Την ίδια χρονιά δε - δεκαπέντε χρόνια πριν - έτυχε να βρω αφημένη σε κάποιο τραπέζι της πλατείας την πιο πρόσφατη ποιητική συλλογή του Κώστα Μπραβάκη. Ρώτησα αμέσως τον Θύμιο ποιος είναι και μου είπε “Α! Ο Κώστας; Είναι μουσικός και συγγραφέας! Μόλις τώρα έφυγε, αν τρέξεις, θα τον προλάβεις κάτω στον σταθμό”. Κι έτρεξα κι εγώ να τον προλάβω και έτσι γνώρισα τον ίδιο και την οικογένειά του ρωτώντας τον εναγωνίως “Μήπως είστε ποιητής;”, ερώτηση που κάθε ποιητής θα ήθελε ίσως ν’ ακούσει. Ο Κώστας ενθάρρυνε όσο λίγοι την δική μου γραφή και με τον καιρό γίναμε φίλοι. Έφυγε αναπάντεχα το καλοκαίρι του 2020. Τον θάνατό του τον πληροφορήθηκα κι έβαλα τα κλάματα στο ΚΤΕΟ της Χίου. Φέτος στο Μουσικό Χωριό πήρα μαζί μου την συλλογή διηγημάτων του “Η σωστή γωνία”, που την είχα αδιάβαστη σαν μια υπόσχεση που δεν είχε ακόμη έρθει η ώρα της να εκπληρωθεί. Όταν το διάβαζα, το άκουγα με την φωνή του και ήταν σαν να ήταν δίπλα μου στον τόπο που γνωριστήκαμε. Όταν έπαιζα τάβλι με τον Θόδωρο, την έδινα στον Ντοματούλα για να την χαζεύει και ήταν έτσι λίγο σαν να βρίσκεται μαζί με όλους μας.

Δεν μπορώ να καταλάβω πώς περνάνε τα χρόνια, πώς μένουμε κάποιοι ζωντανοί, κάποιοι φευγάτοι, πολλοί μεταμορφωμένοι. Σήμερα το πρωί, λίγο πριν φύγουμε από το Χωριό, έλεγα στην Ελένη: “Κάθε καλοκαίρι όταν φεύγω από εδώ, ρίχνω μια τελευταία ματιά στην πλατεία και λέω στον εαυτό μου “Και του χρόνου”. Κάθε χρόνος όμως περνάει πιο γρήγορα από τον προηγούμενο”. Αυτό που δεν είπα είναι ότι κάθε φορά στην κατηφόρα του φευγιού μου κουβαλάω μαζί με τις τσάντες μου και όλες τις προηγούμενες αναχωρήσεις μου. Έχουν αρχίσει να γίνονται όλες ένα, δεν ξεχωρίζω καθόλου σχεδόν τις χρονιές 2011-2014, που ήμουν λίγο πάνω από είκοσι. Τις έχω όμως στο μυαλό μου όλες ως κάτι ολωσδιόλου μαγικό. Ο άντρας μου λέει πως είναι λογικό, όταν είσαι είκοσι κάθε νέα εμπειρία έρχεται ν’ αποτελέσει μεγάλο κομμάτι της ζωής σου. Όσο περνάει ο καιρός, ό,τι ζεις αναπόφευκτα καταλαμβάνει μικρότερο χώρο αφού ήδη πολύς χώρος είναι πιασμένος. Έρχονται όλα λοιπόν και γίνονται μία χρωματιστή εικόνα, στην οποία ελάχιστα ξεχωρίζω τα χρώματα.

Φέτος, πρώτη χρονιά μαμά, αυτά που θα μου μείνουν είναι τα χεράκια και το περήφανο χαμόγελο του Ντοματούλα όταν έπιανε σφιχτά τα χερούλια του καροτσιού για να το ανεβάσει στο καλντερίμι με την βοήθεια του μπαμπά του. Οι έκπληκτες και διασκεδαστικές ματιές των ανθρώπων που ρωτούσαν “Με μέταλ κοιμάται το μωρό;;”. Το γέλιο του Ντοματούλα όταν έπαιζε κρυφτό με το τραπεζομάντιλο. Οι προσπάθειές μας να τον κοιμίσουμε στην ταράτσα της πλατείας και η πίτσα που φάγαμε όταν τα καταφέραμε. Οι προκλήσεις μιας νέας ζωής στο χωριό και η συνειδητοποίηση πως, όταν έχουν αλλάξει οι συνθήκες, είναι παράλογο να φέρεσαι σαν να έχουν παραμείνει ίδιες. Η ανάγκη αλλά και η δυνατότητα προσαρμογής στην καινούρια κατάσταση. Η εμπιστοσύνη. Η Κατερίνα που μου είπε ότι διαβάζοντας τα κείμενά μου νιώθει πως η μητρότητα είναι κάτι πιο εύκολο από ό,τι νόμιζε ή φοβόταν.

Η Ανατολή, που γνώρισα τέσσερα χρόνια πριν στο σεμινάριο των Κλόουν, μου είπε πως επιστρέφουμε στο Μουσικό Χωριό γιατί συνδεόμαστε σε αυτό αγαπητικά. Τα μάτια της έλαμπαν. Έτσι λοιπόν, από το μπαλκόνι του σπιτιού μου στην Θεσσαλονίκη, αγαπητικά εύχομαι μεγαλόφωνα:

Και του χρόνου.

Από μέταλ εγώ γενικά άκουγα πάντα σκοτεινά πράγματα και λίγο (ως πολύ) τα κορόιδευα τα χαρούμενα ως χαζοχαρούμενα και βόλτες του Γκάνταλφ στο Σχιστό Λαγκάδι. Ήρθαν οι Gamma Ray Θεσσαλονίκη όταν ήμουν έγκυος και δεν καταδέχτηκα καν να πάω. Τιμωρήθηκα λοιπόν παραδειγματικά για αυτή μου την ασέβεια, διότι από την ώρα που γεννήθηκε ο Ντοματούλας έχει δείξει μεγάλη προτίμηση στην power metal και όταν ήταν πολύ μικρούλης και ο θηλασμός δεν μπορούσε να τον κοιμίσει αποτελεσματικά, το Avalon δεν απέτυχε σχεδόν ποτέ. Έτσι στράφηκα κι εγώ στα τριάντα πέντε μου προς το φως και βρέθηκα να τραγουδάω κλαίγοντας σχεδόν από την χαρά μου που κοιμήθηκε ο Ντοματούλας τον στίχο “Building castles in the sand / Wait for you to take my hand / Without fear and without sorrow”. Η ζωή είναι γεμάτη εκπλήξεις κι εγώ περιμένω να ξανάρθουν οι Gamma Ray για live. Kai, σ’ ευχαριστώ και συγνώμη.

Οι πιο αγαπημένες μου ώρες της μέρας τους τελευταίους μήνες είναι οι πρωινές. Εγώ κάθομαι στο κρεβάτι, πίνω τον καφέ μου και διαβάζω ή γράφω ενώ ο Ντοματούλας είναι απέναντί μου στην κούνια του και είτε παίζει με τον ελεφαντάκο του, είτε αναβοσβήνει το φως, είτε διαβάζει κι εκείνος τα βιβλία του. Πού και πού ρίχνουμε ο ένας στον άλλον μια ματιά και χαμογελάμε συνωμοτικά. Στην αρχή όλα αυτά γίνονται σιωπηλά γιατί αγαπάμε και την σιωπή. Με το που αρχίζει το πρώτο παραπονάκι, σκάει ο Warren Zevon και το Lawyers, guns and money, το οποίο ακολουθείται από το Captain Jack του Billy Joel και μετά το Bitter taste του Billy Idol. Αυτή η τριπλέτα συνήθως μας εγγυάται άλλο ένα μισαωράκι ηρεμίας και χαράς.

Από την λίστα δεν θα μπορούσε να λείπει αυτό το δεκατετράλεπτο έπος των Blind Guardian, τους οποίους μέχρι πέρυσι τέτοιο καιρό σιχαινόταν η ψυχούλα μου ως τους κατεξοχήν περιπατητές του Σχιστού Λαγκαδιού αλλά, είπαμε, η ζωή είναι γεμάτη εκπλήξεις κι εγώ έχω στραφεί προς το φως. Ποιο φως, θα μου πεις, εδώ παίζει ο στίχος “It's the triumph of shame and disease / In the end” αλλά σημασία έχει το συναίσθημα. Αυτό το κομμάτι λοιπόν μετατρέπει τον Ντοματούλα σε ντομάτα του Σρέντιγκερ, αφού ό,τι και να του συμβαίνει και όσο και να δυσανασχετεί στο καρότσι του, με το που σκάει η πρώτη νότα ξέρει ότι ήρθε η ώρα να κοιμηθεί. Αφού λέμε ότι θα ξανάρθουν οι Blind Guardian, θα τον πάρουμε μαζί μας και όταν παίξουν αυτό το τραγούδι αναπόφευκτα θα αποκοιμηθεί πάνω στις πλάτες του μπαμπά του. Τέλος πάντων. Hansi, σ’ ευχαριστούμε για όσα έχεις κάνει για μας.

Ποιος θυμάται τους Golden Earring και ποιος φοβάται τον Ντοματούλα; Αυτή η κομματάρα είναι η αγαπημένη μου της χρονιάς που πέρασε και είναι συνδυασμένη με ένα μωρό πολύ πολύ μικρό, που το άφηνες στο πάτωμα και έμενε εκεί. Το άκουγα πολύ όταν ο Ντοματούλας ήταν ακόμα στο “γυμναστήριό” του και παλεύαμε να κάνουμε το λεγόμενο tummy time, μπρούμυτα δηλαδή, για να δυναμώσει ο αυχενάκος του. Και γυρνούσε σαν τους δείκτες του ρολογιού και κοιτούσε τα παιχνιδάκια που κρέμονταν από πάνω του. Πού και πού τα έπιανε και πού και πού γελούσε κιόλας. Παρέα με το Going to the run παίζανε και τα Singing songs από Frumpy και Macarthur Park από Beggars Opera. Δεν υπάρχει περίπτωση ν’ ακούσω αυτά τα κομμάτια και να μην πάω πίσω στο περσινό φθινόπωρο.

Savatage λέμε και κλαίμε. Έναν μήνα περίπου πριν γεννήσω έχουμε βρεθεί έξω από την Κατερίνη στο live των Savatage που έχουν απομείνει. Την ώρα που σκάει το video του John Oliva να παίζει στο πιάνο το I believe, και αφού με έχουν πάρει τα ζουμιά όπως σχεδόν κάθε φορά που το ακούω (νομίζετε εσείς ότι είμαι καμιά ψύχραιμη), μπαίνει ο στίχος “Don't turn away / just take my hand / And when you make your final stand / I'll be right there, I'll never leave / All I ask of you is believe” και ο άντρας μου φιλάει κοιλίτσα που έχει μέσα Ντοματούλα. Από τότε πολύ συχνά όταν πάει να τον κοιμίσει ξεκινάει το session μουσικής με το Believe, το οποίο σχεδόν πάντα τον ηρεμεί αμέσως. Ο άντρας μου το λέει “μαρινάρισμα”, εγώ το λέω άσκηση εμπιστοσύνης και σπουδή στην ασφάλεια.

Το μυθιστόρημα του Λε Τελιέ το διάβασα με μεγάλο ενδιαφέρον αλλά μία σκέψη κόλλησε στο μυαλό μου περισσότερο από τις άλλες. Αν ξαφνικά γινόμουν δύο, τι θα σήμαινε αυτό για μένα; Η ιδέα των πολλαπλών δυνατοτήτων, των άπειρων ζωών που θα μπορούσε να ζει ο καθένας μας και που δεν τις ζει επειδή ακριβώς ζει αυτήν που ζει, με έχει απασχολήσει έντονα στο παρελθόν. Ο Ντοματούλας απέναντί μου φοράει το κίτρινο φανελάκι του με τον ήλιο, με κοιτάζει που διαβάζω και χαμογελάει χοροπηδώντας. Αν ξαφνικά γινόμουν δύο, τι θα σήμαινε αυτό για μένα και τον Ντοματούλα; Θα μπορούσε η μία Κατερίνα να παραμείνει στο σπίτι της, με τον άντρα της και τον Ντοματούλα της και η άλλη Κατερίνα να φύγει από την Θεσσαλονίκη, να εγκαταλείψει την οικογένειά της χωρίς να την εγκαταλείπει, αφού θα είχε παραμείνει εκεί το ακριβές αντίγραφό της; Όχι, καμία Κατερίνα δεν θα μπορούσε να ζήσει χωρίς τον Ντοματούλα, όσες και να ήμασταν.

Κι αν δεν υπήρχε ο Ντοματούλας; Σκέφτομαι τώρα ένα ποίημα που λέγεται “If I had three lives”, στο οποίο η ποιήτρια λέει πως αν είχε τρεις ζωές θα παντρευόταν τον άντρα της στις δύο από αυτές. Στην τρίτη θα ήταν μόνη της, θα έγραφε και θα διάβαζε πολύ. Εγώ δεν νομίζω πως θα παντρευόμουν τον άντρα μου δυο φορές. Αν ξαφνικά γινόμουν δύο, η δεύτερη Κατερίνα θα εξαφανιζόταν, θα δούλευε στο προσφυγικό άλλα πέντε χρόνια, θα άλλαζε χώρα διαμονής κάθε χρόνο, θα ταξίδευε πάντα μόνη. Αν όμως οι δύο Κατερίνες δεν μοιράζονται την συνείδησή τους, τι δώρο άδωρο τελικά θα ήταν αυτό; Αν η μία Κατερίνα είναι στο Περού και η άλλη με τον άντρα της στην Θεσσαλονίκη, ποιος μου λέει ότι και πάλι στην μία δεν λείπει η αγάπη, το γέλιο και η αγία καθημερινότητα και στην άλλη δεν λείπει η περιπέτεια, η ανεμελιά και το απρόβλεπτο;

Γίνεται να σου λείπει κάτι που δεν ξέρεις πώς είναι; Ρωτάω τον άντρα μου αν θα με ξαναπαντρευόταν, σε περίπτωση που είχε κι άλλες ζωές. Η ερώτηση που μου κάνει, “και τι άλλο να έκανα αντί για αυτό;” μαρτυρά είτε καθολική έλλειψη φαντασίας είτε μεγάλη ικανοποίηση με την ζωή που ζει. “Να ήσουν ελεύθερος” απαντάω. “Μπα”, με διαλύει. “Ε, να παντρευόσουν μια άλλη τότε”. “Ε, δεν θα διέφερε και τρομερά από σένα, οπότε σιγά το πράμα”. Μάλλον στον άντρα μου δεν γίνεται να λείπει κάτι που δεν ξέρει πώς είναι. Σαν να άκουσε την σκέψη μου, ενίσταται: “Μα, τι σημασία έχει; Αν είσαι ευτυχισμένος σε αυτήν την ζωή γιατί να θέλεις να ζήσεις μια διαφορετική ζωή;” Και γιατί να μη θες όμως; Προς Θεού, δεν γίνεται η ευτυχία να έχει μόνο ένα πρόσωπο.

Σκέφτομαι ξαφνικά τον Κούντερα που είχε γράψει στην “Αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι” πως η ζωή μας είναι μια πρόβα για μια παράσταση που δεν θα παιχτεί ποτέ. Ή, θέτοντάς το αλλιώς, είναι μια παράσταση που ανεβαίνει χωρίς καμία πρόβα. Η πρόβα είναι η παράσταση.

Ε, για τόσο χύμα παραγωγή δεν τα πάμε κι άσχημα τελικά, σκέφτομαι.

Δεν είχα μάθει ακόμη τότε να δουλεύω.

Επιλογή

Ξύπνησε μετά από έναν ύπνο βαθύ που κράτησε μέρες

κι έβαλε αμέσως τα κλάματα

είμαστε δολοφόνοι, είπε

τόσες ζωές, τόσες δυνατότητες σκοτώνουμε

με την πιο τιποτένια μας επιλογή

θα μπορούσα να ‘μαι άλλη, να ΄χω κοντά μαλλιά

να ζω στην Κροατία

να μην ανέβω προς το σπίτι εκείνη τη μέρα

να σταθώ σ’ ένα μαγαζί να ζεσταθώ

εκεί να σε γνωρίσω

θα μπορούσα να σ’ αγαπήσω

είμαι δολοφόνος

είπε και τρανταζόταν ολόκληρη

αυτό το φονικό δε σταματάει στιγμή

ό,τι κάνω ακυρώνει για πάντα εκείνο που δεν κάνω

άρπαξε το σεντόνι και το τύλιξε γύρω της

αρνούμαι, είπε

αρνούμαι να παίξω αυτό το παιχνίδι που λες ελευθερία

κανείς δε μου είπε πώς να σκοτώνω

πού να βάζω τα κουφάρια των εν δυνάμει στιγμών

που εκτελώ

γέμισε το δωμάτιο μου και γέμισε το σπίτι μου

σκοντάφτω πάνω σε όλα όσα δεν έγιναν

ξέρω ότι η φυγή από κάτι ανύπαρκτο είναι μια ιδέα ασύλληπτη

αλλά το κάνετε όλη την ώρα

σας βλέπω που το κάνετε τόσο φυσικά

γύρισε και του έπιασε σφιχτά το πρόσωπο

πες μου

πες μου πώς ζεις αγκαλιά με αυτή την φονική

την τυφλή

ελευθερία

Όνειρο

Δεν είναι ότι ψάχνω το βάλσαμο, είπε εκείνη

ούτως ή άλλως το έχω καταλάβει πως

είμαι καταδικασμένη με τον εαυτό μου να ζω

όμως η μύτη σου είναι τόσο μικρή και

τόσο ντελικάτη που με κάνει να σκέφτομαι πως

ίσως ο εαυτός μου δεν είναι δα

και κάτι τόσο τρομερό

δεν είναι που ψάχνω παρηγοριά

έτσι κι αλλιώς το υποπτεύομαι

πως κάθε παρηγοριά είναι εφήμερη

όμως η φωνή σου είναι τόσο αγνή και τόσο

ονειρική

που αφαιρεί την αίγλη από κάθε τι μόνιμο

και δεν είναι ότι ψάχνω το όνειρο

ούτως ή άλλως το ζω κάθε μέρα

το ξέρεις πως το ζω

όμως

άλλο είναι το

όνειρο το δικό σου και άλλο το δικό μου

και δυο όνειρα μαζί φτιάχνουν μια πατρίδα

ενώ ένα μόνο του είναι νησί προς πώληση

και προτιμώ να ορκιστώ σε μια πατρίδα

παρά να εγγυηθώ για μια αγορά

κι ας το ξέρω το κόστος, είπε

κι ας το ξέρω καλύτερα από την καμένη παλάμη του χεριού μου

είμαι έτοιμη να το πληρώσω

Αλήθεια

Εκείνη είχε αποκτήσει μια πολύ σκληρή έκφραση

κι όταν άνοιγε το στόμα της μπέρδευε τις λέξεις

αντί να πει «συγνώμη», έλεγε «φταις»

αντί να χαμογελάσει, έκλαιγε

κι όταν εκείνος της είπε «μου λείπει αυτό που ήσουν»

εκείνη του απάντησε με απάθεια

κοίτα, δε μπορώ πια να μιλήσω παρά με εικόνες

ανάμεσα στην καρδιά και τα πνευμόνια μου

έχουν κάνει φωλιά οι σκορπιοί

στην αρχή βρίσκονταν απλά εκεί

κουλουριασμένοι ο ένας μέσα στον άλλον

αλλά τώρα

έχουν αρχίσει να τσιμπιούνται μεταξύ τους

είναι κάπως δυσάρεστο

να συμβαίνει αυτό κάτω από την καρδιά σου

είπε εκείνη

αλλά αυτό ήταν απλά μια παρομοίωση

εκείνος ήθελε την αλήθεια

επέμεινε να μάθει την αλήθεια

«ποια αλήθεια»

είπε εκείνη κοιτάζοντας τον πιο σκληρά από πριν

μπορείς να σκάψεις κάτω από την καρδιά μου

να βρεις τους σκορπιούς και να τους κάνεις να μονιάσουν;

αυτή είναι η αλήθεια

κι αν δεν μπορείς

και γιατί να μπορείς

αυτό που ήμουν να το ξεχάσεις

πεδίο μάχης είμαι

είπε

δηλητήριο άφθονο έχω

είπε

τραβώντας αργά ένα κεντρί που προεξείχε

κάτω από την καρδιά της

“Το διανοείσαι ότι βρισκόμαστε πάνω σε μια περιστρεφόμενη σφαίρα;” του λέω γελώντας μετά από λίγο. Γενικά το βρίσκω λίγο τρελό που περιφερόμαστε με αυτήν την γνώση σαν να μην τρέχει τίποτα. “Όχι μόνο βρισκόμαστε σε μια περιστρεφόμενη σφαίρα αλλά αυτή η σφαίρα πέρα από το να περιστρέφεται, κινείται κιόλας!” “Τι εννοείς;”, ρωτάω, τρομερά ενημερωμένη περί την αστροφυσική. “Ε, δεν ακολουθεί τον ήλιο που κινείται επίσης;” “Α, ναι!” καταφάσκω εγώ, που κάνω πως θυμήθηκα την παλιά μου γνώση. “Ε, πού στο διάολο πάει!” αναφωνεί ο μπαμπάς μου με γνήσια απορία σαν να τον έχει απασχολήσει το θέμα κάμποσες φορές.

Πάνω σε αυτή τη συζήτηση θυμάμαι τον φίλο μου τον Μίμη που πολύ την γουστάρει την αστρονομία και κατά διαστήματα στην Χίο μας έχει καλέσει για αστροπαρατήρηση. Θυμάμαι να κοιτάζω το διάστημα με το τηλεσκόπιο, εκείνον να εξηγεί τι είναι ο λευκός νάνος και τι είναι ο κόκκινος γίγαντας και η σουπερνόβα κι εμένα να με πιάνει λιγοθυμία. Λευκός νάνος, αγαπητέ μου αναγνώστη, είναι ένα άστρο που έχει πεθάνει ή μάλλον πιο σωστά, είναι το υπόλειμμά του, το άψυχο κορμί του ντε. Προκύπτει όταν το εν λόγω άστρο μεσαίου μεγέθους έχει εξαντλήσει τα καύσιμά του, έχει φάει δηλαδή τα ψωμιά του. Και κόκκινος γίγαντας είναι το άστρο που πεθαίνει, που ο πυρήνας του δηλαδή μικραίνει και ζεσταίνεται ενώ η επιφάνειά του μεγαλώνει, με αποτέλεσμα όλο το άστρο να διογκώνεται. Κόκκινος γίγαντας γίνεται το άστρο προτού συρρικνωθεί και γίνει λευκός νάνος. Η φάση του κόκκινου γίγαντα διαρκεί από 500 εκατομμύρια ως ένα δισεκατομμύριο χρόνια.

Εδώ, αγαπητέ μου αναγνώστη, εγώ είμαι έτοιμη να σωριαστώ διότι καθόλου δεν καταλαβαίνω τι σημαίνουν τα 500 εκατομμύρια χρόνια και ξαφνικά νιώθω πιο ελάχιστη από έναν κόκκο άμμου της παραλίας όπου κάνουμε την αστροπαρατήρηση. Και πάνω που αρχίζω να ψελλίζω, “Καλά, Μίμη μου, φτάνει με την πληροφορία”, μας πετάει ένα “Κι ο δικός μας ήλιος, που είναι μεσαίου μεγέθους, θα γίνει λευκός νάνος και στην διαδικασία αυτή θα πάρει παραμάζωμα όλους τους πλανήτες, μαζί και την γη, την οποία και θα καταπιεί”. Ευχαριστούμε, Μίμη.

“Δεν μπορώ καθόλου να σκέφτομαι τα άστρα”, λέω στον μπαμπά μου μέσα στο αυτοκίνητο. “Νιώθω απίστευτα μικρή και, εντάξει, είμαι αλλά δεν είναι ανάγκη να το νιώθω κιόλας”. “Μα, εμένα μου συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο”, απαντάει ο μπαμπάς μου. “Φεύγω από τον εαυτό μου και τα βάσανά μου όταν σκέφτομαι τα άστρα. Είναι τόσο ανακουφιστικά μακριά!”. Μα πώς, σκέφτομαι. Πώς μπορεί να μην τον τρομοκρατεί η ιδέα, ή μάλλον η γνώση, πως σε εκατομμύρια χρόνια από τώρα θα τελειώσει αυτό το αστείο και θα είναι στ’ αλήθεια σαν να μην υπήρξαμε ποτέ.

Σήμερα έκανα πέρα την ταραχή που μου προκαλεί το διάστημα και αναμετρήθηκα μαζί του για να σου τα πω, αγαπητέ μου αναγνώστη. Ο Γαλαξίας μας κινείται στο διάστημα και σε περίπου τέσσερα δισεκατομμύρια χρόνια, αν έχεις τον Θεό σου, θα συγκρουστεί με τον κοντινότερο γείτονά του, δηλαδή τον Γαλαξία της Ανδρομέδας. Οι Γαλαξίες κινούνται ο ένας προς τον άλλον με ταχύτητα 112 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο. Εκεί λοιπόν πάει η γη μας! λέω σήμερα περήφανα στον μπαμπά μου. Ολόκληρο το ηλιακό μας σύστημα κινείται προς την σύγκρουση. Έκτακτα.

“Καταλαβαίνω τα ζητήματά σου αλλά μην ξεχνάς τι είπε ο Ναζίμ Χικμέτ”, μου λέει ο μπαμπάς μου: “Ό,τι και να είναι τ’ άστρα, εγώ τη γλώσσα μου τους βγάζω”. Ε, θα τους την βγάλω κι εγώ τελικά, αγαπητέ μου αναγνώστη, τι άλλο να κάνω.

Και όπως είδες τελικά, έγραψα για το φεγγάρι.

Το παραπάνω είναι ένα απόσπασμα από το μυθιστόρημα “Η ζωή μπροστά” του Ρομαίν Γκαρί, αφηγητής του οποίου είναι ο δεκάχρονος (είναι όμως όντως δεκάχρονος;) Μομό. Αφήνω στην άκρη την λατρεία μου για τον Γκαρί και μένω στον Μομό και τους κλόουν του, αφού θέλω να μιλήσω για τους κλόουν μήνες τώρα και ίσως σήμερα να είναι η μέρα που θα τα καταφέρω.

Την πρώτη φορά που άκουσα για τον κλόουν ως ξεχωριστή τέχνη που αξιώνει – άκου τώρα – να την πάρουν στα σοβαρά ήταν στο Μουσικό Χωριό το 2022. Εκεί λοιπόν μια κυρία από την Τουρκία, που κανείς θα την έλεγε αρχικλόουν ενώ την λένε Gözde, έκανε ένα σεμινάριο και είχε μια διάλεξη ανοιχτή στο κοινό. Το σεμινάριο αλλά και η διάλεξη λεγόταν “Ένα έπος αστάθειας”. Πήγα με περίσσεια σκωπτική διάθεση γιατί τέτοια ήμουν αλλά η κυρία αρχικλόουν πήρε την σκωπτικότητά μου, την μάσησε και την έφτυσε, σε βαθμό που όταν τελείωσε η παρουσίαση εγώ μάλλον την είχα ερωτευτεί και σίγουρα την επόμενη χρονιά θα πήγαινα στο σεμινάριό της.

Προσπαθώ να θυμηθώ τι από όλα όσα είπε η Gözde ήταν αυτό που μου έκανε το κλικ, ή για να είμαι πιο ακριβής, τι γαργάλησε κάτι κρυμμένο μέσα μου ώστε αυτό διστακτικά να ξεμυτίσει. Ήταν μάλλον κάτι τέτοιο: Τι είναι ο κλόουν; Είναι ένα πλάσμα που φοράει αστεία ρούχα και κόκκινη μύτη και θέλει να κάνει τον κόσμο να γελάσει; Όχι. Ο κλόουν δεν θέλει να κάνει κανέναν να γελάσει, δεν είναι αυτός ο σκοπός του. Ο κλόουν έχει έναν ξεκάθαρο σκοπό, θέλει να κάνει χ, και πασχίζει να κάνει χ αλλά συνεχώς μπροστά του βρίσκει εμπόδια και αποτυγχάνει αλλά ξαναπροσπαθεί και αποτυγχάνει πάλι αλλά ξαναπροσπαθεί με νέα επιμονή. Στην προσπάθειά του αυτή γίνεται αστείος χωρίς να το επιδιώκει κι αυτή είναι η τραγικότητα του κλόουν, μια τραγικότητα που δεν μου είναι ανοίκεια. Εν ολίγοις, ο κλόουν δεν κάνει κάποιο αστείο, είναι το αστείο.

Όλα αυτά είναι αλήθεια πως μου τράβηξαν την προσοχή, δεν ήταν όμως αυτά που με οδήγησαν την επόμενη χρονιά στο σεμινάριο. Μήπως ήταν λοιπόν εκείνο το άλλο που πήγαινε κάπως έτσι: Είναι όλοι οι κλόουν ίδιοι; Πώς είναι ο κλόουν του καθενός και πώς προκύπτει να είναι τέτοιος; Σκεφτείτε τα μέρη μέσα σας, τις ιδιότητές σας, όλα όσα είστε. Για κάποια από αυτά είστε περήφανοι, τα δείχνετε με χαρά. Άλλα όμως είναι σκοτεινά, σας κάνουν να ντρέπεστε, δεν τα θέλετε. Μπορεί να είστε αδέξιοι, ή πολύ εύπιστοι ή να κουβαλάτε πολλή θλίψη ή θυμό. Αυτά τα κρύβετε. Αυτά είναι ο κλόουν σας. Και με την μορφή του κλόουν μπορούν να ζήσουν ελεύθερα. Επιτρέπεται να είστε αδέξιοι, εύπιστοι, θλιμμένοι ή θυμωμένοι. “Ποιος, εγώ; Α, όχι! Είναι ο κλόουν μου!” Και όλοι έχουμε από έναν, είτε του φοράμε κόκκινη μύτη ή όχι.

Ναι, μάλλον αυτό ήταν. Ήθελα να φέρω στην επιφάνεια τον κλόουν μου, όλα τα πράγματα που παραχώνω μέσα μου, να τον γνωρίσω, να του δώσω χώρο να παίξει. Λέξη κλειδί εδώ το ρήμα “παίζω”. Γιατί προκύπτει εύλογα το ερώτημα: Άντε και τα φώτισες τα σκοτάδια σου και άντε και ξεγυμνώθηκες πάνω στην σκηνή. Άντε κι έχει ο κλόουν σου τον σκοπό του, αλλά τι μπορεί να κάνει τώρα με όλα αυτά τα αρνητικά χαρακτηριστικά που του έλαχαν εξαιτίας σου; Η απάντηση είναι πάντα η ίδια κι έρχεται από το στόμα της αρχικλόουν:

“ACTION!” ακούω την μάγισσα Gözde να λέει συχνά μέσα στο κεφάλι μου, δράση με ό,τι αυτό συνεπάγεται, αστάθεια μεν, επική δε, περπάτημα σε τεντωμένο σκοινί, αποτυχία, δράση ξανά.

“SOLUTION!” την ακούω ξανά να λέει για πράγματα που δεν πρόκειται να λυθούν. Ένας κλόουν οφείλει να πιστεύει στο αδύνατο. Και γι’ αυτό ακριβώς έχει επινοηθεί και δεν πεθαίνει ποτέ.

Δώρο το υπέροχο κομμάτι της Selini Kappa, εμπνευσμένο από την δική της εμπειρία με τους κλόουν.

Η περίοδος της εγκυμοσύνης ήταν πολύ ιδιαίτερη για μένα, όπως για τις περισσότερες γυναίκες. Προτού ακόμα ο Ντοματούλας ζυγίζει κάποια γραμμάρια έστω αλλά αφότου είχαμε ακούσει την καρδιά του, ένιωθα πιο κοντά στις αγελάδες και τους ελέφαντες, παρά στους ανθρώπους. Μπορεί ν’ ακούγεται αστείο, μα έτσι ακούγεται κάποιες φορές η αλήθεια. Παρά την απίστευτη πρόοδο της επιστήμης, την δυνατότητα επέμβασης στην κύηση, την προβλεψιμότητα διαφόρων συνδρόμων και ούτω καθεξής, η εγκυμοσύνη παραμένει η πιο ζωώδης κατάσταση στην οποία μπορεί να βρεθεί μια γυναίκα στην ζωή της. Λέω “ζωώδης” κι αμέσως σκέφτομαι συνδηλώσεις του τύπου “πρωτόγονη” ή “απολίτιστη”. Αυτό που εννοώ όμως χρησιμοποιώντας την λέξη “ζωώδης” είναι η πρωτόγνωρη και πλήρης εμπιστοσύνη στο σώμα μου, χωρίς αστερίσκους κι ερωτηματικά.

Σχεδόν κάθε άνθρωπος έχει την επιθυμία να ελέγχει τις καταστάσεις, να επιστρατεύει τις σκέψεις του, τις τεχνικές και τα σχέδιά του, να ζυγίζει τις δυνατότητες και τις επιθυμίες του, τι θέλει, τι μπορεί, έτσι ώστε να προχωράει όσο το δυνατόν καλύτερα μέσα στη ζωή και τις μέρες του. Η εγκυμοσύνη έρχεται λοιπόν ως μια απελευθερωτική συνθήκη, στην οποία δεν λες εσύ στο σώμα σου να προσαρμοστεί στο νέο πλάσμα, δεν λες στα πνευμόνια και το στομάχι να μετακινηθούν προς τα πάνω για να κάνουν χώρο στην μήτρα, δεν λες στον πλακούντα πώς να κάνει την δουλειά του, δεν συμμαζεύεις τέλος πάντων τα όργανά σου με κάποιο χρονοδιάγραμμα και άγχος μην τυχόν και δεν το κάνουν καλά. Όλα γίνονται φυσικά, ή πιο σωστά, όλα γίνονται ερήμην σου. Δεν χρειάζεται η όποια ευφυΐα μπορεί να διαθέτεις, προκειμένου το σώμα σου να μεγαλώσει το έμβρυο. Ποια η διαφορά σου λοιπόν από μια ευτυχισμένη αγελάδα;

Ακριβώς για αυτό μάλλον δεν έχω νιώσει λιγότερο αγχωμένη στην ζωή μου, από όσο όταν ήμουν έγκυος. Δεν συζητάω δε το πόσο όμορφη και λαμπερή ένιωθα, πράγμα που δεν ξέρω αν ίσχυε στ’ αλήθεια ή μόνο στο κεφάλι μου. Ένιωθα όμως πανέμορφη, με έναν τρόπο που επίσης δεν είχα ξανανιώσει, όχι ακριβώς ως γυναίκα αλλά ως φορέας νέας ζωής, σαν κάποια αρχαία θεά γονιμότητας, ταγμένη στην δημιουργία και αγέρωχα αδιάφορη προς κάθε τι άλλο. Ένιωθα επιβλητική, αποφασισμένη να προστατέψω το μωρό που ερχόταν με μια δύναμη άγνωστη μέχρι τότε σε μένα. Το σώμα μου μεταμορφωνόταν σε κάτι διαφορετικό, και αυτό ήταν βέβαια μαμά. Πιο πολύ μαμά, από ό,τι οτιδήποτε άλλο. Για αυτό και πιο πολύ ζώο από άνθρωπος, πιο πολύ θηλαστικό από γυναίκα.

Κι έτσι τώρα θυμήθηκα που όταν η δική μου μαμά ήταν έγκυος σε μένα και το ανακοίνωσε στον παππού μου και τον αδερφό του, τον θείο της τον Μήτσο, είχε πει εκείνος αμέσως: “Το κατάλαβα με το που σε είδα ότι είσαι έγκυος”. Γιατί, ρώτησε εκείνη, για να πάρει την απάντηση: “Τα μάτια σου σαν των αγελάδων λάμπουνε”. Οι άνθρωποι του χωριού τα ξέρανε αυτά για τα οποία μιλώ, και δεν χρειάζονταν τόσες λέξεις για να τα εξηγήσουν.

Είναι τα μάτια που λάμπουν.

Κι όμως, στην περίπτωση του Ντοματούλα οι συνήθεις τεχνικές μου δεν φαίνεται να πιάνουν. Δεν ξέρω τι να γράψω για να ξορκίσω την ταραχή μου μπροστά στο γεγονός ότι το μωρό μου σιγά σιγά γίνεται παιδάκι. Θυμάμαι που μια φορά πριν από χρόνια είχα πετύχει τον Κώστα να κυνηγάει τον ενός έτους γιο του στο εστιατόριο του ξενοδοχείου που έμεναν. Του είπα θαυμαστικά “Μα, χθες δεν ήταν μωρό, πώς πέρασε ο καιρός!” και μου απάντησε καταφατικά με κάτι που θύμιζε υπόγεια απόγνωση. “Καλό δεν είναι αυτό;” ρώτησα αφελώς, σκεπτόμενη ότι, διάολε, καλύτερα δεν είναι να αρχίσει να συνεννοείται καμιά ώρα ένα μωρό; Ο Κώστας είπε “Ο χρόνος περνάει τρομακτικά γρήγορα” κι εγώ ακόμα πιο αφελώς εκείνη την στιγμή σκέφτηκα ότι μάλλον θρηνεί τον χρόνο που πέρασε γιατί βασικά τον πέρασε στην υπηρεσία ενός μικροσκοπικού πλάσματος αντί να τον περάσει με την παρτάρα του και τις μουσικές και την γυναίκα του. Τόσο μου έκοβε πριν από δεκατέσσερα χρόνια, τι να κάνω. Τώρα τον καταλαβαίνω.

Η αλήθεια είναι ότι δεν ξέρω πώς να προετοιμαστώ να κυνηγάω τον Ντοματούλα πάνω-κάτω. Δεν ξέρω πώς σε λίγο καιρό από τώρα θα γυρίσω στην δουλειά μου. Δεν ξέρω πώς θα μείνω μακριά του οκτώ ώρες, δεν ξέρω πώς θα χωνέψω κάτι τόσο αδιαμφισβήτητα θετικό, όπως το ότι αρχίζει και κοιμάται πολύ περισσότερο μόνος του και δεν κλαίει πια όταν μπαίνει στο αμάξι. Να χωνέψω ότι αλλάζει. Δεν ξέρω πώς μπορώ να περιγράψω σε κάποιον την φευγαλέα ευτυχία που νιώθω τα πρωινά που πίνω τον καφέ μου διαβάζοντας κι εκείνος απλά παίζει δίπλα μου και πού και πού μου χαμογελάει. Δεν έχουμε γλώσσα να μεσολαβεί ανάμεσά μας τώρα, θα έχουμε όμως σε λίγο. Δεν ξέρω πώς θα την μιλάμε. Δεν ξέρω πώς πέρασε κοντά ένας χρόνος. Δεν ξέρω πότε έγιναν τα “δεν ξέρω” μου αμέτρητα και πότε τα αποδέχτηκα, ποια, εγώ, που πριν γίνω μαμά ήθελα να ελέγχω τα πάντα.

Δεν λέω ότι ο χρόνος κυλούσε ποτέ αργά, λέω όμως ότι από την ώρα που έγινες τριών μηνών, Ντοματούλα, νιώθω σαν να έχω μπει σε μια μπάλα από σανό που όλο τρέχει, κατεβαίνει το βουνό, συνεχώς επιταχύνει, εγώ είμαι μέσα και αναποδογυρίζω, με το ζόρι προλαβαίνω να δω λίγο ήλιο εκεί πάνω, μαγικός, λέω, και ξαναγυρίζω ανάποδα, να πιάσω ένα κλαδάκι μικρό, όμορφο πολύ, λέω, και πάει, έφυγε, ν’ ακούσω ένα πουλάκι να τιτιβίζει, πάει κι αυτό, ζεσταίνομαι, κρυώνω, όλα κρατάνε ένα δευτερόλεπτο μέσα στην μπάλα μου από σανό, δεν προλαβαίνω, ποτέ, ποτέ δεν θα προλάβω να σε χορτάσω. Και λέω σε ανθρώπους που κάνουνε ταξίδια πως εσύ είσαι το πιο μακρύ ταξίδι μου και υποθέτω πως ίσως δεν με πιστεύουν, πως είναι πολύ πιθανό να συγκατανεύουν ευγενικά για να μην με κάνουν να νιώσω άβολα. Ας είναι. Ούτε κι εγώ θα με πίστευα, αλλά έτσι είναι η ζωή, γεμάτη εκπλήξεις.

Αυτά εννοώ, που λες, όταν λέω ότι “στεναχωριέμαι που μεγαλώνει”. Εννοώ ότι αναγνωρίζω πια πως είμαι εντελώς ανίκανη να μας χωρέσω στον χρόνο με κάποιον τρόπο καθησυχαστικό και ότι τίποτα, τίποτα, τίποτα δεν λειτουργεί, ούτε οι φωτογραφίες, ούτε τα βίντεο, ούτε καν αυτές οι ρημάδες οι λέξεις που μου βγαίνουν με το τσιγκέλι, τίποτα στην αγάπη μου και στην ζωή μου με αυτό το πλάσμα δεν κάθεται να του δώσω μια πιο οριστική, μια πιο συμμαζεμένη μορφή. Και τίποτα δεν μου μένει πέρα από το να το αγαπήσω αύριο ξανά και ακόμα περισσότερο, με τρόμο σιωπηλό και ιερή εγκατάλειψη όλων των παλιών που τεχνασμάτων.

Είμαι μονίμως σε επιφυλακή – αν η εξάντληση από αυτό με λυγίσει, πώς θα αμύνομαι μετά στις κάθε λογής επιθέσεις;

-

Ο μπαμπάς μου μέσα ακούει Ραχμάνινοφ, τον ρωτάω τι ακούει, μου λέει “Μια λίστα που λέγεται Soft Classical Music” – λες και υπάρχει το οτιδήποτε soft στον Ραχμάνινοφ

-

Η Λένα λέει πως μπούκωσε πια από τον κόσμο, δεν μπορεί ν’ ανασάνει – ναι, είναι σαφές, η ζωή με τους άλλους μπορεί να γίνει αρρώστια

Διαβάζω στο Sonderkommando του Γιάννη Στίγκα, “το φυλλοκάρδι μου ντυμένο επίσημα μπας και το σεβαστεί κανείς” – η έκφραση “μπας και” υπονοεί μια σειρά από ασέβειες μέχρι την ώρα της γραφής – υπονοεί μια γνώριμή μου απελπισία

-

Η κυρία Αντιγόνη πάντα περπατάει μόνη της στην διπλανή αυλή. Χθες σαν να την είδα κάτι να κρατάει στην αγκαλιά της, χεράκι, ποδαράκι; Γύρισα να κοιτάξω καλύτερα – τα δικά της χέρια ήταν, σταυρωτά

-

Η Μαρία είπε “Η μαμά μου θέλει να με βάλει σε ένα ποτήρι και να με ρουφήξει όλη με ένα λεπτό καλαμάκι – σλουρπ, σλουρπ – μέχρι να μη μείνει τίποτα από μένα” – ένας κανιβαλικός πλην ακριβής τρόπος να περιγραφούν οι απανταχού μαμάδες

Στο καφενείο του χωριού γράφει σε ένα χαρτί “Μην παίρνετε τα ξένα γράμματα” – μην παίρνετε δηλαδή τις ξένες χαρές, τις ξένες λύπες, τις ξένες ζωές – μα έρχονται και φάκελοι δίχως παραλήπτη

-

Στην γειτονιά βλέπω συχνά ένα μονόφθαλμο σκυλί μεσαίου μεγέθους και έναν θεόρατο σκύλο από δίπλα – οι πιθανότητες το μάτι του πρώτου να το έβγαλε ο δεύτερος είναι αυξημένες – να τον έχει συγχωρέσει ή προετοιμάζει εκδίκηση;

-

Μέχρι και το φεγγάρι στο σβέρκο μας έχει κάτσει – πανσέληνος σήμερα, πανσέληνος και αύριο – έτσι ακατανόητα μίλησε ένας ναυτικός

“Σεβασμός στην ξένη μοίρα”, είπε μετά ο ίδιος ναυτικός – όμως αυτό προϋποθέτει σεβασμό στην ίδια μοίρα – ακόμα χειρότερα, μοίρα προϋποθέτει

-

“Η γέννηση του Ντοματούλα είναι πράξη επαναστατική” αποφάνθηκε ο ναυτικός αφού είχε αναφερθεί στην υπογεννητικότητα της χώρας – έπιασαν τόπο λοιπόν οι πορείες και οι απεργίες

-

Στην αυλή της κυρίας Αντιγόνης προχθές είχε δυο μαγευτικά λουλούδια – πήγα σήμερα να τα φωτογραφήσω κι είχαν μαραθεί – πάλι με χλεύασε ο χρόνος

-

Η πόρτα του υπόστεγου που βγάζει στο διπλανό σπίτι είναι κλειδωμένη – οι νοικάρηδες χτυπάνε για να μας δώσουν αυγά, κι όμως – ακόμα νομίζω πως θα την περάσει ξεκλείδωτη ο νεκρός παππούς μου

-

Ο μπαμπάς μου είπε “Η ποίηση είναι το τελευταίο προπύργιο του ανθρώπου που προσπαθεί να καταλάβει” – το ξέρουμε πως βαλλόμαστε από παντού – “τα πάντα γίνονται κομμάτια – το κέντρο δεν αντέχει”

-

Η Μαρία ψιθύρισε “Τελειώνω το όνειρό μου κι έρχομαι” και γεμάτη αυτοπεποίθηση πήγε να βουτήξει ξανά στο ασυνείδητό της – αλίμονο, εκεί που πριν λίγο ήταν ποτάμι, βρήκε κάτι ξεθωριασμένα πετραδάκια

-

Η θεία Μαρία είπε πως μαζεύτηκαν έντεκα γυναίκες στην αυλή της Βίσα – το σίγμα παχύ – από αυτές οι τρεις έχουν σύζυγο εν ζωή – οι υπόλοιπες εννέα πάνω, στα μνήματα

Σήμερα πέρασα ξανά από την αυλή της κυρίας Αντιγόνης και – θαύμα! – είχε ανθίσει νέο μαγευτικό λουλούδι – η μαμά μου είπε ότι το λένε “αμαρυλλίς” – είδα ότι οι μίσχοι τους ανοίγουν διαδοχικά – για ν’ ανοίξει λοιπόν το σημερινό, έπρεπε να μαραθεί το χθεσινό – ο χρόνος μπορεί να με χλευάζει, η φύση μόνο με διδάσκει

Δεν ξέρω από πού έχει προκύψει η τόσο μεγάλη αγάπη μου να πηγαίνω να διαβάζω σε καφετέριες. Δεν νομίζω πως έχω κάποιο νταλκά να με βλέπουν οι άλλοι να διαβάζω, δεν θεωρώ δα πως κάνω και τίποτα σπουδαίο. Δεν ξέρω καν αν υπάρχουν άνθρωποι με τέτοιους νταλκάδες. Τι συμβαίνει λοιπόν; Δεν θέλω να πάω σπίτι μου; Δεν θέλω να διαλέγω εγώ την μουσική που θα ακούω; Ίσως θέλω απλά να νιώθω λιγότερο μόνη, ανάμεσα σε κόσμο, που όμως δεν περιμένει από εμένα να του μιλήσω. Τώρα που το σκέφτομαι, για αυτό μου άρεσε πάντα και το να παίζω μουσική ως ερασιτέχνης, πολύ ερασιτέχνης dj. Είναι ένας τρόπος να είσαι κάπου χωρίς να είσαι, να κρύβεσαι σε κοινή θέα. Αν με πλήρωναν και για να διαβάζω, όπως με πλήρωναν για να παίζω μουσική, η ζωή μου θα ήταν μαγική. Ένα μπόνους δε του να διαβάζεις σε καφετέριες, όπως και του να παίζεις μουσική, είναι ότι σου επιτρέπεται να παρατηρείς τους γύρω σου άνετα, με αποτέλεσμα να βρίσκεσαι σε ένα συνεχές ταξίδι από μέσα (βιβλίο, επιλογές μουσικής) προς τα έξω (ζευγαράκι σε πρώτο ραντεβού, πολιτική συζήτηση, έντονος καυγάς σε εξέλιξη) και πάλι πίσω.

Τον τελευταίο χρόνο με τον Ντοματούλα το να πηγαίνω μόνη μου για καφέ έχει εξελιχθεί από καθημερινή σχεδόν συνήθεια σε εξαιρετικά μεγάλη πολυτέλεια, κλοπή χρόνου με συνεργό την μάνα μου. Βρίσκω μια δουλειά στο κέντρο, ό,τι να ‘ναι, ειλικρινά. Πρέπει να πάρω ένα δώρο, ένα εισιτήριο, να κάνω λέιζερ, να φτιάξω τα γυαλιά που μου έσπασε ο Ντοματούλας. Να η ευκαιρία! Ξεμπερδεύω με την υποχρέωση όσο πιο γρήγορα με παίρνει, πετάγομαι στο The Old Cookie να πάρω ένα μπισκότο και πάω να κάτσω στο Isli ή Πορφυρίδης, δεν έχω καταλάβει ακόμα πώς λέγεται, με υπέροχη, βαθιά σκιά και θέα την Αχειροποίητο. Εκεί, στο Isli ή Πορφυρίδης, παριστάνω ότι είμαι άλλη κι αυτή η άλλη δεν έχει ντομάτες στο σπίτι της. Κάθεται σταυροπόδι, ανάβει τσιγάρο σαν να της ανήκει όλος ο χρόνος του κόσμου, ανοίγει το βιβλίο της και διαβάζει. Μια φορά μάλιστα είχα καμιά ώρα στην διάθεσή μου και παρήγγειλα μετά τον καφέ μου και μια κόκκινη μπύρα Άλη. Απόλυτη ευτυχία, στη ζούλα.

Εξακολουθώ φυσικά να μην είμαι άλλη, αλλά αυτή που είμαι. Κι αυτό είναι το μικρό μου μυστικό, σκέφτομαι καθώς κατεβαίνω τις σκάλες του μετρό. Εγώ, η κλέφτρα του χρόνου, η υποκρινόμενη λαθραία την ελεύθερη, εγώ, που ξαναγίνομαι εγώ για μια ώρα. Επιστρέφω στην απολύτως σύννομη ευτυχία μου. Επιστρέφω στον Ντοματούλα.

-

Θα ήθελα να έχω λίγο περισσότερα κιλά, έτσι ώστε να έχει το φόρεμά μου να κάθεται πιο αρμονικά κάτω από την μέση. Νομίζω πως έτσι θα έμοιαζα με μάνα του ‘50.

Το δρομάκι που μ’ έβγαζε ανέμελη και χαλαρή για μπύρα στο Καφαλτί έχει γίνει ο δρόμος που κοιμίζουμε τον Ντοματούλα. Πάνω-κάτω η Βαρβάκη, η ζωή μας είναι η Βαρβάκη.

-

Κάθε φορά που περνάω μπροστά από το παλιό μου σπίτι κλαίω. Κάποιες φορές λιγότερο, κάποιες πολύ, πάντως πάντα κλαίω. Με βλέπω μέσα, τσιγάρο στο χέρι. Κανείς δεν περιμένει τίποτα από μένα.

-

Στην Αποθήκα έχω γίνει δύο. Ψέματα, έχω γίνει δύο συν καρότσι συν φαγάκι σε ψυγειάκι συν νεράκι συν κουνουπιέρα συν αλλαξιά συν πάνες συν υποσέντονα συν γυαλάκια συν μπαντάνα συν συν συν

-

Βγαίνουμε φωτογραφίες σε παραλίες. Είναι όλες παραπλανητικές. Ούτε η χαρά κάθεται να την φωτογραφήσεις, ούτε το άγχος.

-

Ντοματούλα, αν ήξερα, δεν θα σε βάφτιζα.

-

Η ζωή μου βγάζει νόημα μόνο όταν την καταγράφω. Τις υπόλοιπες στιγμές κλυδωνίζομαι ανάμεσα σε άγρια κύματα, δεν είμαι σίγουρη πως δεν ονειρεύομαι αυτό το παιδί ούτε αυτήν την ζωή.

-

Ο Ντοματούλας αγκαλιάζει το ηχείο για να κοιμηθεί, το αφήνει ακριβώς πάνω στην καρδούλα του. Παίζει το “Dethrone Tyranny”. Ο μπαμπάς του έχει ήδη βάλει την κουβερτούλα και την κουνουπιέρα. Καλός μπαμπάς.

-

Έχω επιτακτική ανάγκη να είμαι μόνη. Τρέχω στην προκυμαία και κάνω το ένα τσιγάρο πάνω στο άλλο. Μετά από σαράντα λεπτά μου λείπει ο Ντοματούλας.

-

Οι άνθρωποι στο Άλφα Πι μου λένε πως δεν πρόκειται να κοιμηθεί, πως τζάμπα προσπαθώ, πως το μάτι του είναι γαρίδα. Πέντε λεπτά αργότερα αποκοιμιέται.

-

Ξύπνησε την ημέρα της βάπτισής του και το δεξί του μάγουλο ήταν σουρωτήρι από τα κουνούπια. Πώς θα βγει φωτογραφίες έτσι; Δεν με ενδιαφέρει πώς θα βγει φωτογραφίες.

-

Ο Παναγιώτης έχει ανοίξει με την γυναίκα του έναν υπέροχο χώρο πολιτισμού. Στην βιτρίνα βρίσκεται η “Γραμμή του ορίζοντος”. Πολλά και απροσδόκητα πράγματα μπορεί να συνδέσουν δυο ανθρώπους. Με τον Παναγιώτη μας συνέδεσε η αγάπη για τον Χρήστο Βακαλόπουλο.

Στον έλεγχο αποσκευών του αεροδρομίου βρίσκεται ένα κουτί γεμάτο πέτρες από τα Μαύρα Βόλια. Ο κόσμος τις παίρνει από την παραλία, παρότι ρητά απαγορεύεται. Ρωτάω τους υπαλλήλους τι τις κάνουν. “Όταν μας βγάζει ο δρόμος, τις επιστρέφουμε”, μου απαντούν.

-

Ο Ντοματούλας κοιμήθηκε αποκαμωμένος στο αμάξι, ο μπαμπάς του τον κουβαλάει μέσα στο αυγό ανεβαίνοντας τις σκάλες για το σπίτι. Επιστρέψαμε.

Πολύ ωραία περάσαμε στον Άγιο Λαυρέντιο, παρότι χάλασε το air condition στο αυτοκίνητο και το ζήσαμε δεκαετία ‘90, είτε στους σαράντα βαθμούς δηλαδή, είτε ξεμαλλιασμένοι. Πολύ ωραία περάσαμε παρότι ο Ντοματούλας έφαγε την πρώτη του βούτα από το κρεβάτι και εμείς πήραμε την πρώτη μας τρομάρα. Πολύ ωραία, ακόμα και παρότι το ένα μεσημέρι που είχαμε οι τρεις μας ο καημένος ο άντρας μου έπρεπε να σηκωθεί τρέχοντας από την ταβέρνα για να πάει να δουλέψει και κάπως έτσι μείναμε ο Ντοματούλας κι εγώ να περιμένουμε μόνοι την παραγγελία μας. Τίποτα από αυτά, ούτε καν η τρομακτική βούτα, δεν χάλασε την διάθεσή μου.

Γιατί στο χωριό ανοίγει η ψυχή μου όσο πουθενά αλλού (σχεδόν δηλαδή, Αποθήκα, σου ‘ρχομαι!). Γιατί τα πρωινά ήπια τον καφέ μου εισπνέοντας γιασεμί με θέα τον Παγασητικό. Γιατί πήγαμε μαζί με τον Ντοματούλα στην αγαπημένη μου πλατεία Χατζίνη, είδαμε τους ανθρώπους μας που μας υποδέχτηκαν θερμά, περπατήσαμε την Ντίνα στο καλντερίμι για να την πάμε στην εκκλησία να παντρευτεί, κάναμε τέλος πάντων ό,τι θέλαμε να κάνουμε μαζί με τον Ντοματούλα και κάπως αυτό με συγκίνησε βαθιά. Αγαπώ τον Άγιο Λαυρέντιο πολύ και πηγαίνω σε αυτόν από όταν ήμουν παιδί. Έχω πολλές αναμνήσεις σε κάθε γωνιά της πλατείας, έχω κάνει τόσα σεμινάρια στο Μουσικό Χωριό, έχω γνωρίσει τόσο κόσμο κι έχω κάνει τόσους φίλους. Για χρόνια ολόκληρα πήγαινα μόνη, τα τελευταία πηγαίνω ως παντρεμένη, ποιος θα μου το ‘λεγε, και το περασμένο Σαββατοκύριακο πήγα πρώτη φορά ως μαμά.

Μου έλειψε το να έχω ελευθερία κινήσεων. Να μην έχω ένα καρότσι να το πηγαίνω πάνω-κάτω, πόσο μάλλον στα καλντερίμια, να μην πρέπει να αλλάξω ρούχα σε μια άγρια ντομάτα που φέρεται σαν την βασανίζεις όταν θες να της βάλεις ένα μανίκι, να έχω την άνεση να πιω πάνω από μια μπύρα. Να μην πρέπει να κουβαλάω μαζί μου την προίκα μας κάθε φορά που βγαίνω από το ξενοδοχείο. Μου έλειψε αυτή η ελευθερία που βασικά την έχω έτσι κι αλλιώς ξεχάσει τους τελευταίους δέκα μήνες και λέμε και χίλια ευχαριστώ απλά που κοιμάται την νύχτα. Μου έλειψε όμως κάπως πιο έντονα στο χωριό γιατί είναι ένα μέρος στο οποίο έχω υπάρξει πολύ ελεύθερη, αν μπορεί κανείς να μιλήσει για ελευθερία με τέτοιους όρους.

Παρότι μου έλειψε, δεν με πείραξε. Τόσα χρόνια μεγαλώνω στον Άγιο Λαυρέντιο. Μεγάλωσα τόσο, που του έφερα το παιδί μου. Και, αν είμαστε τυχεροί και το αξιωθούμε, από εδώ και μπρος θα μεγαλώνουμε μαζί σε αυτόν. Δεν μπορώ να φανταστώ μεγαλύτερη ευλογία.

Όσο για τον καημένο τον Κάρλσεν, και για να ικανοποιήσω και την επιθυμία του μπαμπά μου, αν δεν κάνω λάθος, έχει ένα μωρό πάνω-κάτω στην ηλικία του Ντοματούλα. Και ο κόσμος θέλει να κερδίζει και τουρνουά. Μπορεί να ισχύει το παλιό ανέκδοτο “Δεν είναι άνθρωπος, είναι σκακιστής”, αλλά μάλλον ισχύει και το “Δεν είναι παγκόσμιος πρωταθλητής, είναι μπαμπάς”, όπου τελικά το να είσαι γονιός προκύπτει ως λίγο πιο κρίσιμο μέγεθος από το να είσαι σπουδαίος σκακιστής και πολύ πιο κρίσιμο από το να είσαι άνθρωπος. Υπομονή, Μάγκνους, αγόρι μου. Θα μεγαλώσουν.

Κι εγώ συχνά έτσι, θέλω να πεθάνω λίγο. Νιώθω μια αιφνίδια και βαθιά αποστροφή απέναντι σε κάθε τι ανθρώπινο, ξεκινώντας από τα σώματά μας, τα πρόσωπά μας, τα κόμπλεξ και τις ανασφάλειες του καθενός από εμάς αλλά και, και αυτό είναι το χειρότερο, τις προσπάθειές μας ν’ απεμπλακούμε, να βελτιωθούμε, να απελευθερωθούμε. Νιώθω μια καθολική κούραση, σαν όλο το ανθρώπινο γένος να μου φορτώθηκε στις πλάτες, κακό και ασύμφορο, και δεν μπορώ να το σηκώσω, δεν μπορώ. Όλο τον θυμό, την ανησυχία, την απόγνωση, την ματαιότητα, αλλά και την χαρά, το νοιάξιμο, το χάδι στον ώμο, την αλληλοκατανόηση, την εξύψωση. Δεν θέλω να είμαι άνθρωπος, θέλω να πεθάνω λίγο.

Ή ν’ αλλάξω μορφή. Γίνεται ν’ αλλάξω μορφή; Τι κάνουνε στην χάθα γιόγκα; Μπορώ να γίνω για λίγο δέντρο; Ποτάμι; Θα ήθελα να γίνω λίγο ποτάμι. Αχ, να μπορούσα να γίνω λίγο ποτάμι. Δεν θέλω το δέρμα μου, δεν θέλω να μπαίνω άλλο σε αμάξια, δεν θέλω να μιλάω με λέξεις, δεν θέλω να καπνίζω, να χαμογελάω, να ντύνομαι, να γδύνομαι, να κοιμάμαι, να ξυπνάω, να φτιάχνω power point, να διαβάζω ειδήσεις, να διαβάζω Ντοστογιέφσκι, να ξέρω πράγματα, να μαλώνω, Χριστέ μου, να μαλώνω, τι σπατάλη ενέργειας, να βλέπω σειρές, να κάνω πιλάτες, να ακούω για τις αρρώστιες των άλλων, δεν θέλω να παλεύω να κοιμίσω τον Ντοματούλα, δεν θέλω να μαγειρεύω, να τρώω, να κόβω κρεμμύδια, να κάνω μπάνιο, να πίνω καφέ, να πλένω πιάτα, να απλώνω ρούχα, να κάνω σχέδια για το μέλλον.

Ντρέπομαι που τα σκέφτομαι όλα αυτά αλλά γρήγορα η εξάντλησή μου καταπίνει την ντροπή μου, δίχως καν να την μασήσει. Αναρωτιέμαι αν αυτό που περιγράφω είναι μια πανανθρώπινη συνθήκη, η περιστασιακή δηλαδή απροθυμία να είμαστε άνθρωποι, ή αν είναι κάτι που μου κληροδοτήθηκε από τους γονείς μου, σαν την αγάπη μου για τα βιβλία ή την ανικανότητά μου να καταλάβω την μηχανική. Αντιλαμβάνομαι ότι η εξάντλησή μου έχει κάτι το εξαιρετικά πολυτελές, σαν να είναι τυλιγμένη με ακριβό χαρτί περιτυλίγματος. Ίσως να μην την είχα, αν αντιμετώπιζα σοβαρά προβλήματα. Ναι, μάλλον δεν θα την είχα. Τι να κάνω με αυτήν την γνώση; Μ’ εξαντλεί κι αυτή.

Θα ήθελα να είμαι ποτάμι, θάλασσα, βουνό. Κοιτάω κάτω και βλέπω τα τόσο ανθρώπινα χέρια μου να κουνάνε τον Ντοματούλα. Κοιμήθηκε και χαμογελάω. Δεν μας δίνεται καμιά παύση από το ανθρώπινο.

Το ίδιο απόγευμα έβγαλα κι ένα ωραίο κριθαράκι από το ζόρι μου κι ήρθε το βλέφαρο κι έκατσε πάνω στο μάτι σαν να ζυγίζει δυο κιλά. Κορτιζόνη η μαμά, αντιβίωση η μαμά κι ο άντρας μου να μου λέει “σκέψου όμως να σου είχε βγει το όνομα, ευχαριστώ να λες”. Εγώ ξέρω όμως γιατί δείχνει τόση συμπαράσταση στον πόνο μου, είναι που του πήρα τον Ντοματούλα και τον αφήσαμε μόνο του. Και καλά, χωρίς εμένα μπορεί, χωρίς τον Ντοματούλα όμως είναι ο μπαχτσές μας άδειος. Η φίλη μου, η Φ, είπε να βάλω έναν πρωτότοκο να με μουντζώσει για να φύγει η κατάρα. Ο ξάδερφός μου, ο Δ, δέχτηκε αν και το έκανε χωρίς τον απαραίτητο ενθουσιασμό. Μάλλον αυτό φταίει που το ίδιο βράδυ θόλωσε και η όρασή μου και ήμουν πια σαν τον Κουασιμόδο.

Το μεσημέρι λέγαμε με την μαμά μου για έναν άλλο ξάδερφό μου που δεν λέει να κάνει παιδιά. “Δεν ξέρει τι χάνει”, λέω εγώ κλαίγοντας από τον πόνο. “Ε ναι”, λέει εκείνη, “καταρχάς έχει και τα δυο μάτια του νορμάλ, έτσι, χωρίς να πονάνε. Δεν ξενυχτάει, δεν τον κλωτσάει κανείς στην ουροδόχο κύστη όταν κατουριέται, δεν του παίρνει κανείς τα γυαλιά, δεν τον δαγκώνουνε” – εκτός κι αν είναι μερακλής, θα πω εγώ, αλλά αυτό είναι άλλη ιστορία. Άσε που κάνει ό,τι θέλει, όποτε το θέλει. Σκέφτομαι και γελάω όλους εκείνους τους γονείς που είναι σαν να τους πάτησε τρένο και λένε “Είμαι πιο ευτυχισμένος από ποτέ” με μαύρους κύκλους κάτω από τα μάτια, σκέτα γκρέμια που με το ζόρι στέκονται. Σε ποιον τα πουλάνε αυτά; Κι όμως, είναι η αλήθεια.

Αλήθεια, τι παράνοια είναι να αγκαλιάζεις ένα πλάσμα που μόλις πριν λίγα λεπτά σου διέλυσε το μάτι. Τι απίστευτο τέχνασμα της φύσης είναι αυτή η αγάπη που δέχεται τα πάντα, ακλόνητη και άσειστη. Χωρίς αυτήν δεν θα επιβίωνε το είδος μας. Η μαμά μου το πρωί ρωτούσε τον Ντοματούλα με θλίψη “Γιατί το έκανες αυτό στην μαμά;” και άκουγε, λέει, εκείνος με προσοχή, σαν να καταλάβαινε. Ναι, βέβαια καταλάβαινε, σε λίγο θα ζητήσει και συγνώμη, μην το συζητάς. Φανταστικό μωρό! Για σκέψου όμως, να έχεις κοντέψει να βγάλεις το μάτι της μαμάς σου και πάλι να βρίσκει η γιαγιά λόγο να σε καμαρώσει. Άτιμη, άτιμη βιολογία. Ποτέ ξανά στην ζωή σου δεν θα είναι κανείς τόσο επιεικής μαζί σου, Ντοματούλα, και δεν μπορείς καν να το απολαύσεις όσο κρατάει, ακριβώς γιατί είσαι μωρό.

Τελευταία σκέφτομαι συχνά την φίλη μου την Μαριάννα, που την είχα ρωτήσει κάποτε πώς είναι να έχεις παιδί. Μου είχε πει “Έχει ένα καλό κι ένα κακό. Το κακό είναι ότι παύεις να είσαι εσύ το κέντρο του κόσμου σου. Το καλό, από την άλλη, είναι ότι παύεις να είσαι εσύ το κέντρο του κόσμου σου”, επαναλαμβάνει την ίδια ακριβώς φράση σηκώνοντας τα φρύδια. “Μα, δεν είναι ευλογία ν’ αφήσεις λίγο κάτω τον εαυτό σου επιτέλους;” με ρωτάει συνωμοτικά. Ευλογία, Μαριάννα μου, είναι να μην πονάει κι ο ελάχιστος εαυτός που σου απέμεινε, θα της έλεγα τώρα.

Τι να πεις. Το πόσο σε αλλάζει η γονεϊκότητα πραγματικά βγάζει μάτι.

Γιατί ο Ντοματούλας θέλει να είναι με ανθρώπους όλη την ώρα; Ο άντρας μου ισχυρίζεται ότι, όπως όλα τα μωρά, έτσι κι εκείνος σε ένα υποσυνείδητο επίπεδο βρίσκεται ακόμα μέσα στις σπηλιές. Εκεί λοιπόν ελλοχεύουν δεκάδες σοβαροί κίνδυνοι και αυτός είναι ένα μωρό σκέτο, ανίκανο να προστατευτεί. Ο λόγος λοιπόν που παραπονιέται όταν είναι μόνος του μαζί μου, μόνο μ’ εμένα, είναι ότι φοβάται. Σου λέει, καλή είσαι, εντάξει, αλλά αν έρθει τώρα ένα λιοντάρι, φτάνεις για να με φυλάξεις μόνη σου; Δεν φτάνεις. Γι’ αυτό χρειάζεται περισσότερα άτομα της φυλής, για να νιώθει ασφαλής απέναντι στην ζωή και τις απειλές της.

Λίγο καιρό μετά λοιπόν, όταν η μαμά μου, ο βράχος μου, ένιωσα ότι δικαιολογημένα κουράστηκε πια να έρχεται κάθε μέρα σπίτι και να βοηθάει τον Ντοματούλα κι εμένα, ζήτησα από την Κ. και τον φίλο μου τον Κ., να έρχονται στάνταρ μια μέρα την εβδομάδα, απλώς για να μας κάνουν παρέα. Και οι δυο δέχτηκαν. Ο Κ. ήρθε πρώτη φορά με δύο εκπληκτικές σοκολατόπιτες από τον Καραΐσκο, τις οποίες καταβροχθίσαμε στο πάτωμα δίπλα στον Ντοματούλα. Από τότε όλο και κάτι φέρνει ο Κ., μπολ σε σχήμα ντομάτας, στίκερ-χαρτάκια σε σχήμα ντομάτας, περιοδικά για μένα και άλλα καλούδια. Κυρίως όμως φέρνει ατέλειωτη αγάπη για τον Ντοματούλα, τραγούδια και φρικτά λογοπαίγνια, δηλαδή χαρά. Από όταν ξεκίνησε να έρχεται κάθε εβδομάδα, ερωτεύτηκε κιόλας, οπότε έχει αλλάξει όλη του η φάτσα κι εγώ παρακολουθώ με αγωνία την εξέλιξη του love story του.

Στο ενδιάμεσο προέκυψε και άλλος Κ., μπαλαντέρ. Ο Κ. που ξέρω από το θέατρο και ήρθε για μια σειρά από Τετάρτες κι έφαγε μαζί μας φακές. Μου έφτιαξε την βιβλιοθήκη του μικρούλη, που μας χάρισαν άλλοι καλοί φίλοι, με βοήθησε να κουβαλήσω το στρώμα στο μπαλκόνι να αεριστεί, μου έκλεισε το καρότσι όταν δεν μπορούσα να καταλάβω πώς διάολο κλείνει. Και όλα αυτά ενώ ο δεύτερος Κ. είναι μόλις είκοσι δύο χρονών και οι συμφοιτητές του τον κοιτάνε περίεργα όταν λέει ότι πάει να βοηθήσει μια φίλη του με το μωρό της. Πάμε μαζί στην παιδική χαρά και μου λέει ιστορίες που λέει κανείς όταν είναι είκοσι δύο χρονών, με το πάθος που έχει όταν είναι είκοσι δύο χρονών. Ο Ντοματούλας κι εγώ τον ακούμε με ιδιαίτερη προσοχή.

Έχω μαζέψει πλέον αρκετές φωτογραφίες του Ντοματούλα με την Κ., τον Κ. και τον δεύτερο Κ. Ο Ντοματούλας μεγαλώνει μαζί τους, έχει μάθε να στέκεται μαζί τους, ενθουσιάζεται όταν τους βλέπει και βγάζει μικρούς και μεγάλους ήχους χαράς. Η Κ. είναι η προσωπική του νεράιδα, η φωτεινή του ηρωίδα, η καλύτερή του φίλη αφού όλα ξέρει να τα κάνει και σίγουρα θα τον ζεστάνει, αν έχει κρύο στην σπηλιά. Ο Κ. είναι ο ψυχαγωγός του, ο αυλικός του, που σίγουρα όμως θα τον προστατέψει κιόλας αν έρθει το λιοντάρι. Και ο μπαλαντέρ Κ. είναι ο απροσδόκητος μικρός του φίλος, που όλο ρωτάει πράγματα για αυτόν και είναι και ο ίδιος ένα πολύ καλό και ταλαντούχο παιδί, που τέτοιο θα ήθελα να γίνει κι ο Ντοματούλας.

Και οι τρεις τους είναι “Οι άνθρωποι του Ντοματούλα”, κατά το “Οι άνθρωποι του Προέδρου”, που λέει και ο άντρας μου. Δεν προστατεύουν όμως μόνο εκείνον από τα άγρια θηρία. Φίλοι, φύλακες, νεράιδες και μάγοι, άξια μέλη της μεγάλης φυλής των ανθρώπων. Κυρίως προστατεύουν εμένα.

Στην αρχή έβγαλα τα συγκεκριμένα ρούχα από εκεί, τα έβαλα στο πλυντήριο και άφησα το κρεβάτι να αεριστεί. Η μυρωδιά επέμεινε. Την επόμενη μέρα έβγαλα τα πάντα στο μπαλκόνι, τα ξεσκόνισα, πέταξα πράγματα, έβαλα κι άλλα πλυντήρια, άφησα ανοιχτό το κρεβάτι και τις μπαλκονόπορτες όλη μέρα. Πήγα, ήρθα, μετέφερα πράγματα στο αμάξι, σκούπισα και σφουγγάρισα. Μάζεψα τα πλυντήρια, άφησα τις βαλίτσες έξω κι άλλο, όσο μπορούσα, να τις κάνει καλά ο ήλιος. Η κατάσταση βελτιώθηκε αλλά η γαμημένη η μυρωδιά δεν έλεγε να φύγει εντελώς. Άρχισα να νιώθω ότι τρελαίνομαι. Μετά από λίγο γυρίσαμε το στρώμα – κάτι που μάλλον έπρεπε να κάνουμε εξαρχής -, αλλάξαμε σεντόνια επί τη ευκαιρία, πλύναμε την μαξιλαροθήκη και το πρόβλημα φάνηκε να λύθηκε επιτέλους. Ωστόσο, ακόμη τις νύχτες πριν κοιμηθώ εισπνέω βαθιά και διερευνητικά, για να δω αν έχει μείνει έστω το δέκα τοις εκατό της απαίσιας μυρωδιάς της κλεισούρας, ώστε αύριο να τα ξαναβάλω μαζί της. Δεν μπορώ να ηρεμήσω.

Παράλληλα με την φριχτή σάγκα του κρεβατιού, άρχισα – αίσχος! - ν’ ανακαλύπτω κι άλλα μέρη μέσα στο σπίτι, που μου μύριζαν κλεισούρα. Ρούχα που είχα ξεχάσει ότι υπάρχουν μέσα σε ντουλάπια και κάλτσες μέσα σε συρτάρια που δεν ανοίγω εδώ και μήνες. Το πλυντήριο πήρε φωτιά. Γέμισα σακούλες σκουπιδιών με ρούχα που δεν φοράω πια και τα κουβάλησα με το μετρό για να τα δώσω σε δομές για τους πρόσφυγες. Θα τα έδινα οπουδήποτε, αρκεί να φύγουν από πάνω μου. Αυτά τα σιχαμένα, περιττά ρούχα, τα ηλίθια φουλάρια, τα περιφερόμενα κορδονάκια, τις άχρηστες ζωνούλες, τις άκυρες τιράντες. Τα ένιωθα όλα να πλακώνουν το στήθος μου, να μην με αφήνουν να κινηθώ. Όσα κράτησα τα συμμάζεψα μέσα σε καθαρά συρτάρια και ντουλάπια με αρωματικά εσωτερικού χώρου, που προμηθεύτηκα από το σούπερ μάρκετ. Πήρα και σακούλες αποθήκευσης, τρομάρα μου. Πολύ ζορίστηκα με όλα αυτά και καθόλου δεν θέλω να τα ξαναπεράσω. Τρέμω στην ιδέα ότι θα ξαναμυρίσω κλεισούρα.

Αναρωτιέμαι μήπως η αντίδρασή μου σε λίγη κλεισούρα είναι κάπως υπερβολική όταν ξαφνικά μου έρχεται στο νου η μαμά μου και όλη η ταραχή που επικρατούσε στο σπίτι μας όταν έκανε “μεγάλη καθαριότητα”. Τα πλυντήρια ήταν ασταμάτητα, στρώματα βγαίνανε στην αυλή για να αεριστούν, τεράστιες σακούλες γεμίζανε ρούχα, έρχονταν θείες να βοηθήσουν, η μαμά μου ίδρωνε ανεβασμένη μόνιμα σε μια σκάλα κι όποιος άτυχος τύχαινε να είναι μέσα στο σπίτι χωρίς να βοηθάει αισθητά ή να δείχνει πως κατανοεί την σοβαρότητα του εγχειρήματος, λίγο ήθελε για να τον πάρει ο διάολος. Δεν καταλάβαινα τότε όλη αυτήν την πρεμούρα, ούτε και την τεράστια ικανοποίηση που ζωγραφιζόταν στο πρόσωπό της όταν τέλειωνε αυτό το διήμερο μαρτύριο και ήταν όλα τα πράγματα επιτέλους στην θέση τους. Επιτέλους πάντως μπορούσα να ηρεμήσω κι εγώ.

Αλίμονο. Η εμμονή που μου δημιουργήθηκε τις τελευταίες μέρες να ξεφορτωθώ τα πάντα, να μην μυρίζει τίποτα, να είναι όλα φρέσκα, αυτή η εμμονή μου έδωσε να καταλάβω. Δεν είναι η κλεισούρα το πρόβλημά μου, όχι. Είναι ότι έρχεται να επιβεβαιώσει μια φριχτή υποψία που φωλιάζει χρόνια στο κεφάλι μου, ότι δηλαδή δεν ξέρω να ζω. Ότι δεν ξέρω να φροντίσω ένα σπίτι, τον εαυτό μου, την οικογένειά μου. Ότι όπου να ‘ναι θα με πάρουνε χαμπάρι, ότι τυχαία βρέθηκα να μεγαλώνω ένα παιδί, ότι είμαι ανάξια να το μεγαλώνω, αφού δεν την αντιμετώπισα νωρίτερα την κλεισούρα, δεν αέρισα, δεν καθάρισα, δεν έκανα τα δέοντα. Ότι θα έπρεπε να ντρέπομαι ή έστω να προσπαθήσω να μάθω πια να ζω, η ανεπρόκοπη.

Κάθε πλυντήριο που βάζω και κάθε αναθεματισμένο ρούχο που απλώνω, κάθε μαξιλαροθήκη που με λαχτάρα αγοράζω και κάθε αρωματικό χώρου λεβάντα που κρεμάω πασχίζει να γίνει εφόδιο στην άνιση μάχη μου με μια εσωτερική φωνή που με ντροπιάζει. Είναι ανώφελο. Εξακολουθώ να μην ξέρω να να ζω.

Όχι, όχι, αυτό είναι ψέμα. Ξέρω πολλά για τους άντρες. Ξέρω υπερβολικά πολλά για αυτούς, μόνο που… Να, αυτά που ξέρω δεν συμφωνούν μεταξύ τους. Δεν θα ήξερα δηλαδή να σου πω τι είναι ο άντρας. Για αυτό δηλαδή και δεν θα μπορούσα να είμαι άντρας, καταλαβαίνεις.

Γιατί, θα έπρεπε φυσικά να είχα κάποιες ιδιότητες. Ας πούμε ότι θα με λέγανε Χρήστο ή Αντώνη ή Σοφοκλή. Θα έπρεπε να διαλέξει τι ιδιότητες θα είχα. Θα ήμουν εγκεφαλικός, σαν τον πατέρα της; Θα ήμουν κλειστός, σαν τον άντρα της; Αυτός κλειδαμπαρωμένος είναι. Θα ήμουν πρακτικός, δυναμικός, επιθετικός; Ή, αντίθετα, δειλός, φοβισμένος, μαλθακός; Δεν θα ήξερε πώς να με κάνει να υπάρξω.

Επομένως, δεν είμαι άντρας. Τι ανακούφιση. Εν τούτοις, αναρωτιέμαι πώς είναι ο άντρας. Τι σημαίνει να είσαι άντρας. Ακούω συνέχεια δεξιά και αριστερά για τους άντρες, πώς είναι, πώς δεν είναι, πώς θα έπρεπε να είναι. Μετά ακούω πως δεν έχει σημασία, τα φύλα δεν υπάρχουν, τα φύλα είναι μια κατασκευή. Αν τα φύλα είναι μια κατασκευή, τότε γιατί αυτή να μην ξέρει πώς να με κατασκευάσει ως άντρα;

Λένε ακόμα ότι υπάρχουν αρρενωπά και θηλυκά χαρακτηριστικά και έχουμε και από τα δύο, ανεξάρτητα από το αν είμαστε άντρες ή γυναίκες. Έτσι κι αυτή λέει για την φίλη της, την Φ, πως είναι “ο πιο άντρας που ξέρει” γιατί μια μέρα ήρθε σπίτι να την σώσει από μια στρατιά κατσαρίδες που είχαν στρατοπεδεύσει στρατηγικά σε μια σακούλα του σπιτιού της. Και μπήκε η Φ, σαν οδοστρωτήρας, με κάτι γάντια πλαστικά, και πήρε την σακούλα μαζί με όλες τις κατσαρίδες, έτσι, απλά, λιτά, χομπίστικα.

Είναι λοιπόν η έλλειψη αηδίας και φόβου ανδρικό χαρακτηριστικό; Είναι η Φ γενναία, σαν άντρας; Είναι αυτή η φράση κατάλοιπο μιας άλλης εποχής; Ίσως. Είναι οι άντρες τοξικοί; Είναι αυτό κατάλοιπο της δικής μας εποχής; Είναι οι άντρες αυτή η μάστιγα, είναι πεταμένα λεφτά, είναι σεξιστές, βιαστές, δολοφόνοι; Καλά που δεν είμαι άντρας, λοιπόν, ναι, σίγουρα. Γιατί δεν θα με έκανε, πιστεύω, βιαστή αλλά σκέψου να είναι “κάθε άντρας εν δυνάμει βιαστής” και να είσαι άντρας. Θα προτιμούσα όχι.

Δεν θα μπορούσα, έτσι κι αλλιώς, να είμαι άντρας. Δεν ξέρω τίποτα για αυτούς. Από την άλλη, ούτε για τις γυναίκες ξέρω κάτι. Παρότι, δηλαδή, αυτή είναι γυναίκα, εδώ που τα λέμε. Της έχει προσαφθεί μάλιστα πως γράφει γυναικεία. Δέχτηκε τον χαρακτηρισμό με κάποιον δισταγμό, παρόλα αυτά δεν ένιωσε προσβεβλημένη. Γυναικεία βαφτίστηκε μάλλον η πίστη της, μια σχετική εμμονή με τον έρωτα ίσως, και ένας διαρκής φόβος πως μπορεί και να είναι περιττή.

Όμως. Η πίστη δεν είναι ξένη στους άντρες σταυροφόρους, η ανδρική εμμονή με τον έρωτα δεν είναι ανοίκεια σε όποιον έχει διαβάσει Σάμπατο ή Ντοστογιέφσκι, όσο για τον φόβο πως είναι κανείς περιττός, νομίζω πια πως μας αφορά όλους. Άρα, τι είναι η γυναίκα και τι σόι γυναίκα είναι αυτή τέλος πάντων. Αν με έκανε γυναίκα, θα με έκανε σαν τα μούτρα της ή θα άκουγε τι λέγεται για τις γυναίκες;

Ευαίσθητες, συναισθηματικές, καπάτσες, μαλαγάνες, χειριστικές, δοτικές, θύματα, “θύματα”, κακοποιημένες, κακοποιήτριες, ζηλιάρες, καταφερτζούδες, υστερικές, οι γυναίκες που επιτέλους μιλάνε, οι γυναίκες που διεκδικούν, οι γυναίκες που θα κάνουν το δικό τους, που θα τους περάσει, θα κατηγορήσουν, οι γυναίκες που ξέρουν, γιατί οι άντρες δεν ξέρουν την τύφλα τους, οι δυναμικές γυναίκες, οι γυναίκες που δεν μπορούν να σταματήσουν να κλαίνε.

Ουφ. Άρα ούτε για τις γυναίκες ξέρω τίποτα σοβαρό. Μόνο σκόρπια λόγια, χαζομάρες, αντικρουόμενα πράγματα. Και, σκέψου, αυτή είναι γυναίκα. Άρα, αυξάνονται οι πιθανότητες να με κάνει γυναίκα κι εμένα.

Ε λοιπόν, ζήτω που καήκαμε.

Βρέχει μια βροχή καταρρακτώδη και χρωστούμενη, λες, οι κάλτσες μου έχουνε μουλιάσει αλλά παρόλα αυτά αποφασίζω να κάνω ένα τσιγάρο έξω από το “Αμαλία” προτού αρχίσει η παράσταση. Έρχεται να το μοιραστεί μαζί μου η Μαρία, η γυναίκα με την χρυσή φωνή, λέγοντάς μου “Τι ωραία ιδέα! Είναι τόσο κλειστοφοβική αυτή η performance, χρειαζόμαστε όσες στιγμές χαράς μπορούμε να έχουμε προτού μπούμε εκεί μέσα”

.

Η παράσταση είναι βασισμένη σε ένα κείμενο του Κάφκα και αφορά ένα έντομο – τι έκπληξη -, το οποίο παρουσιάζεται ως υποκείμενο. Ο Θύμιος Ατζακάς και η Σαββίνα Γιαννάτου αφηγούνται ή τραγουδούν το κείμενο ενώ καθόλη την διάρκεια της ο Θύμιος δημιουργεί ηχοτοπία με βινύλια, όργανα αλλά και προηχογραφημένους ήχους. Το θέατρο “Αμαλία” πάλλεται καθόλη την διάρκεια από τους ήχους αυτούς, που σε στιγμές μοιάζουν να έρχονται από παντού, χωρίς να μπορείς να προσδιορίσεις από πού ακριβώς. Παράλληλα, όλη η σκηνή καλύπτεται από video art. Έχει κι άλλα να πω για την παράσταση αλλά θα ήθελα να εστιάσω αλλού.

Το υποκείμενο του “Κτίσματος” έχει χτίσει το εν λόγω κτίσμα, έναν λαβύρινθο κάτω από την γη, προκειμένου να προστατευτεί από τους εχθρούς του στον έξω κόσμο. Μόνο ένα πράγμα ενδιαφέρει το υποκείμενο – να είναι ασφαλές. Ακούει ήχους από πάνω, ακούει ήχους από κάτω, φαντάζεται επιθέσεις, καταστρώνει σχέδια βελτίωσης του κτίσματος, μαζεύει προμήθειες, ελέγχει την έξοδο, ελέγχει την είσοδο, νιώθει ασφαλές, νιώθει εκτεθειμένο, υπάρχει πάντα κάτι που μπορεί να πάει στραβά. Φαντασιώνεται – αν και το γνωρίζει πως δεν είναι έτσι – πως το κτίσμα του είναι απόρθητο. Βρίσκεται σε μια ατέρμονη λούπα, σε ένα απέραντο, θα έλεγε κανείς, υπαρξιακό άγχος, μονίμως απειλημένο, μονίμως τρωτό.

Μια τέτοια παράσταση δεν είναι στ’ αλήθεια παράσταση. Πρόκειται για αίτημα των συντελεστών της να μπει ο θεατής μέσα στο κτίσμα. Αν δεν μπει, δεν θα του αρέσει, θα είναι απλώς μια παράξενη, ανοίκεια εμπειρία. Εγώ μπήκα μέσα στο κτίσμα, παρότι δεν το περίμενα να μπω. Εν τούτοις, συνειδητοποιώ ότι ίσως δεν χρειάζεται κανείς να “μπει” σε αυτό, παρά να αντιληφθεί ότι βρίσκεται ήδη μέσα. Ενδέχεται να μην είναι εγκλωβισμένος, σαν το υποκείμενο του έργου. Τι ψέμα θα ήταν όμως να πει ότι δεν ξέρει περί τίνος πρόκειται. Τι μέγιστη υποκρισία θα ήταν να μην ομολογήσει ότι το κτίσμα κρύβεται μέσα του. Ανοίγει και κλείνει, αναδιπλώνεται κάθε φορά που τον καταλαμβάνει ο φόβος, ο τρόμος, η ευαλωτότητα, η ανθρωπινότητα, η υποψία, η έλλειψη εμπιστοσύνης, η ματαιότητα, η αμφιβολία.

Αυτό που θέλω να πω είναι ότι το φρικτό αυτό έντομο είναι μέσα μου. Λαχτάρησα χθες να ήμουν απόρθητη, άτρωτη, συμπαγής και αυτάρκης. Λυπήθηκα το έντομο, όπως λυπάμαι τον εαυτό μου, για αυτές τις ανώφελες επιθυμίες. Κανείς δεν μπορεί να εξουδετερώσει τον κίνδυνο που αναπαριστά η ζωή ανάμεσα σε ανθρώπους. Κι ούτε θα ήταν σκόπιμο. Αλλά εδώ εντοπίζεται η αξία της μεγάλης τέχνης. Ανοίγεται μια πόρτα και μπορείς να συμπονέσεις τον εαυτό σου για τις φρικτές ανάγκες του, που δεν πρόκειται και δεν πρέπει να ικανοποιηθούν ποτέ. Και σκέφτομαι την Μαρία με την χρυσή της φωνή και λέω, ας είναι, ας πάρουμε όσες στιγμές χαράς μπορούμε προτού μπούμε εκεί μέσα, και ας κρατήσουμε την ανάμνηση του σκοταδιού προτού βγούμε εκεί έξω. Είναι κι αυτό δικό μας.

Έτσι ένιωσα διαβάζοντας τις πρώτες σελίδες του ημερολογίου της Εύας Μπέη, “Με τον Νίκο Καρούζο”. Έχω συχνά αμφισβητήσει την αξία της ημερολογιακής καταγραφής, ειδικά τα τελευταία χρόνια που το βίωμα έχει λάβει μυθικές σχεδόν διαστάσεις στα λογοτεχνικά πράγματα. Με τον Νίκο Καρούζο δε δεν έχω ασχοληθεί όσο θα ήθελα, κι ίσως δεν μου αρέσει και τόσο, όσο θα ήταν αναμενόμενο. Εν ολίγοις, οι πιθανότητες να μου αρέσει αυτό το βιβλίο ήταν κάπως μειωμένες. Για φαντάσου όμως, η πραγματικότητα ακόμη επιφυλάσσει γλυκές εκπλήξεις για τους τολμηρούς κι εγώ βρέθηκα μ’ ένα στιλό στο χέρι να υπογραμμίζω και ν’ αγκυλώνω αποσπάσματα.

Η Εύα Μπέη είναι ζωγράφος και υπήρξε η τελευταία σύντροφος του Νίκου Καρούζου σε μια “θυελλώδη” σχέση, όπως συνηθίζεται να λέγονται οι σχέσεις που εκμηδενίζουν και παράλληλα διαστέλλουν τα πρόσωπα που τις αποτελούν. Δέκα χρόνια έζησε μαζί του, με αλλεπάλληλους χωρισμούς και επανασυνδέσεις, μέχρι την τελική δοκιμασία, την νοσηλεία δηλαδή και τον θάνατο του Νίκου Καρούζου από καρκίνο. “Νυσταγμένη, κατάκοπη, απ’ το συνεχές ξενύχτι, είχα μια μόνιμη έλλειψη ύπνου εκείνη την εποχή, καθώς προσπαθούσα να εξοικονομώ λίγες ώρες για τη δουλειά μου και τα πρακτικά, τα καθημερινά, γιατί, απ’ τη στιγμή που άνοιγε τα μάτια του [ο Καρούζος], ο χρόνος μου έπαυε να μου ανήκει. Μόλις κάπως με εμπιστεύτηκε, λες και μου ανέθεσε ολοκληρωτικά την ύπαρξή του”, γράφει η Εύα Μπέη κι αυτή η τελευταία φράση, περί της ανάθεσης της ύπαρξης σε κάποιον άλλον, είναι μια από τις πιο διεισδυτικές της σκέψεις, τόσο τρομακτική και τόσο αληθινή.

πίνακας της Εύας Μπέη

“Αναφέρω περιστατικά, χαριτωμένα στιγμιότυπα, δεν λέω, που ίσως έχουν κάποιο ενδιαφέρον, όλα όμως γιατί δεν αντέχω ακόμη να αγγίξω την αιμάσσουσα μάζα που ήταν η ζωή μου πριν από κάποια χρόνια. Διαβάζω και ξαναδιαβάζω, λοιπόν, και πουθενά δεν νιώθω την ιδιαίτερη αίσθηση από οξύ που με είχε διαβρώσει και με διέλυε, που με έκανε να επαναστατώ, να λαχταρώ να ξεφύγω, να γλιτώσω, και πάλι όμως με κρατούσε ακίνητη, δέσμια, ανήμπορη να αντιδράσω”. Αυτήν ακριβώς την ιδιαίτερη αίσθηση από οξύ την νιώθει σίγουρα ο αναγνώστης στην συνέχεια του βιβλίου. Παράλληλα και σε διαφορετικά σημεία βρίσκεται να γελάει με τον Νίκο Καρούζο, που “σε άλλες, υγιέστερες κοινωνίες σίγουρα θα ήταν ο μάγος της φυλής” και αλλού να μένει έκθαμβος με την εμβρίθεια των σκέψεών του για την τέχνη και την ζωή.

Δυσκολεύομαι να διαλέξω αποσπάσματα από το Ημερολόγιο της Εύας Μπέη, που, κατά την γνώμη μου, δεν θα έπρεπε να λέγεται “Με τον Νίκο Καρούζο” γιατί ο τίτλος αυτός σαν να υπονοεί πως η όλως αυτόφωτη διήγηση της Εύας Μπέη αποκτά αξία γιατί έτυχε να μιλά για τον ποιητή Καρούζο. Ο ίδιος ο Καρούζος πάντως είχε εντοπίσει πως η Μπέη θα μπορούσε να γίνει μια καλή πεζογράφος γιατί “η υπόστασή της δεν είναι μυθική, είναι ιστορική”. Θα προσέθετα πως η Εύα Μπέη είναι παρατηρητική με έναν εξόχως θαρραλέο τρόπο και αυτό είναι που κάνει την γραφή της τόσο ελκυστική. “Συνήθως έχουμε μια εικόνα για τον εαυτό μας που σπάνια συμπίπτει με την εικόνα που έχουν οι άλλοι για εμάς· κι οι σπινθήρες προκύπτουν ακριβώς από αυτή την σύγκρουση, καθώς νιώθουμε πλημμυρισμένοι από θαυμάσιες ικανότητες που χάνονται γιατί οι άλλοι δεν τις επισημαίνουν. Ατυχώς, άγρια και σκληρά, είμαστε μόνο ό,τι κάνουμε, ίσως μόνο η μύτη από το παγόβουνο, απ’ ό,τι θα λαχταρούσαμε να δείξουμε”, διαβάζω και αυτό το “ατυχώς, άγρια και σκληρά” σαν να καρφώνεται μέσα μου, τακ-τακ, ο ρυθμός του μού υποβάλλεται μυστικά.

Διαβάζοντας την Εύα Μπέη στο αγαπημένο μου καφέ στην Χίο, με τον Ντοματούλα να κοιμάται στο καρότσι του, νιώθω σαν να με αγκαλιάζει το ωραίο, κόκκινο βιβλίο και αυτή η γυναίκα που με τόση διαύγεια αντίκρισε το σκοτάδι. “Το μαύρο μ’ έχει προσαρτήσει”, είχε γράψει στο ποίημα “Nada” o Νίκος Καρούζος. Η Εύα Μπέη από την άλλη καταθέτει το ακόλουθο: ““Εγώ δεν μοιάζει να τη γλιτώσω”, είχε γράψει [ο Καρούζος] σ’ ένα κομμάτι χαρτί. Το αντιστρέφω. Εγώ μοιάζει να τη γλιτώσω, σκέφτομαι για τον εαυτό μου, και ξαφνικά μοιάζει να με κυριεύει μια απέραντη επιείκεια για το ανθρώπινο γένος. Κι ο θυμός που έβραζε μέσα μου σαν να ‘χει καταλαγιάσει”. Η ίδια επιείκεια κυριεύει λοιπόν κι εμένα σε αυτό το καφέ της Χίου. Και σκέφτομαι πως η ημερολογιακή καταγραφή έχει νόημα και το βίωμα καλώς έχει πάρει τις διαστάσεις που έχει πάρει. Υπό μια μικρή προϋπόθεση: Όποιος κάνει τέτοιες καταθέσεις, να έχει έστω λίγο από το ταλέντο, την τρυφερότητα και την οξύνοια της Εύας Μπέη.

πίνακας της Εύας Μπέη

Δωράκι:

Η νύχτα με συμφέρει

Το λεωφορείο έφτασε, μπήκα μέσα, αλλά ο λεπτός ξύλινος άντρας και το σκεπτικό του προφίλ του δεν με αφήναν να ησυχάσω. Σκέφτηκα ότι την επόμενη μέρα θα έφευγα από το νησί και ότι δεν θα είχα χρόνο να επιστρέψω σε αυτόν, αν άλλαζα γνώμη. Ένιωσα ξαφνικά ότι θα έφευγα αφήνοντας πίσω μου όχι απλώς κάτι που μου μίλησε, αλλά κάτι που με βεβαιότητα είχε φτιαχτεί για μένα, κάτι που ήταν δικό μου. Θα εγκατέλειπα λοιπόν κάτι δικό μου σ’ έναν πάγκο της Σαμοθράκης, σαν να μην το είχα αναγνωρίσει. Πετάχτηκα πάνω, αποφασισμένη να μην διαπράξω τέτοια προδοσία για δέκα ευρώ. Ας μην έτρωγα απόψε. Ζήτησα δυο λεπτά από τον οδηγό, κατέβηκα γρήγορα και όρμισα να σώσω τον ξύλινο άντρα μου από τον πάγκο, όπου είχε αν μη τι άλλο κατά λάθος παραπέσει γιατί μου ανήκε από πάντα. Ανακουφισμένη και ολόκληρη ξανά επέστρεψα στην χώρα.

Ο ξύλινος άντρας και το αιχμηρό του προφίλ ζήσανε μαζί μου για περίπου δύο χρόνια. Με κοιτούσε από το ράφι της αυτοσχέδιας βιβλιοθήκης μου, όπου τον είχα τοποθετήσει και με γέμιζε χαρά. Έπειτα μετακόμισα και μπορώ, δέκα χρόνια μετά, νομίζω, να πω με σιγουριά πως τον έχω χάσει οριστικά. Δεν με πειράζει τώρα. Θα με πείραζε αν καθόλου δεν τον είχα αποκτήσει, αυτόν τον σκυθρωπό, ψηλόλιγνο άντρα από ξύλο, αυτό το χαμένο μου κομμάτι, γιατί χωρίς αυτόν θα είχα μείνει τότε, στα είκοσι πέντε, ημιτελής και ανεκπλήρωτη. Με την γνώση πως τον παράτησα να με βαραίνει στο στήθος.

Δεν πιστεύω στην μοίρα, το πεπρωμένο, το γραμμένο και άλλα τέτοια μεγαλόστομα. Ούτε τον Πλάτωνα τον πιστεύω πως τάχα οι άνθρωποι είναι μισοί και ψάχνουν ο ένας τον άλλον για να ξαναγίνουν ένα ακέραιο σώμα. Εν τούτοις, έχω νιώσει στην ζωή μου αντίστοιχη μεταφυσική οικειότητα με αντικείμενα, ανθρώπους αλλά και στιγμές. Ένα συγκεκριμένο δίωρο κάτω από τον ήλιο, που το χρωστούσα, λες, στον εαυτό μου, και όταν δεν μπόρεσα να εκπληρώσω την προφητεία, σαν να έχασα έναν πόντο από το μπόι μου. Ένας άντρας που κάποτε φίλησα, όχι γιατί θέλησα το φιλί, αλλά για να επικυρώσω την πραγματικότητα που είχε διαμορφωθεί πριν από εμάς για εμάς: θα ήμασταν ζευγάρι, είτε το θέλαμε, είτε όχι, όπως τα άστρα βρίσκονται στον ουρανό καρφωμένα κι όπως ο ήλιος ανατέλλει.

Δεν πιστεύω λοιπόν στην μοίρα αλλά πιστεύω σε αυτές τις ανεξήγητες ρωγμές που σχίζουν το υφάδι του χρόνου. Σκέφτομαι πως ίσως λοιπόν ο εαυτός μου δεν αποτελείται από έναν σκληρό, αμετακίνητο πυρήνα, όπως νόμιζα, αλλά είναι διάσπαρτος σε διάφορα μέρη, εποχές, ανθρώπους και αντικείμενα, και με περιμένει υπομονετικά να τον ανακαλύψω. Βρίσκω παρήγορη αυτήν την σκέψη, σαν να φέρει μέσα τις πόρτες, μια περίοδο που έχω βρεθεί να χτυπάω τους τοίχους. Αιφνιδίως, καμαρώνω το αποφασιστικό κορίτσι που πετάχτηκε από την θέση του για να περιμαζέψει τον ξύλινο άντρα, αφού τον είδε για δικό της. Εμφανίστηκε σήμερα από το παρελθόν, να μου ανοίξει μια πόρτα στην πίστη.