dei docenti</strong>, che avrebbero bisogno di essere affiancati in classe da educatori e psicologi. Galiano ha poi ribadito la necessit&#224; di introdurre <strong>ore curriculari e pratiche di educazione all&#8217;affettivit&#224;</strong> e <strong>corsi per i genitori</strong>. </p><p>Qualche numero fa raccontavo della <a href="/__u/open.substack.com/pub/silviadebernardin/p/45-ci-vuole-un-villaggio-i-a-scuola?utm_campaign=post-expanded-share&amp;utm_medium=web">bella esperienza della Scuola della Seconda Opportunit&#224; della Fondazione Sicomoro</a>, che lavora con ragazze e ragazzi di terza media a rischio di dispersione scolastica. Uno degli aspetti che contraddistingue la proposta di questa Scuola &#232; il fatto che <strong>in classe sia sempre presente, accanto ai docenti, un educatore</strong> e che insegnanti ed educatori lavorino in squadra sia sul piano educativo che su quello strettamente scolastico. E poi c&#8217;&#232; il supporto degli psicologi e dei pedagogisti della Fondazione. Nei giorni scorsi &#232; stato presentato <a href="https://www.famigliacristiana.it/famiglia-educazione/scuola-giovani/scuola-seconda-opportunita-milano-lavj8fm7">un report del Social Inclusion Lab dell&#8217;Universit&#224; Bocconi</a> che ha analizzato il modello della Scuola della Seconda Opportunit&#224; ascoltando il feedback degli ex studenti. E, non a caso, tra i punti pi&#249; apprezzati dai ragazzi ci sono proprio <strong>il metodo di insegnamento</strong>, <strong>l&#8217;approccio degli educatori</strong> e <strong>il clima educativo</strong> costruito durante l&#8217;esperienza. Insomma, i modelli educativi a cui ispirarsi, quelle che gli esperti chiamano &#8220;best practice&#8221;, ci sono, ma noi stiamo qui a discutere di metal detector e pene pi&#249; severe. </p><p>Per chiudere, ti ricordo <a href="/__u/open.substack.com/pub/silviadebernardin/p/29-ci-vuole-un-villaggio-i-perche?r=2wjz50&amp;utm_campaign=post&amp;utm_medium=web">l&#8217;intervista dello scorso anno alla psicologa Francesca Safina</a> con la quale avevamo parlato della serie <em>Adolescence</em>, di<strong> violenza giovanile e responsabilit&#224; degli adulti</strong>: &#232; ancora di grande attualit&#224;. Te ne riporto un passaggio proprio sulla scuola:</p><blockquote><p>&#8220;Viviamo in un momento storico nel quale la scuola &#232; in grande difficolt&#224; perch&#233; <strong>non riesce a stare al passo</strong> con i cambiamenti e le richieste dei ragazzi e delle ragazze. Penso a quello che le neuroscienze ci stanno spiegando sulle neurodivergenze: stiamo capendo che ci sono un'individualit&#224; e una peculiarit&#224; di funzionamento in ciascuno, che la scuola non &#232; ancora pronta a seguire. E poi c&#8217;&#232; <strong>il piano dell&#8217;ascolto emotivo, non contemplato dai programmi scolastici</strong>. Quell&#8217;episodio ci mostra proprio questo: una scuola dagli spazi bellissimi, ma <strong>incapace di ascoltare i ragazzi</strong>. La disorganizzazione emotiva tipica dell&#8217;et&#224; adolescenziale &#8211; quella che si vede benissimo nel comportamento del protagonista Jamie nel confronto con la psicologa, nel terzo episodio &#8211; ha una base chimica e ormonale che favorisce l'incapacit&#224; di gestire lo sbilanciamento emotivo interiore. Avremmo bisogno degli strumenti per comprendere e accogliere questi movimenti e, invece, <strong>non siamo per niente pronti</strong> in una societ&#224; che vuole che le emozioni siano tenute a bada il pi&#249; possibile. Che ancora <strong>dice ai ragazzi di non piangere e alle ragazze di non arrabbiarsi&#8221;</strong>.</p></blockquote><h4>Una sentenza che far&#224; storia </h4><p>Si &#232; parlato molto nei giorni scorsi di <a href="https://www.wired.it/article/meta-google-sentenza-social-storia-cause-mondo/">una sentenza destinata a fare giurisprudenza</a> e, soprattutto, a <strong>ribaltare il dibattito sui socia</strong>l. &#200; quella che negli Stati Uniti ha riconosciuto <strong>Meta e YouTube responsabili per le conseguenze sulla salute mentale di una giovane</strong> che ha fatto loro causa per lo stato di dipendenza indotta dalle piattaforme. La novit&#224; &#232; che per la prima volta la responsabilit&#224; della dipendenza non &#232; stata ricondotta all&#8217;uso che dei social fa il singolo n&#233; ai contenuti pubblicati, ma <strong>all&#8217;algoritmo e al design, a come cio&#232; gli ambienti digitali sono costruiti, appositamente per favorire la permanenza e lo scrolling infinito</strong>. Come spiega bene <a href="https://www.vita.it/la-guerra-degli-schermi-dopo-la-sentenza-contro-meta/">questo articolo di &#8220;Vita&#8221;</a> cambia tutto: un po' come per le sigarette, non si potr&#224; pi&#249; dire che &#8220;dipende dall&#8217;uso che fai dei social&#8221; perch&#233; il problema sono i social stessi, per come sono fatti. </p><h4>Il terzo spazio che manca</h4><p>Sempre pi&#249; spesso si parla del &#8220;terzo spazio&#8221;, ovvero di quei luoghi che <strong>non sono n&#233; la casa</strong> in cui viviamo <strong>n&#233; il posto in cui lavoriamo</strong>. I luoghi altri - piazze, cortili, biblioteche, sedi di associazioni e partiti, per esempio - dai quali fino a qualche decennio fa passava una parte importante della vita sociale sia delle persone che dei bambini e dei ragazzi e che oggi o sono scomparsi o si sono trasformati in luoghi di consumo. &#200; un tema che sto approfondendo e torneremo a parlarne, ma intanto ti segnalo <a href="/__u/open.substack.com/pub/controra/p/37-lo-spazio-che-non-ce?r=2wjz50&amp;utm_campaign=post&amp;utm_medium=web">questo numero di <span class="mention-wrap" data-attrs="{&quot;name&quot;:&quot;Controra&quot;,&quot;id&quot;:2295296,&quot;type&quot;:&quot;pub&quot;,&quot;url&quot;:&quot;https://open.substack.com/pub/controra&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/5cbed9f7-b441-421d-b953-eb5973bca3a6_1080x1080.png&quot;,&quot;uuid&quot;:&quot;1348f73f-2d36-40e8-b457-4f8f7cfea0d3&quot;}" data-component-name="MentionToDOM"></span></a>, la newsletter di <span class="mention-wrap" data-attrs="{&quot;name&quot;:&quot;Stefania Pecere&quot;,&quot;id&quot;:18491260,&quot;type&quot;:&quot;user&quot;,&quot;url&quot;:null,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!fUkF!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fae32e699-c49f-492a-9c7d-83b7fd15b34d_2316x2316.jpeg&quot;,&quot;uuid&quot;:&quot;2a4aaf45-9a2f-4ccb-83ef-5d7f0be47e73&quot;}" data-component-name="MentionToDOM"></span> che riassume perfettamente la questione.</p><p></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NH1j!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9862041c-53a7-4520-81a6-46df766af918_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NH1j!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9862041c-53a7-4520-81a6-46df766af918_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NH1j!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9862041c-53a7-4520-81a6-46df766af918_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NH1j!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9862041c-53a7-4520-81a6-46df766af918_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NH1j!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9862041c-53a7-4520-81a6-46df766af918_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NH1j!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9862041c-53a7-4520-81a6-46df766af918_3508x439.png" width="1456" height="182" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/9862041c-53a7-4520-81a6-46df766af918_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:182,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/192743286?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9862041c-53a7-4520-81a6-46df766af918_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NH1j!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9862041c-53a7-4520-81a6-46df766af918_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NH1j!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9862041c-53a7-4520-81a6-46df766af918_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NH1j!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9862041c-53a7-4520-81a6-46df766af918_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!NH1j!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9862041c-53a7-4520-81a6-46df766af918_3508x439.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h3>Appuntamenti</h3><p>Nel <a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/46-ci-vuole-un-villaggio-i-un-po?r=2wjz50">numero scorso parlavo di silenzio</a>, bramato e necessario, e non sempre facile da trovare. Ecco, proveremo a farlo insieme<strong> marted&#236; 28 aprile, dalle 20.45</strong>, alla libreria Parole Dolci di Paderno Dugnano, alle porte di Milano. Stiamo organizzando un <strong>&#8220;silent book party&#8221;</strong>: un paio d&#8217;ore, o il tempo che ciascuno desidera, in cui<strong> immergersi nella lettura </strong>(senza cellulare), rilassarsi, sorseggiare una tisana e alla fine <strong>scambiare quattro chiacchiere</strong>. La lettura &#232; libera: si porta da casa il libro che si sta leggendo o se ne pu&#242; acquistare uno in libreria al momento. Non vedo l&#8217;ora e ti aspetto se sei in zona!</p><p>Prima, per&#242;, ci vediamo <strong>marted&#236; 14 aprile, alle 20.45</strong>, sempre da Parole Dolci: per il ciclo &#8220;Incontro con l&#8217;autore in libreria&#8221; parleremo con Giuseppe Mendicino del libro <em><a href="https://edizioni.cai.it/libri/il-campo-rosso/">Il campo rosso</a></em> di Giovanna Zangrandi, protagonista della <strong>Resistenza e di una storia d&#8217;amore, libert&#224; e montagna</strong> che merita di essere riscoperta in vista del 2<strong>5 aprile</strong>.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!W58_!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F28d9b77c-00b7-4bee-bebe-88459942bcaf_3508x507.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!W58_!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F28d9b77c-00b7-4bee-bebe-88459942bcaf_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!W58_!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F28d9b77c-00b7-4bee-bebe-88459942bcaf_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!W58_!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F28d9b77c-00b7-4bee-bebe-88459942bcaf_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!W58_!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F28d9b77c-00b7-4bee-bebe-88459942bcaf_3508x507.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!W58_!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F28d9b77c-00b7-4bee-bebe-88459942bcaf_3508x507.png" width="432" height="62.30769230769231" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/28d9b77c-00b7-4bee-bebe-88459942bcaf_3508x507.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:210,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:432,&quot;bytes&quot;:263944,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/192743286?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F28d9b77c-00b7-4bee-bebe-88459942bcaf_3508x507.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!W58_!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F28d9b77c-00b7-4bee-bebe-88459942bcaf_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!W58_!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F28d9b77c-00b7-4bee-bebe-88459942bcaf_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!W58_!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F28d9b77c-00b7-4bee-bebe-88459942bcaf_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!W58_!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F28d9b77c-00b7-4bee-bebe-88459942bcaf_3508x507.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Eccoci alla fine: ti lascio alle uova di cioccolata vere e, spero, a <strong>una giornata di sorprese</strong> da trascorrere facendo una cosa bella &#129505; </p><p>Noi ci sentiamo tra due settimane! </p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/47-ci-vuole-un-villaggio-uova-di?utm_source=substack&utm_medium=email&utm_content=share&action=share&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Share&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/47-ci-vuole-un-villaggio-uova-di?utm_source=substack&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;action=share"><span>Share</span></a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!zN-4!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9521d8ab-7a19-4903-bcaa-a70667352c52_3090x1216.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!zN-4!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9521d8ab-7a19-4903-bcaa-a70667352c52_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!zN-4!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9521d8ab-7a19-4903-bcaa-a70667352c52_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!zN-4!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9521d8ab-7a19-4903-bcaa-a70667352c52_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!zN-4!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9521d8ab-7a19-4903-bcaa-a70667352c52_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!zN-4!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9521d8ab-7a19-4903-bcaa-a70667352c52_3090x1216.png" width="304" height="119.63736263736264" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/9521d8ab-7a19-4903-bcaa-a70667352c52_3090x1216.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:573,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:304,&quot;bytes&quot;:1681810,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/192743286?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9521d8ab-7a19-4903-bcaa-a70667352c52_3090x1216.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!zN-4!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9521d8ab-7a19-4903-bcaa-a70667352c52_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!zN-4!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9521d8ab-7a19-4903-bcaa-a70667352c52_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!zN-4!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9521d8ab-7a19-4903-bcaa-a70667352c52_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!zN-4!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9521d8ab-7a19-4903-bcaa-a70667352c52_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p><em>&#8220;Ci vuole un villaggio&#8221; &#232; la newsletter che <strong>prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori la mattina fuori da scuola</strong> per provare ad allargare lo sguardo. Perch&#233; ho scelto questo titolo e il senso di questa newsletter, lo trovi spiegato meglio<a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/1-ci-vuole-un-villaggio-cominciamo?utm_source=substack&amp;publication_id=2035602&amp;post_id=138023076&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;utm_campaign=email-share&amp;isFreemail=true&amp;r=127lj9"> qui, nel primo numero</a>.</em></p><p><em>Io sono <strong>Silvia De Bernardin</strong>, giornalista freelance e mamma. Da anni scrivo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di<strong> lavoro, salute, alimentazione, sostenibilit&#224;, turismo, libri</strong>. Mi trovi anche su <a href="https://www.instagram.com/silvia_gole/">Instagram</a> e <a href="https://www.linkedin.com/in/silvia-de-bernardin/">Linkedin</a>.</em></p><p><em>Le immagini che danno forma visiva al villaggio di questa newsletter sono frutto della mano e della creativit&#224; magica di <a href="/__u/open.substack.com/users/4117869-alice-fadda?utm_source=mentions">Alice Fadda</a>.</em></p><p>Leggi <strong>altre storie dall&#8217;archivio</strong> del villaggio:</p><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;b134368d-db2d-4802-a838-993f833579e8&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta il cantiere del nuovo villaggio, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di genitorialit&#224;, ma anche di comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, welfare, territorio, cultura, narrazioni. Se questo numero ti &#232; stato inoltrato, &#8230;&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#30 Ci vuole un villaggio I Il doposcuola dei sogni e altre storie&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2025-04-21T05:35:19.097Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!BQdQ!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd0babc2c-c48e-4326-b66d-edad5b2978d4_4080x3060.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/30-ci-vuole-un-villaggio-i-il-doposcuola&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:161593475,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:21,&quot;comment_count&quot;:1,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;cbeb4490-63b3-4c94-ab7c-a94221e79365&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta il cantiere del nuovo villaggio, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Se questo numero ti &#232; stato inoltrato, puoi iscriverti per riceverla direttamente nella tua casella email ogni due settimane dal bottone qui sotto:&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#27 Ci vuole un villaggio I E tu, sei un genitore elicottero?&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2025-03-10T06:25:24.513Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!H1lq!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F002c0515-d635-4aec-b231-4df4873598a5_1920x1440.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/27-i-e-tu-sei-un-genitore-elicottero&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:158247480,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:15,&quot;comment_count&quot;:4,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[#46 Ci vuole un villaggio | Un po' di silenzio, per favore]]></title><description><![CDATA[Rumori, suoni, voci, contenuti, immagini, notifiche, pensieri, sempre e ovunque: io mi sento sopraffatta. E tu?]]></description><link>https://silviadebernardin.substack.com/p/46-ci-vuole-un-villaggio-i-un-po</link><guid isPermaLink="false">https://silviadebernardin.substack.com/p/46-ci-vuole-un-villaggio-i-un-po</guid><dc:creator><![CDATA[Silvia De Bernardin]]></dc:creator><pubDate>Mon, 23 Mar 2026 06:33:36 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!uoVd!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5de79120-cb5e-40f8-99f4-3950277d3ced_3024x2466.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<h2><strong>Ciao!</strong></h2><p><em>Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta <strong>il cantiere del nuovo villaggio</strong>, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di <strong>comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni</strong>. Puoi iscriverti qui:</em></p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe now&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/subscribe"><span>Subscribe now</span></a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ej4e!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd3548d35-5639-45e3-9f7a-738f7df3c372_3508x471.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ej4e!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd3548d35-5639-45e3-9f7a-738f7df3c372_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ej4e!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd3548d35-5639-45e3-9f7a-738f7df3c372_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ej4e!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd3548d35-5639-45e3-9f7a-738f7df3c372_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ej4e!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd3548d35-5639-45e3-9f7a-738f7df3c372_3508x471.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ej4e!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd3548d35-5639-45e3-9f7a-738f7df3c372_3508x471.png" width="1456" height="195" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/d3548d35-5639-45e3-9f7a-738f7df3c372_3508x471.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:195,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:983754,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/191264630?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd3548d35-5639-45e3-9f7a-738f7df3c372_3508x471.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ej4e!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd3548d35-5639-45e3-9f7a-738f7df3c372_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ej4e!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd3548d35-5639-45e3-9f7a-738f7df3c372_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ej4e!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd3548d35-5639-45e3-9f7a-738f7df3c372_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ej4e!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd3548d35-5639-45e3-9f7a-738f7df3c372_3508x471.png 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Ehi, rieccoci qui. La newsletter ha saltato un giro la scorsa settimana, colpa di un po&#8217; di impegni, ma anche di una certa fatica che ho letto essere condivisa da molti in queste ultime settimane, anche su questa piattaforma. Ha a che fare con <strong>la difficolt&#224; a trovare cose sensate di cui parlare mentre tutto sembra precipitare</strong>. L&#8217;ennesima guerra scoppiata l&#224; fuori mi ha tolto forze <strong>svuotando di senso le parole</strong> che a profusione, per dovere e per piacere, mi trovo a scrivere ogni giorno. Poi per&#242; mi sono ricordata di quello che <a href="/__u/open.substack.com/pub/silviadebernardin/p/43-ci-vuole-un-villaggio-i-si-e-sempre?utm_campaign=post-expanded-share&amp;utm_medium=web">io stessa avevo scritto qui</a>, giusto qualche settimana fa, citando Paul Auster: l&#8217;invito a rispondere a tutta questa violenza <strong>prendendoci cura di ci&#242; di cui possiamo occuparci in prima persona</strong>. E, allora, riprendiamo le fila dei nostri discorsi: partiamo!</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uoVd!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5de79120-cb5e-40f8-99f4-3950277d3ced_3024x2466.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uoVd!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5de79120-cb5e-40f8-99f4-3950277d3ced_3024x2466.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uoVd!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5de79120-cb5e-40f8-99f4-3950277d3ced_3024x2466.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uoVd!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5de79120-cb5e-40f8-99f4-3950277d3ced_3024x2466.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uoVd!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5de79120-cb5e-40f8-99f4-3950277d3ced_3024x2466.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uoVd!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5de79120-cb5e-40f8-99f4-3950277d3ced_3024x2466.jpeg" width="572" height="466.32142857142856" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/5de79120-cb5e-40f8-99f4-3950277d3ced_3024x2466.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1187,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:572,&quot;bytes&quot;:4264498,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/191264630?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5de79120-cb5e-40f8-99f4-3950277d3ced_3024x2466.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uoVd!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5de79120-cb5e-40f8-99f4-3950277d3ced_3024x2466.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uoVd!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5de79120-cb5e-40f8-99f4-3950277d3ced_3024x2466.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uoVd!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5de79120-cb5e-40f8-99f4-3950277d3ced_3024x2466.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!uoVd!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5de79120-cb5e-40f8-99f4-3950277d3ced_3024x2466.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><div><hr></div><h2>Shhhh&#8230;</h2><p>Forse &#232; uno dei tanti segni degli anni che passano e su cui mi trovo a scherzare con le amiche, ma <strong>non sopporto pi&#249; i rumori forti</strong>: il rombo delle moto che impennano, la gente che parla ad alta voce sui mezzi, le pizzerie affollate. Mi infastidisco, faccio facce strane, bofonchio, sbuffo e, se posso, mi alzo e me ne vado. Faccio eccezione solamente per le scolaresche di bambini e ragazzi in gita il cui caos sui treni mi mette allegria. Recentemente mi sono resa conto di aver sbloccato <strong>un nuovo livello di insofferenza acustica</strong>: quando vado al parco a camminare - un bel parco che ho la fortuna di avere vicino casa - e arrivo sul punto della pista che in lontananza d&#224; su una strada a scorrimento veloce, il mio cervello si sintonizza immediatamente sul rumore incessante delle macchine che corrono via. Le auto, ben inteso, sono a diversi metri di distanza, rese invisibili da siepi, cespugli e alberi molto alti, ma io mi infastidisco lo stesso.</p><p>Mi mancano il silenzio e il cinguettio degli uccellini? Forse s&#236;, ma fino a un certo punto. Quando cammino molte volte ho le cuffie e ascolto podcast, che <strong>azzerano il rumore di sottofondo delle macchine, ma anche i miei pensieri</strong> - che poi &#232; uno dei motivi per cui le indosso e schiaccio play. </p><p>Perch&#233; non &#232; solamente una questione di decibel effettivi quanto del <strong>caos generale che ci circonda</strong>. <strong>Rumori, suoni, voci, contenuti, immagini, notifiche, pensieri, sempre e ovunque</strong>. A volte mi sento sopraffatta. E infatti quando cammino in montagna, per esempio, &#232; il vuoto a riempirmi pi&#249; che il silenzio - che inteso come assenza di suono non esiste neanche l&#236;, se non nella forma di assenza di suoni antropici e spesso neanche quella. Il vuoto che si crea quando <strong>non ci sono cose da fare, leggere, ascoltare, scrollare.</strong></p><p>In queste ultime settimane, ho riflettuto a lungo sul silenzio, inteso anche <strong>come spazio mentale pi&#249; sgombro e calmo</strong>, dopo aver presentato<a href="https://www.marsilioeditori.it/libri/scheda-libro/2979132/storia-d-amore-e-macchine-da-scrivere"> </a><em><a href="https://www.marsilioeditori.it/libri/scheda-libro/2979132/storia-d-amore-e-macchine-da-scrivere">Storia d&#8217;amore e macchine da scrivere</a></em>, romanzo struggente e poetico di Giuseppe Lupo, di cui ti ho gi&#224; parlato e che ti consiglio di leggere. In questa storia, che &#232; un lungo viaggio attraverso il Novecento, il silenzio &#232; qualcosa che torna spesso. Ne &#232; piena la conversazione tra i due protagonisti, con domande che spesso cadono nel vuoto, &#232; il silenzio delle parole che restano sospese e di quelle che rimangono impigliate tra i tasti delle macchine da scrivere. Ho chiesto a Giuseppe Lupo che valore avesse nella sua scrittura quel silenzio cos&#236; spesso evocato. Abbiamo riflettuto su quanto di silenzio ci sia oggi un gran bisogno: uno <strong>spazio nel quale fermarci e affrontare i nostri pensieri</strong> - invece che silenziarli dietro ore di podcast. In cui fare pulizia e lasciar emergere ci&#242; che in un luogo troppo affollato difficilmente verrebbe fuori.</p><blockquote><p>&#8220;Stiamo vivendo in un&#8217;epoca in cui si parla troppo - ha detto Lupo -. Se ci fosse un po&#8217; pi&#249; di silenzio, forse penseremmo di pi&#249;. Pu&#242; sembrare una banalit&#224;, ma non lo &#232;. <strong>&#200; nel silenzio che molte cose trovano lo spazio per maturare</strong>. Il silenzio &#232; anche una forma di prevenzione, di confine invisibile&#8221;. </p></blockquote><p>Parole che hanno evocato in me la confusione che provo spesso scrollando i social: un <strong>senso di invasione del mio confine mentale</strong> - che sono io stessa ad alimentare. </p><p>Al contrario, tempo fa mi confrontavo con alcune persone sulla magia che accade quando cammini abbastanza a lungo da creare intorno a te silenzio, come <strong>un puzzle capace di ricomporsi da solo</strong>. Inizi a camminare e quando arrivi a destinazione <strong>le cose della tua vita ti appaiono improvvisamente con maggior nitidezza. </strong>Se un problema ti attanagliava, torni a casa se non con la soluzione, almeno con un&#8217;ipotesi alla quale lavorare.</p><p>Credo che molta della stanchezza diffusa di cui tutti parliamo sia dovuta a <strong>quel brusio di sottofondo che mai si spegne</strong> e che spesso ci autoinfliggiamo - come nel mio caso con le cuffiette al parco. D&#8217;altronde &#232; la scienza a spiegare quali siano <strong>gli effetti benefici del silenzio</strong>, dalla <strong>riduzione dello stress fisiologico</strong> legato alla produzione di cortisolo al <strong>miglioramento della concentrazione</strong> fino all&#8217;attivazione di reti cerebrali legate a <strong>introspezione e creativit&#224;</strong>. E, ancora, la stimolazione della <strong>neuroplasticit&#224;</strong> e <strong>la regolazione emotiva</strong>. E poi c&#8217;&#232; il cosiddetto <strong>&#8220;default mode network</strong>&#8221;, la nostra modalit&#224; di funzionamento di default che si attiva quando non siamo concentrati su nessuna attivit&#224; esecutiva specifica. Una sorta di <strong>&#8220;fluttuazione&#8221; cognitiva</strong> nella quale ci immergiamo e che <strong>favorisce l&#8217;elaborazione </strong>di ci&#242; che accade dentro e fuori di noi generando idee e associazioni, rievocando ricordi, stimolando la memoria autobiografica, l&#8217;immaginazione del futuro e l<strong>a consapevolezza di s&#233;</strong>. Uno stato di &#8220;sosta mentale&#8221;, dunque, che il silenzio favorisce perch&#233; riduce la quantit&#224; di stimoli esterni, e l&#8217;iperstimolazione, anche uditiva, ostacola. Le neuroscienze stanno lavorando molto su questi temi, ma possiamo sperimentare in prima persona questi effetti quando, per esempio, <strong>camminiamo a lungo nella natura </strong>o <strong>leggiamo senza interruzioni </strong>n&#233; distrazioni.</p><p>Al di l&#224; di questo <strong>&#8220;silenzio etico&#8221;</strong> - come lo definisce un mio amico - c&#8217;&#232; per&#242; <strong>il silenzio rotto dal rumore effettivo</strong>, come quello che sento proprio in questo momento, mentre scrivo e nel parcheggio sotto casa tagliano l&#8217;erba. Secondo <a href="https://www.eea.europa.eu/en/analysis/publications/environmental-noise-in-europe-2025">il report del 2025 dell&#8217;Agenzia europea dell&#8217;ambiente sul rumore ambientale</a>, che si riferisce a dati del 2022, oltre <strong>il 20% dei cittadini europei - pi&#249; di una persona su cinque - &#232; esposto a livelli dannosi di rumore</strong> legato ai trasporti, con la componente maggioritaria rappresentata dal traffico stradale. Se si considerano le raccomandazioni pi&#249; restrittive dell&#8217;Organizzazione Mondiale della Sanit&#224;, la percentuale supera il 30%, ovvero quasi un cittadino su tre. Il rumore da trasporto si colloca tra i primi tre fattori che minacciano la salute ambientale, subito dopo l&#8217;inquinamento atmosferico e l&#8217;innalzamento della temperatura. Il report stima gli impatti sulla salute: l&#8217;esposizione cronica al rumore dei trasporti contribuisce in Europa a 66mila morti premature ogni anno causando circa 50mila nuovi casi di malattie cardiovascolari e 22mila casi di diabete di tipo 2, con circa <strong>4,6 milioni di persone che soffrono di gravi disturbi del sonno</strong>. Tra i pi&#249; esposti ci sono ovviamente i bambini, con effetti su apprendimento, sviluppo del linguaggio e qualit&#224; del sonno. </p><blockquote><p>Come e perch&#233; si producano effetti sulla salute e il benessere tanto negativi si spiega anche in questo caso in ragione del <strong>funzionamento complesso del nostro organismo</strong>: il rumore provoca stress cronico e disturbi del sonno, che a loro volta innescano processi biologici di infiammazione, stress ossidativo e <strong>alterazioni ormonali</strong>, come l&#8217;aumento della produzione dell&#8217;ormone dello stress, il cortisolo. Cambiamenti che favoriscono il rischio di sviluppare malattie cardiovascolari, patologie metaboliche e disturbi della salute mentale.</p></blockquote><p>Insomma, io star&#242; anche invecchiando, ma forse la mia insofferenza ha un&#8217;origine concreta.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!J-zr!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2d6fcf94-6403-447a-958f-bab2138dde9b_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!J-zr!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2d6fcf94-6403-447a-958f-bab2138dde9b_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!J-zr!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2d6fcf94-6403-447a-958f-bab2138dde9b_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!J-zr!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2d6fcf94-6403-447a-958f-bab2138dde9b_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!J-zr!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2d6fcf94-6403-447a-958f-bab2138dde9b_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!J-zr!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2d6fcf94-6403-447a-958f-bab2138dde9b_3508x439.png" width="1456" height="182" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/2d6fcf94-6403-447a-958f-bab2138dde9b_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:182,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/191264630?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2d6fcf94-6403-447a-958f-bab2138dde9b_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!J-zr!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2d6fcf94-6403-447a-958f-bab2138dde9b_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!J-zr!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2d6fcf94-6403-447a-958f-bab2138dde9b_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!J-zr!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2d6fcf94-6403-447a-958f-bab2138dde9b_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!J-zr!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2d6fcf94-6403-447a-958f-bab2138dde9b_3508x439.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h2>Un libro</h2><p>E a proposito di libri che favoriscono un&#8217;immersione profonda, in questi giorni sto leggendo <em><a href="https://www.edizioninottetempo.it/it/un-inverno-freddissimo">Un inverno freddissimo</a></em> di <a href="https://www.enciclopediadelledonne.it/edd.nsf/biografie/fausta-cialente">Fausta Cialente</a>, una delle pi&#249; importanti scrittrici italiane del Novecento, giornalista e traduttrice (di <em>Piccole Donne</em>, tra le altre cose), a lungo dimenticata - come molte altre sue colleghe, del resto - e oggi finalmente riscoperta. La storia di questa famiglia in uno degli inverni milanesi freddissimi dell&#8217;immediato Dopoguerra mi ricorda l&#8217;atmosfera dei romanzi di Vasco Pratolini, che avevo amato moltissimo a vent&#8217;anni. Ambientato nel 1946 e scritto vent&#8217;anni dopo, <em>Un inverno freddissimo</em> &#232; <strong>un grande affresco corale e familiare,</strong> con al centro <strong>una protagonista straordinaria</strong> e una scrittura capace di muoversi continuamente <strong>tra le profondit&#224; dell&#8217;animo umano e le macerie di una Milano tutta da ricostruire</strong> - ma sapr&#242; dirti qualcosa di pi&#249; una volta giunta alla fine.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tUm9!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0a01221e-5c95-4a7b-a84f-ba12387a3319_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tUm9!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0a01221e-5c95-4a7b-a84f-ba12387a3319_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tUm9!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0a01221e-5c95-4a7b-a84f-ba12387a3319_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tUm9!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0a01221e-5c95-4a7b-a84f-ba12387a3319_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tUm9!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0a01221e-5c95-4a7b-a84f-ba12387a3319_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tUm9!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0a01221e-5c95-4a7b-a84f-ba12387a3319_3508x439.png" width="1456" height="182" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/0a01221e-5c95-4a7b-a84f-ba12387a3319_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:182,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/191264630?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0a01221e-5c95-4a7b-a84f-ba12387a3319_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tUm9!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0a01221e-5c95-4a7b-a84f-ba12387a3319_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tUm9!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0a01221e-5c95-4a7b-a84f-ba12387a3319_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tUm9!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0a01221e-5c95-4a7b-a84f-ba12387a3319_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tUm9!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0a01221e-5c95-4a7b-a84f-ba12387a3319_3508x439.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h2>Appuntamenti in libreria </h2><p>Proprio la Milano della letteratura sar&#224; la protagonista del secondo <strong>&#8220;Incontro con l&#8217;autore in libreria&#8221;</strong>, il ciclo di appuntamenti dedicati ai libri che da qui all&#8217;estate conduco alla libreria <a href="https://www.libreriaparoledolci.it/">Parole Dolci </a>di Paderno Dugnano, in provincia di Milano.</p><p>Se sei in zona, sabato prossimo <strong>28 marzo, alle 17</strong>, ci vediamo <strong>insieme alla giornalista Mariangela Traficante</strong> per parlare della sua <em><a href="https://www.morellinieditore.it/books/guida-letteraria-a-milano/">Guida letteraria a Milano</a></em>, una guida turistica speciale alla citt&#224; <strong>sulle tracce di autori e autrici, biblioteche ed editori</strong>, tra palazzi storici, caff&#232; d&#8217;epoca e luoghi nascosti: sar&#224; una bella chiacchierata in compagnia di ospiti speciali come Alda Merini, Giorgio Scerbanenco e, ovviamente, Alessandro Manzoni.</p><p>Marted&#236; <strong>14 aprile, alle 20.45</strong>, invece, in occasione dell&#8217;avvicinarsi della Giornata della Liberazione, presenteremo <em><a href="https://edizioni.cai.it/libri/il-campo-rosso/">Il campo rosso</a></em>, di <strong>Giovanni Zangrandi</strong>. Con il curatore della postfazione, lo scrittore ed esperto di letteratura <strong>Giuseppe Mendicino, </strong>scopriremo una figura straordinaria della Resistenza quale &#232; stata Giovanna Zangrandi. Una storia fatta anche di una promessa da mantenere e <strong>amore per la montagna.</strong></p><p>E visto che questi ultimi appuntamenti in libreria mi hanno ricordato che poche cose mi rendono felice come <strong>parlare di libri tra i libri</strong>, ti dico che se vuoi <strong>organizzare una presentazione, un festival o un gruppo di lettura</strong>, io ci sono: scrivimi!</p><div class="directMessage button" data-attrs="{&quot;userId&quot;:175612068,&quot;userName&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;canDm&quot;:null,&quot;dmUpgradeOptions&quot;:null,&quot;isEditorNode&quot;:true}" data-component-name="DirectMessageToDOM"></div><h2>Un film</h2><p>Chiudiamo con un film. Ho visto al cinema<a href="https://www.youtube.com/watch?v=Fl15NJKbC7I"> </a><em><a href="https://www.youtube.com/watch?v=Fl15NJKbC7I">Il bene comune</a></em>, di Rocco Papaleo. La storia &#232; quella di una guida turistica e di un&#8217;attrice di &#8220;insuccesso&#8221; che accompagnano quattro detenute in un&#8217;escursione sul massiccio del Pollino, alla ricerca del secolare Pino Loricato, albero simbolo di resilienza. Forse un film a cui manca qualcosa nel finale, ma ambientato in <strong>una Basilicata luminosa e bellissima</strong> e interpretato da <strong>un cast di attrici potenti</strong>. Guardandolo, ho realizzato perch&#233; ultimamente vado poco al cinema e guardo poche serie: faccio fatica a vedere rappresentato il dolore - ed &#232; il motivo per cui non ho ancora visto <em>Hamnet</em> bench&#233; diverse persone mi abbiano detto che devo vederlo. Credo abbia a che fare con ci&#242; che scrivevo in apertura. Per&#242;, di questo film ho apprezzato l&#8217;invito esplicito a <strong>raccontare e condividere storie come modo per rimanere e riscoprirci umani e vicini</strong>: &#8220;Raccontarsi - dice il protagonista Biagio alla fine - &#232; il modo migliore per favorire il bene comune&#8221;. E poi &#232; un film che ricorda che <strong>basta un niente perch&#233; le nostre vite deraglino all&#8217;improvviso</strong>: dovremmo ricordarcelo quando dalla sicurezza dei nostri pi&#249; o meno grandi privilegi giudichiamo chi &#232; dall&#8217;altra parte della storia.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vnqz!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdf5070d9-43db-4c24-87e0-0ca419496456_3508x507.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vnqz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdf5070d9-43db-4c24-87e0-0ca419496456_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vnqz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdf5070d9-43db-4c24-87e0-0ca419496456_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vnqz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdf5070d9-43db-4c24-87e0-0ca419496456_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vnqz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdf5070d9-43db-4c24-87e0-0ca419496456_3508x507.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vnqz!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdf5070d9-43db-4c24-87e0-0ca419496456_3508x507.png" width="470" height="67.78846153846153" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/df5070d9-43db-4c24-87e0-0ca419496456_3508x507.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:210,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:470,&quot;bytes&quot;:263944,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/191264630?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdf5070d9-43db-4c24-87e0-0ca419496456_3508x507.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vnqz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdf5070d9-43db-4c24-87e0-0ca419496456_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vnqz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdf5070d9-43db-4c24-87e0-0ca419496456_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vnqz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdf5070d9-43db-4c24-87e0-0ca419496456_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vnqz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdf5070d9-43db-4c24-87e0-0ca419496456_3508x507.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Eccoci giunti alla fine di questo numero. Va sempre a finire cos&#236;, che i pensieri e la scrittura prendono il sopravvento e, <strong>nel silenzio, anche le parole ritrovano un po&#8217; di senso</strong>. Spero sia stato cos&#236; anche per te nel leggere fino a qui &#129505;</p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/?utm_source=substack&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;action=share&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Share Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/?utm_source=substack&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;action=share"><span>Share Ci vuole un villaggio</span></a></p><p>Ci sentiamo tra due settimane!</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bzgt!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8f08542d-fb1b-49e2-bfdd-194834b72d62_3090x1216.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bzgt!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8f08542d-fb1b-49e2-bfdd-194834b72d62_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bzgt!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8f08542d-fb1b-49e2-bfdd-194834b72d62_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bzgt!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8f08542d-fb1b-49e2-bfdd-194834b72d62_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bzgt!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8f08542d-fb1b-49e2-bfdd-194834b72d62_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bzgt!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8f08542d-fb1b-49e2-bfdd-194834b72d62_3090x1216.png" width="319" height="125.54052197802197" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/8f08542d-fb1b-49e2-bfdd-194834b72d62_3090x1216.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:573,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:319,&quot;bytes&quot;:1681810,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/191264630?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8f08542d-fb1b-49e2-bfdd-194834b72d62_3090x1216.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bzgt!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8f08542d-fb1b-49e2-bfdd-194834b72d62_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bzgt!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8f08542d-fb1b-49e2-bfdd-194834b72d62_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bzgt!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8f08542d-fb1b-49e2-bfdd-194834b72d62_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bzgt!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8f08542d-fb1b-49e2-bfdd-194834b72d62_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p><em>&#8220;Ci vuole un villaggio&#8221; &#232; la newsletter che <strong>prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori la mattina fuori da scuola</strong> per provare ad allargare lo sguardo. Perch&#233; ho scelto questo titolo e il senso di questa newsletter, lo trovi spiegato meglio<a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/1-ci-vuole-un-villaggio-cominciamo?utm_source=substack&amp;publication_id=2035602&amp;post_id=138023076&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;utm_campaign=email-share&amp;isFreemail=true&amp;r=127lj9"> qui, nel primo numero</a>.</em></p><p><em>Io sono <strong>Silvia De Bernardin</strong>, giornalista freelance e mamma. Da anni scrivo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di<strong> lavoro, salute, alimentazione, sostenibilit&#224;, turismo, libri</strong>. Mi trovi anche su <a href="https://www.instagram.com/silvia_gole/">Instagram</a> e <a href="https://www.linkedin.com/in/silvia-de-bernardin/">Linkedin</a>.</em></p><p><em>Le immagini che danno forma visiva al villaggio di questa newsletter sono frutto della mano e della creativit&#224; magica di <a href="/__u/open.substack.com/users/4117869-alice-fadda?utm_source=mentions">Alice Fadda</a>.</em></p><p>Leggi <strong>altre storie dall&#8217;archivio</strong> del villaggio:</p><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;c4544ca7-9f76-42a2-9ef0-34cf4ec6014d&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta il cantiere del nuovo villaggio, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di genitorialit&#224;, ma anche di comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#38 Ci vuole un villaggio I Deficit di natura&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2025-11-03T06:33:20.206Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!rDZa!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2bbb128a-3435-4cb3-812c-766321cd635b_1600x1200.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/38-ci-vuole-un-villaggio-i-deficit&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:177712545,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:9,&quot;comment_count&quot;:2,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;da966f6d-3182-4a93-bea9-dd1f075cac36&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Hai presente l&#8217;espressione &#8220;essere sul pezzo&#8221;? Ecco, avevo programmato l&#8217;intervista che leggerai tra poco da prima delle vacanze: era un po&#8217; che volevo tornare sul tema del rapporto tra ragazzi, social e device e noi genitori (ne avevo gi&#224; parlato all&#8217;inizio dell&#8217;anno,&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#18 Ci vuole un villaggio I A proposito di smartphone, social e ragazzi&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2024-09-16T06:03:10.006Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!Xcgx!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8613b7be-05dd-4a18-b51e-aca7215103f6_1920x1440.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/18-ci-vuole-un-villaggio-i-a-proposito&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:148913131,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:7,&quot;comment_count&quot;:0,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><p></p><p></p><p></p><p></p><p></p><p></p><p></p><p></p><p></p><p> </p>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[#45 Ci vuole un villaggio I A scuola di fiducia ]]></title><description><![CDATA[La storia della "scuola della seconda opportunit&#224;" che a Milano contrasta la dispersione scolastica accompagnando ragazze e ragazzi a ritrovare fiducia nelle proprie capacit&#224;]]></description><link>https://silviadebernardin.substack.com/p/45-ci-vuole-un-villaggio-i-a-scuola</link><guid isPermaLink="false">https://silviadebernardin.substack.com/p/45-ci-vuole-un-villaggio-i-a-scuola</guid><dc:creator><![CDATA[Silvia De Bernardin]]></dc:creator><pubDate>Mon, 02 Mar 2026 06:33:18 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!QJOA!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa9aa6c71-71e3-46cb-9e74-b34e71e59959_1600x1067.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<h2><strong>Ciao!</strong></h2><p><em>Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta <strong>il cantiere del nuovo villaggio</strong>, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di <strong>comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni</strong>. Puoi iscriverti qui:</em></p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe now&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/subscribe"><span>Subscribe now</span></a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fyLD!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5043be6b-f1e7-4093-a242-351a595bde9b_3508x471.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fyLD!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5043be6b-f1e7-4093-a242-351a595bde9b_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fyLD!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5043be6b-f1e7-4093-a242-351a595bde9b_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fyLD!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5043be6b-f1e7-4093-a242-351a595bde9b_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fyLD!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5043be6b-f1e7-4093-a242-351a595bde9b_3508x471.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fyLD!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5043be6b-f1e7-4093-a242-351a595bde9b_3508x471.png" width="1456" height="195" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/5043be6b-f1e7-4093-a242-351a595bde9b_3508x471.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:195,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:983754,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/189365107?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5043be6b-f1e7-4093-a242-351a595bde9b_3508x471.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fyLD!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5043be6b-f1e7-4093-a242-351a595bde9b_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fyLD!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5043be6b-f1e7-4093-a242-351a595bde9b_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fyLD!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5043be6b-f1e7-4093-a242-351a595bde9b_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fyLD!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5043be6b-f1e7-4093-a242-351a595bde9b_3508x471.png 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>&#8220;E pensare che non riuscivo a cavarle mai una parola di bocca. E adesso guarda com&#8217;&#232; sciolta&#8230;&#8221;. Si rivolge a me, ma &#232; come se stesse parlando tra s&#233; e s&#233; cercando il punto <strong>in cui qualcosa non ha funzionato</strong>. </p><p>&#200; dicembre, mancano pochi giorni a Natale, sono a una festa scolastica tra cartelloni e installazioni artistiche. Sono stati realizzati da studenti di terza media, che ora fanno da guida a noi visitatori raccontando la mostra che hanno allestito per l&#8217;occasione. La persona che mi parla &#232; una prof. e la ragazza alla quale si riferisce &#232; stata nei due anni precedenti una sua alunna, anche se non nell&#8217;istituto in cui ci troviamo, che &#232; una scuola un po&#8217; speciale. Le aule che ci accolgono, infatti, sono quelle di una <strong>&#8220;scuola della seconda opportunit&#224;&#8221;</strong>:<strong> </strong>&#232; a questa realt&#224; che &#232; dedicata la newsletter - e il caff&#232; di cui racconter&#242; alla fine.</p><p>Partiamo!</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QJOA!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa9aa6c71-71e3-46cb-9e74-b34e71e59959_1600x1067.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QJOA!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa9aa6c71-71e3-46cb-9e74-b34e71e59959_1600x1067.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QJOA!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa9aa6c71-71e3-46cb-9e74-b34e71e59959_1600x1067.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QJOA!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa9aa6c71-71e3-46cb-9e74-b34e71e59959_1600x1067.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QJOA!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa9aa6c71-71e3-46cb-9e74-b34e71e59959_1600x1067.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QJOA!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa9aa6c71-71e3-46cb-9e74-b34e71e59959_1600x1067.jpeg" width="598" height="398.80357142857144" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/a9aa6c71-71e3-46cb-9e74-b34e71e59959_1600x1067.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:971,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:598,&quot;bytes&quot;:1443298,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/189365107?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa9aa6c71-71e3-46cb-9e74-b34e71e59959_1600x1067.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QJOA!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa9aa6c71-71e3-46cb-9e74-b34e71e59959_1600x1067.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QJOA!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa9aa6c71-71e3-46cb-9e74-b34e71e59959_1600x1067.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QJOA!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa9aa6c71-71e3-46cb-9e74-b34e71e59959_1600x1067.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QJOA!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa9aa6c71-71e3-46cb-9e74-b34e71e59959_1600x1067.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><h3>&#8220;Imparare &#232; cosa mia&#8221;</h3><p>Quando mi hanno raccontato la storia della Scuola della Seconda Opportunit&#224; Sicomoro I-Care ho subito pensato che fosse <strong>una storia molto &#8220;milanese&#8221;</strong>, della Milano del fare, concreta e solidale, il cui racconto &#232; stato oscurato negli ultimi anni da grattacieli, grandi eventi e spritz. Ma che, a cercarla bene, ancora esiste. </p><p>&#200; il 2001 quando l&#8217;allora parroco della parrocchia Maria Madre della Chiesa, <strong>padre Eugenio Brambilla,</strong> si accorge che nel quartiere -<strong> il Gratosoglio, periferia Sud della citt&#224;</strong> - ci sono <strong>ragazzi della scuola media che non vanno a scuola o ci vanno molto poco </strong>e rischiano di non arrivare all&#8217;esame. Cos&#236;, insieme ad alcuni volontari, crea una sorta di doposcuola o, meglio, una <strong>&#8220;scuola popolare&#8221; </strong>per aiutarli a rimettersi sui libri. Il riferimento &#232;, da subito,<strong> don Lorenzo Milani e la sua scuola di Barbiana</strong>, con quel motto, <strong>&#8220;Imparare &#232; cosa mia&#8221;</strong>, che diventer&#224; punto di riferimento imprescindibile anche per questa esperienza. L&#8217;idea, cio&#232;, di accompagnare ragazze e ragazzi perch&#233; possano <strong>diventare protagonisti del proprio futuro assumendosene in prima persona la responsabilit&#224;</strong>.</p><p>Da allora sono passati 25 anni: la scuola popolare del Gratosoglio ha cambiato nel tempo forma e statuto strutturando il proprio modello di intervento nel <strong>contrasto alla dispersione scolastica</strong>. Nel 2012 &#232; nata la <strong><a href="https://www.fondazionesicomoro.it/">Fondazione Sicomoro per l&#8217;Istruzione Ets</a></strong>, alla quale oggi fa capo la Scuola della Seconda Opportunit&#224; Sicomoro I-Care, che <strong>a Milano conta tre aule, due al Gratosoglio e una dall&#8217;altra parte della citt&#224;, nel quartiere Gallaratese</strong>. A guidarla &#232; ancora Padre Eugenio Brambilla, la missione la stessa di allora: <strong>non lasciare indietro nessuno.</strong></p><p>In questi anni sono stati<strong> pi&#249; di 500 gli studenti e le studentesse </strong>della terza media a rischio di dispersione scolastica che hanno frequentato la Scuola. La quasi totalit&#224; ha superato l&#8217;esame finale, moltissimi si sono iscritti alla scuola superiore <strong>fino all&#8217;obbligo scolastico dei 16 anni e oltre</strong>. I pi&#249; grandi di loro ora sono davvero &#8220;grandi&#8221; e raccontano storie di vita normale: <strong>un lavoro, una casa, una famiglia</strong>.</p><h4>Una scuola per la scuola</h4><p>Ci&#242; che caratterizza l&#8217;operato della Scuola &#232; la rete che lo sorregge. <strong>Scuole del territorio, famiglie, Comune e istituzioni, tutti sono coinvolti</strong>: all&#8217;inizio di ogni anno scolastico Fondazione Sicomoro raccoglie dalle scuole medie statali della citt&#224; di Milano le segnalazioni di studentesse e studenti dell&#8217;ultimo anno a rischio di dispersione, ai quali viene proposto di partecipare al progetto insieme alle rispettive famiglie. Chi accetta sottoscrive <strong>un contratto educativo. </strong>Vengono quindi formate le aule: ciascuna conta <strong>al massimo 10-12 alunni</strong>, che dal luned&#236; al venerd&#236; frequentano le lezioni tenute da docenti distaccati dall&#8217;Ufficio Scolastico Territoriale, con <strong>il supporto di educatori e psicologi</strong> e la supervisione pedagogica della Fondazione. A fine anno, gli alunni tornano nelle proprie scuole di provenienza per sostenere l&#8217;esame.</p><blockquote><p>Come tiene a sottolineare sempre padre Eugenio Brambilla, la dispersione scolastica qui <strong>viene contrastata dentro la scuola, facendo scuola</strong> - quella vera, con le lezioni di matematica, le gite e la campanella che suona a ogni ora. Alcune cose, per&#242;, sono diverse: le classi sono<strong> poco numerose </strong>e in aula <strong>&#232; sempre presente un educatore</strong> che affianca i docenti, per esempio. E poi, non ci sono libri di testo, ma <strong>un quaderno didattico che ciascuno studente realizza </strong>nel corso dell&#8217;anno in modo da prendere consapevolezza del lavoro che sta svolgendo. La <strong>didattica &#232; collaborativa</strong>, cio&#232; costruita insieme da docenti ed educatori intorno a parole chiave, che fungono da collegamento tra gli argomenti delle diverse materie. E poi ci sono le attivit&#224; fuori da scuola:<strong> laboratori, uscite didattiche sul territorio e all&#8217;estero, esperienze culturali e sportive </strong>che permettono di vivere <strong>percorsi di apprendimento pi&#249; efficaci e coinvolgenti </strong>e che puntano allo <strong>sviluppo di competenze trasversali</strong> quali cooperazione, socializzazione e problem solving, fondamentali per la crescita.</p></blockquote><p>Viene da dire: una metodologia che <strong>servirebbe in qualsiasi tipo di scuola</strong>. Non a caso, gi&#224; diverse universit&#224; la stanno analizzando per validarne il modello e la Fondazione ha allacciato rapporti sia con il <strong>network europeo delle Second Chance Schools</strong> sia con altre esperienze simili presenti in Italia. </p><h4>I numeri della dispersione scolastica </h4><p>Un altro aspetto fondamentale &#232; l&#8217;obiettivo finale che persegue la Scuola. A livello pratico corrisponde al superamento da parte degli studenti dell&#8217;esame di terza media, ma in realt&#224; &#232; ben pi&#249; ambizioso: rimotivare ragazze e ragazzi, fare in modo che<strong> ritrovino fiducia nelle proprie capacit&#224;</strong> e nella <strong>scuola come luogo nel quale c&#8217;&#232; chi crede in loro </strong>e, appunto, d&#224; una seconda opportunit&#224;, qualunque cosa sia accaduta prima.</p><p>Negli ultimi mesi ho iniziato a seguire le attivit&#224; della Scuola per lavoro e mi sono messa a studiare, scoprendo cose che non conoscevo. Per esempio, che la dispersione scolastica non riguarda solamente i ragazzi e le ragazze pi&#249; grandi, quelli oltre o a ridosso della soglia dell&#8217;obbligo scolastico a 16 anni. I percorsi difficili, che si interrompono prima di quanto previsto, sono tanti anche nella scuola secondaria di primo grado (le vecchie &#8220;medie&#8221;, appunto). I motivi sono svariati:<strong> contesti familiari fragili, condizioni di elevato disagio sociale e povert&#224; educativa, insuccessi ripetuti per mancanza di competenze. </strong>Il non farsene carico <strong>aumenta il rischio di emarginazione sociale</strong> per il futuro. </p><p>Gli ultimi dati Istat dicono che il tasso di studentesse e studenti del terzo anno della scuola secondaria di primo grado <strong>a rischio di dispersione scolastica implicita</strong> in Italia nel 2024 era <strong>pari al 12,3%</strong>: si tratta di coloro che rischiano <strong>di non riuscire a rimanere nel percorso scolastico dopo l&#8217;obbligo fino ai 16 anni</strong>, di ripetere gli anni di studio, di non recuperare o di vedere accentuate le proprie lacune. In questo caso si parla di dispersione &#8220;implicita&#8221; perch&#233; &#232; una dispersione che non dovrebbe esistere dal momento che la fascia di et&#224; &#232; ancora quella dell&#8217;obbligo. La dispersione &#8220;esplicita&#8221;, invece, &#232; quella relativa a ragazze e ragazzi tra i 18 e 24 che hanno ottenuto il diploma di terza media, ma che non sono inseriti percorsi di istruzione o formazione: sono gli &#8220;early leavers&#8221;, coloro che lasciano la scuola presto e in Italia <strong>sono il 9,3%, quota tra le pi&#249; alte in Europa, sebbene in diminuzione</strong>. Non &#232; un caso che questi dati vengano messi in relazione a un altro dei primati negativi italiani, relativo ai cosiddetti <strong>NEET, </strong>i &#8220;Neither in Employment nor in Education and Training&#8221;, coloro che n&#233; studiano n&#233; lavorano, che nel nostro Paese rappresentano <strong>il 15,2% delle ragazze e dei ragazzi tra i 15 e i 29 anni</strong>. </p><h4>Quattro parole </h4><blockquote><p>Alla Scuola della Seconda Opportunit&#224; Sicomoro I-Care l&#8217;anno &#232; scandito, pi&#249; che dai quadrimestri, dalle parole. L&#8217;intero percorso educativo e scolastico &#232; costruito, nei contenuti e nelle esperienze proposte agli studenti, intorno ai concetti di <strong>accoglienza, fiducia, responsabilit&#224; e raccolta</strong>. &#8220;Fiducia&#8221; &#232; la parola che racchiude tutte le altre. La fiducia che<strong> insegnanti ed educatori danno ai ragazzi perch&#233; a loro volta la ritrovino in s&#233; stessi </strong>facendo cose normali come andare a scuola, studiare, fare i compiti, condividere tempo ed esperienze di qualit&#224; con i coetanei. </p></blockquote><p>&#200; a questo che penso mentre sono alla festa di Natale e, insieme a genitori, amici e compagni di classe delle scuole di provenienza, mi metto in coda davanti ai cartelloni per ascoltare la spiegazione degli alunni. C&#8217;&#232; chi fa lo spavaldo, chi &#232; pi&#249; timido e parla sottovoce, chi si muove solo mano nella mano con l&#8217;amica del cuore, chi finge di non interessarsi troppo alla cosa, ma in fondo si capisce che sono tutti un po&#8217; gasati per <strong>questo momento di festa che celebra il loro impegno quotidiano</strong>. &#200; quello a cui pensa anche la prof. di fianco a me che mi racconter&#224; poi la storia di quella sua studentessa che non parlava mai e che ora &#232; l&#236;, a fare da cicerone alla mostra come se niente fosse. Ed &#232; quello che mi ripetono educatori, docenti e responsabili di questa scuola speciale: <strong>i ragazzi hanno bisogno di qualcuno che dia loro fiducia</strong>.  </p><h4>Un caff&#232; per una seconda opportunit&#224;</h4><p>E veniamo ora al caff&#232;. Questa newsletter aspettava di essere pubblicata da un po&#8217; di tempo e questa &#232; la settimana giusta. Da oggi fino a domenica 8 marzo, infatti, la Scuola della Seconda Opportunit&#224; della Fondazione Sicomoro sar&#224; <strong>protagonista della campagna settimanale di crowdfunding della piattaforma 1 Caff&#232; Onlus.</strong> Nata nel 2011 su iniziativa dell&#8217;attore Luca Argentero per sostenere i piccoli e medi enti non profit italiani attraverso <strong>la diffusione della cultura del gesto del dono</strong>, 1 Caff&#232; Onlus si ispira alla tradizione napoletana del caff&#232; sospeso, che invita a lasciare al bar un caff&#232; pagato a chi &#232; meno fortunato. Attraverso la sua piattaforma di crowdfunding, la Onlus aiuta ogni anno 52 realt&#224; solidali italiane, una alla settimana, a promuovere i propri progetti con una campagna di raccolta fondi gratuita. In questi giorni tocca alla Scuola. Le donazioni raccolte tramite la piattaforma da qui a domenica <strong>serviranno a finanziare le attivit&#224; extrascolastiche proposte agli studenti</strong>: la visita al Memoriale della Shoa, alle terrazze del Duomo e ai laboratori artistici del Teatro alla Scala, il percorso al buio all&#8217;Istituto dei Ciechi, prove di canottaggio e arrampicata, attivit&#224; di prevenzione della salute presso i consultori di zona, laboratori di arte, la gita scolastica all&#8217;estero. Esperienze apparentemente semplici eppure fondamentali <strong>per riaccendere motivazione e autostima </strong>in questi ragazzi, che difficilmente potrebbero viverle se non tramite la Scuola.</p><p>Ne parlo qui - e mi permetto di invitarti, se vorrai,<strong> a fare una donazione da questo <a href="https://dona.1caffe.org/">link</a></strong> - perch&#233; sto vedendo da vicino il lavoro di questa realt&#224;. Come tutte le non profit, si scontra quotidianamente con la necessit&#224; di mandare avanti progetti, far quadrare i conti, gestire la burocrazia. Ci lavorano persone che si danno un gran da fare e la frequentano <strong>ragazze e ragazzi per i quali, s&#236;, una seconda opportunit&#224; val bene un caff&#232;</strong>. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xit4!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0469078a-c8ff-41bc-a76c-85bedda1f3d2_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xit4!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0469078a-c8ff-41bc-a76c-85bedda1f3d2_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xit4!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0469078a-c8ff-41bc-a76c-85bedda1f3d2_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xit4!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0469078a-c8ff-41bc-a76c-85bedda1f3d2_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xit4!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0469078a-c8ff-41bc-a76c-85bedda1f3d2_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xit4!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0469078a-c8ff-41bc-a76c-85bedda1f3d2_3508x439.png" width="1456" height="182" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/0469078a-c8ff-41bc-a76c-85bedda1f3d2_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:182,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/189365107?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0469078a-c8ff-41bc-a76c-85bedda1f3d2_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xit4!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0469078a-c8ff-41bc-a76c-85bedda1f3d2_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xit4!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0469078a-c8ff-41bc-a76c-85bedda1f3d2_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xit4!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0469078a-c8ff-41bc-a76c-85bedda1f3d2_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!xit4!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0469078a-c8ff-41bc-a76c-85bedda1f3d2_3508x439.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h3>Una notizia</h3><p>Prima di chiudere una notizia, che questa settimana non pu&#242; che essere quella della <strong>bocciatura della riforma del congedo parentale obbligatorio, che avrebbe esteso quello paterno fino a 5 mesi</strong>. Si &#232; detto che &#8220;non ci sono le coperture&#8221;, ovvero che mancano i fondi. Non sono un&#8217;esperta di finanza pubblica quindi mi fermo alla linea di principio: il fatto che non ci siano i soldi non &#232; mai una motivazione. <strong>Le coperture si trovano facendo delle scelte</strong>: &#232; quello che dovrebbe fare la politica: assumersi la responsabilit&#224; di <strong>scegliere dove e come investire i soldi pubblici</strong>. E, di conseguenza, decidere<strong> che Paese si vuole essere e diventare</strong>. Vale anche per il tema della scuola: si dice sempre che &#8220;non ci sono i soldi&#8221; per ristrutturare gli istituti, pagare di pi&#249; gli insegnanti, rivedere il calendario scolastico. La verit&#224; &#232; che i soldi, tanti o pochi che siano, si decide di metterli su altro semplicemente perch&#233; altre sono le priorit&#224;. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FoYB!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2953e1c9-0f8d-4dfa-8b8e-b8161d62e08b_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FoYB!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2953e1c9-0f8d-4dfa-8b8e-b8161d62e08b_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FoYB!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2953e1c9-0f8d-4dfa-8b8e-b8161d62e08b_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FoYB!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2953e1c9-0f8d-4dfa-8b8e-b8161d62e08b_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FoYB!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2953e1c9-0f8d-4dfa-8b8e-b8161d62e08b_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FoYB!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2953e1c9-0f8d-4dfa-8b8e-b8161d62e08b_3508x439.png" width="1456" height="182" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/2953e1c9-0f8d-4dfa-8b8e-b8161d62e08b_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:182,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/189365107?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2953e1c9-0f8d-4dfa-8b8e-b8161d62e08b_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FoYB!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2953e1c9-0f8d-4dfa-8b8e-b8161d62e08b_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FoYB!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2953e1c9-0f8d-4dfa-8b8e-b8161d62e08b_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FoYB!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2953e1c9-0f8d-4dfa-8b8e-b8161d62e08b_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FoYB!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2953e1c9-0f8d-4dfa-8b8e-b8161d62e08b_3508x439.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h3>Appuntamenti in libreria</h3><p>Un&#8217;altra (bella-bellissima) notizia. Se abiti a Milano e dintorni, da qui all&#8217;estate avremo pi&#249; di un&#8217;occasione per incontrarci di persona, se vorrai: da questa settimana, infatti, sar&#242; periodicamente alla libreria <a href="https://www.libreriaparoledolci.it/">Parole Dolci </a>di Paderno Dugnano (una chicca!) per curare<strong> la rassegna &#8220;Incontro con l&#8217;autore in libreria&#8221;</strong>. Presenteremo libri, incontreremo autori e autrici, scopriremo storie - e ci sar&#224; anche qualche sorpresa, sempre a tema libri! </p><p>Ti aggiorner&#242; man mano sui diversi appuntamenti. Intanto, si inizia<strong> venerd&#236; 6 marzo alle 18.30</strong>, e non poteva esserci esordio migliore del poetico e struggente <a href="https://www.marsilioeditori.it/libri/scheda-libro/2979132/storia-d-amore-e-macchine-da-scrivere">&#8220;Storia d&#8217;amore e macchine da scrivere&#8221;</a>, di cui parleremo con l&#8217;autore, <strong>Giuseppe Lupo</strong>. <strong>Sabato 28 marzo, alle 17</strong>, invece, <strong>con Mariangela Traficante</strong> andremo alla scoperta di una Milano inedita con la sua <a href="https://www.morellinieditore.it/books/guida-letteraria-a-milano/">&#8220;Guida letteraria a Milano&#8221;</a>.  Ti aspetto!</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_Soz!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdddd91d6-2b78-44a2-bfb0-175aabd73d55_3508x507.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_Soz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdddd91d6-2b78-44a2-bfb0-175aabd73d55_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_Soz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdddd91d6-2b78-44a2-bfb0-175aabd73d55_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_Soz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdddd91d6-2b78-44a2-bfb0-175aabd73d55_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_Soz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdddd91d6-2b78-44a2-bfb0-175aabd73d55_3508x507.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_Soz!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdddd91d6-2b78-44a2-bfb0-175aabd73d55_3508x507.png" width="532" height="76.73076923076923" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/dddd91d6-2b78-44a2-bfb0-175aabd73d55_3508x507.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:210,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:532,&quot;bytes&quot;:263944,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/189365107?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdddd91d6-2b78-44a2-bfb0-175aabd73d55_3508x507.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_Soz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdddd91d6-2b78-44a2-bfb0-175aabd73d55_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_Soz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdddd91d6-2b78-44a2-bfb0-175aabd73d55_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_Soz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdddd91d6-2b78-44a2-bfb0-175aabd73d55_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_Soz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdddd91d6-2b78-44a2-bfb0-175aabd73d55_3508x507.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Grazie per aver letto fino a qui &#129505; Se questo numero ti &#232; piaciuto e passi volentieri da questo villaggio, ti ricordo che c&#8217;&#232; un modo facilissimo per farlo crescere e aiutarmi a prendermene cura:<strong> condividere la newsletter, iscriversi, mettere un cuoricino</strong> &#129505;</p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/?utm_source=substack&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;action=share&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Share Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/?utm_source=substack&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;action=share"><span>Share Ci vuole un villaggio</span></a></p><p>Ci sentiamo tra due settimane!</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QyJD!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F262389e8-9242-4f82-aaa4-89591a603a17_3090x1216.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QyJD!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F262389e8-9242-4f82-aaa4-89591a603a17_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QyJD!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F262389e8-9242-4f82-aaa4-89591a603a17_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QyJD!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F262389e8-9242-4f82-aaa4-89591a603a17_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QyJD!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F262389e8-9242-4f82-aaa4-89591a603a17_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QyJD!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F262389e8-9242-4f82-aaa4-89591a603a17_3090x1216.png" width="332" height="130.6565934065934" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/262389e8-9242-4f82-aaa4-89591a603a17_3090x1216.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:573,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:332,&quot;bytes&quot;:1681810,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/189365107?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F262389e8-9242-4f82-aaa4-89591a603a17_3090x1216.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QyJD!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F262389e8-9242-4f82-aaa4-89591a603a17_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QyJD!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F262389e8-9242-4f82-aaa4-89591a603a17_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QyJD!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F262389e8-9242-4f82-aaa4-89591a603a17_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!QyJD!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F262389e8-9242-4f82-aaa4-89591a603a17_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p><em>&#8220;Ci vuole un villaggio&#8221; &#232; la newsletter che <strong>prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori la mattina fuori da scuola</strong> per provare ad allargare lo sguardo. Perch&#233; ho scelto questo titolo e il senso di questa newsletter, lo trovi spiegato meglio<a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/1-ci-vuole-un-villaggio-cominciamo?utm_source=substack&amp;publication_id=2035602&amp;post_id=138023076&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;utm_campaign=email-share&amp;isFreemail=true&amp;r=127lj9"> qui, nel primo numero</a>.</em></p><p><em>Io sono <strong>Silvia De Bernardin</strong>, giornalista freelance e mamma. Da anni scrivo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di<strong> lavoro, salute, alimentazione, sostenibilit&#224;, turismo, libri</strong>. Mi trovi anche su <a href="https://www.instagram.com/silvia_gole/">Instagram</a> e <a href="https://www.linkedin.com/in/silvia-de-bernardin/">Linkedin</a>.</em></p><p><em>Le immagini che danno forma visiva al villaggio di questa newsletter sono frutto della mano e della creativit&#224; magica di <a href="/__u/open.substack.com/users/4117869-alice-fadda?utm_source=mentions">Alice Fadda</a>.</em></p><p></p><p>Leggi <strong>altre storie dall&#8217;archivio</strong> del villaggio:</p><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;1247e2d9-39a9-44ca-84b5-51c6648e8378&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta il cantiere del nuovo villaggio, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di genitorialit&#224;, ma anche di comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#37 Ci vuole un villaggio I \&quot;Cinque minuti per cambiare la scuola\&quot;&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2025-09-15T05:33:21.301Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!cxJb!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F665d3589-7806-47a8-b0c0-ac21f9deeb4b_1920x1280.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/37-ci-vuole-un-villaggio-i-cinque&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:173249785,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:14,&quot;comment_count&quot;:2,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><p></p><p></p><p></p><p></p><p></p><p></p>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[#44 Ci vuole un villaggio I Storie olimpiche]]></title><description><![CDATA[Le imprese di atlete e atleti sono specchi capaci di emozionarci, ma anche di interrogarci mettendo alla prova punti di vista e narrazioni]]></description><link>https://silviadebernardin.substack.com/p/44-ci-vuole-un-villaggio-i-storie</link><guid isPermaLink="false">https://silviadebernardin.substack.com/p/44-ci-vuole-un-villaggio-i-storie</guid><dc:creator><![CDATA[Silvia De Bernardin]]></dc:creator><pubDate>Mon, 16 Feb 2026 06:33:16 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!tuMU!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7d5608cc-be0b-42f0-8a27-78123727596f_923x675.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<h2><strong>Ciao!</strong></h2><p><em>Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta <strong>il cantiere del nuovo villaggio</strong>, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di <strong>comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni</strong>. Puoi iscriverti qui:</em></p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe now&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/subscribe"><span>Subscribe now</span></a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Hdsc!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F12551ead-b53d-4acb-a6ce-7510d1d97ca0_3508x471.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Hdsc!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F12551ead-b53d-4acb-a6ce-7510d1d97ca0_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Hdsc!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F12551ead-b53d-4acb-a6ce-7510d1d97ca0_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Hdsc!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F12551ead-b53d-4acb-a6ce-7510d1d97ca0_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Hdsc!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F12551ead-b53d-4acb-a6ce-7510d1d97ca0_3508x471.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Hdsc!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F12551ead-b53d-4acb-a6ce-7510d1d97ca0_3508x471.png" width="1456" height="195" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/12551ead-b53d-4acb-a6ce-7510d1d97ca0_3508x471.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:195,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:983754,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/187945887?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F12551ead-b53d-4acb-a6ce-7510d1d97ca0_3508x471.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Hdsc!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F12551ead-b53d-4acb-a6ce-7510d1d97ca0_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Hdsc!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F12551ead-b53d-4acb-a6ce-7510d1d97ca0_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Hdsc!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F12551ead-b53d-4acb-a6ce-7510d1d97ca0_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Hdsc!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F12551ead-b53d-4acb-a6ce-7510d1d97ca0_3508x471.png 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Inizio a scrivere questa newsletter dopo aver chiuso Instagram sbuffando e bofonchiando tra me e me. Stavo per commentare di pancia il post che mi ha fatto inalberare, ma poi mi sono ricordata che la stessa cosa era gi&#224; successa ieri per lo stesso motivo e che mi era balenata l&#8217;idea di scriverne qui. Allora eccoci, con la speranza di riuscire a esprimere chiaramente quello che penso, ch&#233; il terreno &#232; scivoloso.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tuMU!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7d5608cc-be0b-42f0-8a27-78123727596f_923x675.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tuMU!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7d5608cc-be0b-42f0-8a27-78123727596f_923x675.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tuMU!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7d5608cc-be0b-42f0-8a27-78123727596f_923x675.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tuMU!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7d5608cc-be0b-42f0-8a27-78123727596f_923x675.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tuMU!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7d5608cc-be0b-42f0-8a27-78123727596f_923x675.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tuMU!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7d5608cc-be0b-42f0-8a27-78123727596f_923x675.jpeg" width="477" height="348.8353196099675" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/7d5608cc-be0b-42f0-8a27-78123727596f_923x675.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:675,&quot;width&quot;:923,&quot;resizeWidth&quot;:477,&quot;bytes&quot;:51506,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/187945887?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7d5608cc-be0b-42f0-8a27-78123727596f_923x675.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tuMU!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7d5608cc-be0b-42f0-8a27-78123727596f_923x675.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tuMU!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7d5608cc-be0b-42f0-8a27-78123727596f_923x675.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tuMU!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7d5608cc-be0b-42f0-8a27-78123727596f_923x675.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tuMU!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7d5608cc-be0b-42f0-8a27-78123727596f_923x675.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">(Foto di <a href="https://unsplash.com/it/@sigmund?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Sigmund</a> su <a href="https://unsplash.com/it/foto/pavimento-in-cemento-grigio-e-bianco-e9mNqZtBogU?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a>)</figcaption></figure></div><div><hr></div><h4>La mamma campionessa</h4><p>I fatti in questione sono due, ma il punto &#232; grosso modo lo stesso. Parliamo di storie olimpiche. La prima riguarda <strong>Francesca Lollobrigida</strong>, la super campionessa di pattinaggio sul ghiaccio di velocit&#224; riuscita nell<strong>&#8217;impresa pi&#249; unica che rara di vincere due medaglie d&#8217;oro</strong> a distanza di pochi giorni l&#8217;una dall&#8217;altra. Durante un&#8217;intervista, nel commentare la sua seconda impresa, ha raccontato di essere dispiaciuta per le critiche ricevute per aver festeggiato la prima vittoria con in braccio il figlio di due anni davanti alle telecamere. E spiegava come si era creata quella situazione: non vedeva il bambino da una settimana e, dopo aver vinto, il suo primo pensiero &#232; stato per lui che, quando ha rivisto la mamma dopo tanti giorni di lontananza, l&#8217;ha reclamata tutta per s&#233;. Nell&#8217;ascoltare le parole pacate con le quali esprimeva il <strong>dispiacere per le critiche espresse soprattutto da altre donne</strong>, ho messo a fuoco cosa nei giorni prima avevo sentito stridere nel seguire la vicenda - che nella mia bolla social femminista e progressista quanto basta ha avuto una certa rilevanza. </p><p>A stridere, per quanto mi riguarda, non sono Francesca Lollobrigida e la sua meritatissima festa olimpica. Ma <strong>chi quella festa l&#8217;ha osservata, raccontata e giudicata</strong>. Da una parte noi, quelle che: <strong>&#8220;Ma &#232; possibile che, anche con al collo una medaglia d&#8217;oro, una donna debba fare prima di tutto la mamma?&#8221;</strong>. Dall&#8217;altra, i giornali e<strong> gli innumerevoli e stucchevoli titoli sulla &#8220;Mamma campionessa&#8221;</strong>. Entrambe, a parer mio, posizioni fuori fuoco. </p><p>Quanto lo fosse la prima, almeno per la mia sensibilit&#224;, l&#8217;ho capito proprio ascoltando Lollobrigida spiegare e quasi difendersi per come erano andate le cose. Ma non &#232; - mi sono chiesta - che <strong>siamo diventate pi&#249; realiste del re</strong>? Che per difendere un principio sacrosanto - l&#8217;idea che <strong>la maternit&#224; &#232; solo una delle possibili esperienze</strong> nel percorso di una donna e non ci&#242; che la definisce - abbiamo finito <strong>per perdere di vista la complessit&#224; delle nostre vite? </strong>Che nel caso di Lollobrigida, per quello che lei stessa ha raccontato, sono per esempio il fatto di essere un&#8217;atleta matura che aveva pensato di ritirarsi, l&#8217;essersi ammalata seriamente nelle settimane prima delle Olimpiadi tanto da temere di non poter gareggiare, l&#8217;aver vissuto gli ultimi due anni facendo sacrifici enormi per conciliare lavoro e maternit&#224; (e come non capirla), il vincere la gara pi&#249; importante della carriera - stabilendo il record olimpico - nel giorno del suo trentacinquesimo compleanno. E l&#8217;aver pensato, in quel momento, solamente a voler condividere quella gioia immensa con il figlio. &#200; ovvio che abbia agito d&#8217;istinto: ha fatto ci&#242; che le &#232; venuto spontaneo fare in una situazione di grande concitazione - come spesso capita a tutte noi, con l&#8217;unica sostanziale differenza dell&#8217;avere puntate addosso le telecamere di un evento globale. </p><p>Ecco cosa non mi tornava leggendo i commenti di critica a Lollobrigida di tante donne che pure stimo e di cui condivido da tempo posizioni e battaglie: </p><blockquote><p>se &#232; vero che Lollobrigida non &#232; solamente o prima di tutto una mamma, &#232; anche vero che non &#232; solamente o prima di tutto neanche un&#8217;atleta. &#200;, <strong>come tutte, entrambe le cose</strong> e, come tutte, alle prese <strong>con il complicatissimo lavoro di fare combaciare i diversi pezzi di s&#233;</strong>: un&#8217;impresa s&#236;, davvero olimpionica, davanti alla quale dovremmo applaudire quando una di noi riesce a portare a casa l&#8217;oro evitando di farci lo sgambetto a vicenda.</p></blockquote><p>Altra cosa, per&#242;, &#232; il <strong>racconto mediatico </strong>che di quella vittoria e di quella festa &#232; stato fatto: <strong>stereotipato, banale</strong> e, lo dico da giornalista, <strong>anche maliziosamente facilone.</strong> &#200; un&#8217;altra cosa perch&#233; un conto &#232; la scelta legittima della persona di vivere nel modo che ritiene pi&#249; opportuno un momento della propria vita, un altro &#232; la narrazione che ne viene fatta: una narrazione che, in quanto pubblica, <strong>contribuisce ad alimentare o meno una certa visione delle cose </strong>- in questo caso della maternit&#224;. Un&#8217;intervista pubblicata sulla &#8220;La Gazzetta dello Sport&#8221;, per esempio, attacca cos&#236;: &#8220;La Lollo, da due anni e mezzo mamma di Tommy. La Lollo, moglie di Matteo. La Lollo, figlia di Sondre e di Maurizio e sorella di Giulia. La Lollo, pronipote della Lollo: dell&#8217;attrice, della diva, di Gina. Il nonno paterno era suo fratello. Poi, la Lollo pattinatrice, all&#8217;inizio su rotelle. Campionessa europea, campionessa del mondo e, adesso, campionessa olimpica&#8221;. Insomma, tutta la genealogia di questa atleta straordinaria, che<strong> solamente &#8220;poi&#8221;, incidentalmente e alla fine del suo cv, &#232; anche campionessa del mondo e due volte oro olimpico</strong>. </p><p>Ecco, qui lo stridore di un racconto in cui una donna, <strong>prima che s&#233; stessa &#232; funzione di qualcun altro</strong>, si sente tutto ed &#232; servito nel pi&#249; scontato dei modi. Perch&#233; raccontare la &#8220;Mamma campionessa&#8221; &#232; estremamente facile: la storia di Lollobrigida si scrive a occhi chiusi usando quel punto di vista, non richiede n&#233; lo sforzo di proporre una chiave di lettura diversa della sua storia n&#233; il fermarsi un attimo in pi&#249; a pensare a titoli e a parole meno scontate. </p><blockquote><p>E poi &#232; una narrazione che rassicura, e quindi piace. Rassicura noi tutte, <strong>dicendoci che possiamo essere e fare tutto ci&#242; che vogliamo e desideriamo</strong>: vincere ori olimpici a velocit&#224; da record e nel medesimo preciso istante essere mamme accoglienti e accudenti. Anche <strong>se tutte sappiamo che &#232; una grandissima bugia,</strong> anche se &#232; la stessa Francesca Lollobrigida a dirci, raccontando i sacrifici fatti per arrivare su quel podio, che non &#232; affatto cos&#236; neanche per lei.</p></blockquote><p>Nota a margine: in pi&#249; di un&#8217;intervista la pattinatrice ha sottolineato che quei risultati non sarebbero stati possibili <strong>senza il sostegno del marito, della famiglia, della sua Federazione sportiva</strong>: &#8220;Ho dimostrato - ha detto - che <strong>con il lavoro di squadra &#232; possibile conciliare</strong> il ruolo di di mamma con quello di atleta&#8221;. Insomma, il villaggio.</p><p>Per concludere, si poteva raccontare diversamente questa storia? S&#236;, e c&#8217;&#232; chi l&#8217;ha fatto, come Donata Columbro che <a href="https://tg24.sky.it/autore/donata-columbro">su Sky Tg24 Insider </a>ha provato a capire, numeri alla mano, cosa succede e <strong>a cosa vanno incontro le atlete professioniste che, come Lollobrigida, decidono di avere un figlio nel pieno della carriera</strong>.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tjKO!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc148ab44-eb07-49ec-85ca-e4ee09aaf11a_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tjKO!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc148ab44-eb07-49ec-85ca-e4ee09aaf11a_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tjKO!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc148ab44-eb07-49ec-85ca-e4ee09aaf11a_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tjKO!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc148ab44-eb07-49ec-85ca-e4ee09aaf11a_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tjKO!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc148ab44-eb07-49ec-85ca-e4ee09aaf11a_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tjKO!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc148ab44-eb07-49ec-85ca-e4ee09aaf11a_3508x439.png" width="1456" height="182" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/c148ab44-eb07-49ec-85ca-e4ee09aaf11a_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:182,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/187945887?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc148ab44-eb07-49ec-85ca-e4ee09aaf11a_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tjKO!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc148ab44-eb07-49ec-85ca-e4ee09aaf11a_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tjKO!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc148ab44-eb07-49ec-85ca-e4ee09aaf11a_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tjKO!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc148ab44-eb07-49ec-85ca-e4ee09aaf11a_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!tjKO!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc148ab44-eb07-49ec-85ca-e4ee09aaf11a_3508x439.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h4>La caduta di un dio</h4><p>Riconosco che sulla vicenda Lollobrigida mi ci &#232; voluto un po&#8217; a chiarirmi le idee - come se ammettere che le immagini festose di lei con in braccio il bambino non suscitassero in me alcun sentimento avverso fosse <strong>una sorta di tradimento della causa</strong>. Sull&#8217;altra storia olimpica di questi giorni, invece, non ho avuto alcun dubbio dal primo istante: quando ho visto<strong> Ilia Malinin</strong>, il pattinatore americano &#8220;re dei quadrupli&#8221; cadere nella sua finale individuale, ho dovuto cambiare canale: mi spiaceva troppo per quel ragazzo di 21 anni, sicuro di s&#233; come solo nell&#8217;incoscienza dei 21 anni si pu&#242; essere, e arrivato <strong>alle Olimpiadi con un macigno di aspettative sulle spalle davvero troppo pesante</strong>. &#8220;Non ho saputo gestire il momento&#8221;, ha detto in lacrime a caldo dopo essere arrivato ottavo a una gara di cui doveva essere il trionfatore assoluto. Neanche una manciata di minuti e i siti di quotidiani e magazine titolavano: &#8220;La caduta degli dei&#8221;. Il giorno dopo un articolo di &#8220;Repubblica&#8221; - e non &#232; stato l&#8217;unico - raccontava di una prova da &#8220;strazio&#8221;, di &#8220;nessun applauso e sola delusione&#8221;, persino del <strong>&#8220;sedere sul ghiaccio&#8221;</strong> dell&#8217;atleta pi&#249; atteso e osannato delle Olimpiadi fino a quel momento. </p><blockquote><p>E, ancora, mi sono chiesta: <strong>ma come si fa a usare lo spazio pubblico del racconto con cos&#236; poco rispetto delle persone e del loro lavoro?</strong> Come si fa a guardare alle vite degli altri <strong>senza un minimo di quella comprensione </strong>che una caduta umana dovrebbe suscitare sempre, <strong>soprattutto se a cadere sono i pi&#249; giovani? </strong>Mi ha consolato solamente leggere i commenti a molti di quegli articoli, che ne sottolineavano l&#8217;inutile cattiveria.</p></blockquote><p>La risposta migliore, nella sua evidente semplicit&#224;, l&#8217;ho sentita per&#242; da mia figlia - pattinatrice in erba e quindi particolarmente partecipe di ogni caduta dei suoi colleghi olimpionici. Nel momento in cui una commentatrice tv definiva &#8220;disastrosa&#8221; un&#8217;esibizione di uno di loro, ha detto: <strong>&#8220;Disastrosa?! E allora fallo tu quel salto!&#8221;</strong>. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TaRz!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc568c519-236c-4368-ae08-450f2e221199_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TaRz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc568c519-236c-4368-ae08-450f2e221199_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TaRz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc568c519-236c-4368-ae08-450f2e221199_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TaRz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc568c519-236c-4368-ae08-450f2e221199_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TaRz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc568c519-236c-4368-ae08-450f2e221199_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TaRz!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc568c519-236c-4368-ae08-450f2e221199_3508x439.png" width="1456" height="182" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/c568c519-236c-4368-ae08-450f2e221199_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:182,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/187945887?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc568c519-236c-4368-ae08-450f2e221199_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TaRz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc568c519-236c-4368-ae08-450f2e221199_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TaRz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc568c519-236c-4368-ae08-450f2e221199_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TaRz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc568c519-236c-4368-ae08-450f2e221199_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TaRz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc568c519-236c-4368-ae08-450f2e221199_3508x439.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h4>Una riflessione e altre umanissime storie di sport</h4><p>Insomma, seguendo queste Olimpiadi mi sono ricordata di come l<strong>e storie sportive siano una rappresentazione perfetta </strong>di ci&#242; che accade fuori da campi, piste e arene. Mentre scrivo queste righe, <strong>Federica Brignone vince il suo secondo oro nel Gigante </strong>e dice di non sapere neanche lei che cosa sta succedendo. Come non guardare alla sua incredibile avventura sportiva come a una metafora fin troppo scontata di tutte quelle volte che, anche dopo che il mondo ci &#232; crollato addosso, <strong>anche noi riusciamo a tagliare il traguardo senza capire bene come sia stato possibile? </strong></p><blockquote><p>Quelle di atlete e atleti sono imprese che <strong>ci emozionano e ci interrogano</strong>. Specchiarsi nel loro racconto, come sempre accade con ogni tipo di storia, pu&#242; aiutarci a<strong> capire meglio noi stessi e gli altri</strong>, a <strong>mettere in discussione il nostro punto di vista sulle cose</strong>, a <strong>riconoscerci simili </strong>pur davanti all&#8217;apparente eccezionalit&#224; delle vite altrui, esercitando <strong>un po&#8217; di sana empatia</strong> sia davanti alle medaglie luccicanti che alle cadute pi&#249; dolorose. A patto, per&#242;, che <strong>il racconto sia onesto e umano</strong>. </p></blockquote><p>E, allora, ti saluto al termine di questa newsletter con il video dell&#8217;intervento del giornalista sportivo <strong>Guido Meda al TedxMilano </strong>di qualche settimana fa, che aveva come titolo <strong>&#8220;Cosa ci rende umani&#8221;</strong>: quindici minuti di storie bellissime di donne e uomini che sono diventati campioni perch&#233; proprio nel momento pi&#249; importante, quando a contare c&#8217;era dell&#8217;altro, hanno <strong>scelto consapevolmente di non vincere</strong>.</p><div id="youtube2-tBBfgPMPofM" class="youtube-wrap" data-attrs="{&quot;videoId&quot;:&quot;tBBfgPMPofM&quot;,&quot;startTime&quot;:null,&quot;endTime&quot;:null}" data-component-name="Youtube2ToDOM"><div class="youtube-inner"><iframe src="https://www.youtube-nocookie.com/embed/tBBfgPMPofM?rel=0&amp;autoplay=0&amp;showinfo=0&amp;enablejsapi=0" frameborder="0" loading="lazy" gesture="media" allow="autoplay; fullscreen" allowautoplay="true" allowfullscreen="true" width="728" height="409"></iframe></div></div><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!c7uN!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4379fb44-2ef1-4092-b302-00e74fedee59_3508x507.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!c7uN!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4379fb44-2ef1-4092-b302-00e74fedee59_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!c7uN!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4379fb44-2ef1-4092-b302-00e74fedee59_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!c7uN!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4379fb44-2ef1-4092-b302-00e74fedee59_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!c7uN!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4379fb44-2ef1-4092-b302-00e74fedee59_3508x507.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!c7uN!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4379fb44-2ef1-4092-b302-00e74fedee59_3508x507.png" width="394" height="56.82692307692308" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/4379fb44-2ef1-4092-b302-00e74fedee59_3508x507.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:210,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:394,&quot;bytes&quot;:263944,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/187945887?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4379fb44-2ef1-4092-b302-00e74fedee59_3508x507.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!c7uN!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4379fb44-2ef1-4092-b302-00e74fedee59_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!c7uN!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4379fb44-2ef1-4092-b302-00e74fedee59_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!c7uN!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4379fb44-2ef1-4092-b302-00e74fedee59_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!c7uN!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4379fb44-2ef1-4092-b302-00e74fedee59_3508x507.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Anche questo numero si avvia alle ultime righe: non ero sicura di fare in tempo a scriverlo, ma sono contenta di esserci riuscita &#129505; &#200; un numero che vuole essere anche <strong>un mea culpa a nome della categoria </strong>di chi scrive e fa informazione per tutte quelle volte in cui <strong>le nostre parole non sono n&#233; umane n&#233; oneste</strong>. Mi farebbe piacere cosa ne pensi: scrivimi!</p><div class="directMessage button" data-attrs="{&quot;userId&quot;:175612068,&quot;userName&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;canDm&quot;:null,&quot;dmUpgradeOptions&quot;:null,&quot;isEditorNode&quot;:true}" data-component-name="DirectMessageToDOM"></div><p>E poi <strong>ci sentiamo tra due settimane</strong> &#129505;</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Rtk9!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F985e2a95-52c3-4ff9-aeb4-e990043f0b68_3090x1216.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Rtk9!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F985e2a95-52c3-4ff9-aeb4-e990043f0b68_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Rtk9!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F985e2a95-52c3-4ff9-aeb4-e990043f0b68_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Rtk9!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F985e2a95-52c3-4ff9-aeb4-e990043f0b68_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Rtk9!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F985e2a95-52c3-4ff9-aeb4-e990043f0b68_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Rtk9!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F985e2a95-52c3-4ff9-aeb4-e990043f0b68_3090x1216.png" width="371" height="146.00480769230768" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/985e2a95-52c3-4ff9-aeb4-e990043f0b68_3090x1216.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:573,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:371,&quot;bytes&quot;:1681810,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/187945887?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F985e2a95-52c3-4ff9-aeb4-e990043f0b68_3090x1216.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Rtk9!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F985e2a95-52c3-4ff9-aeb4-e990043f0b68_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Rtk9!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F985e2a95-52c3-4ff9-aeb4-e990043f0b68_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Rtk9!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F985e2a95-52c3-4ff9-aeb4-e990043f0b68_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Rtk9!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F985e2a95-52c3-4ff9-aeb4-e990043f0b68_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p><em>&#8220;Ci vuole un villaggio&#8221; &#232; la newsletter che <strong>prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori la mattina fuori da scuola</strong> per provare ad allargare lo sguardo. Perch&#233; ho scelto questo titolo e il senso di questa newsletter, lo trovi spiegato meglio<a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/1-ci-vuole-un-villaggio-cominciamo?utm_source=substack&amp;publication_id=2035602&amp;post_id=138023076&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;utm_campaign=email-share&amp;isFreemail=true&amp;r=127lj9"> qui, nel primo numero</a>.</em></p><p><em>Io sono <strong>Silvia De Bernardin</strong>, giornalista freelance e mamma. Da anni scrivo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di<strong> lavoro, salute, alimentazione, sostenibilit&#224;, turismo, libri</strong>. Mi trovi anche su <a href="https://www.instagram.com/silvia_gole/">Instagram</a> e <a href="https://www.linkedin.com/in/silvia-de-bernardin/">Linkedin</a> e sulle pagine digitali, cartacee e social di <a href="https://www.giovanigenitori.it/">Giovani Genitori</a>, <a href="https://www.vegolosi.it/vegolosi-mag-tutte-le-uscite/">Vegolosi MAG</a>, <a href="https://www.ildolomiti.it/altra-montagna">L&#8217;AltraMontagna</a> e <a href="https://www.jobintourism.it/">Job in Tourism</a>.</em></p><p><em>Le immagini che danno forma visiva al villaggio di questa newsletter sono frutto della mano e della creativit&#224; magica di <a href="/__u/open.substack.com/users/4117869-alice-fadda?utm_source=mentions">Alice Fadda</a>.</em></p><div class="captioned-button-wrap" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/44-ci-vuole-un-villaggio-i-storie?utm_source=substack&utm_medium=email&utm_content=share&action=share&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Share&quot;}" data-component-name="CaptionedButtonToDOM"><div class="preamble"><p class="cta-caption"><em>Se questa newsletter ti piace, c&#8217;&#232; un modo facilissimo per farla crescere e aiutare me a scriverla: condividerla con chi vuoi da questo bottone:</em></p></div><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/44-ci-vuole-un-villaggio-i-storie?utm_source=substack&utm_medium=email&utm_content=share&action=share&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Share&quot;}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/44-ci-vuole-un-villaggio-i-storie?utm_source=substack&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;action=share"><span>Share</span></a></p></div><p>Leggi <strong>altre storie </strong>dall&#8217;<strong>archivio del villaggio:</strong></p><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;3ae2259e-ea8d-41f3-97cf-30e8b02472cb&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Che bello tornare a scrivere questa newsletter! Ultimamente, tenere fede alla periodicit&#224; delle due settimane &#232; proprio difficile ma, insomma, l&#8217;importante &#232; non smarrire il filo del discorso. E non perderci di vista. Quindi, eccoci qui, con un numero che prova a mettere in fila un po&#8217; di spunti che ho intercettato in queste settimane: come Pollici&#8230;&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#21 Ci vuole un villaggio I L'istinto materno non esiste &quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2024-12-09T06:33:35.808Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!oeCW!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb72ab79b-78b8-441e-9b4b-4c87cfb449dd_1920x1280.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/21-ci-vuole-un-villaggio-i-listinto&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:152320949,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:15,&quot;comment_count&quot;:0,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;5716c972-a633-468a-afc2-b8df6eeb6cba&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Come &#232; andato questo settembre? Qui abbiamo affrontato grandi cambiamenti - te ne parler&#242; prima o poi - e i primi malanni di stagione. Ora puntiamo dritti a ottobre, che &#232; il mio mese del cuore, perch&#233; i suoi colori sono i miei e perch&#233; festeggiamo il compleanno della piccola di casa e, a ruota, anche il mio &#127810;&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#19 Ci vuole un villaggio I Pap&#224; in fascia&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2024-09-30T06:03:26.715Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!VY80!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1486c94d-91c5-486d-ba90-d6dd20ff5d1f_727x923.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/19-ci-vuole-un-villaggio-i-papa-in&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:149335781,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:16,&quot;comment_count&quot;:2,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><p></p><p></p><p></p>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[#43 Ci vuole un villaggio I “Si è sempre genitori"]]></title><description><![CDATA[La genitorialit&#224; che nessun genitore dovrebbe mai vivere &#128155; E poi tutto il resto]]></description><link>https://silviadebernardin.substack.com/p/43-ci-vuole-un-villaggio-i-si-e-sempre</link><guid isPermaLink="false">https://silviadebernardin.substack.com/p/43-ci-vuole-un-villaggio-i-si-e-sempre</guid><dc:creator><![CDATA[Silvia De Bernardin]]></dc:creator><pubDate>Mon, 02 Feb 2026 06:33:12 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!4uzG!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F194ad4b9-f4ed-4bb0-83e3-4f3c6e1f051e_950x692.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<h2><strong>Ciao!</strong></h2><p><em>Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta <strong>il cantiere del nuovo villaggio</strong>, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di <strong>comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni</strong>. Puoi iscriverti qui:</em></p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe now&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/subscribe"><span>Subscribe now</span></a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rT4H!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffb627f4f-bdae-4804-b837-46241aadf757_3508x471.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rT4H!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffb627f4f-bdae-4804-b837-46241aadf757_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rT4H!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffb627f4f-bdae-4804-b837-46241aadf757_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rT4H!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffb627f4f-bdae-4804-b837-46241aadf757_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rT4H!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffb627f4f-bdae-4804-b837-46241aadf757_3508x471.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rT4H!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffb627f4f-bdae-4804-b837-46241aadf757_3508x471.png" width="1456" height="195" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/fb627f4f-bdae-4804-b837-46241aadf757_3508x471.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:195,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:983754,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/185981853?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffb627f4f-bdae-4804-b837-46241aadf757_3508x471.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rT4H!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffb627f4f-bdae-4804-b837-46241aadf757_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rT4H!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffb627f4f-bdae-4804-b837-46241aadf757_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rT4H!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffb627f4f-bdae-4804-b837-46241aadf757_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rT4H!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ffb627f4f-bdae-4804-b837-46241aadf757_3508x471.png 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Ci sono momenti nei quali la storia personale di ciascuno di noi incrocia quella collettiva, che si legge sui giornali e poi magari un domani sui libri di storia. A me &#232; successo il <strong>3 febbraio del 2016</strong>, il giorno in cui ho scoperto di essere incinta di mia figlia. Lo stesso giorno in cui in Egitto veniva ritrovato <strong>senza vita, torturato e barbaramente ucciso, Giulio Regeni</strong>. Domani saranno 10 anni da quel giorno. Dieci anni nei quali, ascoltando le parole di Paola Deffendi, la mamma di Giulio, ogni volta non ho potuto fare a meno di pensare che ci sia un filo che mi unisce a lei, in un casuale incrocio di date e opposti destini. Nel momento in cui io scoprivo che avrei avuto una figlia, lei stava perdendo per sempre il suo, <strong>nel pi&#249; terribile e inaccettabile dei modi</strong>. Anche per questo, negli ultimi 10 anni ho sempre seguito la vicenda di Giulio, per lungo tempo ho indossato il braccialetto giallo con il suo nome e ora l&#8217;ho ritirato fuori. Nei giorni scorsi, con la compostezza che abbiamo imparato a conoscere, in un&#8217;intervista Paola Deffendi ha detto: </p><blockquote><p>&#8220;Si &#232; sempre genitori. Solo non pensavo che bisognasse sviluppare <strong>la genitorialit&#224; di un figlio preso, torturato e ucciso</strong>. &#200; una cosa per la quale nessuno genitore &#232; preparato, anche se in tante parti del mondo succede a tanti genitori&#8221;.</p></blockquote><p>Per questo, per onorare la memoria di Giulio, per <strong>continuare a chiedere giustizia </strong>per il suo assassinio, per fare sentire la mia vicinanza alla sua famiglia, domani ricorder&#242; il mio 3 febbraio andando a vedere <em><a href="https://www.fandango.it/film/giulio-regeni-tutto-il-male-del-mondo/">Giulio Regeni. Tutto il male del mondo</a></em>, <strong>il documentario che ricostruisce e racconta la verit&#224; giudiziaria sul sequestro, le torture e l&#8217;omicidio Regeni.</strong> So gi&#224; che sar&#224; un colpo al cuore, ma lo devo a una mamma come me, Paola, anche se non ci siamo mai conosciute. E a Giulio, il cui sorriso mi ha sempre dato l&#8217;idea della rappresentazione perfetta della nostra meglio giovent&#249;, quella che siamo tanti bravi a bistrattare, che <strong>non abbiamo saputo proteggere</strong>, per la quale dovremmo almeno pretendere <strong>verit&#224; e giustizia</strong>.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4uzG!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F194ad4b9-f4ed-4bb0-83e3-4f3c6e1f051e_950x692.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4uzG!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F194ad4b9-f4ed-4bb0-83e3-4f3c6e1f051e_950x692.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4uzG!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F194ad4b9-f4ed-4bb0-83e3-4f3c6e1f051e_950x692.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4uzG!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F194ad4b9-f4ed-4bb0-83e3-4f3c6e1f051e_950x692.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4uzG!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F194ad4b9-f4ed-4bb0-83e3-4f3c6e1f051e_950x692.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4uzG!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F194ad4b9-f4ed-4bb0-83e3-4f3c6e1f051e_950x692.jpeg" width="358" height="260.77473684210526" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/194ad4b9-f4ed-4bb0-83e3-4f3c6e1f051e_950x692.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:692,&quot;width&quot;:950,&quot;resizeWidth&quot;:358,&quot;bytes&quot;:55309,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/185981853?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F194ad4b9-f4ed-4bb0-83e3-4f3c6e1f051e_950x692.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4uzG!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F194ad4b9-f4ed-4bb0-83e3-4f3c6e1f051e_950x692.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4uzG!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F194ad4b9-f4ed-4bb0-83e3-4f3c6e1f051e_950x692.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4uzG!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F194ad4b9-f4ed-4bb0-83e3-4f3c6e1f051e_950x692.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!4uzG!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F194ad4b9-f4ed-4bb0-83e3-4f3c6e1f051e_950x692.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><div><hr></div><h3>E poi tutto il resto</h3><p>&#200; un numero della newsletter, questo, che mi sembrava giusto iniziare lasciando per un attimo indietro tutto il resto. Ma ora ci arriviamo. E la prima cosa che voglio dire riguarda il <a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/42-ci-vuole-un-villaggio-i-riflessioni">numero scorso</a>, il pi&#249; letto finora (<strong>grazie! grazie!</strong>): in tanti mi hanno scritto per condividere idee, pensieri e riflessioni - e anche per invitarmi a bere un caff&#232; - soprattutto sulla <strong>questione del tempo</strong>. Lo avevo gi&#224; intuito, ma questi riscontri lo confermano: il tempo delle nostre vite &#232; una variabile che <strong>ci sta sempre pi&#249; stretta</strong> nelle configurazioni forsennate che spesso assume. Mi piacerebbe continuare a parlarne insieme, anche <strong>condividendo storie ed esperienze</strong> che possano aiutarci a sentirci meno soli in questo complicato rapporto con le lancette dell&#8217;orologio e, perch&#233; no, <strong>suggerirci strade alternative</strong>.</p><div class="directMessage button" data-attrs="{&quot;userId&quot;:175612068,&quot;userName&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;canDm&quot;:null,&quot;dmUpgradeOptions&quot;:null,&quot;isEditorNode&quot;:true}" data-component-name="DirectMessageToDOM"></div><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fczu!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa77e9c9e-12ca-4815-a3df-dfea3cbee977_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fczu!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa77e9c9e-12ca-4815-a3df-dfea3cbee977_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fczu!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa77e9c9e-12ca-4815-a3df-dfea3cbee977_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fczu!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa77e9c9e-12ca-4815-a3df-dfea3cbee977_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fczu!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa77e9c9e-12ca-4815-a3df-dfea3cbee977_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fczu!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa77e9c9e-12ca-4815-a3df-dfea3cbee977_3508x439.png" width="1456" height="182" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/a77e9c9e-12ca-4815-a3df-dfea3cbee977_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:182,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/185981853?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa77e9c9e-12ca-4815-a3df-dfea3cbee977_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fczu!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa77e9c9e-12ca-4815-a3df-dfea3cbee977_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fczu!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa77e9c9e-12ca-4815-a3df-dfea3cbee977_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fczu!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa77e9c9e-12ca-4815-a3df-dfea3cbee977_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!fczu!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa77e9c9e-12ca-4815-a3df-dfea3cbee977_3508x439.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h4>Un balzo sulla sedia</h4><p>Nei giorni scorsi ho fatto un balzo sulla sedia. Stavo facendo un po&#8217; di rassegna stampa per la parte del mio lavoro che ha a che fare col turismo e ho letto in un documento ufficiale queste parole: </p><blockquote><p>&#8220;Intendiamo proporre <strong>un allineamento graduale del calendario scolastico a modelli europei pi&#249; moderni</strong>, per favorire i flussi interni distribuiti. &#200; ormai risaputo che il nostro calendario scolastico concentra le vacanze principalmente in due periodi dell&#8217;anno, <strong>a differenza di quanto avviene nella maggior parte degli altri Paesi occidentali</strong>, dove le pause scolastiche sono suddivise in modo pi&#249; equilibrato lungo l&#8217;intero arco dell&#8217;anno. Questa peculiarit&#224; non agevola il turismo interno, poich&#233; <strong>genera affollamenti stagionali e limita la possibilit&#224; per le famiglie di viaggiare in periodi diversi dall&#8217;alta stagione</strong>. Stiamo dialogando con il collega Valditara di avviare un percorso di confronto per<strong> lavorare su una graduale revisione dei piani scolastici</strong>, nei quali integrare viaggi alla scoperta dell&#8217;Italia pi&#249; segreta e pi&#249; vera cio&#232; quella del Made in Italy, <strong>e del calendario scolastico</strong>, ispirandoci ai modelli europei pi&#249; moderni e flessibili&#8221;.</p></blockquote><p>Firmato: Daniela Santanch&#233;. Ora, diciamo che certamente non posso annoverarmi tra le fan della Ministra del Turismo n&#233; di questo Governo, ancor pi&#249; per quanto concerne le politiche familiari ed educative. Ma non nascondo di aver fatto, appunto, un balzo sulla sedia. Da anni scrivo sia di genitorialit&#224; che di turismo e molte volte, in un ambito come nell&#8217;altro, mi sono occupata della necessit&#224; di rivedere il calendario scolastico (ne abbiamo parlato tante volte anche <a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/14-ci-vuole-un-villaggio-i-e-finita?r=2wjz50">qui</a>, per esempio a proposito della raccolta firme a sostegno della <a href="https://www.weworld.it/news-e-storie/approfondimenti/ristudiamo-il-calendario-tutto-quello-che-devi-sapere-sulla-nostra-petizione-per-un-nuovo-tempo-scuola">proposta di We World Onlus e Mammadimerda</a>). Ma posso dire che <strong>l&#8217;uscita di Santanch&#233; mi ha molto sorpresa. </strong>Di calendario scolastico si discute da anni tra famiglie e chi a vario titolo si occupa di educazione e scuola. Qualcuno si &#232; talvolta azzardato a parlarne anche in ambito turistico, ma mai il tema era stato posto a livello istituzionale e politico - e addirittura presentato come <strong>qualcosa di cui si intende discutere nel Governo</strong>. </p><p>&#200; evidente che, vista dal punto di vista della scuola e dei bisogni soprattutto di alunne e alunni, oltre che delle famiglie, la motivazione posta da Santanch&#233; - rivedere le pause scolastiche per destagionalizzare i flussi turistici interni - appare secondaria. E che sussistono tutta una serie di questione collegate che andrebbero affrontate a monte: l'<strong>adeguamento degli edifici scolastici con la climatizzazione</strong>, <strong>la retribuzione degli insegnanti</strong>, la creazione di <strong>servizi di supporto accessibili a tutti </strong>per l'estate. Per&#242; credo sia positivo e rilevante che il tema sia stato posto dal Governo: <strong>da qualche parte bisogner&#224; pur cominciare</strong>.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!oRgD!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc68581a1-5275-40ed-9f13-1b512b60e706_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!oRgD!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc68581a1-5275-40ed-9f13-1b512b60e706_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!oRgD!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc68581a1-5275-40ed-9f13-1b512b60e706_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!oRgD!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc68581a1-5275-40ed-9f13-1b512b60e706_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!oRgD!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc68581a1-5275-40ed-9f13-1b512b60e706_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!oRgD!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc68581a1-5275-40ed-9f13-1b512b60e706_3508x439.png" width="1456" height="182" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/c68581a1-5275-40ed-9f13-1b512b60e706_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:182,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/185981853?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc68581a1-5275-40ed-9f13-1b512b60e706_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!oRgD!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc68581a1-5275-40ed-9f13-1b512b60e706_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!oRgD!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc68581a1-5275-40ed-9f13-1b512b60e706_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!oRgD!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc68581a1-5275-40ed-9f13-1b512b60e706_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!oRgD!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc68581a1-5275-40ed-9f13-1b512b60e706_3508x439.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h4>Un libro</h4><p>In questi giorni ho finito di leggere <em><a href="https://www.einaudi.it/catalogo-libri/narrativa-straniera/narrativa-di-lingua-inglese/follie-di-brooklyn-paul-auster-9788806222673/">Follie di Brooklyn</a></em> di <strong>Paul Auster</strong>, tra i pi&#249; grandi scrittori americani contemporanei, mancato un paio di anni fa. &#200; un romanzo a tratti malinconico e, insieme, spassoso, nel quale si parla tanto anche di <strong>libri e di letteratura</strong> e nel quale<strong> la famiglia &#232; grande protagonista</strong>. La famiglia nei suoi <strong>legami che evolvono, si disfano e rinascono</strong> sotto altra veste, nelle sue contraddizioni, nei suoi dolori, nella sua capacit&#224; di <strong>restringersi e di espandersi</strong>, di essere <strong>ora gabbia, ora rifugio</strong>. Insomma, un bel libro, che ti consiglio per queste lunghe serate invernali.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nPPM!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7016ec72-a38a-4293-966e-cc7a9f01953d_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nPPM!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7016ec72-a38a-4293-966e-cc7a9f01953d_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nPPM!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7016ec72-a38a-4293-966e-cc7a9f01953d_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nPPM!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7016ec72-a38a-4293-966e-cc7a9f01953d_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nPPM!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7016ec72-a38a-4293-966e-cc7a9f01953d_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nPPM!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7016ec72-a38a-4293-966e-cc7a9f01953d_3508x439.png" width="1456" height="182" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/7016ec72-a38a-4293-966e-cc7a9f01953d_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:182,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/185981853?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7016ec72-a38a-4293-966e-cc7a9f01953d_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nPPM!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7016ec72-a38a-4293-966e-cc7a9f01953d_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nPPM!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7016ec72-a38a-4293-966e-cc7a9f01953d_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nPPM!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7016ec72-a38a-4293-966e-cc7a9f01953d_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nPPM!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7016ec72-a38a-4293-966e-cc7a9f01953d_3508x439.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h4>Spaesamento e cura </h4><p>E visto che parliamo di Stati Uniti, immagino che anche tu senta forte lo<strong> spaesamento</strong> per ci&#242; a cui stiamo assistendo dalla nostra Europa che, come in tanti vanno dicendo, oggi &#232; davvero il miglior posto al mondo in cui vivere, pur con tutti i suoi difetti. Come scriveva <a href="https://www.ilsaggiatore.com/libro/verso-betlemme-2">in uno dei suoi saggi pi&#249; celebri</a> a proposito dei cambiamenti in corso proprio negli Stati Uniti negli anni Sessanta un&#8217;altra grandissima scrittrice americana,<strong> Joan Didion</strong>, &#232; come se Oltreoceano <strong>&#8220;il centro non reggesse pi&#249;&#8221;</strong>. E la cosa <strong>non pu&#242; non lasciarci indifferenti </strong>- specialmente se assommata a tutte le altre catastrofi che hanno caratterizzato questo inizio d&#8217;anno. E, allora, prendo a prestito quello che Nathan, il protagonista di <em>Follie di Brooklyn</em>, dice verso la fine della storia alla compagna Joyce, arrabbiatissima e molto preoccupata per questioni familiari: </p><blockquote><p>&#8220;Non farlo, Joyce. Prova a seguire la corrente. <strong>Tieni alta la guardia</strong>. Non lasciarti infinocchiare. <strong>Vota democratico</strong> a tutte le elezioni. <strong>Pedala nel parco</strong>. Sogna il mio corpo perfetto e dorato. Prendi le tue vitamine. Bevi otto bicchieri d&#8217;acqua al giorno. Fai il tifo per i Mets. Guarda un sacco di film. Non lavorare troppo. Vieni con me a fare un viaggio a Parigi. Accompagnami all&#8217;ospedale quando Rachel avr&#224; il bambino e prendi in braccio mio nipote. Lavati i denti dopo ogni pasto. Non attraversare con il rosso. <strong>Difendi i piccoli</strong>. Non farti mettere la testa sotto i piedi. Ricorda quanto sei bella. Ricorda quanto ti amo. Bevi uno scotch con ghiaccio tutti i giorni. Respira a fondo. <strong>Tieni gli occhi aperti</strong>. Stai lontana dai cibi troppo grassi. Dormi il sonno dei giusti. <strong>Ricorda quanto ti amo</strong>&#8221;.</p></blockquote><p>Cio&#232;, cerchiamo di <strong>avere cura di noi stessi e di ci&#242; di cui possiamo occuparci in prima persona</strong>. E teniamo alta la guardia.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B_W7!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F925071a5-fde2-410a-968f-6ee487d25a79_3508x507.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B_W7!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F925071a5-fde2-410a-968f-6ee487d25a79_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B_W7!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F925071a5-fde2-410a-968f-6ee487d25a79_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B_W7!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F925071a5-fde2-410a-968f-6ee487d25a79_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B_W7!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F925071a5-fde2-410a-968f-6ee487d25a79_3508x507.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B_W7!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F925071a5-fde2-410a-968f-6ee487d25a79_3508x507.png" width="428" height="61.73076923076923" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/925071a5-fde2-410a-968f-6ee487d25a79_3508x507.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:210,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:428,&quot;bytes&quot;:263944,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/185981853?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F925071a5-fde2-410a-968f-6ee487d25a79_3508x507.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B_W7!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F925071a5-fde2-410a-968f-6ee487d25a79_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B_W7!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F925071a5-fde2-410a-968f-6ee487d25a79_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B_W7!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F925071a5-fde2-410a-968f-6ee487d25a79_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!B_W7!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F925071a5-fde2-410a-968f-6ee487d25a79_3508x507.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Siamo giunti alla fine anche di questo numero. Grazie grazie l&#8217;ho gi&#224; detto qualche riga sopra, ma ci tengo a ribadirlo: negli ultimi giorni<strong> questo piccolo villaggio fatto di parole &#232; arrivato a contare pi&#249; di 500 lettori</strong>. E anche se con i numeri non ci ho mai saputo fare, questo &#232; uno di quelli che <strong>mi sorprende e mi riempie di gratitudine.</strong> Quindi, <strong>grazie ancora a te</strong> che stai leggendo &#128155;</p><p>Ci sentiamo tra due settimane: sono andata a visitare una realt&#224; molto bella e non vedo l&#8217;ora di parlartene.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AXhh!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83f63280-6dad-4274-b047-15a9e7009862_3090x1216.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AXhh!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83f63280-6dad-4274-b047-15a9e7009862_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AXhh!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83f63280-6dad-4274-b047-15a9e7009862_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AXhh!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83f63280-6dad-4274-b047-15a9e7009862_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AXhh!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83f63280-6dad-4274-b047-15a9e7009862_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AXhh!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83f63280-6dad-4274-b047-15a9e7009862_3090x1216.png" width="258" height="101.53434065934066" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/83f63280-6dad-4274-b047-15a9e7009862_3090x1216.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:573,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:258,&quot;bytes&quot;:1681810,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/185981853?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83f63280-6dad-4274-b047-15a9e7009862_3090x1216.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AXhh!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83f63280-6dad-4274-b047-15a9e7009862_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AXhh!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83f63280-6dad-4274-b047-15a9e7009862_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AXhh!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83f63280-6dad-4274-b047-15a9e7009862_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AXhh!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F83f63280-6dad-4274-b047-15a9e7009862_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p><em>&#8220;Ci vuole un villaggio&#8221; &#232; la newsletter che <strong>prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori la mattina fuori da scuola</strong> per provare ad allargare lo sguardo. Perch&#233; ho scelto questo titolo e il senso di questa newsletter, lo trovi spiegato meglio<a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/1-ci-vuole-un-villaggio-cominciamo?utm_source=substack&amp;publication_id=2035602&amp;post_id=138023076&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;utm_campaign=email-share&amp;isFreemail=true&amp;r=127lj9"> qui, nel primo numero</a>.</em></p><p><em>Io sono <strong>Silvia De Bernardin</strong>, giornalista freelance e mamma. Da anni scrivo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di<strong> lavoro, salute, alimentazione, sostenibilit&#224;, turismo, libri</strong>. Mi trovi anche su <a href="https://www.instagram.com/silvia_gole/">Instagram</a> e <a href="https://www.linkedin.com/in/silvia-de-bernardin/">Linkedin</a> e sulle pagine digitali, cartacee e social di <a href="https://www.giovanigenitori.it/">Giovani Genitori</a>, <a href="https://www.vegolosi.it/vegolosi-mag-tutte-le-uscite/">Vegolosi MAG</a>, <a href="https://www.ildolomiti.it/altra-montagna">L&#8217;AltraMontagna</a> e <a href="https://www.jobintourism.it/">Job in Tourism</a>.</em></p><p><em>Le immagini che danno forma visiva al villaggio di questa newsletter sono frutto della mano e della creativit&#224; magica di <a href="/__u/open.substack.com/users/4117869-alice-fadda?utm_source=mentions">Alice Fadda</a>.</em></p><div class="captioned-button-wrap" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/43-ci-vuole-un-villaggio-i-si-e-sempre?utm_source=substack&utm_medium=email&utm_content=share&action=share&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Share&quot;}" data-component-name="CaptionedButtonToDOM"><div class="preamble"><p class="cta-caption"><em>Se questa newsletter ti piace, c&#8217;&#232; un modo facilissimo per farla crescere e aiutare me a scriverla: condividerla con chi vuoi da questo bottone:</em></p></div><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/43-ci-vuole-un-villaggio-i-si-e-sempre?utm_source=substack&utm_medium=email&utm_content=share&action=share&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Share&quot;}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/43-ci-vuole-un-villaggio-i-si-e-sempre?utm_source=substack&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;action=share"><span>Share</span></a></p></div><p>Leggi <strong>altre storie </strong>dall&#8217;<strong>archivio del villaggio:</strong></p><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;204e3bdd-e06d-4096-9909-6adc0e1624e8&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Questo numero si apre con una faccia che trovo decisamente simpatica e che da qualche giorno fa da sfondo anche al mio cellulare.&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#11 Ci vuole un villaggio... anche nei paesi&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2024-04-08T06:03:12.309Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!8tI7!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F47162da2-462e-428c-85fa-a950724831e5_3024x4032.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/11-ci-vuole-un-villaggio-anche-nei&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:143303569,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:16,&quot;comment_count&quot;:2,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;ec2acc55-4d79-4a9b-a854-07efa7dbd432&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Rieccoci qui. Come stai? Questa newsletter ha saltato un paio di giri ed &#232; passato un mesetto dall&#8217;ultimo numero. Ma &#232; stato per due buoni motivi, anche un po&#8217; personali, che ci tengo a raccontarti entrambi. Prima, per&#242;, spazio all&#8217;argomento principale, che questo slittamento di uscite non poteva far coincidere con una giornata migliore. E che par&#8230;&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#14 Ci vuole un villaggio I &#200; finita la scuola, e ora?&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2024-06-10T06:03:55.999Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!SQj5!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc1219414-957e-4fbf-804f-360cc0e53be4_2048x1536.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/14-ci-vuole-un-villaggio-i-e-finita&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:145293860,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:11,&quot;comment_count&quot;:1,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><p></p><p></p><p></p><p></p><p></p>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[#42 Ci vuole un villaggio I Riflessioni sparse di inizio anno ]]></title><description><![CDATA[Per ricominciare tre suggerimenti di lettura a tema villaggio (e una spataffiata personale)]]></description><link>https://silviadebernardin.substack.com/p/42-ci-vuole-un-villaggio-i-riflessioni</link><guid isPermaLink="false">https://silviadebernardin.substack.com/p/42-ci-vuole-un-villaggio-i-riflessioni</guid><dc:creator><![CDATA[Silvia De Bernardin]]></dc:creator><pubDate>Mon, 19 Jan 2026 06:33:21 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!kqHl!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0b01be2d-c73e-4b6c-b7d7-0c4de538ff4d_4032x3024.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<h2><strong>Ciao!</strong></h2><p><em>Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta <strong>il cantiere del nuovo villaggio</strong>, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di <strong>comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni</strong>. Puoi iscriverti qui:</em></p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe now&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/subscribe"><span>Subscribe now</span></a></p><p></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DqBz!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcd29edeb-7378-4a83-81ad-0efeb7bb7bc4_3508x471.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DqBz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcd29edeb-7378-4a83-81ad-0efeb7bb7bc4_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DqBz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcd29edeb-7378-4a83-81ad-0efeb7bb7bc4_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DqBz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcd29edeb-7378-4a83-81ad-0efeb7bb7bc4_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DqBz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcd29edeb-7378-4a83-81ad-0efeb7bb7bc4_3508x471.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DqBz!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcd29edeb-7378-4a83-81ad-0efeb7bb7bc4_3508x471.png" width="1456" height="195" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/cd29edeb-7378-4a83-81ad-0efeb7bb7bc4_3508x471.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:195,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:983754,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/184559656?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcd29edeb-7378-4a83-81ad-0efeb7bb7bc4_3508x471.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DqBz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcd29edeb-7378-4a83-81ad-0efeb7bb7bc4_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DqBz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcd29edeb-7378-4a83-81ad-0efeb7bb7bc4_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DqBz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcd29edeb-7378-4a83-81ad-0efeb7bb7bc4_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DqBz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fcd29edeb-7378-4a83-81ad-0efeb7bb7bc4_3508x471.png 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Rieccoci qui, in un anno nuovo di zecca che - diciamolo - non ci ha accolti proprio nel migliore dei modi. Ma, insomma, ci siamo. Ho pensato molto a cosa scrivere in questo primo numero di un 2026 che per me &#232; partito con ritmi di lavoro, e quindi di vita, nuovi - e pi&#249; lenti - con i quali devo ancora familiarizzare. Che cosa strana <strong>ambire ad avere &#8220;pi&#249; tempo&#8221;</strong>, poi ottenerlo e sentirsi a disagio. Non so se hai mai provato anche tu questo <strong>strano senso di colpa</strong>, che la dice lunga su come abbiamo <strong>tarato le nostre vite sul fare pi&#249; che sull&#8217;esserci</strong>. </p><p>Faccio pause pranzo pi&#249; lunghe leggendo, vado a prendere pi&#249; spesso mia figlia a scuola il pomeriggio, sbrigo faccende personali che <strong>rimandavo da non so quanto tempo</strong>, vedo persone con le quali avevo caff&#232; in arretrato da mesi, sono incredibilmente in pari con le lavatrici e la spesa, vado a camminare con regolarit&#224;. Ma quando non sono al computer ho la sensazione costante di aver bucato una consegna, non aver mandato una mail, non aver risposto all&#8217;ultimo messaggio. Guardo il quaderno sulla mia scrivania con l&#8217;elenco delle cose di lavoro da fare della settimana che si spunta a una velocit&#224; alla quale non sono abituata e mi sento un po&#8217; in difetto. Ho inseguito questo ritmo pi&#249; lento per molto tempo - e l&#8217;ho ottenuto al prezzo di<strong> scelte lavorative e personali non facili e non indolori </strong>- e ora che &#232; qui &#232; come se anche il mio cervello girasse a una velocit&#224; ridotta, che fatico a riconoscere. Nel caos degli impegni calcolati settimanalmente al filo dell&#8217;ora di prima arrivavo spesso a fine giornata sfinita, un po&#8217; confusa e con grandi grandi mal di testa. La nuova presenza di questi primi giorni dell&#8217;anno mi d&#224;<strong> una lucidit&#224; che mi stordisce in altra maniera</strong>. Devo solo prenderci la mano, mi dico, mentre un&#8217;altra vocina - maledetta - sussurra: &#8220;Occhio, che adesso il cervello si spegne del tutto!&#8221;. Come se stimoli e idee potessero nascere solo da una sovrastimolazione alla quale siamo (ero) troppo abituati. Confido che non sia cos&#236;, che riuscir&#242; nelle prossime settimane a entrare in confidenza con i nuovi ritmi e ad apprezzare questa <strong>strana sensazione di benessere,</strong> della quale non riesco a fidarmi del tutto.</p><p>Questa lunga premessa personale solamente per dire che, in questo mood, per la prima volta dopo non so quanti anni, non ho fatto bilanci di fine anno n&#233; predisposto elenchi di buoni propositi e obiettivi. L&#8217;idea &#232; <strong>vedere cosa arriva e lavorarci sopra man mano</strong>. Ed &#232; un po&#8217; l&#8217;approccio anche di questa prima newsletter dell&#8217;anno. Nelle scorse settimane, proprio qui su Substack, ho intercettato alcuni spunti interessanti che parlano a vario titolo di villaggio e di cura che mi hanno fatto riflettere: ripartiamo da qui.  </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!kqHl!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0b01be2d-c73e-4b6c-b7d7-0c4de538ff4d_4032x3024.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!kqHl!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0b01be2d-c73e-4b6c-b7d7-0c4de538ff4d_4032x3024.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!kqHl!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0b01be2d-c73e-4b6c-b7d7-0c4de538ff4d_4032x3024.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!kqHl!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0b01be2d-c73e-4b6c-b7d7-0c4de538ff4d_4032x3024.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!kqHl!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0b01be2d-c73e-4b6c-b7d7-0c4de538ff4d_4032x3024.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!kqHl!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0b01be2d-c73e-4b6c-b7d7-0c4de538ff4d_4032x3024.jpeg" width="722" height="541.5" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/0b01be2d-c73e-4b6c-b7d7-0c4de538ff4d_4032x3024.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1092,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:722,&quot;bytes&quot;:5361787,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/184559656?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0b01be2d-c73e-4b6c-b7d7-0c4de538ff4d_4032x3024.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!kqHl!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0b01be2d-c73e-4b6c-b7d7-0c4de538ff4d_4032x3024.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!kqHl!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0b01be2d-c73e-4b6c-b7d7-0c4de538ff4d_4032x3024.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!kqHl!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0b01be2d-c73e-4b6c-b7d7-0c4de538ff4d_4032x3024.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!kqHl!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0b01be2d-c73e-4b6c-b7d7-0c4de538ff4d_4032x3024.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">(Tramonto invernale di inizio anno, perfetto per le riflessioni) </figcaption></figure></div><div><hr></div><h3>Quanto (ci) costa il villaggio?</h3><p>Marta Balzi ha scritto un bellissimo numero della sua newsletter <span class="mention-wrap" data-attrs="{&quot;name&quot;:&quot;Madri Mostri Miti&quot;,&quot;id&quot;:4043462,&quot;type&quot;:&quot;pub&quot;,&quot;url&quot;:&quot;https://open.substack.com/pub/martabalzi&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/5911b00b-0491-40ec-9dd8-d62414000409_256x256.png&quot;,&quot;uuid&quot;:&quot;602cd0e8-c1f3-4195-8805-96c9b58b27bb&quot;}" data-component-name="MentionToDOM"></span> intitolato <a href="/__u/martabalzi.substack.com/p/16-il-villaggio-che-non-vogliamo">&#8220;Il villaggio che (non) vogliamo&#8221;</a> nel quale pone una domanda ineludibile: siamo davvero sicuri di volerlo, il villaggio? Perch&#233; un conto sono le parole - anche quelle che scrivo io, qui - un conto &#232; la realt&#224; delle nostre vite e l&#8217;assetto che hanno assunto le nostre famiglie, <strong>spesso incompatibili con l&#8217;idea stessa del villaggio</strong>. Come ricorda bene Marta, entrare nel villaggio che servirebbe a crescere bambine e bambini richiede, in primo luogo, affidamento: <strong>cedere un pezzetto del proprio ruolo genitoriale per consegnarlo alla comunit&#224;</strong>. Ma siamo disposti a farlo? Nella societ&#224; della genitorialit&#224; intensiva e ipercontrollante &#232; un passo non scontato - e bastano le discussioni con i nonni per quella merendina in pi&#249; concessa fuori da scuola a ricordarcelo. E poi c&#8217;&#232; il contesto. Come scrivevo a Marta dopo aver letto le sue riflessioni, io che da due anni alla costruzione del villaggio dedico fiumi di parole, mi scontro quotidianamente con la <strong>grande difficolt&#224; di passare dalla teoria alla pratica</strong>: anche solo darsi una mano tra genitori per il recupero pomeridiano dei figli da scuola diventa un&#8217;impresa, tra impegni nostri, dei bambini, incastri e folli corse. L&#8217;ho gi&#224; detto e scritto molte volte qui: la grande questione al fondo della fatica genitoriale di oggi &#232; l'assetto dei tempi e degli spazi delle nostre vite determinato dal sistema (capitalista) del mondo del lavoro. Lo stesso che rende <strong>il villaggio desiderabilissimo quanto necessario e insieme, e paradossalmente, quasi irrealizzabile</strong>.</p><p>Sul tema della genitorialit&#224; intensiva c&#8217;&#232; poi una cosa che scrive Marta che ho trovato particolarmente azzeccata e perfettamente descritta. Scrive lei:</p><blockquote><p>&#8220;Questa ansia non nasce nel vuoto. Ha un nome: <strong>genitorialit&#224; intensiva</strong>. Come spiega Andrea O&#8217;Reilly, &#232; uno stile parentale che si adatta perfettamente alla logica neoliberale, in cui la cura diventa una responsabilit&#224; privata e le famiglie devono supplire a un sostegno collettivo sempre pi&#249; fragile. In questo contesto, il benessere dei figli (educativo, psicologico, sociale) diventa <strong>un compito quasi esclusivamente materno, con una pressione enorme </strong>per garantire &#8216;tempo di qualit&#224;&#8217;, attivit&#224; extra, stimoli continui, risultati scolastici. &#200; un modello nato negli anni &#8217;90, che ha aggiunto carico di lavoro e senso di colpa sulle spalle delle donne che, guarda caso, proprio in quegli anni stavano guadagnando autonomia. In questo senso, <strong>la genitorialit&#224; intensiva &#232; una forma di controllo sulla vita delle donne. </strong>Ed &#232; per questo che parlare del villaggio non &#232; solo un gesto romantico: &#232; <strong>un gesto femminista</strong> teso a creare una maternit&#224; pi&#249; condivisa e, dunque, emancipata. Significa spostare la cura dal privato al comune&#8221;.</p></blockquote><p>Spostare<strong> la cura dal privato al comune &#232;, anche, un gesto femminista</strong>. Che cosa potente - e capace di travalicare steccati e diffidenze che, nei femminismi, troppo spesso contrappongono ancora madri e non madri.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nrHT!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5e19c375-932f-430e-9921-066d04ebac6c_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nrHT!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5e19c375-932f-430e-9921-066d04ebac6c_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nrHT!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5e19c375-932f-430e-9921-066d04ebac6c_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nrHT!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5e19c375-932f-430e-9921-066d04ebac6c_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nrHT!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5e19c375-932f-430e-9921-066d04ebac6c_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nrHT!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5e19c375-932f-430e-9921-066d04ebac6c_3508x439.png" width="1456" height="182" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/5e19c375-932f-430e-9921-066d04ebac6c_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:182,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/184559656?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5e19c375-932f-430e-9921-066d04ebac6c_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nrHT!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5e19c375-932f-430e-9921-066d04ebac6c_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nrHT!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5e19c375-932f-430e-9921-066d04ebac6c_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nrHT!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5e19c375-932f-430e-9921-066d04ebac6c_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!nrHT!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5e19c375-932f-430e-9921-066d04ebac6c_3508x439.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h3>Nessuno si cura da solo</h3><p>Poi c&#8217;&#232; il commuovente numero di <span class="mention-wrap" data-attrs="{&quot;name&quot;:&quot;TERRACIELO&quot;,&quot;id&quot;:1556121,&quot;type&quot;:&quot;pub&quot;,&quot;url&quot;:&quot;https://open.substack.com/pub/ninagiga&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/8b04bd1e-3acb-45b9-8f5e-2186e968d7f1_500x500.png&quot;,&quot;uuid&quot;:&quot;29eedb6b-a6d8-4c0f-bdf3-1105ea36c914&quot;}" data-component-name="MentionToDOM"></span> di <span class="mention-wrap" data-attrs="{&quot;name&quot;:&quot;Nina Gigante&quot;,&quot;id&quot;:4954289,&quot;type&quot;:&quot;user&quot;,&quot;url&quot;:null,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/9ae396e5-7d07-4c8f-bef1-230fdf317836_3822x3822.jpeg&quot;,&quot;uuid&quot;:&quot;de59603c-7e53-488b-a9d2-771453c55bcc&quot;}" data-component-name="MentionToDOM"></span> intitolato <a href="/__u/ninagiga.substack.com/p/84-basta-self-care-benvenuta-community">&#8220;Basta self-care. Benvenuta community care&#8221;.</a> Una newsletter che mi ha fatto molto riflettere al termine di un anno in cui partecipare a troppi funerali ha fatto suonare in me pi&#249; di un campanello di allarme. Di quelli che ti ricordano che il tempo passa e <strong>poche sono le cose importanti che restano</strong>. </p><p>Il focus del discorso di Nina Gigante &#232;, per&#242;, un altro: ci parla della <strong>cura che passa dalla comunit&#224;</strong>. Il marketing del &#8220;self-care&#8221; &#232; e rimane un grande abbaglio, un po&#8217; come - scrive lei - il &#8220;dire a una persona che annaspa nel mare in tempesta &#8216;prova a respirare meglio!&#8217;, invece di lanciarle una corda&#8221;. E invece &#232; proprio quando tutto si sfilaccia che <strong>a tenerti insieme pu&#242; essere una rete, fatta di altre persone e piccoli gesti di attenzione e vicinanza</strong>. Nina Gigante cita gli studi che parlano dell&#8217;esistenza di un <strong>&#8220;sistema nervoso collettivo&#8221;</strong> capace di regolare quello individuale attraverso e insieme agli altri. E mi sono ricordata di quando, tanti anni fa, nei giorni dolorosissimi in cui salutavamo la mia amata nonna, a rendere la tristezza di quei giorni in qualche modo dolce furono gli abbracci, la chiesa piena, i ricordi buffi, le teglie di cibo caldo condivise su tavole affollate, come quelle che lei non si era mai stancata di preparare fino alla fine.</p><p></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pztv!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1ff23ff9-a77a-4337-b87a-e9a06769d515_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pztv!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1ff23ff9-a77a-4337-b87a-e9a06769d515_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pztv!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1ff23ff9-a77a-4337-b87a-e9a06769d515_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pztv!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1ff23ff9-a77a-4337-b87a-e9a06769d515_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pztv!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1ff23ff9-a77a-4337-b87a-e9a06769d515_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pztv!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1ff23ff9-a77a-4337-b87a-e9a06769d515_3508x439.png" width="1456" height="182" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/1ff23ff9-a77a-4337-b87a-e9a06769d515_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:182,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/184559656?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1ff23ff9-a77a-4337-b87a-e9a06769d515_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pztv!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1ff23ff9-a77a-4337-b87a-e9a06769d515_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pztv!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1ff23ff9-a77a-4337-b87a-e9a06769d515_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pztv!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1ff23ff9-a77a-4337-b87a-e9a06769d515_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pztv!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1ff23ff9-a77a-4337-b87a-e9a06769d515_3508x439.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h3>Un villaggio da leggere</h3><p>Nelle scorse settimane ho diffuso l&#8217;appello di Pippo Civati e della casa editrice People: <strong>&#8220;una modesta proposta indipendente&#8221;</strong> per <strong>rilanciare la lettura dal basso </strong> con iniziative che vedano protagoniste le librerie indipendenti, le associazioni del territorio, i Comuni, noi cittadini lettori (trovi spiegato tutto <a href="/__u/substack.com/@civati/p-181797715">qui</a> se vuoi aderire e partecipare).</p><p>Quello della lettura - del fatto che<strong> in Italia si legga molto poco </strong>a fronte di <strong>una produzione editoriale abnorme </strong>e di un sistema che<strong> non retribuisce adeguatamente chi lavora nella filiera editoriale </strong>- &#232; un tema a cui tengo. Come scrivevo aderendo alla proposta di People, credo che <strong>quello della non lettura sia tra i problemi pi&#249; gravi di questo Paese,</strong> uno di quelli in qualche modo "fondativi", a cascata, di molti altri. I libri, come spesso dico a mia figlia, sono <strong>porte magiche</strong> che ti danno accesso a mondi, vite, storie che non saranno mai la tua, ma che in qualche modo lo diventano. Uno strumento potente, che allena<strong> la nostra capacit&#224; di avvicinarci agli altri, di capire meglio noi stessi, di fare i conti con la complessit&#224;</strong> e le mille sfaccettature del reale. Leggiamo poco e sempre meno e, non a caso, viviamo nell&#8217;epoca delle semplificazioni, delle risposte facili, dell&#8217;incapacit&#224; di comprendere l&#8217;altro. E di un profondo malessere diffuso. Anni fa intervistai per <a href="https://www.vegolosi.it/vegolosi-mag-tutte-le-uscite/">Vegolosi MAG</a> la psicoterapeuta Rachele Bindi, tra le prime psicologhe in Italia a fare ricorso alla libroterapia, che mi raccont&#242; in che modo <strong>la lettura agisce come strumento di cura individuale e collettivo</strong>:</p><blockquote><p>&#8220;Nei libri c&#8217;&#232; la possibilit&#224; di vedere la propria vicenda rispecchiata in storie universali . Se esco dal mio egocentrismo - spiegava - mi rendo conto che<strong> quello che sto vivendo lo hanno gi&#224; vissuto altre persone prima di me.</strong> Posso anche leggere qualcosa che non mi assomiglia per niente, ma che ha un legame pi&#249; profondo, che va al di sotto di quello che io conosco come storia di me e che ha a che fare con il filtro che metto quando mi racconto la mia vita&#8221;.</p></blockquote><p>Ed &#232; qui che scatta la &#8220;cura&#8221;:</p><blockquote><p>&#8220;Oltre a mettere in atto i meccanismi tipici della relazione terapeutica (<strong>identificazione, proiezione e catarsi</strong>), nella libroterapia le nostre strutture interne (quelli che Jung definiva &#8216;complessi a tonalit&#224; affettiva&#8217;) possono <strong>arricchirsi di nuovi significati</strong>. Questo arricchisce il nostro bagaglio adattivo, ci rende <strong>maggiormente consapevoli di noi stessi e pi&#249; empatici</strong>, oltre ad aumentare le nostre capacit&#224; di affrontare le sfide quotidiane, grazie al <strong>maggior numero di punti di vista</strong> a nostra disposizione&#8221;.</p></blockquote><p>Per un quadro di insieme sul tema della <strong>lettura in Italia</strong>, ti consiglio tutto il numero di <em><a href="https://www.peoplepub.it/pagina-prodotto/ossigeno-numero-21">Scemo chi legge</a></em>, il libro-rivista di &#8220;Ossigeno&#8221; edito proprio da People qualche mese fa. Tra i molti dati e analisi riportati, uno su tutti: <strong>una delle fasce di lettori forti in Italia &#232; quella dei bambini (delle bambine, soprattutto) fino a 14 anni. </strong>Poi succede qualcosa - l&#8217;adolescenza, i cellulari e i social, soprattutto - e anche loro smettono di leggere. Ma, insomma, abbiamo un punto di partenza vantaggiosissimo:<strong> ripartiamo da qui</strong>, insieme.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Vjno!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F607077ac-72a2-42b3-811d-596ae8c1b70f_3508x507.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Vjno!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F607077ac-72a2-42b3-811d-596ae8c1b70f_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Vjno!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F607077ac-72a2-42b3-811d-596ae8c1b70f_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Vjno!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F607077ac-72a2-42b3-811d-596ae8c1b70f_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Vjno!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F607077ac-72a2-42b3-811d-596ae8c1b70f_3508x507.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Vjno!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F607077ac-72a2-42b3-811d-596ae8c1b70f_3508x507.png" width="466" height="67.21153846153847" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/607077ac-72a2-42b3-811d-596ae8c1b70f_3508x507.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:210,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:466,&quot;bytes&quot;:263944,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/184559656?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F607077ac-72a2-42b3-811d-596ae8c1b70f_3508x507.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Vjno!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F607077ac-72a2-42b3-811d-596ae8c1b70f_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Vjno!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F607077ac-72a2-42b3-811d-596ae8c1b70f_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Vjno!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F607077ac-72a2-42b3-811d-596ae8c1b70f_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Vjno!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F607077ac-72a2-42b3-811d-596ae8c1b70f_3508x507.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Bene, il ghiaccio del primo numero dell&#8217;anno si &#232; rotto. Ci risentiamo di nuovo tra due settimane, che ne dici? E se questo numero ti &#232; piaciuto, ricordarti di <strong>mettere un cuoricino</strong> &#129505;, <strong>condividilo </strong>e aiutami a farlo girare: </p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/42-ci-vuole-un-villaggio-i-riflessioni?utm_source=substack&utm_medium=email&utm_content=share&action=share&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Share&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/42-ci-vuole-un-villaggio-i-riflessioni?utm_source=substack&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;action=share"><span>Share</span></a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!GAJF!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc81cb84f-621f-485d-83b8-7abd51b1388f_3090x1216.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!GAJF!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc81cb84f-621f-485d-83b8-7abd51b1388f_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!GAJF!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc81cb84f-621f-485d-83b8-7abd51b1388f_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!GAJF!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc81cb84f-621f-485d-83b8-7abd51b1388f_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!GAJF!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc81cb84f-621f-485d-83b8-7abd51b1388f_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!GAJF!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc81cb84f-621f-485d-83b8-7abd51b1388f_3090x1216.png" width="282" height="110.9793956043956" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/c81cb84f-621f-485d-83b8-7abd51b1388f_3090x1216.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:573,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:282,&quot;bytes&quot;:1681810,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/184559656?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc81cb84f-621f-485d-83b8-7abd51b1388f_3090x1216.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!GAJF!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc81cb84f-621f-485d-83b8-7abd51b1388f_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!GAJF!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc81cb84f-621f-485d-83b8-7abd51b1388f_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!GAJF!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc81cb84f-621f-485d-83b8-7abd51b1388f_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!GAJF!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fc81cb84f-621f-485d-83b8-7abd51b1388f_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p><em>&#8220;Ci vuole un villaggio&#8221; &#232; la newsletter che <strong>prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori la mattina fuori da scuola</strong> per provare ad allargare lo sguardo. Perch&#233; ho scelto questo titolo e il senso di questa newsletter, lo trovi spiegato meglio<a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/1-ci-vuole-un-villaggio-cominciamo?utm_source=substack&amp;publication_id=2035602&amp;post_id=138023076&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;utm_campaign=email-share&amp;isFreemail=true&amp;r=127lj9"> qui, nel primo numero</a>.</em></p><p><em>Io sono <strong>Silvia De Bernardin</strong>, giornalista freelance e mamma. Da anni scrivo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di<strong> lavoro, salute, alimentazione, sostenibilit&#224;, turismo, libri</strong>. Mi trovi anche su <a href="https://www.instagram.com/silvia_gole/">Instagram</a> e <a href="https://www.linkedin.com/in/silvia-de-bernardin/">Linkedin</a> e sulle pagine digitali, cartacee e social di <a href="https://www.giovanigenitori.it/">Giovani Genitori</a>, <a href="https://www.vegolosi.it/vegolosi-mag-tutte-le-uscite/">Vegolosi MAG</a>, <a href="https://www.ildolomiti.it/altra-montagna">L&#8217;AltraMontagna</a> e <a href="https://www.jobintourism.it/">Job in Tourism</a>.</em></p><p><em>Le immagini che danno forma visiva al villaggio di questa newsletter sono frutto della mano e della creativit&#224; magica di <a href="/__u/open.substack.com/users/4117869-alice-fadda?utm_source=mentions">Alice Fadda</a>.</em></p><div class="captioned-button-wrap" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/42-ci-vuole-un-villaggio-i-riflessioni?utm_source=substack&utm_medium=email&utm_content=share&action=share&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Share&quot;}" data-component-name="CaptionedButtonToDOM"><div class="preamble"><p class="cta-caption"><em>Se questa newsletter ti piace, c&#8217;&#232; un modo facilissimo per farla crescere e aiutare me a scriverla: condividerla con chi vuoi da questo bottone:</em></p></div><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/42-ci-vuole-un-villaggio-i-riflessioni?utm_source=substack&utm_medium=email&utm_content=share&action=share&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Share&quot;}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/42-ci-vuole-un-villaggio-i-riflessioni?utm_source=substack&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;action=share"><span>Share</span></a></p></div><p>Leggi <strong>altre storie </strong>dall&#8217;<strong>archivio del villaggio:</strong></p><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;de996165-61b6-40c4-88fc-bd0e9e71383d&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Come va? Io inizio a scrivere questo numero della newsletter con qualche giorno d&#8217;anticipo rispetto a quando tu lo leggerai. Sono su un treno, di ritorno da Napoli. Sono stata l&#236; per lavoro e poi mi sono fermata un paio di giorni per un fine settimana in solitaria. Viaggiare da soli non &#232; sempre facile, espone di pi&#249; agli imprevisti e alla malinco&#8230;&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#9 Ci vuole un villaggio I Siamo (genitori) pi&#249; fragili o pi&#249; consapevoli?&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2024-03-11T07:03:18.786Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!5oGE!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2595d065-f931-49fa-ad28-5b7c3313c10a_4030x2674.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/siamo-genitori-piu-fragili-o-piu&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:142267235,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:7,&quot;comment_count&quot;:0,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;e188468f-aa43-4580-954c-6fbfe6a85fe4&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta il cantiere del nuovo villaggio, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini.&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#23 Ci vuole un villaggio I Mentre tutto brucia, fare figli &#232; un gesto irresponsabile?&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2025-01-13T06:23:44.650Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!ID8s!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdb4c660f-d06b-4301-8f4c-938fba318ac4_1920x1280.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/23-ci-vuole-un-villaggio-i-mentre&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:154621401,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:13,&quot;comment_count&quot;:4,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[#41 Ci vuole un villaggio I Parole per l'anno che verrà ]]></title><description><![CDATA[Le parole danno forma e sostanza al mondo che abbiamo dentro e a quello che vorremmo l&#224; fuori: con un po' di amiche e amici di questo villaggio abbiamo scelto quelle da portare nell'anno nuovo]]></description><link>https://silviadebernardin.substack.com/p/41-ci-vuole-un-villaggio-i-parole</link><guid isPermaLink="false">https://silviadebernardin.substack.com/p/41-ci-vuole-un-villaggio-i-parole</guid><dc:creator><![CDATA[Silvia De Bernardin]]></dc:creator><pubDate>Mon, 22 Dec 2025 06:27:25 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!2v6Q!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F413893ac-d03d-4c06-b436-c8856168d2ad_4608x3456.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<h2>Ciao!</h2><p><em>Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta <strong>il cantiere del nuovo villaggio</strong>, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di <strong>comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni</strong>. Puoi iscriverti qui:</em></p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe now&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/subscribe"><span>Subscribe now</span></a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!PUB9!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F555de659-5284-4b10-bb33-603e90df61da_3508x471.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!PUB9!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F555de659-5284-4b10-bb33-603e90df61da_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!PUB9!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F555de659-5284-4b10-bb33-603e90df61da_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!PUB9!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F555de659-5284-4b10-bb33-603e90df61da_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!PUB9!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F555de659-5284-4b10-bb33-603e90df61da_3508x471.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!PUB9!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F555de659-5284-4b10-bb33-603e90df61da_3508x471.png" width="1456" height="195" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/555de659-5284-4b10-bb33-603e90df61da_3508x471.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:195,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:983754,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/181901932?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F555de659-5284-4b10-bb33-603e90df61da_3508x471.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!PUB9!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F555de659-5284-4b10-bb33-603e90df61da_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!PUB9!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F555de659-5284-4b10-bb33-603e90df61da_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!PUB9!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F555de659-5284-4b10-bb33-603e90df61da_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!PUB9!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F555de659-5284-4b10-bb33-603e90df61da_3508x471.png 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>E cos&#236;, ci siamo anche quest&#8217;anno. Tra tre giorni &#232; Natale e tra poco pi&#249; di una settimana faremo il conto alla rovescia<strong> sperando in un 2026 migliore</strong>. Stiamo tutti correndo in questi giorni, lo so. Per&#242;, vorrei che ti prendessi 10 minuti, non appena ti sar&#224; possibile, per leggere con calma <strong>questo numero un po&#8217; speciale della newsletter</strong>.</p><p>Nei giorni scorsi ho chiesto ad alcune persone con le quali negli ultimi mesi ho avuto occasione, qui e nella vita offline, di parlare di genitorialit&#224;, di educazione, di cura, di scuola, di villaggio insomma, di fare a tutte e tutti noi un piccolo regalo di Natale: <strong>una parola, quella che pi&#249; di ogni altra desiderano portare con loro nell&#8217;anno nuovo</strong>. </p><p>&#200; un gioco, questo del racconto per parole, che faccio spesso perch&#233; penso che funzioni: <strong>le parole hanno il potere di dare forma e sostanza al mondo che abbiamo dentro e a quello che vorremmo l&#224; fuori</strong>. L&#8217;idea era provare a costruire, attraverso le parole donate, <strong>un immaginario che potesse accompagnarci nel nuovo anno</strong>, anche a fronte del momento complesso e faticoso che come societ&#224; stiamo vivendo e che richiede <strong>uno sforzo in pi&#249; di comprensione, impegno e immaginazione</strong>. Ne &#232; venuto fuori qualcosa che &#232; molto di pi&#249; e per il quale non posso che<strong> ringraziare di cuore </strong>le amiche e gli amici di questo nostro villaggio, che hanno contribuito con slancio e partecipazione.</p><p>Ti lascio alla lettura: sar&#224; preziosa, te lo assicuro.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!2v6Q!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F413893ac-d03d-4c06-b436-c8856168d2ad_4608x3456.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!2v6Q!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F413893ac-d03d-4c06-b436-c8856168d2ad_4608x3456.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!2v6Q!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F413893ac-d03d-4c06-b436-c8856168d2ad_4608x3456.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!2v6Q!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F413893ac-d03d-4c06-b436-c8856168d2ad_4608x3456.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!2v6Q!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F413893ac-d03d-4c06-b436-c8856168d2ad_4608x3456.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!2v6Q!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F413893ac-d03d-4c06-b436-c8856168d2ad_4608x3456.jpeg" width="466" height="349.5" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/413893ac-d03d-4c06-b436-c8856168d2ad_4608x3456.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1092,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:466,&quot;bytes&quot;:1672966,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/181901932?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F413893ac-d03d-4c06-b436-c8856168d2ad_4608x3456.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!2v6Q!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F413893ac-d03d-4c06-b436-c8856168d2ad_4608x3456.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!2v6Q!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F413893ac-d03d-4c06-b436-c8856168d2ad_4608x3456.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!2v6Q!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F413893ac-d03d-4c06-b436-c8856168d2ad_4608x3456.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!2v6Q!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F413893ac-d03d-4c06-b436-c8856168d2ad_4608x3456.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">(Foto di <a href="https://unsplash.com/it/@aaronburden?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Aaron Burden</a> su <a href="https://unsplash.com/it/foto/carta-regalo-di-natale-e-capodanno-1XeeHt9APXY?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a>)</figcaption></figure></div><div><hr></div><h4>Custodire l&#8217;umano</h4><p><em>di Silvia Iaccarino, fondatrice di <a href="https://percorsiformativi06.it/?srsltid=AfmBOorgHhfo8Wrb8hTiot0koJ-pG6kpbjp0_pziAMqGxDjw5fw4_mSE">Percorsi Formativi 0-6</a></em></p><p>L&#8217;espressione che desidero condividere &#232;: <strong>&#8220;custodire l&#8217;umano&#8221;</strong>, prendendo le mosse dal nostro convegno dello scorso 22 novembre, &#8220;L&#8217;infanzia illuminata. Oltre la pedagogia nera&#8221;, e in particolare dal mio intervento in quell&#8217;occasione. Ci troviamo in un tempo in cui, a mio avviso, un atto educativo essenziale riguarda la scelta di custodire la nostra umanit&#224;. </p><blockquote><p>Custodire l&#8217;umano, per me, &#232; un&#8217;opera che si radica nella nostra capacit&#224; di coltivare, in primis, <strong>consapevolezza e presenza</strong>. Significa impegnarsi in un percorso di crescita interiore continuo per poter offrire relazioni nutrienti e salde ai bambini e alle bambine di cui ci prendiamo cura, come comunit&#224; educante, come genitori, come professionisti. </p></blockquote><p>Essere presenti significa <strong>staccarsi dal pilota automatico della quotidianit&#224; e dedicarsi a un ascolto autentico</strong>, di s&#233; e dell&#8217;altro, capace di accogliere la persona nella sua interezza, sapendo tenere profondit&#224; di sguardo, oltre la superficie. Per custodire l&#8217;umano abbiamo bisogno di impegnarci per <strong>una pedagogia che mette al centro il cuore e l&#8217;anima</strong>, prima di ogni obiettivo performativo.</p><div><hr></div><h4>Presenza</h4><p><em>di Alessio Carciofi, esperto di benessere digitale, autore del libro <a href="https://ecommerce.ilsole24ore.com/shopping24/wellbeing.html">&#8220;Wellbeing. Il futuro umano e digitale del benessere&#8221;</a> e della newsletter settimanale <a href="https://www.digitaldetox.it/newsletter/">&#8220;Digital wellbeing&#8221;</a></em></p><p>La parola che scelgo &#232; <strong>&#8220;presenza&#8221;</strong>. La porto con me perch&#233; oggi &#232; fragile e preziosa. Presenza non significa fare di pi&#249;, ma<strong> esserci davvero</strong>. Nei gesti piccoli. Nelle relazioni. Nelle scelte quotidiane. </p><blockquote><p>In un tempo che ci spinge a reagire, produrre e rispondere sempre, <strong>la presenza &#232; un atto controcorrente</strong>. &#200; fermarsi un attimo prima. &#200; guardare invece di scorrere. &#200; ascoltare senza preparare subito una risposta. </p></blockquote><p>Nel lavoro educativo e nella genitorialit&#224; lo vedo ogni giorno:<strong> non serve essere perfetti, serve esserci</strong>. Anche stanchi. Anche imperfetti. La presenza crea spazio, abbassa il rumore, ricuce fiducia. E spesso &#232; proprio da l&#236; che nasce la cura.</p><div><hr></div><h4>Silenzio</h4><p><em>di Ivano Zoppi, Segretario Generale di <a href="https://www.fondazionecarolina.org/2021/">Fondazione Carolina</a></em></p><p>La parola che ho scelto &#232; <strong>&#8220;silenzio&#8221;</strong>. Non quello dell&#8217;assenza o dell&#8217;indifferenza, ma <strong>quello necessario per ascoltare davvero</strong>. Ogni giorno incontro ragazze e ragazzi che portano dentro paure, solitudine, domande che faticano a trovare voce. </p><blockquote><p>Spesso noi adulti siamo troppo occupati a parlare, a dare risposte,<strong> a riempire ogni spazio con le nostre preoccupazioni</strong>. Ma i nostri figli hanno bisogno di un&#8217;altra cosa: di essere ascoltati. Fare silenzio significa fermarsi. Spegnere lo smartphone, mettere da parte le nostre certezze, guardare negli occhi chi abbiamo di fronte. </p></blockquote><p>Significa creare quello spazio sicuro dove un ragazzo possa dire &#8220;ho paura&#8221;, &#8220;mi sento solo&#8221;, &#8220;non so come uscirne&#8221; senza temere giudizio. Il silenzio che serve non &#232; quello che mette a disagio, ma <strong>quello che accoglie</strong>. &#200; la pausa prima della risposta. &#200; il tempo che regaliamo all&#8217;altro perch&#233; possa trovare le parole. Ascoltare &#232; il primo gesto educativo. E richiede coraggio: quello di <strong>fare silenzio dentro di noi per fare spazio alle voci dei nostri ragazzi</strong>.</p><div><hr></div><h4>Disertare</h4><p><em>di Ilaria Maria Dondi, giornalista, autrice del libro <a href="https://www.einaudi.it/autori/ilaria-maria-dondi/">&#8220;Libere di scegliere se e come avere figli&#8221; </a></em></p><p>Parola dell&#8217;anno: disertare. Se devo scegliere una parola, voglio che sia un&#8217;azione: <strong>&#8220;disertare&#8221;</strong>. Non come fuga. Ma <strong>come scelta e auspicio</strong>. Disertare i campionati a squadre - madri contro non madri, childfree contro childless, &#8220;buone madri&#8221; contro &#8220;madri inadeguate&#8221;, poverine contro streghe -; ma anche <strong>disertare le opinioni facili, quelle comode, quelle che fanno eco nella propria bolla ma lasciano intatti gli schemi </strong>che ci opprimono. Non &#232; un&#8217;azione che riguarda solo i diritti riproduttivi e le tematiche di genere di cui mi occupo. Nel 2025 molte delle bolle dentro cui ci muovevamo sono esplose. Alcune squadre si sono incrinate, altre si sono rivelate pi&#249; fragili di quanto pensassimo. Molte di noi si sono scoperte pi&#249; fragili o sole di quanto pensassero, pi&#249; esposte e disilluse. Invece no, chiamiamoci le une con le altre<strong> a disertare anche la paura, il disincanto, l&#8217;idea che sia tutto inutile!</strong> </p><blockquote><p>Disertare &#232; <strong>un gesto consapevole, politico</strong>. Significa sottrarsi a ci&#242; che divide, polarizza, gerarchizza, non per vilt&#224;, ma per non alimentare ci&#242; che schiaccia la complessit&#224;. Disertare le narrative imposte, la performativit&#224;. <strong>Disertare come forma di resistenza al pensiero semplificato</strong>, alle risposte preconfezionate, ai meccanismi dell&#8217;algoritmo che impongono di schierarsi prima ancora di pensare.</p></blockquote><p>Disertare &#232; anche - o forse soprattutto - liberare spazio per pensieri nuovi. Rispetto ai miei temi, significa rifiutare l&#8217;ideologia della maternit&#224; obbligatoria, ma <strong>sottolineare sempre di pi&#249; che il diritto alla maternit&#224; non &#232; garantito per tutt&#601;</strong>. Nel 2026 io questa narrazione bianca, normativa e classista della genitorialit&#224; la voglio disertare. I femminismi bianchi si sono concentrati su diritti fondamentali come quello a non avere figli o all&#8217;aborto, ma tacciono sul diritto ad averli, perch&#233; lo danno per scontato. Non lo &#232;. Intendiamoci, il diritto a non avere figli e il diritto all&#8217;aborto vanno difesi senza esitazioni. Ma la giustizia riproduttiva non si ferma l&#236;. <strong>&#200; anche il diritto a poter desiderare figli, ed essere supportat&#601; in questo desiderio</strong> - indipendentemente dal reddito, dallo status giuridico, dall&#8217;identit&#224; di genere, dal colore della pelle, dal posto del mondo in cui si nasce, dalla conformit&#224; familiare. Oggi, in un contesto di crescente disuguaglianza e precariet&#224;, questa battaglia riguarda tutt&#601; noi, e soprattutto chi vive ai margini, chi &#232; pover&#601;, chi non riesce nemmeno a pensare al proprio futuro, figurarsi a quello di qualcun altro. Disertare, dunque, &#232; anche questo: scegliere di non stare nelle categorie che opprimono,<strong> aprire lo spazio di un pensiero pi&#249; giusto, pi&#249; radicale, pi&#249; libero</strong>. Non sottrarsi, ma <strong>costruire o ricostruire</strong>.</p><div><hr></div><h4>Cura</h4><p><em>di Alice Fadda, <a href="/__u/substack.com/@alicefadda">illustratrice</a>, autrice del logo e delle bellissime immagini che arricchiscono questa newsletter</em></p><p>Da ottobre penso spesso alla parola <strong>&#8220;cura&#8221;,</strong> soprattutto in relazione al mio lavoro. Si tratta di una parola piccola piccola ma dal significato enorme: senza di lei il lavoro della comunicazione si interrompe, smette di funzionare. Per me &#232; l&#8217;orizzonte da raggiungere in ogni post che scrivo, in ogni illustrazione che disegno, in ogni progetto che seguo. Mi sembra per&#242; essere <strong>una parola incompresa e spesso svuotata di significato</strong>. Ovunque, e da chiunque. </p><blockquote><p>Come si pu&#242; costruire un villaggio senza che ci si prenda <strong>cura delle parole che scegliamo per raccontarci, e per raccontare il mondo intorno a noi</strong>? Come potr&#224; questo nostro villaggio avere pilastri solidi se non riusciamo a prenderci cura delle nostre emozioni e di quelle delle altre persone? </p></blockquote><p>Lo so, lo vedo, siamo cos&#236; stanch&#1079; di tutto che non abbiamo le forze di farci carico anche di questo. Ma dobbiamo, per fare in modo che non si accartocci tutto. <strong>Prendiamoci cura della cura, allora.</strong> Mettiamola in ogni nostra azione quotidiana, portiamola con noi in ogni luogo che attraversiamo e viviamo, condividiamola, insegniamola a chi non la sa.</p><div><hr></div><h4>Gentilezza </h4><p><em>di Simona Vigoni, <a href="https://percorsiformativi06.it/docente/simona-vigoni/?srsltid=AfmBOoqoW9kJq-LvqZxPIcEDja3A18R4veL03TA9nHSsbkiEITLpW5-c">pedagogista</a> e psicomotricista, esperta di educazione outdoor</em></p><p>La parola che ho scelto &#232; <strong>&#8220;gentilezza&#8221;</strong>, intesa non come mera cortesia, ma come pedagogia della gentilezza, come la possibilit&#224; di coltivare la nostra umanit&#224; nell&#8217;educazione, come <strong>atto consapevole, intenzionale e gratuito.</strong> In un momento storico nel quale la comunicazione &#232; sempre pi&#249; aggressiva, la gentilezza rappresenta <strong>un punto di forza evolutivo per l&#8217;intera comunit&#224;</strong>, fondamentale per una convivenza sociale migliore e per contrastare l&#8217;indifferenza e l&#8217;emarginazione. </p><blockquote><p>La gentilezza, poi, aiuta a <strong>sviluppare l&#8217;empatia</strong>, a riconoscere e comprendere lo stato d&#8217;animo di chi ci sta di fianco favorendo una connessione autentica e il rispetto del punto di vista dell&#8217;altro e della diversit&#224;. Senza contare che, neuroscientificamente, <strong>gli atti di gentilezza aumentano i livelli di ormoni del benessere</strong>, riducendo l&#8217;aggressivit&#224; e l&#8217;ansia. </p></blockquote><p>Insomma, la gentilezza fa bene a chi la fa, a chi la dice, a chi la riceve, a chi la sente. E poi, c&#8217;&#232; l&#8217;autogentilezza, ovvero<strong> l&#8217;importanza di essere gentili con noi stessi</strong>, imparando a gestire l&#8217;imperfezione come opportunit&#224; di crescita e non come autocritica distruttiva. I bambini imparano quello che vivono: <strong>non possiamo esimerci dall&#8217;essere noi i primi modelli di gentilezza</strong> nel linguaggio, arricchendo il nostro vocabolario di parole gentili, nei gesti e nei comportamenti quotidiani. Ecco, allora, che educare alla gentilezza non &#232; qualcosa di accessorio, ma una scelta arricchente per il singolo e per la comunit&#224;. Per cui l&#8217;invito che faccio &#232; <strong>spargere semi di gentilezza</strong> per dare ossigeno e rinverdire un panorama che, altrimenti, rischia davvero di inaridirsi.</p><div><hr></div><h4>Interagire</h4><p><em>di Giulia Marchesi e Francesca Palazzetti, ideatrici de&#8203;l webinar <a href="https://www.psicologamarchesi.it/lalbero-del-consenso-webinar/">&#8220;L&#8217;Albero del Consenso&#8221; </a>e autrici dei libri <a href="https://www.newtoncompton.com/libro/i-bambini-non-nascono-sotto-i-cavoli">&#8220;I bambini non nascono sotto i cavoli&#8221;</a> e<a href="https://www.whitestar.it/product-page/guida-di-sopravvivenza-alla-pubert%C3%A0?srsltid=AfmBOorXSzmJZcrsXiLz8UNU9Y8SryzDPB-xKTmazE3JccyUeNgQyJlB"> &#8220;Guida di sopravvivenza alla pubert&#224;&#8221;</a></em></p><p>La parola che portiamo da quest&#8217;anno verso il nuovo &#232; <strong>&#8220;interagire&#8221;</strong>: agire, dentro. Dentro le domande, le relazioni, i vissuti reali delle persone. </p><blockquote><p>In un periodo storico in cui il consenso &#232; finalmente al centro del dibattito istituzionale, ma <strong>l&#8217;educazione sessuale e affettiva nelle scuole continua a incontrare resistenze e contraddizioni</strong>, il nostro lavoro ha scelto di <strong>stare dentro la complessit&#224;</strong>, senza semplificazioni. </p></blockquote><p>Attraverso webinar e i nostri libri, non abbiamo parlato <em>a</em> qualcuno, ma <strong>siamo state </strong><em><strong>con</strong></em><strong> qualcuno:</strong> creando spazi sicuri di ascolto, dando parole ai dubbi, riconoscendo confini e desideri. Interagire ha significato agire insieme, perch&#233; <strong>l&#8217;educazione al consenso non si trasmette dall&#8217;alto, ma si costruisce nella relazione</strong>.</p><div><hr></div><h4>Ancora due parole</h4><p>E le <strong>mie parole</strong> per l&#8217;anno nuovo quali sono, mi sono chiesta a lungo in questi giorni. Ne ho scelte due.</p><p>La prima &#232; <strong>&#8220;rallentare&#8221;</strong>. &#200; quello che ho deciso di fare nei prossimi mesi, dopo anni di corse forsennate. Abbiamo <strong>bisogno di essere presenti</strong>, a noi stessi e agli altri, si legge in controluce in molte delle parole che abbiamo letto poco sopra, ed &#232; <strong>un invito che personalmente non mi sento pi&#249; di ignorare</strong>. </p><blockquote><p>Anche da un punto di vista strettamente biologico, non siamo fatti per correre come pazzi, per il multitasking e la performativit&#224; competitiva, ma <strong>per un tempo pi&#249; lento e per la cooperazione</strong>. </p></blockquote><p>Siamo esseri sociali, e scalare le marce, per quanto &#232; possibile a ciascuno di noi, &#232; l&#8217;unico modo che abbiamo per ritrovarci<strong> in una dimensione che possa dirsi propriamente umana</strong>. E poi, la verit&#224; &#232; che non ho pi&#249; voglia di inseguire il Bianconiglio e sento forte il desiderio di passare pi&#249; tempo con le mie persone, di leggere, di camminare in natura, di lavorare ritrovando un senso nel lavoro.</p><p>La seconda &#232;<strong> &#8220;scuola&#8221;</strong>. Se leggi da un po&#8217; questa newsletter, sai che &#232; un tema sul quale torno spesso. Negli ultimi mesi, ho avuto modo di osservare il mondo della scuola un po&#8217; pi&#249; da vicino e mi sono convinta ancor di pi&#249; che <strong>&#232; da l&#236; che passa tutto</strong>: </p><blockquote><p>se vogliamo provare a ritrovare una maggior coesione sociale, una capacit&#224; pi&#249; acuta di leggere il presente, di includere, di dare pari possibilit&#224; a tutte e tutti, di contrastare stereotipi e violenza di genere &#232; <strong>sulla scuola che dobbiamo riversare tutto il nostro impegno</strong>, tutte le nostre attenzioni, tutti i nostri sforzi - e <strong>molto di pi&#249; delle nostre risorse pubbliche</strong>. Altrimenti il rischio &#232; che la scuola compia al contrario quella che &#232; la sua missione pi&#249; importante: <strong>acuire le disuguaglianze anzich&#233; superarle</strong>.</p></blockquote><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uhwr!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F74b377aa-bbd6-4cd2-a725-13d26e19e746_3508x507.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uhwr!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F74b377aa-bbd6-4cd2-a725-13d26e19e746_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uhwr!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F74b377aa-bbd6-4cd2-a725-13d26e19e746_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uhwr!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F74b377aa-bbd6-4cd2-a725-13d26e19e746_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uhwr!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F74b377aa-bbd6-4cd2-a725-13d26e19e746_3508x507.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uhwr!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F74b377aa-bbd6-4cd2-a725-13d26e19e746_3508x507.png" width="420" height="60.57692307692308" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/74b377aa-bbd6-4cd2-a725-13d26e19e746_3508x507.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:210,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:420,&quot;bytes&quot;:263944,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/181901932?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F74b377aa-bbd6-4cd2-a725-13d26e19e746_3508x507.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uhwr!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F74b377aa-bbd6-4cd2-a725-13d26e19e746_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uhwr!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F74b377aa-bbd6-4cd2-a725-13d26e19e746_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uhwr!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F74b377aa-bbd6-4cd2-a725-13d26e19e746_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uhwr!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F74b377aa-bbd6-4cd2-a725-13d26e19e746_3508x507.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Ed eccoci qui, giunti ai saluti finali. Il mio <strong>grazie speciale</strong> va, alla fine dell&#8217;ultimo numero dell&#8217;anno, a te che hai letto fino a qui. Rileggendo le tante parole che compongono questa newsletter provo un grande <strong>senso di gratitudine</strong> nei confronti di coloro che le hanno donate con tanta generosit&#224; e una vera <strong>commozione</strong>, nel senso etimologico del termine: <strong>qualcosa che smuove, che scuote, insieme</strong>. Che sia, allora, il 2026 anche l&#8217;anno della commozione.</p><p>Noi ci risentiamo dopo le feste &#129505; Che siano il pi&#249; possibile serene &#129505;</p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/41-ci-vuole-un-villaggio-i-parole?utm_source=substack&utm_medium=email&utm_content=share&action=share&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Share&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/41-ci-vuole-un-villaggio-i-parole?utm_source=substack&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;action=share"><span>Share</span></a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DMwt!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66318b70-aa20-4458-aff0-7ae5d6534cb3_3090x1216.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DMwt!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66318b70-aa20-4458-aff0-7ae5d6534cb3_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DMwt!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66318b70-aa20-4458-aff0-7ae5d6534cb3_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DMwt!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66318b70-aa20-4458-aff0-7ae5d6534cb3_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DMwt!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66318b70-aa20-4458-aff0-7ae5d6534cb3_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DMwt!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66318b70-aa20-4458-aff0-7ae5d6534cb3_3090x1216.png" width="214" height="84.2184065934066" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/66318b70-aa20-4458-aff0-7ae5d6534cb3_3090x1216.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:573,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:214,&quot;bytes&quot;:1681810,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/181901932?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66318b70-aa20-4458-aff0-7ae5d6534cb3_3090x1216.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DMwt!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66318b70-aa20-4458-aff0-7ae5d6534cb3_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DMwt!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66318b70-aa20-4458-aff0-7ae5d6534cb3_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DMwt!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66318b70-aa20-4458-aff0-7ae5d6534cb3_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DMwt!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66318b70-aa20-4458-aff0-7ae5d6534cb3_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p><em>&#8220;Ci vuole un villaggio&#8221; &#232; la newsletter che <strong>prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori la mattina fuori da scuola</strong> per provare ad allargare lo sguardo. Perch&#233; ho scelto questo titolo e il senso di questa newsletter, lo trovi spiegato meglio<a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/1-ci-vuole-un-villaggio-cominciamo?utm_source=substack&amp;publication_id=2035602&amp;post_id=138023076&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;utm_campaign=email-share&amp;isFreemail=true&amp;r=127lj9"> qui, nel primo numero</a>.</em></p><p><em>Io sono <strong>Silvia De Bernardin</strong>, giornalista freelance e mamma. Da anni scrivo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di<strong> lavoro, salute, alimentazione, sostenibilit&#224;, turismo, libri</strong>. Mi trovi anche su <a href="https://www.instagram.com/silvia_gole/">Instagram</a> e <a href="https://www.linkedin.com/in/silvia-de-bernardin/">Linkedin</a> e sulle pagine digitali, cartacee e social di <a href="https://www.giovanigenitori.it/">Giovani Genitori</a>, <a href="https://www.vegolosi.it/vegolosi-mag-tutte-le-uscite/">Vegolosi MAG</a>, <a href="https://www.ildolomiti.it/altra-montagna">L&#8217;AltraMontagna</a> e <a href="https://www.jobintourism.it/">Job in Tourism</a>.</em></p><p><em>Le immagini che danno forma visiva al villaggio di questa newsletter sono frutto della mano e della creativit&#224; magica di <a href="/__u/open.substack.com/users/4117869-alice-fadda?utm_source=mentions">Alice Fadda</a>.</em></p><div class="subscription-widget-wrap-editor" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe&quot;,&quot;language&quot;:&quot;en&quot;}" data-component-name="SubscribeWidgetToDOM"><div class="subscription-widget show-subscribe"><div class="preamble"><p class="cta-caption"><em>Se questa newsletter ti piace, c&#8217;&#232; un modo facilissimo per farla crescere e aiutare me a scriverla: condividerla con chi vuoi da questo bottone</em></p></div><form class="subscription-widget-subscribe"><input type="email" class="email-input" name="email" placeholder="Type your email&#8230;" tabindex="-1"><input type="submit" class="button primary" value="Subscribe"><div class="fake-input-wrapper"><div class="fake-input"></div><div class="fake-button"></div></div></form></div></div><p>Puoi rileggere<strong> le interviste ai protagonisti </strong>di questo numero della newsletter dall&#8217;archivio: </p><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;3c0e82ff-1b9c-46c3-af2b-61169941420e&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#28 Ci vuole un villaggio I Una chiacchierata intorno alla maternit&#224;&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2025-03-24T06:27:37.071Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!6JCF!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F1642dbf0-e056-4226-915f-0e166e465a69_1920x1280.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/28-ci-vuole-un-villaggio-i-una-chiacchierata&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:159237896,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:12,&quot;comment_count&quot;:0,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;94fdd8bd-cbf0-4da8-9c02-367dc6e3d508&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Hai presente l&#8217;espressione &#8220;essere sul pezzo&#8221;? Ecco, avevo programmato l&#8217;intervista che leggerai tra poco da prima delle vacanze: era un po&#8217; che volevo tornare sul tema del rapporto tra ragazzi, social e device e noi genitori (ne avevo gi&#224; parlato all&#8217;inizio dell&#8217;anno,&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#18 Ci vuole un villaggio I A proposito di smartphone, social e ragazzi&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2024-09-16T06:03:10.006Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!Xcgx!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8613b7be-05dd-4a18-b51e-aca7215103f6_1920x1440.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/18-ci-vuole-un-villaggio-i-a-proposito&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:148913131,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:7,&quot;comment_count&quot;:0,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;3cc29dbd-d32f-49f7-92dc-7cf12710ff4c&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta il cantiere del nuovo villaggio, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Se questo numero ti &#232; stato inoltrato, puoi iscriverti per riceverla direttamente nella tua casella email ogni due settimane dal bottone qui sotto:&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#26 Ci vuole un villaggio I \&quot;Come nascono i bambini?\&quot;&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2025-02-24T06:30:57.025Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!Y5FK!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9b15c950-35d1-4e89-bb5a-7f7409a7b7aa_1920x1280.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/26-i-come-nascono-i-bambini&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:157635120,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:8,&quot;comment_count&quot;:2,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;fe3b6e70-7b39-4ed9-85a0-6b6db81546b5&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta il cantiere del nuovo villaggio, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di genitorialit&#224;, ma anche di comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#38 Ci vuole un villaggio I Deficit di natura&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2025-11-03T06:33:20.206Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!rDZa!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2bbb128a-3435-4cb3-812c-766321cd635b_1600x1200.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/38-ci-vuole-un-villaggio-i-deficit&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:177712545,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:9,&quot;comment_count&quot;:2,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[#40 Ci vuole un villaggio I Forse sulla natalità stiamo ponendo la questione in modo sbagliato]]></title><description><![CDATA[E se la denatalit&#224; di cui tanto si parla, pi&#249; che combattuta, andasse accettata investendo sulla libera scelta delle persone? Una riflessione, una buona notizia e qualche spunto di lettura]]></description><link>https://silviadebernardin.substack.com/p/40-ci-vuole-un-villaggio-i-forse</link><guid isPermaLink="false">https://silviadebernardin.substack.com/p/40-ci-vuole-un-villaggio-i-forse</guid><dc:creator><![CDATA[Silvia De Bernardin]]></dc:creator><pubDate>Mon, 01 Dec 2025 06:27:31 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!OScx!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd92c492f-4765-4f2a-9f07-5033d0544c0d_853x595.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<h2><strong>Ciao!</strong></h2><p><em>Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta <strong>il cantiere del nuovo villaggio</strong>, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di <strong>comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni</strong>. Puoi iscriverti qui:</em></p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe now&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/subscribe"><span>Subscribe now</span></a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!guos!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F72b194b7-73c6-47ac-ac0c-09083df9c4b0_3508x471.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!guos!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F72b194b7-73c6-47ac-ac0c-09083df9c4b0_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!guos!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F72b194b7-73c6-47ac-ac0c-09083df9c4b0_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!guos!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F72b194b7-73c6-47ac-ac0c-09083df9c4b0_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!guos!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F72b194b7-73c6-47ac-ac0c-09083df9c4b0_3508x471.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!guos!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F72b194b7-73c6-47ac-ac0c-09083df9c4b0_3508x471.png" width="1456" height="195" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/72b194b7-73c6-47ac-ac0c-09083df9c4b0_3508x471.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:195,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:983754,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/180233537?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F72b194b7-73c6-47ac-ac0c-09083df9c4b0_3508x471.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!guos!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F72b194b7-73c6-47ac-ac0c-09083df9c4b0_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!guos!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F72b194b7-73c6-47ac-ac0c-09083df9c4b0_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!guos!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F72b194b7-73c6-47ac-ac0c-09083df9c4b0_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!guos!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F72b194b7-73c6-47ac-ac0c-09083df9c4b0_3508x471.png 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Per prima cosa, benvenute e benvenuti! Negli ultimi giorni, a questa newsletter si sono iscritte un po&#8217; di persone: <strong>grazie di cuore per la fiducia</strong>, spero che in questo spazio vi troverete bene. &#200; un villaggio sempre aperto a <strong>nuove idee</strong>, <strong>storie da condividere</strong>, suggerimenti su <strong>libri, film, podcast, articoli</strong> - e, no, non &#232; necessario essere genitori per farne parte, il perch&#233; lo intuirai forse gi&#224; leggendo questo numero. Quindi, <strong>se vuoi scrivermi </strong>per condividere la tua opinione, proporre temi o contenuti da mettere in circolo, ti legger&#242; con grande piacere: </p><div class="directMessage button" data-attrs="{&quot;userId&quot;:175612068,&quot;userName&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;canDm&quot;:null,&quot;dmUpgradeOptions&quot;:null,&quot;isEditorNode&quot;:true}" data-component-name="DirectMessageToDOM"></div><p>E ora, partiamo: in questo numero parliamo di <strong>natalit&#224; e famiglie del futuro</strong>. Alla fine qualche suggerimento di lettura e una buona notizia.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OScx!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd92c492f-4765-4f2a-9f07-5033d0544c0d_853x595.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OScx!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd92c492f-4765-4f2a-9f07-5033d0544c0d_853x595.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OScx!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd92c492f-4765-4f2a-9f07-5033d0544c0d_853x595.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OScx!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd92c492f-4765-4f2a-9f07-5033d0544c0d_853x595.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OScx!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd92c492f-4765-4f2a-9f07-5033d0544c0d_853x595.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OScx!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd92c492f-4765-4f2a-9f07-5033d0544c0d_853x595.jpeg" width="526" height="366.905041031653" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/d92c492f-4765-4f2a-9f07-5033d0544c0d_853x595.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:595,&quot;width&quot;:853,&quot;resizeWidth&quot;:526,&quot;bytes&quot;:52496,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/180233537?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd92c492f-4765-4f2a-9f07-5033d0544c0d_853x595.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OScx!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd92c492f-4765-4f2a-9f07-5033d0544c0d_853x595.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OScx!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd92c492f-4765-4f2a-9f07-5033d0544c0d_853x595.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OScx!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd92c492f-4765-4f2a-9f07-5033d0544c0d_853x595.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OScx!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd92c492f-4765-4f2a-9f07-5033d0544c0d_853x595.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">(Foto di <a href="https://unsplash.com/it/@3tnik?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">A. C.</a> su <a href="https://unsplash.com/it/foto/persona-che-tiene-la-mano-dei-bambini-JNwba6cv4e0?utm_source=unsplash&amp;utm_medium=referral&amp;utm_content=creditCopyText">Unsplash</a>)</figcaption></figure></div><h3>Le famiglie di domani</h3><p>In questi giorni si &#232; discusso molto di natalit&#224;. In realt&#224;, &#232; da un po&#8217; di tempo che se ne parla spesso - lo abbiamo fatto pi&#249; volte anche qui - sull&#8217;onda dei dati che periodicamente confermano una tendenza in atto dagli anni Novanta:<a href="https://www.istat.it/comunicato-stampa/natalita-e-fecondita-della-popolazione-residente-anno-2024/"> l&#8217;Italia &#232; uno dei Paesi europei a pi&#249; bassa natalit&#224;</a> (solamente quest&#8217;anno siamo intorno al -5% di nascite rispetto al 2024). Da diversi anni, cio&#232;, si fanno sempre meno figli, il <strong>Paese invecchia </strong>e i primi effetti di questo cambiamento demografico iniziano a farsi vedere, ad esempio <strong>nel calo della forza lavoro </strong>che gi&#224; oggi rende pi&#249; difficile che in passato trovare personale.</p><p>Nell&#8217;ascoltare le notizie e il dibattito degli ultimi giorni pensavo che, per alcuni versi,<strong> la questione della natalit&#224; assomiglia a quella della crisi climatica</strong>. Innanzitutto, perch&#233;<strong> entrambe sono un dato di fatto</strong>, con il quale non possiamo che fare i conti. E poi perch&#233; alla natalit&#224; potremmo applicare il medesimo approccio basato sui <strong>principi di mitigazione e adattamento </strong>con il quale ci rapportiamo ai problemi climatici - con alcune specifiche del caso.</p><p>Sul primo, in modo particolare, credo ci si debba intendere bene partendo da una domanda di fondo: <strong>la denatalit&#224; va mitigata? </strong>Cio&#232;, &#232; necessario mettere in campo azioni che portino le persone a fare pi&#249; figli? Posta cos&#236;, la mia risposta &#232;: no. Su questo punto &#232; interessante l&#8217;analisi della demografa Alessandra Minello (&#232; da poco uscito il suo ultimo libro,<em> <a href="https://www.laterza.it/scheda-libro/?isbn=9788858158999">Senza figli. Scelte, vincoli e conseguenze della denatalit&#224;</a></em>, non l&#8217;ho ancora letto, ma &#232; in lista) che nei suoi interventi da tempo pone la questione da un punto di vista differente, inquadrando<strong> la denatalit&#224; come una realt&#224; di fatto pi&#249; che come un problema in s&#233;. </strong>Un approccio che come primo effetto ha quello di sgravare le persone che non hanno figli - le donne soprattutto - da un certo biasimo sociale che ancora esiste, pi&#249; o meno strisciante. E che riconosce <strong>legittimit&#224; alle scelte individuali delle persone</strong>, anche quando sono scelte non riproduttive.</p><blockquote><p>Vista cos&#236;, ecco che allora il punto non &#232; tanto studiare strumenti per motivare le persone a fare figli, ma costruire una societ&#224; nella quale <strong>la genitorialit&#224; sia una scelta possibile, concretamente allineata a ci&#242; che le persone desiderano per loro stesse. </strong>Che significa essere messi nelle condizioni di fare uno o pi&#249; figli, se lo si vuole, senza che la precariet&#224; del lavoro, l&#8217;accesso alla casa, lo squilibrio del carico di cura, la debolezza del welfare e del sistema sanitario condizionino tale scelta. Ma <strong>anche scegliere di non farne</strong>, se non lo si desidera. </p></blockquote><p>Dimostra quanto siamo lontani da questo scenario il fatto che l&#8217;Italia sia<strong> un Paese a natalit&#224; molto bassa</strong> e, contemporaneamente, abbia un <em><strong>fertility gap</strong></em>, ovvero la differenza tra i figli desiderati e quelli che si fanno realmente, molto alto.</p><p>Le cosiddette politiche per la famiglia - i bonus e gli sgravi fiscali una tantum, per esempio - non funzionano perch&#233; <strong>non sono stabili e strutturali</strong>, ma anche perch&#233; <strong>non tengono conto di molti fattori oggi alla base delle scelte riproduttive delle persone</strong>, mutati rispetto al passato: nuove forme di definizione di s&#233;, nuovi modelli di coppia e dello stare insieme, nuove concezioni dell&#8217;idea di benessere.  Sono piuttosto &#8220;politiche protonataliste&#8221;, come le definisce Minello: hanno come obiettivo invertire una tendenza quantitativa attraverso aiuti economici, che per&#242; non sono l&#8217;unica leva che muove le persone a procreare oppure no. Puntano, cio&#232;, a un obiettivo che forse non &#232; quello giusto.</p><p>Poi, per&#242;, c&#8217;&#232; l&#8217;<strong>adattamento</strong>. In Italia saremo sempre meno e meno giovani: &#232; una previsione demografica solida. Quindi, cosa vogliamo fare? Continuare a buttare addosso la croce a questi giovani smidollati che, chiss&#224; come mai, non vogliono pi&#249; fare bambini (e sulla retorica antigiovanile ci torniamo pi&#249; avanti) o <strong>iniziare a prepararci a un futuro che &#232; gi&#224; qui?</strong> Io sono per la seconda. Le conseguenze del calo demografico incideranno su molti aspetti dalla vita sociale: le <strong>pensioni</strong>, che sono sempre il primo punto di cui si parla (abbiamo paura, eh?), le<strong> dinamiche occupazionali,</strong> ma anche<strong> l&#8217;approccio culturale all&#8217;idea di futuro</strong>. I demografi lo ripetono da tempo: un Paese nel quale i giovani sono numericamente pochi &#232; <strong>un Paese nel quale per lo Stato contano meno</strong>, e meno saranno meno si investir&#224; su scuola, formazione, innovazione: <strong>un circolo vizioso pericoloso, dal quale usciremo tutti impoveriti</strong> non solo economicamente, come mi ha spiegato la scorsa primavera il demografo Alessandro Rosina in questa <a href="https://ilponte.dk/2025/07/21/la-fuga-dei-giovani-dallitalia-cosi-si-e-rotto-il-patto-generazionale-di-silvia-de-bernardin/">intervista</a>.</p><p>C&#8217;&#232;, tuttavia, un altro punto fondamentale della questione, che ha a che fare con la cura. Mi ci ha fatto riflettere nelle ultime settimane la scrittrice Raffaella Romagnolo. Alla presentazione del libro <em><a href="https://www.mondadori.it/libri/lamore-inevitabile-aa-vv/">L&#8217;amore inevitabile. Storie di genitori, storie di figli</a></em>, che raccoglie dodici racconti di altrettanti scrittori e scrittrici italiani che riflettono in chiave letteraria sul tema della genitorialit&#224;, ha detto una cosa che mi ha colpito: <strong>&#8220;Dobbiamo inventarci altri modi di morire&#8221;</strong>. Il suo racconto parla della sua esperienza personale, nella quale i figli non sono arrivati. E si conclude con la riflessione che spesso fa chi non ha figli (ma il discorso vale anche per chi li ha):<strong> chi ci accompagner&#224; alla morte? </strong></p><blockquote><p>Siamo un Paese nel quale <strong>la cura dei nostri anziani grava culturalmente e materialmente in grandissima parte sul welfare famigliare femminile</strong>. E, allora, cosa succeder&#224; - e gi&#224; sta succedendo - quando le famiglie diventeranno sempre meno numerose? Quando a occuparsi degli anziani e del fine vita ci saranno sempre meno figlie, nipoti, zie, nuore? Dovremo inventarci altri modi di morire, come suggerisce Romagnolo. Che significher&#224; anche <strong>riconoscere socialmente e investire sul valore dei rapporti amicali</strong>, per esempio, e <strong>della comunit&#224; come luogo capace di prendersi cura collettivamente delle persone</strong>. Semplicemente perch&#233;<strong> la famiglia come l&#8217;abbiamo conosciuta finora non esister&#224; pi&#249;. </strong></p></blockquote><p>Lo diceva gi&#224; Michela Murgia durante la pandemia contestando le norme sul distanziamento sociale che riconoscevano unicamente la famiglia di sangue e non quella che si sceglie o si costruisce come tale <strong>fuori dai vincoli biologici.</strong></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_VO-!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F489ec58b-a1c8-4179-9a8a-deac1e02569a_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_VO-!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F489ec58b-a1c8-4179-9a8a-deac1e02569a_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_VO-!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F489ec58b-a1c8-4179-9a8a-deac1e02569a_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_VO-!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F489ec58b-a1c8-4179-9a8a-deac1e02569a_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_VO-!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F489ec58b-a1c8-4179-9a8a-deac1e02569a_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_VO-!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F489ec58b-a1c8-4179-9a8a-deac1e02569a_3508x439.png" width="1456" height="182" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/489ec58b-a1c8-4179-9a8a-deac1e02569a_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:182,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/180233537?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F489ec58b-a1c8-4179-9a8a-deac1e02569a_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_VO-!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F489ec58b-a1c8-4179-9a8a-deac1e02569a_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_VO-!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F489ec58b-a1c8-4179-9a8a-deac1e02569a_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_VO-!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F489ec58b-a1c8-4179-9a8a-deac1e02569a_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!_VO-!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F489ec58b-a1c8-4179-9a8a-deac1e02569a_3508x439.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h3>Una buona notizia</h3><p>In tutto questo discorso, si inserisce una buona notizia: nelle scorse settimane &#232; arrivato il via libera del Parlamento a una proposta in discussione da dieci anni. &#200; stata approvata in via definitiva <strong>la norma che introduce la Valutazione di impatto generazionale (Vig)</strong>: d&#8217;ora in poi ogni nuova legge in discussione dovr&#224; essere<strong> valutata anche sulla base degli effetti sociali, ambientali ed economici che potr&#224; comportare sulle future generazioni.</strong> L&#8217;obiettivo &#232; assicurare che le decisioni politiche che vengono prese oggi <strong>non compromettano il futuro delle generazioni che verranno</strong>. Potenzialmente &#232; un provvedimento di enorme impatto: se la Vig fosse applicata a dovere, potrebbe avere conseguenze importantissime su tutto ci&#242; di cui abbiamo discusso finora, ma anche ad esempio sulla gestione della crisi climatica. Intanto, il Governo deve emanare i decreti attuativi perch&#233; diventi effettiva e ha sei mesi di tempo per farlo: staremo a vedere.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rHj5!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F489b9050-8022-478a-987a-06da0a4c94b4_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rHj5!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F489b9050-8022-478a-987a-06da0a4c94b4_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rHj5!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F489b9050-8022-478a-987a-06da0a4c94b4_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rHj5!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F489b9050-8022-478a-987a-06da0a4c94b4_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rHj5!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F489b9050-8022-478a-987a-06da0a4c94b4_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rHj5!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F489b9050-8022-478a-987a-06da0a4c94b4_3508x439.png" width="1456" height="182" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/489b9050-8022-478a-987a-06da0a4c94b4_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:182,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/180233537?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F489b9050-8022-478a-987a-06da0a4c94b4_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rHj5!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F489b9050-8022-478a-987a-06da0a4c94b4_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rHj5!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F489b9050-8022-478a-987a-06da0a4c94b4_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rHj5!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F489b9050-8022-478a-987a-06da0a4c94b4_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rHj5!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F489b9050-8022-478a-987a-06da0a4c94b4_3508x439.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h3>Tre consigli di lettura</h3><p>Chiudiamo questo numero con tre consigli di lettura:</p><ul><li><p>il primo &#232; <em><a href="/__u/open.substack.com/pub/andreabariselli/p/crescere-i-figli-guarire-se-stessi?r=2wjz50&amp;utm_campaign=post&amp;utm_medium=web">Crescere i figli, guarire se stessi</a></em>, l&#8217;ultimo numero di <em>Mantica</em>, la newsletter di Andrea Bariselli, tutto dedicato alla genitorialit&#224;. &#200; un approfondimento molto lungo, ma vale davvero la pena prendersi il tempo di leggerlo. Ne ho appuntati diversi passaggi, qui ne riporto uno: </p></li></ul><blockquote><p>&#8220;In altre epoche<strong> la crescita dei bambini era un atto condiviso</strong>: i vicini, gli zii, i cugini, la comunit&#224;. Oggi siamo spesso soli. Una solitudine elegante, moderna, silenziosa &#8212; ma <strong>pur sempre solitudine</strong>. E <strong>la solitudine amplifica la fatica</strong>. Le neuroscienze sociali lo dicono chiaramente: <strong>il nostro cervello regola meglio lo stress quando &#232; immerso in relazioni </strong>di supporto. Siamo animali cooperativi, non progettati per gestire tutto da soli&#8221;.</p></blockquote><p>Anche le neuroscienze sociali, cio&#232;, ci dicono che <strong>abbiamo bisogno del villaggio</strong> per crescere bambine e bambini;</p><ul><li><p>il secondo &#232; un mio <a href="https://www.ildolomiti.it/altra-montagna/storie/2025/il-futuro-del-paese-passa-da-una-biblioteca-di-montagna-senza-il-lavoro-volontario-pero-non-sarebbe-possibile-la-cultura-e-un-modo-per-provare-a-far-restare-le-persone-farle-arrivare-o-tornare">articolo</a> che &#232; uscito sul magazine l&#8217;AltraMontagna la scorsa settimana. Racconta il progetto di una biblioteca in Val Serina, nella bergamasca. &#200; una bella storia perch&#233; parla del <strong>ruolo della cultura, </strong>spesso bistrattato nelle politiche territoriali, ma anche di ci&#242; che pu&#242; fare<strong> la comunit&#224;</strong> l&#236; dove l&#8217;amministrazione pubblica non riesce ad arrivare;</p></li><li><p>il terzo &#232; <em><a href="https://www.mondadori.it/libri/alzarsi-allalba-mario-calabresi/">Alzarsi all&#8217;alba</a></em>, l&#8217;ultimo libro di Mario Calabresi, che ho letto in questi giorni dopo aver recuperato anche il suo penultimo, <em><a href="https://www.mondadori.it/libri/il-tempo-del-bosco-mario-calabresi/">Il tempo del bosco</a></em>. Te li consiglio entrambi perch&#233; ruotano intorno a due temi - l<strong>a fatica e il tempo</strong> - che interrogano molto le nostre vite oggi. In generale, apprezzo sempre i libri di Calabresi perch&#233; sono <strong>pieni di storie nelle quali &#232; facile riconoscersi</strong> perch&#233; assomigliano molto alle nostre, a quelle della nostra famiglia, dei nostri amici. &#200; come se le avessimo gi&#224; sentite, anche quando sono storie di vite straordinarie, perch&#233; <strong>c&#8217;&#232; un gancio profondamente umano che ce le fa sentire vicine</strong>. E in effetti leggendo quest&#8217;ultimo libro mi sono commossa pi&#249; volte, nel senso etimologico della parola del &#8220;muoversi con&#8221;, dello &#8220;smuoversi in profondit&#224;&#8221;. Al di l&#224; di questo, ho molto apprezzato che in questo viaggio intorno al tema della &#8220;fatica&#8221; Calabresi si tenga ben lontano da <strong>una certa retorica antigiovanile</strong> oggi molto in voga (alla quale la scorsa estate avevo dedicato <a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/33-ci-vuole-un-villaggio-i-non-solo">questo numero della newsletter</a>). Scrivendo di lavoro, infinite volte negli ultimi anni ho ascoltato le lamentazioni di aziende e responsabili HR contro<strong> questi giovani &#8220;che non sono pi&#249; disposti a fare fatica come una volta&#8221;</strong>. Come emerge dalle storie che racconta Calabresi, invece, il punto &#232; un altro: </p><blockquote><p>i giovani fanno i giovani, portano con loro <strong>una visione del mondo, desideri, aspettative, priorit&#224; diverse</strong> - lo hanno fatto tutti i giovani, di tutte le epoche. Possiamo continuare a dire che si stava meglio quando si stava peggio oppure ascoltare cosa hanno da dirci e <strong>trovare il modo di camminare al loro fianco</strong> - anche perch&#233; il futuro appartiene a loro.</p></blockquote></li></ul><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!UQpK!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe15e6ed9-a2a3-4c00-83b4-adb9a64cfdfd_3508x507.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!UQpK!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe15e6ed9-a2a3-4c00-83b4-adb9a64cfdfd_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!UQpK!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe15e6ed9-a2a3-4c00-83b4-adb9a64cfdfd_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!UQpK!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe15e6ed9-a2a3-4c00-83b4-adb9a64cfdfd_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!UQpK!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe15e6ed9-a2a3-4c00-83b4-adb9a64cfdfd_3508x507.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!UQpK!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe15e6ed9-a2a3-4c00-83b4-adb9a64cfdfd_3508x507.png" width="1456" height="210" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/e15e6ed9-a2a3-4c00-83b4-adb9a64cfdfd_3508x507.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:210,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:263944,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/180233537?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe15e6ed9-a2a3-4c00-83b4-adb9a64cfdfd_3508x507.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!UQpK!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe15e6ed9-a2a3-4c00-83b4-adb9a64cfdfd_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!UQpK!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe15e6ed9-a2a3-4c00-83b4-adb9a64cfdfd_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!UQpK!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe15e6ed9-a2a3-4c00-83b4-adb9a64cfdfd_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!UQpK!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe15e6ed9-a2a3-4c00-83b4-adb9a64cfdfd_3508x507.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Eccoci cos&#236; giunti alla fine anche di questo numero. <strong>Grazie </strong>per aver letto fino a qui &#129505; Se questo numero ti &#232; piaciuto, puoi<strong> mettere un cuoricino</strong> e, soprattutto, <strong>inoltrarlo</strong> a qualcuno che pensi possa essere interessato: anche cos&#236; si fa villaggio &#129505;</p><p>Noi ci sentiamo tra due settimane, prima di buttarci tutti nel caos di Natale &#127876;</p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/40-ci-vuole-un-villaggio-i-forse?utm_source=substack&utm_medium=email&utm_content=share&action=share&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Share&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/40-ci-vuole-un-villaggio-i-forse?utm_source=substack&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;action=share"><span>Share</span></a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pU5V!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66bcb980-7e1c-4a2a-8c98-eda40a97a66b_3090x1216.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pU5V!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66bcb980-7e1c-4a2a-8c98-eda40a97a66b_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pU5V!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66bcb980-7e1c-4a2a-8c98-eda40a97a66b_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pU5V!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66bcb980-7e1c-4a2a-8c98-eda40a97a66b_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pU5V!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66bcb980-7e1c-4a2a-8c98-eda40a97a66b_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pU5V!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66bcb980-7e1c-4a2a-8c98-eda40a97a66b_3090x1216.png" width="370" height="145.61126373626374" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/66bcb980-7e1c-4a2a-8c98-eda40a97a66b_3090x1216.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:573,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:370,&quot;bytes&quot;:1681810,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/180233537?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66bcb980-7e1c-4a2a-8c98-eda40a97a66b_3090x1216.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pU5V!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66bcb980-7e1c-4a2a-8c98-eda40a97a66b_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pU5V!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66bcb980-7e1c-4a2a-8c98-eda40a97a66b_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pU5V!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66bcb980-7e1c-4a2a-8c98-eda40a97a66b_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!pU5V!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F66bcb980-7e1c-4a2a-8c98-eda40a97a66b_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p><em>&#8220;Ci vuole un villaggio&#8221; &#232; la newsletter che <strong>prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori la mattina fuori da scuola</strong> per provare ad allargare lo sguardo. Perch&#233; ho scelto questo titolo e il senso di questa newsletter, lo trovi spiegato meglio<a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/1-ci-vuole-un-villaggio-cominciamo?utm_source=substack&amp;publication_id=2035602&amp;post_id=138023076&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;utm_campaign=email-share&amp;isFreemail=true&amp;r=127lj9"> qui, nel primo numero</a>.</em></p><p><em>Io sono <strong>Silvia De Bernardin</strong>, giornalista freelance e mamma. Da anni scrivo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di<strong> lavoro, salute, alimentazione, sostenibilit&#224;, turismo, libri</strong>. Mi trovi anche su <a href="https://www.instagram.com/silvia_gole/">Instagram</a> e <a href="https://www.linkedin.com/in/silvia-de-bernardin/">Linkedin</a> e sulle pagine digitali, cartacee e social di <a href="https://www.giovanigenitori.it/">Giovani Genitori</a>, <a href="https://www.vegolosi.it/vegolosi-mag-tutte-le-uscite/">Vegolosi MAG</a>, <a href="https://www.ildolomiti.it/altra-montagna">L&#8217;AltraMontagna</a> e <a href="https://www.jobintourism.it/">Job in Tourism</a>.</em></p><p><em>Le immagini che danno forma visiva al villaggio di questa newsletter sono frutto della mano e della creativit&#224; magica di <a href="/__u/open.substack.com/users/4117869-alice-fadda?utm_source=mentions">Alice Fadda</a>.</em></p><div class="captioned-button-wrap" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/40-ci-vuole-un-villaggio-i-forse?utm_source=substack&utm_medium=email&utm_content=share&action=share&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Share&quot;}" data-component-name="CaptionedButtonToDOM"><div class="preamble"><p class="cta-caption"><em>Se questa newsletter ti piace, c&#8217;&#232; un modo facilissimo per farla crescere e aiutare me a scriverla: condividerla con chi vuoi da questo bottone</em></p></div><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/40-ci-vuole-un-villaggio-i-forse?utm_source=substack&utm_medium=email&utm_content=share&action=share&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Share&quot;}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/40-ci-vuole-un-villaggio-i-forse?utm_source=substack&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;action=share"><span>Share</span></a></p></div><p>Leggi <strong>altre storie </strong>dall&#8217;<strong>archivio del villaggio:</strong></p><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;fda8fd70-8c36-4f1f-8cc1-a3b6f0a621ec&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Come stai? Io, mentre scrivo questa introduzione al resto della newsletter che &#232; andata a comporsi un pezzo alla volta nelle ultime due settimane, un po&#8217; affaticata, ammetto. Per&#242;, poco fa ho ricevuto una lunga mail di una collega che, partendo dal discorso sulla scuola che abbiamo fatto nel&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#7 Ci vuole un villaggio I Perch&#233; i family benefit funzionano (e i bonus no)&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2024-02-12T07:03:17.381Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!6FNI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fba49ef27-58f4-4f4c-9f3f-2cce7da608bc_1920x1280.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/7-ci-vuole-un-villaggio-i-perche&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:141388079,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:3,&quot;comment_count&quot;:0,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;9bfcafb2-c4b1-45ff-b7fa-8c12a61c91c0&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta il cantiere del nuovo villaggio, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di genitorialit&#224;, ma anche di comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#33 Ci vuole un villaggio I Non solo fragili&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2025-06-30T05:33:20.475Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!6I2f!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F53ad42d8-f184-4e01-b7db-8ba0a374165e_1920x1280.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/33-ci-vuole-un-villaggio-i-non-solo&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:166383609,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:13,&quot;comment_count&quot;:0,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;ba6a7562-fec4-4e30-954e-98ddc9baec1d&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta il cantiere del nuovo villaggio, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini.&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#23 Ci vuole un villaggio I Mentre tutto brucia, fare figli &#232; un gesto irresponsabile?&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2025-01-13T06:23:44.650Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!ID8s!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdb4c660f-d06b-4301-8f4c-938fba318ac4_1920x1280.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/23-ci-vuole-un-villaggio-i-mentre&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:154621401,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:13,&quot;comment_count&quot;:4,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="subscription-widget-wrap-editor" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe&quot;,&quot;language&quot;:&quot;en&quot;}" data-component-name="SubscribeWidgetToDOM"><div class="subscription-widget show-subscribe"><div class="preamble"><p class="cta-caption">Thanks for reading Ci vuole un villaggio! Subscribe for free to receive new posts and support my work.</p></div><form class="subscription-widget-subscribe"><input type="email" class="email-input" name="email" placeholder="Type your email&#8230;" tabindex="-1"><input type="submit" class="button primary" value="Subscribe"><div class="fake-input-wrapper"><div class="fake-input"></div><div class="fake-button"></div></div></form></div></div>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[#39 Ci vuole un villaggio I Ripensare le vacanze/2]]></title><description><![CDATA[Dalla teoria alla pratica: il racconto di come questa newsletter &#232; uscita dallo schermo e si &#232; messa in cammino per riflettere su viaggi e turismo per e con i bambini]]></description><link>https://silviadebernardin.substack.com/p/39-ci-vuole-un-villaggio-i-ripensare</link><guid isPermaLink="false">https://silviadebernardin.substack.com/p/39-ci-vuole-un-villaggio-i-ripensare</guid><dc:creator><![CDATA[Silvia De Bernardin]]></dc:creator><pubDate>Mon, 17 Nov 2025 06:53:41 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!bn2d!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feede411b-868a-4be9-9ca1-1c7af40456ac_1215x687.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<h2>Ciao!</h2><p><em>Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta <strong>il cantiere del nuovo villaggio</strong>, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di <strong>comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni</strong>. Puoi iscriverti qui:</em></p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe now&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/subscribe"><span>Subscribe now</span></a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9Ifi!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa516866a-7494-43c9-9a63-d08ee5fb9555_3508x471.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9Ifi!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa516866a-7494-43c9-9a63-d08ee5fb9555_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9Ifi!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa516866a-7494-43c9-9a63-d08ee5fb9555_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9Ifi!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa516866a-7494-43c9-9a63-d08ee5fb9555_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9Ifi!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa516866a-7494-43c9-9a63-d08ee5fb9555_3508x471.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9Ifi!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa516866a-7494-43c9-9a63-d08ee5fb9555_3508x471.png" width="1456" height="195" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/a516866a-7494-43c9-9a63-d08ee5fb9555_3508x471.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:195,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:983754,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/178261670?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa516866a-7494-43c9-9a63-d08ee5fb9555_3508x471.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9Ifi!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa516866a-7494-43c9-9a63-d08ee5fb9555_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9Ifi!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa516866a-7494-43c9-9a63-d08ee5fb9555_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9Ifi!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa516866a-7494-43c9-9a63-d08ee5fb9555_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9Ifi!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa516866a-7494-43c9-9a63-d08ee5fb9555_3508x471.png 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Mentre scrivo, l&#224; fuori piove a dirotto, alla fine di una giornata cupa e nebbiosa. &#200; due numeri di seguito che mi ritrovo a scrivere la newsletter mentre novembre fa novembre. In mezzo, un&#8217;estate di San Martino che non ricordavo cos&#236; luminosa da anni. Tutto questo per dire che tra le scoperte degli ultimi giorni c&#8217;&#232; che <strong>novembre mi piace</strong>, con la sua luce crepuscolare, le giornate sempre pi&#249; corte, le sere silenziose, <strong>gli alberi incendiati di rosso e oro</strong>, il manto di foglie sulla strada. Un tempo non davo due cent a questo mese di passaggio tra il mio amato ottobre e lo scintillio natalizio e, invece, scivolare sotto il piumone a leggere, andare a letto presto, fare colazione con una tazza di t&#232; fumante scrutando fuori quel che resta della nebbia milanese mi d&#224; <strong>un senso di intima tranquillit&#224;</strong>. Sar&#224; che sto invecchiando&#8230; ma di questo parliamo nella seconda parte di questa newsletter. Prima, recuperiamo un arretrato. Si parte!</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bn2d!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feede411b-868a-4be9-9ca1-1c7af40456ac_1215x687.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bn2d!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feede411b-868a-4be9-9ca1-1c7af40456ac_1215x687.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bn2d!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feede411b-868a-4be9-9ca1-1c7af40456ac_1215x687.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bn2d!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feede411b-868a-4be9-9ca1-1c7af40456ac_1215x687.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bn2d!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feede411b-868a-4be9-9ca1-1c7af40456ac_1215x687.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bn2d!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feede411b-868a-4be9-9ca1-1c7af40456ac_1215x687.jpeg" width="1215" height="687" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/eede411b-868a-4be9-9ca1-1c7af40456ac_1215x687.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:687,&quot;width&quot;:1215,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:162848,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/178261670?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feede411b-868a-4be9-9ca1-1c7af40456ac_1215x687.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bn2d!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feede411b-868a-4be9-9ca1-1c7af40456ac_1215x687.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bn2d!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feede411b-868a-4be9-9ca1-1c7af40456ac_1215x687.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bn2d!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feede411b-868a-4be9-9ca1-1c7af40456ac_1215x687.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!bn2d!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Feede411b-868a-4be9-9ca1-1c7af40456ac_1215x687.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">La mappa realizzata dai bambini al termine del trekking urbano dello scorso ottobre</figcaption></figure></div><p>Nelle scorse settimane la newsletter ha saltato qualche giro e ancora non sono riuscita a raccontare come &#232; andata <strong>una cosa che &#232; nata qui e ha preso vita fuori</strong>. La scorsa primavera avevo scritto <a href="/__u/open.substack.com/pub/silviadebernardin/p/31-ci-vuole-un-villaggio-i-ripensare?r=2wjz50&amp;utm_campaign=post&amp;utm_medium=web&amp;showWelcomeOnShare=false">un numero sul tema del viaggio </a>nel quale mi ponevo una domanda. Ovvero: come possiamo conciliare la nostra voglia di vedere il mondo, di rendere i nostri figli e figlie curiosi verso l&#8217;altro e l&#8217;altrove, di condividere con loro il senso di scoperta e di stupore che comporta l&#8217;allontanarsi da spazi e abitudini consueti con <strong>la responsabilit&#224; che il viaggiare oggi impone </strong>per gli impatti sull&#8217;ambiente, sui territori e sulle comunit&#224;? Ecco, &#232; successo che da quella riflessione &#232; nato <strong>un trekking urbano per famiglie </strong>che a fine ottobre si &#232; svolto a Milano <strong>all&#8217;interno del Festival del Turismo Responsabile IT.A.C&#192;</strong>: un&#8217;occasione per provare dare una risposta concreta alla domanda.</p><p>&#200; stato un pomeriggio nel quale, nonostante la partecipazione un po&#8217; falcidiata da malanni e imprevisti vari, abbiamo scoperto<strong> un angolo di Milano notissimo - i Navigli - eppure per certi versi sconosciuto</strong>. I bambini hanno corso, si sono arrampicati, hanno raccolto foglie e rami, hanno ascoltato storie di chiese, di cavalieri e di murales e alla fine hanno costruito <strong>una loro personalissima mappa della citt&#224;</strong>. A un certo punto, abbiamo persino assistito alla fuga di uno scoiattolo inseguito da un cane - in un parco cittadino, a Milano! Una Milano che per l&#8217;occasione ci ha regalato uno scorcio di giornata con un cielo blu cos&#236; terso che difficilmente si vede da queste parti.  </p><p>Mentre i bambini realizzavano la mappa al termine della camminata, noi grandi abbiamo scambiato qualche idea <strong>sul tema dell&#8217;educazione al viaggio</strong>. Il punto di partenza sono state <strong>le riflessioni intorno alle quali il trekking &#232; stato costruito a pi&#249; mani da un team di professioniste</strong>, che mi hanno dato fiducia e l&#8217;occasione per provare a fare questo esperimento. Ovvero, Valentina Nargino, di <a href="https://www.viaggiemiraggi.org/">Viaggi e Miraggi</a>, tour operator di turismo responsabile che ha organizzato la tappa milanese del Festival, le guide turistiche Monia Aldieri e Valentina Paoletich, che hanno materialmente ideato il percorso e accompagnato la camminata, ed Elena Passerini, formatrice del <a href="https://www.cppp.it/">CPP- Centro Psicopedagogico per l&#8217;educazione e la gestione dei conflitti</a>, che mi ha accompagnato nel dibattito finale dedicato agli adulti. Ecco, allora, alcuni di questi spunti, presi pari pari dagli appunti delle call durante le quali il trekking ha preso forma:</p><ul><li><p>una modalit&#224; per scoprire i luoghi che visitiamo in una chiave diversa &#232; farlo <strong>attivando i sensi</strong>: la vista, ma anche l&#8217;olfatto, l&#8217;udito, il tatto, il gusto. E i bambini in questo sono maestri perch&#233; <strong>capaci di cogliere ci&#242; che alla nostra attenzione spesso sfugge</strong> (non a caso, durante il nostro trekking sono stati loro ad accorgersi del povero scoiattolo in fuga nel parco);</p></li><li><p>l&#8217;attivazione sensoriale &#232; ci&#242; che permette <strong>di cogliere meglio i dettagli</strong>, aspetti solo apparentemente secondari che, invece, rendono<strong> il viaggio esperienza profonda</strong> e non solamente rapida collezione di istanti e scatti apparentemente memorabili, ma in fondo superficiali;</p></li><li><p>il trekking ci ha portato a muoverci nello spazio urbano della nostra citt&#224;<strong> guardandola con occhi nuovi e sensi diversi</strong>, scoprendo storie che non conoscevamo: </p><blockquote><p>un&#8217;esperienza che ci dimostra come <strong>possiamo essere &#8220;turisti&#8221; attenti anche dei luoghi che abitiamo tutti i giorni o che a essi sono vicini</strong>, senza necessariamente dover volare dall&#8217;altra parte del mondo per appagare il desiderio e la curiosit&#224; della scoperta. </p></blockquote><p>&#200; il cosiddetto viaggio di prossimit&#224;, che risvolti anche in termini di <strong>educazione alla cittadinanza e alla cura dei beni comuni</strong> perch&#233; pi&#249; conosciamo lo spazio in cui viviamo, pi&#249; lo sentiamo nostro, pi&#249; abbiamo voglia di prendercene cura, come ci spiegava nel <a href="/__u/open.substack.com/pub/silviadebernardin/p/38-ci-vuole-un-villaggio-i-deficit?r=2wjz50&amp;utm_campaign=post&amp;utm_medium=web&amp;showWelcomeOnShare=false">numero scorso</a> anche la pedagogista Simona Vigoni;</p></li><li><p><strong>camminare</strong> &#232; una modalit&#224; di viaggio che molto pi&#249; di altre permette di scoprire e penetrare l&#8217;anima profonda dei luoghi che si visitano<strong> perch&#233; il cammino &#232; lento e si compie usando il corpo,</strong> fondamentale nei processi di apprendimento;</p></li><li><p>i bambini e le bambine di oggi saranno i viaggiatori di domani: </p><blockquote><p>educare al viaggio, fare scelte pi&#249; consapevoli quando si va in vacanza rappresenta<strong> una responsabilit&#224; educativa </strong>al pari di altre, se vogliamo che il viaggio torni a essere <strong>incontro rispettoso con l&#8217;altro e l&#8217;altrove e non solamente esperienza da comprare e consumare</strong>;</p></blockquote></li><li><p>viaggiare, soprattutto con i bambini e le bambine, interroga il rapporto <strong>con i tempi e gli stili delle nostre vite</strong>: sempre affannati, sempre stanchi, sempre alla rincorsa di qualcosa, riversiamo nelle ferie e nel poco &#8220;tempo libero&#8221; che ci concede il lavoro le aspettative di <strong>una vita diversa, pi&#249; sana, pi&#249; lenta, pi&#249; in sintonia con noi stessi e con le persone</strong> alle quali vogliamo bene. Aspettative destinate a rimanere disattese perch&#233; la questione di fondo non &#232; il viaggio, ma <strong>come stiamo quando siamo a casa</strong>. </p><blockquote><p>Per questo non &#232; possibile immaginare un modo di viaggiare diverso e pi&#249; sostenibile senza prima <strong>ripensare a come viviamo</strong> ogni giorno.</p></blockquote></li></ul><p>Insomma, &#232; stata una bella esperienza, che speriamo si possa ripetere presto, perch&#233; le parole con le quali poniamo questioni e cerchiamo nuove possibilit&#224; sono importanti, ma lo diventano ancor pi&#249; <strong>quando prendono corpo e si mettono in cammino.</strong></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!yTO0!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F02a018f0-88a3-4cc3-8526-f7d5ba8eee79_3508x471.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!yTO0!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F02a018f0-88a3-4cc3-8526-f7d5ba8eee79_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!yTO0!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F02a018f0-88a3-4cc3-8526-f7d5ba8eee79_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!yTO0!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F02a018f0-88a3-4cc3-8526-f7d5ba8eee79_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!yTO0!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F02a018f0-88a3-4cc3-8526-f7d5ba8eee79_3508x471.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!yTO0!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F02a018f0-88a3-4cc3-8526-f7d5ba8eee79_3508x471.png" width="1456" height="195" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/02a018f0-88a3-4cc3-8526-f7d5ba8eee79_3508x471.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:195,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:983754,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/178261670?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F02a018f0-88a3-4cc3-8526-f7d5ba8eee79_3508x471.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!yTO0!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F02a018f0-88a3-4cc3-8526-f7d5ba8eee79_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!yTO0!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F02a018f0-88a3-4cc3-8526-f7d5ba8eee79_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!yTO0!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F02a018f0-88a3-4cc3-8526-f7d5ba8eee79_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!yTO0!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F02a018f0-88a3-4cc3-8526-f7d5ba8eee79_3508x471.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h3>Un libro</h3><p>E a proposito di cammino, a volte viaggiare &#232; anche farlo nel tempo, magari con un libro. &#200; quello che mi &#232; successo qualche settimana fa andando alla presentazione di <em><a href="https://www.liminaedizioni.it/libri/marco-maccarini-un-decimo-di-te-9788860411716">Un decimo di te</a></em>, il libro nel quale <strong>Marco Maccarini parla delle sue esperienze di cammino</strong>. S&#236;, proprio lui, il veejay che ha accompagnato i nostri pomeriggi da Millennials con la tv accesa su Mtv e la musica a palla. Quando Maccarini &#232; entrato nella sala dove si teneva la presentazione ho fatto due conti: da quei pomeriggi sono passati su per gi&#249; 25 anni, sembra ieri, ma &#232; una vita - o forse pi&#249; - fa. Poi, con il piglio brillante dell&#8217;uomo di spettacolo, per nulla intaccato dal tempo, ma anche con grande semplicit&#224; ha raccontato di come ha iniziato a camminare, delle cose che gli sono accadute camminando, della vita trascorsa in tutti questi anni tra un cammino e l&#8217;altro. Mi sono ritrovata in molte delle sensazioni che Maccarini ha descritto, una su tutte: </p><blockquote><p>l&#8217;incredibile magia che compie il cammino nel <strong>rimettere insieme i pezzi dei puzzle della tua vita quando, a un certo punto, non combaciano pi&#249;</strong>. Se ti capita di camminare, soprattutto in natura, sar&#224; successo anche a te: parti con pensieri confusi e mille casini per la testa e arrivi che il quadro si &#232; ricomposto <strong>offrendoti soluzioni, idee, punti di vista pi&#249; chiari.</strong></p></blockquote><p>&#200; stata una bella presentazione, non solamente perch&#233; a me piace camminare e sentir parlare di cammini, ma anche perch&#233; riconoscersi in esperienze e sentimenti &#8220;da grandi&#8221; con chi c&#8217;era quando ancora tutto doveva essere, mi ha fatto pensare che <strong>il tempo &#232; passato, e che in fondo &#232; bello anche cos&#236;</strong>.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rBoA!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F102c33e9-3969-4355-b130-ba6cb93cf98b_3508x507.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rBoA!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F102c33e9-3969-4355-b130-ba6cb93cf98b_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rBoA!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F102c33e9-3969-4355-b130-ba6cb93cf98b_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rBoA!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F102c33e9-3969-4355-b130-ba6cb93cf98b_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rBoA!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F102c33e9-3969-4355-b130-ba6cb93cf98b_3508x507.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rBoA!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F102c33e9-3969-4355-b130-ba6cb93cf98b_3508x507.png" width="1456" height="210" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/102c33e9-3969-4355-b130-ba6cb93cf98b_3508x507.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:210,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:263944,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/178261670?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F102c33e9-3969-4355-b130-ba6cb93cf98b_3508x507.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rBoA!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F102c33e9-3969-4355-b130-ba6cb93cf98b_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rBoA!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F102c33e9-3969-4355-b130-ba6cb93cf98b_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rBoA!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F102c33e9-3969-4355-b130-ba6cb93cf98b_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rBoA!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F102c33e9-3969-4355-b130-ba6cb93cf98b_3508x507.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Prima di salutarci, ci tengo a dirti grazie: in questi giorni la newsletter compie due anni. <strong>Due anni di parole, riflessioni, libri, domande, storie, passi, incontri </strong>dentro e fuori questo spazio digitale: non ero cos&#236; sicura che saremmo arrivati fino a qui e, invece, un po&#8217; alla volta <strong>questo villaggio cresce</strong>, soprattutto grazie a te che continui a concedergli <strong>attenzione e fiducia</strong> &#129505;  </p><p>Ci sentiamo, allora, tra due settimane e, se ti fa piacere condividere questo numero, puoi farlo dal bottone qui sotto: </p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/39-ci-vuole-un-villaggio-i-ripensare?utm_source=substack&utm_medium=email&utm_content=share&action=share&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Share&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/39-ci-vuole-un-villaggio-i-ripensare?utm_source=substack&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;action=share"><span>Share</span></a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ms3O!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8a600f16-eea8-420f-bb77-f174a6b50ac3_3090x1216.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ms3O!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8a600f16-eea8-420f-bb77-f174a6b50ac3_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ms3O!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8a600f16-eea8-420f-bb77-f174a6b50ac3_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ms3O!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8a600f16-eea8-420f-bb77-f174a6b50ac3_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ms3O!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8a600f16-eea8-420f-bb77-f174a6b50ac3_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ms3O!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8a600f16-eea8-420f-bb77-f174a6b50ac3_3090x1216.png" width="406" height="159.77884615384616" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/8a600f16-eea8-420f-bb77-f174a6b50ac3_3090x1216.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:573,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:406,&quot;bytes&quot;:1681810,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/178261670?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8a600f16-eea8-420f-bb77-f174a6b50ac3_3090x1216.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ms3O!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8a600f16-eea8-420f-bb77-f174a6b50ac3_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ms3O!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8a600f16-eea8-420f-bb77-f174a6b50ac3_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ms3O!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8a600f16-eea8-420f-bb77-f174a6b50ac3_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ms3O!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8a600f16-eea8-420f-bb77-f174a6b50ac3_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p><em>&#8220;Ci vuole un villaggio&#8221; &#232; la newsletter che <strong>prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori la mattina fuori da scuola</strong> per provare ad allargare lo sguardo. Perch&#233; ho scelto questo titolo e il senso di questa newsletter, lo trovi spiegato meglio<a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/1-ci-vuole-un-villaggio-cominciamo?utm_source=substack&amp;publication_id=2035602&amp;post_id=138023076&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;utm_campaign=email-share&amp;isFreemail=true&amp;r=127lj9"> qui, nel primo numero</a>.</em></p><p><em>Io sono <strong>Silvia De Bernardin</strong>, giornalista freelance e mamma. Da anni scrivo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di<strong> lavoro, salute, alimentazione, sostenibilit&#224;, turismo, libri</strong>. Mi trovi anche su <a href="https://www.instagram.com/silvia_gole/">Instagram</a> e <a href="https://www.linkedin.com/in/silvia-de-bernardin/">Linkedin</a> e sulle pagine digitali, cartacee e social di <a href="https://www.giovanigenitori.it/">Giovani Genitori</a>, <a href="https://www.vegolosi.it/vegolosi-mag-tutte-le-uscite/">Vegolosi MAG</a>, <a href="https://www.ildolomiti.it/altra-montagna">L&#8217;AltraMontagna</a> e <a href="https://www.jobintourism.it/">Job in Tourism</a>.</em></p><p><em>Le immagini che danno forma visiva al villaggio di questa newsletter sono frutto della mano e della creativit&#224; magica di <a href="/__u/open.substack.com/users/4117869-alice-fadda?utm_source=mentions">Alice Fadda</a>.</em></p><div class="captioned-button-wrap" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/39-ci-vuole-un-villaggio-i-ripensare?utm_source=substack&utm_medium=email&utm_content=share&action=share&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Share&quot;}" data-component-name="CaptionedButtonToDOM"><div class="preamble"><p class="cta-caption"><em>Se questa newsletter ti piace, c&#8217;&#232; un modo facilissimo per farla crescere e aiutare me a scriverla: condividerla con chi vuoi da questo bottone</em></p></div><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/39-ci-vuole-un-villaggio-i-ripensare?utm_source=substack&utm_medium=email&utm_content=share&action=share&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Share&quot;}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/39-ci-vuole-un-villaggio-i-ripensare?utm_source=substack&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;action=share"><span>Share</span></a></p></div><p>Leggi <strong>altre storie </strong>dall&#8217;<strong>archivio del villaggio:</strong></p><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;a109f5c4-e65c-44fa-9b56-b5c66d024b7b&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta il cantiere del nuovo villaggio, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di genitorialit&#224;, ma anche di comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, welfare, territorio, cultura, narrazioni. Se vuoi riceverla direttamente nella tu&#8230;&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#31 Ci vuole un villaggio I Ripensare le vacanze &quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2025-05-05T05:33:23.322Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!WPxL!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe50ea3dc-ca8f-4225-9578-5199fc7792b0_3013x2411.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/31-ci-vuole-un-villaggio-i-ripensare&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:162681410,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:21,&quot;comment_count&quot;:4,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;10dbba88-a238-422a-973e-8091db07ff98&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Questo numero si apre con una faccia che trovo decisamente simpatica e che da qualche giorno fa da sfondo anche al mio cellulare.&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#11 Ci vuole un villaggio... anche nei paesi&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2024-04-08T06:03:12.309Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!8tI7!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F47162da2-462e-428c-85fa-a950724831e5_3024x4032.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/11-ci-vuole-un-villaggio-anche-nei&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:143303569,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:16,&quot;comment_count&quot;:2,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[#38 Ci vuole un villaggio I Deficit di natura]]></title><description><![CDATA[Trascorriamo in natura sempre meno tempo: con la pedagogista Simona Vigoni scopriamo quali sono i rischi e perch&#233; &#232; importante tornare a vivere la bellezza del fuori]]></description><link>https://silviadebernardin.substack.com/p/38-ci-vuole-un-villaggio-i-deficit</link><guid isPermaLink="false">https://silviadebernardin.substack.com/p/38-ci-vuole-un-villaggio-i-deficit</guid><dc:creator><![CDATA[Silvia De Bernardin]]></dc:creator><pubDate>Mon, 03 Nov 2025 06:33:20 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!rDZa!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2bbb128a-3435-4cb3-812c-766321cd635b_1600x1200.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<h2><strong>Ciao!</strong></h2><p><em>Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta <strong>il cantiere del nuovo villaggio</strong>, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di <strong>comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni</strong>. Puoi iscriverti qui:</em></p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe now&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/subscribe"><span>Subscribe now</span></a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rxhT!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5390ebe1-a54d-42c7-865c-c753b7b1c86a_3508x471.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rxhT!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5390ebe1-a54d-42c7-865c-c753b7b1c86a_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rxhT!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5390ebe1-a54d-42c7-865c-c753b7b1c86a_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rxhT!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5390ebe1-a54d-42c7-865c-c753b7b1c86a_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rxhT!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5390ebe1-a54d-42c7-865c-c753b7b1c86a_3508x471.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rxhT!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5390ebe1-a54d-42c7-865c-c753b7b1c86a_3508x471.png" width="1456" height="195" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/5390ebe1-a54d-42c7-865c-c753b7b1c86a_3508x471.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:195,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:983754,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/177712545?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5390ebe1-a54d-42c7-865c-c753b7b1c86a_3508x471.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rxhT!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5390ebe1-a54d-42c7-865c-c753b7b1c86a_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rxhT!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5390ebe1-a54d-42c7-865c-c753b7b1c86a_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rxhT!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5390ebe1-a54d-42c7-865c-c753b7b1c86a_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rxhT!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5390ebe1-a54d-42c7-865c-c753b7b1c86a_3508x471.png 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div></div></div></a></figure></div><p><strong>Rieccoci, finalmente! </strong>Un&#8217;amica, qualche giorno fa, mi ha chiesto: &#8220;Ma la newsletter non &#232; uscita, vero? O me la sono persa io?&#8221;. No, non &#232; uscita. Alla fine &#232; successo di nuovo: come ogni anno, anche quest&#8217;anno, ottobre ha colpito duro tra trasferte e questioni di lavoro, primi malanni di stagione e grandi feste di compleanno. Per&#242;, siamo di nuovo qui! </p><p>E, allora, bando alle ciance, anche perch&#233; sar&#224; un numero corposo. Parliamo di <strong>&#8220;deficit natura&#8221;,</strong> ovvero del fatto che bambini e bambine - e noi con loro - trascorriamo <strong>sempre meno tempo a contatto con la natura</strong>, con conseguenze negative sul benessere psicofisico e sullo sviluppo motorio, sensoriale e cognitivo, ma anche sulla capacit&#224; di prenderci cura dello spazio intorno a noi. Lo facciamo con <a href="https://percorsiformativi06.it/docente/simona-vigoni/?srsltid=AfmBOopO6i-IPt_TRFELrvP-yXmIzoL2kBDAPzsDB0K4HtDcyn1om7oQ">Simona Vigoni</a>, pedagogista e psicomotricista, esperta di educazione outdoor. Formatrice e consulente di grande esperienza, collabora con <a href="https://percorsiformativi06.it/">Percorsi Formativi 0-6</a>, il centro di formazione fondato e diretto da <strong>Silvia Iaccarino</strong>. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rDZa!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2bbb128a-3435-4cb3-812c-766321cd635b_1600x1200.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rDZa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2bbb128a-3435-4cb3-812c-766321cd635b_1600x1200.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rDZa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2bbb128a-3435-4cb3-812c-766321cd635b_1600x1200.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rDZa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2bbb128a-3435-4cb3-812c-766321cd635b_1600x1200.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rDZa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2bbb128a-3435-4cb3-812c-766321cd635b_1600x1200.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rDZa!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2bbb128a-3435-4cb3-812c-766321cd635b_1600x1200.jpeg" width="666" height="499.5" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/2bbb128a-3435-4cb3-812c-766321cd635b_1600x1200.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1092,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:666,&quot;bytes&quot;:169224,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/177712545?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2bbb128a-3435-4cb3-812c-766321cd635b_1600x1200.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rDZa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2bbb128a-3435-4cb3-812c-766321cd635b_1600x1200.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rDZa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2bbb128a-3435-4cb3-812c-766321cd635b_1600x1200.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rDZa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2bbb128a-3435-4cb3-812c-766321cd635b_1600x1200.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rDZa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2bbb128a-3435-4cb3-812c-766321cd635b_1600x1200.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">(Monte Penna - Riserva Naturale Badia Prataglia)</figcaption></figure></div><h2><em>Vivere la bellezza del fuori per diventare grandi </em></h2><p><em><strong>Dottoressa Vigoni, partiamo dalle definizioni: cosa si intende per &#8220;deficit di natura&#8221;?</strong></em></p><p>L&#8217;espressione &#232; stata coniata dal giornalista americano Richard Louv nei primi anni Duemila nel suo libro <em><a href="https://www.lafeltrinelli.it/last-child-in-woods-saving-libro-inglese-richard-louv/e/9781848870833?srsltid=AfmBOopxeKO8Cv5ge_fWuFpLN2dMhZDmJTDuCODLOC_kK8S_Y-R5_e_b">Last child in the woods</a></em> e definisce quello che quotidianamente &#232; sotto i nostri occhi e che ci raccontano le statistiche. Ovvero che oggi<strong> bambine e bambini trascorrono sempre meno tempo all&#8217;aria aperta.</strong> Per quanto siano fuori casa molte ore al giorno, la vita all&#8217;esterno si svolge seguendo <strong>attivit&#224; programmate dall&#8217;adulto</strong> mentre il gioco libero all&#8217;aperto &#232; quasi diventato un tab&#249;.</p><p><em><strong>E questo &#232; un problema.</strong></em></p><p>&#200; un problema perch&#233;, invece, i vantaggi di una vita all&#8217;aria aperta sono moltissimi. Gli studi, per esempio, ci dicono che <strong>passeggiare per almeno 30 minuti nel verde disattiva la corteccia subgenuale prefrontal</strong>e, ovvero la parte del cervello<strong> responsabile del pensiero ruminante </strong>e, dunque, dello stress. Stare immersi in natura disattiva quella che viene chiamata &#8220;attenzione volontaria&#8221; e innesca la cosiddetta &#8220;attenzione involontaria&#8221;, uno stato di attenzione e di riposo allo stesso momento che <strong>rilassa e favorisce i processi cognitivi grazie alle sollecitazioni sensoriali</strong> che investono il corpo &#8211; la luce e i colori che cambiano, il vento sulla pelle, la sensazione di caldo o freddo. Nelle scuole in cui i bambini passano molto tempo all&#8217;aperto, per esempio, &#232; stato osservato come proprio grazie a questo meccanismo i tempi di recupero dell&#8217;attenzione siano pi&#249; veloci. All&#8217;esposizione in natura &#232; stata associata una diminuzione dei sintomi dell&#8217;ADHD e dei disturbi dell&#8217;attenzione. Oggi anche molti ospedali vengono progettati in modo che i pazienti possano avere un contatto maggiore con l&#8217;esterno perch&#233; si &#232; osservato come il solo poter vedere degli alberi da una finestra<strong> solleciti emozioni positive, diminuisca il ricorso ad antidolorifici e riduca lo stress</strong>.</p><p><em><strong>Un effetto potente sugli adulti. E sui bambini, che sono in fase di sviluppo dal punto di vista motorio, sensoriale, cognitivo?</strong></em></p><p>&#200; tutto collegato. Noi ci preoccupiamo di nutrire le cosiddette prestazioni di punta, quelle cognitive, come leggere, scrivere, far di conto, e pensiamo al movimento spontaneo dei bambini come a qualcosa di serie B. Non consideriamo, per&#242;, che <strong>stare nel fuori nutre l&#8217;integrazione sensoriale</strong>, un processo fondamentale per lo sviluppo. Ovvero, il sistema attraverso il quale il bambino prova una serie di sensazioni, che il cervello elabora poi in percezioni e quindi in cognizioni. Il cuore di questo processo &#232; il sistema vestibolare, responsabile del controllo del capo, della postura, dell&#8217;orientamento, dell&#8217;equilibrio. E <strong>si nutre di salti, cadute, corse, rotolamenti, scivolate, arrampicate</strong>. Per questo il gioco all&#8217;aperto &#232; cos&#236; importante: i<strong>l nutrimento dei piani cognitivi &#8220;alti&#8221; parte sempre dal movimento</strong>.</p><p><em><strong>Senza salti, cadute e arrampicate, quali sono le conseguenze?</strong></em></p><p>Oggi si parla di <em>bubble wrap generation</em>, la &#8220;generazione pluriball&#8221;, quella nella quale i figli vengono &#8220;incelofanati&#8221; dai genitori <strong>per evitare ogni genere di pericolo</strong>. Indica <strong>una tendenza a eliminare l&#8217;esposizione al rischio</strong>, che per&#242; non tiene conto del fatto che l&#8217;<strong>apprendimento avviene sempre in situazioni di crash</strong>. </p><blockquote><p>Non essere mai esposti a quelli che il pedagogista Roberto Farn&#232; definisce <strong>&#8220;ragionevoli gradi di esposizione al rischio&#8221;</strong> significa <strong>non imparare a conoscersi</strong> e a misurare le proprie forze, a sperimentarsi, a gestire gli inciampi che inevitabilmente arriveranno nella vita, a uscire dalla zona di comfort per imparare cose nuove. Tale esposizione richiede, per&#242;, l<strong>o sguardo di un adulto che deve avere tenuta emotiva</strong> e non spaventarsi lui per primo. Winnicott parlava di &#8220;base sicura&#8221; per lo sviluppo, non di &#8220;scatole di sicurezza&#8221;. </p></blockquote><p>Un ruolo importante &#232; quello degli educatori che possono accompagnare i genitori a comprendere<strong> i vantaggi del gioco libero all&#8217;aperto e del movimento</strong> che &#8211; come abbiamo visto &#8211; alimentano profondamente il processo di integrazione sensoriale e quindi anche le prestazioni cognitive. Scavare una buca, per esempio, ha a che fare con il concetto logico-matematico di negativo cos&#236; come arrampicarsi su un albero comporta l&#8217;imparare a fare una stima e attivare il problem solving. Vantaggi di gran lunga superiori rispetto a un&#8217;eventuale ginocchio sbucciato.</p><p><em><strong>&#200; anche vero che la paura dei genitori &#232; spesso alimentata da spazi pubblici che non sono esattamente a misura di bambino, soprattutto in citt&#224;.</strong></em></p><blockquote><p>&#200; vero, ma <strong>il mio invito &#232; a cogliere la bellezza del quotidiano che c&#8217;&#232; nel fuori,</strong> anche in quello pi&#249; prossimo e che esiste in citt&#224;: una cosa che i bambini &#8211; molto pi&#249; attenti ai dettagli di noi &#8211; sono bravissimi a fare. </p></blockquote><p>Fermarsi a osservare le formiche o la piantina che sbuca dall&#8217;asfalto, sbirciare dentro un tombino, raccogliere qualcosa da portare a casa e poi studiare con attenzione o, l&#236; dove non si pu&#242; raccogliere, scattare una fotografia da riguardare insieme. In questo senso, <strong>la passeggiata &#232; un&#8217;andatura che invita all&#8217;esplorazione degli spazi urbani</strong>, anche intorno alle nostre case. Vivere lo spazio urbano, poi, &#232; importante dal punto di vista della cittadinanza.</p><p><em><strong>In che senso?</strong></em></p><p>Se io imparo a conoscere lo spazio nel quale abito muovendomi con il mio corpo al suo interno, osservandolo, sperimentandolo, imparo a conoscerlo e <strong>pi&#249; lo conosco, pi&#249; me ne prender&#242; cura</strong>. Come per smettere di fumare non basta conoscere quali sono i rischi del fumo, allo stesso modo non basta sapere che c&#8217;&#232; in corso una crisi ambientale per imparare a essere rispettosi della natura. Giuseppe Barbiero parla di <strong>&#8220;ecologia affettiva&#8221;</strong>. Come esseri umani abbiamo <strong>un istinto biofilico</strong> &#8211; cio&#232; di connessione per il mondo naturale &#8211; innato, ma perch&#233; possa evolvere in intelligenza naturalistica <strong>serve entrare in contatto con il territorio, abitarlo, sentirlo nostro</strong>. Allora s&#236; che forse cominceremo a prendercene cura.</p><p><em><strong>E poi c&#8217;&#232; la tecnologia. Quanto incide sull&#8217;allontanamento nostro e dei bambini dalla natura?</strong></em></p><p>Il digitale non va demonizzato perch&#233; ha grandi potenzialit&#224;, <strong>anche nel nutrire la relazione col fuori </strong>&#8211; pensiamo a un microscopio digitale che ci permette di osservare nel dettaglio qualcosa che abbiamo raccolto in natura. &#200; uno dei tanti linguaggi che abbiamo a disposizione oggi ed &#232; giusto usarlo. Ma sicuramente un problema c&#8217;&#232;. Si parla di <em><strong>parental phubbing</strong></em><strong> &#8211;</strong> da <em>phone</em> (telefono) e <em>snubbing</em> (snobbare) &#8211; cio&#232; il comportamento dei genitori distratti dal telefono. </p><blockquote><p>La psicologa Daniela Lucangeli ci dice che l&#8217;attenzione costante agli schermi di noi adulti, anche quando ci relazioniamo con i bambini, sta contribuendo a <strong>sprogrammare la centralina neurologica deputata alla costruzione dell&#8217;intelligenza sociale</strong>. Ovvero, quella che ci permette di diventare empatici, metterci nei panni degli altri, <strong>entrare in connessione</strong>. Il cuore di quella centralina sono gli occhi: io posso essere davanti al mio bambino, parlare con lui, ma se non sono occhi negli occhi a mancare &#232; lo sguardo. </p></blockquote><p>Poi c&#8217;&#232; il tema del cellulare come oggetto sostitutivo della presenza e i problemi legati alla <strong>ricompensa dopaminergica</strong> di fruizione degli schermi. Il punto rimane sempre il medesimo: i bambini e le bambine hanno bisogno di mettere le mani in pasta, di <strong>fare esperienze concrete che coinvolgano il corpo</strong>, perch&#233; &#232; <strong>sull&#8217;apprendimento incarnato e sulle memorie esperienziali che si basa il loro sviluppo</strong>.</p><p><em><strong>Lo stare all&#8217;aperto ha risvolti anche dal punto di vista delle competenze sociali? Si dice che ai bambini di oggi manchi l&#8217;esperienza del cortile&#8230;</strong></em></p><p>Gli studi ci dicono molto anche su questo aspetto. </p><blockquote><p>Il gioco libero &#232; quello che i bambini liberamente si scelgono, che nasce da una motivazione intrinseca ed &#232; associato a <strong>una percezione di autoefficacia, di capacit&#224; di problem solving, di negoziazione con i compagni,</strong> lontano dallo sguardo protettivo degli adulti. Questo non significa che la presenza dell&#8217;adulto non sia importante, ma deve servire a fornire gli strumenti, favorire il contesto e la scoperta, non essere intrusiva. </p></blockquote><p>Il gioco libero implica anche <strong>la gestione della frustrazione</strong>, che &#232; un apprendimento sociale importante per tutta la vita e che nel fuori ha una complessit&#224; diversa dal dentro perch&#233; diverse sono le asperit&#224; dello spazio con il quale ci si confronta.</p><p><em><strong>Tornando alle preoccupazioni di noi genitori, che consigli possiamo dare per riuscire a tenerle a bada e permettere ai bambini di vivere di pi&#249; lo spazio esterno?</strong></em></p><p>Pu&#242; essere utile prenderci del tempo per noi, da soli, per <strong>esplorare il fuori in prima persona</strong>, mappare il territorio, coglierne bellezza e difficolt&#224;. Richiamare alle memoria i giochi spontanei che facevamo noi da bambini stando all&#8217;aperto, lontano dagli occhi dei genitori. Metterci in ascolto per capire cosa ci fa davvero paura, perch&#233; <strong>pi&#249; diventiamo esperti di &#8220;gestione del rischio&#8221;, pi&#249; nel rischio impariamo a starci</strong>. E poi copiare la postura da &#8220;esploratori&#8221; propria dei bambini, che <strong>per natura, come abbiamo visto, apprendono attraverso il gioco e il movimento</strong>. Mettiamoci allora in cammino con loro, prendiamoci del tempo, f<strong>acciamo una passeggiata</strong>, portiamoci una borsina per raccogliere cose, un taccuino, una lente di ingrandimento, andiamo a caccia di colori e pareidolie (cose che sembrano altro), facciamo fotografie. E poi portiamo il fuori a casa per continuare a esplorare insieme.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wNPb!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4fb80272-ec44-4a63-8c1e-355238c4708c_3508x471.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wNPb!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4fb80272-ec44-4a63-8c1e-355238c4708c_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wNPb!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4fb80272-ec44-4a63-8c1e-355238c4708c_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wNPb!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4fb80272-ec44-4a63-8c1e-355238c4708c_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wNPb!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4fb80272-ec44-4a63-8c1e-355238c4708c_3508x471.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wNPb!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4fb80272-ec44-4a63-8c1e-355238c4708c_3508x471.png" width="1456" height="195" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/4fb80272-ec44-4a63-8c1e-355238c4708c_3508x471.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:195,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:983754,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/177712545?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4fb80272-ec44-4a63-8c1e-355238c4708c_3508x471.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wNPb!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4fb80272-ec44-4a63-8c1e-355238c4708c_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wNPb!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4fb80272-ec44-4a63-8c1e-355238c4708c_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wNPb!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4fb80272-ec44-4a63-8c1e-355238c4708c_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wNPb!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4fb80272-ec44-4a63-8c1e-355238c4708c_3508x471.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h4>Un consiglio di lettura</h4><p>Quando, qualche tempo fa, ho fatto questa lunga chiacchierata con Simona Vigoni mi si sono aperti mille cassettini nella testa ed &#232; successo di nuovo mentre scrivevo l&#8217;intervista. Ci torneremo su, ma intanto ti segnalo un libricino stupendo che racconta in chiave poetica molte delle cose di cui abbiamo parlato finora. Si intitola<em><a href="https://abocaedizioni.it/libri/brevi-lezioni-di-meraviglia-rachel-carson/"> Brevi lezioni di meraviglia. Elogio della natura per genitori e figli</a>, </em>di Rachel Carson, biologa marina considerata la madre dell&#8217;ambientalismo moderno (recentemente ne &#232; stata pubblicata anche <a href="https://abocaedizioni.it/libri/brevi-lezioni-di-meraviglia-nuova-edizione-illustrata/">una bellissima edizione illustrata </a>per bambini). </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FCFI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff5b91af3-7d6d-47c2-a1a7-5123f1fb2b86_1000x1336.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FCFI!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff5b91af3-7d6d-47c2-a1a7-5123f1fb2b86_1000x1336.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FCFI!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff5b91af3-7d6d-47c2-a1a7-5123f1fb2b86_1000x1336.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FCFI!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff5b91af3-7d6d-47c2-a1a7-5123f1fb2b86_1000x1336.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FCFI!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff5b91af3-7d6d-47c2-a1a7-5123f1fb2b86_1000x1336.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FCFI!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff5b91af3-7d6d-47c2-a1a7-5123f1fb2b86_1000x1336.jpeg" width="228" height="304.608" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/f5b91af3-7d6d-47c2-a1a7-5123f1fb2b86_1000x1336.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1336,&quot;width&quot;:1000,&quot;resizeWidth&quot;:228,&quot;bytes&quot;:202726,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/177712545?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff5b91af3-7d6d-47c2-a1a7-5123f1fb2b86_1000x1336.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FCFI!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff5b91af3-7d6d-47c2-a1a7-5123f1fb2b86_1000x1336.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FCFI!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff5b91af3-7d6d-47c2-a1a7-5123f1fb2b86_1000x1336.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FCFI!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff5b91af3-7d6d-47c2-a1a7-5123f1fb2b86_1000x1336.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!FCFI!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff5b91af3-7d6d-47c2-a1a7-5123f1fb2b86_1000x1336.jpeg 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>Tra i suoi moltissimi scritti - tra i quali il saggio <em><a href="https://www.feltrinellieditore.it/opera/primavera-silenziosa-1-2/">Primavera silenziosa</a></em>, nel quale raccont&#242; dei pericoli dell&#8217;uso dei pesticidi avviando cos&#236; il movimento ambientalista a livello globale - Carson considerava questa <strong>la sua opera pi&#249; importante</strong>, anche se purtroppo non riusc&#236; a terminarla. Apparsa per la prima volta nel 1956, racconta delle sue <strong>escursioni in natura tra le scogliere e i boschi del Maine</strong> in compagnia del nipotino di tre anni, dello stupore di entrambi che nasce dal <strong>senso di scoperta del bambino </strong>e dal coinvolgimento della donna adulta che, nello sguardo di lui, ritrova<strong> la pi&#249; profonda delle connessioni </strong>con ci&#242; che la circonda: </p><blockquote><p>&#8220;Esplorare il mondo naturale &#232; solo uno dei tanti modi di trascorrere le ore felici dell&#8217;infanzia o c&#8217;&#232; qualcosa di pi&#249; profondo? Sono certa - scrive Carson - che ci sia <strong>qualcosa di pi&#249; profondo, qualcosa di duraturo e importante.</strong> Coloro che vivono tra le bellezze e i misteri della terra - siano essi scienziati o persone comuni - <strong>non saranno mai soli o stanchi della vita</strong>. A dispetto della contrariet&#224; e delle preoccupazioni dell&#8217;esistenza,<strong> i loro pensieri sapranno trovare strade</strong> che conducono all&#8217;appagamento interiore e<strong> un rinnovato entusiasmo nei confronti della vita</strong>. Chi contempla la bellezza della terra trova riserve di forza che dureranno quanto la sua stessa vita&#8221;.</p></blockquote><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!x6FQ!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca4f3bd1-589c-4365-9a2a-3b1fe8e24921_3508x507.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!x6FQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca4f3bd1-589c-4365-9a2a-3b1fe8e24921_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!x6FQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca4f3bd1-589c-4365-9a2a-3b1fe8e24921_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!x6FQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca4f3bd1-589c-4365-9a2a-3b1fe8e24921_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!x6FQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca4f3bd1-589c-4365-9a2a-3b1fe8e24921_3508x507.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!x6FQ!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca4f3bd1-589c-4365-9a2a-3b1fe8e24921_3508x507.png" width="1456" height="210" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/ca4f3bd1-589c-4365-9a2a-3b1fe8e24921_3508x507.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:210,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:263944,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/177712545?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca4f3bd1-589c-4365-9a2a-3b1fe8e24921_3508x507.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!x6FQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca4f3bd1-589c-4365-9a2a-3b1fe8e24921_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!x6FQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca4f3bd1-589c-4365-9a2a-3b1fe8e24921_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!x6FQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca4f3bd1-589c-4365-9a2a-3b1fe8e24921_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!x6FQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fca4f3bd1-589c-4365-9a2a-3b1fe8e24921_3508x507.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>E siamo giunti alla fine di questo numero. Che bello essere tornati qui &#129505; Spero che anche per te sia stato<strong> piacevole ritrovarsi</strong> e utile leggere questa intervista, che per me &#232; stata preziosa &#129505; </p><p>Se pensi possa interessare a qualcuno che conosci, <strong>puoi condividerla </strong>dal bottone qui sotto. </p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/38-ci-vuole-un-villaggio-i-deficit?utm_source=substack&utm_medium=email&utm_content=share&action=share&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Share&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/38-ci-vuole-un-villaggio-i-deficit?utm_source=substack&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;action=share"><span>Share</span></a></p><p>Noi ci sentiamo presto prestissimo, spero gi&#224; tra due settimane! &#129505;</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!58wI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8f6b5ef4-301e-4260-9771-45652a51a954_3090x1216.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!58wI!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8f6b5ef4-301e-4260-9771-45652a51a954_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!58wI!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8f6b5ef4-301e-4260-9771-45652a51a954_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!58wI!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8f6b5ef4-301e-4260-9771-45652a51a954_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!58wI!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8f6b5ef4-301e-4260-9771-45652a51a954_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!58wI!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8f6b5ef4-301e-4260-9771-45652a51a954_3090x1216.png" width="370" height="145.61126373626374" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/8f6b5ef4-301e-4260-9771-45652a51a954_3090x1216.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:573,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:370,&quot;bytes&quot;:1681810,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/177712545?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8f6b5ef4-301e-4260-9771-45652a51a954_3090x1216.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!58wI!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8f6b5ef4-301e-4260-9771-45652a51a954_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!58wI!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8f6b5ef4-301e-4260-9771-45652a51a954_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!58wI!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8f6b5ef4-301e-4260-9771-45652a51a954_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!58wI!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8f6b5ef4-301e-4260-9771-45652a51a954_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p><em>&#8220;Ci vuole un villaggio&#8221; &#232; la newsletter che <strong>prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori la mattina fuori da scuola</strong> per provare ad allargare lo sguardo. Perch&#233; ho scelto questo titolo e il senso di questa newsletter, lo trovi spiegato meglio<a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/1-ci-vuole-un-villaggio-cominciamo?utm_source=substack&amp;publication_id=2035602&amp;post_id=138023076&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;utm_campaign=email-share&amp;isFreemail=true&amp;r=127lj9"> qui, nel primo numero</a>.</em></p><p><em>Io sono <strong>Silvia De Bernardin</strong>, giornalista freelance e mamma. Da anni scrivo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di<strong> lavoro, salute, alimentazione, sostenibilit&#224;, turismo, libri</strong>. Mi trovi anche su <a href="https://www.instagram.com/silvia_gole/">Instagram</a> e <a href="https://www.linkedin.com/in/silvia-de-bernardin/">Linkedin</a> e sulle pagine digitali, cartacee e social di <a href="https://www.giovanigenitori.it/">Giovani Genitori</a>, <a href="https://www.vegolosi.it/vegolosi-mag-tutte-le-uscite/">Vegolosi MAG</a>, <a href="https://www.ildolomiti.it/altra-montagna">L&#8217;AltraMontagna</a> e <a href="https://www.jobintourism.it/">Job in Tourism</a>.</em></p><p><em>Le immagini che danno forma visiva al villaggio di questa newsletter sono frutto della mano e della creativit&#224; magica di <a href="/__u/open.substack.com/users/4117869-alice-fadda?utm_source=mentions">Alice Fadda</a>.</em></p><div class="captioned-button-wrap" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/38-ci-vuole-un-villaggio-i-deficit?utm_source=substack&utm_medium=email&utm_content=share&action=share&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Share&quot;}" data-component-name="CaptionedButtonToDOM"><div class="preamble"><p class="cta-caption"><em>Se questa newsletter ti piace, c&#8217;&#232; un modo facilissimo per farla crescere e aiutare me a scriverla: condividerla con chi vuoi da questo bottone</em></p></div><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/38-ci-vuole-un-villaggio-i-deficit?utm_source=substack&utm_medium=email&utm_content=share&action=share&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Share&quot;}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/38-ci-vuole-un-villaggio-i-deficit?utm_source=substack&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;action=share"><span>Share</span></a></p></div><p>Leggi <strong>altre storie </strong>dall&#8217;<strong>archivio del villaggio:</strong></p><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;487dbfe8-2f7e-4c96-8a5a-2ea427b31ecf&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta il cantiere del nuovo villaggio, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Se questo numero ti &#232; stato inoltrato, puoi iscriverti per riceverla direttamente nella tua casella email ogni due settimane dal bottone qui sotto:&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#26 Ci vuole un villaggio I \&quot;Come nascono i bambini?\&quot;&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2025-02-24T06:30:57.025Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!Y5FK!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9b15c950-35d1-4e89-bb5a-7f7409a7b7aa_1920x1280.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/26-i-come-nascono-i-bambini&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:157635120,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:7,&quot;comment_count&quot;:2,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;db830ebc-0603-4ed6-b35c-b328203b97fa&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta il cantiere del nuovo villaggio, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di genitorialit&#224;, ma anche di comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, welfare, territorio, cultura, narrazioni. Puoi iscriverti qui:&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#32 Ci vuole un villaggio... fatto di case e di radici&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2025-06-16T05:33:18.190Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/32-ci-vuole-un-villaggio-fatto-di&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:165853204,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:11,&quot;comment_count&quot;:5,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;d2410f0d-f1b7-4673-8263-deadecddeb87&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Hai presente l&#8217;espressione &#8220;essere sul pezzo&#8221;? Ecco, avevo programmato l&#8217;intervista che leggerai tra poco da prima delle vacanze: era un po&#8217; che volevo tornare sul tema del rapporto tra ragazzi, social e device e noi genitori (ne avevo gi&#224; parlato all&#8217;inizio dell&#8217;anno,&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#18 Ci vuole un villaggio I A proposito di smartphone, social e ragazzi&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2024-09-16T06:03:10.006Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!Xcgx!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8613b7be-05dd-4a18-b51e-aca7215103f6_1920x1440.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/18-ci-vuole-un-villaggio-i-a-proposito&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:148913131,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:7,&quot;comment_count&quot;:0,&quot;publication_id&quot;:2035602,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[#37 Ci vuole un villaggio I "Cinque minuti per cambiare la scuola"]]></title><description><![CDATA[Un progetto dell'Universit&#224; Bicocca racconta idee di creativit&#224; organizzativa che gi&#224; esistono in molte scuole italiane: eccone alcune davvero speciali, tutte da copiare]]></description><link>https://silviadebernardin.substack.com/p/37-ci-vuole-un-villaggio-i-cinque</link><guid isPermaLink="false">https://silviadebernardin.substack.com/p/37-ci-vuole-un-villaggio-i-cinque</guid><dc:creator><![CDATA[Silvia De Bernardin]]></dc:creator><pubDate>Mon, 15 Sep 2025 05:33:21 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!cxJb!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F665d3589-7806-47a8-b0c0-ac21f9deeb4b_1920x1280.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<h2><strong>Ciao!</strong></h2><p><em>Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta <strong>il cantiere del nuovo villaggio</strong>, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di <strong>comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni</strong>. Puoi iscriverti qui:</em></p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe now&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/subscribe"><span>Subscribe now</span></a></p><p></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uwrp!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7d5d13a3-3931-4b40-8e4c-ed988cd59e8b_3508x471.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uwrp!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7d5d13a3-3931-4b40-8e4c-ed988cd59e8b_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uwrp!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7d5d13a3-3931-4b40-8e4c-ed988cd59e8b_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uwrp!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7d5d13a3-3931-4b40-8e4c-ed988cd59e8b_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uwrp!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7d5d13a3-3931-4b40-8e4c-ed988cd59e8b_3508x471.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uwrp!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7d5d13a3-3931-4b40-8e4c-ed988cd59e8b_3508x471.png" width="1456" height="195" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/7d5d13a3-3931-4b40-8e4c-ed988cd59e8b_3508x471.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:195,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:983754,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/173249785?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7d5d13a3-3931-4b40-8e4c-ed988cd59e8b_3508x471.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uwrp!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7d5d13a3-3931-4b40-8e4c-ed988cd59e8b_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uwrp!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7d5d13a3-3931-4b40-8e4c-ed988cd59e8b_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uwrp!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7d5d13a3-3931-4b40-8e4c-ed988cd59e8b_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Uwrp!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F7d5d13a3-3931-4b40-8e4c-ed988cd59e8b_3508x471.png 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Ormai l&#8217;anno &#232; proprio cominciato. In questi giorni la campanella sta suonando in tutte le scuole d&#8217;Italia. In moltissime, per&#242;, <strong>solamente per poche ore al giorno</strong>, e sar&#224; cos&#236; ancora per molti giorni, se non addirittura per settimane. Ogni anno la storia si ripete: <strong>mancano gli insegnanti </strong>per coprire gli organici e garantire sia le ore di lezione del tempo pieno che la vigilanza durante il servizio mensa. Cos&#236;, si parte a scartamento ridotto e, dopo 13 settimane estive senza scuola, anche il nuovo anno scolastico inizia in salita per molte famiglie. Per&#242;. Visto che qui ci siamo ripromessi pi&#249; volte di tenere un atteggiamento costruttivo, dedichiamo questo numero <strong>alla scuola che ci piace</strong>, quella che funziona, che mette in campo <strong>soluzioni creative</strong>, che sfrutta l&#8217;autonomia scolastica in modo positivo. Insomma, la scuola che, nonostante tutte le difficolt&#224; che conosciamo bene e che spesso prescindono da chi la scuola la fa e la vive, ci prova.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cxJb!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F665d3589-7806-47a8-b0c0-ac21f9deeb4b_1920x1280.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cxJb!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F665d3589-7806-47a8-b0c0-ac21f9deeb4b_1920x1280.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cxJb!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F665d3589-7806-47a8-b0c0-ac21f9deeb4b_1920x1280.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cxJb!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F665d3589-7806-47a8-b0c0-ac21f9deeb4b_1920x1280.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cxJb!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F665d3589-7806-47a8-b0c0-ac21f9deeb4b_1920x1280.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cxJb!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F665d3589-7806-47a8-b0c0-ac21f9deeb4b_1920x1280.jpeg" width="508" height="338.782967032967" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/665d3589-7806-47a8-b0c0-ac21f9deeb4b_1920x1280.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:971,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:508,&quot;bytes&quot;:526273,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/173249785?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F665d3589-7806-47a8-b0c0-ac21f9deeb4b_1920x1280.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cxJb!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F665d3589-7806-47a8-b0c0-ac21f9deeb4b_1920x1280.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cxJb!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F665d3589-7806-47a8-b0c0-ac21f9deeb4b_1920x1280.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cxJb!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F665d3589-7806-47a8-b0c0-ac21f9deeb4b_1920x1280.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!cxJb!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F665d3589-7806-47a8-b0c0-ac21f9deeb4b_1920x1280.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">(Foto di <a href="https://unsplash.com/it/@laurar1vera?utm_content=creditCopyText&amp;utm_medium=referral&amp;utm_source=unsplash">Laura Rivera</a> su <a href="https://unsplash.com/it/foto/matite-colorate-assortite-in-secchiello-giallo-ArH3dtoDQc0?utm_content=creditCopyText&amp;utm_medium=referral&amp;utm_source=unsplash">Unsplash</a>)</figcaption></figure></div><h3><em>&#8220;Cinque minuti per cambiare la scuola&#8221;</em></h3><p>Lo scorso aprile ho partecipato a un evento di cui ancora qui non ho scritto. Uno di quelli dai quali esci dicendo: &#8220;Ma allora si pu&#242; fare!&#8221;. Ma anche: &#8220;E allora perch&#233; non si fa?&#8221;. L&#8217;evento era il convegno conclusivo della prima edizione del progetto &#8220;Cinque minuti per cambiare la scuola&#8221;, lanciato lo scorso anno dall&#8217;Universit&#224; degli Studi di Milano-Bicocca per dare visibilit&#224; ai <strong>tanti progetti di creativit&#224; organizzativa che gi&#224; esistono</strong> in molte scuole italiane. Alla call della Bicocca hanno risposto istituti da tutta Italia e durante il convegno sono stati presentati 25 progetti, articolati intorno a cinque parole chiave: <strong>osare, uscire, dare fiducia, scegliere, mescolarsi</strong>. </p><blockquote><p>&#8220;Abbiamo capito che c&#8217;&#232; <strong>una scuola vivace e creativa</strong>, fatta di dirigenti, insegnanti, studenti. Dare loro parola &#232; <strong>un atto politico</strong>, nel senso che costruisce la nostra <em>polis</em> - ha detto Anna Granata, professoressa presso il Dipartimento di Scienze umane per la formazione &#8220;Riccardo Massa&#8221; della Bicocca, a capo del progetto -. Questo non significa nascondere il fatto che la scuola sia in sofferenza:<strong> il 73% degli studenti dice di avere il &#8220;mal di scuola&#8221;</strong>. E quanti sono i docenti in difficolt&#224;? Non &#232; solo una questione di risorse che mancano, ma di clima pesante, di talenti svuotati e messi da parte. E, invece, abbiamo bisogno di <strong>liberare l&#8217;intelligenza creativa che c&#8217;&#232; nelle nostre scuole</strong>&#8221;.</p></blockquote><p>Il grimaldello per farlo - &#232; l&#8217;idea alla base della campagna - &#232; l&#8217;<strong>autonomia scolastica</strong>, &#8220;che istituzionalizza la creativit&#224; organizzativa permettendo a ogni scuola di <strong>reimmaginare se stessa</strong>&#8221;, ha spiegato Valerio Ferrero, maestro di scuola primaria e dottorando in Pedagogia all'Universit&#224; di Torino, che fa parte del team del progetto insieme ad Annalisa Perino, Ruggero Poi, Marta Begna e Tiziana Mazzon.</p><p>Le idee presentate fanno esattamente questo: usano tutti gli spazi fisici e di tempo che, grazie all&#8217;autonomia, ogni istituto pu&#242; gestire liberamente per &#8220;<strong>coltivare il confronto, la democrazia, il dissenso, per innovare la scuola</strong>. Usiamo la <strong>partecipazione</strong> di tutte e tutti - &#232; stato l&#8217;invito - per costruire la comunit&#224; scolastica: insegnanti, dirigenti, studenti, famiglie, territorio, terzo settore, <strong>insieme per un progetto educativo capillare</strong>, per rompere il confine tra ci&#242; che &#232; dentro la scuola e ci&#242; che &#232; fuori. Per <strong>immaginare una scuola diversa</strong> da quella di oggi, che ci sta un po&#8217; stretta&#8221;.</p><h4>Cinque progetti di cambiamento</h4><p>Ma nel concreto di cosa &#232; fatta questa scuola cos&#236; innovativa? Per lo pi&#249; di <strong>micro-idee</strong>, che tuttavia fanno la differenza migliorando il benessere di studenti e docenti. Presentate all&#8217;insegna del motto <strong>&#8220;Vietato non copiare!&#8221;</strong>, in occasione del convegno sono state esposte direttamente dai rispettivi protagonisti: insegnanti, dirigenti e molti studenti. Sono una pi&#249; bella dell&#8217;altra: ne ho scelte cinque che mi hanno colpito in modo particolare, le racconto qui condividendo lo spirito dei promotori del progetto secondo cui &#8220;raccontare le cose che funzionano, che portano novit&#224;, &#232; gi&#224; <strong>una forma di innovazione</strong>&#8221;.</p><ol><li><p><strong>Il primo collegio docenti per Gaza</strong>. All&#8217;Istituto Comprensivo Lozzo Atestino, sui Colli Euganei, in Veneto, hanno deciso che la prima riunione dell&#8217;anno degli insegnanti sar&#224; dedicata a discutere della situazione a Gaza e, soprattutto, delle <strong>attivit&#224; che la scuola intende attivare</strong> per sensibilizzare gli studenti e coltivare una cittadinanza attiva e consapevole all&#8217;interno della scuola. So per certo che l&#8217;attenzione su Gaza di ragazze e ragazzi &#232; gi&#224; e sar&#224; ancora altissima: il fatto che venga in qualche modo istituzionalizzata e condivisa con gli adulti della scuola mi pare una cosa bellissima - e di cui c&#8217;&#232; grandissimo bisogno.</p></li><li><p><strong>A scuola senza voti</strong>. Della questione dei voti a scuola abbiamo discusso gi&#224; molte volte in questa newsletter, anche a proposito delle novit&#224; introdotte da quest&#8217;anno, con il voto in condotta che pu&#242; determinare la bocciatura e la reintroduzione dei voti senza giudizio alla scuola primaria (un bel riassuntone si trova nel numero <a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/12-ci-vuole-un-villaggio-la-scuola">&#8220;La scuola non &#232; una gara&#8221;</a>). Ecco, alla Scuola Media Paolo VI di Rho, alle porte di Milano, su iniziativa del collegio docenti &#232; stato introdotto un sistema alternativo, basato sull&#8217;<strong>autovalutazione</strong>. L&#8217;idea - hanno spiegato gli insegnanti - &#232; trasformare il voto in una &#8220;<strong>valutazione di processo,</strong> che non si limita a dare i numeri, ma <strong>riconosce il potenziale e la crescita di ogni singola persona</strong>&#8221;. In cui l&#8217;errore &#232; vissuto come &#8220;occasione di apprendimento e miglioramento nel tempo&#8221; e il voto come &#8220;un&#8217;attivit&#224; relazionale, in cui gli studenti si confrontano con i compagni di classe e con gli insegnanti rispetto al loro percorso di apprendimento, ai traguardi raggiunti e agli aspetti ancora da migliorare. Condividere con gli studenti il processo della valutazione - hanno ricordato i docenti - li aiuta a sviluppare <strong>un metodo di studio pi&#249; efficace</strong> e a essere pi&#249; consapevoli del proprio percorso di apprendimento&#8221;. </p></li><li><p><strong>Anche le mamme vanno a scuola</strong>. Questo progetto, attivato dal CPIA - il Centro Provinciale Istruzione Adulti - di Udine mi &#232; piaciuto moltissimo: &#232; nato dall&#8217;osservazione di un dettaglio, che ha permesso di cambiare una piccola cosa determinando un impatto notevole. Le insegnanti del Centro si sono accorte che la scuola per adulti, che ha un alto tasso di utenza straniera, era frequentata quasi esclusivamente da uomini. Uno dei motivi principali era che i corsi si tenevano la sera e per le donne (mamme) parteciparvi era molto difficile a livello organizzativo. Da qui, l&#8217;idea di <strong>cambiare orari e luogo</strong>, facendoli coincidere con l&#8217;orario di scuola dei bambini, al mattino e al pomeriggio. &#8220;Ora le mamme ci sono - hanno raccontato le docenti del CPIA - fanno lezione di italiano e non solo, nella prestigiosa ed elegante sala consiliare, vanno per mostre e a teatro, partecipano a premi letterari e <strong>costruiscono cos&#236; la loro piena integrazione</strong>&#8221;. A volte, basta davvero poco.</p></li><li><p><strong>Coltivare l&#8217;inclusione</strong>. L&#8217;espressione, in questo caso, &#232; letterale: al liceo Parini di Seregno, in Brianza, hanno deciso di usare <strong>il terreno e la cura della natura come strumenti di incontro e condivisione.</strong> Ecco allora che l&#8217;orto scolastico &#232; diventato uno spazio educativo dove gli studenti, <strong>ragazzi e ragazze disabili e non</strong>, di et&#224; e classi diverse, si trovano a lavorare fianco a fianco, coltivando relazioni e amicizie. </p></li><li><p><strong>Gli strumenti per costruire i sogni</strong>. Non nascondo di essermi commossa pi&#249; volte durante la presentazione dei progetti, per la passione, il coinvolgimento, l&#8217;entusiasmo espressi dai protagonisti. &#200; successo, per esempio, durante l&#8217;intervento della giovanissima prof. (di cui purtroppo non ho segnato il nome) di<a href="https://www.teachforitaly.org/"> &#8220;Teach for Italy&#8221;</a>, ramo italiano del progetto internazionale &#8220;Teach for all&#8221; che permette a insegnanti preparati e motivati di andare a <strong>lavorare in scuole pubbliche in contesti svantaggiati</strong>. &#8220;Le periferie delle grandi citt&#224; - &#232; l&#8217;idea su cui si basa la rete di Teach for Italy - sono luoghi dove &#232; possibile davvero fare la differenza nella vita di bambini e ragazzi, <strong>portando la propria energia, competenza, motivazione </strong>a costruire una societ&#224; migliore&#8221;. Perch&#233; - ha ricordato l&#8217;insegnante raccontando la propria esperienza personale - non basta sognare, ma servono gli strumenti giusti perch&#233; ragazzi e ragazze possano coltivare i loro sogni&#8221;. </p></li></ol><div id="youtube2-hWUEeGzFPYY" class="youtube-wrap" data-attrs="{&quot;videoId&quot;:&quot;hWUEeGzFPYY&quot;,&quot;startTime&quot;:null,&quot;endTime&quot;:null}" data-component-name="Youtube2ToDOM"><div class="youtube-inner"><iframe src="https://www.youtube-nocookie.com/embed/hWUEeGzFPYY?rel=0&amp;autoplay=0&amp;showinfo=0&amp;enablejsapi=0" frameborder="0" loading="lazy" gesture="media" allow="autoplay; fullscreen" allowautoplay="true" allowfullscreen="true" width="728" height="409"></iframe></div></div><p>E poi ancora: <strong>corsi di lingua italiana</strong> per studenti stranieri condotti con modalit&#224; innovative, <strong>laboratori teatrali e di circo permanenti</strong>, scuole dell&#8217;infanzia <strong>in fattoria</strong>, <strong>orari scolastici decostruiti</strong> per classi e ricostruiti seguendo passioni e curiosit&#224;, <strong>menu della mensa scritti dagli alunni</strong>, aule speciali pensate <strong>come &#8220;camerette&#8221;</strong> per permettere ai bambini di rilassarsi. Tutte cose incredibili eppure realizzate in scuole normalissime - nella maggior parte dei casi pubbliche. </p><blockquote><p>Della scuola raccontiamo sempre ci&#242; che non funziona - mi ero appuntata sul momento - e, invece, c&#8217;&#232; <strong>un potenziale di cambiamento enorme</strong>, che ha solo bisogno di essere <strong>liberato, raccontato, condiviso</strong>. E <strong>sostenuto</strong>, a livello istituzionale, culturale, economico. </p></blockquote><h4>Un podcast e la nuova call permanente</h4><p>Le 25 idee presentate lo scorso aprile sono raccontate sul sito di &#8220;<a href="https://5minutiscuola.it/">Cinque minuti per cambiare la scuola&#8221;</a>, online da qualche giorno, ciascuna con il riferimento dell&#8217;istituto e un contatto per approfondire, qualora altre scuole volessero mettersi in contatto <strong>per avere informazioni </strong>sui singoli progetti. Intanto, l&#8217;iniziativa prosegue: la Bicocca ha deciso di rendere la &#8220;call for ideas&#8221; permanente per <strong>continuare a raccogliere e condividere nuove iniziative</strong> di creativit&#224; organizzativa (le scuole possono partecipare compilando il form a questo <a href="https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeFLSiYy9YGNTHZ4Q3xggbvZVYM7VRiVX8lCg-M2xRE7Ihrsw/viewform">link</a>). &#200; stato realizzato anche un <strong>podcast</strong>, le cui prime puntate sono state pubblicate in questi giorni: si intitola proprio <a href="https://open.spotify.com/show/0r10PB4Wi6yy0acXy5PFjQ?si=6IEKYt39Te6fxT8yJzez6g&amp;nd=1&amp;dlsi=0c9e0ffaff924c48">&#8220;Vietato non copiare&#8221;</a>, &#232; curato da Anna Granata e, settimana dopo settimana, racconter&#224; in cinque minuti i diversi progetti. </p><h4>Nota a margine</h4><p>Dopo che gran parte di questa newsletter era stata gi&#224; scritta, la scuola &#232; ricominciata anche qui. Il primo giorno ho lasciato mia figlia davanti al portone, baldanzosa e felice di rivedere i suoi compagni di classe. Poco dopo, mentre andavo al lavoro, sulla chat di classe &#232; arrivata una circolare, datata 1&#176; settembre: il nostro istituto comprensivo - si spiega nel documento relativo al primo collegio docenti dell&#8217;anno - ha deciso di <strong>aderire all&#8217;unanimit&#224; al Manifesto della Rete Docenti per Gaza</strong>. </p><blockquote><p>&#8220;<strong>Di fronte al genocidio in corso nella Striscia di Gaza, non possiamo restare in silenzio</strong>. Il nostro ruolo di educatrici ed educatori ci impone di schierarci dalla parte della vita, della dignit&#224; e dei diritti umani&#8221;. </p></blockquote><p>Ho dovuto rileggere almeno un paio di volte perch&#233; pi&#249; leggevo pi&#249; gli occhi si appannavano. La scuola, aderendo al Manifesto, ne fa proprie le richieste: <strong>il cessate il fuoco immediato</strong>, la <strong>fine dell&#8217;occupazione e dell&#8217;apartheid</strong> nei territori palestinesi, la <strong>tutela dei minori e del diritto allo studio</strong>, la <strong>difesa della libert&#224; di parola e di insegnamento</strong>, ma anche &#8220;la <strong>cessazione  della complicit&#224; politica, militare ed economica dell&#8217;Italia e dell&#8217;Unione europea</strong> con chi sta commettendo crimini contro l&#8217;umanit&#224;&#8221;. Sul lato pratico, la scuola organizzer&#224; nel corso dell&#8217;anno una serie di iniziative e attivit&#224; dedicate alla pace, ai diritti umani e alla cittadinanza globale. Da genitore e da cittadina mi sono commossa e mi sono sentita orgogliosa di far parte di una comunit&#224; educante capace di esprimere <strong>una posizione e un impegno cos&#236; chiari e netti</strong>. Si pu&#242; fare, si pu&#242; fare davvero.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ck_E!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6028425a-e80f-4822-9129-b52be8163728_3508x507.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ck_E!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6028425a-e80f-4822-9129-b52be8163728_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ck_E!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6028425a-e80f-4822-9129-b52be8163728_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ck_E!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6028425a-e80f-4822-9129-b52be8163728_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ck_E!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6028425a-e80f-4822-9129-b52be8163728_3508x507.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ck_E!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6028425a-e80f-4822-9129-b52be8163728_3508x507.png" width="1456" height="210" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/6028425a-e80f-4822-9129-b52be8163728_3508x507.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:210,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:263944,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/173249785?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6028425a-e80f-4822-9129-b52be8163728_3508x507.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ck_E!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6028425a-e80f-4822-9129-b52be8163728_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ck_E!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6028425a-e80f-4822-9129-b52be8163728_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ck_E!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6028425a-e80f-4822-9129-b52be8163728_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Ck_E!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6028425a-e80f-4822-9129-b52be8163728_3508x507.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>E tu? Come &#232; iniziato questo settembre? Vedrai che il tempo pieno prima o poi arriva anche l&#236;. Intanto, se ti fa piacere, aiutami a far girare queste belle storie di scuola, magari proprio dentro la scuola che frequentano i tuoi figli o quella nella quale lavori. Facciamo passare il messaggio che <strong>le cose si possono fare in modo diverso</strong>: &#232; faticoso, lo so, ma proviamoci: </p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/?utm_source=substack&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;action=share&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Share Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/?utm_source=substack&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;action=share"><span>Share Ci vuole un villaggio</span></a></p><p>Qui ci sentiamo <strong>tra due settimane</strong>: ho fatto un&#8217;intervista che mi ha aperto il cuore e non vedo l&#8217;ora di condividerla &#129505;</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TmKQ!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F211f44c4-3738-4934-bd82-76fbe40d7636_3090x1216.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TmKQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F211f44c4-3738-4934-bd82-76fbe40d7636_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TmKQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F211f44c4-3738-4934-bd82-76fbe40d7636_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TmKQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F211f44c4-3738-4934-bd82-76fbe40d7636_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TmKQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F211f44c4-3738-4934-bd82-76fbe40d7636_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TmKQ!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F211f44c4-3738-4934-bd82-76fbe40d7636_3090x1216.png" width="408" height="160.56593406593407" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/211f44c4-3738-4934-bd82-76fbe40d7636_3090x1216.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:573,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:408,&quot;bytes&quot;:1681810,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/173249785?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F211f44c4-3738-4934-bd82-76fbe40d7636_3090x1216.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TmKQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F211f44c4-3738-4934-bd82-76fbe40d7636_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TmKQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F211f44c4-3738-4934-bd82-76fbe40d7636_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TmKQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F211f44c4-3738-4934-bd82-76fbe40d7636_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TmKQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F211f44c4-3738-4934-bd82-76fbe40d7636_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p><em>&#8220;Ci vuole un villaggio&#8221; &#232; la newsletter che <strong>prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori la mattina fuori da scuola</strong> per provare ad allargare lo sguardo. Perch&#233; ho scelto questo titolo e il senso di questa newsletter, lo trovi spiegato meglio<a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/1-ci-vuole-un-villaggio-cominciamo?utm_source=substack&amp;publication_id=2035602&amp;post_id=138023076&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;utm_campaign=email-share&amp;isFreemail=true&amp;r=127lj9"> qui, nel primo numero</a>.</em></p><p><em>Io sono <strong>Silvia De Bernardin</strong>, giornalista freelance e mamma. Da anni scrivo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di<strong> lavoro, salute, alimentazione, sostenibilit&#224;, turismo, libri</strong>. Mi trovi anche su <a href="https://www.instagram.com/silvia_gole/">Instagram</a> e <a href="https://www.linkedin.com/in/silvia-de-bernardin/">Linkedin</a> e sulle pagine digitali, cartacee e social di <a href="https://www.giovanigenitori.it/">Giovani Genitori</a>, <a href="https://www.vegolosi.it/vegolosi-mag-tutte-le-uscite/">Vegolosi MAG</a>, <a href="https://www.ildolomiti.it/altra-montagna">L&#8217;AltraMontagna</a> e <a href="https://www.jobintourism.it/">Job in Tourism</a>.</em></p><p><em>Le immagini che danno forma visiva al villaggio di questa newsletter sono frutto della mano e della creativit&#224; magica di <a href="/__u/open.substack.com/users/4117869-alice-fadda?utm_source=mentions">Alice Fadda</a>.</em></p><div class="subscription-widget-wrap-editor" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe&quot;,&quot;language&quot;:&quot;en&quot;}" data-component-name="SubscribeWidgetToDOM"><div class="subscription-widget show-subscribe"><div class="preamble"><p class="cta-caption"><em>Se questa newsletter ti piace, c&#8217;&#232; un modo facilissimo per farla crescere e aiutare me a scriverla: condividerla con chi vuoi da questo bottone</em></p></div><form class="subscription-widget-subscribe"><input type="email" class="email-input" name="email" placeholder="Type your email&#8230;" tabindex="-1"><input type="submit" class="button primary" value="Subscribe"><div class="fake-input-wrapper"><div class="fake-input"></div><div class="fake-button"></div></div></form></div></div><p>Leggi <strong>altre storie </strong>dall&#8217;<strong>archivio del villaggio </strong>a tema scuola:</p><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;3000985a-c7ac-4dff-b013-3641ff830453&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta il cantiere del nuovo villaggio, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Se questo numero ti &#232; stato inoltrato, puoi iscriverti per riceverla direttamente nella tua casella email ogni due settimane dal bottone qui sotto:&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#25 Ci vuole un villaggio I Parliamo (ancora) di scuola &quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2025-02-10T06:31:34.434Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!hzMd!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0309bf33-2a36-42d8-9dd3-c6a74c35b646_1920x1280.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/25-ci-vuole-un-villaggio-i-parliamo&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:155932367,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:7,&quot;comment_count&quot;:0,&quot;publication_id&quot;:null,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;783499c5-83f0-4ffb-97bf-72bce692c8f7&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta il cantiere del nuovo villaggio, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini.&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#20 Ci vuole un villaggio I \&quot;Ma come si fa?\&quot;&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2024-11-04T07:05:49.951Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!8_Q5!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6f8e59c5-6241-4410-be32-5b131ede62e5_1920x1359.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/20-ci-vuole-un-villaggio-i-ma-come&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:150973877,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:12,&quot;comment_count&quot;:2,&quot;publication_id&quot;:null,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;ace20d3d-3c44-4727-ace2-dbc31c24d1e8&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Come stai? Come sono andate le ultime due settimane? Qui gennaio ha ripreso a correre prendendo il passo veloce del resto dell&#8217;anno. Sto provando a tenerlo a bada camminando appena posso nella natura, vedendo amici e andando a letto presto: s&#236;, ho realizzato che per me gennaio &#232; il mese dell&#8217;anno in cui pi&#249; volentieri spengo la luce un po&#8217; prima. &#8230;&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#6 Ci vuole un villaggio I Hai studiato per l'interrogazione su Manzoni?&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2024-01-29T07:03:29.142Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!wzaE!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8371844f-38e9-409a-b710-36fe2d7325f5_1920x1277.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/6-ci-vuole-un-villaggio-i-che-ci&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:140895274,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:1,&quot;comment_count&quot;:0,&quot;publication_id&quot;:null,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[#36 Ci vuole un villaggio I Sette cose che ho capito in vacanza ]]></title><description><![CDATA[Tra pensieri ondivaghi e riflessioni sparse, rompiamo il ghiaccio di settembre]]></description><link>https://silviadebernardin.substack.com/p/36-ci-vuole-un-villaggio-i-sette</link><guid isPermaLink="false">https://silviadebernardin.substack.com/p/36-ci-vuole-un-villaggio-i-sette</guid><dc:creator><![CDATA[Silvia De Bernardin]]></dc:creator><pubDate>Mon, 01 Sep 2025 05:33:32 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!9QN4!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2d584eb-739b-48a5-9f4b-ee78e45cb137_4032x3024.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<h2><strong>Ciao!</strong></h2><p><em>Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta <strong>il cantiere del nuovo villaggio</strong>, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di <strong>comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni</strong>. Puoi iscriverti qui:</em></p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe now&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/subscribe"><span>Subscribe now</span></a></p><p></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TMEw!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F967a66d4-c18e-4505-a727-099fc798118a_3508x471.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TMEw!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F967a66d4-c18e-4505-a727-099fc798118a_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TMEw!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F967a66d4-c18e-4505-a727-099fc798118a_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TMEw!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F967a66d4-c18e-4505-a727-099fc798118a_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TMEw!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F967a66d4-c18e-4505-a727-099fc798118a_3508x471.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TMEw!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F967a66d4-c18e-4505-a727-099fc798118a_3508x471.png" width="1456" height="195" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/967a66d4-c18e-4505-a727-099fc798118a_3508x471.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:195,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:983754,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/165336649?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F967a66d4-c18e-4505-a727-099fc798118a_3508x471.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TMEw!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F967a66d4-c18e-4505-a727-099fc798118a_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TMEw!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F967a66d4-c18e-4505-a727-099fc798118a_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TMEw!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F967a66d4-c18e-4505-a727-099fc798118a_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!TMEw!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F967a66d4-c18e-4505-a727-099fc798118a_3508x471.png 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Rieccoci! Sembra passato un soffio e, insieme, un tempo infinito. Invece, &#232; stata solamente una manciata di giorni e siamo gi&#224; tutti pronti a ributtarci nella mischia. Qualche giorno fa, durante l&#8217;ultimo scampolo di vacanza, mentre a Trento camminavo lungo l&#8217;Adige sotto un cielo cupo e ventoso, pensavo che<strong> a queste benedette vacanze chiediamo sempre troppo,</strong> come se dovessero portarci chiss&#224; quale novit&#224;, illuminazione, cambiamento. E, invece, dovremmo forse solamente<strong> lasciare che passino, starci dentro, viverle</strong> come uno dei momenti delle nostre vite.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9QN4!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2d584eb-739b-48a5-9f4b-ee78e45cb137_4032x3024.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9QN4!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2d584eb-739b-48a5-9f4b-ee78e45cb137_4032x3024.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9QN4!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2d584eb-739b-48a5-9f4b-ee78e45cb137_4032x3024.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9QN4!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2d584eb-739b-48a5-9f4b-ee78e45cb137_4032x3024.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9QN4!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2d584eb-739b-48a5-9f4b-ee78e45cb137_4032x3024.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9QN4!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2d584eb-739b-48a5-9f4b-ee78e45cb137_4032x3024.jpeg" width="550" height="412.5" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/d2d584eb-739b-48a5-9f4b-ee78e45cb137_4032x3024.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1092,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:550,&quot;bytes&quot;:3541051,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/165336649?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2d584eb-739b-48a5-9f4b-ee78e45cb137_4032x3024.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9QN4!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2d584eb-739b-48a5-9f4b-ee78e45cb137_4032x3024.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9QN4!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2d584eb-739b-48a5-9f4b-ee78e45cb137_4032x3024.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9QN4!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2d584eb-739b-48a5-9f4b-ee78e45cb137_4032x3024.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!9QN4!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd2d584eb-739b-48a5-9f4b-ee78e45cb137_4032x3024.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a></figure></div><p>Per me quest&#8217;anno agosto &#232; stato <strong>un galleggiare lontano dai pensieri</strong>: arrivavano, provavo a trattenerli, ma volavano via. Qualcosa alla fine &#232; rimasto: riflessioni sparse, acchiappate al volo <strong>nel fluttuare di un tempo sospeso</strong>. Ripartiamo, allora, da qui: un inizio soft per questa nuova stagione della newsletter perch&#233;, come vanno ripetendo gli esperti in tv in questi giorni: meglio partire lenti.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wEq2!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5c95b774-b333-4d4a-a288-4bf1dbeddcdb_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wEq2!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5c95b774-b333-4d4a-a288-4bf1dbeddcdb_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wEq2!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5c95b774-b333-4d4a-a288-4bf1dbeddcdb_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wEq2!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5c95b774-b333-4d4a-a288-4bf1dbeddcdb_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wEq2!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5c95b774-b333-4d4a-a288-4bf1dbeddcdb_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wEq2!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5c95b774-b333-4d4a-a288-4bf1dbeddcdb_3508x439.png" width="1456" height="182" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/5c95b774-b333-4d4a-a288-4bf1dbeddcdb_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:182,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/165336649?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5c95b774-b333-4d4a-a288-4bf1dbeddcdb_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wEq2!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5c95b774-b333-4d4a-a288-4bf1dbeddcdb_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wEq2!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5c95b774-b333-4d4a-a288-4bf1dbeddcdb_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wEq2!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5c95b774-b333-4d4a-a288-4bf1dbeddcdb_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!wEq2!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F5c95b774-b333-4d4a-a288-4bf1dbeddcdb_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"></picture><div></div></div></a></figure></div><h3><em>Pensieri sparsi</em></h3><p>Seppur, dunque, le vacanze non abbiano portato chiss&#224; quali stravolgimenti al tran-tran quotidiano che oggi ingrana la marcia, qualcosa di nuovo (o quasi), nelle ultime settimane l&#8217;ho capito. Ovvero:</p><ol><li><p>Che <strong>le vacanze servono a dormire, mangiare, dormire </strong>- oltre a fare bagni-attraversare foreste-vedere castelli-giocare a carte-leggere, e via discorrendo. Ovvero, a <strong>soddisfare con piacere e calma i bisogni primari</strong>, quelli che trascuriamo troppo facilmente durante il resto dell&#8217;anno. &#8220;Mamma, ancora parmigiana??&#8221;. &#8220;S&#236;, tesoro: ancora, ancora e ancora&#8221;, &#232; stata la mia risposta alla domanda che, incredula, mi ha posto la piccola sera dopo sera (per qualche sera di seguito!).</p><blockquote><p>Era gola s&#236;, ma <strong>anche coccola</strong>: il cibo, quello fatto dei sapori che amiamo, lo diventa quando ci concediamo di apprezzarlo come tale e non solamente come mero mezzo di sopravvivenza. </p></blockquote><p>Ed &#232; <strong>una coccola che possiamo ricevere, fare, donare</strong>: me lo sono ricordata un pomeriggio svegliandomi da un riposino con nell&#8217;aria il profumo di una torta di mele appena sfornata dalla piccola con l&#8217;aiuto di mia zia (solo una delle leccornie con le quali si &#232; presa cura di noi per giorni). Il sonno, poi, &#232; davvero sottovalutato: abbiamo tutti <strong>bisogno di dormire di pi&#249; e meglio</strong>: a me lo ha detto il mio nuovo <em>fitness tracker</em>, che ha certificato il mio sonno come &#8220;discreto&#8221; (e io che ho sempre pensato di dormire splendidamente).</p></li><li><p>Che <strong>il corpo conta </strong>e che non c&#8217;&#232; niente come gli elementi naturali che possa risvegliarlo. L&#8217;ho capito <strong>camminando molto</strong> durante tutta l&#8217;estate e me lo ha ricordato il mare: avevo bisogno di sentire il sole caldo sulla pelle e lo scorrere dell&#8217;acqua fresca a ogni tuffo per <strong>realizzare quanto il mare mi fosse mancato</strong> negli ultimi anni e quanto il corpo, molto pi&#249; della testa, avesse bisogno di entrambi.</p></li><li><p>Che <strong>i figli crescono</strong>. &#200; una verit&#224; banale che avevo gi&#224; intravisto nelle ultime estati, ma quest&#8217;anno ne ho avuto piena conferma: pi&#249; ci si allontana dal tempo delle pappe, dei pannolini, della sabbia ingurgitata a piene mani, delle arrampicate impossibili, pi&#249; la vacanza torna a essere<strong> meno fatica e pi&#249; riposo, scoperta, gioco. </strong>E <strong>tra i 6 e i 10 anni il momento &#232; magico</strong>: insieme ai bambini si pu&#242; fare (quasi) tutto, con curiosit&#224; e allegria, ancora a debita distanza dalle inevitabili e necessarie paturnie adolescenziali. Me la godo, per ora, sapendo che il <em>mood</em> cambier&#224; ancora e ancora nei prossimi anni e che bisogner&#224; adattarsi nuovamente.</p></li><li><p>Che <strong>i figli crescono, anche in vacanza</strong>. Lo sanno bene maestre ed educatrici, che a settembre si ritrovano in classe bambini pi&#249; alti di una spanna e con competenze tutte nuove rispetto a quelli che hanno salutato a giugno. </p><blockquote><p>Non c&#8217;entra quanto lontano si vada, n&#233; quanto mirabolanti siano le esperienze che si vivono: ha a che fare, piuttosto, <strong>con il vivere in s&#233;.</strong> Con il fatto di <strong>conoscere luoghi e realt&#224; diverse, mettersi alla prova, incontrare persone, stare in compagnia, giocare, leggere, vivere la natura, apprezzare l&#8217;arte</strong>, in tempi e spazi diversi da quelli di tutti i giorni. Tutte cose che - spiegano psicologi e pedagogisti - fanno da propulsore al loro sviluppo fisico, cognitivo, emotivo.</p></blockquote><p>Per questo l&#8217;estate, i viaggi, le vacanze sono cos&#236; preziosi per i bambini e, per lo stesso e opposto motivo, fattore che acuisce il divario educativo tra chi pu&#242; goderne e chi no - s&#236;, torniamo ancora alla questione del cosiddetto &#8220;summer learning loss&#8221; di cui abbiamo gi&#224; parlato <a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/14-ci-vuole-un-villaggio-i-e-finita?r=2wjz50">qui</a>. Cio&#232;, dell&#8217;<strong>estate lunghissima senza scuola e senza proposte educative e ricreative alternative</strong> dopo la quale chi non avr&#224; potuto andare in vacanza inizier&#224; il nuovo anno un passo indietro rispetto a tutti gli altri.</p><p>E poi, c&#8217;&#232; un altro aspetto. In vacanza i bambini ci sembrano pi&#249; grandi perch&#233; il tempo dilatato che ci concediamo insieme ha il magico potere di <strong>farci vedere cose che nel resto dell&#8217;anno ci sfuggono,</strong> per distrazione o per stanchezza o perch&#233; non diamo loro lo spazio per poterle esprimere. Di quest&#8217;estate ricorder&#242; un paio di conversazioni &#8220;da grandi&#8221; che mi hanno fatto pensare: &#8220;Ehi, ragazzina, ma sei davvero tu?!&#8221;.</p></li><li><p>Ad <strong>abbassare le aspettative</strong>. Me lo hanno ricordato le letture minuziosamente programmate per le vacanze che non ho fatto, soppiantate in corsa da altre del tutto casuali, che hanno finito poi per scivolare via, con leggerezza. </p><blockquote><p>E va bene cos&#236;, mi sono detta: la lettura, come la vacanza, non deve essere necessariamente edificante n&#233; tanto meno performativa: <strong>a volte, basta che sia</strong>. Molto del suo valore &#232; gi&#224; l&#236;: nei posti, nelle persone, nelle storie reali o immaginarie che incroci. Nel<strong> tempo che ti ritagli per loro</strong>.</p></blockquote><p>Anche aver tenuto i social molto pi&#249; chiusi rispetto al solito ha contribuito non poco a diminuire la sensazione strisciante di <strong>essere sempre in debito o in attesa di qualcosa</strong>, persino in vacanza.</p></li><li><p>A <strong>tenere a bada il giudizio</strong>. In treno, in piscina, in spiaggia, in bar e ristoranti, non ho potuto fare a meno di osservare quanti bambini, anche molto piccoli, trascorrano il tempo - e mangino, soprattutto - davanti a un cellulare. L&#8217;ha notato anche mia figlia - forse con un po&#8217; di invidia, conoscendo la mia posizione netta sull&#8217;argomento. Un eccesso evidente e, per&#242;, mi sono detta pi&#249; volte: <strong>io cosa ne so delle vite di questi genitori che mi siedono accanto e dei loro figli </strong>per potermi esprimere? Sull&#8217;educazione digitale di bambini e genitori &#232; urgente intervenire, ma va fatto <strong>un discorso collettivo, </strong>altrimenti basta un attimo a puntare il dito e a cadere tutti nella trappola del genitore &#8220;perfetto&#8221;. </p></li><li><p>Che <strong>mi mancano i viaggi</strong>. Tra pandemia e cambiamenti vari, quelle degli ultimi anni sono state per me vacanze pi&#249; naturali e stanziali: &#232; tempo di tornare a fare qualche giretto urbano e a mettere il naso fuori dall&#8217;Italia. Rimane, per&#242;, il tema di cui abbiamo parlato qualche mese fa <a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/31-ci-vuole-un-villaggio-i-ripensare?r=2wjz50">qui</a>, sulla <strong>necessit&#224; di ripensare le vacanze </strong>in un&#8217;ottica di sostenibilit&#224; ambientale e sociale: se hai consigli su questo tema, sono molto ben accetti.</p></li></ol><p>In conclusione, cosa porter&#242; con me di tutto ci&#242; nei prossimi mesi? La risposta dovrebbe essere: mangiare meglio, cucinare con gioia per gli altri, sfornare parmigiane, dormire di pi&#249;, giudicare meno, essere pi&#249; rilassata e meno performativa. Ma visto che negli anni ho imparato a dosare i buoni propositi, ne tengo buono solamente uno: provare a lasciare che, come l&#8217;estate, anche<strong> i mesi a venire passino con un po&#8217; pi&#249; di leggerezza, standoci in mezzo e dribblando cose e pensieri inutili</strong>.</p><p>E tu, cosa mi racconti? <strong>Come sono andate la vacanze? </strong>Se hai visto, pensato, letto, mangiato cose belle, buone e interessanti e ti va di raccontarmele, <strong>puoi sempre scrivermi qui</strong>:</p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/36-ci-vuole-un-villaggio-i-sette/comments&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Leave a comment&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/36-ci-vuole-un-villaggio-i-sette/comments"><span>Leave a comment</span></a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SARu!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb658a00a-6223-4301-9265-9c0f52dce210_3508x507.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SARu!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb658a00a-6223-4301-9265-9c0f52dce210_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SARu!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb658a00a-6223-4301-9265-9c0f52dce210_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SARu!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb658a00a-6223-4301-9265-9c0f52dce210_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SARu!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb658a00a-6223-4301-9265-9c0f52dce210_3508x507.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SARu!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb658a00a-6223-4301-9265-9c0f52dce210_3508x507.png" width="1456" height="210" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/b658a00a-6223-4301-9265-9c0f52dce210_3508x507.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:210,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:263944,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/165336649?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb658a00a-6223-4301-9265-9c0f52dce210_3508x507.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SARu!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb658a00a-6223-4301-9265-9c0f52dce210_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SARu!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb658a00a-6223-4301-9265-9c0f52dce210_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SARu!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb658a00a-6223-4301-9265-9c0f52dce210_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SARu!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb658a00a-6223-4301-9265-9c0f52dce210_3508x507.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Ed ecco che <strong>tra pensieri ondivaghi e riflessioni sparse</strong>, abbiamo rotto il ghiaccio di settembre. Dal prossimo numero tornano anche i consigli sui libri, gli articoli, i podcast: per questa settimana ci fermiamo qui (&#232; pur sempre il 1&#176;settembre!).</p><p>Ci leggiamo tra due settimane &#129505;</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DQDY!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa1a257d7-11a4-41f1-a457-40c0916ca7b5_3090x1216.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DQDY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa1a257d7-11a4-41f1-a457-40c0916ca7b5_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DQDY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa1a257d7-11a4-41f1-a457-40c0916ca7b5_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DQDY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa1a257d7-11a4-41f1-a457-40c0916ca7b5_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DQDY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa1a257d7-11a4-41f1-a457-40c0916ca7b5_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DQDY!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa1a257d7-11a4-41f1-a457-40c0916ca7b5_3090x1216.png" width="354" height="139.31456043956044" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/a1a257d7-11a4-41f1-a457-40c0916ca7b5_3090x1216.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:573,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:354,&quot;bytes&quot;:1681810,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/165336649?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa1a257d7-11a4-41f1-a457-40c0916ca7b5_3090x1216.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DQDY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa1a257d7-11a4-41f1-a457-40c0916ca7b5_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DQDY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa1a257d7-11a4-41f1-a457-40c0916ca7b5_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DQDY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa1a257d7-11a4-41f1-a457-40c0916ca7b5_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!DQDY!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fa1a257d7-11a4-41f1-a457-40c0916ca7b5_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p><em>&#8220;Ci vuole un villaggio&#8221; &#232; la newsletter che <strong>prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori la mattina fuori da scuola</strong> per provare ad allargare lo sguardo. Perch&#233; ho scelto questo titolo e il senso di questa newsletter, lo trovi spiegato meglio<a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/1-ci-vuole-un-villaggio-cominciamo?utm_source=substack&amp;publication_id=2035602&amp;post_id=138023076&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;utm_campaign=email-share&amp;isFreemail=true&amp;r=127lj9"> qui, nel primo numero</a>.</em></p><p><em>Io sono <strong>Silvia De Bernardin</strong>, giornalista freelance e mamma. Da anni scrivo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di<strong> lavoro, salute, alimentazione, sostenibilit&#224;, turismo, libri</strong>. Mi trovi anche su <a href="https://www.instagram.com/silvia_gole/">Instagram</a> e <a href="https://www.linkedin.com/in/silvia-de-bernardin/">Linkedin</a> e sulle pagine digitali, cartacee e social di <a href="https://www.giovanigenitori.it/">Giovani Genitori</a>, <a href="https://www.vegolosi.it/vegolosi-mag-tutte-le-uscite/">Vegolosi MAG</a>, <a href="https://www.ildolomiti.it/altra-montagna">L&#8217;AltraMontagna</a> e <a href="https://www.jobintourism.it/">Job in Tourism</a>.</em></p><p><em>Le immagini che danno forma visiva al villaggio di questa newsletter sono frutto della mano e della creativit&#224; magica di <a href="/__u/open.substack.com/users/4117869-alice-fadda?utm_source=mentions">Alice Fadda</a>.</em></p><div class="subscription-widget-wrap-editor" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe&quot;,&quot;language&quot;:&quot;en&quot;}" data-component-name="SubscribeWidgetToDOM"><div class="subscription-widget show-subscribe"><div class="preamble"><p class="cta-caption"><em>Se questa newsletter ti piace, c&#8217;&#232; un modo facilissimo per farla crescere e aiutare me a scriverla: condividerla con chi vuoi da questo bottone</em></p></div><form class="subscription-widget-subscribe"><input type="email" class="email-input" name="email" placeholder="Type your email&#8230;" tabindex="-1"><input type="submit" class="button primary" value="Subscribe"><div class="fake-input-wrapper"><div class="fake-input"></div><div class="fake-button"></div></div></form></div></div><p>Leggi <strong>altre storie </strong>dall&#8217;<strong>archivio del villaggio</strong>:</p><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;b290a99d-c92b-43aa-86f6-abefe0cb23e8&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ehi! Rieccoci qui! Agosto &#232; volato via ed &#232; tempo di quel mese che sa di quaderni nuovi e buoni propositi - categoria della quale, non so tu, ma io sono vera campionessa. In passato, vivevo con frustrazione l&#8217;idea di riuscire poi, nel corso dell&#8217;anno, a mantenerne ben pochi. Adesso ho capito che sono comunque&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#17 Ci vuole un villaggio I Ancora un po' d'estate&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2024-09-02T06:04:17.595Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!xm-i!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdc6d972d-19f3-483d-9eb5-d9e963c21c35_1280x730.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/17-ci-vuole-un-villaggio-i-ancora&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:148260007,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:12,&quot;comment_count&quot;:4,&quot;publication_id&quot;:null,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;ff005214-a4d1-441d-b78e-d68ffd8df5b9&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta il cantiere del nuovo villaggio, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini.&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#20 Ci vuole un villaggio I \&quot;Ma come si fa?\&quot;&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2024-11-04T07:05:49.951Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!8_Q5!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F6f8e59c5-6241-4410-be32-5b131ede62e5_1920x1359.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/20-ci-vuole-un-villaggio-i-ma-come&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:150973877,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:12,&quot;comment_count&quot;:2,&quot;publication_id&quot;:null,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;74b3bf54-d688-4933-89ec-9cbc5cae8234&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Hai presente l&#8217;espressione &#8220;essere sul pezzo&#8221;? Ecco, avevo programmato l&#8217;intervista che leggerai tra poco da prima delle vacanze: era un po&#8217; che volevo tornare sul tema del rapporto tra ragazzi, social e device e noi genitori (ne avevo gi&#224; parlato all&#8217;inizio dell&#8217;anno,&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#18 Ci vuole un villaggio I A proposito di smartphone, social e ragazzi&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2024-09-16T06:03:10.006Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!Xcgx!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8613b7be-05dd-4a18-b51e-aca7215103f6_1920x1440.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/18-ci-vuole-un-villaggio-i-a-proposito&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:148913131,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:7,&quot;comment_count&quot;:0,&quot;publication_id&quot;:null,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[#35 Ci vuole un villaggio I La lista delle vacanze ]]></title><description><![CDATA[Nell'ultimo numero prima della pausa estiva, una selezione di articoli, libri e un podcast per le prossime settimane]]></description><link>https://silviadebernardin.substack.com/p/35-ci-vuole-un-villaggio-i-la-lista</link><guid isPermaLink="false">https://silviadebernardin.substack.com/p/35-ci-vuole-un-villaggio-i-la-lista</guid><dc:creator><![CDATA[Silvia De Bernardin]]></dc:creator><pubDate>Mon, 28 Jul 2025 05:33:30 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!ILlz!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F77c43c2c-3005-4fae-95df-7ea5658561f7_3024x2163.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<h2><strong>Ciao!</strong></h2><p><em>Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta <strong>il cantiere del nuovo villaggio</strong>, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di <strong>comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni</strong>. Puoi iscriverti qui:</em></p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe now&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/subscribe"><span>Subscribe now</span></a></p><p></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Pw2u!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F333d133b-d798-49ef-ac47-1f4f2c8428e4_3508x471.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Pw2u!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F333d133b-d798-49ef-ac47-1f4f2c8428e4_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Pw2u!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F333d133b-d798-49ef-ac47-1f4f2c8428e4_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Pw2u!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F333d133b-d798-49ef-ac47-1f4f2c8428e4_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Pw2u!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F333d133b-d798-49ef-ac47-1f4f2c8428e4_3508x471.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Pw2u!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F333d133b-d798-49ef-ac47-1f4f2c8428e4_3508x471.png" width="1456" height="195" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/333d133b-d798-49ef-ac47-1f4f2c8428e4_3508x471.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:195,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:983754,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/169208861?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F333d133b-d798-49ef-ac47-1f4f2c8428e4_3508x471.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Pw2u!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F333d133b-d798-49ef-ac47-1f4f2c8428e4_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Pw2u!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F333d133b-d798-49ef-ac47-1f4f2c8428e4_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Pw2u!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F333d133b-d798-49ef-ac47-1f4f2c8428e4_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Pw2u!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F333d133b-d798-49ef-ac47-1f4f2c8428e4_3508x471.png 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>E cos&#236;, &#232; arrivata la fine di luglio. Mentre scrivo questa newsletter ho davanti ancora una settimana di lavoro prima delle ferie, quella nella quale si chiudono le ultime cose, ma la testa &#232; gi&#224; altrove. Prima di partire ho l&#8217;abitudine di preparare un elenco delle cose da fare al ritorno, che lascio in bella vista sulla scrivania: il grande potere delle vacanze &#232; quello di <strong>svuotare completamente la testa,</strong> se in questi giorni non preparassi quell&#8217;elenco, al rientro non saprei davvero da che parte ricominciare. </p><p>E, a proposito di elenchi, questo ultimo numero prima della pausa di agosto &#232; proprio <strong>una lista di articoli, libri e podcast </strong>da leggere e ascoltare nelle prossime settimane. Insomma, i classici &#8220;<strong>consigli per le vacanze&#8221;</strong>. Una proposta forse un po&#8217; scontata, ma che personalmente apprezzo sempre: tu chiamala se vuoi <strong>serendipit&#224;</strong>, ma io tra i suggerimenti degli altri ci scovo spesso cose interessanti. E, allora, partiamo!</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ILlz!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F77c43c2c-3005-4fae-95df-7ea5658561f7_3024x2163.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ILlz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F77c43c2c-3005-4fae-95df-7ea5658561f7_3024x2163.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ILlz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F77c43c2c-3005-4fae-95df-7ea5658561f7_3024x2163.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ILlz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F77c43c2c-3005-4fae-95df-7ea5658561f7_3024x2163.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ILlz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F77c43c2c-3005-4fae-95df-7ea5658561f7_3024x2163.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ILlz!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F77c43c2c-3005-4fae-95df-7ea5658561f7_3024x2163.jpeg" width="588" height="420.40384615384613" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/77c43c2c-3005-4fae-95df-7ea5658561f7_3024x2163.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:1041,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:588,&quot;bytes&quot;:2846122,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/169208861?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F77c43c2c-3005-4fae-95df-7ea5658561f7_3024x2163.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ILlz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F77c43c2c-3005-4fae-95df-7ea5658561f7_3024x2163.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ILlz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F77c43c2c-3005-4fae-95df-7ea5658561f7_3024x2163.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ILlz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F77c43c2c-3005-4fae-95df-7ea5658561f7_3024x2163.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ILlz!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F77c43c2c-3005-4fae-95df-7ea5658561f7_3024x2163.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">Sono passati un po&#8217; di anni, ma l&#8217;articolo che aveva colpito l&#8217;attenzione della piccola di casa mi pare ancora attuale, almeno a giudicare dal titolo</figcaption></figure></div><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OzdG!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe0a326cf-9aea-4789-b176-cc0da3bde279_3508x471.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OzdG!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe0a326cf-9aea-4789-b176-cc0da3bde279_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OzdG!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe0a326cf-9aea-4789-b176-cc0da3bde279_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OzdG!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe0a326cf-9aea-4789-b176-cc0da3bde279_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OzdG!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe0a326cf-9aea-4789-b176-cc0da3bde279_3508x471.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OzdG!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe0a326cf-9aea-4789-b176-cc0da3bde279_3508x471.png" width="1456" height="195" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/e0a326cf-9aea-4789-b176-cc0da3bde279_3508x471.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:195,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:983754,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/169208861?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe0a326cf-9aea-4789-b176-cc0da3bde279_3508x471.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OzdG!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe0a326cf-9aea-4789-b176-cc0da3bde279_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OzdG!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe0a326cf-9aea-4789-b176-cc0da3bde279_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OzdG!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe0a326cf-9aea-4789-b176-cc0da3bde279_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!OzdG!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe0a326cf-9aea-4789-b176-cc0da3bde279_3508x471.png 1456w" sizes="100vw"></picture><div></div></div></a></figure></div><h2><em>Articoli</em></h2><p>Due dei numeri della newsletter pi&#249; apprezzati di questa prima parte dell&#8217;anno sono stati quello su <a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/24-ci-vuole-un-villaggio-i-lallattamento">allattamento e divario sociale </a>e quello sull&#8217;<a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/21-ci-vuole-un-villaggio-i-listinto">istinto materno che non esiste.</a> In entrambi si faceva riferimento agli studi pi&#249; avanzati in materia di neuroscienze e antropologia che stanno <strong>riscrivendo il modo che abbiamo di intendere sia la maternit&#224; che la paternit&#224; </strong>suggerendo che <strong>condizionamenti biologici e comportamenti sociali</strong> alla base dell&#8217;accudimento agiscano in maniera diversa da quanto ritenuto finora. Nei giorni scorsi, &#232; uscito su &#8220;Lucy sui mondi&#8221; un bellissimo approfondimento di Silvia Lazzaris dal titolo<em> <a href="https://lucysuimondi.com/listinto-genitoriale-non-funziona-come-crediamo/">L&#8217;istinto genitoriale non funziona come crediamo</a></em>: &#232; un&#8217;analisi puntuale di quanto la ricerca scientifica ha scoperto, anche rispetto alla<strong> responsabilit&#224; della cura e al fatto che essa dovrebbe essere allargata e condivisa</strong>. Non ha potuto non colpirmi la conclusione alla quale arriva Lazzeris:</p><blockquote><p>&#8220;Le madri hanno bisogno di essere circondate di cura. I padri pure, i bambini anche.<strong> Ci vuole un villaggio</strong>. L&#8217;accudimento non &#232; un dono naturale, n&#233; un compito individuale. &#200; una <strong>responsabilit&#224; condivisa</strong>. Ed <strong>&#232; il contesto a rendere l&#8217;accudimento degli altri pi&#249; o meno facile</strong>, non la biologia. La biologia al massimo ci dice che la genitorialit&#224; &#232; latente in ciascuno di noi. Nessuna madre e nessun padre dovrebbero portare il peso di essere, da soli, genitori perfetti. Figuriamoci sentirsi &#8220;contro natura&#8221; per non aderire a un copione di genitore ideale, per accettare che genitorialit&#224; sia anche contraddizione dei sentimenti e delle emozioni, <strong>convivenza della fatica pi&#249; pesante con la gioia pi&#249; pura</strong>. In sintesi: possiamo lasciar andare le favole e gli alibi e iniziare a scegliere come vogliamo esserci&#8221;.</p></blockquote><div><hr></div><p>Puntuale come il cornetto Algida sotto l&#8217;ombrellone, anche quest&#8217;estate &#232; arrivata la polemica a tema &#8220;bambini&#8221;. L&#8217;anno scorso fu quella sulla condivisione degli spazi pubblici e sul fastidio che i pi&#249; piccoli arrecherebbero su treni e aerei piuttosto che al ristorante; quest&#8217;anno &#232; quella sul cosiddetto <strong>&#8220;kid&#8217;s rotting&#8221;</strong>, letteralmente il &#8220;far marcire i bambini&#8221; durante l&#8217;estate, il farli cio&#232; annoiare.  Una sorta di &#8220;controrivoluzione&#8221; rispetto alla lunghissima estate che, senza scuola, &#232; per forza di cose organizzatissima per moltissime famiglie. Ho letto diversi articoli sull&#8217;argomento, alcuni dei quali alquanto irritanti per il tono patinato del racconto, quasi che si stesse parlando dell&#8217;ultimo trend in fatto di borse da spiaggia. </p><blockquote><p>Il tema, per&#242;, esiste ed &#232; sempre il solito: finch&#233; non si metter&#224; mano al <strong>calendario scolastico</strong>, con un serio investimento sull&#8217;edilizia scolastica per rendere accessibili le scuole nelle sempre pi&#249; calde estati italiane, ogni anno ci ritroveremo a parlare di <strong>quanto costano i campi estivi</strong>, di chi e come <strong>se li pu&#242; permettere </strong>e, soprattutto, di quanto l&#8217;estate sia<strong> un momento in cui il divario sociale ed educativo si allarga a dismisura</strong>. </p></blockquote><p>Qui ne avevamo discusso l&#8217;estate scorsa raccontando del progetto &#8220;Arcipelago Educativo&#8221; di Save The Children (trovi il numero della newsletter <a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/14-ci-vuole-un-villaggio-i-e-finita">qui</a>, se vuoi recuperarlo). Sul tema del &#8220;kid&#8217;s rotting&#8221;, invece, ti segnalo<a href="https://www.alfemminile.com/genitorialita/estate-da-migliaia-di-euro-o-bambini-annoiati-la-falsa-alternativa-del-kids-rotting/"> </a>l&#8217;articolo uscito su &#8220;Fem&#8221; a firma di Giulia Cimpanelli <em><a href="https://www.alfemminile.com/genitorialita/estate-da-migliaia-di-euro-o-bambini-annoiati-la-falsa-alternativa-del-kids-rotting/">Estate da migliaia di euro o bambini annoiati: la falsa alternativa del kids rotting</a></em>: onesto e ben scritto, contiene un chiarimento utile sul <strong>ruolo educativo della noia nell&#8217;infanzia </strong>(spoiler: non ha niente a che vedere con il far &#8220;marcire&#8221; il cervello dei bambini e richiede, anzi, un certo allenamento, sia a loro che a noi adulti).</p><div><hr></div><p>A proposito di divario educativo, un articolo su &#8220;Vita&#8221; di Sara De Carli intitolato <em><a href="https://www.vita.it/per-il-disagio-dei-ragazzi-serve-una-parola-nuova-edupsicopenia/">Per il disagio dei ragazzi serve una parola nuova: edupsicopenia</a></em> ne spiega il significato. La parola &#232;, appunto, nuova ed &#232; stata coniata appositamente dal Centro italiano aiuti all'infanzia per descrivere un fenomeno che chiunque abbia a che fare con bambini e ragazzi conosce bene, ma che ancora non aveva un termine specifico a indicarlo: il fatto che l&#236; dove &#232; maggiore la <strong>povert&#224; educativa</strong>, maggiore &#232; anche il rischio che si manifestino forme di<strong> malessere psicologico</strong>.</p><blockquote><p>L&#8217;approccio &#232; molto interessante: <strong>dare i nomi alle cose e ci&#242; che permette di definirne i confini</strong> e anche, come spiegano dal Ciai, di provare a immaginare modalit&#224; di intervento diverse, basate sulla complessit&#224; dei fattori che entrano in gioco nel disagio infantile e giovanile.</p></blockquote><div><hr></div><p>Di Milano, in queste settimane, si &#232; scritto e detto tutto e il contrario di tutto. Anche se abito in una cittadina appena fuori dai suoi confini, Milano &#232; la mia citt&#224;, &#232; lo spazio nel quale - devo ammettere, sempre pi&#249; a disagio - mi muovo ogni giorno. A Milano citt&#224; sono nata e cresciuta fino a un certo momento, a Milano devo la mia formazione scolastica e universit&#224;, alla cronaca di Milano la mia gavetta da giornalista e molte delle opportunit&#224; lavorative che sono venute dopo. Insomma, nel bene e nel male Milano &#232; casa e ci&#242; che sta emergendo - e che in tantissimi avvertivamo da tempo, almeno a pelle - <strong>non mi lascia indifferente</strong>. Tra i moltissimi articoli pubblicati, te ne segnalo due:</p><ul><li><p><em><a href="https://www.rivistastudio.com/milano-arresti-urbanistica/">Rileggere il romanzo che immaginava gli scandali urbanistici a Milano 15 anni fa</a></em> &#232; l&#8217;intervista di &#8220;Rivista Studio&#8221; <strong>allo scrittore Vincenzo Latronico</strong>, che nel 2011 ha pubblicato un romanzo, <a href="https://www.bompiani.it/catalogo/la-cospirazione-delle-colombe-9788830110656">&#8220;La cospirazione delle colombe&#8221;</a>, che in netto anticipo sulla cronaca pare ispirato ai fatti di oggi. Oltre a ripercorrere le vicende che hanno portato alle inchieste giudiziarie, Latronico pone qui la questione fondamentale della <strong>coscienza collettiva</strong> (ottenebrata) rispetto alle trasformazioni che la citt&#224; ha vissuto negli ultimi decenni. </p></li><li><p><em><a href="https://www.cittanuova.it/citta-al-tempo-della-supremazia-immobiliare/">Citt&#224; al tempo della supremazia immobiliare</a></em> &#232; un articolo dell&#8217;urbanista <strong>Elena Granata </strong>su &#8220;Citt&#224; Nuova&#8221; che riflette sui risvolti abitativi della questione e su cosa succede quando <strong>&#8220;l&#8217;abitazione diventa un bene di scambio e si spezza il legame tra spazio e identit&#224;&#8221;</strong>. </p></li></ul><blockquote><p>Che si viva o meno a Milano - evidenziano entrambe le analisi - certi fenomeni (gentrificazione, speculazione edilizia, commistione pubblico-privato) <strong>riguardano tutti </strong>perch&#233; sono ormai connaturati alla natura stessa degli spazi urbani occidentali e alla loro abitabilit&#224;. Ripensare il modello-citt&#224; come <strong>&#8220;spazio pubblico, come oggetto collettivo&#8221; </strong>del quale potersi sentire parte, come scrive Latronico, non dovrebbe essere pi&#249; rinviabile, a Milano e ovunque.</p></blockquote><p>Se poi ti interessa il lato giudiziario delle vicende milanesi, ti consiglio, invece, di seguire l&#8217;ottimo lavoro che sta facendo <a href="https://altreconomia.it/larena-olimpica-di-santa-giulia-e-lingerenza-indebita-dallex-assessore-tancredi/">Altreconomia</a> - da prima che le inchieste diventassero pubbliche, a dire il vero.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!czWW!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbfd4b80c-af45-424c-8964-df595bf6d632_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!czWW!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbfd4b80c-af45-424c-8964-df595bf6d632_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!czWW!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbfd4b80c-af45-424c-8964-df595bf6d632_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!czWW!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbfd4b80c-af45-424c-8964-df595bf6d632_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!czWW!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbfd4b80c-af45-424c-8964-df595bf6d632_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!czWW!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbfd4b80c-af45-424c-8964-df595bf6d632_3508x439.png" width="1456" height="182" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/bfd4b80c-af45-424c-8964-df595bf6d632_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:182,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/169208861?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbfd4b80c-af45-424c-8964-df595bf6d632_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!czWW!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbfd4b80c-af45-424c-8964-df595bf6d632_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!czWW!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbfd4b80c-af45-424c-8964-df595bf6d632_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!czWW!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbfd4b80c-af45-424c-8964-df595bf6d632_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!czWW!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fbfd4b80c-af45-424c-8964-df595bf6d632_3508x439.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h2><em>Libri</em></h2><p>A proposito di libri, siamo in quei giorni nei quali penso a quali titoli mettere in valigia (e, per la prima volta, dentro l&#8217;e-reader: s&#236;, mi sono convertita dopo anni di fedelt&#224; assoluta alla carta). Grazie alla preziosa segnalazione di <span class="mention-wrap" data-attrs="{&quot;name&quot;:&quot;Roberta Zantedeschi&quot;,&quot;id&quot;:41668705,&quot;type&quot;:&quot;user&quot;,&quot;url&quot;:null,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/f077d7db-c9c1-40cf-b336-a5b471c04864_1580x1472.png&quot;,&quot;uuid&quot;:&quot;92a94941-61dd-4f9d-b217-8d15d9bf22d7&quot;}" data-component-name="MentionToDOM"></span> nella sua newsletter <span class="mention-wrap" data-attrs="{&quot;name&quot;:&quot;Fattore di Caduta&quot;,&quot;id&quot;:1950262,&quot;type&quot;:&quot;pub&quot;,&quot;url&quot;:&quot;https://open.substack.com/pub/robertazantedeschi&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/d0797837-3813-4cac-8e7e-645d536d690f_1280x1280.png&quot;,&quot;uuid&quot;:&quot;bca1e3ea-498d-4e8a-93ba-7d33eb9405fd&quot;}" data-component-name="MentionToDOM"></span>, ho scoperto i <a href="https://www.mondadori.it/libri/una-coperta-di-neve-enrico-camanni/">gialli di montagna di Enrico Camanni</a> e il loro adorabile protagonista, Nanni Settembrini, e me li sto bevendo uno dietro l&#8217;altro. Nel sopracitato e-reader ci sono gi&#224; scaricati <em><a href="https://www.einaudi.it/catalogo-libri/narrativa-italiana/narrativa-italiana-contemporanea/mia-madre-e-un-fiume-donatella-di-pietrantonio-9788806252434/">Mia madre &#232; un fiume</a></em><a href="https://www.einaudi.it/catalogo-libri/narrativa-italiana/narrativa-italiana-contemporanea/mia-madre-e-un-fiume-donatella-di-pietrantonio-9788806252434/"> </a>di Donatella Di Pietrantonio e <em><a href="https://www.longanesi.it/libri/ilaria-tuti-fiore-di-roccia-9788830455344/">Fiore di roccia</a></em> di Ilaria Tuti. Dalla biblioteca &#232; finalmente arrivato il mio turno per <em><a href="https://www.guanda.it/libri/nadia-terranova-quello-che-so-di-te-9788823535084">Quello che so di te</a></em> di Nadia Terranova, mentre da una casetta dei libri in montagna (qui nella bergamasca &#232; pieno, che meraviglia!) ho preso in prestito <em><a href="https://fazieditore.it/catalogo-libri/scrittori-e-amanti/">Scrittori e amanti</a></em> di Lily King. E poi c&#8217;era il buon proposito che mi ero data: approfittare delle vacanze per leggere <em><a href="https://www.einaudi.it/catalogo-libri/narrativa-straniera/narrativa-di-lingua-inglese/4-3-2-1-paul-auster-9788806238995/">4321</a></em> di Paul Auster, iniziato anni fa e mai finito. Ovviamente, non riuscir&#242; a leggere tutto e non so a cosa dar&#242; la precedenza: per me, in vacanza vale ancor pi&#249; che nel resto dell&#8217;anno la regola: &#8220;Leggi quello che ti fa star bene&#8221;. Mi lascer&#242; ispirare dal momento.</p><p>Intanto, qui ti consiglio un saggio al quale gi&#224; avevo accennato nei mesi scorsi, ma che ho finito di studiare per bene solamente ora: <em><a href="https://www.feltrinellieditore.it/opera/genitori-alla-pari/">Genitori alla pari. Tempo, lavoro, libert&#224;</a></em>, di <strong>Alessandra Minello e Tommaso Nannicini</strong>. Per quanto mi riguarda, &#232; la <strong>&#8220;bibbia&#8221; delle politiche a sostegno della genitorialit&#224;</strong>: dentro c&#8217;&#232;<strong> tutto quello che andrebbe fatto in termini di politiche del lavoro, welfare e cultura </strong>perch&#233; la genitorialit&#224; possa diventare una questione condivisa, che interessa davvero tutto il &#8220;villaggio&#8221;. Ci sono i dati, l&#8217;analisi delle sperimentazioni internazionali, persino gli studi sulle eventuali ricadute negative delle nuove politiche. </p><blockquote><p>C&#8217;&#232;, soprattutto, l&#8217;assunto di fondo che vede l&#8217;investimento sulla genitorialit&#224; condivisa come strumento per permettere alle persone di scegliere di diventare genitori - o di non diventarlo - in<strong> un contesto nel quale desideri e scelte collimano, fuori da ogni condizionamento sociale. </strong>Premessa doverosa: &#232; un libro che <strong>fa arrabbiare </strong>per le condizioni di disuguaglianza e arretratezza italiane che vengono descritte - il discorso riguarda soprattutto la condizione femminile - ma che <strong>infonde speranza</strong>: la rivoluzione &#232; possibile (anche conti alla mano), <strong>basta volerlo</strong>. </p></blockquote><p></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Q_-l!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb2e8429d-214b-4a55-a53e-b4542320da98_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Q_-l!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb2e8429d-214b-4a55-a53e-b4542320da98_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Q_-l!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb2e8429d-214b-4a55-a53e-b4542320da98_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Q_-l!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb2e8429d-214b-4a55-a53e-b4542320da98_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Q_-l!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb2e8429d-214b-4a55-a53e-b4542320da98_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Q_-l!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb2e8429d-214b-4a55-a53e-b4542320da98_3508x439.png" width="1456" height="182" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/b2e8429d-214b-4a55-a53e-b4542320da98_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:182,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/169208861?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb2e8429d-214b-4a55-a53e-b4542320da98_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Q_-l!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb2e8429d-214b-4a55-a53e-b4542320da98_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Q_-l!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb2e8429d-214b-4a55-a53e-b4542320da98_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Q_-l!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb2e8429d-214b-4a55-a53e-b4542320da98_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Q_-l!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fb2e8429d-214b-4a55-a53e-b4542320da98_3508x439.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h2><em>Podcast</em></h2><p>Chiudo con un podcast, che non parla di genitorialit&#224;, ma di un argomento che ci riguarda tutti. Si intitola <em><a href="https://choramedia.com/podcast/ultimo-cristallo/">L&#8217;ultimo cristallo</a></em> e la voce narrante &#232; quella di Enrico Brizzi (s&#236;, proprio lui, quello del romanzo cult per noi Millennials <em>Jack Frusciante &#232; uscito dal gruppo</em>) che due anni fa &#232; salito sul punto pi&#249; alto delle Dolomiti, Punta Penia, a 3343 metri di altitudine, per raccontare il <strong>crollo del ghiacciaio della Marmolada </strong>che nel luglio 2022 ha ucciso 11 persone e ne ha ferite altre 9. &#200; un racconto diretto, senza fronzoli n&#233; drammatizzazioni, che mette insieme <strong>voci, storie, dati scientifici</strong>: un quadro nitido non solo di quella tragedia, ma della <strong>crisi climatica </strong>pi&#249; in generale. Mi ha colpito particolarmente la storia del rifugista che ha perso il sogno della sua vita a causa di un&#8217;altra valanga sulla Marmolada, avvenuta poco prima di quella di tre anni fa: il <strong>cambiamento climatico sta gi&#224; deviando le traiettorie delle nostre vite,</strong> e non serve una valanga per rendersene conto.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-xsa!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdb796e68-efdc-4814-a25f-26382cbe8900_3508x507.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-xsa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdb796e68-efdc-4814-a25f-26382cbe8900_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-xsa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdb796e68-efdc-4814-a25f-26382cbe8900_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-xsa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdb796e68-efdc-4814-a25f-26382cbe8900_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-xsa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdb796e68-efdc-4814-a25f-26382cbe8900_3508x507.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-xsa!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdb796e68-efdc-4814-a25f-26382cbe8900_3508x507.png" width="1456" height="210" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/db796e68-efdc-4814-a25f-26382cbe8900_3508x507.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:210,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:263944,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/169208861?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdb796e68-efdc-4814-a25f-26382cbe8900_3508x507.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-xsa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdb796e68-efdc-4814-a25f-26382cbe8900_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-xsa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdb796e68-efdc-4814-a25f-26382cbe8900_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-xsa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdb796e68-efdc-4814-a25f-26382cbe8900_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!-xsa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdb796e68-efdc-4814-a25f-26382cbe8900_3508x507.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>Dunque, &#232; giunto il momento dei saluti e di augurarci <strong>buone vacanze</strong>. Qualunque cosa tu faccia o non faccia nelle prossime settimane, l&#8217;augurio vero &#232; quello di <strong>un po&#8217; di tempo </strong>da dedicare al <strong>riposo</strong> senza lavoro, agli <strong>affetti</strong> pi&#249; cari, a un&#8217;attivit&#224; che ti <strong>fa stare bene</strong>, alla scoperta o al ritorno in un <strong>posto speciale</strong>, al godere della <strong>bellezza,</strong> della natura e dell&#8217;arte. &#200; inutile nascondercelo, l&#224; fuori non tira una bell&#8217;aria: teniamoci strette le cose belle che abbiamo: di <strong>bellezza, amore e cura</strong> credo avremo un gran bisogno nei mesi che verranno &#129505;</p><p>Noi ci risentiamo al suono della campanella! </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!u9XQ!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F91b684f7-b0a9-4b3b-ab50-40fc1699bb28_3090x1216.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!u9XQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F91b684f7-b0a9-4b3b-ab50-40fc1699bb28_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!u9XQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F91b684f7-b0a9-4b3b-ab50-40fc1699bb28_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!u9XQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F91b684f7-b0a9-4b3b-ab50-40fc1699bb28_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!u9XQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F91b684f7-b0a9-4b3b-ab50-40fc1699bb28_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!u9XQ!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F91b684f7-b0a9-4b3b-ab50-40fc1699bb28_3090x1216.png" width="338" height="133.01785714285714" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/91b684f7-b0a9-4b3b-ab50-40fc1699bb28_3090x1216.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:573,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:338,&quot;bytes&quot;:1681810,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/169208861?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F91b684f7-b0a9-4b3b-ab50-40fc1699bb28_3090x1216.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!u9XQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F91b684f7-b0a9-4b3b-ab50-40fc1699bb28_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!u9XQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F91b684f7-b0a9-4b3b-ab50-40fc1699bb28_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!u9XQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F91b684f7-b0a9-4b3b-ab50-40fc1699bb28_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!u9XQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F91b684f7-b0a9-4b3b-ab50-40fc1699bb28_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p><em>&#8220;Ci vuole un villaggio&#8221; &#232; la newsletter che <strong>prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori la mattina fuori da scuola</strong> per provare ad allargare lo sguardo. Perch&#233; ho scelto questo titolo e il senso di questa newsletter, lo trovi spiegato meglio<a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/1-ci-vuole-un-villaggio-cominciamo?utm_source=substack&amp;publication_id=2035602&amp;post_id=138023076&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;utm_campaign=email-share&amp;isFreemail=true&amp;r=127lj9"> qui, nel primo numero</a>.</em></p><p><em>Io sono <strong>Silvia De Bernardin</strong>, giornalista freelance e mamma. Da anni scrivo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di<strong> lavoro, salute, alimentazione, sostenibilit&#224;, turismo, libri</strong>. Mi trovi anche su <a href="https://www.instagram.com/silvia_gole/">Instagram</a> e <a href="https://www.linkedin.com/in/silvia-de-bernardin/">Linkedin</a> e sulle pagine digitali, cartacee e social di <a href="https://www.giovanigenitori.it/">Giovani Genitori</a>, <a href="https://www.vegolosi.it/vegolosi-mag-tutte-le-uscite/">Vegolosi MAG</a>, <a href="https://www.ildolomiti.it/altra-montagna">L&#8217;AltraMontagna</a> e <a href="https://www.jobintourism.it/">Job in Tourism</a>.</em></p><p><em>Le immagini che danno forma visiva al villaggio di questa newsletter sono frutto della mano e della creativit&#224; magica di <a href="/__u/open.substack.com/users/4117869-alice-fadda?utm_source=mentions">Alice Fadda</a>.</em></p><div class="subscription-widget-wrap-editor" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe&quot;,&quot;language&quot;:&quot;en&quot;}" data-component-name="SubscribeWidgetToDOM"><div class="subscription-widget show-subscribe"><div class="preamble"><p class="cta-caption"><em>Se questa newsletter ti piace, c&#8217;&#232; un modo facilissimo per farla crescere e aiutare me a scriverla: condividerla con chi vuoi da questo bottone</em></p></div><form class="subscription-widget-subscribe"><input type="email" class="email-input" name="email" placeholder="Type your email&#8230;" tabindex="-1"><input type="submit" class="button primary" value="Subscribe"><div class="fake-input-wrapper"><div class="fake-input"></div><div class="fake-button"></div></div></form></div></div><p>Leggi <strong>altre storie </strong>dall&#8217;<strong>archivio del villaggio</strong>:</p><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;9516ea74-fd2c-4884-beed-bc50b2598916&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta il cantiere del nuovo villaggio, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini.&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#23 Ci vuole un villaggio I Mentre tutto brucia, fare figli &#232; un gesto irresponsabile?&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2025-01-13T06:23:44.650Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!ID8s!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdb4c660f-d06b-4301-8f4c-938fba318ac4_1920x1280.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/23-ci-vuole-un-villaggio-i-mentre&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:154621401,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:13,&quot;comment_count&quot;:4,&quot;publication_id&quot;:null,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;7c4a4961-0767-4b45-bf62-04aa112515f4&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta il cantiere del nuovo villaggio, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Se questo numero ti &#232; stato inoltrato, puoi iscriverti per riceverla direttamente nella tua casella email ogni due settimane dal bottone qui sotto:&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#27 Ci vuole un villaggio I E tu, sei un genitore elicottero?&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2025-03-10T06:25:24.513Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!H1lq!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F002c0515-d635-4aec-b231-4df4873598a5_1920x1440.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/27-i-e-tu-sei-un-genitore-elicottero&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:158247480,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:14,&quot;comment_count&quot;:4,&quot;publication_id&quot;:null,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;08edadff-7490-451a-9ede-f5b16802af74&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta il cantiere del nuovo villaggio, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di genitorialit&#224;, ma anche di comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#33 Ci vuole un villaggio I Non solo fragili&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2025-06-30T05:33:20.475Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!6I2f!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F53ad42d8-f184-4e01-b7db-8ba0a374165e_1920x1280.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/33-ci-vuole-un-villaggio-i-non-solo&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:166383609,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:11,&quot;comment_count&quot;:0,&quot;publication_id&quot;:null,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[#34 Ci vuole un villaggio I Chiacchiere che fanno bene]]></title><description><![CDATA[A volte bastano quattro chiacchiere per sentirsi meglio: lo dicono la scienza e il mio incontro con la signora Carla]]></description><link>https://silviadebernardin.substack.com/p/34-ci-vuole-un-villaggio-i-chiacchiere</link><guid isPermaLink="false">https://silviadebernardin.substack.com/p/34-ci-vuole-un-villaggio-i-chiacchiere</guid><dc:creator><![CDATA[Silvia De Bernardin]]></dc:creator><pubDate>Mon, 14 Jul 2025 05:27:26 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!iv_8!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4f2a060c-45d5-4e41-8021-4927896db975_1920x1280.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<h2><strong>Ciao!</strong></h2><p><em>Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta <strong>il cantiere del nuovo villaggio</strong>, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di <strong>comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni</strong>. Puoi iscriverti qui:</em></p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe now&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/subscribe"><span>Subscribe now</span></a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rsea!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff7f9d239-5a13-49bf-89e0-ca0f3f2cb229_3508x471.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rsea!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff7f9d239-5a13-49bf-89e0-ca0f3f2cb229_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rsea!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff7f9d239-5a13-49bf-89e0-ca0f3f2cb229_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rsea!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff7f9d239-5a13-49bf-89e0-ca0f3f2cb229_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rsea!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff7f9d239-5a13-49bf-89e0-ca0f3f2cb229_3508x471.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rsea!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff7f9d239-5a13-49bf-89e0-ca0f3f2cb229_3508x471.png" width="1456" height="195" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/f7f9d239-5a13-49bf-89e0-ca0f3f2cb229_3508x471.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:195,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:983754,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/167645922?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff7f9d239-5a13-49bf-89e0-ca0f3f2cb229_3508x471.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rsea!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff7f9d239-5a13-49bf-89e0-ca0f3f2cb229_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rsea!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff7f9d239-5a13-49bf-89e0-ca0f3f2cb229_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rsea!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff7f9d239-5a13-49bf-89e0-ca0f3f2cb229_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!rsea!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff7f9d239-5a13-49bf-89e0-ca0f3f2cb229_3508x471.png 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div></div></div></a></figure></div><h3>Una chiacchierata con la signora Carla </h3><p>&#200; qualche giorno che mi arrovello in cerca di un tema per questo numero della newsletter. Nonostante il mio quaderno sia pieno di appunti su questioni varie, in questi giorni &#232; come se le rotelline del cervello (io me le immagino esattamente cos&#236;!) girassero a caso. L&#8217;impressione &#232; che il caldo e la stanchezza di fine anno tolgano lucidit&#224;: <strong>i pensieri vagano senza riuscire a fermarsi</strong>, tengo il passo con l&#8217;ordinaria amministrazione, ma mettere insieme un pensiero critico e, insieme, creativo &#232; cosa faticosa.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!iv_8!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4f2a060c-45d5-4e41-8021-4927896db975_1920x1280.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!iv_8!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4f2a060c-45d5-4e41-8021-4927896db975_1920x1280.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!iv_8!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4f2a060c-45d5-4e41-8021-4927896db975_1920x1280.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!iv_8!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4f2a060c-45d5-4e41-8021-4927896db975_1920x1280.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!iv_8!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4f2a060c-45d5-4e41-8021-4927896db975_1920x1280.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!iv_8!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4f2a060c-45d5-4e41-8021-4927896db975_1920x1280.jpeg" width="557" height="371.46085164835165" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/4f2a060c-45d5-4e41-8021-4927896db975_1920x1280.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:971,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:557,&quot;bytes&quot;:395767,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/167645922?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4f2a060c-45d5-4e41-8021-4927896db975_1920x1280.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!iv_8!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4f2a060c-45d5-4e41-8021-4927896db975_1920x1280.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!iv_8!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4f2a060c-45d5-4e41-8021-4927896db975_1920x1280.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!iv_8!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4f2a060c-45d5-4e41-8021-4927896db975_1920x1280.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!iv_8!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F4f2a060c-45d5-4e41-8021-4927896db975_1920x1280.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">La signora Carla mi ha raccontato che ama decorare il suo orto-giardino con sculture di vario tipo: chiss&#224; che non ci sia anche un &#8220;sasso sorridente&#8221; (Foto di <a href="https://unsplash.com/it/@jannerboy62?utm_content=creditCopyText&amp;utm_medium=referral&amp;utm_source=unsplash">Nick Fewings</a> su <a href="https://unsplash.com/it/foto/pietra-bianca-e-viola-a-forma-di-cuore-WqO0As9Od8U?utm_content=creditCopyText&amp;utm_medium=referral&amp;utm_source=unsplash">Unsplash</a>)</figcaption></figure></div><p>Poi, per&#242;, stamattina ho incontrato la signora Carla. Sono in montagna, &#232; domenica e in paese c&#8217;&#232; il mercato. Faccio una lunghissima passeggiata su e gi&#249; per salite e discese con qualche sacchetto in mano e il fiatone quando, a poche centinaia di metri da casa, la vedo seduta su una panchina, il deambulatore al suo fianco, che parla al telefono. Sta salutando chi &#232; dall&#8217;altra parte (la cugina, scoprir&#242; poi) e manda un saluto al suo paese che, dice, &#8220;&#232; sempre nel mio cuore&#8221;. Mentre le passo di fianco, <strong>mi viene da sorridere</strong>. E, allora, lei mi ferma e mi dice: &#8220;Lei sorride, ma quello &#232; il mio paese, la mia amata Brianza&#8221;. Basta un attimo ed <strong>&#232; un fiume in piena</strong>. In poco tempo mi racconta molto della sua vita: l&#8217;infanzia nel paesino brianzolo, il matrimonio, il lavoro da infermiera, i 3 figli, la morte improvvisa e prematura di uno di loro, che le manca moltissimo, mi dice asciutta, raccontandomi come lei e il marito onorino la sua memoria <strong>coltivando l&#8217;orto-giardino </strong>di questa casa sulle alture della bergamasca che lui aveva comprato. A un certo punto, le chiedo come si chiama. Mi risponde: &#8220;Carla&#8221;. E <strong>il mio cuore sobbalza per un attimo</strong>. &#8220;Come la mia nonna!&#8221;, le dico. Stesso nome, stessa parlantina, penso tra me e me.</p><p>Alla fine, io e la signora Carla ci dirigiamo insieme verso le rispettive case e  scopriamo che sono una di fronte all&#8217;altra. Nel salutarla, le prometto che <strong>presto passer&#242; a trovarla </strong>per bere un caff&#232; insieme e vedere il suo orto. &#8220;Non lo offro mica a tutti il caff&#232; - mi dice - solo a chi dico io!&#8221;.</p><p>Mentre salgo le scale di casa con le borse del mercato penso a una cosa che ho notato da quando frequento questo paesino di prima montagna: <strong>qui tutti ti salutano</strong>. Un po&#8217; ti scrutano - per capire chi sei - ma prima ti salutano, come quando si cammina per boschi e sentieri.</p><p>Non voglio fare la banale riflessione: <strong>&#8220;Eh, le piccole comunit&#224;&#8230;&#8221;</strong>. Per&#242;, &#232; un dato di fatto che a Milano talvolta ci si scambi a stento un cenno del capo coi vicini di casa e che l&#8217;occasione di una chiacchierata improvvisata con una signora di 84 anni sia molto difficile a crearsi. Me lo ha detto anche Carla con la sua voce frizzante: &#8220;<strong>In citt&#224; mica ci si saluta come qui!&#8221;</strong>.</p><p>Sar&#224; quel nome a me caro - Carla - sar&#224; la mia <strong>curiosit&#224; per le vite degli altri </strong>- che a 84 anni, per forza di cose, hanno tanto da raccontare - ma la chiacchierata con questa signora mi ha messo allegria. Nei giorni scorsi leggevo un articolo <strong>sull&#8217;importanza delle &#8220;chiacchiere informali&#8221;</strong>. Sono quelle tra persone che non hanno particolare confidenza o intimit&#224; - al bar, sul posto di lavoro, al parco - che non hanno per oggetto grandi temi come la politica o la religione, ma <strong>cose &#8220;leggere&#8221;, la vita di tutti i giorni</strong>. </p><blockquote><p>E che per&#242;, pare dicano oggi le neuroscienze, sono <strong>chiacchierate che fanno bene</strong>: favoriscono il mantenimento delle relazioni sociali, stimolano le capacit&#224; cognitive, producono nuove idee e punti di vista. E, ancora, <strong>sollecitano il senso di appartenenza, mettono di buonumore, fanno sentire meno soli</strong>.</p></blockquote><p>In questa domenica mattina di paese, credo che con me e la signora Carla abbia funzionato esattamente in questo modo. E non posso non fare un altro pensiero, forse ancora una volta scontato, ma credo fondato: &#232; nel piccolo e nel lento che pi&#249; facilmente si trova <strong>lo spazio per cose leggere eppure importantissime</strong>.</p><p></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!mUgd!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe510ab41-87fd-4d60-ba51-93dfef1ba693_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!mUgd!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe510ab41-87fd-4d60-ba51-93dfef1ba693_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!mUgd!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe510ab41-87fd-4d60-ba51-93dfef1ba693_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!mUgd!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe510ab41-87fd-4d60-ba51-93dfef1ba693_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!mUgd!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe510ab41-87fd-4d60-ba51-93dfef1ba693_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!mUgd!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe510ab41-87fd-4d60-ba51-93dfef1ba693_3508x439.png" width="1456" height="182" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/e510ab41-87fd-4d60-ba51-93dfef1ba693_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:182,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/167645922?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe510ab41-87fd-4d60-ba51-93dfef1ba693_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!mUgd!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe510ab41-87fd-4d60-ba51-93dfef1ba693_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!mUgd!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe510ab41-87fd-4d60-ba51-93dfef1ba693_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!mUgd!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe510ab41-87fd-4d60-ba51-93dfef1ba693_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!mUgd!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fe510ab41-87fd-4d60-ba51-93dfef1ba693_3508x439.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h3>Ancora a proposito di giovani</h3><p>Il <a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/33-ci-vuole-un-villaggio-i-non-solo">numero scorso della newsletter</a> era tutto dedicato agli adolescenti. Ecco due spunti per un ulteriore approfondimento:</p><ul><li><p>il numero di giugno del magazine &#8220;Vita&#8221; si intitola <a href="https://www.vita.it/rivista/adolescenti-quello-che-non-vediamo/">&#8220;Adolescenti, quello che non vediamo&#8221;.</a> L&#8217;intento dello speciale, spiegano i curatori, &#232; &#8220;<strong>rompere uno storytelling fatto tutto di etichette</strong>: se ci mettiamo in ascolto di chi con gli adolescenti sta ogni giorno e soprattutto in dialogo con chi oggi ha fra gli 11 e i 19 anni, scopriamo che nel loro modo di pensare, essere, agire c&#8217;&#232; <strong>un mondo che non abbiamo visto arrivare</strong>. &#200; una scelta di campo - scrivono nell&#8217;editoriale - per cambiare sguardo, per vedere <strong>non solo le loro fragilit&#224; ma anche la loro bellezza, ricchezza, potenziale&#8221;</strong>;</p></li><li><p>per il numero di giugno del magazine italo-danese &#8220;Il Ponte&#8221; ho intervistato <strong>Alessandro Rosina</strong>, professore di Demografia e Statistica sociale alla Facolt&#224; di Economia dell&#8217;Universit&#224; Cattolica di Milano (qui l&#8217;<a href="https://ilponte.dk/2025/06/23/leggi-il-nuovo-numero-di-giugno-2025/">intervista</a> completa). &#200; un pezzo che nasce dalla curiosit&#224; dell&#8217;editrice di questa rivista &#8220;ponte&#8221; tra Italia e Danimarca, Grazia Mirabelli, per anni insegnante all&#8217;Istituto Italiano di Cultura di Copenaghen: </p><blockquote><p>&#8220;Ma perch&#233; - mi ha chiesto - <strong>cos&#236; tanti giovani</strong> italiani continuano ad andare via dall'Italia? In Danimarca &#232; pieno&#8221;.</p></blockquote><p>Tanti sono tanti, in effetti: i numeri della Fondazione Nord Est dicono che <strong>dal 2011 al 2023 gli italiani tra i 18 e i 34 anni che hanno lasciato il Paese sono stati 550mila</strong>: al netto dei rientri, il dato &#232; pari a 377mila ragazzi, <strong>un capitale umano stimato in 134 miliardi </strong>di euro di valore. Tuttavia, se da qui i motivi dell'emigrazione di massa di ragazze e ragazzi risultano ben chiari, intrecciati come sono ai vissuti delle persone, da fuori possono sembrare meno evidenti. Nel rispondere alle mie domande, il professor Rosina ha delineato un quadro complesso, nel quale <strong>il tema dell'emigrazione giovanile si intreccia a quello della denatalit&#224; </strong>e di scelte politiche non pi&#249; rinviabili se non a rischio di &#8220;<strong>uno scivolamento verso squilibri e disuguaglianze che progressivamente si accentueranno&#8221;</strong>. C'&#232; un punto della sua analisi che mi ha colpito in modo particolare, ed &#232; quello sulla <strong>mancanza di speranza </strong>che ragazzi e ragazze vivono e che, pi&#249; di ogni altra cosa, li spinge ad andare via. </p><blockquote><p>&#8220;<strong>&#200; un patto generazionale che si &#232; rotto&#8221;</strong>, dice Rosina, ed &#232; solo lanciando ai giovani un messaggio di speranza concreta - <strong>investimenti su scuola, formazione, promozione del capitale umano, salari, politiche di conciliazione e abitative</strong> - che potranno tornare a vivere la scelta di creare il proprio futuro all&#8217;estero come <strong>una legittima opportunit&#224; e non come un passaggio obbligato</strong>. </p></blockquote></li></ul><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AjA2!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F504bd21a-9949-4a34-aa4b-816de8d14ee9_3508x471.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AjA2!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F504bd21a-9949-4a34-aa4b-816de8d14ee9_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AjA2!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F504bd21a-9949-4a34-aa4b-816de8d14ee9_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AjA2!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F504bd21a-9949-4a34-aa4b-816de8d14ee9_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AjA2!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F504bd21a-9949-4a34-aa4b-816de8d14ee9_3508x471.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AjA2!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F504bd21a-9949-4a34-aa4b-816de8d14ee9_3508x471.png" width="1456" height="195" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/504bd21a-9949-4a34-aa4b-816de8d14ee9_3508x471.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:195,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:983754,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/167645922?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F504bd21a-9949-4a34-aa4b-816de8d14ee9_3508x471.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AjA2!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F504bd21a-9949-4a34-aa4b-816de8d14ee9_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AjA2!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F504bd21a-9949-4a34-aa4b-816de8d14ee9_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AjA2!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F504bd21a-9949-4a34-aa4b-816de8d14ee9_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!AjA2!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F504bd21a-9949-4a34-aa4b-816de8d14ee9_3508x471.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h3>Un libro</h3><p>Prima di salutarci, ti consiglio un romanzo che ho appena finito di leggere, <a href="https://neripozza.it/libro/8854500305">&#8220;Il paese delle maree&#8221;</a>, di Amitav Ghosh. L&#8217;autore &#232; <strong>uno dei pi&#249; importanti scrittori indiani </strong>ed &#232; considerato <strong>voce internazionale tra le pi&#249; autorevoli nel dibattito culturale sulla crisi climatica</strong>. Questo romanzo, tuttavia, &#232; stato scritto in tempi meno &#8220;sospetti&#8221;, all&#8217;inizio degli anni Duemila, quando di cambiamento climatico si parlava poco e solamente tra addetti ai lavori. Eppure, il tema traspare anche qui, sebbene sviluppato su un piano pi&#249; generale: <strong>il rapporto, gli equilibri e la conflittualit&#224; tra uomo, natura e altre specie viventi</strong>. &#200; un romanzo avventuroso, ambientato <strong>in una zona remota dell&#8217;India,</strong> dove &#232; l&#8217;andirivieni del mare a disegnare non solamente il paesaggio, ma la vita stessa dei protagonisti. Inizialmente credevo non fosse un romanzo nelle mie corde, invece leggerlo mi ha ricordato il super potere della letteratura: <strong>portarti lontanissimo dal tuo mondo facendo risuonare un sentire universale</strong>.</p><p>Con Amitav Ghosh ti consiglio anche questa recente <strong>intervista di Telmo Pievani </strong>sui <strong>limiti dello sviluppo cos&#236; come &#232; concepito oggi in Occidente: </strong>se hai mezz&#8217;ora di tempo, ne vale la pena.  </p><div id="youtube2-0xb9ZVFugfk" class="youtube-wrap" data-attrs="{&quot;videoId&quot;:&quot;0xb9ZVFugfk&quot;,&quot;startTime&quot;:null,&quot;endTime&quot;:null}" data-component-name="Youtube2ToDOM"><div class="youtube-inner"><iframe src="https://www.youtube-nocookie.com/embed/0xb9ZVFugfk?rel=0&amp;autoplay=0&amp;showinfo=0&amp;enablejsapi=0" frameborder="0" loading="lazy" gesture="media" allow="autoplay; fullscreen" allowautoplay="true" allowfullscreen="true" width="728" height="409"></iframe></div></div><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vfwa!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0747e7f5-dd7d-4d46-8109-e3957635cf94_3508x507.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vfwa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0747e7f5-dd7d-4d46-8109-e3957635cf94_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vfwa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0747e7f5-dd7d-4d46-8109-e3957635cf94_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vfwa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0747e7f5-dd7d-4d46-8109-e3957635cf94_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vfwa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0747e7f5-dd7d-4d46-8109-e3957635cf94_3508x507.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vfwa!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0747e7f5-dd7d-4d46-8109-e3957635cf94_3508x507.png" width="1456" height="210" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/0747e7f5-dd7d-4d46-8109-e3957635cf94_3508x507.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:210,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:263944,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/167645922?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0747e7f5-dd7d-4d46-8109-e3957635cf94_3508x507.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vfwa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0747e7f5-dd7d-4d46-8109-e3957635cf94_3508x507.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vfwa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0747e7f5-dd7d-4d46-8109-e3957635cf94_3508x507.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vfwa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0747e7f5-dd7d-4d46-8109-e3957635cf94_3508x507.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!vfwa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F0747e7f5-dd7d-4d46-8109-e3957635cf94_3508x507.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>&#200; tempo di saluti anche per questo numero: <strong>ci leggiamo qui tra due settimane</strong> per l&#8217;ultima newsletter prima della pausa estiva. Credo che sar&#224; un numero leggero, con un po&#8217; di consigli di lettura e di cose da vedere e ascoltare. <strong>Se hai suggerimenti, scrivimi </strong>dal bottone qui sotto cos&#236; li mettiamo in circolo &#129505;</p><div class="directMessage button" data-attrs="{&quot;userId&quot;:175612068,&quot;userName&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;canDm&quot;:null,&quot;dmUpgradeOptions&quot;:null,&quot;isEditorNode&quot;:true}" data-component-name="DirectMessageToDOM"></div><p>A prestissimo!</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BC1k!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8ad0a21d-828b-4e2a-bec8-c6f6c25fbb8d_3090x1216.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BC1k!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8ad0a21d-828b-4e2a-bec8-c6f6c25fbb8d_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BC1k!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8ad0a21d-828b-4e2a-bec8-c6f6c25fbb8d_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BC1k!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8ad0a21d-828b-4e2a-bec8-c6f6c25fbb8d_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BC1k!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8ad0a21d-828b-4e2a-bec8-c6f6c25fbb8d_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BC1k!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8ad0a21d-828b-4e2a-bec8-c6f6c25fbb8d_3090x1216.png" width="344" height="135.37912087912088" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/8ad0a21d-828b-4e2a-bec8-c6f6c25fbb8d_3090x1216.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:573,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:344,&quot;bytes&quot;:1681810,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/167645922?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8ad0a21d-828b-4e2a-bec8-c6f6c25fbb8d_3090x1216.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BC1k!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8ad0a21d-828b-4e2a-bec8-c6f6c25fbb8d_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BC1k!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8ad0a21d-828b-4e2a-bec8-c6f6c25fbb8d_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BC1k!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8ad0a21d-828b-4e2a-bec8-c6f6c25fbb8d_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!BC1k!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F8ad0a21d-828b-4e2a-bec8-c6f6c25fbb8d_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p><em>&#8220;Ci vuole un villaggio&#8221; &#232; la newsletter che <strong>prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori la mattina fuori da scuola</strong> per provare ad allargare lo sguardo. Perch&#233; ho scelto questo titolo e il senso di questa newsletter, lo trovi spiegato meglio<a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/1-ci-vuole-un-villaggio-cominciamo?utm_source=substack&amp;publication_id=2035602&amp;post_id=138023076&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;utm_campaign=email-share&amp;isFreemail=true&amp;r=127lj9"> qui, nel primo numero</a>.</em></p><p><em>Io sono <strong>Silvia De Bernardin</strong>, giornalista freelance e mamma. Da anni scrivo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di<strong> lavoro, salute, alimentazione, sostenibilit&#224;, turismo, libri</strong>. Mi trovi anche su <a href="https://www.instagram.com/silvia_gole/">Instagram</a> e <a href="https://www.linkedin.com/in/silvia-de-bernardin/">Linkedin</a> e sulle pagine digitali, cartacee e social di <a href="https://www.giovanigenitori.it/">Giovani Genitori</a>, <a href="https://www.vegolosi.it/vegolosi-mag-tutte-le-uscite/">Vegolosi MAG</a>, <a href="https://www.ildolomiti.it/altra-montagna">L&#8217;AltraMontagna</a> e <a href="https://www.jobintourism.it/">Job in Tourism</a>.</em></p><p><em>Le immagini che danno forma visiva al villaggio di questa newsletter sono frutto della mano e della creativit&#224; magica di <a href="/__u/open.substack.com/users/4117869-alice-fadda?utm_source=mentions">Alice Fadda</a>.</em></p><div class="subscription-widget-wrap-editor" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe&quot;,&quot;language&quot;:&quot;en&quot;}" data-component-name="SubscribeWidgetToDOM"><div class="subscription-widget show-subscribe"><div class="preamble"><p class="cta-caption"><em>Se questa newsletter ti piace, c&#8217;&#232; un modo facilissimo per farla crescere e aiutare me a scriverla: condividerla con chi vuoi da questo bottone</em></p></div><form class="subscription-widget-subscribe"><input type="email" class="email-input" name="email" placeholder="Type your email&#8230;" tabindex="-1"><input type="submit" class="button primary" value="Subscribe"><div class="fake-input-wrapper"><div class="fake-input"></div><div class="fake-button"></div></div></form></div></div><p>Leggi <strong>altre storie </strong>dall&#8217;<strong>archivio del villaggio</strong>:</p><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;6ba7d29d-d87b-41ad-ac0f-d1935ee4981f&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta il cantiere del nuovo villaggio, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini.&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#23 Ci vuole un villaggio I Mentre tutto brucia, fare figli &#232; un gesto irresponsabile?&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2025-01-13T06:23:44.650Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!ID8s!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fdb4c660f-d06b-4301-8f4c-938fba318ac4_1920x1280.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/23-ci-vuole-un-villaggio-i-mentre&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:154621401,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:13,&quot;comment_count&quot;:4,&quot;publication_id&quot;:null,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;ebf76619-ddc9-4c61-a0c4-fe9608c4d78e&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta il cantiere del nuovo villaggio, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di genitorialit&#224;, ma anche di comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, welfare, territorio, cultura, narrazioni. Se questo numero ti &#232; stato inoltrato, &#8230;&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#30 Ci vuole un villaggio I Il doposcuola dei sogni e altre storie&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2025-04-21T05:35:19.097Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!BQdQ!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Fd0babc2c-c48e-4326-b66d-edad5b2978d4_4080x3060.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/30-ci-vuole-un-villaggio-i-il-doposcuola&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:161593475,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:20,&quot;comment_count&quot;:1,&quot;publication_id&quot;:null,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div>]]></content:encoded></item><item><title><![CDATA[#33 Ci vuole un villaggio I Non solo fragili]]></title><description><![CDATA[Nei giorni della maturit&#224;, uno studio ci dice che ragazze e ragazzi sono molto di pi&#249; delle loro fragilit&#224; e ci ricorda che parlare di loro significa anche parlare di noi]]></description><link>https://silviadebernardin.substack.com/p/33-ci-vuole-un-villaggio-i-non-solo</link><guid isPermaLink="false">https://silviadebernardin.substack.com/p/33-ci-vuole-un-villaggio-i-non-solo</guid><dc:creator><![CDATA[Silvia De Bernardin]]></dc:creator><pubDate>Mon, 30 Jun 2025 05:33:20 GMT</pubDate><enclosure url="https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!6I2f!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F53ad42d8-f184-4e01-b7db-8ba0a374165e_1920x1280.jpeg" length="0" type="image/jpeg"/><content:encoded><![CDATA[<h2><strong>Ciao!</strong></h2><p><em>Io sono Silvia De Bernardin e questa &#232; &#8220;Ci vuole un villaggio&#8221;, la newsletter che racconta <strong>il cantiere del nuovo villaggio</strong>, quello che ancora oggi serve per crescere bambine e bambini. Qui parliamo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di <strong>comunit&#224;, reti sociali, lavoro, servizi, stili di vita, territorio, cultura, narrazioni</strong>. Puoi iscriverti qui:</em></p><p class="button-wrapper" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe now&quot;,&quot;action&quot;:null,&quot;class&quot;:null}" data-component-name="ButtonCreateButton"><a class="button primary" href="/__u/silviadebernardin.substack.com/subscribe"><span>Subscribe now</span></a></p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hsUa!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3e98f811-e2ce-44e7-99aa-719358256419_3508x471.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hsUa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3e98f811-e2ce-44e7-99aa-719358256419_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hsUa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3e98f811-e2ce-44e7-99aa-719358256419_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hsUa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3e98f811-e2ce-44e7-99aa-719358256419_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hsUa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3e98f811-e2ce-44e7-99aa-719358256419_3508x471.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hsUa!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3e98f811-e2ce-44e7-99aa-719358256419_3508x471.png" width="1456" height="195" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/3e98f811-e2ce-44e7-99aa-719358256419_3508x471.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:195,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:983754,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:true,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/166383609?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3e98f811-e2ce-44e7-99aa-719358256419_3508x471.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hsUa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3e98f811-e2ce-44e7-99aa-719358256419_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hsUa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3e98f811-e2ce-44e7-99aa-719358256419_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hsUa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3e98f811-e2ce-44e7-99aa-719358256419_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!hsUa!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3e98f811-e2ce-44e7-99aa-719358256419_3508x471.png 1456w" sizes="100vw" fetchpriority="high"></picture><div></div></div></a></figure></div><h2>Noi e loro</h2><p>Inizio a scrivere questo numero della newsletter mentre sono in treno, sto andando a Sauris per la prima edizione del Festival del Digital Detox: tre giorni per<strong> riflettere sul tema dell&#8217;iperconnessione</strong> e, contemporaneamente, prendersi del tempo per &#8220;staccare&#8221;. Io parteciper&#242; a un panel dedicato ai &#8220;figli iperconnessi&#8221;: ho buttato gi&#249; un po&#8217; di appunti, anche a partire da quello che su questo tema <a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/18-ci-vuole-un-villaggio-i-a-proposito?r=2wjz50">ho scritto qui negli ultimi mesi</a>. Sono certa che torner&#242; da Sauris con il quaderno e la testa piena di belle sollecitazioni: poi ne parliamo.</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2 is-viewable-img" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6I2f!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F53ad42d8-f184-4e01-b7db-8ba0a374165e_1920x1280.jpeg" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6I2f!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F53ad42d8-f184-4e01-b7db-8ba0a374165e_1920x1280.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6I2f!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F53ad42d8-f184-4e01-b7db-8ba0a374165e_1920x1280.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6I2f!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F53ad42d8-f184-4e01-b7db-8ba0a374165e_1920x1280.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6I2f!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F53ad42d8-f184-4e01-b7db-8ba0a374165e_1920x1280.jpeg 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6I2f!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F53ad42d8-f184-4e01-b7db-8ba0a374165e_1920x1280.jpeg" width="640" height="426.8131868131868" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/53ad42d8-f184-4e01-b7db-8ba0a374165e_1920x1280.jpeg&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:971,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:640,&quot;bytes&quot;:670728,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/jpeg&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:false,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/166383609?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F53ad42d8-f184-4e01-b7db-8ba0a374165e_1920x1280.jpeg&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6I2f!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F53ad42d8-f184-4e01-b7db-8ba0a374165e_1920x1280.jpeg 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6I2f!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F53ad42d8-f184-4e01-b7db-8ba0a374165e_1920x1280.jpeg 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6I2f!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F53ad42d8-f184-4e01-b7db-8ba0a374165e_1920x1280.jpeg 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!6I2f!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F53ad42d8-f184-4e01-b7db-8ba0a374165e_1920x1280.jpeg 1456w" sizes="100vw"></picture><div class="image-link-expand"><div class="pencraft pc-display-flex pc-gap-8 pc-reset"><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container restack-image"><svg aria-hidden="true" width="20" height="20" viewBox="0 0 20 20" fill="none" stroke-width="1.5" stroke="var(--color-fg-primary)" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" xmlns="http://www.w3.org/2000/svg"><g><path d="M2.53001 7.81595C3.49179 4.73911 6.43281 2.5 9.91173 2.5C13.1684 2.5 15.9537 4.46214 17.0852 7.23684L17.6179 8.67647M17.6179 8.67647L18.5002 4.26471M17.6179 8.67647L13.6473 6.91176M17.4995 12.1841C16.5378 15.2609 13.5967 17.5 10.1178 17.5C6.86118 17.5 4.07589 15.5379 2.94432 12.7632L2.41165 11.3235M2.41165 11.3235L1.5293 15.7353M2.41165 11.3235L6.38224 13.0882"></path></g></svg></button><button tabindex="0" type="button" class="pencraft pc-reset pencraft icon-container view-image"><svg xmlns="http://www.w3.org/2000/svg" width="20" height="20" viewBox="0 0 24 24" fill="none" stroke="currentColor" stroke-width="2" stroke-linecap="round" stroke-linejoin="round" class="lucide lucide-maximize2 lucide-maximize-2"><polyline points="15 3 21 3 21 9"></polyline><polyline points="9 21 3 21 3 15"></polyline><line x1="21" x2="14" y1="3" y2="10"></line><line x1="3" x2="10" y1="21" y2="14"></line></svg></button></div></div></div></a><figcaption class="image-caption">(Foto di <a href="https://unsplash.com/it/@aedrian?utm_content=creditCopyText&amp;utm_medium=referral&amp;utm_source=unsplash">Aedrian Salazar</a> su <a href="https://unsplash.com/it/foto/persona-in-jeans-blu-denim-che-indossa-scarpe-da-ginnastica-alte-converse-all-star-bianche-e-nere-ECt01A5HZtw?utm_content=creditCopyText&amp;utm_medium=referral&amp;utm_source=unsplash">Unsplash</a>)</figcaption></figure></div><p>Intanto, sono i giorni della maturit&#224;. Su social e in tv &#232; tutto un Venditti. Intercetto su IG <a href="https://www.instagram.com/p/DLA0ravIrFR/">un servizio di TV7 sui maturandi</a> girato nella mia cittadina, tra la scuola superiore e la biblioteca dove i ragazzi e le ragazze stanno preparando l&#8217;esame, e al concerto dei Pinguini Tattici Nucleari, a San Siro. Lo guardo tutto e alla fine mi commuovo pensando <strong>all&#8217;enormit&#224; della vita che sta per spalancarsi loro davanti</strong>. Sono giovani con la luce negli occhi, sanno di stare per varcare un confine, hanno la consapevolezza che <strong>ci sar&#224; un prima e un dopo quest&#8217;estate </strong>che non dimenticheranno, ma sembrano curiosi di scoprire cosa c&#8217;&#232; dall&#8217;altra parte. Hanno un po&#8217; di timore, come &#232; normale che sia, per l&#8217;esame e per quello che sar&#224; poi, e allentano la tensione cantando a squarciagola a un concerto. C&#8217;&#232; chi ha le idee molto chiare su cosa fare dopo, chi vuole pensarci bene su, <strong>chi ha l&#8217;unica certezza di voler lasciare l&#8217;Italia</strong>. </p><p>La maturit&#224;, che in Italia &#232; rimasto <strong>l&#8217;ultimo rito di passaggio collettivo verso l&#8217;et&#224; adulta</strong>, &#232; uno dei pochi momenti nei quali la narrazione pubblica lascia spazio ai ragazzi e alla ragazze: ci si mette fuori dalle scuole e, nel chiedere loro che traccia hanno scelto per il tema e se la versione di latino fosse difficile, <strong>per un attimo ci si ferma ad ascoltarli</strong>. &#200; diventata virale la dichiarazione di Marcello, liceale di Bologna, che intervistato ha detto: </p><blockquote><p>&#8220;Quando mai a 18 anni mi ricapita di avere <strong>l&#8217;occasione di poter parlare davanti a sei, sette adulti, che stanno in silenzio ad ascoltarmi</strong>? Del voto di maturit&#224; mi interessa poco: per una volta vorrei essere guardato. Per quello che sono, e non per quello che vorrebbero che fossi&#8221;.</p></blockquote><p>Mi ha ricordato ci&#242; che leggevo nelle scorse settimane negli esiti della rilevazione annuale condotta dall&#8217;Osservatorio Giovani dell&#8217;Istituto Toniolo contenuti nel libro <a href="https://www.vitaepensiero.it/scheda-libro/autori-vari/adolescenti-e-vita-emotiva-9788834354247-399653.html">&#8220;Adolescenti e vita emotiva&#8221;,</a> edito da Vita e Pensiero. Nell&#8217;analizzare <strong>le cause della fragilit&#224; emotiva dei giovani </strong>e le sue manifestazioni a partire dai loro racconti, lo studio sottolinea: </p><blockquote><p>&#8220;il <strong>profondo senso di esclusione percepito dagli e dalle adolescenti</strong> nella societ&#224; italiana. I giovani e le giovani <strong>si sentono spesso irrilevanti non solo per la politica, ma anche per le figure adulte e le istituzioni </strong>in generale. Questa sensazione si manifesta attraverso diversi aspetti, tra cui i pregiudizi nei loro confronti, la percezione di essere invisibili nella societ&#224;, la mancanza di rappresentanza e la <strong>frustrazione legata alla difficolt&#224; di farsi ascoltare</strong>&#8221;. </p></blockquote><p>I ragazzi e le ragazze - dice lo studio - non si sentono considerati, avvertono che le loro idee e istanze non contano, ritengono di essere invisibili. Una percezione che li porta a chiudersi sempre pi&#249; in loro stessi - e nella bolla dei social - e, soprattutto, <strong>a perdere fiducia e speranza verso il mondo adulto e il proprio futuro</strong>. </p><p>Della ricerca questo &#232; il punto che mi ha colpito di pi&#249;, ma non &#232; l&#8217;unico. Ad esempio, viene affrontato <strong>il tema della rabbia giovanile</strong>, che ha una spiegazione neurobiologica: il sistema limbico, responsabile dell&#8217;elaborazione emotiva, e la corteccia prefrontale del cervello, deputata al controllo delle emozioni impulsive, crescono a ritmi diversi e questo crea uno squilibrio temporaneo che si assesta solamente ben oltre i 20 anni. Una rabbia per certi versi inevitabile, dunque, che in altri contesti generazionali ha trovato valvole di sfogo collettive, diventando anche motore di cambiamento sociale e che oggi, invece,<strong> si consuma nella sfera personale e virtuale, spegnendosi in una sorta di rassegnazione</strong>. O quello dell&#8217;<strong>empatia</strong>, che tra i pi&#249; giovani tende a essere &#8220;di prossimit&#224;&#8221; (limitata cio&#232; ai rapporti stretti e <strong>difficilmente estesa alle persone sconosciute</strong> o al contesto sociale pi&#249; ampio) e del rispetto della diversit&#224;, che &#232; molto selettivo. Ci sono poi la <strong>violenza, percepita come fenomeno diffuso, e l&#8217;ansia da prestazione </strong>che, unita alla paura di non essere all&#8217;altezza delle aspettative, <strong>crea paura di fallimento e immobilit&#224;</strong>. </p><p>Per&#242;. Ci sono anche dei per&#242;. Lo studio racconta anche <strong>l&#8217;altro lato della medaglia</strong>. Davanti a una narrazione spesso monocorde, che rappresenta <strong>ragazzi e ragazze unicamente come fragili, impauriti e per nulla fiduciosi del domani</strong>, c&#8217;&#232; un&#8217;altra storia che merita spazio: quella dei <strong>giovani che si impegnano comunque</strong>, che <strong>scendono in piazza -</strong> per l&#8217;ambiente, per Gaza, contro i femminicidi - che, nonostante le nostre orecchie adulte spesso sorde, continuano<strong> a reclamare il loro posto nel mondo</strong>. Che poi, &#232; anche il nostro. </p><p>Perch&#233; parliamo di loro, ma <strong>ci dimentichiamo che stiamo parlando di noi</strong>. Che se dai ragazzi e dalle ragazze ci aspettiamo che si battano per una societ&#224; pi&#249; giusta e inclusiva, dovremmo essere noi i primi a farlo. Che se ci lamentiamo delle ore che passano a scrollare i social, non dovremmo controllare compulsivamente le mail del lavoro mentre passiamo del tempo in loro compagnia. Che pretendere da loro il massimo rendimento in ogni attivit&#224; non dice nulla del nostro essere dei &#8220;bravi genitori&#8221;.</p><p>Lo studio affronta anche il <strong>tema del senso del limite e dell&#8217;errore</strong>, evidenziando l&#8217;importanza che la comunit&#224; educativa adulta </p><blockquote><p>&#8220;avvi una riflessione approfondita e onesta che aiuti a comprendere come questi <strong>siano aspetti ineliminabili del vivere e come ci&#242; che conta sia imparare a riconoscerli e a gestirli</strong>&#8221;. </p></blockquote><p>Non tutto &#232; nelle nostre mani - ricorda il saggio - esistono limiti che, anche con tutto l&#8217;impegno del mondo, non possiamo valicare: sta a noi, piuttosto, la responsabilit&#224; nel fare del nostro meglio,<strong> imparando ad accettare anche il fallimento.</strong> Chiss&#224; - penso - se questa cosa l&#8217;avessero detta a noi, che oggi navighiamo tra i quaranta e i cinquanta anni, quante cose sarebbero state diverse nelle nostre vite.</p><p>Di tutti questi temi ho discusso lo scorso maggio al Salone del Libro di Torino presentando il libro <strong>insieme ad Adriano Mauro Ellena</strong>, docente di Psicologia sociale e Psicologia delle relazioni interpersonali all&#8217;Universit&#224; Cattolica di Milano, tra i curatori dello studio. Il <strong>video completo della presentazione </strong>&#232; questo:</p><div id="youtube2-40Qd69q1pmA" class="youtube-wrap" data-attrs="{&quot;videoId&quot;:&quot;40Qd69q1pmA&quot;,&quot;startTime&quot;:null,&quot;endTime&quot;:null}" data-component-name="Youtube2ToDOM"><div class="youtube-inner"><iframe src="https://www.youtube-nocookie.com/embed/40Qd69q1pmA?rel=0&amp;autoplay=0&amp;showinfo=0&amp;enablejsapi=0" frameborder="0" loading="lazy" gesture="media" allow="autoplay; fullscreen" allowautoplay="true" allowfullscreen="true" width="728" height="409"></iframe></div></div><p>Se lo guarderai, ti accorgerai che il <strong>tema del villaggio</strong> &#232; molto presente in questo discorso sugli adolescenti: la fragilit&#224; dei giovani &#232; strettamente correlata a quella degli adulti e alla <strong>difficolt&#224; delle famiglie ad assumere una posizione educativa chiara</strong>, spiegano gli esperti. Per questo, suggerisce lo studio, &#232; importante <strong>investire sulla &#8220;comunit&#224; educante&#8221;</strong>, perch&#233; tamponi la solitudine dei genitori e<strong> offra loro una sponda per confrontarsi e condividere scelte, timori, idee, buone pratiche</strong>.</p><blockquote><p>&#200; l&#8217;idea di una <strong>&#8220;genitorialit&#224; estesa</strong>&#8221; nella quale famiglie, scuola, istituzioni, terzo settore, mondo dello sport e della cultura, realt&#224; territoriali si <strong>mettono in rete</strong> non tanto per promuovere &#8220;iniziative per i giovani&#8221;, ma <strong>per recuperare attraverso di esse &#8220;un senso profondo del noi&#8221; e della relazione con l&#8217;altro</strong>.</p></blockquote><p>Dopo questa presentazione, per giorni ho continuato a riflettere su quanto avevo letto e discusso e mi sono accorta di quante volte negli ultimi mesi avessi ascoltato <strong>lamentele sui ragazzi e le ragazze, sulla loro presunta poca voglia di fare</strong>, di lavorare, di impegnarsi a fondo per costruirsi un futuro &#8220;come si faceva una volta&#8221;. E anche delle volte in cui anche a me &#232; venuto qualche dubbio sul &#8220;mordente&#8221; dei giovani di oggi. E mi sono sentita improvvisamente &#8220;vecchia&#8221;. Davvero, varcata appena la soglia dei quaranta, sono gi&#224; a quel punto della vita in cui: &#8220;Eh, ai miei tempi, per&#242;&#8230;&#8221;, mi sono domandata. Perch&#233; caderci &#232; un attimo: i giovani ci dicono chiaramente che non li stiamo ascoltando e noi cosa facciamo? <strong>Non li ascoltiamo</strong>.</p><blockquote><p>&#8220;Le trasformazioni dell&#8217;adolescenza nel susseguirsi delle generazioni, sono sempre legate alle modificazioni del contesto sociale e culturale nel quale i ragazzi e le ragazze si trovano a crescere -  ho letto a un certo punto nello studio dell&#8217;Istituto Toniolo sorprendendomi per la constatazione quasi lapalissiana, ma illuminante -. In questo senso, gli e le adolescenti sono <strong>una sorta di avanguardia </strong>che ci avvisa delle <strong>mutazioni che stanno avvenendo in noi e nel nostro modo di vivere, di sentire e pensarci</strong>&#8221;.</p></blockquote><p>Mi pare un&#8217;immagine molto bella: se davvero le ragazze e i ragazzi sono la nostra avanguardia, forse varrebbe la pena <strong>fermarsi ad ascoltarli</strong>,<strong> prendere in considerazione le loro richieste</strong> quando ci dicono che vogliono cose come l&#8217;educazione sessuo-affettiva nelle scuole, fidarsi di loro quando ci indicano <strong>modi diversi di intendere la scuola, il lavoro, la vita. </strong>Potrebbero vederci giusto. </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SWdQ!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F976b11f8-bb05-4137-b890-659e4fc6ce28_3508x439.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SWdQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F976b11f8-bb05-4137-b890-659e4fc6ce28_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SWdQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F976b11f8-bb05-4137-b890-659e4fc6ce28_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SWdQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F976b11f8-bb05-4137-b890-659e4fc6ce28_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SWdQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F976b11f8-bb05-4137-b890-659e4fc6ce28_3508x439.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SWdQ!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F976b11f8-bb05-4137-b890-659e4fc6ce28_3508x439.png" width="1456" height="182" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/976b11f8-bb05-4137-b890-659e4fc6ce28_3508x439.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:182,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:1306074,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/166383609?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F976b11f8-bb05-4137-b890-659e4fc6ce28_3508x439.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SWdQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F976b11f8-bb05-4137-b890-659e4fc6ce28_3508x439.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SWdQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F976b11f8-bb05-4137-b890-659e4fc6ce28_3508x439.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SWdQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F976b11f8-bb05-4137-b890-659e4fc6ce28_3508x439.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!SWdQ!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F976b11f8-bb05-4137-b890-659e4fc6ce28_3508x439.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><h2>Un libro</h2><p>Prima di chiudere, il suggerimento di un libro corto, ma intenso, <a href="https://www.einaudi.it/catalogo-libri/narrativa-straniera/narrativa-di-lingua-inglese/piccole-cose-da-nulla-claire-keegan-9788806251635/">&#8220;Piccole cose da nulla&#8221;</a>, di Claire Keegan: in una manciata di giorni, poco prima di Natale, il protagonista Bill Furlong si trova a prendere una decisione che, pur non avendo conseguenze dirette su di s&#233; e la propria amata famiglia, <strong>pu&#242; segnare per lui un prima e un dopo significativo</strong>. Una storia che &#232; un invito a non perdere mai di vista le &#8220;piccole cosa da nulla&#8221; e a <strong>non girarsi dall&#8217;altra parte per continuare a essere umani.</strong> </p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Vdky!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3a074151-117c-47c3-aeaa-15506f5dc89c_3508x471.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Vdky!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3a074151-117c-47c3-aeaa-15506f5dc89c_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Vdky!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3a074151-117c-47c3-aeaa-15506f5dc89c_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Vdky!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3a074151-117c-47c3-aeaa-15506f5dc89c_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Vdky!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3a074151-117c-47c3-aeaa-15506f5dc89c_3508x471.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Vdky!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3a074151-117c-47c3-aeaa-15506f5dc89c_3508x471.png" width="1456" height="195" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/3a074151-117c-47c3-aeaa-15506f5dc89c_3508x471.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:195,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:null,&quot;bytes&quot;:983754,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/166383609?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3a074151-117c-47c3-aeaa-15506f5dc89c_3508x471.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Vdky!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3a074151-117c-47c3-aeaa-15506f5dc89c_3508x471.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Vdky!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3a074151-117c-47c3-aeaa-15506f5dc89c_3508x471.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Vdky!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3a074151-117c-47c3-aeaa-15506f5dc89c_3508x471.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!Vdky!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3a074151-117c-47c3-aeaa-15506f5dc89c_3508x471.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p>E tu, cosa stai leggendo? Qui i <strong>consigli di lettura</strong> sono sempre ben accetti quindi, se ti va, scrivimi che io metto in lista &#128218;</p><p>Intanto, ti auguro <strong>una buona settimana</strong>, fatta di tanti gelati freschi: ne avremo bisogno!</p><p>Ci leggiamo qui <strong>tra due settimane</strong>! &#129505;</p><div class="captioned-image-container"><figure><a class="image-link image2" target="_blank" href="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ZboO!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff669d19c-3c37-44d2-a72f-7318f3cdf166_3090x1216.png" data-component-name="Image2ToDOM"><div class="image2-inset"><picture><source type="image/webp" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ZboO!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff669d19c-3c37-44d2-a72f-7318f3cdf166_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ZboO!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff669d19c-3c37-44d2-a72f-7318f3cdf166_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ZboO!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff669d19c-3c37-44d2-a72f-7318f3cdf166_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ZboO!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_webp, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff669d19c-3c37-44d2-a72f-7318f3cdf166_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw"><img src="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ZboO!,w_1456,c_limit,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff669d19c-3c37-44d2-a72f-7318f3cdf166_3090x1216.png" width="338" height="133.01785714285714" data-attrs="{&quot;src&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/f669d19c-3c37-44d2-a72f-7318f3cdf166_3090x1216.png&quot;,&quot;srcNoWatermark&quot;:null,&quot;fullscreen&quot;:null,&quot;imageSize&quot;:null,&quot;height&quot;:573,&quot;width&quot;:1456,&quot;resizeWidth&quot;:338,&quot;bytes&quot;:1681810,&quot;alt&quot;:null,&quot;title&quot;:null,&quot;type&quot;:&quot;image/png&quot;,&quot;href&quot;:null,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;topImage&quot;:false,&quot;internalRedirect&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/i/166383609?img=https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff669d19c-3c37-44d2-a72f-7318f3cdf166_3090x1216.png&quot;,&quot;isProcessing&quot;:false,&quot;align&quot;:null,&quot;offset&quot;:false}" class="sizing-normal" alt="" srcset="/__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ZboO!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_424, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff669d19c-3c37-44d2-a72f-7318f3cdf166_3090x1216.png 424w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ZboO!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_848, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff669d19c-3c37-44d2-a72f-7318f3cdf166_3090x1216.png 848w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ZboO!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1272, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff669d19c-3c37-44d2-a72f-7318f3cdf166_3090x1216.png 1272w, /__u/substackcdn.com/image/fetch/$s_!ZboO!, /__u/silviadebernardin.substack.com/w_1456, /__u/silviadebernardin.substack.com/c_limit, /__u/silviadebernardin.substack.com/f_auto, /__u/silviadebernardin.substack.com/q_auto:good, /__u/silviadebernardin.substack.com/fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Ff669d19c-3c37-44d2-a72f-7318f3cdf166_3090x1216.png 1456w" sizes="100vw" loading="lazy"></picture><div></div></div></a></figure></div><p><em>&#8220;Ci vuole un villaggio&#8221; &#232; la newsletter che <strong>prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori la mattina fuori da scuola</strong> per provare ad allargare lo sguardo. Perch&#233; ho scelto questo titolo e il senso di questa newsletter, lo trovi spiegato meglio<a href="/__u/silviadebernardin.substack.com/p/1-ci-vuole-un-villaggio-cominciamo?utm_source=substack&amp;publication_id=2035602&amp;post_id=138023076&amp;utm_medium=email&amp;utm_content=share&amp;utm_campaign=email-share&amp;isFreemail=true&amp;r=127lj9"> qui, nel primo numero</a>.</em></p><p><em>Io sono <strong>Silvia De Bernardin</strong>, giornalista freelance e mamma. Da anni scrivo di <strong>genitorialit&#224;</strong>, ma anche di<strong> lavoro, salute, alimentazione, sostenibilit&#224;, turismo, libri</strong>. Mi trovi anche su <a href="https://www.instagram.com/silvia_gole/">Instagram</a> e <a href="https://www.linkedin.com/in/silvia-de-bernardin/">Linkedin</a> e sulle pagine digitali, cartacee e social di <a href="https://www.giovanigenitori.it/">Giovani Genitori</a>, <a href="https://www.vegolosi.it/vegolosi-mag-tutte-le-uscite/">Vegolosi MAG</a>, <a href="https://www.ildolomiti.it/altra-montagna">L&#8217;AltraMontagna</a> e <a href="https://www.jobintourism.it/">Job in Tourism</a>.</em></p><p><em>Le immagini che danno forma visiva al villaggio di questa newsletter sono frutto della mano e della creativit&#224; magica di <a href="/__u/open.substack.com/users/4117869-alice-fadda?utm_source=mentions">Alice Fadda</a>.</em></p><div class="subscription-widget-wrap-editor" data-attrs="{&quot;url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/subscribe?&quot;,&quot;text&quot;:&quot;Subscribe&quot;,&quot;language&quot;:&quot;en&quot;}" data-component-name="SubscribeWidgetToDOM"><div class="subscription-widget show-subscribe"><div class="preamble"><p class="cta-caption"><em>Se questa newsletter ti piace, c&#8217;&#232; un modo facilissimo per farla crescere e aiutare me a scriverla: condividerla con chi vuoi da questo bottone</em></p></div><form class="subscription-widget-subscribe"><input type="email" class="email-input" name="email" placeholder="Type your email&#8230;" tabindex="-1"><input type="submit" class="button primary" value="Subscribe"><div class="fake-input-wrapper"><div class="fake-input"></div><div class="fake-button"></div></div></form></div></div><p>Leggi <strong>altre storie </strong>dall&#8217;<strong>archivio del villaggio</strong>:</p><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;1b7247cd-b47c-4c32-94e6-ff7285f98472&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Come va? Io inizio a scrivere questo numero della newsletter con qualche giorno d&#8217;anticipo rispetto a quando tu lo leggerai. Sono su un treno, di ritorno da Napoli. Sono stata l&#236; per lavoro e poi mi sono fermata un paio di giorni per un fine settimana in solitaria. Viaggiare da soli non &#232; sempre facile, espone di pi&#249; agli imprevisti e alla malinco&#8230;&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#9 Ci vuole un villaggio I Siamo (genitori) pi&#249; fragili o pi&#249; consapevoli?&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2024-03-11T07:03:18.786Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F2595d065-f931-49fa-ad28-5b7c3313c10a_4030x2674.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/siamo-genitori-piu-fragili-o-piu&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:142267235,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:7,&quot;comment_count&quot;:0,&quot;publication_id&quot;:null,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;a83e3d7c-628c-4e51-a791-2188d4187743&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Come stai? Lo so, questa newsletter fa un po&#8217; come gli pare ultimamente, ma d&#8217;estate &#232; quasi pi&#249; difficile tenere insieme pezzi e ritmi, e anche di questo parleremo in questo numero.&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#15 Ci vuole un villaggio I Costruire&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2024-07-15T06:03:52.505Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!XJJP!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2Faecfcc17-2bfa-4579-b4d5-199d7e5dedec_1280x960.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/15-ci-vuole-un-villaggio-i-costruire&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:146425376,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:10,&quot;comment_count&quot;:5,&quot;publication_id&quot;:null,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div><div class="digest-post-embed" data-attrs="{&quot;nodeId&quot;:&quot;49040ce7-6a2e-4970-b1f1-cf0e3903fccf&quot;,&quot;caption&quot;:&quot;Ciao! Eccoci di nuovo qui. &#200; arrivata la primavera, il prossimo fine settimana cambier&#224; l&#8217;ora e sar&#224; Pasqua. Sembra ieri che scrivevamo la letterina di Natale... come &#232; potuto succedere? La cosa bella di questi giorni &#232; che alle sei di sera guardi fuori dalla finestra o cammini per strada e c&#8217;&#232;&quot;,&quot;cta&quot;:&quot;Read full story&quot;,&quot;showBylines&quot;:true,&quot;showDescription&quot;:true,&quot;showImage&quot;:true,&quot;size&quot;:&quot;sm&quot;,&quot;isEditorNode&quot;:true,&quot;title&quot;:&quot;#10 Ci vuole un villaggio I Andiamo in biblioteca&quot;,&quot;publishedBylines&quot;:[{&quot;id&quot;:175612068,&quot;name&quot;:&quot;Silvia De Bernardin&quot;,&quot;bio&quot;:&quot;Sono Silvia De Bernardin, giornalista freelance e mamma. \&quot;Ci vuole un villaggio\&quot; &#232; la newsletter che prende spunto da ci&#242; di cui parlano i genitori fuori da scuola per provare ad allargare lo sguardo&quot;,&quot;photo_url&quot;:&quot;https://substack-post-media.s3.amazonaws.com/public/images/efc8163b-b045-4769-93ea-e4041ee56bcf_228x373.png&quot;,&quot;is_guest&quot;:false,&quot;bestseller_tier&quot;:null}],&quot;post_date&quot;:&quot;2024-03-25T07:03:58.012Z&quot;,&quot;cover_image&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F3eccd45e-0601-46ad-a89c-02d2e6437650_4032x3024.jpeg&quot;,&quot;cover_image_alt&quot;:null,&quot;canonical_url&quot;:&quot;https://silviadebernardin.substack.com/p/10-ci-vuole-un-villaggio-i-andiamo&quot;,&quot;section_name&quot;:null,&quot;video_upload_id&quot;:null,&quot;id&quot;:142783532,&quot;type&quot;:&quot;newsletter&quot;,&quot;reaction_count&quot;:17,&quot;comment_count&quot;:0,&quot;publication_id&quot;:null,&quot;publication_name&quot;:&quot;Ci vuole un villaggio&quot;,&quot;publication_logo_url&quot;:&quot;https://substackcdn.com/image/fetch/$s_!UrHI!,f_auto,q_auto:good,fl_progressive:steep/https%3A%2F%2Fsubstack-post-media.s3.amazonaws.com%2Fpublic%2Fimages%2F9f640843-e164-435f-a4ef-c76ae37b1057_1280x1280.png&quot;,&quot;belowTheFold&quot;:true,&quot;youtube_url&quot;:null,&quot;show_links&quot;:null,&quot;feed_url&quot;:null}"></div>]]></content:encoded></item></channel></rss>