Kayseri’ye geliyorum. Misafir geliyor, ben misafir oluyorum, birileri gidiyor, birileri geliyor.

Ve bütün bu hareketliliğin sonunda fark ediyorum ki Kayseri’de yaptığım şey aslında gezmek değil. Evden eve taşınmak.

Evler arasında mekik dokurken her buluşmanın içinde aynı cümle:

“Bir şeyler yiyelim.”

Bir şeyler dediğimiz de elbette bir şeyler değil. Mantı, börek, yağlama, hamur işi, et, pilav… Kayseri’nin “Bir şeyler ye, aç kalma” anlayışıyla benim “Ben aslında doydum” anlayışım arasında birkaç günlük kriz yaşıyorum. Yine bir cümle daha:

“Azıcık ye.”

Azıcık dedikleri şey üç çeşit hamur işi ve yanında insanı zorlayan miktarda tatlı.

Ben “Doydum” dedikçe sofradan yeni bir tabak çıkıyor.

Sofra toplanıyor, çayla birlikte bir tabak daha geliyor, içinde sarma, kek, börek, salata.

Evet evet, yemeğin hemen üstüne!

Çay bitince dondurmalı baklavayı görünce başım dönüyor, artık gözlerim kararıyor.

Bir süre sonra yemek yemiyorum, tabaklarla pazarlık yapıyorum. İnsanlardan daha anlayışlı gibiler.

İlk günler sofralar heyecanlandırıyor açıkçası.

Çok geçmeden beni tanımaya başlıyor.

Bir noktadan sonra artık masaya oturmuyorum.

Üstelik fark ediyorum ki Kayseri’de buluşmanın amacı da şaşıyor. İnsanlar görüşmek için buluşuyor ama buluşmanın kendisi neredeyse yemeğin bahanesi hâline geliyor. Yemek yeniyor, çay içiliyor, dedikodu yapılıyor. Bir sonraki evin, bir sonraki sofranın, bir sonraki konuşmanın yolu açılıyor.

İzmir’de ise buluşmanın amacı çoğu zaman gerçekten buluşmak.

Bir kahve içmek için çıkıyorsun, kahve içiliyor. Sonra uzun uzun konuşuluyor. Bazen hiçbir şey yapılmıyor. Deniz kenarında oturuluyor. Sessizlik bile sohbete dahil oluyor.

Kimse önüne dört kişilik yemek koyup “Bir şey yedin mi?” diye hayatının geri kalanını sorgulamıyor.

Kayseri’de yemek masanın ortasında duruyor.

İzmir’de sohbet.

Sanırım benim özlediğim tam olarak bu.

İzmir’de hiçbir yere yetişmek zorunda değilmişim gibi geliyor. Biraz boşluk var. İnsanların birbirine değil de ufka bakabildiği bir hâl var.

Kayseri’de sofralar büyüyor, İzmir’de içim genişliyor.

Kayseri’de birkaç gün kaldıktan sonra şunu fark ediyorum: Şehirde bir hareket var ama bende bir ağırlık bırakıyor. İnsanlar sohbet ediyor; ben çoğu zaman kahvemi alıp balkona çıkıyorum.

Şehirde gerçekten garip bir hâl var. İnsanlar konuşuyor ama sanki herkes kendi içinden başka bir yere bakıyor. Mutsuzluk açıkça söylenmiyor ama hissediliyor. Ben de çoğu zaman sessiz kalıyorum. Aslında söyleyecek çok şeyim oluyor ama söylemeye enerjim olmuyor.

İnsanlar hayatı anlatırken, hayatın kendisinden uzaklaşmış gibi. Doğrusu hayat da pek konuşulmuyor, genellikle insanlar konuşuluyor.

Ve ben her yıl buraya gelip aynı şeyi yaşıyorum.

Her yıl aynı konuşmaların bir kısmına denk geliyorum.

Her yıl İzmir’i özlüyorum.

Sonra gelecek yıl yine geliyorum.

Galiba insan bazı döngülerden çıkamıyor.

Sadece döngünün sonunda valizini alıp sevdiği yere dönüyor.

Bu gece ben de dönüyorum.

Kayseri’ye teşekkürler.

Sofralar için özellikle teşekkürler.

Bir süre yemek görmesem de olur. :)

(Üç çeşit hamur işini reddedip, salatalık-domates yerken bu yazıyı yazdım son kahvaltının şerefine:)

Gerçi buna deformasyon biraz ağır kaçtı sanki. Mesleki şefkatmasyon mu desek. Henüz TDK ya bildirmedik ama öğretmenlerde sık görülüyor😄

Ben sanıyorum ki bin kişilik bir okulun bahçesindeyim. Elimde mikrofon var. Sebebini bilmiyorum ama herkesin beni dinlemesi gerektiğine de yüzde yüz eminim.

“Diiiiit! Diiiiit! Sayın öğrenciler! Acilen bahçede toplanıyoruz! Arka taraftakiler de öne gelsin. Evet siz… Kendi hayatınızı birazdan yaşamaya devam edebilirsiniz. Önce beni bir dinleyin. Sıraya geçelim. Omuz omuza değil, tek sıra. Sen niye çapraz duruyorsun? Rahat! Hazır ol! Gözler burada!”

İki saniye sessizlik oluyor.

“…Beni duyuyor musunuz?”

Rüzgâr esiyor.

“Tamam, hepiniz duymuyorsunuz ama ben yine de anlatacağım.”

Sonra derin bir nefes alıyorum.

“…Hepinizi çok seviyoruuuuum.”

Hepsi alkışlamıyor tabii. Birkaç kişi yere bakıyor, biri su matarasını düşürüyor, üç kişi de hâlâ beni dinlemiyor. Ben yine de anlatmaya devam ediyorum. 😂

Gerçi düşününce… Herkesin de beni dinlemesi de gerekmiyor zaten.

Bir de işin okuma tarafı var.

Sizin yazılarınızı okurken de aynı mesleki deformasyonu… Pardon, şefkatmasyonu yaşıyorum.

“Ayy, bunun velisiyle bir görüşsem mi?”

“Rehberlik servisine bir uğrasa iyi olur aslında.”

“Bu çocuğun son zamanlarda derse katılımı biraz düşmüş.”

“Bugün çok sessiz, evde bir şey mi oldu acaba?”

Sonra kendi kendime,

“Yok yok… Bir sonraki yazısını bekleyeyim. Belki geçici bir durumdur.”

diye teselli ediyorum.

Okumayı bitirip gözlerimi kapattığımda ise, yazıyı değil, yazının arkasındaki insanı düşünüyorum.

İyi mi?

Canı sıkkın mı?

Bugün güldü mü?

Kendine biraz olsun iyi davranabildi mi?

Yazıları bu yüzden seviyorum.

Cümleleri değil, insanları okutuyorlar.

Okumakta zorlandıklarım da var tabii:)

Öyle dünyayı değiştirecek önemli sırlar anlatmıyoruz zaten. Çoğu zaman ben de ne anlatacağımı yazarken öğreniyorum.

Her zaman yazmanın bahanesi, anlatmak değil.

Bazen sadece aynı bahçede olduğumuzu hatırlamak istiyorum.

Birbirimize uzaktan da olsa göz kırpmak.

“Ben buradayım.”

“Sen de buradasın.”

Ve arada sırada, hiçbir sebep yokken birbirimize şunu söyleyebilmek:

“Seni önemsiyorum.”

Çünkü bazen ne söylediğimiz değil, birbirimizin hayatında yer kapladığımız gerçeği iyi geliyor insana.

Öyle yani sevgili okurlar…

Hiçbir şey söylemediğim bu yazıda aslında tek bir şey söylemek için buradaydım bugün.

Sizi seviyorum.🤗

Cümlem şuydu:

“Aynı hareket, niyete göre bambaşka anlam taşır.”

Bu cümleyi böylece paylaşmak istemedim. Devamına bir örnek iliştireyim dedim. Örneğimi de yazdım, tabii oldukça çıkarcı bir biçimde.

“Mesela sessizlik… Biri ders verdiğini sanarak egosunu okşar, diğeri ders aldığını sanarak vicdanını avutur.”

Cümleyi paylaşmamdaki ilk niyetim güzeldi. Niyetle ilgili bir şey yazayım derken kendi niyetimden oldum.

Bir kitaptan öğreniyordum bu bilgileri. Ama buraya aktarırken niyetim yolda bozuldu. Birine gönderme yapmaya kalkıştım. Hemen kendi çıkarım için kullanmaya kalkmıştım kutsal kitabın güzel öğretisini bile.

Yine de devam ettim ve bahaneler üretmeye başladım.

“Paylaşayım, insanlar faydalanır.”

“Sonuçta doğru bir cümle.”

“Belki birinin hayatına dokunur.”

Ne kadar tanıdık cümleler…

Hepsi doğru olabilir.

Ama doğru olmaları, niyetimi temize çıkarmıyor ki.

İnsan gerçekten kötülüğünü iyiliğin içine saklamakta çok usta.

Sanırım en tehlikeli yer de tam burası. Çünkü kötü niyet açık olduğunda onunla mücadele edebiliyorsun. Ama iyiliğin içine karıştığında kendini alkışlamaya devam ediyorsun. Yolunu bulamıyorsun, doğruyu seçemiyorsun.

Neyse de o cümleyi paylaşmamış olmam ve bunu yazıya dökmem beni biraz kurtarır belki.

Kurtarır mı?

Yoksa bu da kendimi temize çıkarmanın daha edebî bir yolu mu?

İtiraf edeyim, yüzleşeyim de suçum hafiflesin dedim.

Yine bir temize çıkma safhası.

İçimde dönenleri ben biliyordum. Bunu açıklamak zorunda değildim. Kötü niyetimi yanıma alıp balkonda biraz hâlime ağlasam ve buradan bir ders çıkarsam daha dürüst olurdum muhtemelen. Ama ne yapayım, yazmak da bizim yolumuz işte.

İnsan kötü niyetini bastırmak için çeşitli yollar üretiyor. Üstelik çoğu zaman bunu “iyi niyetin” içine saklayarak yapıyoruz. Hatta farkında bile olmuyoruz. Tutunabileceğimiz, iyi hissedebileceğimiz güzel maskeler yerleştiriyoruz.

Halbuki başkalarının niyetini okumakta üstümüze yok. Davranışa çok az bakarız, hemen altındaki niyeti ararız.

“Kesin beni üzmeye çalışıyor.”

“Kesin kendini övmeye çalışıyor.”

“Kesin canı bir şeye sıkılmıştır.”

Çok komik ama bir de “kesin” diye başlıyoruz cümleye.

Tanrım, korkunç.

Kendi niyetimizi soymakta bu kadar başarısızken başkalarının niyetini ne kadar ustaca keşfediyoruz.

Hatta öyle oluyor ki, “kesin” diye başlayıp kurduğumuz o ihtimale kendimiz bile inanıyoruz.

Başkalarının niyetini bilmenin bir mümkünü var mı ki?

O kişi kendi niyetini biliyor mu ki?

Ben bu yazıyı yazarken kendi niyetimi yakalayabildim.

Peki ya yakalayamadıklarım?

Peki ya fark etmeden “iyi niyet” etiketi yapıştırıp ömrüm boyunca taşıdıklarım?

İnsan kendini kandırırken çok yaratıcı.

Kötü niyetini inkâr etmiyor çoğu zaman.

Onu daha güzel bir niyetin arkasına yerleştiriyor.

Kendi niyetimi soydukça çıkan şeyleri gördükçe utandım.

Biraz yardım etme isteği…

Biraz beğenilme arzusu…

Biraz öfke…

Biraz merhamet…

Biraz had bildirme…

Hepsi aynı davranışın içine sığıyor.

Sonra biz içlerinden yalnızca hoşumuza gideni seçip adına “benim niyetim” diyoruz.

Belki de konu iyi ya da kötü niyetli olmak değildir.

Niyetimizi hiç tartmamaktır.

Davranışlarımızı sürekli tartıyoruz.

Sözlerimizi düzeltiyoruz.

Üslubumuzu değiştiriyoruz.

Ama niyetimize dokunmuyoruz.

Çünkü davranış başkalarının gördüğü yerdedir.

Niyet ise yalnızca “bizim görebileceğimiz yerde”.

İnsan en kolay, kimsenin bakmadığı yerde gevşiyor.

Ben de bu yazıyı yazarak kendimi temize çıkarmaya çalışıyor olabilir miyim?

Olabilir.

Hatta şu an içimden küçük bir ses,

“İnsanlar bunu okuyunca sana çok dürüst diyecek.”

diyor olabilir.

Bunu da inkâr etmeyeceğim.

Çünkü galiba dürüstlük, kötü niyetsiz olmak değil.

Kötü niyetini de masaya oturtabilmek.

Belki biri “Pınar bu kadar yüklenme kendine.” der.

Ooo…

Tam aradığımız cümle.

Anlık bir sakinleştirici etki yaparak, “Ya evet, kendime çok yükleniyorum. Bu kadarı da haksızlık.” derim belki.

Ama ne yaparsam yapayım niyetimi reddedemeyeceğim.

Orada kalmayı tercih ediyorum.

O yüzden bundan sonra biri beni yanlış anladığında, “Ben onu o niyetle söylemedim.” ya da “Ben o davranışı şu niyetle yapmadım.” demeden önce bir duracağım.

“Gerçekten hangi niyetle söyledim?”

“Gerçekten hangi niyetle yaptım?”

İlk kez gerçekten önemseyerek ona bakacağım.

Belki bulacağım cevap hoşuma gitmeyecek.

Ama hakikat zaten insanın hoşuna gitsin diye var olmuyor.

Bunlar da iyi niyetle toplanıp taşın üstüne bırakılmış güzel çiçekler. Kaç saat yaşadılar bilmiyorım. Ama yine savunmam var: “ben toplamadım çiçekleri, çocuklarım topladı.”

“Sen aslında onu özlemiyorsun, onun yanındaki hâlini özlüyorsun.”

Bu nasıl bir tanımlamadır ya. Karşınızdaki insanı nereye koyacağınızı şaşırmışsız.

Yeter!

Birine “Seni seviyorum.” ya da “Seni özledim.” diyemediğiniz için sevginin altından girip üstünden çıkıyor, binlerce tanım üretiyorsunuz.

Sevgi hakkında bu kadar konuşacak ne var?

Seviyorsan “seviyorum” dersin.

Özlüyorsan “özlüyorum” dersin.

Yok kalbim sevdi ama aklım istemedi. Yok aklım sevdi ama kalbim istemedi. Ne hikmetse ikisi birden hiç çalışmıyor.

Hayır.

“Sevmeyi bilmiyorsunuz.”

Bilmediğiniz için sevgiyi didik didik ediyor, parçalıyor, her yerine başka bir isim yapıştırıyorsunuz.

Oturun ve şunu söyleyin:

“Ben sevmeyi bilmiyorum.”

İnanın, bütün bu tanımlardan daha dürüst olur.

Bu metinleri okudukça ben bile kendi yolumu kaybettim. “Acaba seviyor muyum?” diye kendimi sorgulamaya başladım. “Sevgi taşar mı, kalır mı, bağımlılık mı, alışkanlık mı?” derken benim de ayarlarımı bozdunuz.

Bir ara benim sevgim bile analiz edildi.

“Sen sevgide kalamıyorsun.”

“Sevgin taşıyor.”

“Sen aslında onu değil, onun sende hissettirdiğini seviyorsun.”

İnandım.

Gerçekten inandım.

Oturup “Neden sevgide kalamıyorum?, neden taşıyorum?” diye metinler yazdım. Kendimi didik didik ettim. Daha iyi bir insan olabilmek, daha doğru sevebilmek için kendimi sorguladım.

Sonra dönüp hayatıma baktım.

Yoo.

Ben gayet sevebiliyormuşum.

Hayatım boyunca insanları hep sevebilmişim.

Hayatımdan çıkan insanları bile sevgiyle hatırlıyorum. Bir yerde karşılaşınca sevgiyle selamlıyorum.

Demek ki sorun sevgim değilmiş.

Sorun, sevgiyi bilmeyen insanların sevgiyi tarif edişine inanmış olmammış.

Kendime haksızlık etmişim.

Bir de şu meşhur cümle…

“Önce kendini sev.”

Onu da öyle çok duydum ki bir ara dönüp kendime baktım.

“Acaba ben kendimi sevmeden mi başkalarını seviyorum?” diye düşündüm.

Hayır.

Ben sadece bir insanı sevmenin bazen kendinden vermeyi de içerdiğini biliyormuşum.

Siz ise her fedakârlığı, her bağlılığı, her vazgeçişi “kendini sevmemek” diye etiketliyorsunuz.

Sevginin içine bile “bencilliği” yerleştirmeyi başarmışsınız.

İnsana ihtiyaç duymamayı “olgunluk” diye anlatıyorsunuz.

Kimseye muhtaç olmamayı “erdem” diye pazarlıyorsunuz.

Ne güzel.

Bir de bana şunu anlattılar:

“Bazı insanlar ‘Seni seviyorum.’ demez ama davranışlarıyla gösterir.”

Bir süre buna da inandım.

“İlla söylemesine gerek yok.” dedim.

Meğer bana pazarlanan tuzaklardan biri de buymuş.

Evet, sevgi davranışla da gösterilir.

Ama sevdiğini söylemekten bile kaçan bir insanın yaptığı her şeyi sevginin yerine koymamı beklemeyin.

İki kelimeyi söyleyemeyen birinin yaptığı her fedakârlığı kutsallaştırıp, o iki kelimeyi duymayı isteyen insanı da nankör ilan etmeyin.

Bir insan hem sever…

Hem de söyleyebilir.

Bunlar birbirinin alternatifi değildir.

Bilgeliğinizi alın, asıl önce siz aynanın karşısına geçin ve kendinize “Seni seviyorum.” deyin.

Sonra da başkalarına veremediğiniz sevgiyi, uzun uzun yazdığınız metinlerle pazarlamayı bırakın.

İnsanlara sevmeyi değil, sevmemeyi…

Sevginin içinde bile bencil kalmayı öğretiyorsunuz.

Evet ben de bir süre bunlara kapıldım.

Çünkü sevgi benim için önemliydi.

Gerçekten bir şeyler öğrenebileceğimi sandım.

Artık öğrenmeye çalışmayacağım.

Ne zaman bu metinlerden birini görsem içimden sadece şunu diyeceğim:

“Umarım bir gün sevmeyi öğrenirsin.”

Sevgiye yeni tanımlar değil, “Seni seviyorum.” diyebilen insanlar lazım.

Bir gün gerçekten hiçbir insana ihtiyaç duymayacak hâle gelirseniz, kimsenin sevgisine ihtiyaç hissetmezseniz, kimseyi özlemezseniz…

O zaman sevgi üzerine bu kadar konuşmayı da bırakın.

Çünkü sevgi zaten bir başkasına yönelir.

“Ben bana yeterim.” demek güzel olabilir.

Ama “İyi ki varsın.” diyebilmek bambaşka bir şeydir.

Taşacaksa taşsın.

Coşacaksa coşsun.

Azalacaksa azalsın.

Bitecekse bitsin.

Her ihtimali konuşmaktan, her cümlenin sonuna “belki de” eklemekten yoruldum.

Ne “belki de”si?

Sevgi, ihtimal hesabı mı?

Sevgisiz insanların sevgi üzerine yazdığı metinleri okuyup bir şey öğreneceğimi sandım.

Yanılmışım.

Siz sevmeyi değil, sevmekten korkmayı anlatıyorsunuz.

Birinde sorgusuz sualsiz kalamamanızı, her duyguyu analiz etme mecburiyetinizi, bağ kurmaktaki beceriksizliğinizi “sevgi” diye pazarlıyorsunuz.

Oysa sevgi bu kadar açıklama istemez.

“Seni seviyorum” dersin ve seversin.

Hepsi bu.

Artık sevmeyi anlatan metinler okumayacağım.

İçten yazılmış iki dörtlük şiirler daha samimi geliyor.

Siz önce bir insana korkmadan, hiçbir teoriye sığınmadan, hiçbir tanımın arkasına saklanmadan “Seni seviyorum.” diyebilin.

Bunu söyleyemediğiniz sürece sevgi üzerine yazdığınız o muhteşem metinlerin hiçbir hükmü yok.

Sevgi bu kadar didiklenerek, “ sevgi ne değildir” gibi tonlarca örnekler sunarak öğrenilen bir şey olsaydı, en çok yazanlar en çok sevenler olurdu. Oysa hayat bunun tam tersini anlatıyor.

Bu başlığı sabah instagramda buldum. Görselde kullandığım fotoğrafın üzerine yazılmıştı. Gerçek görseli chatcpt’de elimden geldiğince değiştirmeye çalıştım, benim gizlilik ilkelerim de Allah’a emanet zaten:)

Neyse de cümle beni epey düşündürdü!

“Her şey nizami şekilde kötüye gidiyor. Ne güzel ülke.”

Eh tabii, cümle tanıdık. Hangimiz söylemiyoruz ki bunu? “Her şey kötüye gidiyor.” Devamına da şunu yazmış: “Ne güzel ülke.”

Normalde “ne güzel ülkeyi” ironi diye okumamız gerekiyor.

Ben okuyamadım.

Çünkü paylaşımı yapan kişi, yakın zamanda patronunu dolandırıp milyonlarca lirayı kendi hesabına aktarmış, tutuklanmış, sonra da serbest bırakılmış biriydi. Biliyorsunuz süreç böyle işliyor alıştık.

Şimdi kusura bakmasın ama onun “Ne güzel ülke.” demesi bana ironi gibi gelmiyor.

Gayet gerçek.

Çünkü o kişi için ülkenin durumu; adaletsizliği, sistemsizliği, çürümüşlüğü sonuna kadar kendi çıkarları için kullanabildiği bir konfor alanı.

Eskiden ben de çok söylenirdim.twitter’da savaş açardım bazen:) e eylem günlüklerim zaten tadı damağımda diyebilirim. Günlerce takardım kafaya bir yolsuzluğu, bir haksızlığı, bir felaketi. Söylenirdim bizi yönetenlere, isyan ederdim.

Sonra bir gün fark ettim ki ben sürekli büyük ülkeye bağırırken, kendi küçük ülkelerime pek bakmıyorum. Pek bakmıyorum derken çok baktım ve söyledim aslında ama ne bileyim, insanın hemen yakınınkine “Sen hırsızsın.” demesi çok da kolay olmuyor. En fazla nazik cümlelerle ima ediyorsun. Ama büyük ülkemin yöneticilerine bağıra bağıra hırsız diyebiliyorsun. Belki her ikisi de doğru ve ya yanlış tartışılır… ama önce yanımızdakinden mi başlasak diye düşünmeden edemiyorum artık.

Sonra yavaş yavaş kendi küçük ülkelerime bakmaya başladım. Çünkü o küçük ülkemizde birlikte sayıp sövüyorduk;

“birbirimizi tanımalıydık değil mi? “

Oturduğum apartman, çalıştığım okul, çocuklarımla gittiğim park alanları, süpermarketler…

Zaten ülke dediğimiz şey bu küçük şeylerin toplamı değil mi?

Mesela küçük ülkelerimden biri okulum.

Orada da bir yönetim var.

Bir müdür var; isterseniz cumhurbaşkanı deyin.

Öğretmenler var; bakanlar gibi düşünün.

Bir de halkımız var.

Hem de en masumundan…

Çocuklar.

Henüz makamın ne olduğunu bilmeyen ama adalet duygusunu iliklerine kadar hisseden çocuklar.

Henüz siyaset konuşmayan ama kendisine adil davranılıp davranılmadığını çok iyi anlayan çocuklar.

Sonra o küçük ülkede gördüklerimi anlatınca suçlanan ben oluyorum.

“Sen idealist olabilirsin ama…” diye başlayan cümleler kuruyorlar.

O “ama”dan sonrasını artık ezbere biliyorum.

Sadece,

benim de bir “ama” demem gerekiyor:

İngilizce bilmeyen İngilizce öğretmeni gördüm.

“Ben çocuklardan nefret ediyorum.” diyen matematik öğretmeni gördüm.

“Bırak Pınar Hocam… Bunlardan zaten bir şey olmaz. Hepsi doktor, mühendis olacak değil ya; bazıları da…” diye cümle kurabilen bir okul müdürü gördüm.

Okula iki kalorifer peteği yaptırdığı için bunu yıllarca kredi gibi kullanıp raporsuz, izinsiz işe gelmeyen öğretmen gördüm.

Evrakların bile bazen gerçeğinin değil, görüntüsünün hazırlandığını gördüm. Aslında bazen değil çoğu zaman.

Sonra aynı insanlar her teneffüs öğretmenler odasında toplanıp ülkenin neden battığını anlatıyor.

Ee, ne diyeyim…

Artık susuyorum.

Çünkü konu ülkeye gelince herkes cesur.

Konu kendi okuluna gelince odanın havası değişiyor.

Konu çocuklara nasıl davrandığımıza gelince herkesin acelesi çıkıyor.

Konu kendi yaptığı haksızlığa gelince çaylar soğuyor.

Demek ki büyük ülkeyi sözlerle kurtarmak kolay.

Küçük ülkeyi düzeltmek biraz zahmetli.

Konu kendi apartmanına gelince sessizlik başlıyor.

Apartman toplantılarında da aynı manzara.

“Bittik artık.”

“Mahvettiler ülkeyi.”

“Sattılar memleketi.”

Bunu söyleyen adamın oturduğu binanın iskânı yok.

Apartman görevlisinin sigortası yapılmamış.

Vergi kaçırmayı da “ufak tefek işler” diye anlatıyor.

Bir taraftan ülkenin çürümüşlüğüne lanet okuyoruz.

Öbür taraftan o çürümüşlüğün bize denk gelen kısmını sonuna kadar kullanıyoruz.

Sistem bozuk diye şikâyet ediyoruz ama sistem bize göz kırptığında da “Bir kereden bir şey olmaz.” deyip geçiyoruz.

Bazen şöyle bir şey hayal ediyorum:

Bir sabah uyanıyoruz bambaşka bir ülkeye…😇

Adalet gerçekten işliyor.

Kimse torpil yapamıyor.

Kimse evrakta oynayamıyor.

Kimse vergi kaçıramıyor.

Kimse usulsüzlük yapamıyor.

İşe keyfine göre gelip gitmek yok.

“Hallederiz.” kültürü yok.

İşte o gün…

Acaba bugün en yüksek sesle “Bu ülke mahvoldu.” diyen insanların kaçı aynı rahatlıkla yaşayabilecek?

Çünkü bazı insanlar bozuk düzenden şikâyet etmiyor.

Bozuk düzenin içinde, kendilerine sıra gelmediği için şikâyet ediyor.

Ülke düzelirse en çok huzur gelecek sanıyoruz.

Ben emin değilim.

Bence önce birçok insanın rahatı bozulacak.

Çünkü bazıları adalet istiyor gibi konuşuyor.

Aslında istedikleri şey, adaletsizliğin biraz daha kendilerinden yana işlemesi.

Bu yüzden değişim bu kadar zor.

Çünkü hepimiz temiz bir ülke istiyoruz.

Yeter ki temizlik önce bizim kapının önünden başlamasın.

Her taşına bir anımızı, bir korkumuzu, bir zaferimizi, bir kaybımızı yerleştiririz. Sonra yıllarca savunduğumuz şey, sadece bir düşünceye değil; içinde yaşadığımız bir eve dönüşür.

Bazen o evin içinde güvende olduğumuza inanırız. Güvende olduğumuza kendimizi ikna etsek bile gidip ara sıra duvarı yumruklarız. İçimizde bir yer, gerçekten sağlam mı diye kontrol etmek istiyor belki de. Ama duvarda oluşan en küçük çatlak bile bizi korkutur. Çünkü o duvar yıkılırsa, sadece bir düşünceyi değil; kendimizi tanımladığımız birçok şeyi de kaybedecekmişiz gibi hissederiz.

Bazen de o duvara vurduğumuzda içeriden bir ses yükselir:

“Burada gerçekten özgür müsün?”

İşte o soru, çatlağın kendisidir.

Bu yüzden bazen duvara sırtımızı veririz. Yorulduğumuzda yaslanacak bir yer olsun isteriz. Bazen de cesaret edip karşısına geçer ve onu ilk kez gerçekten görmeye başlarız.

Gerçek dediğimiz şey de çoğu zaman tam burada ortaya çıkar. Kendi hikayemizin bozulduğu yerde. Bu hoşumuza gitmeyebilir. Çünkü insan, kendisi hakkında kurduğu anlamın devam etmesini ister.

Ben de bazen gerçeğe yaklaştığımı hissettiğimde onu olduğu gibi görmek yerine, hemen kendi anlatımıma uydurmaya çalışıyorum. Çünkü bazı gerçekler rahatlatmıyor; yerimden kalkmaya zorluyor. Kendime yıllardır anlattığım hikayeyi elimden alıyor ve değişmemi istiyor.

Ve o noktada anlıyorum ki değişmek, düşünmek gibi değil.

Bir düşünceyle bir duvarı yıkabiliriz. Ama o duvarı örerken kullandığımız taşları tek tek sökmek bambaşka bir şey. Eller yoruluyor. Sessizlik ağırlaşıyor. Bazen vazgeçmek istiyorum. Çünkü insan yalnızca duvarlarını değil, o duvarların arkasında alıştığı karanlığı da seviyor.

Bu yüzden bazen duvarı yıkmayı bırakıp dinleniyorum. Sonra bir gün geri dönüp bir taşı daha yerinden oynatıyorum.

En ağır taşlar hep en altta oluyor. Çünkü onları ilk biz koyuyoruz. Korkularımızla, ihtiyaçlarımızla, bize öğretilenlerle, yıllarca savunduğumuz düşüncelerle… Onları kaldırmak bazen kendimizden bir parçayı kaldırmak gibi geliyor çoğu zaman kendimizden bile ağır.

Peki bütün taşlar yerinden oynadığında ne olacak?

Bilmiyorum.

Belki gerçekten bir manzara çıkacak karşımıza. Kuşun sesini ilk kez duyacağımız, güneşi ilk kez hissedeceğimiz, rüzgarın hiçbir şeyi anlatmaya çalışmadan yüzümüze değeceği bir yer.

Yazının sonunu iyi bitiremedim. Çünkü duvarın arkasında ne var bende bilmiyorum. Belki de asıl merak ettiğim şey, o duvarların ardında nasıl bir manzara olduğu değil; duvarlar yıkıldığında kim olacağımdır.

Çünkü tarif ettiğim o manzara şuan da her gün yanı başımda, ama karşısına oturduğumda ben kendimi ya eksik ya da fazla hissediyorum. Fazlalıklar gittiğinde eksiklikler tamamlandığında ne olacağımı bilmek istiyorum.🌿

(Yazıma görsel ararken 2024’te Ayvalık’ta çekindiğim bir fotoğrafımı buldum. İşte benim duvarım bu sanırım. Pek Neşeli Çıkmışım)

Soruları çoğaltıyorum, oyalanıyorum demiştim ama cevaplar çok bu kez de. Soru yok, cevaplar cevapları doğuruyor. Bu nasıl bir şey, anlamadım.

Tanrım, biraz daha az mı konuşsak?

Çocuklarım var, bekliyorlar. Sanki dünya bana çok uzak. Üstelik bedenim zihnimin hızına yetişemiyor, çok yorgunum sebepsizce. Cevapları takip etmekten alamıyorum kendimi. Kayıp mı oluyorum, bulunuyor muyum, ayırt edemiyorum.

Kaybolacağım diye korkuyorum Tanrım.

Çocuklarım var.

Biliyorum, geçen yıl “Çık ortaya.” diye bağırdım sana, şimdi hiç gitmiyorsun ama ben kendimi görmeye dayanamıyorum. Bir şiir yazayım dedim bu sabah. Bir sana, bir de bana. Çünkü yıllarca sadece ikimizi unutmuşum. Seni bulunca kendimi de buldum. Ama kendini taşımak kolay değilmiş, eskiden arı gibiydim. “Arıyım ben.” diyordum. Nasıl öyle uçuyordum bilmiyorum, şimdi yığıldım.

Tanrım, biraz az mı konuşsak?

Sen karar ver çünkü ben göremiyorum. Her şey belirsiz. Ya “ben” diye bir şey yoksa, o zaman çocuklarıma kim bakacak?

Tanrım, bana net bir şey söyle yazıyordum tam…

Şuan.

Sesin geldi yine.

Saat kolumdaydı. Bilmiyordum ki seslendiğin vakti. 17.17 öğrendim.

…

Yazamıyorum.

…

Beni anlayan biri çıkar mı acaba? Yoksa deli gibi mi görünüyorum? Delirmediğimi biliyorum. Ama nasıl ikna edebilirim ki? İkna olmasınlar en iyisi… İkna edecek gücüm de yok çünkü.

Gücüm nereye gitti Tanrım?

Akşam yemeğini yapma vakti geldi, ben pijamalarımla zamanı kaçırdım çoktan. Üstümü düzeltecek hâlim yok.

Tanrım…

Biraz…

Az mı konuşsak?

Hatta benim yıllardır peşimi bırakmayan bir cümlem var:

“Düşünemediğim zamanlarda bile neden düşünemediğimi düşünüyorum.”

Eskiden bunu zihinsel bir derinlik sanıyordum. Şimdi ise bunun, kendimi meşgul tutmanın en sofistike yolu olduğunu farkediyorum.

Eskiden belki gerekliydi.

Artık burada duruyorum.

Anıları düşündüm. Acıları düşündüm.

Geçmişi düşündüm. Geleceği düşündüm.

Okudum. Araştırdım. Dinledim. Merak ettim.

Sorguladım

Peki sonuç?

Tamamlandım mı? Oldum mu?

Hayır.

Çünkü düşünmekle dönüşmeyi birbirine karıştırdım.

Yanılgım; bir şeyi anlamanın onu yaşamaya yeteceğini sanmamdı.

Düşünmeyelim demiyorum.

Sorgulamayalım da demiyorum.

Ama “düşünmeyi amaç haline getirmiş ve derinlik sanan halimden” sıkıldım!

Gerçeğin tek olduğuna inandıysam, hala neyi sorguluyorum?

Gerçeği mi arıyorum, yoksa onu yaşamamak için sonsuz yorumlar mı üretiyorum?

Aslında yeni cevaplar aramıyorum.

Sadece soruları çoğaltıyorum.

Çünkü soru sormak, cevabın sorumluluğunu almaktan daha güvenli.

Gerçeği bilmek başka…

Ona göre yaşamak bambaşka.

İşte tam burada düşünce, hakikati aramanın yolu olmaktan çıkıyor; sorumluluktan kaçtığımız en güvenli limana dönüşüyor.

Çünkü düşünmek konforludur.

Hiçbir şey kaybetmeyiz.

Hiçbir alışkanlığımız değişmez.

Hiçbir ilişkiyi riske atmayız.

Hiçbir bedel ödemeyiz.

Sadece düşünürüz.

Ve hareket ettiğimizi sanırız.

Zihnimizin illüzyonu bu..

Yerinde dururken ilerlediğine inanmak.

Eyleme dökülmeyen hiçbir düşüncenin anlamı yoktur.

Doğru olan nedir diye düşündük.

Buldum dedik.

Sonra “eski hayatımıza” geri döndük.

Eski alışkanlıklarımızla yaşamaya devam ettik.

Bir örnek vereceğim:

“İçki kötüdür” dedik. Bunu kim reddedebilir ki!

Okullarda çocuklara “ içki zararlıdır” diyoruz.

Bunu biliyoruz.

Sonra ilk dağıldığımız akşam yine aynı masaya oturuyoruz.

Belki de o masaya oturabilmek için dağılıyoruz kim bilir?

İnsan gerçekten unuttuğu için mi döner oraya?

Sanmıyorum.

İnsan unutmaz.

Sadece bildiğini susturur.

Çünkü bildiğini yaşamak, bildiğini anlatmaktan çok daha zordur.

Üstelik bu liman çok konforlu.

Kitaplar var.

Kavramlar var.

Alıntılar var.

Bir de bizim gibi düşünen insanlar…

Birbirimize düşüncelerimizi anlatıyoruz.

Sonra da derin olduğumuza inanıyoruz.

Oysa derinlik çok düşünmek, bir şeyler bulmak değildir.

Düşündüğün şeyin yükünü taşıyabilmektir.

Terapiye gidiyoruz.

Çoğu zaman yeni bir şey öğrenmiyoruz.

Zaten bildiğimiz şeyleri bir kez daha duyuyoruz.

Garip bir şekilde rahatlıyoruz.

Çünkü bilgi bizi değiştirmiyor.

Bilgi sadece vicdanımızı bir süreliğine daha susturuyor.

Bir de genelde kendinimizi kandırırken en çok doğru cümleleri kullanırız.

Bu yüzden artık çoğu düşüncemi “işe yaramaz” buluyorum.

İşe yaramaz oldukları için değil…

Yaşanmadıkları için.

Bilgi cebimde duruyor.

Canım istediğinde çıkarıp biraz daha düşünüyorum.

İşime gelmeyen ilk anda ise cebimde olduğunu unutuyorum.

Unutuyor muyum! gerçekten?

Hayır.

Hatırlamanın bir bedeli olduğunu biliyorum.

Ve o bedeli ödemek istemiyorum muhtemelen.

Bütün zamanımız kaçmakla geçiyor.

Öğrendiklerimizden. Sevdiklerimizden.

Kendimizden.

Ve en çok da…

Bildiğimiz halde yaşamadığımız gerçekten.

Bildiğini yaşayan insan burada ne yapar bilmiyorum.

“Hiçbir şey bilmiyorum” cümlesini aylardır taşıyorum üzerimde. Şimdi bakıyorum; bu da benim konforum haline gelmiş çoktan.

Ve şimdi en sevdiğim kısım…

Bakın…

Ben şu an tam da eleştirdiğim şeyi yapıyorum.

Bu sabah büyük bir keşif yaptığımı sanıp oturdum bunu yazdım.

Sanki bunu daha önce hiç fark etmemişim gibi.

Belki de yalnızca cebimde duran eski bir bilgiyi yeniden parlatıp “yeni” diye önünüze koydum.

Şimdi bu yazıyı paylaşacağım.

Sonra da dönüp yazımı beğenmişler mi diye bakacağım.

Belki biri “Ne kadar doğru” yazacak.

Ben de içten içe sevineceğim.

Oysa gerçekten cesaretli olsaydım…

Belki telefonu sessizce bırakır,

bu yazıyı dönüştürmeye giderdim.

Sorunumuz gerçeği keşfetmek değil, her keşfedişimizi ilk kez bulmuş gibi anlatırken, onu hala yaşamıyor oluşumuzdur.

İşte ben de tam bu yüzden buradayım!

Neredeyse bir yıldır…

12'de oğlumun 15'te kızımın toplantısı. Yola düştüm. Arabam sanayide olduğundan taksi ile gittim. Taksi beni ormanda çocuklarımın okuluna bıraktı ama güvenlik anasınıfı toplantısının asıl okul olan 5 km ötede renkli ormanda olduğunu söyledi. Taksi gitmemişti Allah’tan. Döndüm tekrar bindim. Konuma vardık. Okulun içine girdim kapı duvar:) insan yok. Kocaman bir kampüs bir tek anaokulu yok! Kaldım ormanda bir başıma. Ne bir ses ne bir insan var. Köpekler var hem okulun bahçesinde hem boş villaların bahçelerinde havlıyorlar. Bazıları sokak köpeği yanıma geliyor. Ne yapacağımı şaşırdım.

Toplantı mesajını atan numarayı aradım. Beste öğretmen açtı. Psikolojik danışman, pek severim onu. Okulu bulamadığımı söyledim. Telaşlandı hemen etrafında birilerine sordu kimse bilmiyordu. Özel okul öğretmeni ve onun da okulu satılmıştı.. Yeni durumu ile ilgili kendisini de hiç birşey bilmiyordu. Panikledi birden “Pınar hanım şimdi okul kurucumuza soracağım” dedi. Ne kurucusu ya patronu işte okul sahibi ama kibar olmak zorundaydı.. Aslında zorunda bile değildi artık ama o nazik bir kadındı. Okul sahibinin odasına girdi ve eski velimiz yeni alıcının okulunun yerini soruyor dedi. Okulu satan sahip yeni sahibin okulunun yerini bilmiyordu. Daha doğrusu okul mu satılmıştı öğrenciler mi çözemedim!

Trajikomik!

Beste hanım tüm mahcubiyetiyle bana döndü “tüh ya Pınar hanım kurucumuz da bilmiyormuş ya off size de yardımcı olamadım” dedi. Beste’nin nasıl kıvrandığını görüyordum. Dedim ki “sorun değil  Beste hanım, peki siz yeni okulda devam edecek misiniz?”. “Bilmiyorum henüz” dedi sesi titredi! Eski okulda mıydı? Yeni okulda mıydı? kendisi bile bilmiyordu ama bana yardım etmeye çalışıyordu. Patronunun kaba davranışlarını kapatmaya çalışıyordu asgari ücretle çalışan özel okul öğretmeni. Hemen kendi okulumdaki rehber öğretmenleri geldi aklıma telefonu kapatınca. Devlete atanmış sürekli elinde kocaman bir elma, odasında öğrenci beklemesi gerekirken dedikoduya öğretmenler odasına gelen, diğer rehber öğretmenimizin ise şahsi kliniği olduğundan çoğu zaman raporlu ve hiç bir öğrencinin tanımadığı rehber öğretmenlerimiz. Kahretsin dedim buna daha fazla devam etmeyeceğim. Zihnimi susturdum.

Önüne baktım neredeyim ben? Taksinin sizi almaya gelmediği bir yerdeyim. Şarjımda az. Konum açamıyorum. Eski eşimi aradım çocukların babasını. Anaokulu olarak bana bir konum gönderdi 33 km uzaklıkta, Buca'da başka bir kampüs. Anaokulunun orada olmadığına eminim ama neyse bu konuya girmiyorum bile:) Zaten 33 km'yi yürüyerek gidemeyeceğim kesindi. İkna olmadan dolaştım kampüste biraz. Anaokulu yoktu. Bir şekilde daha merkezi bir yere inmem gerekiyordu. Etrafımda 5 köpekle geziyordum. Köpeklerden korkmamam büyük bir şanstı ama hiç tedirgin olmuyorda değildim. Çocuklarımın babasını tekrar aradım. “Kızımızın saat 15'teki toplantısına sen katılabilir misin?” diye sordum. Katılırım dedi. Telefonu kapatıp yokuş aşağı yürümeye başladım.

Artık acil yetişmem gereken bir toplantı yoktu, oğlumunki çoktan başlamış bitiyordu bile belki. Artık ormandan çıkmak için süre sıkıntım kalmamıştı ama neden bilmiyorum bi anda ağlamaya başladım. Kendimi durduramıyordum bir kaç defa telefonu elime alıp tekrar bıraktım. Yürüdüm bir saatten fazla ağlayarak. Bazı anlar çok dağıldım bazı anlar sakinleştim. Hadi dedim Pınar hep bir şeyler arıyordun, ormana da bayılıyordun, bul bir şeyler. Daha iyi fırsat mı olur! Gerçekten çaresizsin şuan gerçekten... Ama en büyük sorunum ayakkabılarımdı. Düz ortopedik rahat bir sandaletti ama ayaklarımı inanılmaz acıtmış artık nasıl yürüyordum bilmiyorum ama basamıyordum bile!

Tabi daha kötüsüde var. Çantamda sigara var çakmak yoktu. Evden çıkarken kızımın en yakın arkadaşı Defne'nin annesi gelmişti aklıma. Sigara içiyordu ondan alırım demiştim çakmağı. Ormanda kaybolacağımı nereden bileyim. 2 saatten fazla yürüdüm sanırım. Bazen karşıma üç tane yol çıkıyordu tahminen bir yola giriyordum daha sağlam görünen, arabaların gidebileceği yolu tercih ediyordum, patika yollardan uzak duruyordum. Yollar ben yürüdükçe uzuyor gibiydi. Ağaçlar çok uzundu yönümü seçemiyordum. Mucizelerimin fotoğrafını çekmek için ayırdığım son şarjıma mecbur kaldım navigasyonu açtım. Aman Tanrımm! Geldiğim bütün yolu dönecek yokuş yukarı tırmanacaktım!

Tırmandım biraz ağlamalı çokça ayak sancılı yolu!  Bir kaç kez daha telefonu elime aldım "hayır hayır aramayacağım" diye geri çantama koydum. Dedim ki "Pınar kendine gel". Belki de diğer yolda çok merak ettiğin cennete benzer bir yer göreceksin.. rengarek çiçekler her yeri sarmış rüya gibi bir yer... Kim bilir? Ayaklarımın ağrısına ve çocukların topantısına katılmamaya değmezmiydi bu. Tabiki değerdi! Ayaklarım iyileşirdi. Toplantı sene başında yine olacaktı. İçimi rahatlatıp yokuşları tırmanmaya devam ettim.

Kuşun kanat seslerini duymadım desem yalan olur, ama kuşa kızgındım duysamda aldırış etmiyordum. Ben asıl cennetin peşine düşmüştüm. Bir de çakmağın. Elbet yolda bir çakmak bulurum, birine denk gelirim diyordum. Lanet olsun açılmamış bir paket parliament sigara buldum. Ne yapayım onu! Benim sigaram vardı zaten. Bu ne demekti şimdi! Bir anda aklıma şey geldi. "Pınar sende nasıl çakmak olmaz ya?" Ben çakmak hırsızıyım aslında. Yani bunu nasıl yapıyorum bilmiyorum ama kiminle görüşsem çakmağı bende kalır. Hatta okulda çakmağını kaybeden gelir benden ister bende veririm zaten kendisinin olan çakmağı:)

Biraz daha sesleri dinleyerek, yolu gözleyerek yürüdüm. Sonra cırcır böcekleri başladı.“Ne istiyorsunuz benden?” dedim içimden. “Ne söylediğinizi anlamıyorum. Sesiniz çok yüksek ama cümleniz yok.” Oysa onları hayatım boyunca duydum. Sitemizin ağaçlarında da vardılar. Otursam da duyuyordum, yatsam da… Hiç susmuyorlardı. Belki de ben biraz cırcır böceğiydim. Sesim vardı. Hatta bazen fazlasıyla. Ama ne demek istediğim çoğu zaman anlaşılmıyordu. İnsanlar sesimi duyuyordu; beni değil. Belki de cırcır böcekleriyle ortak noktamız buydu. Yok sayılmamız değil… Sürekli duyulup, nadiren anlaşılmamızdı.

Biraz daha ilerleyince yolda 200 tl buldum:) Elimde bir paket parliament sigara ve 200 tl ile yoluma devam ediyordum😅 Yürüyüşüm 4 saati geçmişti. Ayaklarımda kan gördüm kanamaya başlamıştı. Bazı yerleri su toplayacaktı acıyordu. Partileme ustası çok komik adımlar atıyordu. Adım mı? Hatırlamaya çalıştım ama gözümün önüne gelmiyor ama resmen acılar içinde yürümeye çalışıyordum.

Ve eveeeet işte buyurun Pınar hanım karşınızda ne var! Bakakaldım. Rengarenk çiçekler her yere dolanmış. Elektrik direğine sarılmış. Öylece karşımda duruyor. Üstelik yerde kocaman bir buket bile var. Yavaşça yaklaştım. Aman tanrım yapay çiçekler! Canlı değil! Ama görüntü çok güzel. Yaklaştım dokundum ikna olmam lazımdı! Yapay evet. Bir yandan görüntünün güzelliğinden kendimi alıkoyamıyordum bir yandan da canlı değiller diye canım sıkılmıştı biraz. Telefonumu çıkardım fotoğrafını çektim. Burası hatırlanmaya değerdi. Canlı olmasalar bile! Ama neden canlı değillerdi! Neden?

Devam ettim yürümeye ve sonunda bir restorant buldum. Kahvaltı yeri. Tamam dedim artık burada oturacağım,kahvaltı yapacağım, su içeceğim, çakmak isteyeceğim. Açlık hissim sıfırdı. Su belki içebilirdim. Çakmağa ihitiyacım vardı. Ama bir su için restorana oturamazdım. Neyse dedim belki yerim bir şeyler. İçeri girdim bir ağacın altındaki masaya oturdum. Garson geldi ve masaya çakmak bıraktı! Restoranın reklamının olduğu bir çakmak. Üzerinde kendi reklamı  ve " hayatınızda lezzetli bir mola" yazıyordu. Lezzeti umrumda değildi bir an önce sigara içmek ve ormanda ne yaşadığımı düşünmek istiyordum. Elimde saatlerdir gezdirdiğim Parliament sigarayı ve 200 tl’yi masanın diğer ucuna bıraktım. Onları neden taşıdım, neden getirdim bilmiyorum.

Kahvaltı geldi, üç defa uzandım mı bilmiyorum. Aç değildim ki. Mecburiyetten söylemiştim işte. Ne yaşadığımı anlamak istiyordum. Zihnimi çalıştırmak için oturmuştum. Bir şeyler farkedip yazmak istiyordum telefondaki notlarıma. Beynim durdu düşünemiyordum. Üstelik şarjımda son noktasındaydı. Şarj aletimde yanımdaydı. Şarja takabilirdim ama umursamadım ilk defa. Ne olabilirdi ki en fazla not yazamazdım, zaten düşünemiyordum bile! Acil bir durumum yoktu. Biri arar ulaşamaz merak eder tedirginliğim yoktu. Arayacak biri de yoktu. Biterse bitsin dedim. 2-3 bardak çay içtim. Ard arda sigara. Yazacak birşey bulamayınca masadaki çakmağın fotoğrafını çektim..

bir de altına oturduğum ağacı. Lanet olsun bu nasıl ağaçtı. Güneşi hiç göstermiyordu. Göstermeyeceğini de biliyordum güneş uzun süredir yoktu zaten.

Ama kaldırdım telefonumu çektim işte hatıra kalsın diye. Sonra garsona seslendim. “Buradan Bornova'ya nasıl gidebilirim acaba?”  "Buraya hiç bir toplu taşıma yok, taksi de gelmez ne yapabiliriz acaba dedi" oda. Sorun değil dedim bulurum bir yolunu sadece sordum bildiğiniz bir şey var mı diye. Ben bi patrona sorayım dedi. Patrona:) Ben de az ilerideyim…Bahçede kasada oturan patronuna sordu. “Bizim yapabileceğimiz birşey yok buraya taksi gelmez” dedi umursamaz sevimsiz tavrıyla… Garson geri döndü yanıma geldi. "Ne yapsak yaa taksi gelmezmiş buraya” dedi. Arkadaşımın amcasının taksi durağı var ben bi arayayım dedi. Telefonunu çıkardı ne konuştuğunu dinleyemedim sadece garsonun yüzünde Beste öğretmenin telaşını, yardım etme isteğini gördüm.

İçimden, “Lanet olsun patronlar,” dedim. Sonra yıllar öncesi geldi aklıma. Sokaklarda yürüdüğümüz günler… “Patrona, zorbaya diz çökmüyoruz!” diye bağırıyorduk. O günlerden kalan videolar hala duruyor. İzlerken gülümsüyorum. Demek ki gençliğim en azından sadece sesini satmamış. Belki bugün aynı meydanlarda değilim. Ama şimdi anlıyorum ki insan sadece sloganın peşinden değil, vicdanının peşinden yürüyor. Ben o gün patrona itiraz ettiğimi sanıyordum; meğer insana hükmetmek isteyen her şeye itiraz ediyormuşum.

Neyse garson işimi çözdü. Hatır gönül bir taksi geldi ve evime dönebildim yaklaşık 6 saat sonra. Çocuklarım babaannesindeydi. Ev boştu. Buna ihtiyacım vardı, zaten berbat bir durumdaydım. Üzerimde saatlerce sıcakta yürüdüğüm bir ton takı, kolye bir tane yetmiyor gibi ikişer üçer takmışım, üzerimde içinde nefes almakta zorlandığım daracık bir elbise, ve kol çantam vardı.. Suratımdaki makyajı aynada görünce inanamadım. Ağladığım her an akmıştı gözlerimdeki eyeliner, simsiyah halkalar vardı. Ruj neydi öyle sadece dudaklarımın iki köşesine mi sürmüştüm yani! Elbisemin sol kolumun altındaki fermuarı açınca hissettiğim şeyi tarif edemem.Tanrım ben bununla saaatlerce nasıl gezebilmiştim ormanda! Gerçi ne farkederdi sözde ayakabılarım rahattı, onlar bile ayaklarımı mahvetmişti!

Elimi yüzümü ve yaralı ayaklarımı yıkayıp mutfağa koşmak istedim. Ben böyle bir durumda banyo yapmadan duramazdım ama hala ne yaşadığımı bulma telaşındaydım, telefonum mutfakta şarjdaydı. Baktım yüzde on bile değil. Bir bardak su alıp balkona çıktım.

En baştan hatırlamaya çalıştım. En çok da aklıma yanlışlıkla girdiğim yol geldi. O yolun geri dönüşü yokuş yukarıydı ve ben o yolda sürekli cenneti hayal etmiştim. Çok güzel bir yer çıkacak karşıma demiştim. Sonra tam da hayalimdeki gibi bir yer çıktı. Bu hayalimi restoranda hatırlayamadım. Eve döndükten sonra hatırladım. Evet hayalimde canlandırdığım o yeri görmüştüm. Ne bileyim belki de ormanda yapay çiçek bulmak daha büyük bir mucizeydi…Hemen içeri girip telefonu aldım elime. Güneşi gördüm. Bana göz kırptı. Şarjım yüzde elliyi bulunca oturdum yazdım işte. Şuan ayaklarım çok acıyor. Çok yorgunum, yolum hiç hafiflemedi... Sadece şunları merak ediyorum:

Çocukların okul binası mı satıldı?

Çocuklar ve veliler mi satıldı?

Özel okul öğretmenlerin durumu ne olacak?

Çakmak hırsızlığım biter mi?

Patronlar kahrolsun mu?

Çiçekler neden yapaydı?

Hikayemi yazmayı bitirip uyumuşum. Sabah 4’ten beri gözlerim açık. Dün akşam aceleyle yazdığım yazıyı paylaşmak bu sabaha kaldı! Ne garip. Başlığımı "dün" diye değiştireyim bari.

Hikayemi okuduğunuz için teşekkür ederim. Kendimce döküyorum içimi... Umarım ayaklarım iyileşir ve cırcır böceklerine alışırız!

“Bu kadar da olamaz,” diyorum. “Bu benim daha önce kendi kendime sorgulayarak ulaştığım bir düşünceydi. Bunu nereden biliyor? Yoksa beni mi tanıyor?”

Bunu söylerken gerçekten dehşete kapıldığım zamanlar oldu. Duygusal tetikleniyorum hemen.

Bazen de şöyle oluyor. Yazarın dile getirdiği düşünce henüz bende oluşmamış oluyor ama yine de içimde bir şey sarsılıyor. Daha adını koyamadığım bir yere dokunuyor. O an garip bir hisse kapılıyorum.

“Tanrım,” diyorum, “bu bir mucize mi?”

Yıllardır arayıp durduğum mucize…

İtiraf edeyim, gökyüzünden gelse daha az heyecanlanırdım:)

Hatta bazen, “Bu yazar beni anlatıyor,” diye düşündüğüm bile oluyor.

Yazarın biri çıkmış uzun uzun düşündüğüm, kendi içimde tarttığım, ilk kez benim keşfettiğimi sandığım gerçekleri anlatıyor… Gerçi “gerçek” dediğim şeyler henüz cümleye dönüşmüş değiller. Daha çok içimde çakan kıvılcımlar. Hadi şimdi yaz deseniz yazamam bile! Ama oradalar; varlıklarını hissediyorum.

Sonra görüyorum ki benden çok önce, yıllar hatta yüzyıllar önce, bir başkası da aynı yere varmış. Aynı cümlenin etrafında dolaşmış, aynı gerçeğe başka kelimelerle dokunmuş.

İlk anda insanın özgünlük gururu inciniyor. Ama biraz durunca bunun bir kayıp değil, güçlü bir işaret olabileceğini düşünmeye başlıyorum.

Belki de hakikat, kişiden kişiye değişen bir icat değildir. Belki üzerine yeterince düşünen insanların, farklı yollardan yürüyerek ulaştıkları ortak bir menzildir.

İnsanlar farklıdır. Dilleri farklıdır. Çağları, hikâyeleri, acıları farklıdır. Ama akıl, önyargılarından biraz olsun sıyrılıp sabırla aramaya devam ettiğinde yollar yavaş yavaş birbirine yaklaşıyor.

Belki de düşüncenin değeri, kimsenin daha önce söylemediği bir şeyi söylemekte değil; aynı gerçeğe, kendi emeğiyle ve kendi cümleleriyle yeniden varabilmektedir.

Ben de henüz bunu tam yapabildiğimi sanmıyorum. İçimde sadece bir kıvılcım olduğunu biliyorum. O kıvılcım durmadan kalbimi yokluyor. Aklıma ulaşmaya çalıştığında ise kendimi okyanusun ortasında terkedilmiş gibi hissediyorum. Suyu seviyorum ama ondan korkuyorum da.

Tam o anda kaçıyorum.

Bir kahve yapıyorum. Telefona bakıyorum. Başka bir işle oyalanıyorum.

Sanki düşünce biraz daha derinleşirse geri dönemeyecekmişim gibi.

Aklım bana bunu söylüyor:

Hakikat çoğalmaz. Onu arayanlar çoğalır.

Ve gerçekten arayanlar, birbirlerinden habersiz olsalar bile bazen aynı kapıya varırlar.

Kalbim ise hâlâ böyle cümlelerle karşılaştığında bunun büyük bir “mucize” olduğuna inanıyor.

Belki de beklediğim mucizenin gökyüzünden gelmeyeceğine ikna olduğum için bu kadar çok okuyorum. Çünkü gökyüzünde bir bulut dağılsa, bir suret belirse ya da bir ışık konuşmaya başlasa muhtemelen aklımı kaçırırdım.

O yüzden artık mucizelerimi satır aralarında arıyorum.

Bazen birinin cümlesindeki tek bir kelime gelip içime yerleşiyor. O an düşünüyorum: “Ben bunu nasıl anlatırdım?” Çünkü o kelime, bende zaten var olan ama henüz dile gelememiş bir kıvılcımı ateşliyor.

Sonra yazmaya oturduğumda bir tereddüt beliriyor:

“Acaba asıl yazara haksızlık mı ediyorum?”

Belki de etmiyorum.

Belki ikimiz de aynı gerçeğin etrafında dolaşıyoruz; sadece farklı kapılardan giriyoruz.

Sonuçta aynı matematik sonucuna farklı yollarla ulaşabiliyoruz. Belki düşünce de biraz böyledir.

Belki de hakikat gerçekten tektir.

Çünkü birbirini hiç tanımayan insanların, yüzyıllar arayla aynı düşüncenin kıyısında buluşabilmesi bana bunun mümkün olabileceğini düşündürüyor.

Belki de iyi yazarlar bize yeni düşünceler vermekten çok, içimizde sessizce bekleyen düşünceleri görünür hâle getirip kıvılcımı çakıyorlar. Onlara teşekkür ediyorum💐

Peki siz ne düşünüyorsunuz?

Okuduğunuz bir cümle, hiç kendi cümlenizin tohumu oldu mu?

Bu bir etkilenme mi, bir hırsızlık mı, yoksa insan aklının aynı ufka bakmasının doğal bir sonucu mu?

💫☀️☁️📝

Mediumda sayfamda göz gezdirdiğimde “vay be” diyorum…

Drama bak:)

Bazı yazılarım var…

Sanki oturmuş acıyla ortak proje hazırlamışız.

Bir kısmı yangın yeri,

bir kısmı mahşer,

bir kısmı gece üçte tavana bakıp “evren benimle neden uğraşıyor” toplantısı gibi.

Ama işin aslı tam olarak bu değil.

Evet, bazı şeyler canımı çok yaktı.

Hem de öyle böyle değil.

İçime mangal kurup üstünde duygularımı çevirdiler resmen:)

Ama hiç şikâyetçi değilim.

Çünkü ben galiba yanarken öğrenenlerdenim.

Yine düşeceğim ateşe.

Yine bile bile yürüyeceğim bazı hislerin içine.

Sonra dizlerim yara bere içinde dönüp kendime diyeceğim ki:

“Tamam da buradan ne öğrendin deli kız?”

Yüzleşme bitmedi.

Bitmeyecek de.

Ama artık başka bir yerden bakıyorum hayata.

Şimdi nefes alıyorum mesela.

Gerçekten alıyorum.

Eskiden sadece ciğerlerim çalışıyormuş meğer, şimdi ruhum da nefes alıyor.

Güneşi görüyorum.

Hatta bazen fazla abartıp kişisel algılıyorum.

Sanki özellikle bana doğmuş gibi mutlu oluyorum😅 ve “mucizeeeee” diyorum!

Dünya gibi dönmeye devam ediyorum ama bu defa değerim bilinmiyor diye şikâyet etmiyorum.

Neyse konuya dönüyorum, başladım yine😅

Dedim ki kendi kendime;

“Madem bu kadar yazıyorsun… biraz da neşeni koy şu satırların içine.”

Çünkü ben sadece hüzünden ibaret değilim ki.

İçimde aynı anda hem ağlayan bir kadın,

hem çimenlerde takla atan bir çocuk var.

Bu ara her gün çiçek açıyorum mesela.

Güneşe göz kırpıyorum,

güle oynaya okula gidiyorum,

öğrencilerimin gözlerinin içine bakıyorum.

Arkadaşlarımın omzuna dokunuyorum.

Evde çocuklarla evcilik kuruyorum.

Dışeps anne oluyor ben baba😅

Nart desen sürekli rol değiştiriyor.

Bir bakıyoruz doktor olmuş,

iki dakika sonra dinozor.

Tamam diyoruz sen bugün evrenin CEO’su ol😅

Bitmek bilmeyen enerjim her yere akıyor.

Bazen düşünüyorum…

Ben galiba çocukluğumu içimden hiç çıkarmadım.

O zaman da zihnim binbir senaryoyla doluydu.

Vücudum öfkeli,

yalnız,

kaşlarım çatık…

Ne de olsa şirinleri görebilmek için uslu çocuk olmak gerekiyordu.

Ama düşlerime kimse karışamıyordu:)

Köye gittiğimiz zaman geceleri gökyüzüne bakınca görüyordum;

binlerce yıldız neredeyse beyaza boyamış gökyüzünü.

“Toplayayım bunları” diyordum.

Off…

Ne keyifli olurdu.

Elimde hasır sepet…

Bir iki üç…

Bir iki…

Üç dört beş…

Sepetim taşıyordu.

Onları çimenlere boşaltıp tekrar başlıyordum.

Bir iki üç…

Derken artık uzak kalmıyorduk yıldızlara.

Uzanıyorduk üzerine.

Parıl parıl yeryüzünden karanlık göklere yansıyorduk.

Gölgemizi gökyüzünde izleyip neşeyle dans ediyorduk.

Yıldızları incitmeden zıplıyorduk el ele.

Minikleri ayırıyorduk yeşil bahçemizin en ulaşılmaz köşesine.

Minik yoncaların arasına bırakıyorduk.

Yıldızlar yoncaların arasında parlıyordu.

Bir bakıyorduk ki dört yapraklıları görünür olmuş.

Binlerce yıldızın içinde nasıl görünmeyecekti ki…

Artık binlerce üç yapraklıya meydan okuyorlardı.

“Çok belli ettik kendimizi artık hemen koparıp alırlar bizi” diye korkuyorlar mıydı bilmiyorum ama biz onları koparmaya kıyamadık.

Baktık yapraklarına…

Yıldızların kırıntıları dökülmüş olmalı.

Parıl parıldı dört yaprağı da…

“Evet” dedik.

“Yeryüzüne yıldız ektik.”

Şans getirdi bize.

Tohumu yoncalara bulaştı artık parıl parlayan dört yapraklı yoncalarımız olacaktı.

Biz onları koparmayacaktık.

Onlar da korkmayacaktı bizden.

Böyle anlaşıp eğlencemize devam ettik.

Düşlerimin sınırı yoktu.

Kimse “yıldızları toplama” diyemiyordu.

Kimse “sepeti yerine koy” diyemiyordu.

Kimse dört yaprağımıza zarar veremiyordu.

Böylece saatlerce bahçe bizimdi,

sepet bizimdi,

gökyüzü bizimdi,

yeryüzü bizimdi.

Biz ise…

Biz biraz deliydik galiba😅

Çünkü normal insanlar yıldız toplamazdı.

Yoncalarla anlaşma yapmazdı.

Ay ışığında çimenlere uzanıp göğe “seni seviyorum” diye bağırmazdı.

Ama biz yapıyorduk.

Hem de kahkahalarla.

Belki de bu yüzden büyürken en çok hayal kuran yerlerimiz yara aldı.

Çünkü dünya biraz fazla ciddi bir yerdi.

İnsanlar sürekli sus diyordu.

Az gül diyordu.

Az hisset diyordu.

Az hayal kur diyordu.

Ama ben hiçbir zaman “az” olamadım.

Birini sevince gökyüzünü de seviyordum.

Bir şeye üzülünce bütün sokaklar içime yağıyordu.

Bir çiçek görünce sanki evren bana sürpriz hazırlamış gibi mutlu oluyordum.

İçimdeki çocuk hâlâ uslu durmuyor.

Hâlâ geceleri yıldız görünce heyecanlanıyor.

Hâlâ dört yapraklı yonca görünce “bak bulduk yine!” diye seviniyor.

Hâlâ bazen canı çok acıyınca gidip göğe bakıyor.

Çünkü bazı insanlar dua etmeyi değil,

gökyüzüyle konuşmayı öğreniyor önce.

Ben galiba onlardan biriyim.

Ve şimdi dönüp geçmişime baktığımda sadece acı görmüyorum artık.

Bir sürü ışık görüyorum.

Yanlış insanların arasında doğru kalmaya çalışan kalbimi görüyorum.

Kırıldıkça daha güzel parlayan taraflarımı görüyorum.

Meğer bazı insanlar güneş gibi doğmuyormuş.

Bazıları yıldız gibi karanlıkta beliriyormuş.

Ben de karanlıkta parlamayı öğrendim sanırım.

Hem artık korkmuyorum da.

Kırılmaktan,

yanlış anlaşılmaktan,

fazla hissetmekten…

Çünkü içimde hâlâ elinde hasır sepetle koşan biri var.

Çimenlere düşüp kahkaha atan,

yoncaları alkışlayan,

bulutlara şekil veren,

hayatı ciddiye almaya çalışırken bile gözlerinden muzurluk akan biri…

Ve ne biliyor musunuz?

Bence dünya tam da böyle insanlar sayesinde dönüyor.

Birileri hâlâ yıldız topladığı için…

Birileri hâlâ çiçeklerle konuştuğu için…

Birileri hâlâ çocuk kalmayı becerdiği için…

Gökyüzü hâlâ bu kadar güzel.

Ben artık her sabah biraz daha neşeyle uyanıyorum.

Kalbimin içindeki o eski karanlık odalara cam açıyorum.

Rüzgâr girsin diye.

Kahkaha dolsun diye.

Çünkü anladım…

Hayat sadece yara izi değil.

Biraz da yıldız tozu.

Ve insan bazen en çok yandığı yerde ışıldıyor.✨

Bu konuda bir gün yazacağımı biliyordum ama sürekli kaçıyordum. Çünkü insan bazen en çok ait olduğu yerden bahsederken zorlanıyor. Anlatacak çok şey var; yazsam kitap olur. Ama şimdilik sadece kısa bir giriş yapmak istiyorum. Çerkesler kimdir, nereden geldik, bizi bu topraklara getiren acının adı neydi… Belki sonra her yönüyle anlatma cesaretim olur.
Hani medyada ya da insanların ağzında sık sık şu cümleyi duyarız: “Türkü, Kürdü, Çerkesi, Alevisi…” diye başlayan o cümleler. İşte o cümledeki “Çerkes” biziz.

Kendimizi ne garip tanıtmaya başladım değil mi? Ama bazen bir halk, bir ülkenin hafızasında sadece bir kelime kadar yer kaplar. Oysa o kelimenin içinde milyonlarca insan, binlerce hikâye, yüzlerce köy, unutulmuş diller, susmuş nineler, göç yolları, yaslar, düğünler, at sesleri, mızıka sesleri ve Karadeniz’e bırakılmış çocuklar vardır.

Peki biz kimiz?

Çerkesler, yani Adığeler; kökeni Kuzey Kafkasya olan, kendine özgü dili, kültürü, tarihi ve güçlü bir toplumsal hafızası bulunan bir halktır. Çerkeslerin anavatanı Karadeniz’in doğu kıyıları ile Kafkas Dağları arasındaki bölgedir. Bu bölge tarih boyunca Çerkesya olarak anılmıştır. Bugün bu toprakların büyük kısmı Rusya sınırları içindedir.

19. yüzyılda Rusya ile yapılan uzun savaşların sonunda Çerkes halkı büyük bir kırılma yaşadı. 1864’te Kafkas-Rus savaşlarının bitmesiyle yüzbinlerce Çerkes zorla yurtlarından koparıldı. Bu olay, bizim için sadece tarih kitaplarında geçen bir göç değil; nesilden nesile aktarılan büyük bir sürgün, büyük bir yas, büyük bir kopuştur.

21 Mayıs 1864…Bizim hafızamızda bir tarih değil, bir yaradır.

Karadeniz o yıllarda sadece bir deniz değildi; sessiz bir mezarlıktı. Doğdukları dağlardan, bildikleri patikalardan, evlerinin önündeki ağaçlardan, atlarının kişnemesinden, annelerinin sesinden koparılan insanlar tıklım tıklım gemilere dolduruldu. Açlık, hastalık, susuzluk, havasızlık… Anneler kucaklarında ateşler içinde yanan çocuklarını susturmaya çalışırken bazı gemiler kıyıya varmadan ölü taşıyan tabutlara dönüştü.

Bazı çocuklar bir mezara değil, denize bırakıldı. Bazı anneler, evlatlarının ardından toprak değil dalga gördü. Bazı babalar, ailelerini koruyamamanın suskunluğunu ömür boyu sırtında taşıdı.

O yüzden Karadeniz bizim için sadece mavi değildir. İçinde siyah bir hafıza taşır. Bazen bir dalga kıyıya vurduğunda insanın içi nedensizce sızlıyorsa, belki de o sızı çok eskiden kalmıştır.

Çerkesler Osmanlı topraklarına geldikten sonra Anadolu’nun ve imparatorluğun farklı bölgelerine yerleştirildi. Sınır bölgelerine, nüfusun seyrek olduğu yerlere, stratejik alanlara dağıtıldılar. Bugün Türkiye’nin birçok yerinde Çerkes köyleri varsa, bunun arkasında sadece yerleşim politikası değil, bir halkın hayatta kalma çabası vardır.

Osmanlı, sürgünden sonra gelen Çerkeslerin savaşçılık, at biniciliği, disiplin ve dayanıklılık özelliklerinden yoğun şekilde faydalandı. Çünkü Çerkesler yüzyıllarca Kafkasya’nın sert coğrafyasında yaşamış, savaşmayı, savunmayı, ayakta kalmayı öğrenmiş bir halktı. Ama bu durum bizim açımızdan hep biraz çelişkiliydi. Çünkü anavatanından koparılmış, büyük kayıplar vermiş bir halk; yeni bir coğrafyada kendine yer açabilmek için çoğu zaman sadakat, askerlik ve hizmet üzerinden var olmak zorunda kaldı.

Yani mesele sadece “Çerkesler iyi savaşçıydı” cümlesiyle anlatılamaz. Mesele, yaralı bir halkın ayakta kalabilmek için gücünü göstermek zorunda kalmasıydı.

Bizim bakışımızla böyle. Takdir herkesin.

Yaşantımız

Küçükken tüm Türkiye’nin Çerkeslerden oluştuğunu düşünürdüm. Çünkü evimizde ve etrafımızda dil olarak çoğunlukla Çerkesce duyardık. Zamanla Türkleri tanıdıkça, onların bu ülkede azınlık olduğunu düşünerek yaşamaya bir süre daha devam ettim. Gerçekleri tam anlamıyla kaç yaşımda öğrendiğimi burada yazmaya utanıyorum.

Bir ülkede azınlık olmanın zorluklarından bahsedilir hep. Ben buna tamamen katılmıyorum. Çünkü azınlık olmak, bazen birbirine daha sıkı kenetlenmek demektir. Dilini kaybetme korkusu, kültürünü unutma korkusu, kalabalıkların içinde eriyip gitme korkusu insanı kendi köküne daha sıkı bağlar. Elbette bu yüzde yüz iyi bir şeydir diyemem. Çünkü her aidiyet, eğer dikkat edilmezse insanın gözünü de bağlayabilir. Kendi dışındakileri “öteki” ya da “eksik” göstermedikleri sürece sorun yok tabi.

Ben öyle bir zihniyetin içinde büyüdüm ki, sanki dünyanın tek bir sahnesi vardı ve o sahnedeki en özel insanlar bizdik: Çerkesler.

Bunları yazarken elim titremiyor değil. Biri çıkar ve der ki: “Biz de Çerkesiz ama bizde böyle bir şey yoktu.” Haklı da olabilir. Ben bütün Çerkeslerin hayatını anlatmıyorum. Sadece kendi içimden geçenleri, kendi çocukluğumun aynasında gördüklerimi yazıyorum.

Kendini o sahnede sanan bir insan olarak tepetaklak düştüğüm yaşlarda, “Acımadı ki” diye koşturuyordum. Üstelik öyle çok küçük yaşlarda da değildim. Bugün dönüp bakınca, “Biz Çerkesiz ” cümlesinden önce başka kavramların ön plana alınmasını isterdim. Belki o zaman herkese daha eşit, daha sade, daha gerçek bir yerden bakabilirdim. Belki kendimizi dev aynasında görmekten de daha erken vazgeçerdik.

Ama bazı yönlerimiz gerçekten çok güçlüydü. Mesela en belirgini: saygı.

Saygı

Bizde saygı sadece büyüğün yanında bacak bacak üstüne atmamak değildi. Saygı, evin havasına sinmiş görünmez bir kanundu. Kimse sana uzun uzun “terbiyeli ol” demezdi; çünkü ortamın kendisi sana nasıl duracağını, nasıl susacağını, nasıl konuşacağını öğretirdi.

Çerkes evlerinde çocuklar bazen kelimelerle değil, bakışlarla büyürdü. Bir bakış yeterdi. Nerede oturacağını, kimin yanında nasıl konuşacağını, hangi cümleyi kurup hangisini yutacağını bilmen beklenirdi. Ses tonun bile karakterinin bir parçası sayılırdı. Büyüklerin yanında bağırarak konuşmak, sözü kesmek, gereksiz kahkaha atmak, aceleyle kalkmak, bir odayı izinsiz terk etmek bile ayıp kabul edilirdi.

Kalabalık bir odadan çıkarken arkanı dönüp gidemezdin. Müsaade istemeden kalkamazdın. Bir büyüğün yanında fazla rahat davranamazdın. Oturuşun, elinin durduğu yer, göz temasın, susuşun bile bir terbiyenin içinden geçmeliydi.

Bu bazen yorucuydu. Bazen insanı sıkıştırırdı. Ama aynı zamanda insanın içine çok güçlü bir incelik de yerleştirirdi. Biz saygıyı sadece kurallar bütünü olarak değil, başkasının varlığına dikkat kesilmek olarak öğrendik. Birinin yaşına, emeğine, misafirliğine, acısına, sevincine, sofrasına dikkat etmek… Bunlar bizim kültürümüzde sıradan davranışlar değildi; insan olmanın ölçüsü gibiydi.

Misafir geldiğinde evin düzeni değişirdi. En güzel tabaklar çıkarılır, en iyi yemekler yapılır, evin en rahat köşesi ona bırakılırdı. Misafir sadece eve gelen biri değildi; Allah’ın gönderdiği bir emanet gibi görülürdü. O kapıdan içeri giren kişinin kim olduğundan çok, “misafir” oluşu değerliydi.

Düğünlerde, cenazelerde, kalabalık organizasyonlarda ise saygı bambaşka bir biçim alırdı. Herkesin yeri, görevi, sorumluluğu belliydi. Kimse “Ben bugün yoruldum, yapmasam da olur” diyemezdi. Çünkü o topluluğun içinde var olmak, aynı zamanda görev almak demekti. Düğünde sadece eğlenilmezdi; düzen korunurdu. Cenazede sadece ağlanmazdı; acı paylaşılırdı. Kim nerede duracak, kim kimi karşılayacak, kim hangi işe koşacak… Bunların çoğu söylenmeden bilinirdi.

Kurallar, kurallar, kurallar…Evet, bazen çok fazlaydı. Bazen insanın omuzlarına görünmez bir ağırlık gibi binerdi. Ama o kuralların içinde çok asil bir taraf da vardı. Çünkü saygı, bizim kültürümüzde insanın kendini değil, karşısındakini öncelemesiydi. Kendi rahatını biraz geri çekip, başkasının onuruna yer açmaktı.

Bugün dönüp baktığımda şunu fark ediyorum: Belki bazen kendi kabuğumuzu dünyanın merkezi sandık. Belki kendi insanımızı gereğinden fazla yücelttik. Ama içimize işlenen o saygı duygusu gerçekti. Ve insan büyüdükçe anlıyor ki; dünyada herkes aynı dili konuşmasa da gerçek nezaket her yerde aynı hissediliyor. Çünkü insanı insan yapan şey, ait olduğu halktan önce, başka bir insanın varlığına gösterdiği incelik aslında.

Sevgi

Buraya kocaman bir ünlem koyuyorum. Çünkü ben hâlâ bunu tam çözemedim.

Çerkesler sevmiyor muydu?Elbette seviyordu. Hem de belki çok derinden seviyordu. Ama sevginin gösterilmesiyle ilgili içimize öyle büyük duvarlar örülmüştü ki, bazen sevgi varlığını belli edemeden içeride yaşlanıyordu.

Bizde sevgi çoğu zaman açıkça söylenmezdi. “Seni seviyorum” cümlesi neredeyse fazla çıplak, fazla mahrem, fazla ayıp bir cümle gibiydi. Birine sevgini belli etmek, özellikle aile içinde, tuhaf bir saygısızlık gibi hissedilirdi. Sarılmak, öpmek, içinden geldiği gibi seslenmek, babana “baba”, annene “anne” diye rahatça koşmak bile bazı evlerde kolay değildi.

Bunu yazarken boğazım düğümleniyor.

Babam öldüğünde ilkokul beşinci sınıftaydım. Ve hâlâ düşünüyorum: Ben ona yüzüne karşı kaç kere “baba” dedim? Dedim mi gerçekten? Hatırlamıyorum. Bu, insanın içinde çok tuhaf bir boşluk bırakıyor. Çünkü kaybettiğin kişi sadece baban olmuyor; ona söyleyemediğin kelimeler de seninle birlikte büyüyor.

Bir gün kız kardeşim “Babaa” diye seslenerek babamın oturduğu odaya giderken annemle mutfaktaydık. Annem bana, “Burcu’ya bak, baba diyor” demişti. O gün “baba” denmemesi gerektiği yeniden içime işledi. Zaten sonra demeye gerek kalmadan onu kaybettik.

Bir başka gün köyde bir akrabamızın evine gidiyorduk. “Anne, anne” diye bir şeyler anlatıyordum anneme. Köyün ortasında bana kızıp, “Anne deme dedim ya sana” demişti. Ne garip değil mi? İnsan kime ne diyeceğini bile öğrenemeden büyüyebiliyor.

Çerkes bir yazarın, (Kayseri Uzunyaylalı) çıkan bir kitabında okuduğum bir cümle var. Asla unutamam:“13 yaşıma geldiğimde evde en sevmediğim kişinin babam olduğunu öğrendim.”

Bu cümle beni çok derinden sarsmıştı. Çünkü orada aslında “babamı sevmiyorum” demiyordu sadece. “Ben babamın kim olduğunu, evdeki yerini, bana yakınlığını, benden uzaklığını, duygusal karşılığını o yaşta fark ettim” diyordu. Düşününce insanın içi acıyor. Babasını kim sanarak büyüdü acaba? Evdeki başka birine “Bu adam benim neyim oluyor?” diye sormaya cesaret etmiş midir? Mümkün değil.

İşte bu yüzden bazı örf ve adetlerimizi hâlâ içimde süzgeçten geçirip bir yere koyamıyorum. Hangi yönünden tutsam elimde kalıyor.

Çünkü saygı çok güçlüydü ama bazen sevginin önüne geçmişti. Hatta bazen saygı, sevginin dilini susturmuştu.

Belki bizden önceki nesiller çok ağır hayatlar yaşadı. Sürgünün torunlarıydılar. Yoksulluk gördüler, kayıp gördüler, korku gördüler, ayakta kalmayı öğrendiler. Belki sevgi göstermek onlara zayıflık gibi öğretildi. Belki çocuklarını sevdiler ama bunu söylemeye cesaret edemediler. Belki babalar çocuklarına uzaktan baktı, anneler sevgisini yemekle, temizlikle, fedakârlıkla gösterdi ama “seni seviyorum” cümlesi evin içinde kendine yer bulamadı.

Fakat insan büyüdükçe şunu da anlıyor: Söylenmeyen sevgi de yara açıyor.

Bir çocuk sadece doyurulmak istemiyor. Sadece korunmak istemiyor. Bazen adının yumuşak bir sesle çağrılmasını istiyor. Başının okşanmasını, babasının gözünde görülmeyi, annesinin sesinde güven bulmayı istiyor. Sevilmek yetmiyor; sevildiğini bilmek de gerekiyor.

Ben bugün bu tarafımıza eleştirel bakıyorum. Çünkü bir kültürün güzel taraflarını sevmek, eksik taraflarını görmemek anlamına gelmemeli. Bir kültüre ait olmak, onun her şeyini sorgusuzca kutsamak değildir. Bazen insan kendi kökünü severek de eleştirebilir. Hatta belki en gerçek sevgi budur: sevdiğin şeyi daha insanca, daha yumuşak, daha yaşanabilir kılmak istemek.

Saygımız çok büyüktü. Ama keşke sevgimiz de o kadar görünür olsaydı.

Keşke çocuklar büyüklerin yanında nasıl oturacağını öğrendiği kadar, duygularını nasıl söyleyeceğini de öğrenebilseydi. Keşke “ayıp” kelimesi, “seni seviyorum” cümlesinin önüne bu kadar çok dikilmeseydi. Keşke biz, birbirimize incinmeden yaklaşmanın da bir saygı biçimi olduğunu daha erken fark edebilseydik.

Çünkü insan sadece dizini kırarak, sesini alçaltarak, büyüğün karşısında susarak saygılı olmaz. İnsan bazen sarılarak da saygı gösterir. Bazen sevdiğini söyleyerek de. Bazen bir çocuğun kalbini korkutmadan büyüterek de.

Bugün içimde iki duygu yan yana duruyor. Biri köklerime duyduğum büyük minnet. Diğeri o köklerin arasında sıkışıp kalmış çocuk halime duyduğum şefkat.

Ben Çerkes oluşumu seviyorum. Dilimizin sesini, düğünlerimizin zarafetini, sofralarımızın cömertliğini, büyüklerimizin duruşunu, saygının bizdeki o asil gölgesini seviyorum. Ama aynı zamanda, sevginin bu kadar saklandığı yerleri anlamaya çalışırken içim sızlıyor.

Belki de bizim hikâyemiz biraz böyle.Bir yanımız dimdik dağ. Bir yanımız denize bırakılmış çocuk.

Ve en sonunda neyi anlatırsam anlatayım, yol yine sürgüne çıkıyor.

Çünkü bizim kültürümüzdeki o sıkı kenetlenmenin, o disiplinin, o gururun, o suskunluğun, o fazla kontrollü duruşun altında biraz da sürgün var. İnsan yerinden edilince sadece toprağını kaybetmiyor. Rahatlığını da kaybediyor. Gevşeme hakkını, çocuk kalma hakkını, kendiliğinden yaşama hakkını da kaybediyor. Hayatta kalmak zorunda kalan halklar bazen duygularını da bohçaya sarıp kaldırıyor. Önce var olalım, sonra severiz diyor belki. Önce tutunalım, sonra ağlarız. Önce çocukları koruyalım, sonra onlara sarılırız.

Ama bazı sarılmalar gecikince, nesiller boyunca eksik kalıyor.

1864 sadece geçmişte yaşanmış bir felaket değildi. Bizim evlerimize, susuşlarımıza, kurallarımıza, gururumuza, korkularımıza, birbirimize sıkı sıkı tutunuşumuza kadar sızmış bir tarihti. O gemiler sadece insan taşımadı; yarım kalmış çocuklukları, söylenememiş sevgileri, toprağa gömülememiş ölüleri, dağlarda kalan isimleri de taşıdı.

Biz bugün hâlâ o yolculuğun torunlarıyız.

Belki bu yüzden Çerkes olmak, sadece bir kimlik değil. Bir hafıza taşımak. Bir yasın içinden zarafet çıkarmak.Bir sürgünün ardından dilini, dansını, sofrasını, saygısını hayatta tutmaya çalışmak.

Ve belki de en çok şudur:

Karadeniz’e bakınca sadece deniz görmemek.Bir halkın yarım kalmış cümlesini duymak.Dalgaların içinden hâlâ eve dönemeyenlerin sesini işitmek.

Biz geldik. Yaşadık. Tutunduk. Köyler kurduk, çocuklar büyüttük, düğünler yaptık, cenazeler kaldırdık, dilimizi bazen unuttuk, bazen hatırladık, bazen gurur duyduk, bazen sorguladık.

Ama içimizde bir yer hâlâ o kıyıda kaldı.

Çünkü bazı sürgünler bitmez. Sadece kuşaktan kuşağa daha sessiz anlatılır..

Nart’ın iki fotoğrafına baktım bugün.

Bazen bir çocuk, iki kareyle insanın uzun zamandır kuramadığı cümleleri kurabiliyor.

İlk fotoğrafta dünya olmuş.

Elinde koca bir hayat, durmadan koşuyor.

Güneşin etrafında yavaş, kendi etrafında hızlı…

Hem geceyi gündüze çeviriyor, hem de kimin ısınacağını, kimin üşüyeceğini ayarlıyor sanki.

Bir yandan mevsimleri taşıyor sırtında;

bir yerde bahar açtırırken, başka bir yerde yaprak döktürüyor.

Kimi toprağa yağmur indiriyor, kimi gökyüzünü uzun uzun kurutuyor.

Denizleri dalgalandırıyor,

rüzgârları sürüklüyor,

bulutları bir yerden alıp başka bir yere bırakıyor.

İnsanların fark etmeden yaşadığı her küçük dengeyi

sessizce kuruyor aslında.

Sabahları usulca başlatıyor,

akşamları yavaşça topluyor.

Hiç kimse “teşekkür ederim” demese bile

her şeyi yerli yerine koymaya devam ediyor.

Ve belki de en garibi…

bunca hareketin, bunca yükün içinde

kimse onun ne kadar yorulduğunu tam olarak bilmiyor.

Ama o yine de dönüyor.

Çünkü durursa, sadece kendisi değil

her şey biraz eksik kalacak gibi.

Ne kadar tanıdık bir hâl.

İnsan bazen durmadan hareket eder…

Bir şeyleri değiştirir, dönüştürür, içini baştan kurar.

Eski düşüncelerini bırakır, yeni yollar dener,

aynı yerden geçse bile artık aynı kişi değildir.

Ama dışarıdan bakıldığında…

hiçbir şey değişmemiş gibi görünür.

Sanki hâlâ aynı yerde dönüyordur.

Sanki hâlâ aynı duyguların etrafındadır.

Oysa kimse görmez…

o dönüşlerin artık aynı olmadığını.

Aynı yoldan geçerken artık aynı yerlerde durmadığını,

aynı şeylere eskisi gibi tepki vermediğini.

İçinde mevsimler değişmiştir aslında.

Daha önce fırtına kopan yerde şimdi sessizlik vardır.

Eskiden üşüdüğü yerde artık kendini ısıtmayı öğrenmiştir.

Sen ne kadar değişirsen değiş,

ne kadar yol alırsan al…

Güneşin önünde hâlâ aynı döngüde aynı hareketleri yaparsın.

İnsanı en çok yoran şey budur belki de.

Çünkü konu hareket etmek değil artık…

O hareketin içinde nelerin değiştiğinin görülmemesi.

İçinde bunca şey değişmişken,

dışarıdan hâlâ “aynı” sanılmak.

Her dönüşümün, her adımımın arkasında gururla duruyorum.

Hiçbirine pişman değilim.

Çünkü biliyorum…

beni ben yapan şey tam da o hareketti.

Ve şimdi de farklı değil.

Belki daha bilinçli, belki daha sakin…

ama yine aynı kararlılıkla:

Dönmeye, değişmeye

ve kendi yörüngemde ilerlemeye devam ediyorum.

Gelelim ikinci fotoğrafa

Elinde güneşi tutuyor bu sefer.

Koşmuyor.

Acele etmiyor.

Sadece duruyor…

ama buna rağmen her şey değişiyor.

Sanki hiç hareket etmiyormuş gibi,

ama aslında en büyük etki ondan geliyor.

Bir bakışıyla sabahı başlatıyor,

bir dokunuşuyla içleri ısıtıyor.

Uğraşmadan, zorlamadan…

sadece var olarak iyi geliyor.

Işığını öyle bir yayıyor ki,

kime ne kadar değdiğini hesaplamıyor bile.

Ama bir bakıyorsun,

soğuk sandığın yerler ısınmış,

karanlık sandığın köşeler aydınlanmış.

Hiç kimse fark etmese bile

içten içe hayatın ritmini o belirliyor.

Toprağa güç veriyor,

gökyüzüne anlam katıyor,

dünyanın bütün o telaşlı hareketine

sessiz bir denge oluyor.

Ve en garibi…

bunu yaparken hiç yoruluyormuş gibi görünmüyor.

Kimse ona “iyi ki varsın” demese bile

herkese iyi gelmeye devam ediyor.

Çünkü onun varlığı…

bir çabanın değil, bir özün sonucu gibi.

O yüzden içimden sessizce şunu söylüyorum:

İyi ki varsın.

İyi ki hiç hareket etmeden bile

bu kadar şey değiştirebiliyorsun.

Ama bütün bunlara rağmen insanın içinden şu da geçiyor:

Kim güneş olmak istemez ki?

Koşmadan da birilerine iyi gelmek…

Hiç çabalamadan da bir şeyi ısıtabilmek…

İşin bir de görünmeyen tarafı var.

Biliyorum sürekli dünya olmak insanı yoruyor, evet.

Ama sürekli güneş olmak da sandığımız kadar masum değil.

Çünkü insan bazen sadece etrafında dönen olmak istemiyor.

Bazen merkezde durmanın nasıl bir şey olduğunu merak ediyor.

Ve bazen de…

iki tarafın yer değiştirmesini istiyor.

Bir anlığına.

“Ben durayım, sen dön.”

“Biraz da sen hisset.”

“Biraz da sen yaklaş, sen uzaklaş.”

Ama hayat her zaman böyle işlemiyor.

Neyse ki ya da ne yazık ki…

Ne dünya sabit kalabiliyor,

ne güneş yerinden oynuyor.

Bu süreç her zaman yumuşak da olmuyor.

Bazen insan içinden şöyle geçiriyor:

“Neden hep ben hareket ediyorum?”

Çünkü dönmek sadece fiziksel bir şey değil.

Dönmek; çabalamak, düşünmek, anlamaya çalışmak,

dengeyi sürekli yeniden kurmak demek.

Son

Sen güneşe böylece kapılmışken…

onun ışığını kendine özel sanarken,

o çoktan başka yönlere dönmüş oluyor.

Sen onun etrafında döndüğünü düşünürken,

o seni bir bütünün küçük bir parçası gibi görüyor belki de.

Senin içindeki hayatı biliyor, evet…

Ama o hayatın senin için ne kadar eşsiz olduğunu

senin hissettiğin kadar hissetmiyor.

Bir yerde seni anlatmak yerine

başka gezegenlerden bahsediyor.

Sanki seninle ilgili olan şeyler,

başkalarıyla kıyaslanabilecek kadar sıradanmış gibi…

Neptün’ün uzaklığını,

Venüs’ün parlaklığını,

başka dengeleri, başka sistemleri anlatıyor.

Ve sen orada,

bir zamanlar onun ışığını “sana ait” sanmışken

şunu fark ediyorsun:

Sen onun için bir merkez değilsin.

Hatta belki de bir istisna bile değilsin.

Sadece…

var olanlardan gezegenlerden birisin.

Bu fark ediş sessiz oluyor.

Bağırmıyor, kırıp dökmüyor…

Ama içten içe bir şeyleri yerinden oynatıyor.

Çünkü insan,

kendini ısıtan şeyin

biricik olduğunu düşünmek istiyor.

Ve senin “sonsuz” dediğin şey…

onun gözünde sadece bir ihtimal,

belki de geçip giden bir durak.

Ben hâlâ dönüyorum.

Bazen uzaklaşıyorum, bazen yaklaşır gibi oluyorum.

Bazen de sadece hareket ediyorum… hiçbir yere ait hissetmeden.

Ama artık şunu biliyorum:

Ne her yakınlık kalıcı,

ne her uzaklık kesin.

Ve güneş…

aslında yirmi dört saat aynı gökyüzünde durmuyor.

Belki de

Konu hiçbir zaman

sadece güneş ya da dünya olmak değil.

Hangi an hangisi olacağını bilmektir.

Pınar Akkan🍀

Sevmek meselesine gelince;

Başına “çok yoruldum” yakışır demiştim.

Ama bu cümle, kalbimin ağırlığını değil, dilimin alışkanlığını anlatırdı.

Yorulmadım!

Sadece içimde büyüyen bir şeyi taşımayı öğrenemedim.

Sevgi, içimde bir kap değil artık;

taştıkça azalan değil,

taştıkça çoğalan bir su gibi.

Bir ağaca dokunuyorum, dalları hafifçe yukarı kalkıyor sanki.

Bir çocuğa bakıyorum, gözleri ışığı hatırlatıyor.

Bir insana değiyorum, içindeki unuttuğu yer uyanıyor.

Sevgiyi nereye koysam taşıyor…

Taşan sevgi, sessizce geri dönüyor bana;

gözlerimden,

birkaç damla yaşın diline çevirerek kendini.

Ben sevdikçe dünya genişliyor,

ama ben aynı yerde kalıyorum.

Belki de bu yüzden taşırıyorum.

İnsanlara bakıyorum.

Her şeyi görüyorum…

Bir sahnenin ortasında gibiler.

Kimi kendi rolünü unutmuş,

kimi başkasının cümlelerini ezberlemiş,

kimi susarak bağırıyor,

kimi konuşarak saklanıyor.

Ve ben…

Onların o köşelerinden tutuyorum,

kırılacak yerlerinden değil,

yeşerecek yerlerinden.

Garip bir şey oluyor o an.

Her defasında,

hiç istisnasız,

bir yer filizleniyor.

O zaman soruyorum:

Bu nasıl bir armağan?

hafifliği bile ağır…

Sonra diyorum ki, Allah’ım, nasıl bir sevgi verdin bize; biz neden bunu taşımakta güçlük çekiyoruz?

Neden biri gidince dağılıyoruz?

Neden biri susunca eksiliyoruz?

Neden biri rol yapınca kendimizi kaybediyoruz?

Belki de biz…

dağılmak için bahane arayan varlıklarız.

Taşmayı beceriyoruz da,

kalabilmeyi öğrenemiyoruz.

Sevginin içinde kalmak…

Hiçbir yere akmadan,

hiçbir yere savrulmadan,

sadece orada durmak.

Belki de en zor sandığımız şey buydu.

Ve şimdi görüyorum,

en kolay olan.

Ama insan,

kolayı da kabullenmekte zorlanan varlıkmış.

Gökyüzüne bakıyorum.

Bir şey var orada.

Görünmez gibi ama değil.

Buhar gibi yükselip

yeniden üzerimize yağan,

dokunmadan dokunan,

hiç eksilmeyen bir şey.

Adını koymaya gerek yok.

Sadece hissedilince…

sınırsız oluyor.

Bizi izlerken ne yapıyorsun diye düşünmeden edemiyorum.

Sadece gülümsediğini görüyorum…

Anlıyorum ki

bu sevgi bize ait değil sadece.

Bizden geçiyor.

Bizimle çoğalıyor.

Ama bizden ibaret değil.

Öyle olsaydı

çoktan tüketirdik.

Sevgiyle kalın 🤍

insanı ikna eder ama gerçeği değiştirmez.

Bana göre;

Milat diye bir şey yok.

Bunu kabul etmek, kolay değil belki ama yok!

Önceden çok mutsuzdum, şimdi mutlu olacağım demeyeceğim.

Önceden mutluydum, şimdi tükeneceğim de demiyorum.

Hiçbir şey demiyorum.

Zaten bütün mesele bu ya…

Hiçbir şey söylememek için yazıyorum bu yazıyı.

Çünkü insan en çok konuştuğunda saklanıyor.

En çok anlattığında eksiliyor.

Ve en çok “anlaşıldım” dediğinde aslında kendinden biraz daha uzaklaşıyor.

Ben saklanmak istemiyorum artık.

Ama anlatmak da istemiyorum.

İkisi arasında, adı konmamış bir yerdeyim.

Herkesin bir “sonrası” var.

“Hadi bakalım, bundan sonra…” diye başlayan cümleler,

sanki hayat bir deftermiş gibi…

Yırtarsın, atarsın, tertemiz bir sayfa açarsın.

İnanmıyorum öyle dönüm noktalarına falan,

tertemiz sayfalara da!

Çünkü bazı sayfalar yırtılmaz.

Yırtsan bile izi kalır.

Hatta bazen en çok yırttığın yerden okunur hikâye.

Herkes birşeyler anlatıyor…

İçimden diyorum ki:

Tamam… kendine iyi bak.

Hoşça kal.

Mümkünse bir daha görüşmeyelim.

Gariptir, herkes bana bir yol çiziyor ama

kimse benim yürüdüğüm yolu hissetmiyor.

Akıllı insanlar… size bayılıyorum gerçekten.

O kusursuz gibi görünen zekânızla

hem kendinizi hem dünyayı yönetiyorsunuz.

Ne yapmam gerektiğini,

ne düşünmem gerektiğini,

nasıl iyileşeceğimi…

bana anlatıyorsunuz.

“Zamanla geçer.”

“Bırak gitsin.”

Bilmem ne…

Belki gelir.

Belki geçer.

Belki gerçekten dediğiniz kadar basittir.

Ama şunu merak ediyorum:

Siz hiç gerçekten kaldınız mı?

Hiçbir şeyin geçmediği bir yerde beklediniz mi?

Hiç “geçmiyor” demekten utanmadığınız oldu mu?

Siz şöyle düşün, böyle düşün derken

ben de içimden size şunu söylüyorum:

Önce sen düşün.

Ama gerçekten düşün.

Kendinden kaçmadan…

Çünkü insan en çok kendinden kaçarken akıllı görünür.

Ben başka bir şeyle ilgileniyorum artık.

“Nasılsın?” diyenlerle değil…

“Ne düşünüyorsun?” diyenlerle de değil…

“Nasıl hissediyorsun?” diyebilenlerle.

Çünkü his dediğin şey…

düzenli değildir. Mantıklı değildir.

Hatta çoğu zaman anlatılamaz bile.

Ama gerçektir.

“İyiyim” diyebilirsin.

Ama iyi hissetmeyebilirsin.

İşte o farkı görebilen insanlar…

çok az.

Ama varlar.

Ve ben şanslıyım.

Çünkü o azlığın içinde

kaybolmadım.

Bugün o azlığa bir isim daha eklendi

Ece Nur Özdemir

🤍

“Benim miladım şu oldu” diyenlere bakıyorum bazen.

O netliğe, o kesinliğe…

İçimden diyorum ki:

İnsan kendini bu kadar kolay nasıl keser ikiye?

Bir “önce”,

bir “sonra”…

Sanki bir düğme var da

bir gün basmışsın

ve her şey değişmiş.

Ben öyle değişemedim.

Ben parça parça değişiyorum.

Biraz oradan koptum,

biraz buradan eksildim,

biraz da hiç fark etmeden dönüştüm.

Kimse alkışlamadı.

Kimse “işte bu senin miladın” demedi.

Ama ben…

yavaş yavaş başka biri oldum.

“Sana özeniyorum” demek isterdim.

Ama diyemiyorum.

Çünkü eğer milat dediğin şey

kalbini, vicdanını susturup

sadece aklınla yürüdüğün bir yolsa…

Ben o yolda yürüyemem.

Ben kalbimin sesini susturamadım.

Susturmak da istemedim.

Çünkü o ses bazen can yakıyor olabilir…

ama aynı zamanda beni hayatta tutan tek şey.

Milat kelimesi beynimde zonklamadı değil.

Ama üzerine on saniye düşünmek yetti bana.

Milat falan yok.

Başlangıç yok.

Bitiş yok.

Temiz sayfa yok.

Çünkü insan kendini sıfırlayamaz.

Sadece üstünü örter.

Ve bir gün…

o örtü kalkar.

Ne var, biliyor musun?

Yaşamak var.

Düz değil.

Dengeli değil.

Adil hiç değil.

Ama gerçek.

Acısıyla, tatlısıyla,

geçmişin izleriyle,

geleceğin belirsizliğiyle…

Birbirine dolanmış,

ama yine de ilerleyen bir şey.

Her şey birbiriyle bağlantılı gibi…

ama aynı zamanda kopuk.

İşte bu yüzden

insan bazen kendini hem çok bağlı

hem de çok yalnız hisseder.

Her yol doğruya çıkmaz.

Hatta bazı yollar hiçbir yere çıkmaz.

Ama o yolda yürümek bile

bir şey öğretir.

Yanlış yok belki…

ama fark ediş var.

Hata yok belki…

ama eksiklik var.

Ve eksik olmak…

insanın en gerçek hâli.

Çünkü eksik olan şeyler hareket eder.

Tam olanlar durur.

Bağımlılık yok belki…

ama alışkanlık var.

Sevgi var…

ama her zaman aynı yerden karşılık bulmaz.

Saygı var…

ama her zaman aynı incelikle korunmaz.

Nefret yok diyorum ben…

çünkü nefret dediğimiz şey bile

çoğu zaman kırılmış bir sevginin

yolunu kaybetmiş hâli.

Bazen,

Hayat bazen bir ip gibi.

Bir ucundan tutuyorsun, kopuyor.

Diğer ucunu yakalıyorsun, kayıyor.

Ama en garibi şu:

Sen aslında her ucundan aynı anda tutunuyorsun.

Bir yanın geçmişte,

bir yanın şimdi,

bir yanın henüz gelmemiş bir gelecekte.

Ve hepsini aynı anda taşımaya çalışıyorsun.

İşte yorgunluk da burada başlıyor.

Ama hâlâ buradaysan…

hâlâ hissediyorsan…

hâlâ bir şeyler içini acıtıyorsa ya da ısıtıyorsa…

yaşıyorsun.

Ve bu…

anlatılamayan ama hissedilen bir direniş.

Yaşamak dediğin şey…

bir alevin içinde yanarken

kül olmayı göze alabilmek.

Ama sadece yanmak değil mesele.

Kül olduktan sonra da kalabilmek.

Dağılmadan.

Yok olmadan.

Sessizce bekleyerek.

Ve sonra…

Kimsenin fark etmediği bir anda,

sen bile hazır değilken,

içinden bir şey filizlenir.

Ama o filiz…

öyle dışarıdan alınmış, paketlenmiş umutlardan değildir.

Acının içinden gelir.

Beklemenin içinden.

Yorulmanın içinden.

En sahici yerinden.

O yüzden…

milat falan yok.

Ama bir şey var.

Sürekli akan,

sürekli değişen,

ama asla sıfırlanmayan bir şey.

Adını koyamıyorsun belki.

Anlatamıyorsun.

Bazen anlamıyorsun bile.

Ama hissediyorsun.

Ve mesele de bu zaten:

Anlamak değil…

hissetmek.

Kontrol etmek değil…

yaşamak.

Başlamak değil…

devam edebilmek.

Ve ben…

Hiçbir şey söylememek için başladığım bu yazının içinde

şunu fark ediyorum:

Belki de insanın gerçek miladı…

bir gün hiçbir şeyi yeniden başlatamayacağını anlayıp

yine de yaşamaya devam etmeyi seçtiği andır.

Sessizce.

İnatla.

Olduğu gibi.

Zaten tam o anda anlarsın:

öyle anlatıldığı gibi bir milat yok.

Ne bir çizgi çekiliyor,

ne hayat ikiye ayrılıyor,

ne de eski sen bir yerde bırakılıp gidiyor.

Hiçbir şey sıfırlanmıyor.

Hiçbir şey tertemiz başlamıyor.

Sen…

taşıyarak devam ediyorsun.

Eksiklerini,

fazlalıklarını,

yanlış sandıklarını,

doğru diye sarıldıklarını…

Hepsi seninle geliyor.

Ve işte tam burada çözülüyor o kelime:

Milat.

Bir yanılsama gibi dağılıyor zihninde.

Çünkü hayat… kesintisiz.

Ne “öncesi” var sandığın kadar net,

ne “sonrası” var düşündüğün kadar ayrı.

Her şey birbirine karışmış,

birbirine değmiş,

birbirinden bir şeyler almış.

Ve sen…

hiç durmadan devam eden bir hikâyenin içindesin.

Durmadan akan,

ama asla başa dönmeyen bir hikâyenin.

O yüzden mesele

yeniden başlamak değil…

hiç başlamamış gibi davranmamayı öğrenmek.

Kaçmadan,

silmeden,

unutmaya çalışmadan…

olduğu hâliyle kabul etmek.

Çünkü bazı şeyler geçmez,

sadece sen onlarla yaşamayı öğrenirsin.

Bazı yaralar kapanmaz,

sadece canını yakmamayı seçer.

Ve bazı hikâyeler bitmez…

sadece sen artık aynı yerden okumazsın.

İşte o yüzden

milat falan yok.

Ama bir şey var:

Devam etmek.

Sessizce.

İnatla.

Olduğu gibi.

Öğretmenlikte nöbet nedir diye sorarsanız…

anlatmaya kalksan destan olur, anlatmasan “abartıyorsun” derler..

Koca bir koridoru, görünmez düşman askerlerinden korur gibi yürürsün.

Elinde silah yoktur ama gözlerin her yerdedir.

Bir yandan düzen, bir yandan hayat akar… sen de ikisinin arasında ince bir çizgide durursun.

Arada içimden şöyle geçiriyorum:

“Yemek yok, içmek yok, saatlerce ayakta nöbet…”

Sonra bir hesap: her teneffüs 10 dakika… günde toplam 60 dakika :)

Sabah kahvaltısından sonra öğle yemeğine kadar aç kalırsın 🙃

Bir saatlik kahramanlık hikâyesi yazmışım kendime.

Okula girer girmez ilk görev: nöbet defterini imzalamak.

Nöbetten daha kritik bir görev gibi.

Çünkü o imza yoksa… sanki bütün koridoru korumamışsın :)

Zorluklar mı? Var tabii:

Dersin yoksa bile erken gelirsin.

Son dersin boşsa bile çıkamazsın.

Gelmeyen öğretmenin yerine derse girersin vs….

“Vesaire” diyorum ama aslında hepsi bu kadar.

Gönlüm uzatmak isterdi ama gerçekler kısa 😅

Neyse…

Böyle “zor” bir güne gözümü açtım bugün.

Normalde “öff nöbetçiyim” bulutu çöker insanın içine.

Ama bugün…

o bulutu dağıtmaya niyet ettim.

Arkadaşlarım teneffüste sigara alanında kakarakikiri kahve sigara içerken ben 3. kat koridorunda nasıl nöbet tutsam da aklım onlarda kalmasın diye düşündüm..

Derdim de küçük değil hani…

Okula girişte nöbet yerime koşmaktansa bir sigara kahve keyfi süresi ayırdım kendime, böyle de nöbet görevimizi hakkıyla yerine getiririz aslında ama hep şikayet ederiz :)

Neyse son dakika gittim tabi nöbet yerime..

Ooooh 8. sınıflar katı…

Normalde burası küçük bir kaos ülkesi:

Gürültü, kargaşa, koşu yarışları, kavga, eğlence, su savaşları…

Cama tırmananlar, duvara tırmananlar… hatta tavana tırmanmışlar desem inanılır mı bilmiyorum ama ayak izleri var :)

Ve ilk teneffüs…

Sessizlik.

Çıt yok.

Çünkü henüz, “uyanma aşamasındaki küçük insanlar onlar.”

Ellerinde simit, gözlerinde yarım kalan rüyalarla koridorda süzülüyorlar.

İkinci teneffüs: sistem yükleniyor…

Üçüncü teneffüs: evet,

koridor bir anda panayır yerine döner.

Davul zurna yok ama gerek de yok!

Neyse bugün akıllı davrandım, onları beklemeden oyuna ben girdim, hem de ilk teneffüs!

Yaramazlığı bu kez ben yapmaya başladım.

Gelen geçene yüksek sesle:

“Ooo afiyet olsun!”

“Hooop daha uyanamadık mı?”

“Good morniiiing!”

Koridorda anlamsız anlamsız gürültüler çıkarıyordum.

Gözlerini kaçırıp gülümseyerek yürüdüler.

Evet… koşmadılar.

Diğer teneffüs kararlıydım.

Birbirini yere düşürmeye çalışan iki kız öğrencime “yardım ettim.”

Birini son anda yere sermekten vazgeçirip kaldırdım.

Güldük… baya eğlenceliydi.

Bazen düşmek değil, düşmeye ramak kala gülmek kalıyor akılda.

Diğer teneffüs…

Müzik odasından bir ses:

Davullar!!

Ama öyle böyle değil…

Sanki herkes ayrı bir dünyadan ritim getirip aynı anda bırakmış ortama.

Öğretmenden önce sınıfa girilmiş, izinsiz alınmış davullar, eğlence başlamış…

Kapıya dayandım:

“Verin ulen!”

Aldım davulun birini elime, oturdum sıraya.

“Çal kemancı bir keklik türküsü…” değil tabi :)

On saniye.

Sadece on saniye sürdü öğrenciyle aynı ritmi yakalamamız.

Ama o on saniye, büyük bir gürültüyü susturmaya yetti.

Çocuklar izledi.

Gürültü yerini meraka bıraktı.

Derken zil…

Panik!

“Nöbetçi öğretmen davul çalıyor” skandalı 😅

Gözcüler koridora bakıyor…

Müzik öğretmeni gelmeden bu işi bitirmemiz lazım.

Son bir final, hop yerine koy, dağıl!

Hiçbir şey olmamış gibi.

Gerçeklik geri geldi.

Davullar yerine, biz rollerimize döndük.

Son teneffüs…

Enerji bitmiş.

Ne koşan var, ne tırmanan.

Sanki gün, çocukların omzuna usulca “yeter bu kadar” denilmiş.

“Eee eğlence bitti mi?” dedim.

Gülümsediler.

Sonra sınıf sınıf dolaştım.

Artık onları kontrol etmiyordum.

Sadece izliyordum.

Bir günün içinden geçen küçük hayatları…

Ders bitiş saati, paydos, son zil…

Çıkışta indim aşağı.

Bir sigara, bir kahve daha.

Nöbet mi tuttum… ne yaptım bilmiyorum.

Ha bu arada üç ders saatim de boştu bugün.

Aşağıda sohbet, muhabbet, kahve… hayat kısa, boş dersler uzun :)

Ama bunu arada anlatmayı unutmuşum.

Sonuçta ben nöbetçiyim…

Keyif aldığım anları, oturup hiçbir şey yapmadığım o “verimsiz” dakikaları anlatmak pek yakışmaz bana.

Benim görevim;

koşanları durdurmak,

bağıranları susturmak,

ama kendi içimde biraz dinlenmişim… onu söylememek!

Çünkü nöbetçi dediğin, yorulmalı biraz.

Hatta mümkünse dramatik anlatmalı günü.

O yüzden baştan alıyorum:

Çok yoruldum. Çok koştum. Hiç oturmadım. 😌

…ama koridor biliyor gerçeği.

( hah, bu arada çıkışta nöbet defterini imzalamayı unutmuşum🥲)

İçini tamamlayıp, deriiin bir nefes…

İçini düzenleyip deriiiin bir nefees daha…

Dışarıda her şey düzenli, her şey özenli.

Doğruldum yataktan bin bir niyetle,

bin bir planla…

Kaç tanesi bana ait, kaç tanesi dünyaya…

Yüzünü yıkamak ,kendin için yaptığın alışılmış rutin…

Sonra dünyaya hoş geldin…

Kendin mi geldin? Dünya mı seni seçti?

Ne fark ederdi…

Perdeyi çektim, pencereyi açtım…

Deriiin bir nefes daha…

Güneş doğmuş, ilk ışıklarını atmış bile…

Asfaltın ortasında bir çiçeeeek.

Dünyaya ait bir çiçeeeek! seslendi:

“Dünya yaşamaya değecek kadar gerçeeek.

Ve “gerçek rüyalar” için yaşamaya değeceeek”

Kapattım pencereyi, böyle kendi kendime konuşarak.

En güzel kahvaltıyı hazırlıyordum. Zihnimde “yapılacaklar listem”…

İlk sıralara yerleştirdim en önemlileri… Hangileri kendim içindi?

Omuzlarım mı yorulacak, kalbim mi?

Çünkü insan başkalarının yükünü omuzlarıyla taşır,

kendi yükünü ise kalbiyle…

Neyseki kalbimi çoktan bırakmıştım asfaltın ortasındaki çiçeğe.

“Seninki de yük mü Pınar?” demiştim o sağlamlığı, çabayı ve umudu görünce…

Düşündüm:

Belki de bir uyanıştı eksik olan…

Gözleri açmak değil,

gönlü yerinden kaldırmak.

Çünkü insan bazen yaşıyor,

ama içine yerleşemiyor.

Kendi hayatında kiracı gibi,

başkalarının beklentilerinde ev sahibi…

Ama bugün Pazar ve ben gördüm çiçeği.

Hayatta koşmam gerekmiyor, sadece “olmam” gerekiyor.

Bir papatya kadar “buradayım” deme izni vermem gerekiyor.

İşte böyle..

Papatya misali bir gün geçiriyorum;

seviyor, seviyor,

seviyor…

Bu yaşıma kadar sesli veya sessiz olarak çok defa dillendirdiğim bir kelime: “biliyorum.”

Her şeyi biliyordum. Duygu ve düşüncelerimde neredeyse hiç yanılmıyordum.

Kendimden öyle emin oluyordum ki insanların neyi niçin yaptığı veya yapmadığı ile ilgili senaryolar oluşturup tiyatroyu zihnimde tamamlıyor ve harekete geçiyordum.

İnsanların her davranışını anlamlandırıyor, herkesin duygularından emin olup onlara “üzgün, kırgın, öfkeli, mutlu veya keyifli” gibi duyguları atfedip onlara yardım etmeye çalışıp veya uzaklaşmaya çalışıp kendimi kocaman bir balonun içinde onlarca düşünce ve duyguyla sıkıştırıp nefes alamaz hâle geliyordum.

Zaman zaman balon patlıyor, nefessiz kaldığıma üzülüyor, vardığım sonuçta yanıldığımı da görüyordum.

“Biliyorum” dedikçe anlamlar yükledikçe, varsayımlarla hareket ettikçe dibe çekildiğimi ve çok iyi bildiğimi sandığım durumlar, olaylar ve duygular arasında darmadağın olduğumu gördüm.

Aaa Ayşe üzgün – yardım etmeliyim.

Kemal kızgın – sakinleştirmeliyim.

Merve beni sevmiyor – uzaklaşmalıyım.

Zeynep iyi biri – destek olmalıyım.

Sadece duygularından emin olmakla kalmayıp, insanların düşüncelerini de analiz ediyordum.

Beni aramadı – çünkü onu sevmediğimi düşünüyor.

Beni onaylamadı – çünkü o hatalı olduğumu düşünüyor.

Beni davet etti – çünkü benim değerli biri olduğumu düşünüyor.

Bu duygu ve düşünce balonları bazen beni haklı çıkarsa da, nefessiz kalıp patladıkça da ne yapacağımı, ne düşüneceğimi şaşırıyordum.

Kız kardeşim birgün bana dedi ki:

“Sürekli niyet okuyorsun, insanların niyetini bilemezsin.”

Böylelikle son balonumu da o patlatmış oldu.

Bütün gün “Bilmezsem ne olur?” diye düşündüm.

İnsanların adına düşünmekten, niyet okumaktan, duygularından emin olmaktan vazgeçersem ne olur diye düşündüm??

“Bilmiyorum”

“Bilmiyorum” dediğim o an, zihnimin en dürüst kapısını araladım. Bu bir geri çekilme değil, bir cesaret biçimidir. Çünkü bilmemek, psikanalitik düzlemde, “her şeyi bilme” fantezisinden —o ilkel, çocuksu, her şeye kadir olma arzusundan – vazgeçmenin ilk adımıdır. İnsanın kendini tanrı sanmayı bıraktığı yerdir orası. Ve tam da bu yüzden, insan kalabildiği nadir eşiklerden biridir.

“Bilmiyorum” bir teslimiyet değil; bir açıklıktır.

Zihnin, sürekli anlam üretmeye zorlandığı o yorucu döngüye kısa bir ara vermesidir. İnsan, boşluklardan korkar. Sessizlikleri doldurur, belirsizlikleri hikâyelerle kapatır, her deneyimi hızla anlamlandırıp rafa kaldırmak ister. Oysa “bilmiyorum” dediğin anda, o amansız anlam makinesi bir anlığına durur. Bir nefes aralığı açılır.

Winnicott’un “yeterince iyi anne”sinde olduğu gibi, burada da “yeterince bilen ben” idealinden vazgeçiş vardır. Kendine şunu fısıldarsın: Bilmeden de var olabilirim. İşte bu, ruhsal alanda nadir rastlanan bir ferahlıktır.

⸻

Bilinmeyen, ilişkinin koridorudur.

İlişkilerde “bilmiyorum” demek, gizemin kapısını aralık bırakmaktır. Karşımızdakini tamamen bildiğimizi, çözdüğümüzü sandığımız anda, ilişki canlılığını yitirir; bir müze nesnesine dönüşür.

Oysa “hâlâ bilmiyorum” diyebilmek, karşındakine hâlâ bakabildiğini, onu yeniden keşfetmeye istekli olduğunu gösterir. Lacan’ın sözünü ettiği gibi, “Öteki” asla bütünüyle bilinemez. Ve tam da bu bilinemezliktir arzunun motoru.

Arzu, bilinene değil; kaçan, ertelenen, tamamlanmayan şeye tutunur. Bilmek ilişkiyi kapatır, bilmemek onu açık tutar.

⸻

Bilmemek, yaratıcılığın rahmidir.

Bellek ve bilgiyle tıka basa dolu bir zihin, yeni düşünceler için yer bırakmaz. “Bilmiyorum” demek, zihinsel bir sıfırlanmadır.

Ressamın boş tuvali, bestecinin sessizliği, yazarın beyaz sayfaya bakarken hissettiği o ürpertici ama verimli boşluk…

Varoluşçu bir yerden bakıldığında, insan özgürlüğe “bilmediği” için mahkûmdur. Gelecek bilinmez; işte bu bilinmezlik, onu inşa edebilme özgürlüğümüzün kaynağıdır. Eğer bilseydik, kaderin tutsağı olurduk. Seçim değil, ezber yaşardık.

“Bilmiyorum” dediğinde, bilinçdışının varlığını da kabul edersin.

Tüm kararlarının, arzularının, korkularının kökenini bilemeyeceğini kabullenmek, kendine karşı şefkatli olmanın kapısını açar. Freud’un dediği gibi, “Ben kendi evinde efendi değildir.” İnsan, kendi iç dünyasında bile bir misafirdir.

Bu bilinemezliği kabullenmek, kendinle savaşmayı bırakıp, kendini tanıma yolculuğuna çıkmaktır. Kontrol takıntısından özgürleşmenin sessiz bir biçimidir bu.

“Bilmiyorum”un pratik bir lütfu da vardır: karar vermenin yükünü hafifletir.

Bazen “bilmiyorum”, bir kararı erteleme cesaretidir. O kararın biraz daha olgunlaşmasına izin vermektir.

Acele anlamlandırmaların ve erken yargıların tuzağına düşmemek için bilinçli bir duruştur. Hayatın bazı gizemlerinin çözümsüz kalmasına izin vermek, onun şiirselliğine saygı duymaktır.

Rilke’nin dediği gibi: Sorularla yaşamaya cesaret et. Belki de yavaş yavaş, farkına bile varmadan, uzak bir gün cevabın içinde yaşadığını fark edersin.

⸻

Öyleyse “bilmiyorum”u bir eksiklik, bir zaaf ya da bir yetersizlik olarak değil; bir olgunluk, bir açıklık, bir davet olarak düşünelim. Bu cümle, yeni bir şey öğrenmeye hazır olduğumuzu söyler.

Dünyanın ve insanın sınırsız karmaşıklığı karşısında duyulan saygının ifadesidir. Ve belki de en önemlisi, kendimizle ve birbirimizle olan ilişkilerde hâlâ keşfedilecek sonsuz okyanuslar olduğunu hatırlatır.

“Bilmiyorum” demek, aslında henüz demektir.

Ve “henüz” kelimesinin içinde, bütün bir gelecek, bütün bir olasılıklar evreni sessizce titreşir.

Bilmiyorum diyebilen insan

daha az bağırır,

daha çok dinler.

Kesinlik yerine

hayreti seçer.

Bazen bilmiyorum demek

bir karar vermemektir.

Biraz daha beklemektir.

Soruyla yaşamaya razı olmaktır.

Hayatın tüm düğümlerinin

çözülmek zorunda olmadığını

kabul etmektir.

Bazı sırlar

çözülmez.

Onlar yaşanır.

Bilmiyorum

bir eksik cümle değildir.

Bir davettir.

Yeni bir ihtimale,

henüz söylenmemiş bir söze.

⸻

Bilmediğini kabul eden insan, aslında ilk kez gerçekten öğrenmeye başlar.

Çünkü bilmediğini inkâr eden zihin kapalıdır;

bilmediğini kabul eden kalp ise açıktır.

“Bilmiyorum” demek, cehaletin ilanı değil,

kibrin çözülmesidir.

İnsan bu cümleyi içine sindirdiği anda,

zihninde bir gürültü diner.

Haklı olma telaşı, her şeyi kontrol etme arzusu,

kendini yeterli hissetme çabası yavaş yavaş çözülür.

Ve işte tam o boşlukta, öğrenmenin gerçek alanı açılır.

Bilmediğini kabul eden kişi artık

öğrenmeyi bir güç gösterisi olarak görmez.

Bilgiyi sahip olunacak bir nesne değil,

kendisine emanet edilecek bir hakikat olarak algılar.

Bu yüzden öğrendikleri onu şişirmez;

derinleştirir.

Keskinleştirmez; yumuşatır.

Gerçeğe giden yol,

kendini bilenin değil,

bilmediğini bilenin önünde açılır.

Çünkü gerçek, kibirle değil;

teslimiyetle yaklaşana görünür.

Bu akşam derin düşüncelere daldığımda aklıma bu soru geldi : “iyi insan kimdir?”

Arama motoruna sordum:

“İyi insan nedir?”

Karşıma çıkan cevaplar içime sinmedi:

“İyi insan, kazandığı para ile yetinmesini bilendir.

İyi insan, hakkını arayandır.

İyi insan, söz verdiğinde sözünü tutmak için elinden geleni yapabilendir.

İyi insan, boş vaatlerde bulunarak insanlara gereksiz umutlar vermeyendir.”

Yanlış değildi belki.

Ama tatmin olamadım. Bu kadar basit açıklanamazdı.

Sanki “iyi insan” dediğimiz şey, yalnızca yapılmaması gerekenlerin toplamına indirgenmişti.

Sanki iyi olmak, sınır ihlali yapmamakla eş tutuluyordu.

Ve fark ettim ki biz bir süredir

“kötülük yapmayan” insanlara

“iyi” demeye başlamışız.

Peki bu gerçekten doğru mu?

Asgari ahlak iyilik midir?

“İyi insan” kavramını neredeyse asgari şartlara indirmiş durumdayız.

Kimseyi dövmüyorsan “şiddet uygulamıyorsun”,

kimseyi dolandırmıyorsan “dürüstsün”,

kimseye zarar vermiyorsan “zararsızsın”.

Ama bunlar gerçekten iyilik mi,

yoksa sadece suçsuzluk durumumu.

Bana kalırsa erdem değil.

Bunlar, ahlaki olarak sadece bir zemin olabilir.

Yani:

Kötülük yapmamak, iyi olmak değildir.

Sadece kötü olmamaktır.

İyi İnsanlık Pasif Bir Hâl mi?

Gerçek anlamda iyi insan, yalnızca kötülükten kaçınan kişi değildir.

İyi insan, iyilik yapma iradesi taşıyan kişidir.

Burada çok net bir ayrım var:

Kötülük yapmamak; pasif bir duruş

İyilik yapmak; aktif bir seçim

İyi insanlık, harekete geçmeyi gerektirir.

Haksızlık gördüğünde sessiz kalmamayı,

gücü yettiğinde el uzatmayı,

kırmamaya özen göstermeyi,

sorumluluktan kaçmamayı…

İyi niyet, tek başına yetmez.

İyi niyet, eylemle birlikte olmalı.

Ne İyilik Yapan Ne de Kötülük Eden İnsan

Bu noktada kafam daha da karışıyor.

İyilik yapmayan ama kötülük de yapmayan insanlara ne demeliyiz?

“Nötr” mü?

Ahlaki olarak ortada duran, taraf almayan, risk almayan…

“Pasif” mi?

İyinin ne olduğunu bildiği hâlde eyleme geçmeyen…

“Kendi hâlinde” mi?

Toplumsal ve etik sorumluluğu minimumda tutan…

Hatta;

Başkalarının acısını, adaletsizliği görüp

“bana dokunmuyor” diyerek geçen…

Belki bu insanlar kötü değildir.

Ama şunu da kabul etmek gerekir:

Nötrlük, tamamen masum bir yer değildir.

Sessizlik de bazen pay alır.

Görmezden gelmek de.

O Hâlde İyi İnsan Kimdir?

Bence iyi insan şudur:

Kötülük yapmamakla yetinmeyen,

imkânı ve bilinci ölçüsünde iyiliği seçen,

sorumluluk alan insandır.

Ve tabiki;

İyi insan kusursuz değildir.

Bazen hata yapar, bazen bencil olur, bazen yorulur.

Fark şuradadır:

Hatasını fark eder ve dönmeye çalışır.

İyi Olmak ve İyi Kalmak

Bir de şu ayrımı çok önemsiyorum:

İyi olmak, başkalarına yöneliktir.

İyi kalmak, insanın kendine dair mücadelesidir.

Bazı insanlar iyilik yapmaz.

Belki tükenmiştir.

Belki kendini koruyordur.

Ya da yaralıdır.

Bu insanlar “kötü” değildir.

Ama belki henüz “iyi” de değildir.

Belki sadece…

iyileşiyordur.

Ve belki de bütün bu tanımların, sınıflandırmaların ötesinde çok daha basit bir gerçek vardır

İyi insan iyidir.

Bunu uzun uzun anlatmaya gerek kalmaz.

Yanındayken için daralmaz, tetikte olmazsın.

Kendini küçültmen gerekmez.

Savunma yapmak zorunda kalmazsın.

İyi insan, varlığıyla yük bindirmez.

Sessizce yanında olur.

Söylediklerinden çok, söylemedikleriyle incitmez.

Yaptıklarından çok, yapmadıklarıyla rahatlatır.

İyilik, çoğu zaman büyük jestlerde değil;

bir duraksamada,

bir geri çekilmede,

bir susuşta belli olur.

Bu yüzden belki iyi insanı tanımlamaya da ihtiyaç duyulmaz.

İyi insan, hissedilir.

İyi insan olmak, kötülük yapmamaktan daha fazlasıdır.

İyi insan olmak, insanın olduğu yerde bir şeyleri biraz olsun daha iyi hâle getirmesidir.

Bazen konuşarak,

bazen susarak,

bazen yardım ederek,

bazen sadece zarar vermeyerek…

Ama her hâlükârda,

arkasında bir huzur bırakarak.

Çünkü iyi insan iyidir.

Ve bu

hissedilmeden geçilecek bir şey değildir.

Dün akşam awm’ye gidiyorduk, arabada yol alıyorduk. O sırada oğlum arka koltuktan bir kart uzattı elime. Küçücük avuçlarında tuttuğu o kartı bana verirken, gözleri ciddiyetle parladı:

“Anne, bu en özel kart… Senin olsun.”

Gülümsedim.

“Neden özel? Ne işe yarıyor bu kart?” diye sordum.

Sanki çok büyük bir sırrı açıklıyormuş gibi hafifçe eğildi:

“Bu karta ne yapmak istediğini söylersen… Sonra kulağına tutarsan… Sana ne yapman gerektiğini söyleyecek.”

Onun o tatlı ciddiyetine dayanamayıp oyuna dahil oldum.

“Tamam, şimdi söylüyorum,” dedim ve ne istediğimi söylüyormuş gibi yaptım. Sonra kartı kulağıma koydum.

“Hiçbir ses gelmiyor,” dedim.

O ise hiç tereddüt etmeden, tüm inancıyla cevap verdi:

“Anne, sesi duyacaksın. O söyleyecek.”

O anda içimde bir yer yumuşadı. Gülümsedim. Belki gerçekten ses gelmiyordu… belki de hiçbir zaman gelmeyecekti. Ama şunu düşündüm: Bazen insanı iyileştiren şey, sesin kendisi değil, birinden bir şey isteyebilmek… bir şeye gönülden inanabilmek… birinin de buna içtenlikle inanmasıdır.

Sonra fark ettim.

Ben karta gerçekten bir şey söylememiştim. Sadece oğlumun yanında söylüyormuş gibi yapmıştım.

Hep aynı alışkanlıklar…

Hep aynı davranış biçimleri…

Aynı otomatik tepkiler…

Belki de bazen hayatın bize “cevap vermemesinin” nedeni budur:

Gerçek isteğimizi kendimize bile söylememek.

Kendimizden bile saklamak.

Belki kırmamız gereken duvar da tam olarak budur – alışkanlıkla yaptığımız “mış gibi”ler.

O kartı cüzdanıma koydum.

Bir gün gerçekten söylemek istediğim bir şey olduğunda…

Belki o zaman kulağıma fısıldayacağı bir cevabı olur.

Ya da belki o cevap zaten içimdedir, ama duymaya yeni yeni hazır olurum.

Her iki ihtimal de güzel.